MỤC LỤC

Vài nét về tác giả

Chương một

TRONG NHÀ CÓ MẸ

Chương hai

KHÚC ĐÀN BẦU

Chương ba

MẸ CHO CON TRÁI THỊ

Chương bốn

NGỌN LỬA

Chương năm

THƯƠNG NHAU CỞI ÁO CHO NHAU

CHÂN DUNG 1

CHÂN DUNG 2

CHÂN DUNG 3

Chương bảy

NHỮNG LỜI MẸ RU

KHÚC I

KHÚC 2

Chương tám

NGỌN GIÓ CỦA MẸ

GIÓ ĐẾN

TÔI SẼ VỀ

Chương chín

THỜI CHÚNG CON YÊU NHAU

Chương mười

MẸ SINH NHIỀU CON TRAI

Trần Mạnh Hảo (1947)

Nhà thơ, nhà văn, nhà báo Việt Nam.

Copyright © Tác giả và Rạng Đông giữ Bản quyền

Vài nét về tác giả

Trần Mạnh Hảo sinh năm 1947 tại Nam Định trong một gia đình Thiên Chúa giáo. Từng là cậu giúp lễ cho cha xứ vùng Bùi Chu Phát Diệm. Có thơ in báo từ năm 14 tuổi.

Tuổi trưởng thành vượt Trường Sơn vào chiến trường Nam Bộ. Từ năm 1973 về làm phóng viên, biên tập viên tạp chí "Văn Nghệ quân giải phóng miền Nam" và làm nghề viết văn, viết báo chuyên nghiệp cho đến nay.

Trần Mạnh Hảo hiện là người viết tự do, đã ra khỏi biên chế nhà nước từ 15 năm nay và không tham gia tổ chức chính trị nào. Chức danh Uỷ viên Hội đồng Thơ Hội Nhà văn Việt Nam của Trần Mạnh Hảo là do Ban Chấp hành cử, không phải chức danh trong biên chế.

Trần Mạnh Hảo từ năm 1974 đến 2004 đã xuất bản 15 tập thơ, 4 cuốn tiểu thuyết, 5 tập lý luận phê bình văn học, 3 tập truyện thiếu nhi. Từng được nhiều giải thưởng văn học. Thí dụ, tác giả đã được 5 giải thưởng hằng năm của Hội Nhà văn Việt Nam cho 5 tập sách, gồm 2 tập thơ trường ca, 2 tập thơ, một tập lý luận phê bình:

Thơ:

- Đất nước hình tia chớp

- Mặt trời trong lòng đất

- Chuồn chuồn cắn rốn

- Thơ lục bát Trần Mạnh Hảo

- Thơ phản thơ

Tiểu thuyết:

- Ly thân

T r ư ờ n g c a

Chương một

TRONG NHÀ CÓ MẸ

*

Chưa đầy chín tháng mười ngày

Khi còn nằm trong bụng mẹ

Sao con đã vội tò mò

Muốn đòi ra xem trời xem đất

Xem trời có giống bánh dày

Đất có giống bánh chưng?

Xem nước sông có thực lỏng không

Và xem đá có thực là rắn chắc?

*

Mẹ đau hộ nỗi đau toàn trái đất

Để sinh ra ba tiếng khóc đầy nhà

Ai dạy con mà con biết khóc?

Tiếng cười lần thứ nhất oa oa...

*

Cái con biết đầu tiên là ngọn lửa

Đêm ấy trăng sao trốn tránh con người

Khi hạnh phúc mẹ tìm dòng lệ nhỏ

Mẹ đừng khóc nhé mẹ ơi

Nếu mẹ khóc ngọn lửa trong nhà ta lúc đó

Sẽ đông thành đá mất thôi

*

Trong hai bàn tay mẹ khô héo

Con đã nằm trên đó suốt đời con

Mẹ cắt rốn cho con bằng dao têm trầu cũ kỹ

Chiếc nôi con là chiếc thúng tròn

*

Chưa đầy hai tuần lễ

Mẹ phải gánh con đi chạy càn

Một bên thúng con nằm chung bếp núc

Giặc đuổi đằng sau sao con khóc thét

Tiếng khóc đè gánh mẹ xuống nghìn cân?

*

Trời trên đầu con cong như bông lúa

Những vì sao làm hạt thóc con ăn

Đất dưới chân con phẳng như dải lụa

Mà sao đời mẹ tảo tần?

*

Dòng sông trước nhà ta là dòng sữa mật

Chân trời cũng một sắc phù sa

Mẹ vẫn nuôi con bát cơm pha nước mắt

Hạt mồ hôi mẹ nuôi mặt trăng, mặt trời, mặt đất

*

Mẹ nuôi con lặng lẽ như cây

Mẹ nuôi con lặng lẽ tháng ngày

Mẹ nuôi con như mặt trời nuôi cỏ

Mẹ nuôi con như rừng nuôi gió

*

Mẹ đi mò con ốc

Con ốc nằm ở đâu

Con ốc đi bằng đầu

Trú đời trong vỏ đá

Con ốc trốn vào rêu vào lá

Con ốc lẫn vào bùn ao

Mẹ biết nơi nào

Mà đi tìm con ốc?

*

Mẹ đi mò cua

Con cua giương cặp mắt

Cặp mắt nằm trên lưng

Suốt đời bò ngoài ruộng, ngoài bưng

Mẹ làm sao mà bắt

Hai gọng sắc kìm vào nhau

Con cua chạy bỏ lại càng trên tay mẹ

Rứt ra rồi mới đau!

*

Con cua mày trốn đi đâu

Mẹ đeo giỏ lội đồng sâu đi tìm

Bên trời bóng mẹ còn in

Tấm lưng mẹ đỡ muôn nghìn nắng mưa

*

Mẹ đi mò con tép

Con tép nhỏ lọt tay

Con tép chui vào quả bưởi

Có phải là con tép mẹ tìm đây?

*

Mẹ đi mò con cá ngoài sông ngoài đồng

Con cá bống mun như làm bằng trứng

Con cá bống mun ăn cùng gạo tám

*

Mẹ đi mò con cá trê

Con cá trê mới đẻ đã mọc râu

Ngạnh gai mang sẵn trên đầu

“Mẹ còn đi cấy đồng sâu chưa về

Bắt được con cá rô trê

Cầm cổ lôi về cho cái ngủ ăn”

*

Này con chim gáy, con chim sẻ

Sao mày thích mặc áo nâu

Sao mày thích đậu trên mái nhà của mẹ

Áo mẹ mang màu đất

Áo mẹ mang màu sứ màu sành

Áo mẹ mang màu mía mật

Áo mẹ chưa bao giờ lành

Nên áo con chưa bao giờ rách

Này củ nâu trên rừng

Mẹ Âu Cơ tìm được

Mẹ nhuộm vỏ cây thành màu bền chặt

Rồi mẹ mặc áo màu nâu

Đất buổi hồng hoang còn son rỗi

Còn trắng như phèn đen như bóng tối

Đất đã học mẹ rồi mang chiếc áo màu nâu

*

Khi mẹ ru con đất nước hình guốc võng

Khi mẹ ru con đất nước hình mũi sóng

Khi mẹ ru con đất nước mang hình chim Lạc đang bay

Khi mẹ ru con đất nước cong hình cái cày

Đất nước mãi là hình chữ S

Đất nước kẽo cà kẽo kẹt

Đất nước là mẹ đây.

*

Con ơi con ngủ cho say

Mặt trăng khuyết sẽ lại đầy mặt con

Bao nhiêu núi hoá chồi non

Mặt trời xuống để cho tròn mặt nôi

Con ơi mang lấy mặt người

Vịn vào vũ trụ tập ngồi tập đi

Nhưng giờ con phải ngủ đi

Có trời, có đất cũng vì có con

*

Con lớn lên như mùa hạ mùa thu

Con lớn như dây trầu leo vào tay mẹ

Con có lớn bằng cây cau cũng vẫn là đứa bé

Vẫn là đứa bé, vẫn là con

*

Cả bầu trời thu vào chum nước

Con cầm lấy làm gương soi

Mẹ ra đồng cấy lúa

Con làm đóm mạ chạy ra coi

Chân trời xanh, chần trời tím quá

Lưng mẹ là chân trời mẹ ơi

*

Khi mẹ đi cày đi cấy

Đất nước mang hình lưỡi liềm lưỡi hái

Đất nước mang hình chiếc ách trên cổ con trâu

Đất nước nhọc nhằn từ lâu

Đất nước không hề mệt mỏi

Sữa mẹ chắt ra từ đá sỏi

Những quả đồi như vú mẹ nghìn năm

Nuôi chúng con nhẫn nại

*

Con sẽ hát về mẹ mãi

Khi có mẹ trong nhà

Con không hề sợ hãi

Ngọn gió dắt con đi xa

*

Mẹ ơi mẹ vẫn ở nhà

Với mặt trăng nằm ngoài ngõ

Với chú Cuội ngồi gốc đa

Với tiếng gáy con gà như chiếc cầu vồng lửa

Với tiếng con trâu gặm cỏ rung đê

Khi mẹ nuôi con đất nước mang hình dòng sữa

Khi mẹ nuôi con đất nước mang hình bông lúa

Đất nước là bông lúa mẹ cho con.

Chương hai

KHÚC ĐÀN BẦU

Biển sinh ra đã bạc đầu

Mẹ ru một khúc đàn bầu cho con

Một dây một trái đất tròn

Mỗi hòn núi ngỡ một hòn Vọng phu

*

Nước mình sao lắm kẻ thù?

Hết phương Bắc lại giặc từ phương Tây

Một dây thôi chỉ một dây

Mẹ ru cả trái đất này cho con

*

Chín mươi chín đỉnh chon von

Sông Hồng - chỉ một dây còn chảy qua

Đàn bầu vốn của mẹ cha

Dãy Trường Sơn cũng thành ra dây đàn

*

Biển chiều dọc, núi chiều ngang

Gánh hai châu thổ mẹ băng chân trời

Lời ru nào chín rụng rơi

Mọc lên cây lúa cả đời uốn câu

*

Sợ gì những nỗi thương đau

Chỉ e một tiếng đàn bầu mẹ ru

Nào ai có sợ kẻ thù

Chỉ e khúc hát mùa thu quên về

*

Nằm trong bụng mẹ đã nghe

Chín mươi chín đỉnh chở che sông Hồng

Một trăm trứng của Tiên Rồng

Lên rừng xuống biển vẫn dòng Rồng Tiên

*

Tiếng đàn bầu mẹ cất lên

Núi đang chạy cũng tìm bên biển nằm

Tiếng đàn chợt bốn nghìn năm

Mà con ngỡ tưởng như lần đầu nghe

*

Thạch Sanh đàn đuổi giặc về

Mới sinh ra đã nhổ tre Là Ngà

Vó câu ngựa sắt bay qua

Bao nhiêu giặc dã tan ra thành đầm

*

Qua nghìn biển động thăng trầm

Những Chi Lăng, những Bạch Đằng, Đống Đa

Giặc gần rồi đến giặc xa

Giặc xa lại giặc gần nhà dòm sang

*

Mẹ không một chút bàng hoàng

Sông Hồng vẫn hiện ra nàng Tiên Dong

Giữa cơn bão, giữa cơn dông

Mới hay tiếng đục tiếng trong cây đàn

*

Ba vạc cơm một bữa ăn

Trẻ vụt lớn bởi giặc Ân tràn vào

Vậy mà trong khúc đồng dao

Ít khi có lửa binh đao chiến trường

*

Ra đi mang sức sông Hồng

Khi về một dáng sông Hương dịu dàng

Một dây dọc, một tay ngang

Bắc cầu cho mọi người sang với tình

*

Đàn bầu của mẹ cha mình

Gảy lên cho trái đất thành trái tim

Thái dương nào ngủ im lìm

Nghe đàn của mẹ thì tìm đến nhau

*

Con đi đâu, con về đâu

Không qua khỏi khúc đàn bầu mẹ trao

Qua cầu gió cũng chiêm bao

Mà bay mất áo mẹ nào có hay

*

Một dây căng mấy ngón tay

Đủ cho cả thế giới này đi qua

Tiếng đàn sống dưới gốc đa

Trái bầu nghèo ấy sinh ra lòng người

*

Có bao dòng suối trên đời

Về đây mà chảy qua dây đàn bầu

Mẹ ru đất nước nghìn câu

Những người đi lạc từ lâu đã về

*

Nối tầm dây tới sao Khuê

Tiếng đàn nào cũng trở về lòng nôi

Con người thì sống có đôi

Mà đàn bầu cứ suốt đời một dây

Chương ba

MẸ CHO CON TRÁI THỊ

*

Trái thị vàng mặt trăng con ăn

Cô Tấm đó hay là mẹ đó?

Trái đất này hay trái thị ngày xưa?

*

Tấm lòng qua mấy nắng mưa

Hóa bao nhiêu kiếp mới vừa gặp nhau

Để mình cô Tấm chịu đau

Để mình mẹ gánh cơ cầu trên vai

*

Chết rồi hoài thai

Thành chim?

Thành măng mai?

Thôi hoá thành trái thị

Nhờ chiếc bị bà Tiên

*

Đất nước lại dịu hiền

Hiện hình thành cô Tấm

Cô Tấm ơi cô Tấm đừng đi

Cô Tấm ở nhà với mẹ

Cô Tấm hoá thân thành nàng Kiều

Hoá thân thành Nguyệt Nga, Tô Thị?

*

Cô Tấm hoá thành Mỵ Châu

Nước Âu Lạc đến mai sau vững bền

Nỏ thần bắn được nghìn tên

Cố Loa thành ấy đừng quên Triệu Đà

Một chàng Trọng Thủy hiện ra

Mỵ Châu ơi có phải là tình yêu

*

Áo kia lông ngỗng dẫu nhiều

Đường lui chẳng rắc nổi điều dặn nhau

Mẹ không trách Mỵ Châu đâu

Nào ai trách mối tình đầu của em

Một dân tộc sống hồn nhiên

*

Ở bên một kẻ đảo điên dối lừa

Nỏ thần lấy lại được chưa

Mà Mỵ Châu đến bây giờ còn oan?

*

Dân tộc nhiều gian nan

Dân tộc nhiều lưu lạc

Cây cầu bằng nước mắt

Bắc ngang sông Tiền Đường

Nếu mẹ không dìu dắt

Nàng Kiều làm sao qua?

*

Từ trong giọt lệ đi ra

Mà đau thương tưởng chẳng là đau thương

Gánh trên vai mọi tai ương

Mười lăm năm biết đoạn đường phải qua

*

Cô Tấm ơi cô Tấm ở nhà

Mùa thu nào thị nước mình cũng chín

Mùa thu nào cũng có bà Tiên

Gót giặc phương Bắc đè nghìn năm

Gót giặc phương Tây xéo trăm năm

Dòng sông nào cũng pha màu máu

Ngọn núi nào như cũng trộn xương

Mái nhà nào như cũng bén lửa

Thiếu phụ nào như cũng một lần goá bụa

Con cuốc nào cũng kêu

Con cuốc kêu đất nước

Mặt trời cũng chít khăn tang

Vầng trăng như chiếc đầu người tráng sĩ giặc treo trước làng

Không có vì sao nào không khóc

Mây trên trời tan hoang

Ôi dáng hình đất nước

Sao giống như hình con giun bị xéo quằn?

*

Lịch sử căm giận nghìn năm, căm giận trăm năm

Đất nước mang hình con rồng con phượng con lân

Con rồng đã quẫy

Con rồng đã bay

Con ngựa sắt thét ra lửa

Trẻ con lập tức ăn ba vạc cơm

Ngựa sắt hí lên đòi ăn cỏ

Con rùa tìm thanh kiếm dưới hồ sâu

Rừng lau thành rừng đuốc

Cho trẻ con tập trận trên mình trâu

Tất cả ao hồ hoá thành trống trận

Mọi dòng sông

Đều uốn theo hình đất nước

Uốn theo hình mũi bát xà mâu

Bao ngon núi lửa Tây Nguyên

Đều biến thành lò rèn, rèn kiếm

Mặt trăng thành đá mài

Cho Lê Lợi mài đại đao

Chừng như muôn vạn vì sao

Xuống mọc trên áo long bào Quang Trung

*

Có bao nhiêu ngọn núi

Đều uốn theo hình mũi giáo

Uốn theo hình đất nước lao lên

Mặt trời mọc trên yên ngựa

Tất cả sừng trên đầu hươu nai

Đều chuốt theo hình đất nước

Lá lúa vừa nhú lên

Đã uốn thành câu liêm

Cho người đi giết giặc

Gỗ trên rừng tìm lòng sông mà mọc

Cọc gỗ nào cũng giống mũi Cà Mau

Voi trên rừng rủ nhau ra trận mạc

Đất nước hình vòi voi

Theo bà Triệu Thị Trinh đuổi giặc

Áo long bào Quang Trung

Cháy một chân trời hoả hổ

Đất nước mang hình cơn bão cơn giông

*

Đất nước manh hình cây cung

Giương lên phương Bắc, giương ra biển Đông

Mẹ ơi lịch sử thời nào cũng sẵn ống đồng

Cho giặc chạy khi nào bại trận

Núi vút về phương Nam

Giục mũi Cà Mâu xé sóng

*

Lịch sử trong trái thị

Lịch sử chín mỗi ngày

Trái thị con cầm trên tay

Có giống trái đất này dài rộng?

*

Mẹ ơi qua nghìn biến động

Mẹ lại về trồng lúa trồng dâu

Đất nước của con mang hình dây bí dây bầu

Chương bốn

NGỌN LỬA

1.

*

Có phải lần đầu vua Hùng cầm điếu hút

Người châm thuốc vào núi lửa Tây Nguyên?

Mẹ giấu lửa nghìn năm trong từng hòn đá

Đá cọ vào nhau lửa cháy lên?

*

Không phải lên trời ăn cắp lửa

Không phải xin hàng xóm xa gần

Bếp tro trấu như tấm lòng lịch sử

Mẹ truyền ngọn lửa mấy nghìn năm

Chính ngọn lửa này đã nung vôi, nung gạch

Cho An Dương Vương xây Cổ Loa Thành

Chính ngọn lửa này vụt cháy trên ải Bắc

Khẩn cấp giặc vào nhờ lửa báo tin nhanh

*

Chính ngọn lửa này trong tay bà Trưng Trắc

Thắp nén nhang khóc trước mộ chồng

Trong nước mắt Bà Trưng nghe đất nước

Núi vặn mình chuyển động các dòng sông

Chính ngọn lửa này soi án thư Hưng Đạo

Ánh bạch lạp mới nhen đã sáng cả chân trời

Đất nước sinh ra để quyết định số phận những tên cường bạo

Thành Cát Tư Hãn nào ngấp nghé cứ vào đây

*

Ôi những đêm rừng Lam Sơn sâu thẳm

Lê Lợi ngồi bên đống lửa nướng thịt voi

Nguyễn Trãi thức cả một thời trai tráng

Đến bạc đầu trước lửa vẫn ngồi coi

2.

*

Ôi những đêm rừng sương giăng Việt Bắc

Mẹ mặc áo xanh mẹ mặc áo chàm

Đất nước bỗng mang dáng hình tia chớp

Gió cốm còn xanh ngát khoảng trời lam

Cả đời mẹ là một đời đưa tiễn

Chiếc tay nải cha mang bóng dáng mẹ lên rừng

Cây súng kíp đưa cha vào trận tuyến

Đất nước là bao gạo thắt ngang lưng

*

Những nẻo đường hút sâu tiếng hổ

Những cánh rừng lim, những cánh rừng hồi

Mặt trời rụng xuống làm chiếc mõ

Cho trâu đàn kéo gỗ về xuôi

*

Mồ hôi cha đổ thành dòng suối

Hoa hồi thơm nụ Vệ quốc đoàn

Con thấy bóng cha lẫn vào lửa khói

Nhấp nhô đèo một dải mũ nan

*

Hà Nội cũng lên rừng đánh giặc

Sông Hồng một dải vắt qua vai

Tiêu thổ đồng hoang làng vắng ngắt

Tiếng gà không nhấc nổi ban mai

*

Bước chân cha rung nghìn con thác

Giặc Pháp vào vùi xác sông Thao

Sương rừng ẩn hiện làm du kích

Đá ngủ trong hang cũng thét gào

*

Mẹ nhìn thấy cha qua ngọn lửa

Ngọn lửa sinh ra đã bập bùng

Soi cho cha bắt từng con vắt nhỏ

Xua từng con muỗi lúc qua bưng

*

Ngọn lửa trên đồi tranh giúp cha nướng sắn

Ống cơm lam nuôi dưỡng cả binh đoàn

Con bướm nhỏ đậu nhầm lên mũi súng

Đất nước dài theo lá nguỵ trang

Áo trấn thủ mẹ may kịp gió mùa Cao Lạng

Mũi kim găm tay mẹ xước rồi

Chỉ bếp lửa biết mẹ ngồi tới sáng

*

Chân trời của cha làm bằng tiếng súng

Chân trời của mẹ làm bằng tiếng ru

Con nằm ngủ khi cha vừa Nam tiến

Phải dẫy Trường Sơn bốc cháy đỏ lừ?

3.

*

Núi Ngọc Linh biến thành đại bác

Đạn bắn đi nòng súng đỏ bừng

Mẹ ơi núi làm sao cháy được

Cha đi rồi tiếng hát gởi sau lưng

*

Con là chiếc ba lô chín năm cha cõng

Con là ánh lửa nhỏ nhoi cha thắp ở bưng biền

Một chiếc xuồng con như chiếc võng

Chiến trường Đồng Tháp muỗi gào đêm

*

Cha quấn khăn rằn theo gió chướng

Đi lần cơ sở nối vùng sâu

Ngọn lửa trong nhà dân dấu kín

Đi ngoài đường không thấy ánh lửa đâu

*

Cha dầm trong đất trong hầm đất

Ngọn lửa theo cha biết “chém vè”

Đất nước bấy giờ như mũi mác

Ém vào lòng đất lắng tai nghe

*

Giặc Pháp đi càn nhìn lấm lét

Du kích theo canh phục dưới sình

Bỗng một trái sầu riêng rụng bịch

Giặc ngờ lựu đạn chạy còn kinh

*

Cha khêu ngọn lửa bằng hơi thở

Bếp lửa lênh đênh một mái xuồng

Ôi chao cái gió đồng Nam Bộ

Suốt cả cuộc đời cứ thổi suông

*

Ôi chao là cái mùa mưa ấy

Trời đất hòa chung một Tháp Mười

Bắp chân thịt nhão dường như chảy

Nước đến bao giờ mới chịu lui?

*

Gió mưa mà tưởng tay mình đó

Đất nước theo cha cũng lội sình

Tiếng chim vừa loé lên thành lửa

Đêm ấy cha còn vượt mấy kinh?

*

Ôi những cánh rừng miền Đông lắm vắt

Áo Vệ quốc quân cũng bạc như rừng

Giá con lớn theo cha làm liên lạc

Những lối mòn rối rít chạy qua bưng

*

Núi Bà Đen đứng một mình trấn giữ

Cả dải miền Đông bếp lửa vui buồn

Có tiếng cọp luồn vào giấc ngủ

Cha đi tuần trăng gác phía đầu buôn

*

Tiếng chim bìm bịp kêu như người khát nước

Con muốn mình làm một chiếc bi đông

Giữa cuộc hành quân lưng cha đẫm ướt

Suối chảy nơi nao mà lạc cả dòng?

*

Con sông Bé chảy khiêm nhường cất giấu

Rừng cỏ tranh trữ muối mấy mùa khô

Cha đi hái măng gai rừng cào rách áo

Trời đồng bằng giăng chỉ suốt chiều mưa

*

Con sông Đồng Nai chia làm hai nhánh

Có nhánh nào chảy đến phương cha?

Củ chụp củ mài nuôi bao trận đánh

Cửa rừng ơi sao giống cửa nhà?

*

Mẹ ở nhà vẫn nhìn ra đầu ngõ

Cha ngủ nơi đâu đi những chốn nào

Mẹ có thấy những dải rừng Nam Bộ

Tán cây xoè hết lá xuống chiêm bao

*

Mẹ có thấy những dòng sông hoá thạch

Trong giấc mơ cha thiếu một con đò

Những đám mây nào mang màu sử sách

Xuống che đầu cho mẹ bớt âu lo

*

Chiến khu Dương Minh Châu căn hầm xưa cũ

Ai để quên ngọn lửa giữa rừng sâu

Mười mấy năm sau con lên đường vào trận

Có lửa rồi ngồi ấm bên nhau

*

Cha trao lại cho con một Điện Biên hiển hách

Một ngọn lửa trên tay làm vốn suốt đời

Mẹ ơi, mẹ hãy ngắm nhìn đất nướ

Sao giống vô cùng ngọn lửa con soi?

Chương năm

THƯƠNG NHAU CỞI ÁO CHO NHAU

*

“Thương nhau cởi áo cho nhau”

Vì em dối mẹ một câu trong đời

Con xin phép mẹ mẹ ơi

Giặc tan con phải tìm người con thương

*

Biết em từ thuở Hùng Vương

Lưng ong thắt đáy như lưng nước mình

Dẫu từng đi suốt chiến chinh

Mà sao đất nước vẫn hình dáng em

*

Chiếc khăn hoa lý bay lên

Theo hình đất nước nằm bên biển đầy

Mẹ sinh cho em bàn tay

Để anh cầm lúc gió bay qua cầu

*

Chắc là không có ai đâu

Thương nhau thì cởi cho nhau áo mình

Cái duyên là cái vô tình

Ai mà cố ý chẳng thành được duyên

*

Như là buổi mới gặp em

Hay đâu sự thể làm nên chuyện đời

Cái điều muốn nói bằng lời

Trách đôi mắt nói hết rồi còn chi

*

Trách bàn tay quá lầm lì

Không đưa câu nói anh đi lẹ làng

Cái điều muốn nói gọn gàng

Bao nhiêu rạo rực chỉ bằng một câu

*

Phải vì nhớ trước quên sau

Cái điều muốn nói cùng nhau qua rồi

Ai từng qua tuổi hai mươi

Mới hay đất nước mình thời đang yêu

*

Đất nước cong hình cánh diều

Khi ta ngỏ với nhau điều ta mong

Nàng Tiên Dong tắm trên sông

Anh vùi trong cát mắt không chịu vùi

*

Chử Đồng Tử hoá anh rồi

Cái nghèo mà đổi được người mình thương

Tỏ tình, tình lại về không

Nên Trương Chi giấu mặt trong tiếng đàn

*

Qua rồi mới biết người oan

Hoá thân thành gỗ bạch đàn cho ai

Những người con gái con trai

Yêu nhau thì nhớ chuyện này mai sau

*

Trong cơi trầu quả địa cầu

Đất nước mình giống miếng cau dịu mềm

Là khi anh biết yêu em

Là khi Kim Trọng đến bên Thuý Kiều

*

Là khi muốn nói mình yêu

Mà sao chỉ nói toàn điều vu vơ

Là khi chàng Tú Uyên mơ

Giáng Kiều người đẹp bao giờ hiện ra

*

Là khi Từ Thức đi qua

Suốt hang động biết có là yêu thương

Là em con gái Hùng Vương

Sơn Tinh lường trước đoạn đường phải qua

*

Thuỷ Tinh cậy lắm phong ba

Chậm chân nên đến nay mà còn ghen

Núi và sông, anh và em

Nào ai dám cất người lên qua đầu

*

Ví bằng không lấy được nhau

Làm chi còn có kiếp sau mà chờ

Chuyện chàng Ngâu dạy anh xưa

Rằng người đừng có bao giờ lấy Tiên

*

Đất nước mang hình vành khuyên

Khi em mười tám cái duyên đậm đà

Khi anh vừa thấy em qua

Vội ra đầu ngõ để ta đi cùng

*

Đường xa anh lại đi vòng

Thẳng đường mãi có tới lòng nhau chăng

Đất nước mang hình mặt trăng

Là khi anh dám nói rằng mình yêu

*

Là khi ngồi suốt buổi chiều

Mà anh mới thử đánh liều nói ra

Đất nước mang hình mẹ cha

Trong vòng tay của em và của anh

*

Nghe hơi thở ấy ngọt lành

Cái hôn của mẹ cha dành cho ta

Tận cùng hương vị thịt da

Thương yêu làm đất trời hoà vào nhau

*

Biển nào biển chẳng muốn sâu

Núi nào núi chẳng muốn cao bằng trời

Con người muốn sống có đôi

Chẳng như chú Cuội ngồi chơi một mình

*

Hiếm hoi ngày tháng thanh bình

Em làm cây trúc sân đình dân ca

Đất nước mang hình cây đa

Những người trai trẻ đều là Thạch Sanh

*

Em làm cây quýt, cây chanh

Làm con chim chích đậu nhành ca dao

Thương cây lúa biết nhường nào

Chỉ chờ tiếng sấm để vào tháng ba

*

Vua Hùng tìm lúa đâu ra

Từ trong cỏ nhặt về nhà nâng niu

Nước mình lớn bởi chắt chiu

Bàn tay cầy cấy em dìu lúa qua

*

Úng rồi hạn, bão rồi mưa

Cộng thêm giặc giã cầy bừa làm sao

Con trâu lặn lội thuở nào

Nghìn năm kéo đất nước vào mùa chiêm

*

Thương bàn chân mẹ, chân em

Sánh phù sa có in lên chân trời

Chỉ nhìn vào móng chân thôi

Biết em đã lội qua thời trẻ trung

*

Biết em từ thuở vua Hùng

Tấm lưng đã gập xuống cùng đất sâu

Tay ôm đóm mạ từ lâu

Như là ôm đứa con đầu của em

*

Chồng cầy vợ cấy đôi bên

Con trâu đi giữa làm nên nước mình

Bánh dầy trắng, bánh chưng xanh

Đất trời kia cũng sinh thành bởi ta

*

Bởi em trời hoá mái nhà

Cho đôi ta trú chân qua tháng ngày

Thương làm sao hết bàn tay

Bàn tay của đất nước này của em

*

Dẫu làm cô Tấm, cô Tiên

Vẫn coi bếp núc dành riêng phần mình

Dẫu làm bà Triệu Thị Trinh

Khi ru nôi vẫn một hình dáng em

*

Thương nhau thì nhớ đừng quên

Về xin phép mẹ mà lên qua cầu

Nước mình cởi áo cho nhau

Thương nhau thì đến bạc đầu còn thương

Chương sáu

BÀI CA VỀ CHIẾC ĐÒN GÁNH

*

Khi đất nước qua thời khổ đau

Mẹ lấy dãy Trường Sơn làm dây đàn bầu

Khi đất nước vào trận đánh

Mẹ lấy dãy Trường Sơn làm đòn gánh

Gánh sông Hồng, sông Cửu Long qua

Vai mẹ chín như sành nung lửa

Dãy Trường Sơn bốn mùa

Thế hệ chúng con như chim về làm tổ

Trên chiếc đòn gánh mẹ nhọc nhằn

Chúng con kéo về như kiến cỏ

*

Ôi dòng sông Bến Hải

Có kẻ định bẻ gãy

Chiếc đòn gánh mẹ chỗ tì vai

Nếu đòn gánh kia bị bẻ làm hai

Châu thổ sông Hồng sẽ rơi xuống biển

Châu thổ Cửu Long sẽ rơi xuống biển

*

Trên chiếc đòn gánh của mẹ

Chúng con mang trái đất trên lưng

Trái đất nặng chừng ba mươi ký

Hỡi chiếc ba lô con cóc no tròn

*

Mẹ tiễn con ra tới cửa rừng

Tưởng chừng như không còn ai để tiễn

Bom ném vào bệnh viện

Ném vào ngay chỗ mẹ thương con

Chân trời xám như gương mặt giận

Chân trời đen một sắc bão bùng

Chân trời ứa máu màu gạch nung

Chiến tranh gieo hạt bằng bom

Ở nơi mẹ vừa tiễn con

Bom bảy tấn thổi bay đi một xã

*

Trước ngày con lên đường

Mẹ giục con cưới vợ

Người yêu muốn anh để lại cho em

Một đứa con bé nhỏ

Đứa con trai hòng cuộc chiến tranh dài

Nhưng em ơi chân trời

Đã bịt bùng khói lửa

Anh rất muốn trước khi đi được cưới em làm vợ

Nhưng ngày mai, ngày mai

Lỡ anh không về

Em không phải một lần goá bụa

*

Con gởi lại kỳ hè

Những cuốn sách đang đọc dở

Không biết Natasa có gặp lại Andrey

Chiến tranh đi qua trái đất này

Rồi sẽ hoà bình thế nào chẳng gặp

Những nhân vật trong tiểu thuyết

Đành vì con chia tay

*

Con gởi lại sau lưng

Những ước mơ nhà văn, bác học

Để nhận lấy cánh rừng

Để nhận lấy dãy Trường Sơn dựng dốc

*

Con chim gì kêu rừng sâu

Tiếng chim như một nhịp cầu

Tiếng chim bắc ở hai đầu núi non

Dốc, dốc, dốc

Tiếng chim hay mõ đổ dồn

Đất nước uốn theo từng cái dốc

Những người lính trẻ hai mươi

Dốc hết tuổi đời leo núi

Mồ hôi người rơi đá còn bốc khói

Đá mòn hết tuổi đá thôi

*

Đất nước mang hình đồng đội co lưng tôm mà ngủ

Đất nước mang hình khuỷu tay

Suốt cuộc chiến tranh chúng con gối đầu lên đẫy giấc

Đất nước trong hình võng dù võng bạt

Cho chúng con nằm cho cả cánh rừng đưa

Hang nguyên thuỷ thành bãi khách

Đất nước cong theo vòm mái hang

*

Chúng con đào củ mài củ chụp

Cái đói như tằm ăn rỗi lá dâu

Đồng đội ơi, cả trung đoàn ngộ độc

Nấm rừng màu đất lại lừa nhau

Đồng đội ơi chúng mình từng ước

Giá mọi cánh rừng cây môn thục

Chắc là trên mặt đất

Màu xanh sẽ chẳng còn

Những trận đói qua rừng như lũ lụt

Cuốn đi người đồng đội của con

*

Bom đạn chặn đường lương thực

Cây bứa ơi cây bứa mọc nơi nào

Những đọt măng rừng nghe đắng chát

Ăn rồi mới thấy ngọt đằng sau

*

Tên mày là gì loài rau chưa biết

Thôi lấy tên bè bạn đặt cho rau

Đất nước hiện hình ra cây lá bép

Bỗng nhiên xoè trắng ở trên đầu.

CHÂN DUNG 1

*

Mẹ cho phép con nhắc đến người đồng đội

Bị thương với con trên chốt một lần

Trạm phẫu thuật hai ca cấp cứu

Người đồng đội bấy giờ tỉnh táo

Anh chỉ vào bác sĩ, chỉ vào con:

- “Tôi biết chắc mình không qua khỏi

Xin hãy rút hết máu nhóm O trong người tôi còn chảy

Mà tiêm cho bạn khỏi cưa chân!”

*

Mẹ ơi thương con đến nghìn lần

Những người đồng đội chết phần của nhau

Chỉ còn một ít máu đào

Trước khi nhắm mắt kịp trao bạn bè

CHÂN DUNG 2

*

Mẹ cho phép con nhắc về Dũng

Sau trận đánh Dũng bị thương vào bụng

Một mình nằm giữa rừng già

Dũng ơi Dũng biết đâu mà bò đi

*

Dòng máu Dũng như rễ cây toả vào đất

Dũng dùng búi cỏ nhét vào vết thương

Dũng không chịu nằm chết

Chưa có ai khát bằng Dũng khát

Dũng ngất đi mơ suối chảy qua đồng

Đất nước có nghìn con sông

Đất nước có cả biển Đông

Mà sao Dũng cồn cào cơn khát

Nhưng lúc ấy chính là đất nước

Hiện ra không phải là dòng sông

Hiện ra không phải là biển Đông

Dũng liếm lên đọt cỏ

Dũng hớp từng hớp nhỏ

Đất nước là giọt sương

Cho Dũng vượt qua cơn khát nhận đường

CHÂN DUNG 3

*

Mang bốn mươi vết đạn trên mình

Thiết một mình giữ chốt

Thiết bắn súng bằng tay bắn cả bằng chân

Dùng miệng giật nụ xoè quăng lựu đạn

Xúc giác nhìn, khướu giác nghe

Tóc Thiết cháy bùng không kịp dập

Lửa ăn hết áo quần

Thiết ngồi đó quyết không chịu chết

Đất nước không bao giờ mất được

Đất nước vô tận trên đầu

Đất nước thu cả vào căn hầm của Thiết

Thiết không biết mình đói khát đớn đau

Hoa đang nở nơi nào trên mặt đất

Giờ này những ai đang yêu nahu

Thiết không biết, Thiết không biết đâu

Chỉ biết giặc lên phải diệt

Chỉ biết chốt không được mất

*

Năm ngày đêm giữ chốt một mình

Lúc đồng đội rừng xa ào tới

Chốt vẫn còn khi Thiết kịp hi sinh

Chương bảy

NHỮNG LỜI MẸ RU

KHÚC I

*

Nếu không có mẹ ru con

Chắc là trái đất chẳng tròn được đâu

Lời ru từ lúc chôn rau

Theo con đi suốt hai đầu thời gian

*

Mặt trời vừa hoá trái cam

Để khi con lớn con cầm trong tay

Con ơi con ngủ cho say

Mẹ trao cả vũ trụ này cho con

*

Chân con như ánh trăng non

Mà sau khôn lớn đi mòn Trường Sơn

Tay con như búp hoa thơm

Mà sau chai sạn bền hơn đá bền

*

Con cười như mảnh trăng liềm

Mắt con cong một dáng thuyền sang sông

Võng chao mà giống biển Đông

Con ơi đừng sợ cơn giông trong nhà

*

Mai rồi con sẽ đi xa

Hãy làm quen với tiếng gà ngoài sân

Lá rơi giống tiếng bàn chân

Kéo trời thấp xuống cho gần lòng nôi

*

Mẹ nghe rõ tiếng con rồi

Nghe con cười cả gầm trời lặng im

Cả vòm tinh tú lim dim

Cũng theo cái ngủ đi tìm giấc mơ

*

Mẹ ru một tiếng ầu ơ

Mà nghìn năm đến bây giờ còn ngân

Trở mình trên võng con lăn

Nghe như trái đất nghiêng dần một bên

*

Mẹ ngồi mẹ thức thâu đêm

Lời ru của mẹ làm nên canh dài

Ru con từ thuở bào thai

Con là hạt lúa củ khoai mẹ trồng

*

Ngủ đi con giấc say nồng

Trong vòng tay mẹ, trong vòng tay cha

Phải con nhờ tiếng oa oa

Báo cho mặt đất biết là có con

*

Ngủ đi cho trái bưởi tròn

Con đừng sợ gấu ăn mòn mặt trăng

Núi đồi như trẻ dung dăng

Chân con rồi sẽ san bằng biển khơi

*

Lời ru mẹ hoá vòm trời

Chở che suốt cả cuộc đời con đi

*

KHÚC 2

*

Từ trong nôi mẹ ru con

Đến khi con lớn mẹ còn hát ru

Khi con ngã dưới đạn thù

Lời ru có giống như từ trong nôi?

*

Chiến trường mấy chục triệu người

Đã nằm xuống đất từ thời Hùng Vương

Mẹ nào có sợ đau thương

Vực sâu để núi biết đường vút cao

*

Ngủ đi giấc ngủ ngọt ngào

Những người ngã xuống từ bao nhiêu đời

Đầu trên máy chém vừa rơi

Người nằm xuống đất chết rồi còn đau

*

Ngủ đi lòng đất có sâu

Chẳng bằng lòng mẹ buổi đầu sinh ra

Ngủ đi người đã đi xa

Muôn năm màu đất vẫn pha máu hồng

*

Mẹ ơi biết mẹ bế bồng

Trái tim con đập trong lòng mộ sâu

Mẹ ơi con chẳng chết đâu

Con nằm con ngủ qua đau thương này

*

Mẹ ơi sao mắt con đây

Mà không ngắm được lúa đầy bông sai

Tay con nào phải tay ai

Mà không hái nổi một vài bông hoa

*

Mẹ ơi chân của con mà

Sao con nhấc mãi không ra khỏi mồ?

Chỉ duy một giấc con mơ

Là còn đi thấu cõi bờ thế gian

*

Mẹ ru con ngủ cho an

Ngủ say thì hái được làm sao hoa

Ngủ làm sao bước chân ra

Sợ đi lạc biết đâu mà tìm con

*

Mẹ ơi trên bãi cỏ non

Con nghe trâu gặm tiếng ngon nhịp đều

Con nhờ mẹ nhắn người yêu

Đừng chờ con kẻo buổi chiều đã sang

*

Con ơi bằng cả mùa màng

Mẹ ru con giữa hai hàng trời xanh

Bao nhiêu hạnh phúc con dành

Cho người yêu dấu nên thành lứa đôi

*

Mẹ đừng buồn nhé mẹ ơi

Con mơ cho mẹ ngày mai thật nhiều

Cái phần sướng khổ thương yêu

Của con mẹ hãy chia đều nhân gian

*

Con ơi thương mến vô vàn

Trái tim con đập ngút ngàn lúa reo

Con đi hết mọi núi đèo

Khi nằm xuống đất vẫn nhiều lo toan

*

Mẹ ơi đừng có khóc than

Con nằm xuống để hoà tan vào đời

Trong lòng đất mẹ lòng nôi

Con nghe sự sống đang hồi sinh ra

*

Người hi sinh tự ngàn xưa

Khi nằm xuống đất vẫn mơ chuyện đời

Mẹ ru người đã khuất rồi

Ngủ say trong đất những lời tái sinh.

Chương tám

NGỌN GIÓ CỦA MẸ

GIÓ ĐẾN

1.

Hỡi ngọn gió trong từng hơi thở nhẹ

Trong cuống phổi run run gió góp nhặt đời mình

Con là gió tìm về vòm cây mẹ

Mẹ chính là nguồn cội gió khai sinh

*

Mẹ hãy lấy gió này làm khăn mặt

Tóc mẹ bay trong ngột ngạt ráng chiều

Có sợi tóc bay vào cay khoé mắt

Lưng mẹ còng chờ đợi mái nhà xiêu

*

Ba mươi năm mẹ vẫn ngồi nhóm lửa

Nhớ mẹ nhiều con chỉ biết nằm mơ

Trong chiêm bao con hoá thành ngọn gió

Thổi lênh đênh trên ngách phố bơ phờ

*

Hẻm phố nào của Sài Gòn cũng mẹ

Bữa cơm nào đũa mẹ cũng so dư

Gạo thì thiếu cơm vẫn thừa như thế

Gió rừng ơi mẹ đợi đến bao giờ

*

Ôi ngọn đèn dầu như mầm hạt thóc

Khi nào nhớ con mẹ lại nhen lên

Mẹ lại thắp nhang lầm rầm khấn Phật

Gió trời xa tiếng sấm cứ sôi rền

*

Chắc giờ này đợi con mẹ đơm cơm ra chén

Khói cơm là tóc mẹ ấm lòng con

Mẹ là trời xanh gió chúng con thổi đến

Dáng mẹ hiện lên trên vầng trán Sài Gòn

2.

Ngọn gió thổi về em hổn hển

Ngỡ em sinh ra là để chờ anh

Mặt trời của đôi ta hoá thành con ốc biển

Gió u u trời đất cũng tròng trành

*

Ngỡ mãi mãi ta không còn sum họp

Anh chỉ gặp em trong giấc ngủ thôi mà

Trong giấc ngủ em đang cười chợt khóc

Em mới vừa đọng lại đã tan ra

*

Để ngọn gió đi cùng trời cuối đất

Gió tìm em trong nước mắt, mồ hôi

Chúng ta đứng ở hai đầu sống chết

Trái tim ta như trận gió thổi vô hồi

*

Em là Sài Gòn thức thâu đêm chờ đợi

Đôi guốc em từng mòn vẹt trời xanh

Giọt nước mắt em giấu vào đêm tối

Sao cây kia thẳng tắp chửa đâm cành?

*

Em ở đâu trong Sài Gòn trước mắt

Anh đang về em đứng ở nơi đâu

Gió cứ thổi cho chúng mình chóng mặt

Nhớ thương như lửa đốt nóng ran đầu

*

Em vẫn sống trong anh bằng gương mặt thời con gái

Như thể anh vừa tưởng tượng chuyện cách xa

Như cuộc chiến tranh qua không thể nào có nổi

Như hai mươi năm ta vẫn sống chung nhà

*

Ôi ngọn gió chính là nơi em thở

Có mùi tóc cay cay, mùi nước mắt nồng nồng

Cái ngọn gió sóng soài trên xứ sở

Thổi mệt nhoài theo kịp các dòng sông

*

Ngọn gió ấy vì em mà cường tráng

Chính nhớ thương làm ngọn gió vô cùng

Sài Gòn đó em là nơi gió đến

Gió như vừa bật khỏi cánh cung

*

Ngọn gió bị thương bao lần không biết nữa

Kẻ một đường thẳng tắp tới thành đô

Hơi thở của đôi ta nối vào nhau thành gió

Trái tim ta gõ mãi cửa mong chờ

*

Em yêu dấu những hình dung dữ dội

Cuộc đoàn viên nhờ gió nói bao điều

Hạnh phúc lớn tưởng tay mình không thể với

Gió đang dồn trời đất tới tình yêu

*

Thôi cứ để cho mọi người gặp lại

Hạnh phúc ta trong hạnh phúc muôn người

Gió cứ thổi như em còn xa mãi

Như em còn ở nơi cuối nỗi mừng vui

TÔI SẼ VỀ...

*

Tôi sẽ về thành phố

Ai nói với tôi tiếng ấy tự bao giờ

Ai nói với tôi trong bạt ngàn nấm mộ

Đồng đội nằm dưới đất vẫn còn mơ

Vẫn nằm mơ tiếng chân em trên hè phố

Mắt lá răm thoáng gặp dứt sao đành

Mái tóc gội mát cả chiều ráng đỏ

Lá rơi mà biết mắt liếc nhìn anh

*

Tôi sẽ về thành phố

Ai nói với tôi khi trận đói bạc đầu

Bạn tôi ngã vì nấm rừng ngộ độc

Hỡi Sài Gòn trước mặt chứ còn đâu

Người nằm xuống truyền người sau mơ tiếp

Cái chết kia cứ thế bắc cây cầu

Cứ như thế đi liền ba thế hệ

Ôi Sài Gòn khi ngã xuống còn đau

Còn chưa gọi hết tên em, tên mẹ

Đến hôm nay máu ấy vẫn nguyên màu

Tôi đang ngắm Sài Gòn qua giọt lệ

Với tay mà đi đến quá dài lâu

*

Tôi sẽ về thành phố

Ai nói với tôi lời trăn trối cuối cùng

B52 xóa tên làng, tên đất

Ngôi sao lên trong lỗ nẻ căn hầm

Ngôi sao ấy ngỡ như người ngoài cuộc

Vậy mà sao thân thuộc mấy mươi năm

Ngôi sao ấy nếu đêm rừng quên mọc

Anh sẽ không sao về được giữa Sài Gòn

Anh sẽ ngủ chẳng có gì đánh thức

Giữa rừng già thành nấm đất con con

*

Tôi sẽ về thành phố

Anh nói với em có khi nào lỡ hẹn

Nỗi nhớ em cũng pha màu khói lửa

Khi bị thương anh mới biết lạc rừng

Em khuất nẻo giữa trập trùng phố xá

Giọt sương làm cơn khát trĩu oằn lưng

Như anh vác vả dòng sông đi bộ

Sông trên vai mà khát đến chưa từng

Cơn khát ấy dẫn anh về thành phố

Khi anh về cơn khát chửa hề ngưng

*

Ta sẽ về thành phố

Bạn nói với tôi khi vừa mọc mặt trời

Vắt cơm tròn bạn định bẻ chia hai

Chưa kịp ăn, chưa kịp về thành phố

Bạn thân yêu, bạn đã ngã xuống rồi

Viên đạn lạc trước Hố Nai mở cửa

Mặt trời mọc ngỡ không tròn được nữa

Vắt cơm còn dấu bạn ấm bờ môi

Vắt cơm ấy dẫn tôi về thành phố

Tôi no nê cho đến suốt cuộc đời

Chỉ thương bạn nằm dưới mồ vẫn đói

Mặt trời lên sao giống vắt cơm ôi

Ngày chiến thắng bạn tôi không về được

Cây đèn Ăng-côn của bạn trối cho tôi

Khi tắt điện tôi lại nhờ ngọn lửa

Của đêm rừng thuở ấy bạn hằng nhen

Để nhận rõ mình còn đang mắc nợ

Những câu thơ vùi dướiđất bao đời

Chương chín

THỜI CHÚNG CON YÊU NHAU

*

Thời gian đi qua để chúng ta ở lại

Một chặng đường bom giội mãi sau lưng

Chúng ta sống nơi đầu nguồn thời đại

Anh xa em sau biền biệt núi rừng

Tiếng bom nổ xác bạn bè vương vãi

Suối qua rừng hay giọt lệ vừa ngưng?

*

Ở giữa anh và em là cái gì cao hơn sự chết

Hơn cả sự sống hai ta là sự sống giống nòi

Nỗi nhớ em phải vượt mấy nghìn cây số đất

Qua bót đồn, qua bãi bắn, rào gai

Sài Gòn với anh như là không có thật

Và tình yêu như thể chuyện dông dài

Ta chỉ biết yêu nhau trong tưởng tượng

Và hình dung ra con cái cửa nhà

Trong mơ thấy người yêu không còn sống

Tỉnh dậy rồi mới biết quá chừng xa

Thời ta sống một cái thời ghê gớm

Đi qua rồi mới hiểu hết lòng ta

*

Anh đã yêu em như nghìn đám cháy

Những trận đánh đi qua, những hố những hầm

Như giặc giết anh rồi anh sống dậy

Bởi vì em còn đợi mấy mươi năm

Anh chợt thấy Sài Gòn gió thổi

Em hiện lên thấp thoáng mặt trăng rằm

*

Không còn gì để ăn, không còn gì để sống

Ai vượt lên cái chết cũng đón đầu

Đó là con đường tình yêu anh phải đến

Là lối về Sài Gòn đồng đội của anh đâu

Chợt quay lại toàn thấy gò thấy đống

Cỏ xanh dày xin lặng lẽ che nhau

*

Ở giữa anh và em bão đổ rừng đổ núi

Tình yêu ta cơn động đất nghiêng trời

Mà nỗi nhớ cứ tìm nhau nhập lại

Ta chia mình ra sống ở trăm nơi

Sông cứ chảy và biển lùi ra mãi

Anh thương em lòng dạ để đâu rồi

*

Anh thương em mà tay ôm đất đá

Mà tay ôm súng ngủ bưng biền

Đêm rét quá không thể bồng ngọn lửa

Em nơi nào có nằm xuống, ngồi lên?

Đêm chồng vợ bị cắt làm hai nửa

Mắt em khuya chảy máu cả trăng liềm

*

Anh thương em anh thương đồng đội

Suốt một thời mưa giội nắng nung

Đêm ngủ đất cánh tay làm chiếc gối

Bắt con cua đỡ đói lửa đêm rừng

Khi ngã xuống chẳng một lời trăn trối

Giấu tên mình vào với vạn tên chung

*

Thời ta yêu nhau sao quá nhiều giặc giã

Bắc với Nam như cách một tinh cầu

Không đánh giặc sẽ thành thời đồ đá

Sẽ chẳng còn đất nước để tìm nhau

Trăng li biệt mọc bên trời như miếng vá

Trăng chẳng còn biểu tượng của ta đâu

*

Thời ta yêu nhau mưa ngâu nhiều nắng gắt

Đám mây bay cũng lam lũ nhọc nhằn

Cơn gió cát thổi gầy bao dải đất

Chim khuyên người khắc phục khó khăn

Anh nhớ em, anh nhìn trời chớp mắt

Tiếng bom rung trời cũng cỗi cằn

*

Chúng ta đi qua thời dữ dội

Để em cầm hạnh phúc ở trên tay

Trong sum họp lòng vu vơ quá đỗi

Gió đi qua sắc một nét lông mày

Tóc em đó còn nguyên mùi cỏ dại

Vẫn cánh rừng thuở ấy phủ hai vai

*

Thời anh yêu em nghìn sau rồi chẳng có

Hơn chuyện cô Tấm xưa, hơn cách trở Kim Kiều

Hàng vạn người đi không về thành phố

Dãy Trường Sơn sừng sững tạc phù điêu

Cánh rừng của chúng ta, của mỗi đời gian khó

Những đời nằm xuống vẫn còn yêu

*

Như gió thổi ta về thời mới lớn

Chếnh choáng làm sao khi ngắm lại bầu trời

Những người lính đi qua gởi hết niềm khát vọng

Sông như người hồi hộp thoắt đầy vơi

Bao vất vả mới tìm ra biển rộng

Gió dọc ngang đo đạc lại bao thời

Chương mười

MẸ SINH NHIỀU CON TRAI

*

Có phải mẹ Âu Cơ đã đi vòng trái đất

Để làm chỗ khai sinh con Lạc cháu Hồng

Mẹ đã tìm ra dải đất hình tia chớp

Chọn vùng tâm bão để sinh con

*

Cái dải đất sông hoá rồng chín khúc

Hai đầu xoè những mũi đất - mũi lao

Núi mang dáng ngựa phi voi phục

Bảo ngủ rừng sâu đợi giặc vào

*

Cái dải đất giống như nàng Tiên múa

Lại có hình ngọn lửa lúc cuồng phong

Lịch sử thành văn trên mình ngựa

Con trẻ mà mang áo giáp đồng

*

Dân tộc lạ lùng lần đầu chiến đấu

Lại cử chú bé vừa sinh cưỡi ngựa sắt xông ra

Lại cử hai người đàn bà cưỡi voi cầm giáo

Tráng sĩ mà sao phải giữ nhà?

*

Không mẹ ơi những người trai khí phách

Giặc giết rồi mẹ chưa kịp sinh đâu

Mẹ chưa kịp dựng đền đài thành quách

Chưa đủ bình yên ăn hết miếng trầu

*

Mẹ ơi suốt chiều dài lịch sử

Mẹ vẫn sinh nhiều những đứa con trai

Mỗi bận chiến trường tin báo tử

Mẹ lại hoài thai bằng nỗi đau dài

*

Mẹ thương con mẹ thương đất nước

Áo vá vai như ruộng vá chân đồi

Mẹ mất ngủ suốt thời trận mạc

Đất nước là trán mẹ đẫm mồ hôi

*

Con thương mẹ con thương nhánh lúa

Mảnh vô cùng không đỡ nổi chân chim

Rễ lúa nhỏ đau ngầm trong rễ cỏ

Cây lúa vì con mẹ phải đi tìm

*

Con thương mẹ con thương bếp lửa

Tro trấu mà nướng chín củ khoai

Con chim khách sao mày kêu trước cửa

Có ai vào mang tin đứa con trai

*

Con thương mẹ con thương lưỡi cuốc

Suốt cả đời chưa được ngó đầu lên

Những nhát cuốc như mỏ gà bới đất

Cánh đồng sâu chân mẹ quánh phèn

*

Con thương mẹ con thương phên cửa liếp

Hở then cài đêm lọt gió mùa đông

Có chiếc ổ rơm con trâu vừa ăn hết

Những đêm dài mẹ thiếu tấm chăn bông

*

Con thương mẹ con thương chiếc guốc

Truyền bao đời chiếc guốc gộc tre

Tiếng guốc mẹ giống tiếng kêu con cuốc

Suốt năm canh kêu xác cả mùa hè

*

Con thương mẹ, con thương bàn tay mẹ

Cả đời con không đi hết hoa tay

Chắc mẹ rửa tay con bằng mồ hôi từ bé

Mà bàn tay khoẻ tựa lưỡi cày

*

Con thương mẹ thương cả đời đưa tiễn

Hết giặc này lại đến giặc kia

Mẹ cưu mang hết mọi thời kháng chiến

Những đứa con đi dầu biết không về

*

Con thương mẹ con thương đất nước

Từ ngàn xưa cho đến hôm nay

Những tên giặc phương xa vừa phải cút

Khói Cam Tuyền ải Bắc đã vờn mây

*

Chưa bao giờ mẹ sinh nhiều con trai đến thế

Chúng con đi mạnh khoẻ vô cùng

Những binh đoàn ào lên bão bể

Toả nhánh về biên giới vòng cung

*

Tất cả núi đều đổ ra biên giới

Tất cả rừng đều cuộn tới chở che

Giặc phương Bắc mà liều mình lao tới

Những đỉnh núi kia sẽ đổ xuống đè

*

Cau nhà ta không đủ mo để gói

Những nắm cơm của mẹ chật ba lô

Những chân trời cháy lên tiếng gọi

Biển cả reo một tiếng rung bờ

*

Con thương mẹ chưa nghỉ gồng nghỉ gánh

Dãy Trường Sơn vẫn trĩu đôi vai

Chúng con chẳng sợ gì bao trận đánh

Rặng tre ngà đã phủ suốt vành đai

*

Con thương mẹ còng lưng cấy lúa

Cây lúa vừa cắm xuống như chông

Những ngọn núi sẵn sàng phun lửa

Những dòng sông trữ thác ở trong lòng

*

Con thương mẹ con thương biển cả

Giấu tâm hồn nhân hậu dưới phong ba

Nếu giặc đến biển sẽ thành chảo lửa

Sao biển vẫn ngoan như chiếc ao nhà

*

Thế hệ chúng con chưa kịp tròn mười tám

Như đất nước nghìn năm chưa một kỷ nguyên già

Những quả đồi nằm theo dáng đấm

Sông Thương buồn có giặc cũng lao ra

*

Thế hệ chúng con đi như gió thổi

Quân phục xanh đồng sắc với chân trời

Chưa kịp yêu một người con gái

Lúc ngã vào lòng đất vẫn con trai

*

Thế hệ chúng con ồn ào, dày dạn

Sống thì đi mà chết thì nằm

Giọt lệ phần mình, nụ cười dành bạn

Đất nước là một cuộc hành quân

*

Mẹ ơi, có mẹ rồi chúng con vững bước

Chúng con lam làm, chúng con sống chúng con yêu

Chọn tâm bão mẹ sinh thành dân tộc

Sóng có nghiêng đê con vẫn bắc cầu Kiều

*

Mẹ ơi, bất kỳ từ điểm nào trên trái đất

Ai cũng thấy mẹ sinh nhiều con trai

Khi đất nước Việt Nam mang dáng hình tia chớp

Rạch chân trời một lối đến tương lai.

Thành phố Hồ Chí Minh

ngày 30-11-1993

TRẦN MẠNH HẢO

* * *

Trường ca

ĐẤT NƯỚC HÌNH TIA CHỚP

Tác giả: Trần Mạnh Hảo

* * *

Biên tập

Lê Thanh Minh

Trình bày, bìa, tạo Ebook

matthoigian2001@

* * *

Copyright © Tác giả và Rạng Đông giữ Bản quyền