Author: Evelyn Waugh; Thiên Nga (dịch)
Date: 2020-11-25 17:00:00+00:00
Keywords: @.Anh; Classics; Fiction; Kinh điển; Literature; Tâm Lý Xã Hội
Description: Khi bóng mây phát xít bao phủ trời Âu, Evelyn Waugh đưa ta ngược dòng ký ức, tìm về những ngày tháng hoàng kim cuối cùng của một Anh quốc thượng lưu, nơi trong rực rỡ đã ươm màu ảm đạm, giữa nguy nga đã hiện nét điêu tàn. Dù là hương rượu vang thơm nồng hay mùi trái cây chín mọng, tất cả chỉ là dư quang của một mùa hè cố quận có sự điềm tĩnh của tình bạn và gấp gáp của tình yêu, khi chàng sinh viên Oxford - Charles Ryder vô tình vướng vòng tục lụy của gia đình quý tộc Marchmain. Thăm lại Brideshead là khúc ca hoài nhớ, nuối tiếc tuổi thanh xuân đã một đi không trở lại. Liệu tình yêu có thể cứu
Publisher: vctvegroup

Evelyn Waugh

Thăm Lại Brideshead

Những ký ức thiêng liêng và trần tục
của Đại úy Charles Ryder

Tiểu thuyết

Thiên Nga dịch

Phát hành: TAO ĐÀN

Nhà xuất bản HỘI NHÀ VĂN 2019

ebook©vctvegroup

Tặng LAURA

Lời tác giả

Ta không phải là ta: ngươi không phải là anh ta hay cô ấy:

họ không phải là họ

E.W.

LỜI TỰA

Cuốn tiểu thuyết này, được tái bản với nhiều thêm thắt nho nhỏ và một số cắt bỏ đáng kể, đã lấy đi sự nể trọng tôi từng có giữa người cùng thời và đưa tôi vào thế giới xa lạ của thư từ hâm mộ cùng cánh nhiếp ảnh báo chí. Đề tài của cuốn sách - nói về tác động của ơn trên đối với một nhóm nhân vật đa dạng nhưng có liên quan khắng khít - có lẽ tham vọng một cách tự phụ, nhưng tôi không cáo lỗi vì điều này. Tôi chủ yếu không hài lòng về hình thức của nó, với những khiếm khuyết rành rành mà tôi có thể đổ lỗi cho hoàn cảnh viết.

Tháng Mười hai năm 1943 tôi may mắn bị một thương tích nhỏ khi nhảy dù nên được nghỉ phép quân dịch. Kỳ nghỉ của tôi được một sĩ quan chỉ huy có thiện cảm gia hạn đến tháng Sáu năm 1944, tức là lúc cuốn sách hoàn thành. Tôi viết bằng sự say mê hoàn toàn lạ lẫm của chính bản thân và cà sự nôn nóng quay lại mặt trận. Đó là giai đoạn ảm đạm với tình cảnh hiện tại thiếu thốn và hiểm họa gần kề - giai đoạn phổ biến đậu nành và Tiếng Anh Cơ Bản* - do vậy cuốn sách thấm đẫm một vẻ đói khát; đói khát thức ăn và rượu, đói khát quá khứ huy hoàng vừa chợt tắt, và đói khát thứ ngôn ngữ khoa trương bóng bẩy, mà giờ đây với cái bụng no đầy làm tôi thấy khó chịu. Tôi đã chỉnh sửa những đoạn văn thô cứng nhưng không xóa bỏ vì đó là phần thiết yếu trong cuốn sách.

•

Tiếng Anh Cơ Bản (Basic English) là một hình thức tiếng Anh tối giản do nhà ngôn ngữ học Charles Kay Odgen sáng tạo như một ngôn ngữ quốc tế bổ trợ, trợ giúp cho việc giảng dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. Tiếng Anh Cơ Bản trở nên phổ biến rộng rãi sau chiến thắng của Phe Đồng Minh trong Thế chiến Hai.

Tôi đã phân vân khi xử lí cơn bột phát của Julia về tội trọng và màn độc thoại lúc gần đất xa trời của Hầu tước Marchmain. Tất nhiên, các đoạn này không hề có ý định thuật lại những lời nói thực tế. Chúng thuộc về một hình thức viết khác, chẳng hạn, những cảnh đầu giữa Charles và cha anh ta. Tôi sẽ không đời nào đưa chúng vào một cuốn tiểu thuyết nhắm tới việc tạo cảm giác có thật. Nhưng ở đây tôi giữ chúng gần với hình thức ban đầu, bởi lẽ giống như rượu Burgundy (bị in sai trong nhiều ấn bản) và ánh trăng, chúng là thứ thiết yếu cho cảm thức viết; hơn nữa nhiều độc giả cũng thích những đoạn đó, mặc dù đây không phải yếu tố đáng cân nhắc hàng đầu.

Hồi mùa xuân năm 1944, ta khó có thể tiên đoán được sự sùng mộ thời nay dành cho các biệt thự miền quê ở Anh quốc. Lúc ấy dường như những lâu đài cổ, vốn là thành tựu nghệ thuật vĩ đại của quốc gia, phải chịu số phận đổ nát và cướp phá như các tu viện trong thế kỷ mười sáu. Nên tôi thà thổi phồng thực tế, với lòng nhiệt thành sâu sắc. Ngày nay Brideshead sẽ được mở cửa cho khách tham quan, kho báu của nó sẽ được những bàn tay chuyên môn sắp xếp lại còn kết cấu của nó sẽ được bảo trì tốt hơn thời Hầu tước Marchmain. Tầng lớp quý tộc Anh đã bảo tồn bản sắc của nơi này ở mức độ mà ngày ấy dường như là bất khả. Bước tiến của Hooper đã trở nên vững trãi qua nhiều thời điểm. Do vậy phần lớn cuốn sách này có thể coi như bài điếu văn đọc bên cỗ quan tài rỗng. Nhưng không thể làm cho cuốn sách theo kịp thời đại mà không hủy hoại nó hoàn toàn. Cuốn sách này được dành tặng cho một thế hệ độc giả trẻ để làm kỷ niệm về Thế chiến hai hơn là về những năm hai mươi hay ba mươi mà nó có vẻ như đề cập.

E.W.

Combe Florey 1959

THĂM LẠI BRIDESHEAD

Phần mở đầu Thăm lại Brideshead

Khi lên đến phòng tuyến Đại đội C nằm trên đỉnh đồi, tôi dừng chân ngoái nhìn lại doanh trại, hiện ra toàn cảnh bên dưới qua màn sương mù sớm mai xám xịt. Ngày hôm ấy chúng tôi dời đi. Khi chúng tôi hành quân đến đây ba tháng trước, chỗ này ngập trong tuyết; giờ đây những mầm xuân đầu tiên đang nhú. Lúc đó tôi đã nghĩ, dù cảnh tượng thê lương nào trải ra trước mắt, tôi cũng sẽ không bao giờ sợ cảnh nào tàn nhẫn hơn cảnh này, và giờ tôi ngẫm ngợi nơi này chưa từng dành cho tôi lấy một ký ức vui.

Nơi đây tình yêu giữa tôi và quân đội đã chết.

Nơi đây là trạm cuối của các tuyến tàu điện, nên lính tráng say xỉn trở về từ Glasgow có thể gà gật trên ghế cho tới khi đến điểm cuối hành trình. Từ bến tàu điện đến cổng doanh trại còn cách một quãng; một phần tư dặm để họ cài lại cúc áo choàng và chỉnh mũ cho ngay ngắn trước khi đi qua chòi gác, một phần tư dặm nơi bê tông nhường chỗ cho cỏ mọc bên vệ đường. Đây là tận cùng ranh giới thành phố. Đến đây khu dân cư và rạp chiếu phim san sát, giống nhau như tạc biến mất, và khu ngoại ô mở ra.

Doanh trại đóng ở nơi cách đây không lâu vốn là đồng cỏ và đất canh tác; căn nhà trang trại nép trong hốc đồi được dùng làm văn phòng cho tiểu đoàn chúng tôi; cây thường xuân vẫn chống đỡ phần nào cái từng là tường rào của vườn cây ăn trái; vạt cây già què quặt trải rộng đến nửa mẫu đằng sau nhà giặt, là những gì còn sót lại từ một thửa vườn. Chỗ này bị đánh dấu để đập bỏ trước khi quân đội vào. Thêm một năm hòa bình nữa thì đã không còn nhà trại, không tường rào, không vườn táo. Chưa gì đã xuất hiện nửa dặm đường bê tông nằm giữa hai bờ đất trụi trơn, và trên các cống lộ thiên đã cho thấy nơi các nhà thầu đô thị thiết kế sẵn hệ thống thoát nước. Thêm một năm hòa bình nữa thì nơi này đã thành một phần của vùng ngoại ô chung quanh. Giờ đây các túp nhà nhỏ chúng tôi từng trú đông đang chờ đến lượt bị phá hủy.

Bên kia đường là nhà thương điên của thành phố, một đề tài hứng chịu nhiều bình luận mỉa mai, nơi ngay cả trong mùa đông cũng được cây cối bao quanh che khuất phần nào; nó có những hàng rào sắt rèn và cánh cổng quý phái khiến hàng dây thép gai thô tháp của chúng tôi phải xấu hổ. Những hôm thời tiết ôn hòa, chúng tôi có thể thấy người điên bước đi đủng đỉnh rồi nhảy chân sáo giữa những lối đi tinh tươm rải sỏi và bãi cỏ trồng đẹp mắt; những kẻ cộng tác may mắn đã giã từ trận đấu không cân sức, mọi băn khoăn tan biến, mọi phận sự hoàn thành, những người thừa kế nghiễm nhiên của một thế kỷ tiến bộ, ung dung thừa hưởng di sản. Khi chúng tôi diễu qua, vài người vẫn gào lên chào họ qua hàng rào - “Giữ cho tôi một cái giường ấm nghe bồ. Tôi không còn lâu nữa đâu” - nhưng Hooper, mới vào làm chi huy trung đội, hậm hực với đời sống đặc quyền của họ; “Phải tay Hitler thì bọn họ sẽ bị vào phòng hơi ngạt hết,” cậu ta nói, “tôi thấy ta cũng có thể học hỏi hắn vài thứ.”

Khi chúng tôi hành quân tới vào giữa mùa đông, tôi dẫn đến đây một đại đội khỏe mạnh và háo hức; họ kháo với nhau, khi di chuyển từ mấy vùng đồng hoang đến khu vực gần xưởng tàu này, rằng cuối cùng thì chúng tôi cũng đang trên đường sang Trung Đông. Khi nhiều ngày trôi qua và chúng tôi bắt tay vào dọn tuyết, san phẳng một thao trường thì tôi thấy nỗi thất vọng ở họ biến thành cam chịu. Họ hít hà mùi từ các quán cá rán và dỏng tai nghe những âm thanh thời bình quen thuộc của còi xưởng máy và ban nhạc ở hội trường khiêu vũ. Giờ thì vào những ngày nghỉ, họ đứng thõng vai ở góc đường và lủi mất khi thấy một sĩ quan tiến lại vì sợ khi giơ tay chào họ sẽ mất mặt với mấy cô bồ mới quen. Trong văn phòng đại đội có cả lô biên bản vi phạm cùng đơn xin nghỉ việc riêng; trời hãy còn tối mò thì ngày đã bắt đầu với tiếng rên la của kẻ giả ốm và bộ mặt nhăn nhó cùng ánh mắt kiên quyết của người khiếu nại.

Còn tôi, theo mọi lý lẽ thì phải hết lòng với họ - làm sao tôi giúp họ khi tôi còn chẳng giúp được mình? Nơi đây viên thượng tá tập hợp tiểu đoàn chúng tôi được thăng chức đi nơi khác, rồi một người trẻ hơn nhưng không dễ mến bằng đến kế nhiệm, được thuyên chuyển từ một trung đoàn khác qua. Giờ trong đơn vị chẳng còn lại mấy ai từ lứa tình nguyện được huấn luyện chung hồi chiến tranh bùng nổ; bằng cách này hay cách khác họ đã đi gần hết - có người được xuất ngũ vì điều kiện sức khỏe, có người được thăng cấp sang các tiểu đoàn khác, có người được bố trí vào công việc hành chánh, có người tình nguyện làm công tác đặc biệt, một người tử nạn trên thao trường, một người bị ra tòa án binh - và lính mới thế chỗ họ; giờ đây đài mở thường trực trong phòng ăn và chưa đến bữa tối họ đã nốc đầy bia; quả là khác so với ngày trước.

Nơi đây ở tuổi ba mươi chín tôi đã bắt đầu già. Tối đến là tôi thấy ê ẩm bải hoải, không muốn bước chân ra khỏi doanh trại; tôi mắc tật giành phần mấy cái ghế dựa và vài tờ báo quen thuộc; tôi uống đều đặn ba cốc gin trước bữa tối, không bao giờ nhiều hơn hoặc ít hơn, rồi đi nằm ngay sau bản tin chín giờ. Bao giờ tôi cũng mở mắt và bực dọc cả tiếng đồng hồ trước hiệu lệnh đánh thức.

Nơi đây mối tình cuối của tôi đã chết. Không có gì đáng kể trong cách nó chết. Một ngày nọ, không lâu trước ngày cuối ở doanh trại, tôi nằm thao láo trước hiệu lệnh đánh thức, trong lán tôn, nhìn đăm đăm vào bóng tối đen kịt, giữa tiếng thở sâu và lẩm bẩm của bốn người chung lán, ngẫm đi nghĩ lại trong óc những gì phải làm ngày hôm ấy - tôi đã ghi tên cho hai hạ sĩ quan vào khóa huấn luyện vũ khí chưa? Tôi có nên một lần nữa bắt nhiều người nghỉ quá phép trong đợt này phải quay về doanh trại ngày hôm đó? Tôi có thể tin tưởng giao Hooper dẫn lớp học viên ra ngoài học xem bản đồ được không? - Khi nằm đó lúc trời còn mờ tối, tôi kinh hoàng nhận ra thứ gì đó trong tôi, một thứ ung nhọt đã lâu, vừa lặng lẽ lụi tàn, và cảm thấy như một anh chồng đã lấy vợ được bốn năm, bỗng nhận ra mình không còn ham muốn, hay sự dịu dàng, hay quý trọng dành cho người vợ hắn từng yêu; không thấy vui khi có nàng bầu bạn, không mong muốn chiều lòng, không tò mò về bất cứ gì nàng làm, nàng nói hay nghĩ; không mong chỉnh đốn mọi chuyện, không tự trách mình về tai họa này. Tôi đã tường tận mọi cung bậc ảm đạm của sự vỡ mộng trong hôn nhân; chúng tôi cùng nhau trải qua chuyện đó, Quân đội và Tôi, từ buổi đầu đeo đuổi tán tỉnh cho đến nay, khi chẳng còn lại gì cho chúng tôi ngoài những ràng buộc lạnh lùng của luật pháp, phận sự và phàm lệ. Tôi đã đóng mọi cảnh trong tấn bi kịch gia đình, đã nhận thấy những bất hòa ngày đầu trở nên thường xuyên hơn, nước mắt không còn làm động lòng như trước, những giảng hòa không mấy ngọt ngào, cho đến khi chúng làm nảy sinh một tâm trạng xa cách và chỉ trích lạnh lùng, và lời kết án ngày càng đanh thép rằng không phải tôi mà chính người thương mới có lỗi. Tôi bắt được những thanh âm giả dối trong giọng nàng và học cách chú tâm lắng nghe một cách e sợ; tôi nhận ra ánh nhìn trơ lạnh, hậm hực thiếu cảm thông trong mắt nàng, và cái nét hằn cay nghiệt, ích kỷ nơi khóe miệng. Tôi tìm cách hiểu nàng, như người ta phải tìm cách hiểu một phụ nữ chung mái nhà, ngày này qua ngày khác, suốt ba năm rưỡi; tôi biết lối nhếch nhác của nàng, lề thói và kỹ xảo quyến rũ của nàng, thói đố kỵ và tự tư tự lợi, tật bồn chồn nơi mấy ngón tay khi nàng nói dối. Giờ nàng cạn mọi bùa phép rồi thì tôi mới trắng mắt rằng nàng là một người xa lạ không tương hợp mà tôi đã trói mình vào mãn kiếp trong một phút u mê.

Vì vậy mà buổi sáng chúng tôi chuyển đi này, tôi hoàn toàn không cần biết đi đâu. Tôi sẽ tiếp tục công việc của mình, nhưng chỉ để tròn nhiệm vụ. Chúng tôi được lệnh lên tàu lửa lúc 9 giờ 15 tại một đường tàu tránh gần đó, bỏ vào túi dết khẩu phần chưa hết hạn trong ngày; đó là tất cả những gì tôi cần biết. Tay hạ sĩ quan phụ tá đã đi trước cùng một nhóm nhỏ tiền trạm. Kho của đại đội đã được gói ghém ngày hôm trước. Hooper được cắt cử đi kiểm tra các phòng tuyến. Đại đội sẽ xếp hàng lúc 7 giờ 30 với túi quân trang chất trước các lán. Đã có nhiều đợt chuyển quân như vậy từ buổi sáng hân hoan cuồng nhiệt năm 1940 khi chúng tôi tưởng mình được chỉ định bảo vệ Calais. Kể từ ấy mỗi năm ba, bốn đợt chúng tôi lại dời địa điểm; lần này viên sĩ quan chỉ huy mới phô trương “an ninh” khác mọi lần, đã thế còn bắt chúng tôi gỡ hết huy hiệu trên quân phục và phương tiện vận chuyển. Đó là “bài học huấn luyện quý giá trong điều kiện tham chiến trực tiếp,” y nói. “Tôi mà phát hiện có nữ thường dân nào chờ chúng ta ở đầu kia, tôi sẽ biết là đã có rò rỉ.”

Khói từ nhà bếp tản trong sương mù; và doanh trại như một mê cung những đường tắt rối rắm, chồng lấn lên quy hoạch nhà ở dở dang, như thể được một nhóm khảo cổ đời sau khai quật.

“Công cuộc khai quật Pollock đem lại một mắt xích quý giá giữa các cộng đồng công dân-nô lệ thế kỷ hai mươi và bộ lạc vô chính phủ kế tục họ. Ở đây ta thấy một tộc người có nền văn hóa tiên tiến, biết xây hệ thống cống rãnh phức tạp và đường xa lộ bền bỉ, bị một giống dân thuộc loại lạc hậu nhất tàn phá.”

Tôi nghĩ đám học giả trong tương lai ắt sẽ viết như vậy; thế rồi, quay đi, tôi chào viên thượng sĩ đại đội: “Cậu Hooper có đây không?”

“Cả sáng nay không thấy cậu ta đâu cả, thưa sếp.”

Chúng tôi đến chỗ văn phòng đại đội tan hoang, ở đó tôi thấy một ô kính cửa sổ mới vỡ sau đợt kiểm kê thiệt hại doanh trại. “Gió hồi đêm, thưa sếp,” tay thượng sĩ thanh minh.

(Mọi hư hỏng ở đây đều có thể giải thích hoặc “do công binh thao diễn, thưa sếp.”)

Hooper xuất hiện; cậu ta là một thanh niên vàng võ tóc chải ngược từ trán ra sau, không rẽ ngôi, và nói giọng miền Trung ngang phè; gia nhập đại đội mới được hai tháng.

Lính không thích Hooper vì cậu ta không thạo việc và nhiều khi gọi tên từng người họ là “George” lúc đứng ở tư thế nghỉ, nhưng tôi lại có một tình cảm gần như yêu mến dành cho cậu, phần lớn là vì một sự cố buổi tối đầu tiên cậu ta gia nhập đơn vị.

Lúc đó tay thượng tá mới đến chưa được một tuần nên chúng tôi vẫn chưa “cân đo đong đếm” được y. Y đang mời mấy chầu gin ở phòng đợi và diễu võ dương oai thì để ý thấy Hooper.

“Tay sĩ quan trẻ kia là lính của anh phải không Ryder?” Y hỏi tôi. “Tóc cậu ta cần cắt rồi đấy.”

“Đúng vậy, thưa sếp,” tôi đáp. Đúng là như vậy. “Tôi sẽ để ý việc đó.”

Viên thượng tá uống thêm gin rồi cứ nhìn chằm chằm Hooper, nói to, “Trời hỡi, giờ họ gửi cho ta những tay sĩ quan kiểu gì vậy không biết!”

Dường như tối đó Hooper ám ảnh tay thượng tá. Sau bữa tối thình lình y nói oang oang: “Trong trung đoàn cũ của tôi nếu một sĩ quan trẻ trình diện như thế, các cấp dưới đã cắt mẹ tóc hắn rồi.”

Không ai tỏ ra sốt sắng với trò này, và xem ra việc chúng tôi không có phản ứng khiến tay thượng tá điên tiết. “Cậu,” y nói, quay qua một cậu chỉnh tề trong đại đội A, “đi lấy cây kéo cắt tóc cho tay sĩ quan trẻ đó đi.”

“Đây là mệnh lệnh sao, thưa ngài?”

“Đó là ý muốn của sĩ quan chỉ huy của cậu và đó cũng là thứ mệnh lệnh duy nhất tôi biết.”

“Rõ, thưa ngài.”

Và thế là, trong bầu không khí ngượng ngùng lạnh lẽo, Hooper ngồi trên ghế dựa để được hớt bớt chút tóc sau gáy. Tôi đã rời phòng đợi ngay khi chuyện xảy ra, và về sau xin lỗi Hooper vì những gì cậu ta phải hứng chịu. “Đó không phải chuyện thường xảy ra trong đơn vị này,” tôi phân bua.

“Ồ, không giận hờn gì đâu,” Hooper đáp. “Đùa giỡn một chút cũng được mà.”

Hooper không có ảo tưởng gì về quân đội - hay đúng hơn là không có ảo tưởng gì đặc biệt khi cậu ta quan sát vũ trụ từ đám mây mù. Cậu đã miễn cưỡng đến với nó, bị cưỡng bách, sau khi thử mọi nỗ lực yếu ớt trong khả năng để được hoãn quân dịch. Cậu chấp nhận nó, cậu nói, “như bệnh sởi”. Hooper không phải người lãng mạn. Thuở nhỏ cậu ta không cưỡi chú ngựa của Rupert* hay ngồi giữa đám lửa trại bên bờ sông Xanthus*; ở độ tuổi mà mắt tôi ráo hoảnh trước mọi thứ trừ thơ ca - cái vở kịch về người Anh-điêng khắc khổ mà trường học của ta giới thiệu vào giai đoạn giữa những giọt nước mắt lã chã của đứa trẻ và đàn ông - Hooper thường thút thít, nhưng không bao giờ vì bài hịch của Henry vào ngày thánh Crispin, cũng không vì văn bia của trận Thermopylae. Lịch sử người ta dạy cậu chỉ có dăm ba trận đánh, nhưng thay vào đó, ê hề chi tiết về lập pháp và bước chuyển công nghiệp gần đây. Gallipoli, Balaclava, Quebec, Lepanto, Bannockburn, Roncesvalles, và Marathon - những trận đánh này, rồi trận đánh ở miền Tây khi Vua Arthur ngã xuống, và cả trăm cái tên tương tự mà những hồi kèn trumpet thúc giục ra trận vẫn vọng tới tôi suốt bao năm tháng với sự trong trẻo cùng sức mạnh thời trai trẻ, ngay cả khi tôi ở trong tình trạng khô cằn và hỗn độn này; chúng lại không vang tới Hooper.

•

Hoàng tử Rupert vùng Rhine là cháu của vua Charles và chỉ huy kỵ binh hoàng gia nổi tiếng trong nội chiến Anh. Các chú thích trong sách đều là của người dịch.

•

Con sông xứ Troy trong trường ca Iliad của Homer.

Cậu ta chẳng mấy khi kêu ca. Dẫu là người mà ta chẳng dám tin tưởng giao cho nhiệm vụ dù đơn giản nhất, cậu lại xem trọng tính hiệu quả đến mức hách dịch, và cậy chút kinh nghiệm thương mại nhỏ nhoi, thỉnh thoảng cậu ta nói về cách quân đội phát lương, quản lý quân nhu và sử dụng “giờ công”: “Trong kinh doanh mà họ làm vậy là không xong đâu.”

Cậu ta ngủ say trong khi tôi nằm mở mắt bực dọc.

Trong những tuần chúng tôi bên nhau Hooper đã trở thành biểu tượng về Nước Anh Trẻ, nên mỗi khi đọc thấy một phát ngôn công cộng nào tuyên bố cái Tuổi Trẻ đòi hỏi ở Tương Lai và cái thế giới nợ Tuổi Trẻ, tôi thường đem các phát biểu chung chung này ra kiểm nghiệm bằng cách thay “Hooper” vào xem chúng có còn hợp lý như vậy không. Do vậy mà nhiều khi trời còn tối mò, trước lúc hiệu lệnh đánh thức, tôi cứ ngẫm nghĩ: “Đại hội Hooper,” “Nhà nghỉ Hooper,” “Tập đoàn quốc tế Hooper,” và “Tôn giáo của Hooper”. Cậu ta là axit để thử mọi hợp kim này.

Nếu có gì đổi khác thì giờ đây cậu đã bớt cung cách nhà binh hơn ngày mới từ trường thực tập sĩ quan tới. Sáng nay, nai nịt quân trang nặng trịch, trông cậu ta chẳng ra người ra ngợm. Cậu chuyển sang tư thế đứng nghiêm bằng kiểu nhịp chân nhảy và xòe lòng bàn tay đeo găng len ngang trán.

“Thượng sĩ này, tôi muốn nói chuyện với Hooper… à, cậu ở chỗ quỷ quái nào vậy? Tôi đã dặn cậu đi kiểm tra các phòng tuyến.”

“Tôi đến trễ sao? Xin lỗi. Tôi vội sửa soạn quân trang.”

“Vậy nên cậu mới có người giúp việc.”

“À, nói chính xác thì tôi nghĩ vậy. Nhưng sếp biết thế nào rồi. Cậu ta cũng có việc phải lo. Ta mà chọc giận mấy gã này thì họ sẽ tìm cách chơi lại ta.”

“Thôi, đi kiểm phòng tuyến đi.”

“Xong ngay.”

“Với lại vì Chúa, đừng có nói xong ngay.”

“Xin lỗi. Tôi cũng cố ghi nhớ. Tôi lỡ lời thôi.”

Khi Hooper đi rồi thì tay thượng sĩ quay lại.

“Sĩ quan chỉ huy đang đi lên, thưa sếp,” anh ta nói.

Tôi bước ra đón y.

Trên ria mép đỏ lưa thưa như lông lợn lòi của y có mấy hạt sương ẩm.

“Thế nào, mọi thứ ở đây đã đâu vào đấy cả chưa?”

“Rồi, tôi nghĩ vậy, thưa sếp.”

“Nghĩ vậy là sao? Anh phải biết chứ.”

Mắt y dừng lại bên ô cửa sổ vỡ. “Cái đó đã được ghi vào hao tổn doanh trại chưa?”

“Vẫn chưa, thưa sếp.”

“Vẫn chưa sao? Tôi không biết nếu tôi không nhìn thấy thì khi nào mới ghi đây.”

Y không được thoải mái với tôi, và phần lớn thái độ ầm ĩ của y nảy sinh từ sự ngại ngùng, nhưng cũng không vì thế mà tôi thông cảm hơn với y được.

Y dẫn tôi ra sau dãy lán đến một hàng rào thép gai ngăn chia khu vực của đại đội tôi với khẩu đội pháo, nhanh nhảu nhảy phóc qua, rồi đi lại một con mương cây cỏ um tùm và bờ đất từng là ranh giới đất trống trên trang trại. Đến đây y bắt đầu dùng gậy bới bới đất như lợn ỉn tìm nấm cục rồi ngay lập tức reo lên một tiếng đắc thắng. Y bới ra một đống rác rưởi, rất gai mắt đối với ý thức trật tự của binh nhì: cái đầu chổi, cái nắp lò, một cái xô gỉ sét, một chiếc tất, một ổ bánh mì, nằm dưới dây buộc khấu đuôi ngựa và chen chúc giữa mớ bao thuốc lá và hộp thiếc rỗng.

“Nhìn đi,” tay sĩ quan chỉ huy nói. “Quả là ấn tượng tốt đẹp cho trung đoàn đến tiếp quán.”

“Tệ quá,” tôi nói.

“Thật mất mặt. Lo đốt cho sạch hết trước khi các anh rời trại.”

“Rõ, thưa sếp. Anh thượng sĩ, cho người tới chỗ đội pháo bảo đại úy Brown rằng sĩ quan chỉ huy muốn dọn dẹp sạch con mương này.”

Tôi thắc mắc tay thượng tá có chịu được sự cự tuyệt thẳng thừng này không; y chịu được. Y đứng do dự chọt chọt bùn dưới mương một lát rồi quay gót sải bước đi.

“Sếp không nên làm vậy, thưa sếp,” viên thượng sĩ nói, anh ta là người chỉ dẫn và chỗ dựa cho tôi từ khi tôi gia nhập đại đội. “Quả thật là sếp không nên.”

“Rác đó không phải của chúng ta.”

“Có thể là thế thật, thưa sếp, nhưng sếp biết thừa còn gì. Nếu ta chọc giận các sĩ quan cấp cao thì họ sẽ nghĩ ra cách khác mà chơi lại ta.”

⁎

Khi chúng tôi diễu qua nhà thương điên, hai, ba bệnh nhân lớn tuổi mấp máy môi đầy lễ độ đằng sau hàng rào.

“Hoan hô, mấy bồ, tụi này sẽ thăm mấy cậu”; “Giờ tụi này không còn lâu nữa đâu”; “Cứ vui cười cho đến khi bọn mình gặp lại nhau nghe,” họ gọi.

Tôi với Hooper diễu hành phía trước trung đội dẫn đầu.

“Tôi bảo này, có biết ta đi đâu không?”

“Không.”

“Sếp nghĩ có đánh đấm thật không?”

“Không.”

“Chỉ xôn xao thôi?”

“Phải.”

“Ai cũng nói ta sắp tham chiến rồi. Thật tình tôi cũng không biết phải nghĩ sao. Thấy ngớ ngẩn thế nào ấy, tập dượt huấn luyện thế này rồi không bao giờ chiến đấu.”

“Tôi thì chẳng lo đâu. Đến lúc rồi ai cũng tha hồ.”

“Ồ, tôi không muốn nhiều thưa sếp. Chỉ đủ để nói tôi đã nếm mùi.”

Một đoàn tàu cũ kỹ chờ chúng tôi ở đường tàu tránh; một nhân viên hoả xa phụ trách; một tổ tạp dịch đang chất các túi quân trang cuối cùng từ xe tải lên toa hành lý. Nửa giờ sau chúng tôi đã sẵn sàng xuất phát và một giờ sau chúng tôi đã lên đường.

Ba chỉ huy trung đội và tôi có toa riêng. Họ ăn sandwich và uống sô cô la, hút thuốc rồi ngủ. Không ai có cuốn sách nào. Trong ba, bốn giờ đầu họ thường để ý tên các thị trấn và chồm người ra cửa sổ mỗi khi tàu dừng giữa các ga. Về sau họ hết hứng thú. Lúc trưa và lúc trời tối, ca cao âm ấm được múc từ một thùng vào ca cho chúng tôi. Con tàu chậm chạp đi về phía nam qua một quang cảnh xám xịt, buồn tẻ suốt tuyến đường chính.

Sự việc nổi bật trong ngày liên quan tới “nhóm lệnh” của tay sĩ quan chỉ huy. Chúng tôi tập hợp trong toa của y, theo lệnh triệu tập qua một lính cần vụ, và thấy y cùng sĩ quan phụ tá đội nón sắt và nai nịt súng ống. Điều đầu tiên y nói là: “Đây là Nhóm Lệnh. Tôi mong các anh khi tham dự sẽ ăn mặc chỉnh tề. Có đi tàu cũng phải giữ đúng quy cách.” Tôi tưởng y sẽ đuổi chúng tôi về nhưng, sau khi trừng mắt nhìn chúng tôi, y nói, “Ngồi xuống đi.”

“Doanh trại bị bỏ lại trong tình trạng đáng mất mặt. Đi đâu tôi cũng phát hiện bằng chứng cho thấy các sĩ quan không làm tròn phận sự. Tình trạng doanh trại bị bỏ lại là phép thử đúng đắn nhất về tính hiệu quả của các sĩ quan trung đoàn. Thanh danh của một tiểu đoàn và người chỉ huy phụ thuộc vào những chuyện thế này đây. Và-” y quả đã nói vậy hay tôi đang tìm lời cho vẻ hậm hực trong giọng và mắt y? Tôi nghĩ y đã không nói ra ý này - “tôi không định để công danh của mình bị phương hại vì sự bê trễ của vài sĩ quan tạm thời.”

Chúng tôi ngồi cầm sổ tay và bút chì chờ ghi lại chi tiết các nhiệm vụ tiếp theo. Một người nhạy cảm hơn có lẽ đã nhận ra y không gây chút ấn tượng nào; có lẽ y cũng thấy, vì y nói thêm kiểu ông thầy giáo hờn dỗi: “Tôi chỉ yêu cầu sự hợp tác trung thành thôi mà.”

Rồi y xem ghi chép và đọc:

“Lệnh.

“Thông báo. Lúc này tiểu đoàn đang di chuyển từ địa điểm A đến địa điểm B. Đây là một tuyến liên lạc quan trọng dễ bị địch thả bom và tấn công hơi độc.

“Dụng ý. Tôi dự định tới địa điểm B.

“Cách thức. Tàu sẽ tới đích khoảng 23 giờ 15…” vân vân.

Nọc độc được phun ra vào phút cuối dưới mục “Hành chánh”. Đại đội C, trừ một trung đội, sẽ phải dỡ đồ trên tàu xuống khi đến đường tàu tránh, nơi ba xe tải ba tấn đã chờ sẵn để vận chuyển toàn bộ kho dự trữ đến một kho trống của tiểu đoàn ở doanh trại mới; cứ thế cho đến khi xong việc; trung đội còn lại sẽ phải tìm người canh gác kho đạn và lính canh vòng ngoài khu vực doanh trại.

“Có câu hỏi nào không?”

“Chúng tôi có được phát ca cao cho nhóm làm việc không?”

“Không. Còn câu hỏi nào nữa không?”

Khi tôi thuật lại cho thượng sĩ các mệnh lệnh này thì anh ta nói: “Đại đội C tội nghiệp gặp xui nửa rồi”; và tôi biết mình đã rước vạ vào thân với tay sĩ quan chỉ huy.

Tôi truyền đạt lại cho các chỉ huy trung đội.

“Tôi nói này,” Hooper nói, “chuyện đó bất tiện cho mấy anh chàng lắm. Họ sẽ phát chán. Hình như lúc nào ông ta cũng chỉ định chúng ta làm mấy công việc khổ ải.”

“Cậu sẽ lo canh gác.”

“Được thôi. Nhưng tôi nói này, làm sao tôi tìm được vòng ngoài doanh trại trong bóng tối?”

Sau giờ tắt đèn không lâu thì chúng tôi bị quấy rầy vì một lính cần vụ ủ ê cầm trống lúc lắc đi dọc cả đoàn tàu. Một trung sĩ thành thạo gọi ra “Deuxième service.”*

•

Tình báo.

“Ta đang bị phun hơi cay,” tôi nói. “Lo đóng hết cửa sổ lại.” Rồi tôi viết một báo cáo vắn tắt để thông báo rằng không có thương vong và chưa có gì bị nhiễm độc; rằng lính đã được cắt cử đi khử độc bên ngoài toa trước khi xuống tàu. Chuyện này dường như làm tay sĩ quan chỉ huy vừa ý, vì chúng tôi không còn nghe gì từ y nửa. Trời tối thì chúng tôi đều đi ngủ.

Cuối cùng, tối khuya, chúng tôi đến chỗ đường tàu tránh. Trong huấn luyện an ninh và điều kiện trực tiếp tham chiến, chúng tôi được dạy phải tránh các nhà ga và sân ga. Con dốc từ bậc lên xuống tàu đến lối đi rải xỉ gây hỗn loạn và đổ vỡ trong bóng tối.

“Tập hợp đội hình trên đường dưới bờ kè. Đại đội C dường như lại đủng đỉnh như mọi khi nhỉ, đại úy Ryder.”

“Vâng, thưa sếp. Chúng tôi gặp chút phiền phức với thuốc tẩy.”

“Thuốc tẩy sao?”

“Để tẩy khí độc bên ngoài toa, thưa sếp.”

“Ồ, cầu kỳ quá. Bỏ qua và đi tiếp đi.”

Lúc này thì đám quân còn ngái ngủ và ủ dột của tôi đã lách cách vào hàng ngũ trên đường. Chẳng mấy chốc trung đội của Hooper đã bước đều vào bóng tối; tôi tìm thấy các xe tải, chỉ huy hàng người chuyền tay đồ dự trữ dọc bờ kè dốc, thế là lát sau, khi nhận ra mình đang làm việc có chủ đích rõ ràng, họ trở nên hồ hởi hơn. Tôi chuyển kho với họ trong nửa giờ đầu; rồi rời hàng đi gặp hạ sĩ quan phụ tá đại đội đã quay về cùng xe tải đầu tiên.

“Doanh trại đó không tồi đâu,” anh ta báo cáo; “nhà riêng rộng mênh mông có hai, ba cái hồ. Xem ra gặp may thì ta sẽ bắt được dăm ba con vịt. Làng này có một quán rượu và một bưu điện. Trong vài dặm không có thị trấn nào. Tôi cũng đã xoay xở tìm được một lán cho tôi với anh.”

Đến 4 giờ sáng thì công việc xong xuôi. Tôi ngồi trong xe tải cuối, xuyên qua đường làng quanh co, cây bụi lòa xòa quẹt lên kính chắn gió; đi được một đoạn thì chúng tôi rời đường làng rẽ vào đường xe chạy; đi lúc nữa thì chúng tôi tới một khoảng trống mà hai đường xe nhập làm một và một vòng tròn đèn bão đánh dấu đống đồ dự trữ. Đến đây chúng tôi dỡ đồ trên xe tải xuống và cuối cùng theo chân những người hướng dẫn đến khu nhà ở của mình, dưới bầu trời không sao, mưa phùn nhẹ bắt đầu rơi.

⁎

Tôi ngủ cho đến khi người giúp việc gọi, mệt mỏi ngồi dậy, lẳng lặng thay đồ và cạo râu. Mãi đến khi tới cửa tôi mới hỏi viên hạ sĩ quan phụ tá, “Chỗ này gọi là gì?”

Anh ta nói tôi nghe, và tức thì, giống như có ai đó vừa tắt đài, một giọng nói lâu nay vẫn rổn rảng trong tai tôi, liên miên, đần độn, suốt bao ngày không đếm nổi, đột ngột tắt; tiếp theo là một sự im lặng mênh mang, mới đầu trống không, nhưng rồi dần dà, khi giác quan bị chấn động của tôi lấy lại uy thế, nó ngập tràn bao thanh âm ngọt ngào và tự nhiên đã bị quên lãng từ lâu: vì anh ta vừa nói ra một cái tên rất đỗi thân quen với tôi, một cái tên sở hữu quyền năng lâu đời của pháp sư gọi hồn mà chỉ vừa nghe tiếng thì lũ hồn ma bóng quế lảng vảng bao năm ấy liền bỏ trốn.

Tôi đứng sững sờ bên ngoài lán. Mưa đã tạnh nhưng mây vẫn sà thấp và nặng trĩu trên đầu. Sáng hôm ấy trời lặng gió nên khói từ nhà bếp bốc thẳng lên bầu trời xám chì. Con đường mòn gồ ghề từng được rải đá dăm, ngày ấy cỏ mọc um tùm mà giờ rãnh lún và sục cả bùn, chạy theo sườn đồi rồi đổ dốc xuống mất hút bên dưới một gò nhỏ, hai bên ngổn ngang tôn uốn, từ đó vẳng lên tiếng lạch cạch và chí choách, tiếng rú rít và huýt sáo lanh lảnh, mọi tiếng ồn sở thú của tiểu đoàn bắt đầu một ngày mới. Xa hơn và xung quanh chúng tôi, còn thân thuộc hơn, trải ra một quang cảnh nhân tạo tuyệt sắc. Đây là nơi biệt lập, được bao bọc ôm ấp trong một thung lũng quanh co uốn lượn. Doanh trại của chúng tôi nằm dọc một con dốc thoai thoải; đối diện chúng tôi mặt đất nguyên sơ chạy về phía chân trời, và ở giữa doanh trại và mặt đất có con suối chảy qua - nó gọi là Bride và bắt nguồn từ một trang trại gọi là Bridesprings cách đó không quá hai dặm, nơi chúng tôi vẫn thỉnh thoảng bách bộ đến dùng trà; xuống dưới nữa nó biến thành một con sông đáng kể trước khi đổ vào sông Avon - ở đây nó được ngăn đập tạo thành ba cái hồ, một cái không có gì ngoài một phiến đá ướt nằm giữa lau sậy, nhưng hai hồ kia rộng hơn, in bóng mây và những cây dẻ gai cao lớn bên bờ. Mấy cánh rừng chỉ toàn sồi và dẻ gai, sồi thì xám và cằn cỗi, dẻ gai thì lấm tấm chồi xanh; chúng tạo thành một mảng hoa văn đơn sơ nhưng được vẽ chăm chút với trảng cỏ xanh và khoảng không xanh bao la - Hươu sao có còn ăn cỏ ở đây không? - Và để ánh mắt khỏi lan man vô định, một đền thờ kiến trúc Doric sừng sững mọc lên bên mép sông, cùng một cây cầu vòm thường xuân bám um tùm nối liền hai đập nước. Mọi thứ đã được bài trí và trồng tỉa từ một thế kỷ rưỡi trước để tới khoảng thời gian này, ta có thể trông thấy nó ở độ chín muồi. Từ chỗ tôi đứng, tòa nhà khuất sau một doi đất xanh, nhưng tôi biết rõ nó nằm ở đâu và như thế nào, núp giữa vườn chanh như một con hươu cái trong đám dương xỉ.

Hooper lệt xệt đi lại chào tôi với kiểu chào cố bắt chước nhưng không làm giống được. Mặt mày cậu ta xám ngoét vì gác đêm và râu ria chưa cạo.

“Đại đội B đỡ gánh cho chúng ta rồi. Tôi đã cho mấy anh chàng đi tắm rửa.”

“Tốt.”

“Tòa nhà nằm ở trên kia, vòng quanh góc.”

“Phải,” tôi đáp.

“Tuần tới sở chỉ huy lữ đoàn sẽ dọn đến đó. Chỗ này làm trại lính tuyệt vời đấy. Tôi vừa đi dò la. Phải nói là rất kiểu cọ. Còn một chuyện kỳ lạ, có một công trình phụ kiểu như nhà thờ Công giáo La Mã. Tôi nhìn vào thì thấy hình như ở đó đang có lễ - chỉ một linh mục với một ông già. Tôi thấy lúng túng quá. Thuộc sở trường của sếp hơn là của tôi.” Có lẽ tôi không làm ra vẻ lắng nghe; và trong nỗ lực làm tôi hứng thú lần cuối, cậu ta nói: “Còn có một đài phun nước to kinh khủng, phía trước bậc cấp, toàn những khối đá và hình thú tạc đẽo. sếp chưa từng thấy gì như vậy đâu.”

“Rồi, Hooper, tôi thấy rồi. Tôi từng đến đó rồi.”

Từng lời nói như thể vọng vang từ những vòm sâu ngục thất trong tôi.

“Ồ thôi, sếp biết hết rồi. Tôi đi tắm rửa đây.”

Tôi từng đến đó rồi; tôi biết hết về nó.

Quyển một ET IN ARCADIA EGO*

•

Tên một bức tranh của họa sĩ người Pháp Nicolas Poussin (1594-1665). Et in Arcadia Ego nghĩa là Thần Chết cũng có mặt ở chốn bồng lai, hoặc người chết cũng đã từng ở chốn bồng lai.

Một

“Tôi từng đến đó,” tôi nói; tôi từng đến đó; lần đầu với Sebastian hơn hai mươi năm về trước vào một ngày quang đãng tháng Sáu, hoa râu dê màu kem phủ trắng con mương còn không khí ngập tràn hương mùa hạ; đó là một ngày rực rỡ lạ lùng, và dù tôi đến đó biết bao lần, trong rất nhiều tâm trạng, thì lần này, lần gần đây nhất, lòng tôi lại nhớ về buổi đầu tiên ấy.

Ngày hôm ấy tôi cũng đến mà không biết đích đến. Lúc đó đang diễn ra Tuần lễ Đua thuyền*. Oxford - giờ đã chìm lỉm, tiêu ma và không thể tìm lại như Lyonnesse trong truyền thuyết, nơi biển đã tràn vào quá nhanh - Oxford, thời ấy, vẫn là một thành phố như trong tranh khắc axit. Trên những con phố thênh thang yên tĩnh đàn ông đi đứng nói năng như thời Newman*; những ngày thu sương mù, những tiết xuân xám xịt, những ánh hạ rỡ ràng hiếm hoi - giống như ngày hôm ấy - khi cây dẻ ra hoa và chuông ngân nga trong trẻo bên trên những đầu hồi, mái vòm hít thở bầu không khí tươi trẻ êm đềm hằng bao thế kỷ. Chính cái im ắng như trong tu viện này khiến tiếng cười của ta ngân vang, và hồ hởi nâng nó lên những tiếng hò hét đinh tai nhức óc. Ở đây, trong Tuần lễ Đua thuyền, một bầy nữ giới inh ỏi kéo đến, vài trăm người khỏe mạnh, líu lo lao xao trên mặt đường đá cuội và trên bậc thềm, ngoạn cảnh và vui chơi, uống rượu pân, ăn sandwich kẹp dưa chuột; chèo thuyền ngang dọc trên sông, kéo từng đàn đến các sà lan của trường; được đón chào trên tờ Isis và trong Hội đoàn với màn diễn hài bất thần, kỳ quặc, hết sức khó chịu kiểu Gilbert và Sullivan*, và với hiệu ứng đồng ca kỳ quặc trong nhà nguyện của trường. Tiếng vọng của đám người xâm lấn xuyên vào mọi ngóc ngách, còn trong trường tôi thì không có tiếng vọng mà chính là đầu nguồn nhiễu loạn kinh động nhất. Trường sẽ mở vũ hội. Sân tứ giác Front Quad*, nơi tôi sống, được trải thảm và giăng bạt; cây cọ và đỗ quyên được xếp quanh chòi của người gác cổng; khủng khiếp hơn cả, ông giáo sư sống bên trên tôi, một gã chui rúc như chuột dạy các môn khoa học tự nhiên, cho mượn phòng làm chỗ treo áo quý bà, và một tờ yết thị công bố cái thứ quá thể này treo cách cửa phòng tôi có hơn một gang tay.

•

Nguyên tác Eights Week: sự kiện đua thuyền thường niên của trường Đại học Oxford kéo dài bốn ngày.

•

Hồng y John Henry Newman (1801-1890): là linh mục Công giáo La Mã, nhà thơ và tác giả về thần học.

•

Gilbert và Sullivan là hai nghệ sĩ sân khấu thời Victoria, trong đó W. S. Gilbert (1836-1911) là nhà soạn kịch và Arthur Sullivan (1842-1900) là nhạc sĩ, họ đã cộng tác với nhau trong mười bốn vở hài kịch giao hưởng công diễn từ năm 1871 đến năm 1896.

•

Tại trường Oxford, sân tứ giác (quad) là một khoảng sân hình vuông hoặc chữ nhật được bao quanh bởi các tòa nhà của trường. Nhiều sân được đặt tên như Front Quad, Mob Quad…

Không ai phản đối chuyện đó dữ dội hơn người phục vụ của tôi.

“Các cậu nào chưa có bạn khiêu vũ được yêu cầu ăn ở ngoài càng xa càng tốt trong mấy ngày tới,” ông chán nản thông báo. “Cậu có ăn trưa ở phòng không?”

“Không, Lunt.”

“Để cho người phục vụ có dịp bận rộn, người ta nói vậy. Dịp gì vậy không biết! Tôi phải đi mua gối cắm kim cho phòng thay áo của quý bà. Họ khiêu vũ làm gì không biết? Tôi chẳng thấy có nghĩa lý gì cả. Trước kia trong Tuần lễ Đua thuyền làm gì có khiêu vũ. Tổ chức trong kỳ nghỉ hè thì còn được, chứ trong Tuần lễ Đua thuyền thì… cứ như tiệc trà với bơi thuyền vẫn còn chưa đủ. Nếu câu hỏi tôi, thưa cậu, mọi chuyện đó đều do chiến tranh cả. Không vậy thì chuyện đó chẳng xảy ra đâu.” Vì giờ đang là năm 1923 và với Lunt, cũng như với hàng ngàn người khác, mọi chuyện không thể nào giống như hồi năm 1914. “Uống rượu vang buổi tối,” ông nói tiếp, với thói quen đứng lấp ló ở cửa, “hay một vài cậu đến dự tiệc trưa, chuyện đó còn có lý. Khiêu vũ thì không. Chỉ tại bọn đàn ông từ ngoài mặt trận về. Họ già quá rồi nên không biết mà cũng chẳng chịu học. Sự thật là vậy. Một số người còn đi nhảy với mấy cô thường dân ở Masonic - nhưng các giám thị sẽ tóm họ, rồi cậu sẽ thấy… A, cậu Sebastian đến kìa. Tôi không được đứng đây nói chuyện khi còn phải đi kiếm gối cắm kim.”

Sebastian bước vào - vét flannel xám bồ câu, lụa crepe trắng, cà vạt Charvet, tình cờ giống cà vạt của tôi, họa tiết tem bưu điện - “Charles - trường cậu có chuyện quái quỷ gì vậy? Có đám xiếc hay sao? Mình xem hết rồi chỉ còn voi thôi. Mình phải nói là cả Oxford bỗng đâu hết sức kỳ lạ. Tối qua nhan nhản đàn bà con gái. Cậu phải đi ngay, tránh xa nguy hiểm. Mình có xe hơi và một giỏ dâu với một chai Chateau Peyraguey - không phải rượu vang cậu từng được nếm đâu, nên đừng làm bộ. Uống với dâu thì tuyệt trần.”

“Mình đi đâu?”

“Đi gặp một người bạn.”

“Ai vậy?”

“Tên Hawkins. Đem theo ít tiền phòng khi bọn mình thấy gì muốn mua. Xe hơi là tài sản của một gã tên Hardcastle. Trả từng mảnh lại cho hắn nếu mình thiệt mạng; mình lái không giỏi lắm đâu.”

Bên kia cổng, bên kia khu vườn mùa đông nơi từng là chòi gác, có một chiếc Morris-Cowley hai chỗ mui trần. Con gấu bông của Sebastian ngồi ở tay lái. Chúng tôi bỏ nó ở giữa hai người - “Cẩn thận kẻo nó bị say xe” - rồi lái đi. Chuông nhà thờ St. Mary đổ chín tiếng; chúng tôi suýt đâm sầm vào một tu sĩ râu bạc, đầu đội mũ cói đen đang im lìm đạp ngược chiều phố High, băng qua Carfax, ngang nhà ga, và chẳng mấy chốc đã ra giữa vùng đồng quê trên đường Botley; thời đó dễ dàng tới được vùng đồng quê thoáng đãng.

“Sớm đúng không?” Sebastian hỏi. “Đám đàn bà con gái còn đang làm mấy trò tô son điểm phấn gì đó trước khi xuống lầu. Thói lười biếng làm họ hư hỏng. Bọn mình đi xa rồi. Chúa phù hộ cho Hardcastle.”

“Không cần biết hắn là ai.”

“Hắn định đi với bọn mình. Lười biếng cũng làm hắn hư hỏng rồi. Mình có nói hắn là mười giờ. Hắn là gã rất u ám trong trường mình. Hắn sống một đời hai mặt. Ít ra thì mình nghĩ vậy. Hắn đâu có đóng vai Hardcastle suốt ngày suốt đêm được, phải không? - Không thì hắn chết mất. Hắn nói hắn biết ba mình, làm gì có chuyện đó.”

“Tại sao?”

“Không ai biết ba mình cả. Ông là gã hủi trong xã hội. Cậu chưa nghe à?”

“Tiếc là không đứa nào biết hát,” tôi đáp.

Đến Swindon chúng tôi rẽ khỏi đường cái, khi mặt trời lên cao thì chúng tôi đã tới giữa những bức tường đá khô và nhà xây bằng đá khối. Độ mười một giờ thì Sebastian, không báo trước, rẽ vào một đường mòn rồi dừng. Lúc này trời đã khá nóng nên chúng tôi tìm bóng râm. Trên một ngọn đồi nhỏ nơi cừu gặm cỏ, chúng tôi nếm dâu và nhấp rượu dưới một lùm cây du - như Sebastian đã cam đoan, dùng chung ngon tuyệt - chúng tôi hút những điều xì gà Thổ Nhĩ Kỳ to tướng rồi ngả lưng ra, mắt Sebastian nhìn lá trên đầu, mắt tôi thì nhìn nét mặt nghiêng của cậu ấy; khói xám lục cuộn thẳng lên bóng lá màu lục lam, không bị ngọn gió nào làm nghiêng ngả, hương thơm ngọt ngào của xì gà quyện với những mùi hương mùa hạ ngọt dịu quanh chúng tôi và hơi rượu vàng thắm ngọt lịm dường như nhấc bổng chúng tôi lên là đà vài phân trên bãi cỏ.

“Đúng là chỗ để chôn một hũ vàng,” Sebastian nói. “Mình muốn chôn cái gì đó quý giá ở mỗi nơi mình thấy hạnh phúc và rồi, khi nào mình già khọm xấu xí nghèo khổ, mình có thể quay về đào nó lên mà nhớ lại.”

⁎

Giờ là học kỳ thứ ba từ khi tôi trúng tuyển vào đại học, nhưng tôi tính quãng đời sinh viên Oxford của mình từ lần đầu gặp Sebastian, tức là tình cờ vào giữa học kỳ trước. Chúng tôi học khác trường đại học, khác luôn cả trường phổ thông; có lẽ tôi đã học hết ba, bốn năm đại học mà chưa bao giờ gặp cậu ta nếu không vì một tối nọ cậu ta say trong trường tôi còn tôi có phòng tầng trệt ở sân Front Quad.

Tôi đã được ông anh họ Jasper căn dặn về các hiểm họa của dãy phòng này. Khi tôi mới lên, có mình anh ta nghĩ tôi là đối tượng thích hợp để dìu dắt tận tình. Ba tôi không hướng dẫn gì tôi. Lúc ấy, cũng như mọi khi, ông tránh mọi cuộc trò chuyện nghiêm chỉnh với tôi. Còn độ nửa tháng nữa tôi lên thì ông mới đả động đến đề tài này; lúc ấy ông nói, ngượng ngùng và khá ranh ma: “Ba có nói chuyện về con. Ba gặp hiệu trưởng tương lai của con ở Athenaeum. Ba muốn nói đến các ý niệm của người Etrusca về bất tử; ông ta lại muốn nói về các bài giảng ngoại khóa cho tầng lớp lao động; vậy nên bọn ba thỏa hiệp và nói về con. Ba hỏi ý ông ta nên trợ cấp cho con ra sao. Ông ta nói, ‘Ba trăm mỗi năm; không có lý gì phải đưa thêm cho nó; hầu hết mọi người đều chỉ có chừng ấy.’ Ba nghĩ đó là một câu trả lời tệ hại. Ba có nhiều hơn hầu hết mọi người khi ba lên học, và ba nhớ là chẳng có thời nào, chẳng ở đâu khác trên thế giới mà một vài trăm bảng có thể bằng cách này hay cách khác tạo nên nhiều khác biệt cho tầm quan trọng và tiếng tăm của người ta đến vậy. Ba loay hoay với ý nghĩ cho con sáu trăm,” ba tôi nói, khục khặc một chút, như ông làm khi thấy buồn cười, “nhưng ba ngẫm rằng, ông hiệu trưởng mà nghe được thì có vẻ ba cố tình vô phép. Vậy nên ba sẽ cho con năm trăm rưỡi.”

Tôi cảm ơn ba.

“Đúng, vậy là ba nuông chiều, nhưng cũng đều tại của cải mà ra, con biết đấy. Ba thấy giờ là lúc ba phải có lời khuyên nhủ con. Ba chưa từng được ai khuyên bảo nếu không tính ông bác Alfred của con. Con có biết, trong mùa hè trước khi ba lên học, bác Alfred chạy xe tới Boughton chỉ để khuyên ba một câu? Mà con có biết lời khuyên là gì không? ‘Ned,’ ông ta nói, ‘có một chuyện anh phải năn rủ chú. Luôn đội mũ chóp vào các Chủ nhật suốt học kỳ. Người ta đánh giá một người đàn ông dựa trên chính yếu tố đó, hơn mọi vếu tố khác,’ Và con có biết,” ba tôi nói tiếp, khục khặc mạnh, ba luôn đội. Một số gã đội, một số thì không. Ba chưa từng thấy có gì khác biệt giữa họ hay nghe bình luận về chuyện đó, nhưng ba luôn luôn đội. Nó chỉ cho thấy rằng một lời khuyên sáng suốt được nói đúng cách vào đúng lúc thì có hiệu lực ra sao. Ba ước gì ba có đôi lời để khuyên con, nhưng ba không có.”

Ông anh Jasper bù đắp lại cho tổn thất này; anh ta là con bác tôi, nhiều lần anh bông lơn nhắc chuyện bác là “trưởng họ”; anh đang học năm tư, và học kỳ trước cũng suýt giành được huy hiệu môn chèo thuyền; anh là Thư ký Câu lạc bộ Canning và Chủ tịch Hội Sinh viên; một người có vai vế ở trường. Anh ta trịnh trọng đến thăm tôi trong tuần đầu tôi lên rồi ở lại dùng trà; anh ta ngốn một bữa thật nhiều bánh cuộn mật ong, bánh mì nướng cá trống, bánh quả óc chó Fuller, rồi châm tẩu thuốc, ngửa người trên ghế mây, đặt ra những quy tắc hành xử tôi nên theo; anh ta bao quát hầu hết các chủ đề; đến hôm nay tôi vẫn còn nhắc lại được phần nhiều những gì anh nói, đúng từng chữ. “…Em học Sử à? Một khoa hết sức đáng trọng. Tệ nhất hạng là Văn học Anh, tiếp theo là Kinh điển*. Ta thường muốn chọn cái đầu hoặc cái thứ tư. Cái ở giữa đều không có giá trị. Thời gian bỏ ra cho một thứ tàm tạm là thời gian phí phạm. Em nên đến dự những buổi giảng hay nhất - thầy Arkwright giảng về Demosthenes chẳng hạn - bất kể tiết học đó có nằm trong khoa của em hay không… Về y phục. Ăn mặc như ở biệt thự miền quê ấy. Đừng bao giờ mặc áo khoác vải tuýt và quần vải flannel - luôn mặc nguyên bộ com lê. Và hãy đến một thợ may ở Luân Đôn; họ cắt khéo hơn và cho nợ lâu hơn… Về câu lạc bộ: Gia nhập Carlton ngay, còn Grid thì đầu năm hai. Nếu em muốn chạy đua vào đoàn hội - mà làm vậy cũng không tệ đâu - cứ tạo danh tiếng bên ngoài đã, ở Canning hay Chatham, và bắt đầu bằng cách phát biểu trên báo… Tránh xa Boar’s Hill ra…” Bầu trời bên trên mấy đầu hồi đối diện sáng rực lên rồi tối sầm lại; tôi bỏ thêm than vào lò sưởi và bật đèn, soi thấy quần chẽn thụng may ở Luân Đôn và cái cà vạt Leander của anh ta hiện ra đầy khả kính… “Đừng đối xử với các giáo sư như thầy giáo; đối xử với họ như em đối xử với cha xứ ở nhà… Em sẽ thấy mình bỏ nửa năm hai để rũ bỏ những đứa bạn không đáng có mà em kết thân hồi năm nhất… Coi chừng bọn Công giáo Anh - tụi nó toàn bọn dâm dục, mà lại có giọng khó ưa. Thật ra thì tránh cho xa hết mấy nhóm tôn giáo; chúng nó chỉ gây họa mà thôi…”

•

Nguyên tác “Greats”, hay còn gọi là Literae Humaniores, một khoa tập trung vào tiếng Latin hoặc Hy Lạp cổ đại, văn chương và triết học kinh điển.

Rốt cuộc ngay lúc ra về, anh ta nói, “Một điểm cuối nữa. Đổi phòng đi.” - Nơi ở của tôi rộng rãi, có cửa sổ lùi sâu và ván ốp tường sơn, kiểu thế kỷ mười tám; là sinh viên năm nhất mà tôi có được mấy phòng này thì thật may mắn. “Anh đã thấy nhiều gã tiêu tùng do có phòng trệt ở sân Front Quad,” anh họ tôi nói vẻ trầm trọng. “Thiên hạ bắt đầu tạt vào. Họ bỏ áo choàng ở đây rồi đến lấy lại trước giờ ăn; em bắt đầu mời họ rượu sherry. Chưa kịp nhận ra mình ở đâu thì em đã mở quán bar miễn phí cho hết thảy đám ất ơ trong trường rồi.”

Tôi không biết mình có bao giờ chủ ý làm theo bất kỳ lời khuyên nào không. Nhưng chắc chắn là tôi không hề đổi phòng; bên dưới cửa sổ có trồng hoa đinh hương nên những đêm hè phòng tôi ngào ngạt hương.

Khi hồi tưởng, ta dễ ban cho tuổi trẻ của mình sự khôn ngoan giả tạo hay ngây thơ giả tạo; giả mạo ngày tháng vạch khắc tầm vóc ta trên cạnh cửa. Tôi muốn được nghĩ - quả thực đôi khi tôi nghĩ - rằng mình trang hoàng mấy căn phòng đó bằng các tác phẩm của Morris* và tranh in của Arundel* còn trên giá thì đầy các pho sách từ thế kỷ mười bảy và các tiểu thuyết Pháp thời Đệ nhị Đế chế đóng bìa da Nga và lụa vân sáng. Nhưng sự thực không phải vậy. Buổi chiều đầu tiên tôi hãnh diện treo bức tranh chép Hoa hướng dương của Van Gogh bên trên lò sưởi và dựng tấm bình phong do Roger Fry* vẽ phong cảnh vùng Provence mà tôi mua rẻ khi các xưởng Omega bị thanh lý. Tôi còn treo một tấm áp phích của McKnight Kauffer* và mấy tờ thơ mua ở tiệm sách Thi Ca, và thật đau lòng nhớ lại, một tượng sứ Polly Peachum* đứng giữa mấy cây nến thuôn đen trên lò sưởi. Sách của tôi chẳng nhiều nhặn gì và thuộc loại bình thường - Cái nhìn và hình ảnh của Roger Fry, ấn bản Một chàng trai Shropshire của Medici Press, Những người lỗi lạc thời Victoria, một số cuốn Thơ ca thời vua George, Phố gở* và Gió Nam* - và đám bạn thời đầu của tôi vừa khít trong phông nền kiến thức này; họ là Collins, sinh viên trường Winchester, một giáo sư tiềm năng, một người chăm đọc và có tính khí trẻ con, cùng một nhóm nhỏ trí thức đại học, những kẻ duy trì một đường lối văn hóa trung dung giữa “các nhà mỹ học” khoa trương và các học giả vô sản đào bới dữ kiện thực tế trong các nhà trọ trên đường Iffley và quảng trường Wellington. Tôi thấy mình được chính nhóm này thu nạp trong suốt học kỳ đầu tiên; họ là kiểu bạn bè tôi có hồi học lớp Sáu, lớp Sáu đã chuẩn bị tôi cho điều này; nhưng ngay cả những ngày đầu tiên, khi toàn bộ chuyện sống ở Oxford, có phòng riêng và tập chi phiếu riêng, khiến tôi vô cùng phấn khích, trong thâm tâm tôi vẫn cảm thấy rằng đây không phải là tất cả những gì Oxford có thể đem lại.

•

William Morris (1834-1896), nhà thiết kế họa tiết người Anh, một trong những nhân vật văn hóa quan trọng nhất thời Victoria.

•

Bộ tranh in tứ thẻ kỷ 19, tái hiện các tác phẩm hội họa lớn.

•

Roger Eliot Fry (1866-1934), họa sĩ, nhà phê bình người Anh, thành viên của Tập đoàn Bloomsbury. Tập đoàn này thanh lập các họa xưởng Omega vào năm 1913.

•

Edward McKnight Kauffer (1890-1954), nghệ sĩ, nhà thiết kế đồ họa người Mỹ sống chủ yếu ở Anh.

•

Nhân vật hư cấu trong các vở opera của John Gay.

•

Nguyên tác Sinister Street, tiểu thuyết của Compton Mackenzie sáng tác năm 1913-1914.

•

Nguyên tác South Wind, tiểu thuyết của Norman Douglas, sáng tác năm 1917.

Khi Sebastian đến thì mấy bóng hình u ám này dường như lẳng lặng nhạt nhòa vào cảnh vật rồi tan biến, như cừu vùng cao lẩn vào thạch nam mù sương. Collins từng vạch trần cái ngụy biện của mỹ học hiện đại cho tôi thấy: “…toàn bộ luận điểm của Hình Thức Mang Nghĩa* có tính vơ đũa cả nắm. Nếu ta để cho Cézanne* trình bày một chiều thứ ba trên khuôn vải hai chiều, vậy thì ta phải để cho Landseer* vẽ ánh long lanh trung thành trong mắt con chó spaniel”… nhưng phải đến khi Sebastian, nhàn nhã lật xem cuốn Nghệ thuật của Clive Bell, và đọc: “‘Có ai đứng trước một cánh bướm hay một bông hoa mà có cùng cảm xúc như trước một nhà thờ hay một bức tranh không?’ Có. Mình cảm thấy vậy,” thì tôi mới giác ngộ.

•

Nguyên tác “Significant Form”: khái niệm do nhà mỹ học Clive Bell đề ra, chỉ cách kết hợp của đường nét và màu sắc trong mọi sự vật có thể khơi gợi những cảm xúc thẩm mỹ trong ta.

•

Paul Cézanne (1839-1906), họa sĩ người Pháp thuộc trường phái Hậu Ấn tượng.

•

Edwin Landseer (1802-1873), họa sĩ, nhà điêu khắc người Anh, nổi tiếng với những bức tranh vẽ động vật.

Tôi biết mặt Sebastian rất lâu trước khi gặp cậu ta. Chuyện đó là không thể tránh khỏi vì, từ tuần đầu tiên, cậu đã nổi bật nhất khóa vì vẻ khôi ngô thu hút, và những hành xử khác người dường như vô chừng. Lần đầu tôi thấy cậu ta là ở cửa phòng Germer, lúc ấy ngoại hình của cậu ta không làm tôi kinh ngạc bằng việc cậu cắp theo một con gấu bông lớn.

“Đó,” ông thợ hớt tóc nói, khi tôi ngồi vào ghế, “là cậu Sebastian Flyte. Một quý ngài trẻ hết sức ngộ.”

“Rõ là vậy,” tôi lạnh nhạt đáp.

“Con trai thứ của Hầu tước Marchmain. Anh trai cậu ấy, Bá tước Brideshead, ra trường học kỳ vừa rồi. Giờ cậu ấy khác lắm, một quý ngài rất chi trầm lặng, khá giống ông cụ. Đoán xem cậu Sebastian cần thứ gì? Một cái lược cho con gấu bông; răng lược phải thật cứng, không phải để chải cho nó, cậu Sebastian nói, mà để phét mòng nó một cái khi nó hờn dỗi. Cậu ta mua một cái lược rất đẹp có cán bằng ngà rồi cho khắc chữ ‘Aloysius’ lên - đó là tên con gấu bông.” Ông này, thời trẻ, đã có vô khối dịp để phát mệt với những ý nghĩ kỳ quặc của sinh viên, nhưng rõ ràng vẫn bị hớp hồn. Tuy nhiên tôi vẫn nghiêm nghị, và những lần sau thoáng thấy cậu ta ngồi trên xe ngựa và đeo ria mép giả để ăn tối ở George cũng không làm tôi mềm lòng, dù rằng Collins, người đang nghiên cứu Freud, có cả mớ thuật ngữ chuyên môn để bao quát mọi thứ.

Cuối cùng khi chúng tôi gặp nhau thì hoàn cành cũng không hề thuận thảo. Lúc ấy là gần tới nửa đêm, hồi dầu tháng Ba; tôi đang đãi đám trí thức đại học rượu vang đỏ hâm nóng; lò sưởi hừng hực, không khí trong phòng nặng khói và mùi gia vị, còn đầu óc tôi thì đã mệt với siêu hình học. Tôi mở toang mấy cánh cửa sổ thì từ sân bên ngoài vẳng đến âm thanh không phải hiếm gặp ấy là tiếng cười say khướt và tiếng bước chân nghiêng ngả. Một giọng nói: “Cố lên”; một giọng nữa, “Thôi nào”; một giọng khác, “Còn nhiều thời gian mà… Trường… khi nào chuông dừng ngân thì thôi”; và giọng nữa, nghe rõ hơn mấy giọng kia, “Mấy cậu biết không, chẳng hiểu sao mình cảm thấy khó chịu quá. Mình đi đây một lát.” Thế rồi bên cửa sổ phòng tôi hiện ra gương mặt mà tôi biết là mặt Sebastian, nhưng không linh động và tươi vui, như tôi từng thấy; cậu ta nhìn tôi một lát bằng ánh mắt lạc thần, và rồi cúi hẳn người vào phòng, nôn ra.

Các bữa tiệc tối kết thúc kiểu này không phải là chuyện lạ; thật ra những dịp như vậy đều đã được quy định một mức tiền công cho người hầu; bọn tôi ai cũng đang mò mẫm học cách tự dọn dẹp đống lộn xộn mình bày ra. Việc Sebastian lựa chọn một ô cửa sổ mở phần nào cho thấy tính trật tự điên rồ và đáng yêu, theo lối cực đoan của cậu. Nhưng, nói gì thì nói, đó vẫn là một cuộc gặp gỡ đầy ngang trái.

Đám bạn dìu cậu ta đến cổng, ít phút sau, tay chủ tiệc, một sinh viên trường Eton nhã nhặn cùng khóa với tôi, quay lại để cáo lỗi. Cậu ta cũng ngà ngà say nên cứ một hai phân trần, và về cuối dàn dụa nước mắt. “Có nhiều thứ rượu quá đi,” cậu nói, “không phải tại uống nhiều hay uống rượu dởm. Mà do pha chế với nhau. Hiểu điều đó rồi thì cậu sẽ biết ngọn ngành vấn đề. Hiểu hết nghĩa là tha thứ hết.”

“Được,” tôi nói, nhưng sáng hôm sau tôi đối mặt những lời trách móc của Lunt thì lại thấy phiền hà quá đỗi.

⁎

“Vài bình vang đỏ hâm nóng, năm cậu uống với nhau,” Lunt nói, “thì chuyện này phải xảy ra thôi. Còn chẳng ra tới được cửa sổ. Ai không nhịn nôn được thì nhịn uống cho xong.”

“Không phải một người trong nhóm bọn tôi đâu. Là ai đó ngoài trường.”

“Ôi dào, chùi dọn thì ai gây ra cũng gớm như nhau cả.”

“Có năm shilling để trên tủ búp phê.”

“Tôi thấy rồi và xin cảm ơn cậu, nhưng tôi thà không nhận tiền và không phải dọn đống này, sáng nào như sáng nấy.”

Tôi lấy áo choàng và để ông ta lại đó làm phận sự. Thời ấy tôi vẫn lui tới giảng đường, và khi tôi về lại trường thì đã hơn mười một giờ. Tôi thấy trong phòng đầy cả hoa; đến mức trông như toàn bộ số hoa trong ngày của một quầy bán hoa được cắm trong mọi chiếc bình có thể tìm thấy ở mọi ngóc ngách căn phòng. Lunt giấu mấy bông hoa sau cùng vào giấy xi măng, chuẩn bị đem về nhà.

“Lunt, đống này là sao đây?”

“Cậu tối hôm qua, thưa cậu, cậu ta để lại mẩu thư cho cậu.”

Mẩu thư được viết bằng bút sáp màu trên khắp tờ giấy vẽ Whatman H.P thượng hạng của tôi: Mình rất hối lỗi. Aloysius sẽ không chịu nói chuyện với mình chừng nào thấy mình được tha thứ. Vậy nên hãy vui lòng đến dự bữa trưa hôm nay. Sebastian Flyte. Thật đúng kiểu cậu ta, tôi ngẫm, khi cho rằng tôi biết cậu ta sống ở đâu; nhưng, lúc ấy, tôi đã biết.

“Một quý ngài hết sức ngộ. Tôi tin mình cũng khá hân hạnh được dọn dẹp cho cậu ta. Tôi đoán là cậu sẽ ra ngoài ăn trưa, thưa cậu. Tôi có nói với anh Collins và anh Partridge như vậy rồi - họ muốn ăn trưa tại phòng với cậu.”

“Phải, Lunt à, ăn trưa ở ngoài.”

Bữa tiệc trưa đó - vì hóa ra đó là bữa tiệc - là khởi đầu một giai đoạn mới trong đời tôi.

Tôi đến đó mà lòng bất an, vì đó là “đất lạ”, và văng vẳng bên tai tôi là một giọng nhỏ xíu dạy đời bằng giọng điệu của Collins rằng dè dặt mới là lịch sự. Nhưng những ngày ấy tôi đang tìm kiếm tình yêu, nên tôi đi lòng đầy hăm hở và nỗi e dè mông lung khó thấy rằng cuối cùng, ở đây tôi sẽ tìm thấy cánh cửa dưới chân tường đó, cánh cửa mà tôi biết người khác đã tìm thấy trước tôi, mở vào một khu vườn thần tiên kín đáo; nó nằm ở đâu đó, không có cửa sổ nào nhìn thông ra, giữa lòng thành phố xám xịt ấy.

Sebastian sống ở trường Christ Church, mãi tận tòa nhà Meadow. Khi tôi tới thì cậu ta có một mình, đang lột vỏ trứng chim te te lấy từ cái tổ lớn lót rêu để chính giữa bàn.

“Mình vừa đếm xong,” cậu ta nói. “Mỗi người được năm quả trứng mà vẫn còn dư hai, nên mình ăn nốt hai quả ấy. Chẳng hiểu sao hôm nay mình đói bụng. Mình đã không e dè nộp mình cho Dolbear với Goodall, và say đến mức đâm tin rằng cả tối hôm qua là một giấc mơ. Xin đừng đánh thức mình dậy.”

Cậu ta thật hút hồn, với cái đẹp ái nam ái nữ mà trong tuổi trẻ cực đoan nó hát vang cho ái tình và héo tàn khi vừa gặp cơn gió lạnh.

Phòng cậu ngổn ngang những món đồ kỳ lạ - một cây đàn đạp hơi trong thùng kiểu Gothic, một sọt rác có hình bàn chân voi, một lồng thủy tinh đựng quà bằng sáp, hai bình hoa vùng Sèvres quá khổ, các bức vẽ lồng khung của Daumier - càng thêm lạc lõng vì đồ nội thất khắc khổ của trường đại học và cái bàn ăn trưa cỡ đại. Trên lò sưởi phòng cậu phủ kín thiệp mời của các bà chủ Luân Đôn.

“Lão cục súc Hobson đó bỏ Aloysius sang phòng bên rồi,” cậu ta nói. “Có lẽ vậy cũng tốt, vì sẽ chẳng có trứng te te nào cho chú ta đâu. Cậu có biết là Hobson ghét Aloysius không. Mình ước gì có người hầu như của cậu. Sáng nay ông ta tử tế với mình mà người khác đáng lẽ ra sẽ rất khắt khe.”

Khách khứa đều tề tựu. Có ba sinh viên năm nhất Eton, những thanh niên nho nhã, lịch thiệp, xa cách, thảy đều đi dự vũ hội ở Luân Đôn đêm trước, và kể lại như thể đó lã đám tang một người bà con thân thích nhưng không được yêu mến. Mỗi người khi bước vào phòng đều tới chỗ để trứng chim te te trước, rồi nhận thấy Sebastian, rồi quay qua tôi và lịch sự tỏ ra không tò mò, như muốn nói: “Bọn này đâu dám xúc phạm đến mức tỏ ý rằng cậu chưa gặp bọn này bao giờ.”

“Lứa đầu tiên của năm nay,” họ nói. “Cậu kiếm đâu ra vậy?”

“Mẹ gửi dưới Brideshead lên. Chúng luôn đẻ trứng sớm cho bà.”

Khi chúng tôi ăn hết trứng và sang tôm hùm Newburg thì người khách cuối cùng tới.

“Trời ơi,” y nói, “không sao trốn được. Mình đang ăn trưa với tay gia sư l-1-lố bịch của mình. Khi mình bỏ đi anh ta thấy thật kỳ quặc. Mình bảo anh ta mình phải thay đồ để xem b-b-bóng đá.”

Y cao ráo, mảnh mai, ngăm đen, hai mắt to lanh lợi. Chúng tôi ai cũng mặc vải tuýt thô và mang giày da đục lỗ. Y mặc một bộ vét màu nâu sô cô la mịn có sọc trắng to, giày da lộn, thắt nơ bướm lớn và khi bước vào phòng y tháo đôi găng tay da màu vàng; y lai một phần người xứ Gaul, một phần người Mỹ, một phần có lẽ là Do Thái; hoàn toàn ngoại lai.

Người này, tôi không cần giới thiệu, là Anthony Blanche, “nhà mỹ học” thượng thặng, tấm gương điển hình về sự đồi bại từ Cherwell Edge cho đến Somerville. Ngoài phố người ta thường chỉ y cho tôi thấy, khi y bước đi vênh váo với dáng đi con công cao ngạo; tôi đã nghe giọng y trong George thách thức quy ước; và giờ gặp y, dưới bùa mê của Sebastian, tôi thấy mình mê mẩn y.

Sau bữa trưa y đứng trên ban công với một cái loa bất ngờ xuất hiện giữa các thứ đồ trang trí trong phòng Sebastian, và bằng giọng điệu thẫn thờ ngâm mấy đoạn trong Đất hoang* cho đám người tươm mồ hôi, áo quần sùm sụp, đang trên đường ra sông.

•

Tức là bài The Waste Land của nhà thơ người Mỹ T. S. Eliot.

“Và Tiresias ta đây, đã chịu trước mọi điều,” y nức nở với họ từ ban công vòm kiểu Venice;

“Diễn ra trên tr-trường kỷ hay chiếc gi-giường này,

Ta đã ngồi bên dòng Thebes dưới tường thành

Và bước giữa người đã khuất h-h-hèn kém nhất…”

Và rồi, bước phơi phới vào phòng, “Mình làm họ ngạc nhiên ghê quá! Với mình thì mấy tay c-chèo đều là Grace Darling cả.”

Chúng tôi ngồi nhấm nháp Cointreau* trong khi chàng sinh viên Eton hòa nhã và cao ngạo nhất cất tiếng hát: “Họ đem về cho nàng người chiến binh tử trận” và tự đệm đàn đạp hơi.

•

Một loại rượu mùi có vị vỏ cam.

Đến bốn giờ chiều chúng tôi mới giải tán.

Anthony Blanche ra về đầu hên. Y cáo từ trịnh trọng và khen tặng lần lượt từng người chúng tôi. Với Sebastian y nói: “Trời ơi, sao mình muốn cắm mũi tên lên khắp người cậu như cái g-g-gối găm kim quá,” còn với tôi: “Mình nghĩ Sebastian thật hết mức sáng suốt khi phát hiện ra cậu. Cậu trốn ở đâu vậy? Mình sẽ xuống hang của cậu mà 1-1-lùa cậu ra như một con c-c-chồn già.”

Những người khác ra về không lâu sau đó. Tôi đứng lên về theo họ, nhưng Sebastian nói: “Uống thêm Cointreau đi,” nên tôi ngồi lại và lúc sau cậu ta nói, “mình phải đến vườn bách thảo.”

“Để làm gì?”

“Để xem cây thường xuân.”

Xem ra lý do cũng khá chính đáng nên tôi đi theo. Cậu dắt tay tôi bước dưới những bức tường Merton.

“Mình chưa bao giờ đến vườn bách thảo,” tôi nói.

“Ồ, Charles, cậu còn phải học hỏi nhiều lắm! Ở đó có một cổng vòm đẹp và có nhiều loài thường xuân hơn là mình biết. Không có vườn bách thảo thì mình không biết mình phải ở đâu nữa.”

Cuối cùng khi tôi về phòng và thấy nó hệt như lúc sáng tôi đi, tôi phát hiện một bầu không khí tẻ nhạt mà trước kia không làm tôi thấy khó chịu. Có gì không đúng? Ngoài mấy bông thủy tiên vàng ruộm ra dường như không có gì là thực. Có phải do tấm bình phong? Tôi quay nó vào tường. Vậy đỡ hơn rồi.

Vậy là tiêu đời tấm bình phong. Lunt chưa bao giờ thích nó, và ít ngày sau ông cất nó đi, vào một xó xỉnh tối tăm ông có dưới cầu thang, đầy giẻ chùi nhà và xô chậu.

Hôm đó là khởi đầu tình bạn của tôi với Sebastian, và do vậy mà có chuyện, buổi sáng tháng Sáu ấy, tôi nằm cạnh cậu dưới bóng râm của mấy cây du cao, nhìn khói từ môi cậu dạt lên tàn cây.

⁎

Chẳng mấy chốc chúng tôi lái xe đi tiếp và một giờ sau đã thấy đói. Chúng tôi ghé vào một lữ quán kết hợp trang trại, ăn trứng với thịt muối, hạt óc chó ngâm với phô mai, và uống bia trong phòng khách râm mát có cái đồng hồ cũ tích tắc trong bóng tối với con mèo ngủ bên lò sưởi trống không.

Chúng tôi chạy xe tiếp và đầu giờ chiều thì đến nơi: mấy cánh cổng bằng sắt rèn và hai chòi gác sinh đôi kiểu cổ trên một bãi trống trong làng, một đại lộ, rồi lại thêm cổng, một vườn cây xanh ngoài trời, rồi rẽ vào đường xe chạy thì bỗng đâu một quang cảnh mới lạ và bí ẩn mở ra trước mắt chúng tôi. Chúng tôi đang ở trên đỉnh một thung lũng và bên dưới, cách nửa dặm, xám và vàng rực giữa một vùng cây cối là mái vòm và hàng cột sáng lòa của một tòa nhà xưa.

“Thấy sao?” Sebastian hỏi, dừng xe. Bèn kia mái vòm là những tầng nước thụt vào dần và xung quanh, canh giữ và che giấu nó, là rặng đồi êm ả.

“Thấy sao?”

“Một nơi tuyệt vời để sống!” Tôi nói.

“Cậu phải xem vườn trước và đài phun nước.” Cậu ta cúi tới vào số xe. “Đó là nơi gia đình mình sống”; và ngay cả lúc đó, dù mê mẩn trước cảnh tượng, tôi vẫn cảm thấy, trong thoáng chốc, một cảm giác ớn lạnh báo điềm gở khi nghe những chữ cậu dùng - không phải, “đó là nhà mình,” mà “đó là nơi gia đình mình sống”.

“Đừng lo,” cậu ta nói tiếp, “họ đi cả rồi. Cậu sê không phải gặp họ đâu.”

“Nhưng mình muốn gặp mà.”

“Thế thì không được rồi. Họ đang ở Luân Đôn.”

Chúng tôi chạy vòng qua mặt tiền vào một khoảng sân bên hỏng - “Đóng cửa hết rồi. Bọn mình nên vào bằng lối khác” - rồi tiến vào các lối đi như pháo đài, lát đá phiến, có vòm đá của khu nhà dành cho gia nhân - “Mình muốn cậu gặp vú Hawkins. Bọn mình đến là vì vậy.” - Rồi trèo lên mấy bậc thang gỗ cây du không trải thảm được kỳ cọ, đi qua mấy hành lang lát ván rộng chính giữa trải dạ thô mỏng, qua các lối đi lót vải sơn, qua các giếng trời của nhiều cầu thang phụ và nhiều hàng xô chữa cháy* đỏ tươi và vàng thẫm, lên một cầu thang cuối, trên đầu cầu thang có cánh cổng. Vòm cổng thực chất là giả, thiết kế để nhìn từ bên dưới trông giống như đỉnh vòm lâu đài Chambord. Bệ đỡ vòm chỉ là một tầng gác phụ với các phòng được ngăn ra. Đây là khu phòng trẻ.

•

Những chiếc xô đựng nước và cát được dùng để dập lửa khi có hỏa hoạn.

Vú của Sebastian đang ngồi bên cửa sổ để mở; đài phun nước phía trước mặt bà, mấy cái hồ, thánh đường, và tít tắp trên doi đất cuối cùng, một trụ tháp lấp lánh; hai bàn tay bà để mở trên đùi và buông lơi giữa hai bàn tay là một chuỗi mân côi; bà đang ngủ say. Bao ngày dài làm lụng thời trẻ, quyền uy tuổi trung niên, nghỉ ngơi và an toàn tuổi già, đã in dấu lên gương mặt bình yên hằn nếp nhăn của bà.

“Ơ kìa,” bà nói, choàng tỉnh; “lạ chưa.”

Sebastian hôn bà.

“Ai đây?” Bà hỏi, nhìn tôi. “Vú nghĩ vú không quen cậu ta.”

Sebastian giới thiệu chúng tôi với nhau.

“Cậu về thật đúng lúc. Hôm nay Julia cũng về. Nhà mình dạo này bận bịu quá. Không có họ buồn thế. Chỉ có bà Chandler với hai hầu gái và cụ Bert. Thế rồi họ lại đang đi nghỉ cả và cái nồi hơi sẽ được sửa sang lại trong tháng Tám còn cậu sẽ sang Ý thăm ngài Hầu tước, rồi những người còn lại cũng đi thăm thú khắp nơi, phải đến tháng Mười cả nhà mới ngồi lại. Dẫu sao vú vẫn nghĩ chắc Julia cũng được vui chơi như những thiếu nữ khác, dù vú chẳng hiểu nổi họ cứ muốn đi Luân Đôn làm gì, trong khi mùa hè đang độ đẹp nhất và vườn tược khắp xung quanh đây này. Hôm thứ Năm, Cha Phipps có đến đây và vú nói đúng như thế với Cha,” bà nói thêm như thể nhờ vậy mà bà có thêm uy tín của nhà tu cho ý kiến của mình.

“Vú nói Julia đang ở đây sao?”

“Phải, cậu thân mến, chắc cậu không gặp cô rồi. Là Hội phụ nữ Bảo thủ đấy. Lẽ ra phu nhân lo, nhưng bà không được khỏe. Julia không ở lại lâu đâu; phát biểu xong cô sẽ đi ngay, trước tiệc trà.”

“Cháu e bọn cháu lại không gặp nó rồi.”

“Đừng làm thế mà cậu yêu quý, cô mà gặp cậu là ngạc nhiên lắm đấy, dù chắc cô phải chờ đến buổi tiệc trà, vú nói cô rồi, Hội phụ nữ Bảo thủ đến vì bữa tiệc trà này mà. Giờ thì có gì mới nào? Cậu có học hành chăm chỉ không đấy?”

“Cháu e là không chăm lắm, vú ơi.”

“A, vú chắc là cậu chơi mộc cầu cả ngày, như anh cậu. Dù vậy cậu ấy cũng tìm được thời gian mà học. Cậu ấy không về nhà từ Giáng sinh đến giờ, nhưng vú nghĩ cậu ấy sẽ về dự triển lãm nông nghiệp. Cậu đã xem bài viết về Julia trên báo chưa? Cô đem về cho vú đấy. Chẳng phải nó viết hay hớm gì đâu, nhưng cái nó nói thì cũng rất hay. ‘Ái nữ yêu kiều mà phu nhân Marchmain cho ra mắt trong mùa này… vừa hóm hỉnh lại vừa kiều diễm… người mới ra mắt nổi tiếng nhất,’ chà, chuyện đó thì chẳng phóng đại đâu, dù thật tiếc là họ cắt tóc cô ấy; cô có mái tóc đẹp biết chừng nào, hệt như tóc phu nhân. Vú đã nói Cha Phipps như vậy không được tự nhiên. Cha nói: ‘Các xơ phải làm như vậy,’ vú bèn nói, ‘Ấy, thưa Cha, chắc Cha không định biến tiểu thư Julia thành xơ chứ? Ý gì lạ vậy?’”

Sebastian với bà cụ tiếp tục chuyện trò. Đó là một căn phòng đẹp mắt, được tạo hình kỳ lạ sao cho phù hợp với đường cong của mái vòm. Vách được dán giấy hoa văn hình ruy băng và hoa hồng. Có con ngựa gỗ trong góc và một bức tranh Thánh Tâm in dầu bên trên bệ lò sưởi; lò sưởi trống khuất sau một bó cỏ bông bạc và cỏ nến; rải trên đầu tủ kéo và được quét bụi cẩn thận là bộ sưu tập những món quà nho nhỏ con cái bà đem về cho bà vào nhiều dịp khác nhau, vỏ sò khắc và nham thạch, da thuộc in chữ, đồ gỗ sơn, đồ sứ, gỗ hóa thạch, bạc nạm, đá khoáng tím, thạch cao tuyết hoa, san hô, kỷ vật của nhiều kỳ nghỉ.

Lát sau vú nói: “Rung chuông đi cậu yêu dấu, ta sẽ dùng chút trà. Vú thường xuống chỗ bà Chandler, nhưng hôm nay ta sẽ uống trên đây. Cô hầu gái của vú đi Luân Đôn với mấy người kia rồi. Đứa mới thì vừa dưới làng lên. Mới đầu nó không biết gì cả, nhưng nó cũng đang khá lên rồi. Rung chuông đi cậu.”

Nhưng Sebastian nói rằng chúng tôi phải đi.

“Rồi không gặp Julia sao? Cô mà nghe được thì sẽ buồn lắm. Lẽ ra đây thật là một bất ngờ cho cô.”

“Tội nghiệp vú,” Sebastian nói khi chúng tôi rời phòng trẻ. “Vú có một cuộc đời buồn chán. Mình có ý đem vú lên Oxford sống với mình, có điều lúc nào vú cũng cố bắt mình đi nhà thờ. Bọn mình phải đi nhanh trước khi em mình quay lại.”

“Cậu xấu hổ vì ai, con bé hay là mình?”

“Mình xấu hổ vì mình,” Sebastian nói nghiêm trang. “Mình sẽ không để cậu giao lưu với gia đình mình đâu. Họ dễ thương ghê lắm. Cả đời mình họ đã lấy mọi thứ của mình. Họ mà tóm được cậu bằng vẻ dễ thương của họ rồi, họ sẽ biến cậu thành bạn của họ chứ không phải bạn mình, mà mình không để họ làm vậy đâu.”

“Được rồi,” tôi nói. “Mình hài lòng lắm rồi. Nhưng mình sẽ không được xem thêm ngôi nhà sao?”

“Đóng cửa hết rồi. Bọn mình đến để thăm vú. Vào ngày gây quỹ Alexandra chỗ này sẽ mở toang cửa để lấy một shilling. Thôi được, cứ đến xem nếu cậu muốn…”

Cậu ta dẫn tôi qua một cánh cửa bọc vải len tuyết vào hành lang tối om; tôi chỉ thấy lờ mờ một mái đua mạ vàng và trần thạch cao hình vòm bên trên; thế rồi, mở một cánh cửa gỗ gụ nặng trịch, đu đưa êm ru, cậu dẫn tôi vào một sảnh tối mù. Ánh sáng tràn xuống qua các khe cửa chớp. Sebastian mở then một cửa, kéo lên; nắng chiều dịu nhẹ lùa vào, đổ trên sàn nhà trần trụi, lên lò sưởi đôi rộng lớn bằng đá cẩm thạch đẽo khắc, lên trần nhà có gờ vẽ bích họa các vị thần và anh hùng cổ đại, lên gương mạ vàng và trụ bổ tường giả đá, lên từng cụm đồ nội thất phủ khăn. Chỉ là thoáng qua, như thể từ trên nóc xe hai tầng nhìn vào một phòng khiêu vũ sáng đèn; rồi Sebastian lẹ làng đóng cửa che nắng. “Cậu thấy chưa,” cậu ta nói; “thế này thôi.”

Tâm trạng cậu đã thay đổi từ khi chúng tôi uống rượu dưới mấy cây du, từ khi chúng tôi rẽ ngoặt trên con đường xe chạy và cậu ta nói: “Thấy sao?”

“Cậu thấy không, có gì để xem đâu. Có vài thứ đẹp đẽ mà một ngày nào đó mình muốn cho cậu xem - không phải bây giờ. Nhưng có nhà nguyện. Cậu phải xem thứ đó. Nó là tượng đài tân nghệ thuật.”

Kiến trúc sư cuối cùng làm việc tại Brideshead đã thêm một hàng cột và các gian ở hai bên. Một trong những gian này là nhà nguyện. Chúng tôi bước vào nhà nguyện từ hàng hiên chung (một cửa khác dẫn thẳng đến tòa nhà); Sebastian nhúng mấy ngón tay vào chén nước thánh, làm dấu, rồi quỳ xuống; tôi làm theo. “Sao cậu lại làm vậy?” Cậu ta cáu kỉnh hỏi.

“Chỉ là phải phép thôi mà.”

“Thôi, cậu không phải làm vì mình đâu. Cậu muốn đi tham quan; cái này thì sao?”

Toàn bộ nội thất đã bị đập bỏ, bày biện và bài trí lại cầu kỳ theo phong cách thủ công mỹ nghệ của thập kỷ cuối thế kỷ mười chín. Các thiên thần mặc váy váy in hoa, hoa hồng leo, những đồng cỏ hoa trang kim, cừu nô đùa, văn tự Celt, thánh mặc áo giáp, phủ các vách tường tạo thành một hoa văn cầu kỳ với màu sắc tươi sáng, trong trẻo. Có một bức tam liên họa bằng gỗ sồi màu nhạt, chạm khắc sao cho nhìn như được đúc khuôn bằng plasticine. Đèn trong điện thờ và toàn bộ đồ nội thất kim loại đều bằng đồng thau, dập bằng tay để tạo bề mặt lỗ chỗ; mấy bậc thềm bàn thờ trải thảm cỏ xanh, điểm hoa cúc trắng và vàng.

“Chao ôi,” tôi thốt lén.

“Đó là quà cưới ba tặng mẹ. Nào, nếu cậu xem đủ rồi, mình đi thôi.”

Trên đường xe chạy chúng tôi đi ngang một chiếc Rolls-Royce có tài xế lái; đằng sau là một bóng dáng con gái lờ mờ ngoái nhìn chúng tôi qua cửa sổ.

“Julia đó,” Sebastian nói. “Bọn mình thoát vừa kịp lúc.”

Chúng tôi dừng để nói chuyện với một ông đi xe đạp - “Đó là cụ Bat,” Sebastian nói - rồi đi khỏi, qua mấy cánh cổng bằng sắt rèn, qua hai chòi gác, rồi ra đường cái tiến về lại Oxford.

“Mình xin lỗi,” một hồi sau Sebastian nói. “Mình e chiều nay mình không tử tế lắm. Brideshead thường có tác động như vậy với mình. Nhưng mình phải đưa bạn đi thăm vú.”

Tại sao? Tôi thắc mắc; nhưng không nói gì - cuộc đời của Sebastian do một bộ luật các mệnh lệnh như vậy chi phối. “Mình phải có mấy bộ pyjama đỏ tươi,” “Mình phải nán lại trên giường cho đến khi mặt trời đi vòng tới cửa sổ,” “Tối nay nhất định mình phải uống sâm banh!” - Ngoại trừ, “Chuyện đó đúng là phản tác dụng với mình.”

Im lặng một hồi lâu rồi cậu ta nói dằn dỗi, “Mình đâu có gặng hỏi về gia đình của cậu.”

“Mình cũng đâu gặng hỏi về gia đình cậu.”

“Nhưng cậu có vẻ tọc mạch.”

“À, cậu bí hiểm về họ quá mà.”

“Mình mong là mình bí hiểm về mọi chuyện.”

“Có lẽ mình khá tò mò về gia đình thiên hạ - cậu hiểu chứ, mình không biết nhiều về gia đình. Chỉ có hai cha con mình thôi. Một bà cô trông nom mình một thời gian nhưng ba mình đuổi bà ra nước ngoài rồi. Mẹ mình mất trong chiến tranh.”

“Ồ… khác thường quá.”

“Bà đi Serbia cùng hội Hồng Thập Tự. Từ đó đầu óc ba mình hơi kỳ quặc. Ông cứ sống một mình ở Luân Đôn không bạn không bè và phung phí thời gian sưu tầm các thứ.”

Sebastian nói, “Cậu không biết như thế là cậu đỡ nặng gánh lắm đấy. Có nhiều người như nhà mình lắm. Tìm trong Debrett* ấy.

•

Sách vẽ quý tộc Anh.

Lúc này tâm trạng cậu đã nhẹ nhàng hơn. Chúng tôi lái càng xa khỏi Brideshead, dường như cậu càng trút bỏ được sự bứt rứt - cảm giác bồn chồn bực bội gần như ngấm ngầm đã xâm chiếm cậu. Khi chúng tôi lái trên đường thì mặt trời đã nằm đằng sau, nên dường như chúng tôi đang đuổi theo cái bóng chính mình.

“Năm rưỡi rồi. Bọn mình sẽ đến Godstow kịp ăn tối, uống ở quán Trout, bỏ xe của Hardcastle lại, rồi đi bộ dọc bờ sông về. Vậy không phải là nhất sao?”

Đấy là đầu đuôi câu chuyện lần đầu tôi đến thăm Brideshead đầy ngắn ngủi; lúc ấy tôi có biết đâu rằng một ngày nào đó nơi này sẽ được một đại úy bộ binh trung niên rưng rưng nhớ lại?

Hai

Gần cuối học kỳ mùa hè năm ấy tôi tiếp anh họ Jasper đến thăm lần cuối và nhận được bài Khiển Trách Lớn của anh ta. Tôi vừa được nghỉ học, chiều hôm trước vừa hoàn thành bài thi cuối môn Lịch sử trong kỳ thi đầu tiên lấy bằng cử nhân; bộ vét xám xịt và cà vạt trắng của Jasper tuyên bố anh vẫn đang quay cuồng với thi cử; anh ta cũng có cái vẻ mệt phờ nhưng hậm hực của người sợ mình chưa làm hết sức trong đề tài tín ngưỡng Orphism của Pindar*. Chỉ vì phận sự mà anh ta phải tới phòng tôi chiều hôm đó, quả là bất tiện cho chính anh ta và tình cờ đâu cũng là cho tôi, vì khi anh bắt gặp tôi ở cửa thì tôi định đi lo liệu lần cuối cho buổi yến tiệc tôi đãi chiều đó. Đó là một trong vài buổi tiệc tổ chức để dỗ dành Hardcastle - một trong những nhiệm vụ gần đây đã rơi vào tay Sebastian và tôi vì hôm nọ chúng tôi để xe hắn ở ngoài khiến hắn gặp lôi thôi với các giám thị.

•

Nhà thơ trữ tình Hy Lạp cổ đại, thường sáng tác lại những câu chuyện có thực thành các thần thoại tôn giáo.

Jasper không chịu ngồi xuống; đây sẽ không phải cuộc hàn huyên thân tình; anh ta đứng xoay lưng về phía lò sưởi, và theo lời anh, nói với tôi ‘như một ông bác”,

“Mấy tuần rồi anh đã cố liên lạc em. Thật ra, anh có ấn tượng là em đang tránh anh. Nếu là vậy, Charles à, anh không thể nói là mình thấy lạ được.

“Có lẽ em nghĩ đây không chuyện của anh, nhưng anh cảm thấy có trách nhiệm. Em cũng biết rõ như anh rằng từ khi bố em - ừ thì, từ hồi chiến tranh, chú đã không thực sự hòa nhập với cuộc đời - cứ sống trong cõi riêng. Anh không muốn ngồi trơ mắt nhìn em mắc lỗi trong khi một vài lời đúng lúc có thể cứu em.

“Anh đã đoán trước rằng em sẽ mắc lỗi trong năm đầu. Ai cũng vậy cả. Anh dính vào vài gã trong Hội Sinh Viên Cơ Đốc hết sức khó ưa, chúng giao nhiệm vụ hái hoa bia suốt kỳ nghỉ dài. Nhưng em, Charles thân mến, dù em có nhận ra hay không, đã đi thẳng vào đám tệ hại nhất trong trường. Chắc em nghĩ rằng sống trong nhà trọ thì anh không biết chuyện gì xảy ra ở trường; nhưng tai vách mạch dừng cả em ạ. Thực ra, anh nghe quá nhiều nữa là khác. Anh thấy mình trở thành một nhân vật để giễu cợt ở câu lạc bộ ăn tối vì em. Có tên Sebastian Flyte mà xem chừng em không rời ra được. Có lẽ hắn thì không sao, anh cũng không biết nữa. Brideshead - anh hắn là gã rất đáng tin cậy. Nhưng tên bạn của em thì anh thấy kỳ quặc và hắn khiến người ta đàm tiếu. Tất nhiên, họ là một gia đình kỳ quặc. Vợ chồng Marchmain sống riêng từ hồi chiến tranh, em biết đó. Một chuyện lạ thường; ai cũng nghĩ họ là một cặp chung tình. Rồi ông ta bỏ đi Pháp với Kỵ binh nghĩa dũng và chẳng bao giờ về nữa. Cứ như ông ta tử trận rồi. Bà ta là tín đồ Công giáo La Mã, nên không được ly dị - nhưng anh nghĩ là không muốn. Ở Rome có tiền ta muốn làm gì cũng được, mà họ thì giàu sụ. Flyte thì có thể không sao, nhưng còn Anthony Blanche - tên này thì tuyệt không có gì biện bạch được.”

“Chính em cũng không ưa gì y,” tôi nói.

“Hắn lúc nào cũng quanh quẩn ở đây, và thành phần cứng rắn trong trường không thích chuyện đó. Họ không chịu được khi hắn ở trong ký túc xá. Tối qua hắn lại vào trong Mercury*. Những tên em đi chơi cùng này không ai cố gắng học tập ở trường của chúng, và đó mới là bài kiểm tra thực sự. Chúng nghĩ vì chúng có lắm tiền để vung vãi thì chúng muốn làm gì cũng được.

•

Đài phun nước ở trường Christ Church.

“Rồi còn chuyện nữa. Anh không biết chú trợ cấp cho em bao nhiêu, nhưng anh dám cá là em tiêu xài gấp đôi. Bao thứ này,”anh ta nói, khoát cánh tay rộng gom vào bằng chứng cho sự hoang phí quanh mình. Đúng vậy; tôi đã vứt bỏ những y phục mùa đông khắc khổ, và theo từng giai đoạn không từ tốn cho lắm, sắm một tủ đồ phong phú hơn. “Cái kia trả tiền chưa?” (hộp xì gà Partagas một trăm điếu trên tủ búp phê) “hay mấy thứ kia?” (cả chục cuốn sách mới phù phiếm để trên bàn) “hay mấy cái nọ?” (một bình pha lê và mấy chiếc ly hiệu Lalique) “hay cái thứ kinh khiếp dị hợm kia?” (một sọ người mới mua ở trường y, đặt trong một âu hoa hồng, lúc đó tạo thành món trang trí chính trên bàn tôi. Nó có lời đề từ Et in Arcadia ego khắc trên trán.)

“Rồi,” tôi nói, mừng là nhẹ được một tội. “Em phải trả tiền mặt để mua cái sọ.”

“Chắc em không học hành gì. Chuyện đó thì không thành vấn đề, nhất là nếu em lo cho sự nghiệp ở lãnh vực khác - nhưng em đã phát biểu ở liên đoàn hay câu lạc bộ nào chưa? Em có liên hệ với tờ báo nào không? Em tạo chỗ đứng trong hội kịch nghệ chưa? Còn áo quần của em nữa!” Anh họ tôi nói tiếp. “Khi em lên đây anh nhớ đã khuyên em ăn mặc như ở biệt thự miền quê. Kiểu cọ của em bây giờ dường như là một thỏa hiệp khó coi giữa trang phục xem hát ở Maidenhead và cuộc thi hát bè ở ngoại ô.

“Còn uống - chẳng ai để tâm đến một gã say sưa đôi bận trong một học kỳ. Thật ra thì hắn phải uống, trong vài dịp. Nhưng anh nghe thiên hạ thấy em thường trực say khi mới giữa buổi chiều.”

Anh ta dừng, đã xong phận sự. Chưa gì những rối rắm của môn thi lại xâm chiếm đầu óc anh rồi.

“Em xin lỗi, Jasper,” tôi nói. “Em biết như vậy chắc làm anh xấu mặt, nhưng em lại ưa cái đám hư hỏng này. Em thích say vào bữa trưa, và dù em vẫn chưa tiêu gấp đôi tiền trợ cấp, nhưng chắc chắn em sẽ như vậy trước khi hết học kỳ. Tầm giờ này em thường làm một ly sâm banh. Anh uống với em không?”

Thế là anh họ Jasper hết hy vọng và về sau tôi mới biết, viết thư cho ba anh ấy kể về những hành vi thái quá của tôi, rồi đến lượt ông viết cho ba của tôi, ba tôi thì không có hành động hay ý kiến gì trong chuyện này, phần vì ông ghét ông bác tôi gần sáu mươi năm nay và phần vì, như Jasper đã nói, giờ ông sống trong thế giới riêng, từ khi mẹ tôi mất.

Như vậy, một cách khái quát, Jasper đã phác thảo những nét nổi bật trong năm nhất của tôi; ngoài ra có thể thêm thắt một vài chi tiết cùng mức độ.

Tôi đã hứa dành kỳ nghỉ Phục sinh với Collins từ trước, dù tôi có thể thất hứa mà không ân hận và bỏ mặc bạn cũ bơ vơ nếu Sebastian tỏ ý, nhưng cậu ta lại không tỏ ý gì; do đó Collins với tôi dành vài tuần học hỏi và tiêu xài tiết kiệm ở Ravenna. Một cơn gió lạnh lẽo thổi từ Adriatic vào giữa những lăng mộ lớn. Trong một phòng khách sạn thiết kế cho thời tiết ấm áp hơn, tôi viết những bức thư dài cho Sebastian và ngày ngày ghé bưu điện chờ hồi âm. Có hai lá thư, mỗi cái từ một địa chỉ khác nhau, không cái nào cho tin tức gì rõ ràng về cậu ta, vì cậu viết theo lối tưởng tượng mông lung… “Mẹ và hai nhà thơ theo hầu bị ba trận cảm lạnh nhức đầu, nên mình đến đây. Đang là kỳ lễ thánh Nicodemus thành Thyatira*, người đã tuẫn tiết bằng cách cho đóng đinh da dê vào đầu, và do vậy là thánh bảo hộ cho những người hói đầu. Nói cho Collins biết, mình tin chắc hắn sẽ bị hói trước bọn mình, ở đây có đông người quá, trừ một người, lạy Chúa! Có một cái ống nghe trợ thính, và chuyện đó làm mình thấy vui vẻ. Còn giờ mình phải cố bắt một con cá. Xa quá không gởi cho bạn được nên mình sẽ giữ lại xương cá…” - Bức thư làm tôi thấy bực tức. Collins ghi chép để làm tư liệu cho bài tiểu luận chỉ ra sự thấp kém của tranh khảm gốc so VỚI hình chụp. Ở đây đã gieo mầm cho cái sẽ trở thành mùa gặt của cuộc đời cậu ta. Nhiều năm sau, khi tập sách đồ sộ đầu tiên trong công trình còn dang dở của cậu về nghệ thuật Byzantine được xuất bản, tôi cảm động thấy tên mình giữa hai trang đề tặng lịch sự đầu sách: “…cảm ơn Charles Ryder, nhờ sự hỗ trợ từ một người có đôi mắt thấu suốt như cậu mà lần đầu tiên tôi được thấy lăng mộ của Galla Placidia và San Vitale…”

•

Vị thần không có thật mà do Sebastian tưởng tượng ra.

Đôi lúc tôi tự hỏi liệu nếu không vì Sebastian, tôi có bị cuốn vào guồng quay văn hóa như Collins hay không. Thời trẻ ba tôi dự thi vào trường All Souls*, và trong một năm cạnh tranh kịch liệt, đã trượt; những thành công và danh dự khác đến với ông về sau này, nhưng thất bại lúc đầu đó đã hằn sâu trong ông, và từ ông hằn lên tôi, nên tôi nảy sinh một cảm giác thiếu suy xét rằng nơi đó chứa đựng cái mục tiêu chính đáng và tất yếu của cuộc đời đầy nghĩa lý này. Cả tôi đáng ra cũng chắc chắn thất bại, nhưng thất bại rồi, biết đâu tôi lại rơi vào một cuộc đời học thuật kém oai vệ hơn ở nơi khác. Chuyện này có thể tưởng tượng được, nhưng tôi tin nó khó xảy ra vì thứ mạch nguồn nước nóng nổi loạn bắt nguồn từ những tầng sâu nơi không có nền đất vững chắc, rồi phun trào lên trong nắng - một cầu vồng trong màn hơi nước mát lạnh - với một sức mạnh mà đá tảng không sao đè nén được.

•

Trường thuộc đại học Oxford.

Hóa ra, kỳ nghỉ Phục sinh đó tạo thành một quãng ngắn bằng phẳng trên cú trượt dốc dựng đứng mà Jasper đã cảnh báo tôi. Dốc xuống hay dốc lên? Tôi thấy như mình trẻ trung hơn từng ngày cùng mỗi thói quen người lớn tôi tập tành được. Tôi đã sống một thời thơ ấu và thiếu niên lẻ loi, thiếu thốn vì chiến tranh và tang tóc vì cái chết của người thân; ngoài tình trạng độc thân khắc khổ thời niên thiếu Anh, vẻ già dặn sớm và uy quyền của hệ thống trường lớp, tôi còn thêm vào sự căng thẳng lầm lì và buồn thảm của riêng mình. Giờ đây, qua học kỳ mùa hè đó với Sebastian, cứ như thể tôi được ban cho một quãng thời gian ngắn ngủi mà tôi chưa từng được nếm trải, một tuổi thơ vui vẻ, và dù đồ chơi của nó là sơ mi lụa với rượu mùi và xì gà cùng những thói quen hư đốn xếp hạng cao trong danh sách tội trọng, ở chúng tôi vẫn có gì đó tươi tắn trẻ thơ gần với niềm vui hồn nhiên. Cuối học kỳ tôi thi những môn đầu tiên; cần phải đậu, nếu tôi muốn ở lại Oxford, và tôi cũng qua được, sau một tuần tôi cấm Sebastian đến phòng và thức khuya, với cà phê đen đá cùng bánh quy đen, nhồi nhét những bài vở đã sao lãng. Giờ tôi không nhớ chữ nào, nhưng những tri thức cổ xưa hơn mà tôi lĩnh hội được trong học kỳ đó sẽ mãi bên tôi dưới dạng này hay dạng khác cho đến phút tàn hơi.

“Em ưa đám hư hỏng này và em thích say sưa vào bữa trưa”; lúc đó vậy là đủ. Giờ thì cần nhiều hơn sao?

Giờ nhìn lại, hai mươi năm sau, chẳng có mấy thứ tỏi sẵn lòng không làm hay làm khác đi. Đáng ra tôi có thể cứng cựa phủ đầu thái độ ngựa non háu đá của Jasper. Tôi có thể bảo anh ta là mọi thói tật hư hỏng thời đó giống như rượu mạnh pha với nho nguyên chất vùng Douro, một thức uống dễ say đầy những nguyên liệu bí mật, nó vừa làm nồng đượm vừa làm chậm cả quá trình niên thiếu như rượu mạnh ngăn rượu vang lên men, làm nó chưa uống được, buộc nó phải nằm trong bóng tối, năm này sang năm khác, cho đến khi cuối cùng vừa đủ độ để được dọn ra bàn.

Tôi cũng có thể nói anh ta rằng, quen và yêu một người khác là cội nguồn của mọi minh triết. Nhưng tôi không cảm thấy cần những ngụy biện này khi ngồi trước mặt anh họ, thấy anh ta trong bộ vét xám đậm, cà vạt trắng, áo choàng học giả, vừa được giải thoát khỏi cuộc vật lộn chưa có hồi kết với Pindar; nghe giọng điệu trầm trọng của anh, và suốt lúc đó, thường làm những bông hoa đinh hương nở rộ dưới cửa sổ phòng mình. Tôi có lá khiên phòng vệ bí mật và chắc chắn, như tấm bùa đeo trước ngực, sờ tìm trong giờ khắc nguy khốn, rồi tìm thấy và nắm chặt. Nên tôi nói với anh ta cái quả tình không phải sự thật, rằng tôi thường uống một ly sâm banh tầm giờ đó, và mời anh uống cùng.

⁎

Sau hôm đón nhận bản Khiển Trách Lớn của Jasper thì tôi phải hứng chịu một bài nửa, bằng những từ ngữ khác và từ một nguồn không ngờ tới.

Cả học kỳ tôi đã gặp Anthony Blanche nhiều hơn là tôi muốn. Giờ tôi sống giữa bạn bè y, nhưng những buổi gặp gỡ thường xuyên giữa chúng tôi thường là do y chọn hơn là do tôi, vì tôi cũng khá nể nang y.

Về tuổi tác, y chỉ lớn hơn tôi chút đỉnh, nhưng dường như lúc ấy y mang nặng cái nghiệp Người Do Thái Lang Thang*. Quả thực y là một kẻ du mục không quốc tịch.

Thuở nhỏ họ đã thử biến y thành một người Anh; y học ở Eton hai năm; rồi giữa chiến tranh y đã trốn tàu ngầm về với mẹ ở Argentina, vậy là một gia đình gồm quản gia, cô hầu, hai tài xế, con chó Bắc Kinh, và người chồng sau, còn có thêm một cậu học trò thông minh táo bạo. Y chu du khắp thế giới với họ, tăng trưởng thói trác táng như cậu tiểu đồng của Hogarth. Khi hòa bình trở lại họ quay về châu Âu, về với những khách sạn và biệt thự xa hoa, spa, sòng bài, và bãi tắm. Ở tuổi mười lăm, vì một vụ đánh cược, y giả trang làm con gái và được dẫn đến chơi ở bàn đánh bạc lớn trong Hội Đua Ngựa ở Buenos Aires; y ăn tối với Proust và Gide*, thân thiết với Cocteau* và Diaghilev*; Firbank gửi cho y các tiểu thuyết của mình với những câu đề tặng tha thiết; y đã khơi mào ba mối tư thù không sao hòa giải ở đảo Capri; tự mình thực hành huyền thuật ở Cefalù và được cai thuốc phiện ở California rồi chữa phức cảm Oedipus ở Vienna.

•

Nguyên tác “Wandering Jew”, một nhân vật người Do Thái bất tử trong truyền thuyết Cơ Đốc, người đã chế nhạo chúa Jesus trên đường đến Thập tự giá và bị nguyền rủa đi lang thang mãn kiếp trên trái đất.

•

André Gide (1869-1951) nhà văn Pháp đoạt giải Nobel Văn chương năm 1947.

•

Jean Cocteau (1889-1963) nhà thơ, tiếu thuyết gia, nhà thiết kế người Pháp.

•

Sergei Diaghilev (1872-1929), nhà phê bình, ông bầu sân khấu người Nga.

Có những lúc bên y cả bọn chúng tôi như thể trẻ con - hầu hết, nhưng không phải luôn luôn - vì ở Anthony có cái huênh hoang và nhiệt huyết mà chúng tôi đã trút bỏ đâu đó thời niên thiếu ham vui, trên sân chơi hay trong lớp học; những tật xấu của y tha hồ phát tác, để tìm vui thì ít mà muốn gây choáng thì nhiều, và trước những khoe mẽ bóng bẩy của y tôi thường nhớ đến thằng oắt có lần tới thấy ở Naples, nhảy giật cục giễu cợt với những cử chỉ tục tĩu thẳng toẹt trước một tốp du khách Anh; tối tối khi y kể câu chuyện ở bàn đánh bạc, ta có thể thấy trong cái đảo mắt của y đúng những cú liếc thậm thụt trên mớ đồng xèng vơi dần ở bữa tiệc của cha dượng y; trong khi chúng tôi vật nhau trong bùn ở sân bóng đá và ngốn bánh xốp, Anthony giúp bôi kem cho mấy người đẹp trên các bãi biển cận nhiệt đới và nhấm rượu khai vị trong các quán bar nhỏ hạng sang, nên kẻ hoang dã chúng tôi đã thuần hóa vẫn còn tung hoành trong y. Y còn có cái tính tàn bạo đầy ương ngạnh như một đứa nhóc vặt chân côn trùng, và bạo gan như một thằng bé cắm đầu lao tới, huơ huơ hai nắm đấm nhỏ xíu vào các lớp trưởng.

Y mời tôi đi ăn tối, và tôi hơi chưng hửng nhận ra bọn tôi sẽ ăn một mình. “Ta sẽ tới Thame,” y nói. “Ở đó có một khách sạn thú vị, may mà không thu hút đám Bullingdon. Ta sẽ uống rượu vang Rhine và hình dung ta… ở đâu? Dù sao cũng không phải trong một ch-ch-chuyến du ngoạn với J-J-Jorrocks. Nhưng ta uống rượu khai vị cái đã.”

Trong quán bar George y gọi “Cho bốn cocktail Alexandra,” xếp chúng trước mặt và la lớn “Ngon-ngon” khiến mọi ánh nhìn phẫn nộ tập trung về y. “Mình nghĩ cậu thích sherry hơn, nhưng Charles thân mến, cậu sẽ không có sherry đâu. Thứ này không ngon sao? Cậu không thích à? Vậy thì mình sẽ uống giúp cậu. Một, hai, ba, bốn, xuống cổ họng. Xem đám sinh viên trố mắt nhìn kìa!” Rồi y dẫn tôi ra xe hơi chờ sẵn.

“Mình hy vọng ta sẽ không bắt gặp bọn sinh viên mới ở đó. Lúc này mình có chút ác cảm với chúng nó. Cậu nghe chúng đối xử với mình hôm thứ Năm ra sao chưa? Quá là nghịch ngợm. May là mình mặc bộ pyjama cũ mèm và tối đó trời nóng bức, nếu không chắc là mình cáu lắm.” Anthony có thói quen dí sát mặt vào người ta khi nói; cocktail ngọt và ngậy nhuốm hơi thở y. Tôi nghiêng người né y trong góc chiếc xe thuê.

“Trời ơi, hãy hình dung mình ngồi một mình và học tập chăm chỉ. Mình vừa mua một cuốn khá hãm tài tựa là Antic Hay* mà mình biết mình phải đọc trước khi đi Garsington hôm Chủ nhật, vì ai ai cũng sẽ phải nói về nó, và thật tầm thường nếu nói bạn chưa đọc cuốn sách thời thượng này, nếu bạn chưa đọc. Mình nghĩ giải pháp là không đi Garsington, nhưng đến phút này mình mới chợt nghĩ ra. Vậy nên, trời ơi, mình làm một đĩa trứng tráng, lấy một trái đào với chai nước Vichy và mặc pyjama rồi ngồi xuống đọc. Mình phải nói ý nghĩ của mình đi lan man, nhưng mình cứ lật trang và nhìn ánh sáng nhạt đi, mà trời ơi, ở Peckwater thì chuyện đó đúng là một trải nghiệm - khi bóng tối buông xuống thì đá dường như rõ ràng mục rã dưới mắt ta. Làm mình nhớ đến một số mặt tiền tróc lở của các vieux port* ở Marseille, cho đến khi bỗng đâu mình bị tiếng la ó gào rống chưa từng thấy quấy nhiễu, và kia, dưới sân nhỏ, mình thấy một đám khoảng hai chục tên choai choai gớm ghiếc, và bạn biết chúng hô cái gì không? ‘Bọn ta muốn Blanche. Bọn ta muốn Blanche,’ như kiểu cầu kinh. Tuyên bố trước thiên hạ mới ghê! Thế là mình thấy buổi tối với ông Huxley coi như tiêu, và mình phải nói đã đến cái nước có gì làm gián đoạn cũng đáng mừng hết. Mình bị tiếng rống quấy đảo, nhưng bạn biết không, chúng càng gào to thì dường như chúng càng e thẹn? Chúng cứ nói ‘Boy đâu?’ ‘Hắn là bạn của Boy Mulcaster,’ ‘Boy phải lôi hắn xuống.’ Tất nhiên cậu gặp Boy rồi? Gã đó lúc nào cũng ra ra vào vào phòng của Sebastian thân mến. Hắn là biểu trưng cho mọi thứ mà đám ngoại lai bọn mình trông đợi ở một quý ngài Anh. Mình cam đoan với cậu hắn là một parti* tuyệt vời. Đám tiểu thư trẻ ở Luân Đôn đều theo đuổi hắn. Hắn rất kiêu kỳ với bọn họ, mình nghe vậy. Trời ơi, hắn sợ cứng người. Một tên đại thộn - đó là Mulcaster - đã vậy, trời ơi, lại là một tên vô lại. Hắn tới Le Touquet vào dịp Phục sinh, và theo kiểu khác thường, mình dường như đã mời hắn ở lại. Hắn chơi bài mất một khoản xíu xiu nào đó, kết quả là hắn nghĩ mình sẽ bao thầu mọi trò vui của hắn - đấy, Mulcaster ở trong đám này; mình còn thấy dáng vẻ lóng ngóng của hắn lệt xệt bên dưới và nghe hắn nói: ‘Không ích gì đâu. Hắn ra ngoài rồi. Ta quay lại uống cái đã?’ Thế nên mình thò đầu ra ngoài cửa sổ gọi hắn: ‘Chào Mulcaster, đồ già khú và nịnh hót, ông lẩn lút giữa đám gà tồ đấy à? Ông đến trả ba trăm franc tôi cho ông mượn để trả con điếm nghèo ông bắt bồ ở sòng bài phải không? Chỉ là mớ tiền còm cho rắc rối của ả thôi mà, và rắc rối quá đấy, Mulcaster. Lên đây mà trả cho tôi đi, tên du côn tội nghiệp!’

•

Tên một tác phẩm của nhà văn người Mỹ Aldous Huxley, xuất bản năm 1923.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: cảng cũ.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: đám, mối.

“Chuyện đó, trời ơi, dường như làm chúng nhộn nhạo cả lên, thế là chúng huyên náo leo lên cầu thang. Khoảng sáu đứa chúng vào phòng mình, những tên còn lại đứng gào la bên ngoài. Trời ơi, chúng trông đặc biệt hết sức. Vừa nãy chúng dùng bữa ăn tối ở câu lạc bộ lố lăng của chúng, đứa nào cũng mặc áo đuôi tôm màu mè - kiểu như chế phục. ‘Mấy bồ ơi,’ mình nói với chúng, ‘mất bồ trông giống một đám bồi hết sức lộn xộn.’ Thế rồi một đứa trong bọn, có vẻ ngon lành, tố mình giở nhiều trò hư hỏng quái dị. ‘Trời ơi,’ mình nói, ‘đây đồng tính thật đấy nhưng không phải vô độ đâu. Quay về khi mấy bồ có một mình đi.’ Chúng bèn nguyền rủa theo kiểu hết sức chướng tai, rồi bỗng đâu mình cũng đâm bực. ‘Thật ra,’ mình nghĩ, ‘khi mình nhớ đến mớ rùm beng hồi mình mười bảy tuổi, và Công tước Vincennes (tất nhiên là Armand già, không phải Philippe) thách mình đấu súng vì một phi vụ tình ái, và còn hơn cả thế, mình cam đoan với bạn, một phi vụ tình ái với Nữ công tước (tất nhiên là Stefanie, không phải Poppy già) - thế mà giờ, phải chịu đựng thái độ xấc láo của mấy thằng trai tân ngà ngà say, hỉ mũi chưa sạch này…’ Thế, mình bỏ giọng điệu nhẹ nhàng, bông lơn và cho phép mình xúc phạm chút xíu.

“Chúng bèn nói, ‘Tóm lấy hắn. Quẵng hắn vào Mercury.’ Giờ thì bạn biết mình có hai bức tượng của Brancusi và vài thứ xinh đẹp, và mình không muốn chúng hung lên, nên mình đấu dịu, ‘Bọn cục mịch dễ thương ơi, nếu bọn bây biết gì về tâm lý tình dục thì bây sẽ biết rằng không có gì làm đây thích thú nhiệt tình hơn là được mấy thằng bị thịt bọn bây cư xử thô bạo. Một hoạt động nghệ thuật ngây ngất theo kiểu hư hỏng nhất. Vậy nên nếu đứa nào muốn làm bạn tình với đây thì đến mà chộp đây đi. Còn nếu bây chỉ muốn thỏa mãn thứ dục cảm mơ hồ nào đó như là thấy đây tắm, hãy lặng lẽ đi với đây xuống đài phun nước, đám cục mịch thân mến.’

“Cậu có biết, cả đám trông hơi ngơ ngác khi nghe vậy không? Mình bước xuống với chúng và đứa nào cũng né mình cả mét. Rồi mình bước vào trong đài phun nước, cậu biết không, thật ra nó rất sảng khoái, nên mình nô đùa ở đó một chút và làm vài điệu bộ, cho đến khi chúng quay lưng ủ ê về nhà, rồi mình nghe Boy Mulcaster nói, ‘Dù sao thì bọn mình cũng đã đưa hắn vào Mercury rồi.’ Bạn biết không, Charles, đó đúng là cái chúng sẽ nói sau ba mươi năm nữa. Khi cả đám bọn chúng cưới mấy con đàn bà trơ xương như gà mái và có những thằng con trai ngu si đần độn như chính bọn chúng, rồi cũng say khướt ở bữa tối tại chính câu lạc bộ đó và trong chính cái áo đuôi tôm màu mè đó, chúng vẫn sẽ nói, khi nghe nhắc đến tên mình, ‘Một tối nọ bọn mình đã đưa hắn vào Mercury,’ và lũ con gái quê mùa của chúng sẽ cười khẩy mà nghĩ cha chúng thời trẻ khá hèn hạ, và thật tiếc cha mình lớn lên lại ngu độn như vậy. Ồ, la fatigue du Nord!*

Tôi biết, đó không phải lần đầu Anthony bị trấn nước, nhưng sự việc này dường như đè nặng trong tâm trí y, vì y nhắc lại nó lần nữa vào bữa tối.

“Giờ cậu đâu thể hình dung một sự việc khó chịu như vậy xảy ra với Sebastian, đúng không?”

“Phải,” tôi đáp; tôi không hình dung được.

“Phải, Sebastian dễ thương”; y giơ ly rượu vang trắng lên ánh nến và lặp lại, “dễ thương quá mà. Cậu có biết, ngày hôm sau mình lại thăm Sebastian? Mình nghĩ câu chuyện về những cuộc phiêu lưu buổi tối của mình có thể làm cậu ta thích thú. Rồi cậu nghĩ mình thấy gì - tất nhiên ngoài con gấu bông buồn cười của cậu ta? Mulcaster và hai thằng bạn nối khố của hắn tối hôm trước. Chúng trông rất chi ngu ngốc và Sebastian, điềm tĩnh như bà P-p-ponsonby-de-Tomkyns trong tiểu thuyết P-p-punch*,nói, ‘Tất nhiên cậu biết công tử Mulcaster rồi,’ và lũ đần nói, ‘Ô, bọn này chỉ đến xem Aloysius thế nào thôi,’ vì chúng cũng thấy con gấu bông buồn cười như bọn mình - hay, để mình mách nước, chị hơn xíu xiu thôi? Vậy là chúng ra về. Mình bèn nói, ‘S-s-sebastian, cậu có nhận ra là mấy con ốc s-sên b-bợ đỡ đó xúc phạm mình tối qua không, và nếu không nhờ tiết trời ấm áp thì mình đã bị cảm lạnh n-n-nặng rồi,’ thì cậu ta nói, ‘Tội nghiệp tụi nó. Mình nghĩ tụi nó say.’ Ai cậu ta cũng nói tốt được, cậu thấy chưa; cậu ta dễ thương vậy mà.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: phát mệt với đám miền Bắc. Ở đây nhân vật Blanche ám chỉ sự tương phản giữa những thanh niên bảo thủ Bắc Âu như Boy Mulcaster và các cậu trai kia, với chính mình - một người miền Nam Địa Trung Hải theo Cơ Đốc giáo.

•

Tiểu thuyết Punch của nhà văn du Maurier.

“Mình có thấy là cậu ta hớp hồn cậu thật rồi, Charles thân mến. À, mình không ngạc nhiên đâu. Tất nhiên, cậu không quen cậu ta lâu bằng mình. Mình học phổ thông với cậu ta. Cậu không tin được đâu, nhưng thời đó người ta vẫn nói cậu ta là chó cái; chỉ vài thằng bé xấu tính là hiểu rõ cậu ta. Dĩ nhiên mọi người trong hội lớp trưởng đều thích cậu ta, và mọi thầy giáo. Mình nghĩ thật ra họ ghen tị với cậu ta. Cậu ta dường như không bao giờ gặp chuyện lôi thôi. Bọn mình đứa nào cũng thường xuyên bị đòn theo kiểu dã man nhất, vì những lý cớ nhỏ mọn nhất, nhưng Sebastian thì không bao giờ. Cậu ta là thằng duy nhất trong ký túc xá không bao giờ bị đòn. Giờ mình thấy cậu ta cũng vậy, như hồi mười lăm tuổi. Cậu ta chưa bao giờ bị mụn, cậu biết không; thằng nào cũng đầy mụn cả. Boy Mulcaster thì dứt khoát bị lao hạch. Nhưng Sebastian thì không. Hay là cậu ta có, một cái mụn khá dai dẳng sau gáy? Giờ mình nghĩ là cậu ta có. Một kẻ ái kỷ, bị một cái mụn. Cậu ta với mình đều là người Công giáo, nên bọn mình thường cùng đi Thánh lễ. Cậu ta thường ngồi rõ lâu trong phòng xưng tội, đến mức mình thường thắc mắc cậu ta có gì để nói, vì cậu ta chưa hề làm gì sai trái; hầu như chưa hề; ít ra thì cậu ta chưa hề bị phạt. Có lẽ cậu ta chỉ đang quyến rũ qua tấm màn. Mình bỏ đi dưới đám mây che, như người ta gọi*, bạn biết đấy - mình không đoán được sao người ta gọi như vậy; như thể một luồng ánh sáng chói lòa khó chịu; quá trình kéo theo một loạt cuộc truy vấn mệt mỏi với gia sư của mình. Thật chưng hửng khi biết ông già hòa nhã đó hóa ra quan sát kỹ ra sao. Những thứ ông ta biết về mình, mà mình nghĩ là không ai biết - có lẽ trừ Sebastian. Bài học là không bao giờ tin tưởng mấy ông già hòa nhã - hoặc mấy thằng học trò dễ thương; không nên tin ai bây giờ?

•

Thành ngữ to be under a cloud nghĩa là bị người ta nghi ngờ, bị thất thế. Ở đây nhân vật Blanche ám chỉ y bị phát hiện là người đồng tính.

“Ta làm một chai này nữa nghe, hay thứ gì khác? Vang Burgundy đỏ lâu năm được chớ? Cậu thấy đó Charles, mình hiểu mọi gu của cậu. Cậu phải đến Pháp với mình mà uống rượu mới được. Ta sẽ đến vùng sản xuất rượu nho. Mình sẽ đưa cậu đến ở Vincennes. Giờ mọi chuyện giữa họ được hòa giải rồi, ông ta lại có rượu vang hảo hạng nhất nước Pháp; ông ta và ông hoàng nhà Portallon - mình sẽ dẫn cậu đến đó nữa. Mình nghĩ họ sẽ làm cậu thấy vui thú, và tất nhiên họ sẽ mến cậu. Mình muốn giới thiệu cậu với rất nhiều bạn bè của mình. Mình đã kể cho Cocteau về cậu. Ông ta hết sức nóng lòng. Cậu thấy không, Charles thân mến, cậu là của hiếm đó, Một Nghệ Sĩ. À phải rồi, cậu đừng ra vẻ rụt rè. Đằng sau bề ngoài lạnh lùng, phớt Ăng lê đó cậu là Một Nghệ Sĩ. Mình đã thấy mấy bức vẽ nho nhỏ cậu giấu trong phòng. Chúng tuyệt mỹ. Còn cậu, Charles thản mến, nếu cậu hiểu mình, thì lại không tuyệt mỹ; không chút nào. Các nghệ sĩ thì không tuyệt mỹ. Mình thì có; Sebastian, theo một kiểu nào đó, cũng tuyệt mỹ, nhưng nghệ sĩ là kiểu vĩnh cửu, vững chắc, quả quyết, tinh nhạy - và ẩn sau tất cả, họ s-s-say đắm, phải không, Charles?

“Nhưng ai công nhận tài năng của cậu? Hôm nọ mình nói với Sebastian về cậu, mình bảo, ‘Nhưng cậu biết Charles là một nghệ sĩ. Cậu ta vẽ như Ingres thời trẻ,’ rồi cậu biết Sebastian nói sao không? - ‘Phải, Aloysius vẽ cũng đẹp lắm, nhưng tất nhiên chú ta hiện đại hơn một chút.’ Rất dễ thương; rất ngộ.

“Tất nhiên những ai dễ thương thì không cần đầu óc cho lắm. Bốn năm trước Stefanie de Vincennes thật sự làm mình thích. Trời ơi, mình còn dùng sơn véc ni để sơn móng chân. Mình dùng từ ngữ của cô nàng và châm thuốc theo cùng một kiểu và nói cùng giọng điệu với cô nàng trên điện thoại nên ông Công tước thường nói chuyện thân mật hồi lâu với mình, tưởng mình là cô nàng. Phần lớn vì vậy mà ông ta nghĩ đến chuyện đấu súng với đấu gươm theo kiểu cổ lỗ như vậy. Cha dượng của mình nghĩ đó là bài học tuyệt vời cho mình. Lão nghĩ nó sẽ làm mình chừa cái lão gọi là ‘thói quen Anh’ của mình. Tội nghiệp lão, lão rất là Nam Mỹ… Mình chưa bao giờ nghe ai nói xấu về Stefanie, trừ ông Công tước, và cô nàng, trời ơi, dứt khoát là đần độn.”

Anthony mất tật cà lăm khi mải mê kể chuyện tình xưa. Hồi ức lại tràn về với y, trong chốc lát, với cà phê và rượu mùi. “Chartreuse x-x-xanh lá thứ thiệt, được phát minh trước khi các thầy tu bị trục xuất. Có năm vị khác nhau khi nó trôi trên lưỡi. Cứ như nuốt một q-q-quang phổ. Cậu có mong Sebastian ở đây với bọn mình không? Tất nhiên là có rồi. Mình có mong không? Mình tự hỏi. Quá thật là ý nghĩ của ta cứ quay về cái mớ dễ thương nhỏ xíu đó. Mình nghĩ chắc cậu đang làm mình mất hồn rồi, Charles. Mình dẫn cậu đến đây, rất chi tốn kém, trời ơi, chỉ để nói về mình, vậy mà mình thấy mình không nói về ai ngoài Sebastian. Cũng lạ vì thật ra ở cậu ta không có gì kỳ bí cả trừ chuyện cậu ta lại sinh ra trong một gia đình thật hung hiểm như vậy.

“Mình không nhớ cậu có quen gia đình cậu ta không. Mình không nghĩ cậu ta có bao giờ để cậu gặp họ. Cậu ta quá sức khôn ngoan. Họ thì khá, khá là kinh khủng. Cậu có bao giờ cảm thấy xíu xiu gì kinh khủng ở Sebastian? Không à? Có lẽ mình tưởng tượng ra; chỉ là đôi khi cậu ta trông rất giống những người còn lại trong gia đình.

“Gã Brideshead khá là hủ lậu, kiểu như chui ra từ trong hang động bít kín hàng thế kỷ. Hán có gương mặt như thể được một nhà điêu khắc Aztec cố tạc lên chân dung Sebastian; hắn là kẻ cực đoan có học, một kẻ mông muội khách khí, một vị Lạt ma giữa bốn bề tuyết phủ… À, muốn gọi sao cũng được. Rồi Julia, cậu biết con bé mặt mũi thế nào rồi. Ai mà không thấy? Hình con bé được đăng đều đặn trên báo lá cải để quảng cáo thuốc nhuận tràng Beecham. Một gương mặt có vẻ đẹp toàn bích của quattrocento* thành Florence; hầu như bất kỳ ai khác mang vẻ ngoài đó đều từng mơ ước thành nghệ sĩ; tiểu thư Julia thì không; con bé cũng thông minh như - à, thông minh cỡ Stefanie. Ở con bé không có gì giả tạo cả. Rất tươi vui, rất đoan chính, rất tự nhiên. Mình không biết con bé có loạn luân không. Mình nghi ngờ chuyện đó; nó chỉ muốn quyền lực. Lẽ ra phải lập riêng một phiên tòa dị giáo để đưa nó lên giàn thiêu. Mình tin là còn một cô em nữa, còn đi học. Chưa biết gì về con bé trừ chuyện gia sư của nó hóa điên rồi trầm mình cách đây không lâu. Mình tin chắc bà ta xấu xa lắm. Nên cậu thấy thật ra Sebastian tội nghiệp chẳng còn biết làm gì ngoại trừ hành xử tử tế dễ thương.

•

Tiếng Ý trong nguyên tác: để chỉ văn hóa nghệ thuật Ý thế kỷ 15.

“Phải đến khi nói tới cha mẹ nhà này thì mới mở ra một cái hố không đáy. Trời ơi, thật là đôi lứa xứng đôi. Làm sao phu nhân Marchmain xoay xở được? Đó là một trong những câu hỏi của thời đại. Cậu gặp bà ta chưa? Rất, rất chi là đẹp; không có gì giả tạo ở bà ta, tóc bà ta cứ ngả xám thành từng vệt bạc tao nhã, không đánh phấn hồng, nước da trắng nhạt, mắt to - mà lạ là đôi mắt to nhường ấy rồi mí còn nổi gân xanh, là người khác thì đã đánh chút phấn vào rồi; chuỗi hạt và vài món nữ trang lấp lánh như sao, của gia bảo cả đấy, được nạm kiểu xưa, giọng bà ta êm như lời cầu nguyện, nhưng cũng mạnh mẽ. Còn Hầu tước Marchmain, chà, có lẽ hơi béo phệ, nhưng rất khôi ngô, một quý ông bệ vệ, một kẻ đam mê khoái lạc, kiểu Byron*, hay chán chường, khiến người ta dễ lây cái lười nhác, hoàn toàn chẳng phải kiểu đàn ông dễ dàng bị đàn áp. Vậy mà bà xơ Reinhardt đó, trời ơi, đã hủy hoại ông ta cực độ. Ông ta không dám khoe bộ mặt tím tái ấy ở đâu cả. Ông ta là trường hợp cuối cùng đích thực, đáng ghi vào lịch sử của người bị xua đuổi khỏi xã hội. Brideshead không chịu gặp ông, hai cô con gái chắc là không, Sebastian thì có, tất nhiên, vì cậu ta rất dễ thương. Không ai khác đến gần ông ta cả. Chà, tháng Chín vừa rồi phu nhân Marchmain đến Venice và ở lại trong dinh Fogliere. Nói cho đúng ra thì bà ta ở Venice có hơi lố bịch. Bà ta chưa bao giờ đến gần Lido, tất nhiên, nhưng bà ta cứ xuôi ngược kênh đào trên thuyền gondola với ngài Adrian Porson - dáng điệu đó, trời ơi, như phu nhân Récamier vậy; có lần mình đi ngang họ và mình bắt gặp ánh mắt người chèo thuyền của dinh Fogliere, là kẻ mà tất nhiên mình biết, trời ơi, gã nháy mắt với mình một cái. Bà ta đến dự mọi buổi tiệc trong bộ y phục trông như cái kén tằm, trời ơi, như thể bà ta là một vai trong vở kịch Celt nào đó hay nữ nhân vật chính trong Maeterlinck*; bà ta lại còn đi nhà thờ. À, bạn biết rồi đó, Venice là thành phố duy nhất ở Ý mà chưa từng có ai đi nhà thờ. Dù sao, năm đó bà ta đúng là một nhân vật buồn cười, thế rồi chẳng phải ai mà chính Hầu tước Marchmain tội nghiệp xuất hiện trên thuyền buồm nhà Malton. Ông ta thuê một dinh thự nho nhỏ ở đó, nhưng ông có được mời lên không? Ngài Malton cho ông ta với tên hầu vào một thuyền con, trời ơi, rồi ngay tại đó chuyển tàu cho ông ta lên tàu hơi nước đi Trieste. Ông ta còn không có cô nhân tình đi cùng. Đó là kỳ nghỉ hàng năm của cô ta. Không ai biết làm sao họ nghe ngóng được là phu nhân Marchmain ở đó. Và cậu biết không, cả tuần ngài Malton cứ rón ra rón rén quanh đó như thể ông ta bị thất sủng? Mà ông ta bị thất sủng thật. Principessa* Fogliere mở vũ hội và ngài Malton hay bất cứ ai trong du thuyền của ông ta cũng đều không được mời - ngay cả vợ chồng de Pariose. Làm sao phu nhân Marchmain xoay xở được? Bà đã khiến thiên hạ tin rằng Hầu tước Marchmain là ác quỷ. Mà sự thật là sao? Họ cưới nhau được chừng mười lăm năm rồi Hầu tước Marchmain đi đánh trận; ông không bao giờ quay về mà cặp bồ với một vũ công tài năng. Có cả ngàn trường hợp như vậy. Bà ta không chịu ly dị ông vì bà ta rất ngoan đạo. À, đã có những trường hợp như vậy rồi. Thông thường, hoàn cảnh ấy gợi lòng thông cảm cho kẻ ngoại tình; nhưng với Hầu tước Marchmain thì không có hiệu quả. Bạn sẽ nghĩ rằng lão già phóng đãng đã hành hạ bà, cướp gia sản của bà, ném bà ra cửa, nướng, nhồi, ăn thịt lũ con, rồi đi trêu hoa ghẹo bướm của hai thành Sodom và Gomorrah*; thay vì sao? Sinh ra bốn đứa con lộng lẫy với bà, giao nộp cho bà Lâu đài Brideshead và Dinh thự Marchmain ở St. James và mọi tiền bạc bà muốn tiêu xài, trong khi ông ngồi ở Larue, mặc độc cái áo sơ mi đầy tuyết trước ngực, với một bà trung niên, xinh đẹp, dân kịch nghệ, phục sức theo lối truyền thống thời Edward. Trong khi đó bà ta nuôi một đám tù nhân nô lệ hốc hác chỉ để hầu hạ bà. Bà ta hút máu họ. Cậu có thể thấy mấy dấu răng trên vai Adrian Porson khi ông ta tắm. Còn ông ta, trời ơi, là nhà thơ lớn duy nhất thời chúng ta. Ông ta bị hút kiệt máu; không còn lại gì. Thêm năm, sáu người khác đủ lứa tuổi và giới tính, như hồn ma đi theo bà ta. Họ không bao giờ thoát được một khi bà ta đã cắn phập răng vào. Đó là bùa phép. Không còn lời giải thích nào khác.

•

Lord Byron, nhà thơ lãng mạn người Anh, nổi tiếng vì đời sống tình ái phóng túng.

•

Maurice Maeterlinck (1862-1949): là nhà viết kịch, nhà thơ, tiểu luận gia người Bỉ, đoạt giải Nobel Văn chương năm 1911.

•

Tiếng Ý trong nguyên tác: Công chúa.

•

Hai thành phố trong Sáng thế ký, bị| Chúa hủy diệt Vì sa đọa. Cũng là tiêu đề tập 4 tiểu thuyết Đi tìm thời gian đã mất của Marcel Proust.

“Thế nên cậu thấy ta không được trách Sebastian nếu như đôi lúc cậu ta có vẻ hơi tẻ nhạt - nhưng nghĩ lại thì cậu đâu có trách cậu ta, phải không Charles? Với gia cảnh u ám quá như vậy, cậu ta còn biết làm sao ngoài hành xử như một người chân chất dễ thương, nhất là khi cậu ta không được trời phú cho bộ óc sáng láng lắm. Ta đâu thế đòi thứ đó ở cậu ta, đúng không, dù ta có thương cậu ta cách mấy đi nữa?

“Nói thật mình nghe đi, đã bao giờ cậu nghe Sebastian nói bất kỳ điều gì mà cậu nhớ được năm phút chưa? Cậu biết không, khi mình nghe cậu ta nói, mình nghĩ đến bức tranh không hiểu sao làm mình buồn nôn có tên ‘Bọt bóng’* -. Trò chuyện phải giống như tung hứng; ném bóng và đĩa lên, ném qua ném lại, ném vào ném ra, những đồ vật bền đẹp loang loáng trong ánh đèn sân khấu rồi rơi xoảng nếu ta không bắt được. Nhưng khi Sebastian thân mến nói thì như thế một bọt xà phòng nhỏ xíu bay ra ở đầu ống thổi, đâu đó, đẩy ánh sáng cầu vồng trong một giây và rồi - bụp! Tan biến, không còn lại gi, không gì cả.”

•

Bubbles là một bức tranh vẽ năm 1886 của Sir John Everett Millais.

Thế rồi Anthony nói về những trải nghiệm thích đáng của một người nghệ sĩ, về sự trân trọng và phê bình và khích lệ anh ta nên trông đợi ở bạn bè, về những hiểm họa anh nên dè chừng khi theo đuổi cảm xúc, hết thứ này đến thứ khác trong khi tôi cảm thấy choáng váng và để tâm trí lan man một chút. Rồi chúng tôi chạy xe về nhà, những lời y nói, khi chúng tôi vút qua cầu Magdalen, nhắc lại đề tài chính của bữa ăn tối. “À, trời ơi, mình không nghi ngờ gì rằng ngày mai việc đầu tiên cậu làm là chạy lơn tơn tới chỗ Sebastian kể hết cho cậu ta mọi thứ mình vừa nói về cậu ta. Nên mình sẽ nói cậu hai điều; một, chuyện đó chẳng hề làm thay đổi tình cảm Sebastian dành cho mình và hai, trời ơi - và mình xin cậu nhớ điều này dù rõ ràng mình đã làm cậu chán đến độ hôn mê - rằng cậu ta sẽ tức thì nói về con gấu buồn cười của cậu ta. Chúc cậu ngủ ngon. Ngủ hồn nhiên nghe.”

Nhưng tôi ngủ không ngon giấc. Sau một giờ lơ mơ trằn trọc trên giường tôi lại thức giấc, khát nước, bồn chồn, nóng lạnh từng cơn, và háo hức một cách quái lạ. Tôi đã uống quá nhiều; nhưng cả rượu pha chế lẫn rượu Chartreuse, hay bánh xốp kem Mavrodaphne, hay thực tế là tôi đã ngồi bất động và gần như im lặng suốt buổi tối thay vì cố xua đi cơn bực dọc, như chúng tôi thường làm, trong những trò nô đùa lăn lộn trẻ con, có thể giải thích được nỗi khổ sở trong đêm trằn trọc đó. Không có giấc mơ nào làm méo mó hình ảnh buổi tối hôm ấy thành những hình thù kinh dị. Tôi nằm thức và đầu óc tỉnh ráo. Tôi nhẩm lại lời Anthony, bằng giọng y, không thành tiếng, và cái nhấn nhá cùng nhịp phách trong lối nói của y, trong khi dưới mí mắt khép tôi thấy gương mặt nhợt nhạt của y trong ánh nến như trước mặt tôi bên kia bàn ăn tối. Một lần trong đêm khuya tôi đem mấy bức vẽ ra ánh sáng trong phòng khách rồi ngồi bên cửa sổ để mở, lật xem. Vạn vật tối đen và im lặng như tờ trong sân tứ giác; chỉ có tiếng chuông ngân cứ cách mười lăm phút lại bừng tỉnh giấc và gióng giã trên đầu hồi. Tôi uống soda, hút thuốc và bực dọc, cho đến khi ánh sáng bắt đầu hửng và tiếng gió nổi lao xao đưa tôi trở về giường.

Khi tôi thức dậy thì Lunt đã ở bên cửa mở. “Tôi để cậu ngủ,” ông nói. “Tôi không nghĩ cậu sẽ đi Lễ Chung.”

“Ông nghĩ cũng đúng.”

“Hầu hết sinh viên năm nhất đều đi và khá nhiều sinh viên năm hai và ba. Cũng tại ông cha xứ mới cà. Trước giờ làm gì có Lễ Chung - chỉ lễ ban thánh thể cho những ai cần rồi lễ ở Nhà Nguyện và Nhà Nguyện Tối.”

Hôm đó là Chủ nhật cuối học kỳ; Chủ nhật cuối cùng trong năm. Khi tôi đi tắm, sân tứ giác đầy sinh viên mặc áo choàng và áo thụng dạt từ nhà nguyện đến sảnh. Khi tôi quay lại họ đang đứng từng tốp, hút thuốc; Jasper đạp xe từ nhà trọ vào với họ.

Tôi bước xuôi phố Broad vắng người đến chỗ ăn sáng, Chủ nhật tôi thường làm vậy, ở quán trà đối diện Balliol. Không khí rộn ràng tiếng chuông từ các chóp nhà thờ xung quanh và mặt trời đổ những bóng dài vắt ngang khoảng đất trống, xua đi những nỗi sợ trong đêm. Quán trà im ắng như thư viện; vài người lẻ loi mang dép ngủ của Balliol và Trinity ngước lên khi tôi bước vào, rồi quay lại tờ báo Chủ nhật. Tôi ăn trứng bác và mứt cam đắng với sự hăng hái của tuổi trẻ sau một đêm không yên giấc. Tôi đốt điếu thuốc rồi ngồi tiếp, trong khi lần lượt đám sinh viên Balliol và Trinity trả tiền và lệch xệch đi, loẹt quẹt, băng qua đường về trường. Khi tôi rời đi thì đã gần 11 giờ, và khi bước tôi nghe tiếng chuông hòa âm dừng, nhường chỗ cho tiếng chuông chùm vang lên khắp nơi, nhắc nhở thành phố sắp đến giờ làm lễ.

Sáng hôm ấy dường như chỉ có người đi lễ nhà thờ là ra đường; sinh viên chưa tốt nghiệp và đã tốt nghiệp cùng các bà nội trợ và thương nhân, sải bước với cái nhịp đi nhà thờ chính hiệu Ăng lê, không hấp tấp cũng chẳng thong dong; họ cầm sách lễ được bọc da cừu đen và celluloid trắng của năm, sáu giáo phái đối lập nhau; trên đường đến các nhà thờ St. Barnabas, St. Columba, St. Aloysius, St. Mary, Pusey, Blackfriar, và có trời biết nơi nào nữa; đến nhà thờ Norman phục hưng và Gothic hồi sinh, đến những thứ nhà thờ mô phỏng Venice và Athens; thảy đều đang đi đến ngôi đền của chủng tộc họ dưới nắng hè. Riêng bốn kẻ ngoại đạo kiêu hãnh tuyên bố ly khai; bốn người Ấn từ cổng đại học Balliol, mặc áo flannel trắng tươm tất và áo khoác ủi thẳng thớm, khăn đóng trắng tinh trên đầu, còn trong bàn tay nâu múp míp là mấy cái nệm gối sáng màu, một giỏ đồ dã ngoại và Những vở kịch khó ưa của Bernard Shaw, tiến ra sông.

Ở Cornmarket một nhóm du khách đứng trên bậc thềm khách sạn Clarendon bàn về lộ trình với tài xế, trong khi đó ở đối diện, qua cổng vòm bệ vệ của quán Golden Cross, tôi chào một nhóm sinh viên chưa tốt nghiệp cùng trường vừa ăn sáng ở đó và giờ đang nấn ná với ống tẩu trong sân rủ cây leo. Một đoàn hướng đạo sinh nam, cũng tiến về nhà thờ, rực rỡ ruy bảng phù hiệu màu sắc, sải bước qua trong đội hình nhốn nháo, rồi tại Carfax tôi gặp ông Thị trưởng và Hội đồng thành phố, mặc áo thụng đỏ thẫm và đeo dây chuyền vàng, đi trước là những người cầm quyền trượng còn theo sau không có cái liếc nhìn tò mò nào, đang diễu hành đến buổi giảng đạo tại City Church. Ở phố St. Aldates tôi đi ngang một hàng đôi lễ sinh, với cổ áo hồ và chiếc mũ kỳ lạ, trên đường đến cổng Tom và thánh đường. Vậy là phải xuyên qua một thế giới sùng đạo tôi mới đến được chỗ Sebastian.

Cậu ta đã ra ngoài. Tôi đọc mấy lá thư vương vãi trên bàn viết của cậu ta, không có lá nào soi tỏ được gì mấy, rồi săm soi mấy thiệp mời trên bệ lò sưởi - không có thêm cái nào. Rồi tôi đọc Người đàn bà hóa cáo* cho đến khi cậu về.

•

Lady into Fox của tác giả David Garnett, xuất bản năm 1922.

“Mình đi dự Thánh lễ ở Old Palace,” cậu ta nói. “Cả học kỳ này mình không đến, nên Đức ông Bell mời mình đến ăn tối hai lần trong tuần rồi, và mình biết như vậy nghĩa là gì. Dạo này mẹ mình viết thư cho ông ta. Nên mình ngồi phịch trước mặt nơi ông ta không thể không thấy mình và hô to Lạy Đức mẹ Maria lúc cuối; vậy là xong chuyện. Bữa tối của cậu với Antoine sao rồi? Hai người nói về chuyện gì?”

“À, chủ yếu là y nói. Nói mình nghe, cậu quen y ở Eton phải không?”

“Hắn bị đuổi trong nửa năm đầu mình học. Mình nhớ là thấy hắn ở đó. Hắn lúc nào mà chẳng là nhân vật gây chú ý.”

“Y có đi nhà thờ với cậu không?”

“Mình nghĩ là không, sao vậy?”

“Y có gặp ai trong nhà cậu không?”

“Charles, hôm nay cậu lạ vậy. Không. Mình không nghĩ vậy.”

“Không gặp mẹ cậu ở Venice?”

“Mình nghĩ mẹ có nói vài lời về chuyện đó. Mình quên rồi. Mình nghĩ bà ở với vài người bà con người Ý nào đó của nhà mình, nhà Fogliere, rồi Anthony cùng gia đình xuất hiện ở khách sạn, và có buổi tiệc nào đó nhà Fogliere mở mà họ không được mời. Mình biết mẹ có nói vài lời về chuyện đó khi mình nói bà rằng hắn là bạn mình. Mình không hiểu vì sao hắn lại muốn đến dự tiệc ở nhà Fogliere - bà Công chúa kiêu hãnh về dòng máu Anh đến độ không nói chuyện gì khác. Mà dù sao, không ai phản đối Antoine - phần lớn là thế, mình đoán vậy. Là họ nghĩ mẹ hắn khó chịu thôi.”

“Còn Nữ công tước Vincennes là ai?”

“Poppy?”

“Stefanie.”

“Cậu phải hỏi Antoine chuyện đó thôi. Hắn cứ tuyên bố là đã có phi vụ tình ái với cô ta.”

“Có không?”

“Mình dám nói vậy Mình nghĩ chuyện đó ít nhiều mang tính bắt buộc ở Cannes. Sao lại để ý vậy?”

“Mình chỉ muốn tìm hiểu xem có bao nhiêu phần sự thật trong những gì Anthony nói tối qua.”

“Mình thì nghĩ là không có chữ nào. Đó là sức quyến rũ ghê gớm của hắn mà.”

“Cậu có thể nghĩ như vậy là quyến rũ. Mình nghĩ nó hiểm độc. Cậu có biết y mất cả tối hôm qua cố khích cho mình ghét cậu, và suýt làm được?”

“Vậy sao? Khờ quá. Aloysius không bằng lòng chuyện đó đâu, phải vậy không, gấu già tự phụ?”

Thế rồi Boy Mulcaster bước vào phòng.

Ba

Tôi về nhà nhân kỳ nghỉ dài mà không có dự tính cũng không tiền bạc. Để trang trải chi phí cuối học kỳ tôi đã bán tấm bình phong Omega cho Collins lấy mười bảng, giờ tôi còn bốn bảng; tờ chi phiếu sau cùng đã rút quá trong tài khoản vài shilling, và người ta nói tôi rằng, không có sự cho phép của ba tôi thì tôi không được rút thêm nữa. Khoản trợ cấp tiếp theo phải đến tháng Mười mới có. Do vậy tôi đối mặt với một viễn cảnh ảm đạm và ngẫm đi ngẫm lại trong đầu, tôi cảm thấy gì đó gần với nỗi ân hận vì đã tiêu hoang những tuần trước đó.

Đầu học kỳ tôi đã trả tiền ăn ở và còn lại trong tay hơn một trăm bảng. Tất cả đã hết sạch, mà chưa trả xu nào cho những nơi tôi được mua chịu. Chẳng có lý do gì cho chuyện đó, cũng chẳng có vui thú lớn lao nào là tôi chưa hưởng thụ; tiền đã đi đời nhà ma. Sebastian thường chọc - “Cậu tiêu tiền như tay đánh bạc thuê chuyên nghiệp.” - nhưng rồi chuyện cứ tiếp diễn như vậy và mọi thứ cũng tương tự với cậu ta. Tình trạng tài chính của cậu thường trực túng quẫn, một cách mơ hồ. “Mọi thứ do đám luật sư lo,” cậu ta nói vô phương, “mà mình cho rằng họ biển thủ nhiều lắm. Ngả nào thì xem ra mình cũng chẳng lấy được bao nhiêu. Tất nhiên là mẹ sẽ cho bất cứ gì mình xin.”

“Vậy sao cậu không xin bà một khoản trợ cấp tử tế?”

“Ô, mẹ thích mọi thứ phải như món quà. Bà tử tế lắm,” cậu ta nói, phết một đường nét nữa vào hình dung tôi đang dần có về bà.

Lúc này Sebastian đã biến mất vào cuộc sống còn lại mà tôi không được mời theo, còn bị bỏ lại lẻ loi và quên lãng.

Ta hẹp hòi biết bao khi về già, ta chối bỏ những xu hướng đạo đức thời trẻ, sống trong hồi tưởng những ngày hè dài hoang đàng vô tư lự. Câu chuyện về thời trưởng thành sẽ thiếu tính khách quan khi không nhắc tới nỗi hoài nhớ những giá trị đạo đức thuở ban sơ, những tiếc nuối và quyết tâm tu tỉnh, những giờ phút đen tối như số không trên bàn cò quay, xuất hiện với sự đều đặn gần như tính toán được.

Do vậy mà tôi dành buổi chiều đầu tiên ở nhà, tha thẩn phòng này sang phòng kia, nhìn từ cửa sổ gắn kính ra vườn rồi lại ra phố, trong tâm trạng tự oán trách kịch liệt.

Tôi biết ba tôi đang ở nhà, nhưng thư phòng của ông thì bất khả xâm phạm, và chỉ ngay trước bữa tối ông mới ló mặt chào hỏi tôi. Hồi ấy ông đã gần sáu mươi, nhưng chính khí chất của ông mới có vẻ già trước tuổi; thấy ông ắt người ta sẽ cho ông độ bảy mươi, nghe ông nói thì gần tám mươi. Giờ ông đến chỗ tôi, với bước đi lệt bệt quan liêu mà ông học đòi, và cái cười bẽn lẽn chào mừng. Khi ông ăn tối ở nhà - mà ông hiếm khi ăn tối ở đâu khác - ông mặc bộ vét nhung khuy gài dây kiểu hợp thời trang nhiều năm trước và rồi sẽ thịnh hành trở lại, nhưng lúc đó, là một hành động nệ cổ cố ý.

“Con yêu của ba, họ chẳng cho ba biết con về gì cả. Con đi đường có mệt lắm không? Họ dọn trà cho con chưa? Con khỏe không? Ba vừa mua một món hơi liều ở Sonerscheins - một con bò đực bằng gốm thế kỷ thứ năm. Ba đang xem xét nó nên quên là con về. Tàu có đông lắm không? Con có được ngồi trong góc không?” (Ông hiếm khi du hành đến nỗi nghe người khác đi bao giờ cũng gợi trong ông sự ân cần.) “Hayter đem báo chiều tới cho con chưa? Tất nhiên là không có tin tức gì - lắm thứ nhảm nhí.”

Người ta thông báo đến giờ ăn tối. Đã thành thói quen, ba tôi cầm theo cuốn sách đến bàn ăn và rồi, nhớ ra là có tôi đó, lén lút thả nó dưới ghế. “Con muốn uống gì? Hayter, ta có gì cho anh Charles uống đây?”

“Thưa có whisky.”

“Có whisky. Chắc con thích thứ gì khác? Ta còn thứ gì khác nữa?”

“Trong nhà không còn thứ gì khác, thưa ông.”

“Không còn thứ gì khác. Con phải cho Hayter biết con muốn gì rồi ông ta sẽ mua về. Giờ ba không cất sẵn rượu nữa. Ba bị cấm uống mà cũng chẳng có ai đến thăm. Nhưng khi con ở đây, con phải được uống thứ con thích. Con ở lại đây lâu không?”

“Con chưa chắc lắm, thưa ba.”

“Kỳ nghỉ này dài lắm,” ông bâng khuâng nói. “Thời của ba, bọn ba thường đến cái gọi là ‘tiệc đọc’, lúc nào cũng trên vùng núi. Tại sao? Tại sao,” ông lặp lại nóng nảy, “người ta lại nghĩ quang cảnh vùng núi thì có lợi cho việc học hành?”

“Con tính dành chút thời gian theo học trường mỹ thuật - trong lớp vẽ tả chân.”

“Thằng con yêu quý của ba, con sẽ thấy chúng đóng cửa hết rồi. Sinh viên tụi nó đến Barbizon hay những nơi như vậy và vẽ ngoài trời. Thời ba có một cơ sở gọi là ‘câu lạc bộ ký họa’ - cho cả hai giới” (khục khặc), “xe đạp” (khục khặc), “dân New York tóc hoa râm, dù vải lanh, và thiên hạ thường nghĩ, tự do yêu đương” (khục khặc), “lắm thứ nhảm nhí. Ba nghĩ tụi nó vẫn còn đi. Con cũng nên thử xem.”

“Một trong những vấn nạn trong kỳ nghỉ là tiền, thưa ba.”

“Ồ, bằng tuổi con ba không phải lo về thứ như vậy.”

“Ba thấy đấy, đúng là con đang hơi túng.”

“Thế à?” Ba tôi nói đầy thờ ơ.

“Thật ra thì con cũng không biết sẽ vật lộn qua hai tháng tới thế nào.”

“À, ba là người tệ nhất để hỏi ý kiến. Ba chưa từng ‘túng’ như con đau đớn gọi. Nhưng mà ta còn gọi những cách nào khác nữa kìa? Kẹt? Ngặt? Túng quẫn? Nợ đầm đìa? Kiết lỗ đít?” (khục khặc). “Không xu dính túi? Khánh kiệt? Thôi cha con mình hãy nói là con đang khánh kiệt rồi dừng ở đó được rồi. Ông nội con từng nói với ba, ‘Hãy biết liệu cơm gắp mắm, nhưng nếu con có khó khăn, đến gặp ba. Đừng đến chỗ bọn Do Thái.’ Lắm thứ nhảm nhí. Con cứ thử đi. Đến chỗ mấy quý ông ở phố Jermyn đi, họ sẽ ứng trước cho con dựa trên tờ cam kết hoàn trả. Con yêu của ba, họ sẽ không đưa con một đồng xôvơren đâu.”

“Vậy ba khuyên con phải làm sao?”

“Ông chú họ Melchior của con thiếu thận trọng trong các khoản đầu tư nên đã khánh kiệt. Hắn qua Úc rồi.”

Từ hồi ba tôi bắt được hai trang giấy dó từ thế kỷ thứ hai giữa các trang kinh nhật tụng Lombardy tới giờ, tôi chưa từng thấy ông hân hoan như vậy.

“Hayter, tôi làm rơi cuốn sách rồi.”

Cuốn sách được nhặt dưới chân lên cho ông và kê nơi épergne*. Ông im lặng đến hết bữa ăn tối, chỉ thỉnh thoảng phát ra một tiếng khục khặc vui thú mà tôi nghĩ không thể nào do cuốn sách ông đọc.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: đồ trang trí đế giữa bàn bằng sứ, thủy tinh…

Lát sau chúng tôi rời bàn ra ngồi trong phòng tắm nắng ngoài vườn; và ở đó, rõ ràng, ông đã gạt tôi khỏi tâm trí; những ý nghĩ của ông, tôi biết, đã trôi dạt về những thời xa xôi mà ông còn đi ung dung, nơi thời gian trôi qua hàng thế kỷ và mọi bóng hình đều xô lệch và tên tuổi của những người bạn đồng hành của ông là sự diễn dịch sai lệch của những chữ vốn có nghĩa khác hẳn. Ông ngồi trong tư thế mà đối với ai khác thì đã thấy cực kỳ không thoải mái, hơi vẹo trong chiếc ghế bành thẳng đứng, cuốn sách đưa cao và chếch về phía ánh sáng. Chốc chốc ông lấy cái hộp bút chì vỏ vàng treo nơi sợi dây đồng hồ bỏ túi và ghi chú bên lề. Các cửa sổ mở trông ra đêm hè; chỉ có tiếng đồng hồ tích tắc, tiếng xe cộ rì rầm xa xa trên đường Bayswater, và ba tôi đều đều lật trang. Ban nãy tôi nghĩ hút xì gà trong khi than nghèo thì thật thất sách; giờ tôi tuyệt vọng đi về phòng lấy một điếu. Ba tôi không ngẩng lên nhìn. Tôi cắt điếu thuốc, châm lửa, và với sự tự tin mới quay trở lại tôi nói, “Ba ơi, chắc ba không muốn con ở đây với ba suốt kỳ nghỉ hè?”

“Hả?”

“Ba không thấy hơi chán vì con ở nhà lâu vậy sao?”

“Ba hy vọng là ba không để lộ một cảm xúc như thế ngay cả khi nếu ba có cảm thấy vậy,” ba tôi nói từ tốn rồi quay lại đọc.

Buổi tối trôi qua. Cuối cùng khắp phòng đồng hồ điểm mười một tiếng theo đủ kiểu dạng hòa âm du dương. Ba tôi gấp sách lại và tháo kính. “Con cứ tự nhiên, con yêu của ba,” ông nói. “Cứ ở lại bao lâu tùy con.” Đến cửa ông ngập ngừng rồi quay lại.

“Ông chú họ Melchior của con làm việc trước cột buồm để qua Úc.” (Khục khặc.) “Ba tự hỏi ‘trước cột buồm’* là gì?”

•

Làm thủy thủ thường.

⁎

Suốt tuần lễ oi bức sau đó, quan hệ giữa hai cha con tôi xấu đi rõ rệt. Ban ngày tôi ít khi thấy ông; ông ngồi hàng giờ liền trong thư phòng; chốc chốc ỏng ló ra và tôi nghe ông gọi qua lan can; “Hayter, gọi xe cho tôi.” Rồi ông đi khỏi, khi thì nửa giờ hoặc chưa tới, khi thì cả ngày; ông không bao giờ giải thích mục đích những lần đi. Tôi thường thấy người ta đem khay lên phòng ông vào những giờ trái khoáy, đầy món ăn nhẹ sơ sài kiểu cho trẻ con - bánh sấy khô, cốc sữa, chuối, vân vân. Nếu chúng tôi gặp nhau nơi hành lang hay trên cầu thang thì ông thường nhìn tôi vô hồn và nói “A ha,” hay “Ấm lắm,” hay “Tuyệt vời, tuyệt vời,” nhưng buổi tối, khi ông xuống phòng tắm nắng trong bộ vét nhung, ông luôn chào hỏi tôi trịnh trọng.

Bàn ăn tối là chiến trường giữa chúng tôi.

Buổi tối thứ hai tôi cầm sách theo đến phòng ăn. Con mắt hiền lành và lan man của ông dán chặt vào nó với vẻ quan tâm bất ngờ, và khi chúng tôi đi ngang qua sảnh ông len lén bỏ cuốn của mình lại trên bàn thấp. Khi chúng tôi ngồi xuống, ông nói kêu ca: “Charles này, ba thật lòng nghĩ con nên nói chuyện với ba. Ba có một ngày kiệt lực. Ba mong được chuyện trò đôi chút.”

“Được thưa ba. Mình sẽ nói về chuyện gì đây?”

“Làm ba vui lên. Giúp ba quên hết nỗi bực dọc đi,” ông nói nóng nảy, “kể ba nghe về mấy vở kịch mới đi.”

“Nhưng con có đi coi vở nào đâu.”

“Con nên đi xem, con biết không, thật sự là nên. Một thanh niên mà cả tối cứ ở nhà thì không bình thường.”

“Dạ, ba, như con thưa với ba rồi, con không có dư tiền để đi nhà hát.”

“Thằng con yêu quý của ba, con không được để tiền nong điều khiển con theo kiểu này. Đó, ở tuổi con, ông chú họ Melchior của con đã là đồng sở hữu một nhạc phẩm rồi. Đó là một trong vài vụ làm ăn may mắn của hắn. Con nên đi xem kịch như một hoạt động giáo dục. Nếu con đọc sách về những người lỗi lạc con sẽ thấy rằng gần như phân nửa họ đều lần đầu làm quen kịch nghệ từ những ghế phụ rìa sân khấu. Ba nghe nói không có thú vui nào sánh bằng. Đó chính là nơi con tìm thấy những nhà phê bình và người hâm mộ thực thụ. Xem kịch được gọi là ‘ngồi với thánh thần’*. Tốn kém không bao nhiêu, và ngay cả khi con đang đứng ngoài phố chờ vào thì con cũng được giải khuây nhờ đám ‘hát rong’. Đêm nào đó cha con ta sẽ ngồi với thánh thần. Con thấy bà Abel nấu nướng ra sao?”

•

Chỗ ngồi cao nhất trong nhà hát, thường là hạng rẻ.

“Vẫn vậy.”

“Nhờ cô Philippa của con truyền cảm hứng đó. Cô đưa bà Abel mười thực đơn, và chúng chưa bao giờ thay đổi. Khi một mình ba không nhận ra mình ăn gì, nhưng giờ có con đây, ta phải thay đổi đôi chút. Con thích thứ gì? Mùa này đang có gì? Con có hảo tôm hùm không? Hayter, nói bà Abel tối mai chuẩn bị cho chúng tôi tôm hùm.”

Bữa ăn tối đó gồm súp sữa nhạt thếch, phi lê cá bơn chiên cháy với thứ xốt hồng, cốt lết cừu đặt trên một chóp khoai tây nghiền, thạch quả lê hầm xếp trên một kiểu bánh bông lan.

“Chỉ vì nể cô Philippa của con mà ba ăn đầy đủ thế này. Cô con quy định rằng một bữa tối ba món là trung lưu. ‘Anh chỉ cần để gia nhân muốn làm gì thì làm một lần thôi,’ cô con nói, ‘anh sẽ thấy mình tối nào cũng ăn mỗi một miếng sườn.’ Ba chỉ cần có vậy. Thật ra, đó chính là cái ba làm khi ba đến câu lạc bộ những tối bà Abel ra ngoài. Nhưng cô con ra lệnh là ở nhà ba phải có súp và ba món; đêm thì cá, thịt, món tráng miệng mặn, đêm thì thịt, đồ ngọt, món tráng miệng mặn - có thể xào xáo vài cách.

“Quả là đáng nể một số người biết diễn đạt ý kiến trong một cách ngắn gọn; và cô con có cái tài đó.

“Nghĩ cũng lạ là cô con với ba từng ăn với nhau hàng đêm - cũng như con với ba, con trai. Lúc đó cô con không ngừng cố gắng giúp ba tiêu khiển. Cô thường kể ba nghe những gì cô đọc. Cô đã định về sống chung với ba, con biết không? Cô nghĩ nếu bị bỏ lại một mình chắc ba sẽ làm trò ngớ ngẩn. Có lẽ là ba đã ngớ ngẩn rồi. Đúng không? Nhưng chuyện không thành. Cuối cùng ba đuổi cô đi rồi.”

Khi ông nói vậy giọng ông có vẻ đe dọa không lầm lẫn được.

Phần lớn vì cô Philippa mà giờ tôi thấy mình rất giống người dưng trong nhà của ba mình. Sau khi mẹ tôi mất, cô đến sống với cha con tôi, rõ ràng, như ông nói, với ý định gầy dựng gia đình với cha con tôi. Lúc đó tôi không biết gì về những thống khổ hàng đêm bên bàn ăn. Cô biến mình thành bạn tôi, và tôi chấp nhận không thắc mắc. Chuyện kéo dài được một năm. Thay đổi đầu tiên là cô mở lại nhà ở Surrey mà cô định bụng bán, và sống ở đó khi tôi đi học, lên Luân Đôn chỉ để mua sắm và vui chơi ít hôm. Mùa hè chúng tôi cùng đến nhà nghỉ bên bờ biển. Rồi trong năm học cuối của tôi thì cô rời Anh quốc. “Cuối cùng ba đuổi cô đi rồi,” ông nói với vẻ giễu cợt và đắc thắng về người đàn bà tốt bụng đó, và ông biết rằng tôi nghe thấy trong những lời nói đó một thách thức cho mình.

Khi chúng tôi rời phòng ăn ba tôi nói, “Hayter, anh đã nói bà Abel chuẩn bị tôm hùm cho ngày mai như tôi dặn chưa?”

“Dạ chưa, thưa ông.”

“Đừng dặn nữa.”

“Dạ được, thưa ông.”

Rồi khi chúng tôi bước tới ghế của mình trong phòng tắm nắng thì ông nói:

“Ba không biết Hayter có định nhắc gì đến tôm hùm không. Ba chắc là không. Con có biết, ba tin ông ta nghĩ ba nói chơi?”

Ngày hôm sau, tình cờ, một vũ khí xuất hiện ngay tầm tay. Tôi gặp bạn học cũ, một đứa cùng tuổi tên Jorkins. Tôi chưa bao giờ ưa tay Jorkins này cho lắm. Có lần, thời còn cô Philippa, cậu ta đến dùng trà, và cô đã kết luận cậu ta có lẽ trong bụng thì tử tế, nhưng mới nhìn thì không thấy thiện cảm. Giờ tôi sốt sắng chào hói cậu ta và mời cậu tới ăn tối. Cậu ta đến và không thấy thay đổi gì mấy. Ba tôi chắc đã được Hayter báo trước là có khách, vì thay cho bộ nhung ông mặc áo đuôi tôm; cái này, diện với áo gi lê đen, sơ mi cổ cao, và cà vạt trắng thật mảnh, là bộ đồ dạ hội của ông; ông mặc nó với vẻ u sầu như thể đây là đám tang triều đình, một phong thái ông khoác lấy từ thời trẻ, và thấy lối này dễ thương nên giữ lại. Ông chưa bao giờ có bộ vét dạ hội thực sự nào.

“Xin chào, xin chào. Anh thật tử tế khi đi xa xôi thế này.”

“Ồ, không xa đâu ạ,” Jorkins đáp, cậu ta sống ở Sussex Square.

“Khoa học triệt tiêu khoảng cách,” ba tôi chưng hửng nói. “Anh đến có công chuyện sao?”

“Dạ, cháu đang làm ăn, nếu ý bác là vậy.”

“Tôi có một ông em họ làm ăn - chắc anh không biết ông ta đâu; chuyện đó trước thời anh. Tôi mới kể Charles nghe về ông ta đêm nọ đây thôi. Tôi cứ nghĩ đến ông ta. Ông ta,” ba tôi ngập ngừng đặt toàn bộ sức nặng vào cái cụm từ kỳ quặc - “tán gia bại sản.”

Jorkins cười khúc khích căng thẳng. Ba tôi ghim chặt vào cậu ta cái nhìn quở trách.

“Anh thấy bất hạnh của ông ta là đề tài để cười cợt sao? Hay là chữ tôi dùng không quen; anh thì chắc chắn sẽ nói là ông ta ‘phá sản’.”

Ba tôi làm chủ tình hình. Ông tự tưởng tượng ra rằng Jorkins là người Mỹ rồi cả buổi tối ông đơn phương chơi trò đố chữ tinh vi với cậu ta, giải thích bất cứ thuật ngữ tiếng Anh lạ lùng nào xuất hiện trong câu chuyện, đổi bảng Anh sang đô la, và nhã nhặn trao quyền cho cậu ta với những cụm từ như “Tất nhiên, theo các tiêu chuẩn của anh…”; “Mọi thứ này hẳn rất nhỏ hẹp đối với anh Jorkins”; “Trong những khoảng không gian rộng lớn mà anh đã quen…” khiến khách của tôi lờ mờ cảm thấy rằng có sự hiểu nhầm gì đây về thân thế cậu ta, mà cậu không có nổi một dịp để giải thích. Không biết bao lần trong bữa ăn cậu ta tìm ánh mắt cha tôi, tưởng đọc thấy ở đó lời tuyên bố đơn giản rằng lối nói này là trò đùa cố ý, nhưng lại gặp một cái nhìn hiền lành nhã nhặn đến mức cậu vẫn tiếp tục ngơ ngác.

Một lần tôi nghĩ ba tôi đã đi quá trớn, khi ông nói: “Tôi e rằng, sống ở Luân Đôn, chắc anh thấy buồn nhớ trò chơi quốc gia mình.”

“Trò chơi quốc gia của cháu sao?” Jorkins hỏi, chậm hiểu, nhưng đánh hơi thấy rằng ở đây, cuối cùng, là cơ hội để làm sáng tỏ gút mắc.

Ba tôi liếc từ cậu ta sang tôi và vẻ mặt ông biến đổi từ hiền lành sang ma mãnh; rồi lại hiền lành khi ông lần nữa quay sang Jorkins. Đó là cái nhìn của con bạc đặt tứ quý trước một mùn xấu. “Trò chơi quốc gia của anh “ ông ôn tần nói “mộc cầu” rồi ông khục khặc không nhịn được, rung cả người và lấy khăn ăn lau mắt. “Chắc hẳn là, làm việc ở Luân Đôn, anh thấy thời gian trên sân mộc cầu bị giảm đáng kể?”

Đến cửa phòng ăn ông bỏ chúng tôi lại. “Chúc ngủ ngon, anh Jorkins,” ông nói. “Tôi hy vọng anh sẽ lại đến thăm chúng tôi khi lần tới anh ‘vượt Đại Tây Dương.’”

“Mình nói này, ba bạn nói vậy là có ý gì? Xem ra ông coi mình là người Mỹ rồi.”

“Đôi lúc ông cũng hơi kỳ quặc.”

“Ý mình nói mấy chuyên khuyên mình tham quan tu viện Westminster. Có vẻ quái.”

“Ừ. Mình cũng không giải thích rõ được.”

“Mình gần như nghĩ rằng ông trêu chọc mình,” Jorkins nói giọng ngơ ngác.

⁎

Ít ngày sau thì ba tôi tung đòn phản công. Ông tìm tôi và nói, “Anh Jorkins còn ở đây không?”

“Không, ba, tất nhiên là không. Nó chỉ tới ăn tối thôi mà.”

“Ồ, ba đã hy vọng nó ở lại với cha con mình. Một thanh niên thật uyên bác. Nhưng con sẽ ăn ở nhà chứ?”

“Dạ.”

“Ba sẽ mở một buổi dạ tiệc nho nhỏ để làm đa dạng chuỗi buổi tối khá đơn điệu con ở nhà. Con nghĩ bà Abel có lo liệu nổi không? Không. Nhưng khách của mình không đòi hỏi đâu. Ngài Cuthbert và phu nhân Orme-Herrick là những nhân vật ta có thể gọi là hạt nhân. Ba mong sau bữa tiệc sẽ có chút âm nhạc. Ba đã mời thêm vài thanh niên cho con.”

Những linh cảm của tôi về kế hoạch của ba chưa là gì so với thực tế. Khi khách khứa tề tựu trong phòng mà ba tôi, không dè dặt, gọi là “phòng trưng bày,” tôi thấy rõ là họ đã được chọn lựa kỹ càng để làm tôi khó chịu. Các “thanh niên” là cô Gloria Orme-Herrick, một sinh viên chơi đàn cello; hôn phu của cô ta, một thanh niên hói đầu ở bảo tàng Anh; và một nhà xuất bản Munich nói độc một thứ tiếng. Tôi thấy ba khục khặc với tôi từ sau một hộp đồ sứ khi ông đứng với họ. Tối đó ông cài một bông hoa hồng đỏ nhỏ nơi khoen cúc áo, như huân chương anh dũng nơi chiến trường.

Bữa tối dài lê thê, và củng như khách khứa, được lựa chọn cẩn thận trên tinh thần châm chọc. Không chọn theo cô Philippa, mà tái hiện từ một giai đoạn sớm hơn nhiều, rất lâu trước khi ông đến tuổi ăn dưới nhà. Các đĩa ăn được trang trí hoa văn và luân phiên đều đặn hai màu đỏ trắng. Món ăn và rượu đều nhạt thếch như nhau. Ăn tối xong ba tôi dẫn tay xuất bản người Đức đến cây dương cầm, và rồi trong khi anh ta chơi, rời phòng khách để khoe với ngài Cuthbert Orme-Herrick con bò đực Etrusca trong phòng trưng bày.

Đó là một buổi tối kinh khủng, cuối cùng khách cũng giải tán, tôi sững sờ khi thấy mới quá mười một giờ. Ba tôi làm một ly nước lúa mạch và nói: “Ba có bạn bè chán quá! Con biết không, không có con thì ba chẳng đời nào động thân mà mời họ. Dạo này ba rất chểnh mảng chuyện khoản đãi. Giờ con về thăm ba lâu vậy thì ba sẽ tổ chức nhiều buổi tối như thế nữa. Con có ưng cô Gloria Orme-Herrick không?”

“Không.”

“Không sao? Là con ghét ria mép li ti của cô ta hay là hai bàn chân to bè? Con có nghĩ cô ta thấy vui không?”

“Không.”

“Ba cũng thấy vậy. Ba không tin có khách nào xem đây là một trong những tối vui vẻ nhất. Ba nghĩ tay ngoại quốc trẻ đó chơi khủng khiếp. Ba gặp hắn ở đâu được nhỉ? Còn cô Constantia Smethwick - ba gặp cô ta ở đâu vậy kìa? Nhưng phải tuân thủ nghĩa vụ hiếu khách. Chừng nào con còn ở đây thì con sẽ không thấy chán đâu.”

Cuộc xung đột gây sát thương cho cả hai bên trong nửa tháng tiếp đó, nhưng tôi lãnh đạn nhiều hơn, vì ba tôi có nguồn lực lớn hơn để huy động và lãnh thổ rộng hơn để xoay trở, trong khi tôi thì chết dí trong rẻo đất chiếm được của đối phương giữa biển cả và cao nguyên. Ông không bao giờ tuyên bố mục đích chiến tranh, còn đến hôm nay tôi vẫn không biết chúng chỉ đơn thuần để trừng phạt - thực sự trong thâm tâm ông có ý định địa chính trị nào đó nhằm đuổi tôi ra khỏi xứ, như cô Philippa đã bị xua đuổi tới Bordighera còn em họ Melchior tới Darwin, hay liệu, xem chừng chắc là vậy, ông giao tranh chỉ thuần vì say mê một trận đấu mà ông quả đã nắm phần thắng.

Tôi nhận được một lá thư từ Sebastian, một vật lồ lộ người ta đem tới cho tôi ngay trước mặt ba tôi vào một ngày ông dùng bữa trưa ở nhà; tôi thấy ông nhìn tò mò nên cầm đi chỗ khác để yên tĩnh đọc. Bức thư được được viết trên giấy báo tang loại dày cuối thời Victoria, có lề đen và viền đen, bỏ vào phong bì. Tôi hăm hở đọc:

Lâu đài Brideshead,

Wiltshire.

Mình không biết hôm nay là ngày nào rồi

Charles thân yêu,

Mình tìm được hộp giấy này ở sau một bàn làm việc nên mình phải viết cho cậu vì mình đang để tang cho sự ngây thơ đã mất của mình. Có vẻ như nó chưa từng sống. Các bác sĩ đã hết hy vọng chữa ngay từ đầu.

Ít nữa mình sẽ đi Venice để ở với ba trong dinh thự tội lỗi của ông. Mình ước gì cậu cùng đi. Mình ước gì cậu ở đây.

Mình không lúc nào được một mình hoàn toàn. Người nhà cứ ló mặt lấy hành lý rồi lại bỏ đi nhưng quả mâm xôi trắng thì chín rồi.

Mình định không đem Aloysius theo đến Venice. Mình không muốn chú ta gặp lũ gấu Ý kinh dị rồi học đòi thói xấu.

Yêu cậu hay cái gì tùy cậu.

S.

Tôi đã quen với những lá thư của cậu ta từ lâu; tôi từng nhận được chúng ở Ravenna; lẽ ra tôi không nên thất vọng; nhưng ngày hôm ấy, khi tôi xé đôi tờ giấy cứng và mặc nó rơi vào sọt giấy, rồi hậm hực nhìn đăm đăm qua những khu vườn bẩn thỉu và dãy lưng nhà lố nhố ở Bayswater, đống ngổn ngang cống thoát, thang thoát hiểm và mấy nhà kính nhỏ lồi ra, tôi thấy trong mường tượng gương mặt nhợt nhạt của Anthony Blanche, ló nhìn qua lá cây la đà như đã từng ló nhìn qua ánh nến ở Thame, và nghe giọng điệu rõ ràng của y át tiếng xe cộ lao xao… “Ta không được trách Sebastian nếu như đôi lúc cậu ta có vẻ hơi tẻ nhạt… khi mình nghe cậu ta nói, mình nghĩ đến bức tranh không hiểu sao làm mình buồn nôn có tên ‘Bọt bóng’.”

Suốt mấy ngày sau đó tôi nghĩ mình căm ghét Sebastian; rồi chiều Chủ nhật nọ một bức điện của cậu ta đến, nó xua đi bóng tối và thêm vào một bóng tối mới còn tối tăm hơn.

Ba tôi ra ngoài về thì thấy tôi trong tình trạng lo âu phát sốt. Ông đứng trong sảnh, đầu vẫn còn đội cái mũ cói và tươi cười với tôi.

“Con không bao giờ đoán nổi hôm nay ba làm gì đâu; ba đến sở thú. Thật dễ chịu; bọn thú dường như rất thích sưởi nắng.”

“Ba, con phải đi ngay.”

“Sao?”

“Một người bạn rất thân của con - nó gặp tai nạn khủng khiếp. Con phải đến chỗ nó ngay. Hayter đang soạn đồ cho con. Nửa giờ nữa có chuyến tàu.”

Tôi đưa ông xem tờ điện tín, nó chỉ ghi: “Bị thương nặng đến ngay, Sebastian.”

“À,” ba tôi nói. “Ba rất tiếc khi thấy con lo lắng thế này. Đọc tin nhắn này ba đồ rằng tai nạn không nghiêm trọng như con nghĩ đâu - bằng không thì nạn nhân khó mà đích thân ký được. Thế nhưng, tất nhiên, có thể nó còn ý thức được nhưng bị mù hay bị liệt vì gãy lưng. Mà nói cho đúng ra thì sao cần phải có mặt con như vậy? Con đâu có hiểu biết y khoa. Con đâu phải cha xứ. Con mong được hưởng thừa kế sao?”

“Con nói ba rồi, nó là một người bạn rất thân.”

“Chà, Orme-Herrick là một người bạn rất thân của ba, nhưng ba sẽ chẳng lao đến bên giường lão phút lâm chung vào một chiều Chủ nhật ấm áp đâu. Ba còn không biết phu nhân Orme-Herrick có hoan nghênh ba không nữa. Tuy nhiên, ba thấy con không có những đắn đo như vậy. Ba sẽ nhớ con, thằng con yêu của ba, nhưng đừng vội quay về vì ba.”

Ga Paddington chiều Chủ nhật tháng Tám, với nắng tràn qua những ô kính mờ đục trên mái, mấy quầy sách đóng cửa, dăm ba hành khách thong dong bước bên cạnh phu khuân vác, hẳn có thể xoa dịu một đầu óc đỡ rối bời hơn đầu óc tôi đây. Tàu gần như vắng tanh. Tôi để va li vào góc một toa hạng ba rồi kiếm chỗ ngồi trong toa ăn. “Bữa ăn đầu tiên sẽ được phục vụ sau khi đến ga Reading, thưa anh; khoảng bảy giờ. Giờ anh muốn gọi đồ không ạ?” Tôi gọi gin với vermouth; họ đem tới cho tôi khi tàu rời ga. Dao nĩa bắt đầu phát tiếng lanh canh đều đặn; cảnh vật rực rỡ lướt qua ngoài cửa sổ. Nhưng tôi không còn tâm trí đâu cho những thứ êm đềm này; thay vì vậy, nỗi sợ nhen nhóm như lên men trong tâm trí tôi, và men tràn lên bề mặt, thành từng cục váng to, những hình ảnh tai ương; một khẩu súng nạp đạn để bất cẩn ở bục trèo, một con ngựa lồng lên và ngã kềnh ra, một hồ nước thâm u có cây cọc nhấp nhô, một cành du bất ngờ đổ trong một sáng lặng gió, một chiếc xe hơi ở góc khuất; cả danh sách các mối đe dọa đến đời sống văn minh nổi lên ám ảnh tôi; tôi thậm chí còn tưởng tượng ra một tên cuồng sát mấp máy môi trong bóng tối, vung một ống chì. Những đồng ngô và rừng rậm vụt qua, chìm sâu trong buổi chiều vàng óng, và tiếng thình thịch của bánh xe lặp lại đều đều trong tai tôi, “Mi đến trễ quá rồi. Mi đến trễ quá rồi. Cậu ta chết rồi. Cậu ta chết rồi. Cậu ta chết rồi.”

Tôi ăn tối rồi đổi tàu sang tuyến trong vùng, và trong ánh chạng vạng đặt chân đến Melstead Carbury, đích đến của tôi.

“Cậu đến Brideshead sao, thưa cậu? Vâng, tiểu thư Julia đang ở trong sân.”

Cô đang ngồi trước tay lái chiếc xe mui trần. Tôi nhận ra cô ngay; làm sao tôi không nhận ra được.

“Anh là anh Ryder? Nhảy lên đi.” Giọng cô là giọng Sebastian còn cách nói của cậu ta là cách nói của cô.

“Cậu ta sao rồi?”

“Sebastian? Ồ, anh ấy không sao. Anh ăn tối chưa? Ôi, em nghĩ nó dở lắm. Ở nhà vẫn còn. Sebastian với em có một mình, vì vậy bọn em nghĩ nên chờ anh.”

“Cậu ta gặp chuyện gì vậy?”

“Anh ấy không nói à? Em chắc anh ấy nghĩ nếu biết thì anh sẽ không đến. Anh ấy bị gãy xương ở mắt cá chân, một vị trí nhỏ đến mức không có tên. Nhưng họ chụp X-quang hôm qua rồi, và dặn anh ấy hạn chế đi lại trong một tháng. Chuyện đó làm anh ấy chán lắm, hoãn hết mọi dự tính của anh ấy; anh ấy đang làm ầm ĩ lên… Mọi người đi cả rồi. Anh ấy cố bắt em ở lại với anh ấy. À, em nghĩ anh biết anh ấy có thể ra vẻ khổ sở đến phát bực thế nào. Em suýt nhượng bộ, rồi em nói: ‘Chắc phải có ai đó anh có thể liên lạc được chứ,’ thì anh ấy nói ai cũng đi xa hay bận hết rồi, dù sao cũng chẳng có ai khác sẵn sàng tới cả. Nhưng cuối cùng anh ấy chịu thử liên lạc với anh, và em hứa sẽ ở lại nếu anh làm anh ấy thất vọng, nên anh có thể hình dung em ngưỡng mộ anh thế nào rồi đấy. Em phải nói là anh thật cao thượng khi đi xa thế này dù không được báo sớm.” Nhưng khi cô nói vậy, tôi nghe thấy, hay cho rằng đã nghe thấy trong giọng cô một chút khinh khi là tôi lại sẵn lòng có mặt như vậy.

“Làm sao mà cậu ta bị thương?”

“Tin nổi không, chơi bóng vồ. Anh ấy nổi nóng rồi vấp một cái vòng, vết thẹo không ghê gớm lắm đâu.”

Cô giống Sebastian đến độ mà ngồi cạnh cô trong bóng tối dần buông, tôi bối rối vì cái ảo giác song đôi vừa thân quen vừa xa lạ. Giống như, khi nhìn qua ống nhòm, ta có thể thấy một người từ xa đi lại, săm soi từng nét trên diện mạo và y phục của anh ta, tin rằng ta chỉ cần chìa tay ra là chạm được anh ta, lấy làm lạ là anh ta không nghe ta và không nhìn lên khi ta xê dịch, và rồi, khi quan sát anh ta bằng mắt trần, ta chợt nhớ rằng đối với anh ta thì ta chỉ là một đốm nhỏ xa xăm, khó nhận ra là một con người. Tôi biết cô, còn cô không biết tôi. Mái tóc sẫm của cô không dài hơn tóc Sebastian là mấy, và cũng hất ra sau từ trên trán như cậu ta; mắt cô nhìn trong lúc nhá nhem có thể nhầm là mắt cậu, nhưng to hơn; cái miệng tô son thì ít thân tình với thiên hạ hơn. Cô đeo một chiếc lắc trên cổ tay và tai đeo đôi khuyên vàng nhỏ xíu. Áo khoác mỏng để lộ vài phàn áo lụa in hoa; thời đó người ta thích diện váy ngắn, và cặp giò, duỗi về phía tay lái, gầy guộc mỏng manh, như mốt thời đó là vậy. Vì giới tính của cô là sự khác biệt sờ sờ giữa những điều quen và lạ dường như lấp đầy khoảng cách giữa chúng tôi, nên tôi cảm thấy cô đặc biệt nữ tính, điều trước giờ tôi chưa cảm thấy về bất kỳ phụ nữ nào.

“Em sợ khiếp khi lái xe vào giờ này buổi tối,” cô nói. “Dường như ở nhà chẳng còn ai biết lái xe. Sebastian với em gần như đang đóng đô ngoài này. Em hy vọng anh không kỳ vọng một bữa tiệc hoành tráng khi tới đây.” Cô cúi tới ngăn hộc để lấy gói thuốc.

“Không, cảm ơn.”

“Anh châm một điếu giùm em được không?”

Đó là lần đầu tiên trong đời có ai nhờ tôi chuyện này, và khi tôi lấy điếu thuốc từ môi mình đặt lên môi cô, tôi bắt được một tiếng rít khe khẽ của dục tình, không ai nghe thấy ngoài tôi.

“Cảm ơn. Anh đã đến đây rồi. Vú có thuật lại. Bọn em nghĩ thật kỳ lạ là hai người không ở lại dùng trà với em.”

“Là do Sebastian.”

“Xem ra anh để anh ấy sai sử nhiều. Anh không nên vậy. Rất có hại cho anh ấy.”

Lúc này chúng tôi đã rẽ vào đường xe chạy; sắc màu đã phai trong cánh rừng và trên bầu trời, và ngôi nhà dường như được sơn grisaille*, trừ ô vuông vàng chính giữa ở mấy cánh cửa mờ. Một người đàn ông đang chờ lấy hành lý cho tôi.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: lối vẽ đơn sắc màu ghi, màu xám, màu trung tính.

“Ta tới rồi đây.”

Cô dẫn tôi lên bậc cấp vào sảnh, liệng áo khoác trên bàn đá cẩm thạch, rồi khom xuống nựng con chó chạy ra mừng. “Em sẽ không ngạc nhiên khi Sebastian đã bắt đầu bữa tối rồi.”

Vừa lúc đó cậu ta xuất hiện giữa hàng cột ở đầu kia căn phòng, đẩy mình trên xe lăn. Cậu mặc pyjama và áo choàng ngủ, một chân bị băng bó căng phồng.

“Chà, anh yêu, em đi đón bồ ruột của anh về rồi đây,” cô nói, lại với một vẻ khinh khi hầu như không nhận thấy.

“Mình tưởng cậu sắp chết,” tôi nói, lúc đó nhận thấy rõ cảm giác phật ý, trội hơn là nhẹ nhõm, đã đeo bám tôi suốt từ lúc tôi tới, vì tôi đã bị phỗng mất những trông đợi về một bi kịch ghê gớm.

“Mình cũng tưởng vậy mà. Đau điếng hồn. Julia, em hỏi Wilcox xem, tối nay ông ta có dọn sâm banh cho mình không?”

“Em ghét sâm banh còn anh Ryder thì ăn tối rồi.”

“Anh Ryder? Anh Ryder? Charles uống sâm banh cả ngày. Em biết không, thấy cái chân băng bó to đùng này, anh không thể dứt đi ý nghĩ là anh bị thống phong, và chuyện đó làm anh thèm sâm banh.”

Chúng tôi ăn tối trong phòng họ gọi là “phòng Họa Khách”. Đó là một phòng bát giác mênh mông, thiết kế mới hơn phần còn lại trong nhà; tường được trang trí các mề đay viền tràng hoa, khắp mặt vòm là những hình thù người Pompeii nghiêm nghị đứng thành từng bầy. Những thứ đó cùng với gỗ sơn tiêu và bàn ghế thếp vàng, thảm, đèn chùm bằng đồng, gương và đế nến, tất cả tạo thành một bố cục thống nhất, thảy đều là thiết kế của một bàn tay lừng danh. “Bọn mình thường ăn ở đây khi có một mình,” Sebastian nói, “ấm cúng lắm.”

Khi họ ăn tối, tôi ăn một quả đào và kể họ nghe về xung đột với cha tôi.

“Ông ấy nghe đúng là dễ thương,” Julia nói. “Thôi giờ em sẽ để hai anh lại đây.”

“Em đi đâu?”

“Phòng trẻ. Em hứa với vú chơi một ván cờ cuối.” Cô hôn lên đầu Sebastian. Tôi mở cửa cho cô. “Chúc ngủ ngon, anh Ryder, và tạm biệt. Em không nghĩ ngày mai ta gặp nhau đâu. Em đi sớm. Em không sao nói hết em biết ơn anh vì đỡ cho em phải trông bệnh nhân này.”

“Tối nay em gái mình rất tự phụ,” Sebastian nói, khi cô đi rồi.

“Mình không nghĩ con bé ngó ngàng đến mình,” tôi nói.

“Mình không nghĩ nó quan tâm đến ai nhiều. Mình thương nó. Nó rất giống mình.”

“Thật à? Vậy sao?”

“Ý mình là dáng vẻ và cách nó nói chuyện. Mình chẳng đời nào thương ai có tính cách như mình.”

Khi chúng tôi uống vang đỏ xong, tôi đi bên cạnh xe lăn của Sebastian qua sảnh có hàng cột đến thư phòng, chúng tôi ngồi ở đấy đêm đó và hầu như mọi đêm trong tháng tiếp theo. Căn phòng nằm bên phía nhà nhìn ra mấy cái hồ; cửa sổ để mở trông ra sao trời và không khí ngát hương, trông ra thung lũng trăng soi, lấp lánh màu chàm màu bạc, vang tiếng nước đổ trong đài phun nước.

“Bọn mình sẽ có khoảng thời gian tuyệt trần của riêng mình,” Sebastian nói, và sáng hôm sau, lúc cạo râu, tôi thấy Julia từ cửa sổ phòng tắm, với hành lý đằng sau, lái xe khỏi sân trước và mất hút ở đỉnh đồi, không một lần ngoái lại; khi đó tôi thấy một cảm giác giải thoát và bình yên như tôi sẽ cảm thấy nhiều năm sau, khi mà sau một đêm không yên giấc, tiếng còi vang lên “An toàn”.

Bốn

Cái bạc nhược của Tuổi Trẻ - nó độc đáo và tinh túy làm sao! Nó mất đi nhanh chóng, bất khả vãn hồi! Sự say mê, tình yêu thương dào dạt, những ảo tưởng, thất vọng, mọi đặc tính truyền thống của Tuổi Trẻ - tất cả trừ cái bạc nhược - đến rồi đi cùng với chúng ta suốt cuộc đời. Những thứ này là một phần của cuộc sống; nhưng sự bạc nhược - sự thư giãn của gân cốt chưa mệt mỏi, sự cô lập và vị kỷ của đầu óc - chúng chỉ thuộc về một mình Tuổi Trẻ và mất đi cùng nó. Có lẽ trong những tòa lâu đài ở Chốn U Linh, các anh hùng được hưởng chút bù đắp như vậy vì mất mát Thị kiến Hạnh phúc*; có lẽ Thị kiến Hạnh phúc có họ hàng xa với thứ kinh nghiệm trần thế này; tôi, dù có thế nào, cũng tin mình đang ở rất gần với trời cao, trong những ngày uể oải đó ở Brideshead.

•

Nguyên tác “Beatific Vision”: trong thần học Ki-tô giáo, Thị kiến Hạnh phúc là sự giao tiếp trực tiếp cuối cùng của cá nhân với Chúa, và được hưởng hạnh phúc mãi mãi.

“Sao nhà này gọi là ‘lâu đài’?”

“Nó từng là lâu đài cho đến khi họ dời lâu đài ấy đi.”

“Ý cậu là sao?”

“Thì vậy thôi. Nhà mình có một tòa lâu đài cách đây một dặm, dưới làng. Rồi nhà mình mê thung lũng nên đập bỏ lâu đài, chờ đá lên đây, xây một tòa nhà mới. Mình mừng là họ làm vậy, cậu thì sao?”

“Nếu là của mình thì mình sẽ không bao giờ sống ở đâu khác nữa.”

“Nhưng cậu thấy đó Charles, nơi này không phải của mình. Lúc này thì vậy thôi, nhưng ở đây thường xuất hiện toàn thú dữ. Phải mà luôn được thế này - luôn là mùa hè, luôn một mình, trái luôn chín tới còn Aloysius có tâm trạng vui vẻ…”

Tôi muốn nhớ Sebastian như thế này đây, như trong mùa hè ấy, khi chúng tôi một mình tha thẩn cùng nhau khắp dinh thự thần tiên đó; Sebastian ngồi trên xe lăn lăn xuống những lối đi giữa hai luống hoàng dương trong vườn rau để tìm dâu rừng và quả sung chín, đẩy mình qua chuỗi nhà kính, từ mùi hương này qua mùi hương khác, thời tiết này sang thời tiết khác, cắt nho xạ và chọn hoa lan để hai đứa cài vào khoen nút áo; Sebastian giả đò khó nhọc bước lò cò đến phòng trẻ ngày xưa, ngồi cạnh tôi trên thảm hoa sơn chi, với tủ đồ chơi bày hết cả ra còn vú Hawkins ngồi mãn nguyện khâu vá trong góc, nói, “Cậu này cũng hư như cậu kia thôi; hai cậu là hai đứa trẻ con. Ở đại học họ dạy các cậu thế à?” Sebastian nằm ngửa trên chỗ ngồi đầy nắng ở hàng cột, cũng như bây giờ, còn tôi trên ghế cứng bên cạnh cậu ta, cố vẽ đài phun nước.

“Mái vòm đó cũng do Inigo Jones thiết kế sao? Trông có vẻ thuộc về phong cách sau này.”

“Ô, Charles, đừng có như du khách vậy nữa đi. Nó xây bao giờ thì đã sao, nếu nó đẹp?”

“Mình thích biết những thứ như vậy.”

“Trời ơi, mình tường mình đã chữa cho cậu hết mấy thứ đó rồi - Collins thật kinh khủng.”

Được sống bên trong mấy bức tường đó, được tha thẩn hết phòng nọ đến phòng kia, từ thư phòng Soanesque đến phòng khách kiểu Trung Hoa, sáng chói những bàn thờ mạ vàng và những búp bê mặc đồ Trung Hoa gật gù, cùng họa phẩm trên giấy và đồ chạm trổ Chippendale, từ phòng khách Pompeii đến sảnh treo tấm thảm lớn vẫn đời đời bất biến, như được thiết kế hai trăm năm mươi năm trước; được ngồi, giờ này sang giờ khác, trong bóng răm nhìn ra hiên; tất cả trải nghiệm đó như thể một công cuộc giáo dục thẩm mỹ.

Sân hiên này là bước hoàn thiện sau cùng của sơ đồ nhà; nó đứng trên thành lũy đá đồ sộ bên trên mấy cái hồ, nên từ bậc cấp sảnh nhìn ra nó dường như treo lơ lửng bên trên hồ, như thể đứng bên bao lơn, ta có thể lập tức thả một hòn sỏi xuống cái hồ đầu tiên ngay dưới chân. Nó được bao bọc bởi hai hàng cột; bên kia các hàng hiên từng thừa vườn chanh chạy về sườn đồi rậm rạp cây cối. Một phần hiên được lát, phần được trồng luống hoa và cây hoàng dương thấp uốn lượn; hoàng dương cao hơn mọc thành hàng giậu ken dày, tạo thành một hình ô van rộng, khoét thành nhiều ngách và đặt rài rác mấy bức tượng, và ở chính giữa, chiếm lĩnh toàn bộ không gian lộng lẫy là đài phun nước vươn lên sừng sững; một đài phun nước ta thường thấy trong một dinh thự ở miền nam nước Ý; một đài phun nước mà quả thực dược tổ tiên của Sebastian tìm thấy từ một thế kỷ trước; tìm thấy mua rồi nhập về, và dựng lại trong một khí hậu xa lạ nhưng niềm nở.

Sebastian bắt tôi vẽ nó. Đó là một đề tài tham vọng cho kẻ tay mơ - một lòng chảo hình ô van, chính giữa nổi lên một cụm đá tảng được đẽo khắc; trên đá mọc lên những cây cỏ nhiệt đới bằng đá ngay hàng thẳng lối, và dương xỉ dại của Anh với những phiến lá lược tự nhiên; hơn chục dòng nước già làm dòng suối chảy qua chúng, xung quanh là những loài thú miền nhiệt đới đẹp đẽ nô đùa, lạc đà, hươu cao cổ và một con sư tử say máu, thảy đều phun ra nước; trên các tầng đá, cao đến trán tường, sừng sững một tháp đá sa thạch đò kiểu Ai Cập - nhưng, kỳ lạ thế nào, dù việc này vượt quá sức tôi, tôi vẫn làm được, bằng những loại bỏ có cân nhắc và vài mánh lới thời thượng, tạo ra một tác phẩm khá ổn thỏa mang hơi hướng Piranesi*. “Mình tặng nó cho mẹ bạn được không?” Tôi hỏi.

•

Giovanni Battista Piranesi (1720-1778): là một họa sĩ người Ý nổi tiếng với những bức tranh khắc axit vẽ Roma và những “nhà ngục” hư cấu mang phong cách đặc trưng riêng.

“Sao vậy? Cậu đâu có quen bà.”

“Để tỏ ra phái phép. Mình đang ở trong nhà bà.”

“Tặng cho vú đi,” Sebastian nói.

Tôi làm vậy, và bà vú bỏ nó vào giữa bộ sưu tập trên đầu tủ kéo, nhận xét rằng nó khá giống những thứ bà thường nghe người ta trầm trồ nhưng tự bà lại chưa bao giờ nhận ra vẻ đẹp của nó.

Với tôi thì cái đẹp này mới được khai quật.

Từ những ngày còn là cậu học trò, tôi vẫn thường đạp xe quanh các xóm đạo trong vùng, lau tượng đồng và chụp hình bình nước thánh, tôi đã ấp ủ một niềm say mê kiến trúc, mặc dù trong tư tưởng tôi đã thực hiện cái bước nhảy dễ dàng từ Thanh giáo của Ruskin sang Thanh giáo của Roger Fry, một bước nhảy điển hình của thế hệ mình, những quan niệm trong tôi vẫn lạc hậu và thuộc về thời trung cổ.

Ở đây tôi được “cải đạo” sang trường phái Baroque. Ở đây dưới mái vòm cao lớn xấc xược đó, dưới những trần nhà chìm đó; ở đây, khi tôi đi qua những cổng vòm và trán tường nứt nẻ đó đến mái che nơi hàng cột bên kia để ngồi hàng giờ trước đài phun nước, thăm dò những mảng tối của nó, lần lại những tiếng vọng còn vương vất, hân hoan trước tất thảy kỳ công táo bạo và sáng tạo tụ hội nơi đây, tôi cảm thấy cả một hệ thần kinh mới mẻ sống động trong mình, như thể nước phun trào và sủi bọt giữa những đá tảng kia quả là mạch nguồn sự sống.

⁎

Một hôm chúng tôi tìm thấy trong một tủ chén có hộp thiếc mạ sơn đen lớn đựng sơn dầu vẫn còn dùng được.

“Mẹ mình mua năm ngoái hay năm kia gì đó. Ai đó nói với bà rằng ta chỉ có thể trân quý cái đẹp của vạn vật bằng cách vẽ nó. Bọn mình cứ cười bà chuyện đó. Bà chẳng biết vẽ gì cả, và dù màu trong ống có tươi ra sao thì đến khi mẹ pha lên, chúng cũng ra một kiểu màu vàng xỉn.” Đủ thứ vệt khô như bùn lốm đốm trên bảng pha màu xác nhận điều này. “Cordelia luôn bị bắt đi rửa cọ. Cuối cùng bọn mình đứa nào cũng phản đối và bắt mẹ dừng lại.”

Mấy ống màu khiến chúng tôi có sáng kiến trang hoàng văn phòng; đây là phòng nhỏ thõng ra hàng cột; nó từng được dùng vào việc quản lý đất đai, nhưng giờ bỏ không, chỉ để chứa mấy dụng cụ làm vườn và một bồn cây nha đam héo khô; rõ ràng người ta thiết kế nó cho công việc nhàn nhã hơn, có lẽ là phòng uống trà hay thư phòng, vì tường thạch cao được trang trí ván ốp kiểu Rococo tao nhã còn mái thì khá nhọn, ở đây, trong một khung ô van nhỏ hơn, tôi phác họa phong cảnh trữ tình, đắp màu lén trong những ngày kế tiếp, và nhờ may mắn cùng tâm trạng vui vẻ đúng thời điểm, đã đạt được thành công. Cây cọ dường như đi theo ý ta. Đó là một khung cảnh không có bóng người, một khung cảnh mùa hè với mây trắng và những khoảng xanh lam với một phế tích phủ thường xuân ở tiền cảnh, những phiến đá và thác nước lởm chởm tạo tiền đề cho vùng cây cối lùi xa đằng sau. Tôi chưa rành về sơn dầu nên vừa vẽ vừa học dần. Một tuần sau, khi bức tranh hoàn thiện, Sebastian hăm hở thúc giục tôi khởi sự vẽ trên một tấm lớn hơn. Tôi phác thử vài nét. Cậu ta đòi vẽ khung cảnh fete chanipêtre* có xích đu quấn ruy băng và một tiểu đồng da đen và mục đồng thổi sáo, nhưng bức này thiếu sức sống. Tôi biết nhờ may mắn mà mình vẽ được bức phong cảnh, còn cái mô phỏng cầu kỳ này thực quá sức mình.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: tiệc trong vườn ở Pháp thế kỷ 18. Cũng là tên một bức tranh của họa sĩ Bonaventure de Bar, vẽ năm 1728.

Có hôm chúng tôi xuống hầm rượu với Wilcox và thấy những gian trống không từng cất kho rượu mênh mông; giờ đây họ chỉ còn dùng một cánh ngang; ở đó các thùng trữ đầy rượu, một số là rượu nho đã năm mươi năm tuổi.

“Từ khi ngài Hầu tước ra nước ngoài đến giờ không có thêm rượu để cất,” Wilcox nói. “Có rất nhiều rượu cũ cần uống cho hết. Đáng lẽ nhà ta phải cất những chai rượu năm mười tám và hai mươi. Tôi nhận được thư từ các nhà buôn rượu hỏi về chuyện đó, nhưng phu nhân bảo hỏi công tử Brideshead, cậu ấy thì bảo hỏi ngài Hầu tước, còn ngài Hầu tước thì báo hỏi các luật sư. Vì vậy mà chúng ta bị chậm, ở đây có đủ rượu cho mười năm với nhịp độ thế này, nhưng đến lúc đó thì chúng ta sẽ ra sao?”

Wilcox hoan nghênh hứng thú của chúng tôi; rượu được lấy từ hết các thùng lên, và chính trong những buổi tối yên bình với Sebastian này mà tôi lần đầu thực sự làm quen với rượu vang và gieo mầm cho mùa gặt trù phú sẽ là chỗ nương tựa của tôi suốt nhiều năm khô hạn. Chúng tôi, cậu ta với tôi, thường ngồi trong phòng Họa Khách với ba chai khui trên bàn và ba cốc trước mặt mỗi người; Sebastian tìm thấy một cuốn sách chỉ cách nếm rượu, và chúng tôi làm theo chỉ dẫn từng li từng tí. Chúng tôi hơ qua cốc trên nến, rót rượu đầy một phần ba cốc, đảo rượu, ủ trong bàn tay, đưa lên ánh sáng, hít hơi vào, nhấp, ngậm trong miệng, đảo trên lưỡi, súc o o trong vòm miệng như đồng xu lăn leng keng trên quầy, ngửa đầu ra sau để rượu nhỏ giọt xuống cổ họng. Rồi chúng tôi nói về rượu và nhấm nháp bánh quy Bath Oliver, rồi chuyển sang rượu khác; rồi quay lại rượu đầu tiên, rồi sang thứ rượu khác nữa, cho đến khi đã uống luân phiên cả ba và lẫn lộn hết thứ tự các cốc, rồi chúng tôi cãi nhau cốc nào là cốc nào, rồi chúng tôi trao qua đổi lại mấy cốc rượu cho đến khi có sáu cốc, một số bị trộn lẫn rượu do chúng tôi rót nhầm chai, cho đến khi chúng tôi buộc phải làm lại từ đầu nghĩa là mỗi người có ba cốc mới, thế rồi các chai hết nhẵn còn chúng tôi ca tụng chúng càng lúc càng cuồng nhiệt và kỳ quặc hơn.

“…Chai rượu nhỏ bé nhút nhát này giống như con linh dương.”

“Như yêu tinh.”

“Lốm đốm, trên thảm cỏ.”

“Như ống sáo bên hồ nước lặng.”

“…Còn đây là rượu vang gạo cội uyên thâm.”

“Một nhà tiên tri trong động.”

“…Còn đây là chuỗi ngọc trai trên ngấn cổ nõn nà.”

“Như con thiên nga.”

“Như con kỳ lân cuối cùng.”

Và chúng tôi thường bỏ ánh nến vàng rực ở phòng ăn để ra ngoài trời sao ngồi trên thành đài phun nước, nhúng tay xuống nước cho mát và lắng nghe tiếng nước tí tách róc rách trên đá trong tâm trạng ngà ngà say.

“Bọn mình sẽ say mỗi đêm sao?” Một sáng Sebastian hỏi.

“Phải, mình nghĩ vậy.”

“Mình cũng nghĩ vậy.”

⁎

Chúng tôi gặp vài người lạ. Có một người đại diện, một thượng tá gầy và mắt có bọng, thỉnh thoảng chạm mặt chúng tôi trên đường và có lần đến dùng trà. Thường thì chúng tôi cũng tìm cách tránh ông ta. Vào các Chủ nhật chúng tôi mời một thầy tu ở tu viện bên cạnh đến làm Thánh lễ rồi cùng ăn sáng. Ông là tu sĩ đầu tiên tôi gặp; tôi nhận thấy ông không giống một cha xứ, nhưng Brideshead là nơi làm tôi mê mẩn đến mức tôi nghĩ mọi thứ và mọi người đều phải độc đáo; Cha Phipps thật ra là một người nhạt nhẽo, mặt phệ, mê giải đấu mộc cầu trong hạt mà ông cứ ương bướng tin là chúng tôi cũng thích.

“Cha biết không, thưa Cha, Charles với con đơn thuần là không hiểu biết về mộc cầu.”

“Ta ước ta được xem Tennyson đánh cú bóng năm mươi tám feet* đó hôm thứ Năm vừa rồi. Đó chắc hẳn là một cơ hội hiếm có. Tường thuật trên tờ Times thật xuất sắc. Con đã xem anh ta đấu với đội Nam Phi chưa?”

•

Tương đương mười bảy mét.

“Con chưa từng xem anh ta.”

“Ta cũng chưa. Nhiều năm rồi ta chưa được xem một trận thượng hạng - từ độ Cha Graves dẫn ta đi xem lúc bọn ta ghé ngang Leeds, sau khi dự lễ nhậm chức của cha bề trên ở Ampleforth. Cha Graves xoay xở tìm được một chuyến tàu khiến bọn ta phải chờ suốt ba giờ trong buổi chiều có trận đấu với Lancashire ấy. Ôi chao, quả là một buổi chiều đáng nhớ. Ta nhớ từng pha bóng của trận đó. Từ đó thì ta phải xem trên báo. Con chẳng mấy khi đi xem mộc cầu sao?”

“Chưa bao giờ,” tôi trả lời, và ông nhìn tôi với vẻ mặt mà tôi vẫn thấy ở người tu hành, cái vẻ ngạc nhiên ngây thơ rằng làm sao những kẻ phơi mình trước hiểm nguy ở đời lại không biết cầu đến những nguồn an ủi đa dạng của nó.

Sebastian luôn dự Thánh lễ của ông dù chẳng mấy ai đến dự. Brideshead không phải một trung tâm Công giáo lâu đời. Phu nhân Marchmain có đưa về vài gia nhân Công giáo, nhưng đa số họ, và mọi người ở nông thôn, nếu có cầu nguyện ở đâu thì chỉ cầu nguyện giữa các hầm mộ nhà Flyte trong nhà thờ nhỏ xám xịt ở cổng.

Lúc đó đức tin của Sebastian là một câu đố đối với tôi, nhưng không phải điều tôi thấy cần bận tâm giải đáp. Tôi không theo đạo. Ngày còn nhỏ tôi được dẫn đi nhà thờ hàng tuần, và hồi ở trường thì đi nhà nguyện mỗi ngày, nhưng như thể bù trừ, từ lúc học trường tư thì tôi được miễn đi nhà thờ trong dịp lễ. Các thầy dạy thần học nói tôi rằng những văn bản trong Kinh thánh đó hết sức đáng ngờ. Họ chưa bao giờ khuyên tôi cố cầu nguyện. Ba tôi không đi nhà thờ trừ các dịp đi cùng gia đình nhưng với vẻ giễu cợt. Ngẫm lại thì chỉ có mẹ tôi là ngoan đạo. Tôi từng thấy lạ là bà nghĩ phận sự của mình là bỏ cha con tôi lại mà đi với một xe cứu thương đến Serbia, để rồi chết vì kiệt lực giữa tuyết ở Bosnia. Nhưng về sau tôi nhận ra chút tinh thần như vậy ở mình. Cũng về sau, tôi dần chấp nhận những lời xác nhận mà lúc đó, năm 1923, tôi chưa hề bận tâm tra vấn, và chấp nhận cái siêu hình là thực hữu. Mùa hè đó ở Brideshead tôi không thấy những nhu cầu như vậy.

Thường thường, gần như mỗi ngày, từ khi tôi quen Sebastian, thi thoảng một từ ngẫu nhiên nào đó trong cuộc trò chuyện nhắc tôi rằng cậu ta là người Công giáo, nhưng tôi xem đó là một điểm yếu, như con gấu bông của cậu. Chúng tôi chưa bao giờ bàn vấn đề này cho đến Chủ nhật thứ hai ở Brideshead, khi Cha Phipps ra về và chúng tôi ngồi trong hàng cột với mấy tờ báo, cậu ta làm tôi ngạc nhiên khi nói: “Trời ơi, làm người Công giáo sao khó quá.”

“Chuyện đó quan trọng với cậu lắm sao?”

“Tất nhiên. Luôn luôn.”

“À thì, mình không thể nói là mình có nhận thấy điều đó. Cậu đang cố cưỡng lại cám dỗ sao? Cậu chẳng có vẻ đức hạnh gì hơn mình.”

“Mình xấu xa hơn nhiều, nhiều lắm,” Sebastian nói phẫn nộ.

“Vậy thì sao?”

“Ai là người từng cầu xin, ‘Lạy Chúa, hãy làm con trở nên thánh thiện, nhưng đừng vội?”

“Mình không biết. Cậu, mình đoán vậy.”

“Chà, phải rồi, mình làm vậy, mỗi ngày. Nhưng không phải chuyện đó.” Cậu ta quay lại mấy trang Tin thế giới và nói, “Lại một huynh trưởng hướng đạo ngỗ nghịch nữa.”

“Mình cho là họ cố khiến cậu tin lắm thứ nhảm nhí?”

“Nó mà nhảm nhí? Mình ước gì là vậy. Đôi khi mình thấy nó nghe hợp lý kinh khủng.”

“Nhưng Sebastian thân mến, cậu đâu thể thật tình tin hết mấy thứ đó.”

“Không sao?”

“Mình muốn nói về Giáng sinh rồi ngôi sao rồi ba vị vua và con bò với con lừa.”

“Ồ có chứ, mình tin chuyện đó. Đó là một câu chuyện dễ thương mà.”

“Nhưng ta đâu thế tin mọi điều chỉ vì chúng là một câu chuyện dễ thương.”

“Nhưng mình tin. Mình tin theo cách như vậy.”

“Cầu nguyện nữa sao? Cậu nghĩ cậu chỉ cần quỳ xuống trước một bức tượng và khấn vài lời, mà thậm chí cũng không khấn thành lời, chỉ thầm trong óc, là có thể hô phong hoán vũ ư; hay là một số vị thánh uy lực hơn các vị khác, và cậu phải tìm được đúng vị để giúp cậu giải quyết đúng chuyện rắc rối?”

“Ồ phải. Cậu không nhớ học kỳ vừa rồi mình đem theo Aloysius rồi để quên đâu không biết à. Sáng đó mình khấn như điên trước thánh Anthony xứ Padua, vậy là tức thì sau bữa trưa có ông Nichols ở cổng Canterbury ôm Aloysius trong tay, nói là mình để quên trên xe taxi của ông ta.”

“À,” tôi nói, “nếu cậu tin được mấy thứ đó và cậu không muốn làm người tử tế, theo đạo như cậu thì có gì khó?”

“Nếu cậu không hiểu được thì thôi.”

“Nói nghe, khó gì đâu?”

“Ồ, đừng làm mình phát chán, Charles. Mình đang muốn đọc về một bà ở Hull chuyên bịp bợm lâu nay.”

“Cậu khơi mào đề tài này mà. Mình bắt đầu quan tâm đây.”

“Mình sẽ không bao giờ nhắc đến nữa đâu… ba mươi tám vụ khác đang được xem xét để lấy cơ sở kết án bà ta sáu tháng tù - trời ơi!”

Nhưng cậu ta lại nhắc đến chuyện đó, độ mười ngày sau, khi chúng tôi nằm trên nóc nhà, tắm nắng và quan sát qua kính viễn vọng buổi Triển lãm Nông nghiệp đang diễn ra trong công xiên bên dưới. Đó là một cuộc triển lãm khiêm nhường kéo dài hai ngày phục vụ các giáo xứ trong vùng, mang mục đích như một hội chợ và nơi mọi người nhóm họp hơn là một trung tâm thi thố nghiêm túc. Một vòng tròn được vạch ra bằng lá cờ, quanh đó dựng năm, sáu cái lều đủ kích cỡ khác nhau; có một quầy cho giám khảo và mấy chuồng gia súc; lều lớn nhất là để bán đồ giải khát, nông dân tụ tập từng đám ở đó. Việc chuẩn bị đã diễn ra cả tuần. “Bọn mình phải trốn thôi,” Sebastian nói khi ngày ấy đến gần. “Anh mình sẽ về đây. Anh ta có vai trò lớn trong Triển lãm Nông nghiệp.” Thế là chúng tôi nằm trên mái dưới bao lơn.

Brideshead đi tàu xuống trong buổi sáng và dùng bữa trưa với thượng tá Fender, người đại diện. Tôi gặp anh ta năm phút khi anh về tới. Anthony Blanche mô tả khéo lạ lùng; anh ta có gương mặt của nhà Flyte, do một người Aztec tạc nên. Giờ chúng tôi thấy anh, qua kính viễn vọng, đi lại lóng ngóng giữa các tá điền, dừng bước để chào hỏi các giám khảo trong quầy, cúi xuống một chuồng và nghiêm trang nhìn bầy gia súc.

“Gã kỳ quặc, anh mình ấy,” Sebastian nói.

“Anh ta trông cũng bình thường mà.”

“Ồ, nhưng không đâu. Phải chi mà cậu biết, anh ta là người điên nhất trong nhà mình, chỉ có điều nó không lộ ra chút nào. Bên trong anh ta lệch lạc cả. Anh ta muốn đi tu, cậu biết không?”

“Mình không biết.”

“Mình nghĩ anh vẫn còn muốn. Anh suýt thành thầy tu dòng Tên, ngay sau khi tốt nghiệp trường Stonyhurst. Chuyện đó quá khủng khiếp đối với mẹ. Mẹ không hẳn là cố ngăn anh ấy, nhưng tất nhiên đó là điều mẹ không hề muốn. Thử nghĩ thiên hạ sẽ nói sao - con trai trưởng; chứ có phải đứa con thứ là mình đâu. Mà cũng tội nghiệp ba. Không có sự việc đó thì Giáo hội cũng đã gây đủ rắc rối cho ông rồi. Hồi đó nhiều vụ huyên náo dễ sợ - đám thầy tu và Đức ông chạy quanh nhà như chuột nhắt, còn Brideshead cứ ngồi ủ rũ nói về ý Chúa. Anh là người buồn bực nhất, cậu biết không, khi ba ra nước ngoài - thật ra buồn hơn mẹ nhiều. Cuối cùng họ thuyết phục anh đi học Oxford và nghĩ kỹ lại trong ba năm. Giờ anh đang cố quyết định. Anh tính chuyện vào Vệ binh rồi vào Hạ viện rồi cưới vợ. Anh không tự biết mình muốn gì. Mình chẳng hiểu nếu mình đi học Stonyhurst thì mình có giống vậy không. Lẽ ra mình đi, có điều ba ra nước ngoài trước khi mình đủ lớn, và điều đầu tiên ông nhất quyết thực hiện là bắt mình vào học Eton.”

“Ba cậu bỏ đạo rồi?”

“À, một cách nào đó thì ông phải làm vậy; ba chỉ theo đạo khi cưới mẹ. Khi ba mình bỏ đi, ông bỏ nó lại cho cả nhà. Cậu phải gặp ba mình mới được. Ba mình tốt bụng lắm.”

Trước giờ Sebastian chưa bao giờ nói nghiêm túc về cha.

Tôi nói: “Chắc cả nhà cậu đều buồn bực khi ba cậu bỏ đi.”

“Cả nhà trừ Cordelia. Con bé còn nhỏ quá. Lúc ấy chuyện đó làm mình buồn bực. Mẹ cố giải thích cho ba đứa lớn để bọn mình không căm ghét ba. Có mỗi mình là không ghét. Mình tin rằng bà ước gì mình ghét ba. Mình vẫn luôn là con cưng của ba. Đáng ra lúc này mình đang ở với ba mình, nếu không vì cái chân này. Có mỗi mình mình đi cùng ba. Sao cậu không đi luôn? Cậu sẽ thấy thích ba mình.”

Một người đàn ông cầm loa thông báo kết quả của sự kiện mới nhất trong bãi đất trống bên dưới; giọng ông ta phảng phất đến chỗ chúng tôi.

“Nên cậu thấy đó, nhà mình là một gia đình hỗn hợp về mặt tôn giáo. Brideshead với Cordelia đều theo Công giáo nhiệt thành; anh ta thì khổ sở, con bé thì vui như sáo; Julia với mình thì phần nào ngoại đạo; mình hài lòng, mình nghĩ Julia thì không; mẹ được mọi người cho là thánh còn ba bị vạ tuyệt thông - và mình không sao biết ai trong họ hạnh phúc. Mà thôi, bất kể cậu nhìn nhận chuyện đó thế nào, hạnh phúc dường như cũng không liên quan mấy đến chuyện đó, và mình chỉ muốn có vậy… Mình ước gì mình ưa người Công giáo hơn.”

“Họ chắc cũng như những người khác thôi mà.”

“Charles thân mến ơi, ở xứ này thì họ đặc biệt không giống ai - họ là thiểu số. Mà họ không chỉ là một phe nhóm - thật ra, họ có ít nhất bốn phe nhóm chửi rủa nhau hết nửa thời gian - mà họ còn có nhân sinh quan khác hẳn; mọi thứ họ thấy quan trọng đều khác với thiên hạ. Họ cố giấu hết mức, nhưng nó lúc nào cũng lộ ra. Thật ra thì lộ ra như vậy cũng tự nhiên thôi. Nhưng cậu thấy đấy, chuyện đó khó cho những kẻ có phần ngoại đạo như Julia với mình.”

Chúng tôi cắt ngang cuộc trò chuyện nghiêm trang khác thường này vì tiếng trẻ con kêu ầm ĩ từ bên kia ống khói, “Sebastian, Sebastian.”

“Trời đất ơi!” Sebastian kêu, với lấy tấm chăn. “Nghe như em Cordelia của mình. Cậu trùm người lại đi.”

“Anh đâu rồi?”

Một đứa trẻ khỏe mạnh chừng mười hay mười một tuổi hiện ra trước mắt; con bé có những đặc điểm của gia đình không lẫn vào đâu được, nhưng được sắp xếp vụng về trong một ngoại hình chân phương và bầu bĩnh; hai bím tóc dày tết kiểu xưa buông xuống lưng.

“Đi đi, Cordelia. Bọn anh không mặc đồ.”

“Sao vậy? Thấy anh cũng đàng hoàng mà. Em đoán là anh ở đây. Anh không biết em về đúng không? Em xuống với Bridey và ghé thăm Francis Xavier.” (Nói với tôi) “Nó là con heo của em. Rồi bọn em ăn trưa với đại tá Fender và xem triển lãm. Francis Xavier được vinh dự nhắc đến. Gã Randal dễ ghét đó về nhất với một con thú lở chốc. Sebastian yêu quý, gặp lại anh em vui lắm. Bàn chân tội nghiệp của anh sao rồi?”

“Chào anh Ryder đi.”

“Ồ, xin lỗi. Anh khỏe không?” Mọi cái dễ thương của gia đình đều ở trong nụ cười của cô bé. “Họ đều khá say ở dưới kia, nên em bỏ đi. Em nói này, ai trang trí văn phòng vậy? Em vào tìm một cây gậy xếp thì phát hiện ra”

“Ăn nói cẩn thận nghe. Anh Ryder vẽ đó.”

“Nhưng nó đẹp mà. Em nói này, anh vẽ thật hả? Anh khéo tay quá. Sao hai anh không mặc đồ vào rồi xuống nhà đi? Không có ai cả đâu.”

“Bridey chắc chắn sẽ dẫn đám giám khảo vào.”

“Không đâu. Có vẻ anh ấy không định làm vậy. Hôm nay anh ấy cáu bẳn lắm. Anh ấy không muốn cho em ăn tối với mấy anh, nhưng em lo chuyện đó rồi. Đi nào. Em sẽ đợi trong phòng trẻ cho đến khi nào anh ăn mặc tử tế.”

Tối hôm ấy chúng tôi đa phần ủ ê. Chỉ có Cordelia là hoàn toàn thoải mái, thưởng thức đồ ăn, tha hồ thức khuya, và có các anh bầu bạn. Brideshead lớn hơn Sebastian và tôi ba tuổi, nhưng anh ta dường như thuộc một thế hệ khác. Anh có những thói quen cử chỉ của gia đình, và nụ cười, khi hiếm hoi xuất hiện cũng dễ thương như họ; anh ta nói bằng giọng của họ, với vẻ nghiêm trang và tiết chế mà ở anh họ Jasper của tôi thì sẽ nghe khoa trương và giả tạo, nhưng ở anh thì rõ ràng tự nhiên và không cố ý.

“Tôi rất tiếc vì bỏ lỡ nhiều trong dịp cậu đến chơi,” anh ta nói với tôi. “Cậu có được chăm sóc tử tế không? Tôi mong là Sebastian biết mời rượu. Wilcox thường khá hậm hực khi phải lo liệu một mình.”

“Ông ấy đãi bọn em hậu hĩ lắm.”

“Tôi mừng khi nghe vậy. Cậu thích rượu vang à?”

“Rất thích.”

“Tôi ước gì mình thích. Rượu vang giúp ta gắn kết với những gã đàn ông khác. Ở Magdalen tôi đã cố say không chì một lần, nhưng tôi không thích. Bia với whisky thì tôi thấy còn ít ngon miệng hơn nữa. Do vậy các sự kiện như chiều nay là màn tra tấn đối với tôi.”

“Em thích rượu,” Cordelia nói.

“Phiếu liên lạc mới nhất của Cordelia ghi là em ấy không chỉ là nữ sinh hạng bét trong trường mà còn là hạng bét từ xưa đến giờ theo trí nhớ của bà xơ già lão nhất.”

“Đó là vì em không chịu làm Enfant de Marie*. Mẹ bề trên nói nếu em không chịu giữ gìn phòng ngăn nắp hơn thì em không được làm, nên em nói, thì thôi, em không làm đâu, mà em cũng không tin Đức Mẹ bận tâm chuyện em bỏ giày thể dục ở bên trái hay bên phải giày khiêu vũ. Mẹ bề trên tái cả mặt.”

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: nữ tu.

“Đức Mẹ để tâm đến chuyện vâng lời đấy.”

“Bridey, anh không được sùng đạo,” Sebastian nói. “Ta có một người vô thần ở đây.”

“Bất khả tri,” tôi chỉnh.

“Thật sao? Ở trường cậu có nhiều người giống thế không? Ở Magdalen cũng có mấy người như vậy.”

“Em thật sự không biết. Em đã có quan niệm ấy từ trước khi vào Oxford.”

“Đâu cũng có,” Brideshead nói.

Tôn giáo dường như là chủ đề không thể tránh được ngày hôm ấy. Chúng tôi nói về Triển lãm Nông nghiệp một lúc. Sau đó Brideshead nói, “Tuần rồi anh gặp Giám mục ở Luân Đôn. Các em biết không, ông ấy muốn đóng cửa nhà nguyện của ta.”

“Ồ, không được đâu,” Cordelia kêu lên.

“Em không nghĩ mẹ sẽ để ông ta làm vậy,” Sebastian nói.

“Nó xa xôi quá,” Brideshead nói. “Có cả chục gia đình quanh Melstead không đến đây được. Ông ấy muốn mở một trung tâm Thánh lễ ở đó.”

“Nhưng còn nhà mình thì sao?” Sebastian hỏi. “Ta có phải lái xe ra ngoài những sáng mùa đông không?”

“Ta phải có lễ phước ở đây,” Cordelia nói. “Em thích ngó vào xem những lúc rảnh rỗi; mẹ cũng vậy.”

“Anh cũng vậy,” Brideshead nói, “nhưng nhà mình ít người quá. Ta đâu phải là người Công giáo thời xưa, đi đâu cũng có mọi người trong trang ấp đến dự Thánh lễ. Trước sau gì nó cũng phải đóng cửa, có lẽ sau khi mẹ mất. vấn đề là để nó đóng cửa bây giờ thì có hay hơn không. Cậu là họa sĩ, Ryder, cậu nghĩ sao về nó trên khía cạnh thẩm mỹ?”

“Em nghĩ nó đẹp mà,” Cordelia nói mà nước mắt rưng rưng.

“Nó có phải là nghệ thuật có giá trị không?”

“Dạ, em vẫn chưa rõ ý anh,” tôi nói dè chừng. “Em nghĩ nó là một đại diện đáng chú ý cho thời đại của nó. Có lẽ tám mươi năm nữa nó sẽ được trầm trồ chiêm ngưỡng.”

“Nhưng hẳn là nó không thể có giá trị hai mươi năm về trước và có giá trị trong tám mươi năm nữa, mà giờ lại không có giá trị?”

“A, giờ nó cũng có thể có giá trị. Em chỉ muốn nói là em lại không thích nó lắm.”

“Nhưng có gì khác giữa việc thích một thứ và nghĩ nó có giá trị?”

“Bridey, đừng rặt điệu bộ dòng Tên quá như vậy,” Sebastian can, nhưng tôi biết rằng sự bất đồng này không chỉ là chuyện lời lẽ mà còn bộc lộ một hố sâu ngăn cách không thể vượt qua giữa chúng tôi; không ai hiểu gì về người kia, và cũng sẽ không bao giờ hiểu.

“Chẳng phải nó cũng giống như ác cảm của anh với rượu vang hay sao?”

“Không phải. Tôi thích và nghĩ tốt về mục đích mà đôi khi rượu là phương tiện đạt đến - thúc đẩy sự đồng cảm giữa người và người. Nhưng riêng trong trường hợp của tôi thì rượu lại không giúp tôi đạt được mục đích đó, nên tôi không thích nó cũng không nghĩ nó tốt cho tới.”

“Bridey, thôi đi.”

“Anh xin lỗi,” anh ta nói, “anh nghĩ đó là một ý khá thú vị.”

“Tạ ơn Chúa là em đi học trường Eton,” Sebastian nói.

Ăn tối xong Brideshead nói: “Tôi e là tôi phải đưa Sebastian đi trong nửa giờ. Ngày mai tôi có việc cả ngày, và tôi phải đi ngay sau triển lãm. Tôi có rất nhiều giấy tờ để đưa cha ký. Sebastian phải đem chúng đi giải thích cho ông. Đến giờ em đi ngủ rồi, Cordelia.”

“Phải để tiêu cơm đã,” cô bé đáp lại. “Em không quen ngốn nhiều thế này vào buổi tối. Em sẽ nói chuyện với anh Charles.”

“Charles?” Sebastian nhắc. “Charles sao? Với em thì phải là anh Ryder, nhỏ à.”

“Đi nào, Charles.”

Khi chúng tôi có một mình cô bé nói: “Anh là người bất khả tri thật à?”

“Gia đình em lúc nào cũng nói về tôn giáo à?”

“Không phải lúc nào cũng nói. Đó là đề tài tự nảy ra thôi, đúng không?”

“Vậy sao? Trước giờ nó chưa bao giờ nảy ra với anh.”

“Vậy thì có lẽ anh là người bất khả tri thật rồi. Em sẽ cầu nguyện cho anh.”

“Em tử tế quá.”

“Em không dành cho anh cả chuỗi mân côi được, anh biết không? Chỉ mười hạt thôi. Em có danh sách dài quá. Em làm theo thứ tự và họ được mười hạt độ mỗi tuần một lần.”

“Anh tin chắc vậy là hơn mức anh xứng đáng rồi.”

“À, em có vài trường hợp còn nặng hơn anh. Lloyd George rồi Kaiser rồi Olive Banks.”

“Đó là ai?”

“Chị ta bị đuổi khỏi tu viện hồi năm rồi. Em không rõ lắm vì sao. Mẹ bề trên tìm thấy cái gì đó chị ta viết. Anh biết không, nếu anh không phải người bất khả tri thì em đã xin anh năm shilling để mua một bé gái da đen làm con đỡ đầu.”

“Đạo của em sẽ không có gì làm anh ngạc nhiên đâu.”

“Đó là trào lưu mà một cha truyền giáo khởi xướng hồi năm ngoái. Ta gửi năm đồng shilling cho mấy xơ ở châu Phi và họ sẽ làm lễ rửa tội cho một đứa bé và đặt theo tên ta. Em có sáu Cordelia da đen rồi. Vậy không dễ thương sao?”

Khi Brideshead với Sebastian quay lại, Cordelia được đưa đi ngủ. Brideshead lại bắt đầu cuộc thảo luận.

“Tất nhiên, thật ra cậu đúng,” anh ta nói. “Cậu xem nghệ thuật là phương tiện chứ không phải mục đích. Chuyện đó là thần học đúng nghĩa, nhưng thật lạ khi thấy một người bất khả tri tin điều đó.”

“Cordelia hứa cầu nguyện cho em rồi,” tôi nói.

“Con bé còn làm hẳn buổi cầu nguyện đặc biệt cho con heo của nó mà,” Sebastian nói.

“Anh biết mọi điều này rất khó hiểu với em,” tôi nói.

“Tôi nghĩ chúng ta đang gây tai tiếng đấy,” Brideshead nói.

Đêm đó tôi bắt đầu nhận ra mình biết về Sebastian ít thế nào, và hiểu tại sao cậu ta luôn tìm cách tách tôi với phần đời còn lại của cậu. Cậu giống một người bạn ta làm quen trên tàu, giữa biển khơi; giờ chúng tôi đã về đến bến cảng quê nhà cậu.

⁎

Brideshead và Cordelia đi khỏi; các lều được dỡ khỏi sân triển lãm, cờ xí nhổ lên; cỏ bị giẫm nát chớm lấy lại sắc màu; một tháng khởi sự theo lối nhàn hạ đã thấm thoắt thoi đưa. Lúc này Sebastian đã có thể đi không cần chống gậy và quên hẳn vết thương của mình.

“Mình nghĩ cậu nên đi Venice với mình,” cậu ta nói.

“Không có tiền.”

“Mình có nghĩ đến điều đó. Bọn mình sẽ sống nhờ ba khi đến nơi. Các luật sư trả lộ phí cho mình - hạng nhất và giường ngủ. Hai đứa mình có thể đi hạng ba với khoản tiền đó.”

Thế là chúng tôi đi; đầu tiên là chuyến vượt biển dài trên khoang tàu hạng rẻ tiền sang Dunkirk, ngồi cả đêm trên boong dưới bầu trời trong, ngắm bình minh xám ló rạng trên các cồn cát; rồi đến Paris, ngồi ghế gỗ, tới nơi chúng tôi chạy xe đến Loth, tắm rửa cạo râu, ăn trưa ở quán Foyot, vừa nóng nực vừa thưa khách, rồi lang thang ngái ngủ giữa các quán xá và ngồi cả buổi trong một quán cà phê chờ đến giờ tàu chạy; rồi trong buổi tối ấm áp bụi bặm đến ga Lyon, bắt chuyến tàu chậm về phía nam, lại ngồi ghế gỗ, một toa đầy người nghèo về thăm gia đình - như người nghèo ở các xứ miền bắc, họ xách đủ thứ bao bị lỉnh kỉnh, mang theo vẻ nhẫn nại phục tùng chính quyền - và thủy thủ quay về sau kỳ nghỉ phép. Chúng tôi ngủ chập chờn, giật xóc rồi dừng, đổi tàu một lần trong đêm, ngủ lại và tỉnh dậy trong toa vắng hoe, ngoài cửa sổ từng cánh rừng thông vùn vụt trôi qua và hiện ra quang cảnh những đỉnh núi xa tít tắp. Sắc phục mới ở biên giới, cà phê và bánh mì ở quán nhà ga, người dân quanh chúng tôi với cái vẻ nhã nhặn vui tươi của miền nam; lại đi tiếp vào vùng đồng bằng, cây lá kim đổi sang nho và ô liu, đổi tàu ở Milan; xúc xích tỏi, bánh mì, và một cút rượu Orvieto mua từ một xe đẩy (bọn tôi đã tiêu hết tiền ở Paris, chỉ còn vài franc); mặt trời lên cao và vùng đồng quê chói lòa sức nóng; toa đầy nông dân, lên xuống ở mỗi ga, mùi tỏi ngập trong toa tàu nóng nực. Cuối cùng lúc chiều tối thi chúng tôi tới Venice.

Một bóng người âm u ở đó đón chúng tôi. “Người hầu của ba, Render.”

“Tôi đi đón cậu ở chuyến tàu nhanh,” Render nói. “Ngài Hầu tước nghĩ chắc cậu tìm sai tàu. Chuyến này dường như chỉ từ Milan tới.”

“Bọn tôi đi tàu hạng ba.”

Render cười tủm tỉm lễ phép. “Tôi có thuyền gondola đây rồi. Tôi sẽ mang hành lý theo sau trên vaporetto*. Ngài Hầu tước đi Lido rồi. Ngài không chắc sẽ về nhà trước cậu - lúc đó chúng tôi tưởng cậu đi tàu nhanh. Giờ thì chắc ngài đã có nhà rồi.”

•

Xe buýt đường thủy.

Ông ta dẫn chúng tôi đến chiếc thuyền chờ sẵn. Những người chèo gondola mặc chế phục xanh lá và trắng với bảng tên màu bạc đeo trên ngực; họ mỉm cười và cúi đầu chào.

“Palazzo. Pronto.”

“Sì, signore Plender.”*

•

“Về dinh thự. Nhanh lên.” / “Vâng, thưa ông Plender.”

Rồi thuyền chúng tôi được chèo đi.

“Cậu đã đến đây bao giờ chưa?”

“Chưa.”

“Mình đến đây một lần rồi - đi tàu biển. Phải tới đây bằng tàu mới đúng kiểu.”

“Ecco ci siamo, signori.”*

•

“Chúng ta tới rồi, thưa hai cậu.”

Dinh thự có phần kém lộng lẫy hơn ta tưởng, với mặt tiền hẹp kiểu Palladia, bậc thềm rêu phong, một cổng vòm tối tăm bằng đá kiểu thô mộc. Một người chèo thuyền nhảy lên bờ, cột thuyền vào cọc, rung chuông; người kia đứng trên mũi thuyền đưa thuyền sát vào mấy bậc thang. Cửa mở; một người đàn ông mặc chế phục mùa hè khá hào nhoáng bằng vải sọc dẫn chúng tôi lên cầu thang, từ bóng tối vào ánh sáng; piano nobile* sáng lòa trong nắng, rực rỡ những bức bích họa trường phái Tintoretto.

•

Tầng chính, tầng hai trong tòa nhà.

Phòng chúng tôi ở tầng trên, đi lên bằng cầu thang đá cẩm thạch dốc đứng; phòng được kéo cửa chớp che nắng chiều; người quản gia mở toang cửa và chúng tôi nhìn ra Kênh Lớn; các giường có giăng mùng.

“Giờ không có mostica*.”

•

Muỗi.

Mỗi phòng có một tủ quần áo nhỏ thân phình, một cái gương khung mạ vàng, mờ đục, không còn đồ đạc nào khác. Sàn nhà là các phiến đá cẩm thạch trần trụi.

“Hơi ảm đạm hả?” Sebastian hỏi.

“Ảm đạm sao? Nhìn kia kìa.” Tôi dẫn cậu ta lại cửa sổ và bên dưới hiện ra một đám rước lộng lẫy khắp xung quanh chúng tôi.

“Không đâu, không thể gọi vậy là ảm đạm được.”

Một tiếng nổ kinh hoàng kéo chúng tôi sang phòng bên. Chúng tôi thấy một phòng tắm dường như được xây trong ống khói lò sưởi. Không có trần; thay vì vậy tường chạy thẳng qua sàn tầng trên lên bầu trời lồng lộng. Ông quản gia gần như chìm lỉm trong hơi nước từ một thùng đun nước nóng giả cổ. Có mùi ga nồng nặc và nước lạnh nhỏ tong tong.

“Không được rồi.”

“Sì, Sì, subito signori.”*

•

Được mà, được mà, nhanh thôi các cậu.

Ông quản gia chạy lên đầu cầu thang rồi gào xuống; một giọng đàn bà, còn đinh tai hơn giọng ông, đáp lại. Sebastian và tôi quay lại quang cảnh bên dưới cửa sổ phòng. Lát sau tiếng tranh cãi ngừng và một bà với đứa trẻ xuất hiện, mỉm cười với chúng tôi, quắc mắt với ông quản gia, rồi đặt lên tủ của Sebastian một chậu bạc và bình nước sôi. Trong khi đó ông quản gia soạn hành lý ra và xếp áo quần cho chúng tôi, rồi lại lỡ lời nói tiếng Ý, kể chúng tôi nghe về những công trạng chưa được công nhận của thùng đun nước nóng, đột nhiên ông nghiêng đầu và đâm cảnh giác, nói “II inarchese*,” rồi phóng xuống lầu.

•

Ngài Hầu tước.

“Bọn mình nên ăn mặc chỉnh tề trước khi gặp ba,” Sebastian nói. “Không cần mặc lễ phục đâu. Mình đoán lúc này ba đang ở một mình.”

Tôi rất tò mò muốn gặp Hầu tước Marchmain. Khi gặp rồi thì ban đầu tôi ngạc nhiên vì ở ông không có gì đáng chú ý, nhưng khi gặp nhiều hơn, tôi thấy việc đó là có chủ ý. Như thể ông ý thức được mình sở hữu một vẻ phóng túng mà ông xem là kém thẩm mỹ và cố sức kìm nén lại. Ông đang đứng trên ban công phòng khách, và khi ông quay lại chào hỏi chúng tôi, mặt ông khuất trong bóng tối. Tôi chỉ nhận ra một dáng người cao lớn thẳng tắp.

“Ba yêu quý,” Sebastian nói, “trông ba trẻ quá!”

Cậu ta hôn lên má Hầu tước Marchmain, còn tôi đã không hôn ba mình từ khi hết học mẫu giáo, đứng ngại ngùng sau lưng cậu.

“Đây là Charles. Cậu không thấy ba mình rất đẹp trai sao, Charles?”

Hầu tước Marchmain bắt tay tôi.

“Dù ai đi tìm tàu của con,” ông nói - và giọng ông cũng là giọng Sebastian - “thì cũng đều làm chuyện bêtise*. Làm gì có con tàu ấy.”

•

Ngu ngốc.

“Bọn con lên tàu đó mà.”

“Sao vậy được. Vào giờ đó chỉ có một tàu chậm từ Milan thôi. Ta đã tới Lido. Ta bắt đầu học chơi tennis ở đó với chuyên gia vào đầu giờ tối. Trong ngày chỉ có giờ đó là không nóng quá. Ta hy vọng hai đứa sinh hoạt thoải mái trên lầu. Nhà này dường như được thiết kế để tiện cho một người ở thôi, và ta là người đó rồi. Ta có một phòng cỡ bằng phòng này và một phòng thay đồ rất tử tế. Cara đã chiếm phòng khá lớn kia rồi.”

Tôi mê mẩn khi nghe ông nói về cô nhân tình một cách đầy giản dị thường tình; về sau tôi ngờ là để gây ấn tượng với tôi.

“Bà ấy khỏe không?”

“Cara? Ta hy vọng là khỏe. Mai bà ấy sẽ về với chúng ta. Bà ấy đang đến thăm vài người bạn Mỹ ở một biệt thự trên kênh Brenta. Ta sẽ ăn tối ở đâu? Ta tới Luna cũng được, nhưng giờ quán đầy người Anh rồi. Ở nhà chưa đủ chán hay sao? Cara thì chắc chắn sẽ muốn ăn ngoài ngày mai, còn đầu bếp ở đây thì thật sự xuất sắc.”

Ông đã rời cửa sổ và lúc này đang đứng lồ lộ trong nắng chiều, với những bức tường gấm đỏ sau lưng. Một gương mặt cao quý, tự chủ, có vẻ đúng như ông định bụng; hơi mệt mỏi, hơi mai mỉa, hơi có vẻ khêu gợi. Ông cứ như đang ở độ thanh xuân; thật kỳ lạ khi nghĩ ông chỉ thua ba tôi ít tuổi.

Chúng tôi ăn tối ở bàn đá cẩm thạch bên cửa sổ; trong nhà này mọi thứ đều bằng đá cẩm thạch hoặc bằng nhung, hoặc gesso* mờ, mạ vàng. Hầu tước Marchmain nói, “Vậy hai đứa định làm gì trong thời gian ở đây? Tắm hay ngoạn cảnh?”

•

Hỗn hợp sơn trắng dùng để vẽ, sơn.

“Dạ dù sao cũng đi đây đó một chút,” tôi nói.

“Cara sẽ thích vậy - bà ấy, như Sebastian sẽ cho cậu biết, là bà chủ ở đây. Ta không thể làm cả hai, cậu biết không? Cậu mà đến Lido rồi thì đừng mong dứt ra được - ta chơi cờ tào cáo, ta bị tóm ở quán bar, ta mụ mị đi vì nắng. Cứ dính lấy mấy nhà thờ.”

“Charles rất mê hội họa,” Sebastian nói.

“Thế à?” Tôi nhận thấy một thoáng buồn chán sâu xa mà tôi biết rất rõ ở cha mình. “Thế à? Có hâm mộ họa sĩ Venice nào không?”

“Bellini,” tôi đáp khá liều mạng.

“Thế à? Bellini nào?”

“Cháu e là cháu không biết có hai nguời.”

“Nói cho đúng là có ba. Cậu sẽ thấy rằng vào các thời hoàng kim thì hội họa rất giống làm ăn gia đình. Hai đứa rời Anh quốc thế nào?”

“Thú vị lắm,” Sebastian nói.

“Thế à? Thế à? Bi kịch của ta là ta căm ghét đồng quê nước Anh. Ta cho rằng kế thừa các trách nhiệm lớn lao mà hoàn toàn thờ ơ với chúng thì quả là một chuyện nhục nhã. Ta là tất cả những gì phe xã hội chủ nghĩa muốn ở ta, và là vật chướng ngại cho đảng của mình. Thôi, con trai trưởng của ta sẽ sửa đổi hết mọi điều đó, ta tin chắc vậy, nếu họ để lại gì cho nó thừa kế… Ta thắc mắc, tại sao người ta cứ nghĩ đồ ngọt của Ý ngon như vậy? Ở Brideshead lúc nào cũng có một thợ làm bánh người Ý cho đến thời ông nội con. Ông nội có một đầu bếp người Áo, giỏi hơn nhiều. Còn giờ ta cho là có một bà quản gia người Anh nào đó với hai cánh tay rắn chắc.”

Ăn tối xong chúng tôi rời dinh thự bằng lối thông ra mặt đường rồi vượt qua cả mê cung những cây cầu với quảng trường và hẻm nhỏ, đến quán Florian uống cà phê, và nhìn từng đám đông ảm đạm qua lại dưới gác chuông. “Không có gì giống như đám đông ở Venice,” Hầu tước Marchmain nói. “Thành phố này tràn lan đám vô chính phủ, nhưng đêm nọ khi một người đàn bà Mỹ hở vai muốn ngồi đây thì họ đuổi cô ta đi bằng cách lặng lẽ đến giương mắt nhìn; họ giống mấy con mòng biển, cứ lượn vòng tới lui chỗ cô ta, cho đến khi cô ta bỏ đi. Những người đồng hương với chúng ta thì thiếu đứng đắn hơn nhiều khi cố tỏ thái độ chê trách về đạo đức.”

Vừa lúc đó một tốp người Anh từ bờ sông xuất hiện, đi lại bàn gần chúng tôi, rồi bỗng đâu họ bỏ qua đầu kia, ở đó họ lườm lườm nhìn chúng tôi và chụm đầu lại nói chuyện. “Ông kia và bà vợ là người ba từng biết hồi còn làm chính trị. Một thành viên nổi bật trong nhà thờ của con, Sebastian.”

Đêm ấy khi chúng tôi lên lầu ngủ Sebastian nói: “Ông cũng dễ thương, đúng không?”

⁎

Hôm sau nhân tình của Hầu tước Marchmain về. Khi ấy tôi mười chín tuổi và hoàn toàn không biết gì về đàn bà. Tôi không thể nhận ra một cô gái điếm ngoài phố. Do vậy tôi không dửng dưng chuyện đang ở cùng nhà với một cặp ngoại tình, nhưng tôi đủ lớn để giấu sự quan tâm của mình. Nhân tình của Hầu tước Marchmain đã nhận ra tôi có vô số kỳ vọng mâu thuẫn về bà, mà tất thảy, tạm lúc này, đang bị vẻ ngoài của bà làm thất vọng. Bà không phải một thị tì hiếu dâm kiểu Toulouse-Lautrec*; cũng không phải một “bình hoa di động”; bà là một phụ nữ tuổi trung niên, trông còn trẻ, ăn mặc đẹp, cung cách tử tế giống như những mệnh phụ tôi từng thấy ở chốn công cộng và thỉnh thoảng gặp gỡ. Dường như bà cũng không để lại tì vết nào ngoài xã hội. Hôm bà về tới, chúng tôi ăn trưa ở Lido, ở đó hầu như bàn nào cũng chào hỏi bà.

•

Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901): là một danh họa người Pháp nổi tiếng với các tác phẩm mô tả cuộc sống sôi động và đầy màu sắc ở Paris cuối thế kỷ 19. Ông có một thời gian vẽ áp phích quảng cáo cho hộp đêm Moulin Rouge, với nhiều bức tranh miêu tả đời sống kỹ nữ nơi đây. Vì vậy, Charles Ryder làm phép so sánh giữa bà Cara và những người phụ nữ trong tranh ông.

“Vittoria Corombona mời cả nhà ta đến vũ hội thứ Bảy này.”

“Bà ta tử tế quá. Em biết là anh không khiêu vũ,” Hầu tước Marchmain nói.

“Nhưng còn mấy cậu con trai thì sao? Mấy cậu phải thấy nơi đó - dinh thự Corombona được thắp sáng cho vũ hội. Ta đâu biết sau này còn bao nhiêu vũ hội như vậy nữa.”

“Hai đứa muốn làm gì thì tùy. Ta thì phải từ chối.”

“Em cũng đã mời bà Hacking Brunner đến ăn trưa. Bà ta có đứa con gái duyên dáng lắm. Sebastian và cậu sẽ thích con bé.”

“Sebastian và bạn nó hứng thú với Bellini hơn là mấy cô thừa kế.”

“Đó là cái em vẫn hằng mong ước mà,” Cara nói, khéo léo chuyển mũi dùi. “Tôi đã đến đây nhiều không đếm xuể, vậy mà Alex thậm chí không một lần cho tôi vào quảng trường San Marco. Ta sẽ làm du khách, được không?”

Chúng tôi thành du khách; Cara thuê một quý ông Venice nhỏ choắt làm người hướng dẫn mà mọi cánh cửa đều mở cho ông ta; và với ông bên cạnh cùng cuốn sách hướng dẫn trên tay, bà đi với chúng tôi, thỉnh thoảng chậm lại nhưng không bao giờ bỏ cuộc, một bóng dáng nhỏ bé, tươm tất, giữa cái tráng lệ bao la nơi này.

Nửa tháng ngọt ngào ở Venice trôi qua nhanh chóng - có lẽ quá ngọt ngào; tôi đang chết đuối trong mật ngọt, không dính một vết đốt. Có những hôm cuộc sống bắt nhịp với mái chèo gondola, khi chúng tôi sục sạo qua các dòng kênh phụ và người chèo thuyền thốt lời cảnh báo ai oán du dương như chim hót; hôm khác thì bắt nhịp với thuyền máy, phóng qua đầm phá trong bọt nước lấp lánh ánh mặt trời; nửa tháng trời để lại trong tôi những ký ức lộn xộn với ánh nắng chói lòa trên cát và nội thất đá cẩm thạch mát lạnh; đâu đâu cũng thấy nước, khỏa trên đá láng mịn, ánh sáng phản chiếu lấm tấm trên những trần nhà sơn vẽ; đêm ở dinh thự Corombona như Byron từng khắc họa trong thơ, và một đêm đậm chất Byron nữa, câu tôm càng xanh trên đầm ở Chioggia, vạt nước đuôi tàu lấp lánh lân quang, mũi thuyền đung đưa cây đèn bão và tấm lưới kéo lên đầy tảo lẫn cát và cá quẫy tung tóe; dưa gang và prosciutto* trên ban công trong buổi sớm mai mát lạnh; sandwich phô mai nóng hổi và cocktail sâm banh ở quán bar Harry.

•

Giăm bông.

Tôi nhớ Sebastian nhìn lên tượng Colleoni mà nói, “Cũng hơi buồn khi nghĩ dù chuyện gì xảy ra đi nữa thì cậu với mình cũng không bao giờ được tham gia một cuộc chiến.”

Tôi đặc biệt nhớ một cuộc chuyện trò về cuối chuyến viếng thăm.

Sebastian đi chơi tennis với cha còn Cara cuối cùng cũng chịu kêu mệt. Chúng tôi ngồi bên cửa sổ lúc xế chiều, nhìn ra Kênh Lớn, bà ngồi trên sofa với một tấm khung thêu, tôi ngồi trong ghế bành, không làm gì. Đó là lần đầu tiên chúng tôi ở một mình với nhau.

“Tôi nghĩ cậu rất thích Sebastian,” bà nói.

“Chà, tất nhiên rồi.”

“Tôi biết những tình bạn lãng mạn này của người Anh và người Đức. Họ không phải dân Latin. Tôi nghĩ chúng rất hay nếu như không tiếp diễn quá lâu.”

Bà điềm tĩnh và thản nhiên đến mức tôi không thể hiểu sai ý được, nhưng tôi không biết trả lời ra sao. Dường như bà không đợi một cầu trả lời mà tiếp tục thêu, thỉnh thoảng dừng để so sánh với tấm lụa trong giỏ đồ thêu bên cạnh.

“Đó là kiểu tình yêu xảy đến với trẻ con trước khi chúng nhận ra ý nghĩa của nó. Ở Anh nó xảy ra khi ta gần trưởng thành; tôi nghĩ tôi thích điều đó. Dành kiểu tình yêu đó cho một cậu trai khác thì hay hơn là cho một đứa con gái. Cậu thấy đấy, Alex dành tình yêu đó cho một cô gái, cho vợ ông ấy. Cậu nghĩ ông ấy có yêu tôi không?”

“Cara, cô hỏi những câu hết sức khó trả lời. Làm sao cháu biết được? Cháu cho rằng…”

“Ông ấy không yêu tôi đâu. Không chút xíu nào. Vậy thì tại sao ông ấy ở với tôi? Để tôi nói cậu nghe; vì tôi che chở ông ấy khỏi phu nhân Marchmain. Ông ghét bà ấy; nhưng cậu không hình dung được ông ghét bà ấy thế nào đâu. Cậu sẽ nghĩ ông ấy thật điềm đạm và đậm chất Anh - một quý tộc Anh chán chường, mọi đam mê tắt ngấm, mong ước được thong dong và thanh thản đi theo hướng mặt trời, có tôi chăm lo những chuyện mà không đàn ông nào tự lo được. Cậu bạn ơi, thực ra ông ấy là một núi lửa hận thù. Ông không thể hít thở chung không khí với bà ấy. Ông không chịu đặt chân lên nước Anh vì đó là quê nhà bà ấy; ông cũng khó mà hài lòng với Sebastian vì cậu ta là con trai bà ấy. Nhưng Sebastian cũng ghét bà ấy.”

“Cháu tin chắc là cô sai ở điểm ấy.”

“Có thể cậu ta không thừa nhận điều đó với cậu. Có thể cậu ta không thừa nhận chuyện đó với chính mình; họ đầy thù hận - hận chính mình. Alex và gia đình ông ấy… Cậu nghĩ vì sao ông ấy không đời nào chịu gia nhập giới thượng lưu?”

“Cháu vẫn nghĩ mọi người đã trở mặt với ông ấy.”

“Cậu bé thân mến ơi, cậu còn non nớt quá. Người ta trở mặt với một người khôi ngô, thông minh, giàu có như Alex ư? Làm gì có chuyện ấy. Ông mới là người xua đuổi họ đi. Ngay cả bây giờ họ vẫn cứ quay lại để bị mất mặt và cười cợt. Tất cả là vì phu nhân Marchmain. Ông sẽ không động vào bàn tay có thể đã chạm tay vào bà ấy. Khi bọn tôi có khách tôi thấy ông ấy tư lự, ‘Bọn họ có từ Lâu đài Brideshead đến đây không? Bọn họ có đang trên đường đến Dinh thự Marchmain? Bọn họ có kể với bà vợ mình về mình không? Bọn họ có liên hệ gì giữa mình và bà ta là người mình ghét hay không?’ Nói nghiêm chỉnh thật lòng, ông ấy nghĩ như vậy đấy. Ông ấy giận điên. Mà tại sao bà ấy lại đáng chịu mọi thù ghét này? Bà ấy không làm gì ngoại trừ được một người chưa trưởng thành yêu thương. Tôi chưa bao giờ gặp phu nhân Marchmain; tôi chỉ thấy bà ấy một lần; nhưng nếu ta sống với một người đàn ông thì rồi ta cũng sẽ hiểu người đàn bà mà ông ta yêu. Tôi biết phu nhân Marchmain rất rõ. Bà ấy là người đàn bà tốt bụng chất phác đã bị yêu thương sai cách.

“Khi người ta căm ghét bằng mọi sinh lực như vậy thì đó là vì họ căm ghét thứ gì đó ở chính họ. Alex căm ghét mọi ảo tưởng của tuổi trai trẻ - sự ngây thơ, Chúa Trời, hy vọng. Phu nhân Marchmain tội nghiệp phải gánh chịu tất cả những thứ ấy. Một người đàn bà không tài nào chịu được những kiểu cách yêu thương này.

“Giờ Alex rất mến tôi và tôi bảo vệ ông khỏi sự ngây thơ của chính ông. Chúng tôi sống hòa thuận lắm.

“Sebastian yêu tuổi thơ của chính mình. Cái đó sẽ làm cậu ta bất hạnh lắm. Con gấu bông của cậu ta, bà vú của cậu ta… mà cậu ta đã mười chín tuổi rồi.”

Bà cựa quậy trên sofa, dịch người để nhìn xuống những con thuyền qua lại, và nói bằng giọng điệu chế giễu, trìu mến: “Ngồi trong bóng tối bàn chuyện tình yêu quả là hay,” rồi bất thần sà xuống, nói thêm “Sebastian uống nhiều quá.”

“Cháu cho là cả hai đứa bọn cháu đều vậy.”

“Với cậu thì chuyện đó không sao. Tôi đã nhìn hai cậu đi với nhau. Với Sebastian thì chuyện đó khác. Cậu ta sẽ trở thành bợm rượu nếu không có ai đến ngăn cậu ta lại. Tôi biết nhiều trường hợp như thế rồi. Alex suýt chút nữa đã trở thành bợm rượu khi ông ấy gặp tôi; chuyện đó đã nằm trong máu. Tôi thấy điều đó trong cách Sebastian uống. Cách của cậu thì không như vậy.”

⁎

Chúng tôi về tới Luân Đôn trước ngày bắt đầu học kỳ mới. Trên đường từ Charing Cross tôi thả Sebastian trong sân trước nhà mẹ cậu; “‘Nhà Hầu tước’ đây rồi,” cậu ta nói với cái thở dài ngụ ý đã hết kỳ nghỉ. “Mình không mời cậu vào nhà đâu, giờ này chắc cả nhà đang đông đủ. Bọn mình sẽ gặp lại ở Oxford.” Xe chở tôi qua công viên về nhà.

Ba tôi chào đón tôi với vẻ hơi tiếc nuối như mọi khi.

“Nay còn đây,” ông nói, “mai đã đi rồi. Xem ra ba chẳng mấy khi được gặp con. Có lẽ ở đây con thấy chán. Biết làm sao được? Con đi chơi vui không?”

“Vui lắm. Con đi Venice.”

“Phải. Phải. Ba cho là vậy. Thời tiết đẹp chứ?”

Sau cả đêm trầm mặc nghiên cứu, ông dừng lại để hỏi tôi lúc chuẩn bị đi ngủ: “Người bạn con rất lo lắng đó, nó chết chưa?”

“Chưa.”

“Ba rất mừng. Lẽ ra con phải viết cho ba hay. Ba rất lo cho nó.”

Năm

“Điển hình của Oxford,” tôi nói, “là khai giảng năm học mới vào mùa thu.”

Lá rụng khắp nơi, trên đá lát, sỏi và bãi cỏ, còn trong vườn trường đại học, khói lửa trại hòa vào sương mù ẩm ướt trên sông, dạt qua những vách tường xám; đá phiến trơn như dầu dưới chân và khi đèn lần lượt sáng lên trong cửa sổ quanh sân tứ giác, ánh sáng vàng khuếch tán và xa xăm, những bóng dáng mới trong áo choàng mới tha thẩn trong bóng hoàng hôn dưới cổng vòm và những tiếng chuông quen thuộc giờ đây gợi lại ký ức của một năm vừa qua.

Tâm trạng mùa thu xâm chiếm cả hai chúng tôi như thể cái sum suê tưng bừng của tháng Sáu đã tàn phai cùng hoa đinh hương, mùi thơm bên cửa sổ phòng tôi giờ nhường chỗ cho lá ẩm, âm ỉ trong góc sân tứ giác.

Hôm đó là tối Chủ nhật đầu tiên của học kỳ.

“Mình cảm thấy như cả trăm tuổi rồi,” Sebastian nói.

Cậu ta đã lên tôi hôm trước, sớm hơn tôi một ngày, và đây là lần đầu chúng tôi gặp nhau kể từ khi chia tay trong taxi.

“Mình bị Đức ông Bell sạc cho một trận hồi chiều. Ỏng ta là người thứ tư từ khi mình lên - gia sư của mình, chủ nhiệm, ông Samgrass ở All Souls rồi giờ là Đức ông Bell.”

“Ông Samgrass trường All Souls là ai?”

“Là thuộc hạ nào đó của mẹ thôi. Họ đều nói rằng năm ngoái mình học hành bết bát, rằng mình đã bị chú ý và rằng nếu mình không chấn chỉnh thì mình sẽ bị đuổi về. Người ta chấn chỉnh ra sao? Mình cho là gia nhập Hội Quốc Liên, đọc Isis hàng tuần, uống cà phê mỗi sáng ở quán Cadena, hút tẩu lớn, chơi khúc côn cầu và tới Boar’s Hill uống trà, nghe diễn thuyết ở Keble, rồi đạp xe với cái giỏ nhỏ để đầy sách vở rồi uống ca cao buổi tối và bàn về tình dục một cách nghiêm túc. Ồ, Charles, chuyện gì đã xảy ra kể từ học kỳ trước vậy? Mình cảm thấy già lão quá.”

“Còn mình cảm thấy như tuổi trung niên. Như thế tệ hơn nhiều. Mình tin bọn mình đã thưởng thức hết mọi thú vui có thể trông đợi nơi đây rồi.”

Chúng tôi ngồi im lặng bên ánh lửa lò sưởi khi đêm buông.

“Anthony Blanche bị đuổi rồi.”

“Tại sao?”

“Hắn viết cho mình. Hình như hắn đã thuê một phòng ở Munich - hắn đâm quyến luyến một tay cảnh sát ở đó.”

“Mình sẽ nhớ y.”

“Mình nghĩ mình cũng sẽ nhớ y, theo một cách nào đó.”

Chúng tôi lại chìm trong im lặng và ngồi im phăng phắc bên ánh lửa đến mức một người đàn ông vào để gặp tôi, đứng một lát bên cửa rồi bỏ đi vì tưởng trong phòng không có ai.

“Đây không phải cách để bắt đầu một năm học mới,” Sebastian nói; nhưng buổi tối tháng Mười âm u này dường như phả khí lạnh ẩm ướt lên những tuần tiếp theo. Suốt cả học kỳ đó và cả năm đó, Sebastian với tôi ngày càng sống trong bóng tối, và con gấu bông Aloysius, như một vật thờ bị giấu khỏi nhà truyền giáo rồi cuối cùng bị lãng quên, ngồi bơ vơ trên tủ kéo trong phòng ngủ của Sebastian.

Có một sự thay đổi ở cả hai chúng tôi. Chúng tôi đã đánh mất nhiệt huyết khám phá thấm đẫm tinh thần phóng túng trong năm đầu. Tôi bắt đầu ổn định lại.

Bất ngờ, tôi thấy nhớ ông anh họ Jasper, người đã đứng hạng nhất khoa Kinh điển và giờ đang vất vả bắt tay vào gây dựng một cuộc sống làm phiền thiên hạ ở Luân Đôn; tôi cần anh ta sốc điện; không có sự hiện diện đồ sộ đó thì trường đại học dường như thiếu sự vững chắc; nó không còn khiêu khích và đem lại mục đích để xả hơi như hồi mùa hè. Hơn nữa, tôi quay lại mà đã phủ phê và hơi ăn năn; cùng cái quyết tâm sống chậm. Tôi sẽ không đời nào để mình hứng chịu sự giễu cợt của cha nữa; cái bạo ngược tùy hứng của ông, mà không lời quở trách nào làm được, khiến tôi tin chắc về tội vung tay quá trán ngu dại. Học kỳ này tôi không bị rầy la lần nào; thành công trong kỳ thi đầu tiên và một điểm B trừ trong bài kiểm tra thử đã giúp tôi duy trì được mối quan hệ êm đẹp với gia sư mà không tốn nhiều công sức.

Thi thoảng tôi vẫn đến trường Sử, viết hai luận văn mỗi tuần, và đôi khi đi nghe giảng. Ngoài ra, từ năm hai tôi bắt đầu theo học trường mỹ thuật Ruskin; hai, ba buổi sáng một tuần chúng tôi gặp nhau, khoảng chục đứa chúng tôi - ít nhất cũng phân nửa là con gái từ bắc Oxford - tụ họp giữa các khuôn đúc mô phỏng đồ cổ ở bảo tàng Ashmolean; mỗi tuần hai lần chúng tôi vẽ người mẫu khoả thân trong căn phòng nhỏ bên trên một quán trà; những người phụ trách đã cất công dẹp bỏ bất cứ hơi hướm tà dâm nào trong những buổi tối ấy, và người đàn bà trẻ ngồi làm mẫu cho chúng tôi được đưa từ Luân Đôn đến vào ban ngày và không được phép ngủ lại Oxford; một bên sườn cô ta, sát phía lò dầu hơn, tôi còn nhớ, luôn hồng hào còn bên kia thì lấm tấm và nhăn nheo như thể bị cấu véo. Ở đó, trong mùi đèn dầu, chúng tôi ngồi xoạc chân trên băng ghế và chỉ gợi lên phảng phất hồn ma Trilby*. Mấy bức vẽ của tôi chẳng đáng giá gì; ở phòng mình tôi vẽ mấy bức mô phỏng nhỏ cầu kỳ, một số đó, được bạn bè thời ấy giữ lại, thỉnh thoảng lại xuất hiện làm tôi xấu hổ.

•

Người mẫu vẽ, nhân vật trong cuốn sách cùng tên của George du Maurier

Chúng tôi được một người trạc tuổi tôi hướng dẫn, y đối xử với chúng tôi bằng vẻ thù địch đầy tự vệ; y mặc sơ mi xanh đậm, cà vạt vàng chanh, kính gọng sừng, và chủ yếu vì sự cảnh báo này mà tôi điều chỉnh lại lối ăn mặc của mình cho đến cái nước mà anh họ Jasper sẽ cho là phù hợp để về thăm biệt thự đồng quê. Ăn vận nho nhã và chí thú học hành vậy rồi thì tôi trở thành một thành viên khá khả kính trong trường.

Với Sebastian thì lại khác. Năm học phóng túng vừa rồi đã khỏa lấp một nhu cầu sâu xa bên trong cậu ta, ấy là chạy trốn thực tại, và vì cậu thấy mình ngày càng bị vây hãm, ở chính nơi cậu từng cảm thấy được tự do, nhiều lúc cậu trở nên thẫn thờ ủ ê, ngay cả với tôi.

⁎

Học kỳ đó hai đứa tôi cứ thui thủi một mình, người này quấn lấy người kia đến mức chúng tôi không tìm bạn ở đâu khác. Anh họ Jasper đã nói tôi rằng người ta thường dành năm hai để giũ bỏ những đứa bạn trong năm nhất, và chuyện đã xảy ra như anh ta nói. Hầu hết bạn bè tôi là những người tôi làm quen qua Sebastian; chúng tôi cùng giũ bỏ bọ và không làm quen bạn mới nào. Không có sự hy sinh nào ở đây. Mới đầu dường như chúng tôi cũng năng gặp họ như trước giờ; chúng tôi đến dự các buổi tiệc nhưng ít tự mở tiệc. Tôi không bận tâm gây ấn tượng với đám sinh viên mới, những kẻ tới đây để được ra mắt giới thượng lưu như những người chị em Luân Đôn của họ; giờ đây ở buổi tiệc nào cũng có những gương mặt mới và tôi, vài tháng trước còn hau háu tạo dựng quan hệ, giờ đây cảm thấy chán ngấy; ngay cả nhóm nhỏ bạn thân của chúng tôi, tươi tắn biết mấy trong nắng hè, giờ dường như mờ nhạt và lặng câm trong sương mù bàng bạc, dưới ánh chạng vạng trên sông làm dịu đi và cũng phủ bóng lên cả năm học đó của tôi. Anthony Blanche ra đi đã mang theo cái gì đó cùng với y; y đã khóa một cánh cửa và móc chìa vào dây đồng hồ bỏ túi; và tất cả bạn bè y, giữa họ y vẫn luôn là người lạ, giờ lại thấy cần y.

Tôi cảm thấy như buổi diễn văn nghệ từ thiện đã xong; ông bầu đã cài nút áo choàng lông và nhận thù lao và thế là các quý cô phiền muộn trong đoàn không còn người dẫn dắt. Không có ông ta họ quên mất ám hiệu và ấp úng lời thoại; họ cần ông kéo màn đúng lúc; họ cần ông điều hướng ánh đèn sân khấu; họ cần tiếng thì thầm của ông sau cánh gà, và con mắt hống hách của ông soi vào trưởng nhóm; không có ông thì không có phó nhòm nào từ báo tuần, không có thiện chí nào được thu xếp và không có thú vui nào để trông đợi. Không có mối ràng buộc nào nối kết họ với nhau mạnh hơn nhiệm vụ chung; giờ đây những lụa là gấm vóc được gói ghém để trả lại cho người cung cấp phục trang và đồng phục ảm đạm thường ngày lại được khoác vào. Trong mấy giờ diễn tập vui vẻ, trong vài phút ngất ngây trình diễn, họ đã đóng những vai huy hoàng, tái hiện tổ tiên của chính họ, thổi hồn cho những bức họa danh tiếng; giờ đây màn diễn đã xong và trong ánh sáng ảm đạm ban ngày họ phải về lại với gia đình; với người chồng cứ thường lên Luân Đôn, với người tình thua bạc và với đứa con sao lớn quá nhanh.

Nhóm của Anthony Blanche tan rã thành mười mấy thiếu niên Anh bơ phờ. Đôi lúc sau này trong đời họ sẽ nói: “Mấy cậu có nhớ cái gã lập dị bọn mình đứa nào cũng quen ở Oxford không - Anthony Blanche ấy? Mình không biết gã ra sao rồi.” Họ rệu rạo về lại trong đàn mà họ đã được chọn lựa và tập hợp theo lối rất tùy hứng, để rồi ngày càng khó nhận ra từng cá thể một. Sự thay đổi không quá dễ thấy đối với họ cũng như với chúng tôi, nên thảng hoặc họ vẫn còn tụ tập trong phòng chúng tôi; nhưng chúng tôi đã không tìm họ nữa. Thay vì vậy chúng tôi dần có sở thích chơi bời với đám hạ lưu, và lắm lúc ngồi cả tối trong các tửu quán nhỏ kiểu Hogart ở St. Ebb và St. Clement hay ở các phố chợ cũ và kênh đào, tại đó chúng tôi cũng tìm cách để vui vẻ, và tới tin chúng bạn rất thích. Quán Gardener’s Arms và Nag’s Head, Druid’s Head gần nhà hát, và Turf in Hell Passage đã nhẵn mặt chúng tôi; nhưng ở quán Turf chúng tôi dễ đụng mặt các sinh viên khác - nguyên một đám chuyên lê la quán xá từ trường Brasenose - nên Sebastian đâm nảy sinh chứng sợ, như những người hành nghề thỉnh thoảng vẫn mắc nỗi sợ chính ngành của mình, nên biết bao buổi tối bị phá hỏng vì bị bọn họ xâm lăng, cậu ta thường bỏ dở cốc và ủ dột quay về trường.

Phu nhân Marchmain tìm thấy chúng tôi như vậy khi bà lên Oxford một tuần đầu học kỳ Michaelmas* đó. Bà thấy Sebastian trầm tư hơn, và cả đám bạn chỉ còn lại một, là tôi. Bà chấp nhận tôi là bạn Sebastian và tìm cách biến tôi thành bạn bà, và khi làm vậy, đã vô tình chặt vào gốc rễ tình bạn chúng tôi. Đó là lời trách cứ duy nhất tôi có thể đem ra đối chọi với lòng tốt vô bến bờ bà dành cho tôi.

•

Được đặt theo tên của ngày lễ Thánh Michael trong đạo Cơ đốc diễn ra vào ngày 29 tháng Chín hàng năm; học kỳ Michaelmas bắt đầu từ tháng Mười kéo dài đến Giáng sinh.

Bà lên Oxford có việc với ông Samgrass ở trường All Souls, ông này giờ đây bắt đầu đóng một vai trò ngày càng lớn trong đời sống chúng tôi. Phu nhân Marchmain đang lo biên soạn một cuốn sách tưởng niệm để lưu hành giữa bạn bè của bà, về em trai bà, Ned, người lớn tuổi nhất trong ba vị anh hùng đều đã hy sinh trong khoảng thời gian từ trận Mons đến trận Passchendaele; ông đã để lại một lượng lớn giấy tờ - thơ, thư từ, diễn từ, bài viết; để biên soạn, ngay cả cho một nhóm độc giả hạn hẹp, cũng cần sự khéo léo và vô số quyết định mà nhận định của một bà chị đa cảm sẽ dễ mắc sai lầm. Biết điều này, bà tìm lời khuyên ở bên ngoài, và đã tìm được ông Samgrass để nhờ cậy.

Ông là một giáo sư sử học trẻ, một người thấp lùn, phục phịch, ăn mặc bảnh bao, tóc lưa thưa chải ép xuống mái đầu quá khổ, hai bàn tay trang nhã, bàn chân nhỏ, và vẻ ngoài nhìn chung là sạch sẽ thái quá. Cung cách của ông ta ân cần còn lối nói thì có phong cách riêng. Chúng tôi dần biết rõ ông.

Biệt tài của ông Samgrass là giúp người khác biên soạn tác phẩm của họ, nhưng chính ông cũng là tác giả của vài cuốn sách khá kiểu cách. Ông rất giỏi đào bới các kho lưu trữ trong gia đình và thính mũi với những thứ đặc biệt cuốn hút. Sebastian đã nói qua quýt khi mô tả ông là “thuộc hạ của mẹ”; ông là thuộc hạ của gần như bất kỳ ai sở hữu thứ gì đó hấp dẫn ông.

Ông Samgrass là một nhà phả hệ học và theo chủ nghĩa chính thống; ông yêu những hoàng tộc bị truất hữu và thấu tỏ tính xác thực của các yêu sách đối địch chống lại ngôi vương; ông không phải người tu hành, nhưng ông hiểu biết hơn hầu hết người Công giáo về Giáo hội của họ; ông có bạn bè ở Vatican và có thể trình bày chi tiết về chính sách và các chức vụ được bổ nhiệm, có thể nói những giáo chức đương thời nào đang được sủng ái, ai đang bị thất sủng, giả thiết thần học nào gần đây là đáng ngờ, và tu sĩ dòng Tên này hay thầy tu dòng Đa Minh nọ đã “trượt trên băng mỏng” hay “dong buồm sát gió”* thế nào trong các diễn văn Mùa chay; ông có mọi thứ trừ đức tin, và về sau thích dự lễ giáng phúc trong nhà nguyện của Brideshead để thấy các quý bà quý cô trong gia đình cúi rạp bái lễ dưới tấm khăn choàng đăng ten đen; ông thích những vụ tai tiếng đã bị lãng quên trong xã hội thượng lưu và là kẻ tinh tường về dòng dõi tự xưng; ông xưng mình hoài cổ, nhưng tôi luôn cảm thấy ông đánh giá những bằng hữu oai vệ của ông, còn sống hay đã chết, đều có phần lập dị; chỉ có ông Samgrass mới là chân thật, những người còn lại chỉ là đám khoe mẽ phù du. Ông là lữ khách thời Victoria, vững vàng và hống hách, mà những thứ ngoại lai này diễu qua để mua vui cho ông. Và còn có gì đó hơi quá lẹ làng trong cung cách văn chương của ông; tôi nghi trong các phòng ốp ván của ông có đặt máy ghi âm đâu đó.

•

Các thành ngữ chỉ việc làm nguy hiểm.

Lần đầu tôi gặp ông khi ông đang ở bên phu nhân Marchmain, và lúc ấy tôi nghĩ bà không thể tìm được đối trọng nào tương phản rõ rệt hơn kẻ trí thức trèo cao này, cũng không tìm được sự tương phản nào làm tôn sức quyến rũ của bà hơn thế. Bà không phải kiểu người phăm phăm bước vào cuộc đời ai, nhưng gần cuối tuần đó Sebastian nói khá chua chát: “Cậu với mẹ mình có vẻ rất thân thiết,” và tôi nhận ra quả thực mình đang bị kéo vào mối thân tình này theo từng giai đoạn chóng vánh, khó nhận thấy, vì bà không có đủ lòng kiên nhẫn cho mối quan hệ nào không đáp ứng được điều đó. Đến khi bà đi thì tôi đã hứa dành cả kỳ nghỉ tới, không kể Giáng sinh, ở Brideshead.

Một, hai tuần sau, một sáng thứ Hai tôi đang ở trong phòng Sebastian chờ cậu ta học phụ đạo về thì Julia bước vào, theo sau là một gã to cao mà cô giới thiệu là “anh Mottram” và gọi là “Rex”. Họ giải thích là vừa lái xe từ một ngôi nhà họ ở mấy ngày cuối tuần lên đây. Rex Mottram ấm áp và tự tin trong chiếc áo măng tô kẻ ô; Julia lạnh lùng và khá e thẹn trong đồ lông thú; cô đi thẳng đến lò sưởi rồi khom xuống mà run cầm cập.

“Bọn em mong Sebastian mời bọn em bữa trưa,” cô nói. “Nếu anh ấy không mời thì bọn em có thể hỏi thử Boy Mulcaster lúc nào cũng được, nhưng không hiểu sao em nghĩ bọn em nên dùng bữa với Sebastian hơn, mà bọn em đang đói lắm. Nói đúng ra là bọn em đã chết đói suốt cuối tuần ở Chasms.”

“Cả Sebastian và Boy đều ăn trưa với anh. Mình đi luôn đi.”

Thế là, không chần chừ, họ gia nhập mấy người trong phòng tôi, một trong những buổi tiệc cuối cùng theo lối cũ mà tôi tổ chức. Rex Mottram ra sức gây ấn tượng. Anh ta đẹp trai với mái tóc sẫm mọc sát trán và cặp lông mày đen rậm rì. Anh nói giọng Canada lôi cuốn. Người ta sẽ nhanh chóng biết mọi thứ anh ta muốn họ biết về mình, rằng anh là người may mắn về tiền bạc, dân biểu, một tay cờ bạc, một gã tốt bụng; rằng anh thường xuyên chơi golf với Hoàng thân xứ Wales và hữu hảo với “Max” và “F.E.” rồi “Gertie” Lawrence rồi Augustus John và Carpentier - xem ra là với bất kỳ ai ta tình cờ nhắc đến. Về đại học thì anh ta nói: “Không, tôi chưa từng đi học. Nó chỉ có nghĩa ta bắt đầu cuộc đời muộn hơn gã kia ba năm thôi.”

Đời anh ta, theo như anh cho biết, bắt đầu khi chiến tranh nổ ra, anh ta được huân chương chiến công bội tinh cùng với người Canada rồi cuối cùng trở thành sĩ quan hầu cận cho một vị tướng danh tiếng.

Lúc chúng tôi gặp nhau, anh ta không thể quá ba mươi, nhưng ở Oxford chúng tôi thấy anh có vẻ già lắm. Julia cư xử với anh ta có chút khinh khi, có vẻ như cũng giống cô đối xử với tất cả mọi người, nhưng với vẻ chiếm hữu. Trong bữa ăn cô sai anh ra xe lấy thuốc lá, và một vài lần khi anh ta lớn tiếng, cô cáo lỗi giùm, nói: “Hãy nhớ anh ta là dân thuộc địa,” và anh đáp lại bằng tràng cười sang sảng.

Khi anh ta đi rồi tôi hỏi anh là ai.

“Ồ, người thân của Julia thôi mà,” Sebastian nói.

Một tuần sau chúng tôi hơi ngạc nhiên khi nhận bức điện anh ta mời chúng tôi với Boy Mulcaster ăn tối ở Luân Đôn vào đêm hôm sau, nhân dịp tổ chức “một buổi tiệc người nhà Julia”.

“Mình không nghĩ anh ta có quen ai trẻ trung đâu,” Sebastian nói; “bạn bè anh ta toàn cá mập già dai nhách ở Luân Đôn và Hạ viện. Bọn mình có đi không?”

Chúng tôi bàn thảo, và vì đời sống chúng tôi ở Oxford giờ đây chìm trong bóng tối quá nhiều rồi, chúng tôi quyết định đi.

“Sao anh ta muốn mời Boy?”

“Julia với mình quen hắn từ nhỏ đến giờ. Mình cho là thấy hắn ở bữa trưa với cậu, anh ta nghĩ hắn là bạn thân.”

Chúng tôi không ưa Mulcaster cho lắm, nhưng ba chúng tôi đều cao hứng khi được trường cho phép đi chơi tối, và xuất phát trên đường về Luân Đôn trong xe của Hardcastle.

Chúng tôi sẽ qua đêm tại Lâu đài Marchmain. Chúng tôi đến đó để thay đồ và trong khi thay, uống một chai sâm banh, đi ra đi vào phòng nhau trên tầng ba, những căn phòng khá tồi tàn so với khung cảnh tráng lệ bên dưới. Khi chúng tôi xuống lầu, Julia đi ngang chúng tôi để lên phòng mà vẫn còn mặc đồ thường ngày.

“Em trễ mất thôi,” cô nói, “hai anh nên đi tiếp đến chỗ Rex đi. Hai anh đến thật tuyệt quá.”

“Tiệc gì đây?”

“Một vũ hội từ thiện khủng khiếp em góp phần tổ chức. Rex cứ đòi mở dạ tiệc. Gặp lại hai anh ở đó nghe.”

Nơi Rex Mottram sống chỉ cách Lâu đài Marchmain mấy bước chân.

“Julia sẽ đến trễ,” chúng tôi báo, “con bé mới lên thay đồ thôi.” “Nghĩa là cô ấy sẽ đến muộn cả giờ. Ta nên làm chút rượu đi.”

Một người đàn bà được giới thiệu là “bà Champion” nói: “Em tin chắc cô ấy muốn chúng ta bắt đầu sớm, Rex.”

“Thôi thì cứ uống chút rượu đã.”

“Sao lại uống chai Jeroboam*, Rex?” Cô ta nói cáu kỉnh. “Anh lúc nào cũng muốn mọi thứ phải thật to.”

•

Chai rượu vang cực lớn, chứa lượng rượu gấp bốn đến sáu lần bình thường.

“Không quá to với bọn này đâu,” anh ta nói, cầm chai rượu cả hai tay và mở nút bần.

Ở đấy có hai cô gái, cùng trang lứa với Julia; họ đều có vẻ tham gia tổ chức buổi vũ hội. Mulcaster quen họ từ lâu và họ cũng biết gã, dù tôi nghĩ không hứng thú gì lắm. Bà Champion nói chuyện với Rex. Sebastian và tôi lại thấy mình uống rượu riêng với nhau như mọi khi.

Cuối cùng Julia cũng tới, thong dong, thanh tú, không chút ăn năn. “Lẽ ra các anh không nên để anh ta chờ,” cô nói. “Đó là phép xã giao kiểu Canada của anh ta.”

Rex Mottram là một chủ tiệc hào phóng, nên đến cuối bữa tối thì ba người chúng tôi từ Oxford đều đã khá say. Lúc chúng tôi đứng trong sảnh chờ mấy cô gái xuống và Rex với bà Champion đã rút đi nói chuyện riêng, thấp giọng nhưng khá gay gắt, Mulcaster nói: “Mình nói này, ta chuồn khỏi vũ hội gớm ghiếc này mà lại đằng má Mayfield đi.”

“Má Mayfield là ai?”

“Cậu biết má Mayfield mà. Ai cũng biết má Mayfield ở Old Hundredth. Mình có một em quen ở đó - một cô nàng bé bỏng dễ thương tên Effie. Effie nghe mình lên Luân Đôn mà chưa tới thăm cô nàng thì có mà chết. Đến gặp Effie chỗ má Mayfield đi.”

“Được,” Sebastian nói, “ta đi gặp Effie ở chỗ má Mayfield thôi.”

“Bọn mình xoáy thêm một chai sâm banh của anh chàng Mottram tốt bụng rồi rời vũ hội chết tiệt này để đến Old Hundredth. Được không?”

Rời vũ hội không phải chuyện khó; mấy cô gái mà Rex Mottram nhặt nhạnh về có nhiều bạn ở đó, sau khi chúng tôi nhảy với nhau vài bản, bàn chúng tôi dần đông lên; Rex Mottram cứ gọi thêm rượu; lát sau ba chúng tôi đã đứng với nhau ngoài vỉa hè.

“Cậu có biết chỗ ấy ở đâu không?”

“Biết chứ sao không, số 100 phố Sink.”

“Là ở đâu?”

“Ngay ngoài quảng trường Leicester. Nên đi xe.”

“Tại sao?”

“Đi xe riêng trong một dịp thế này bao giờ cũng hay hơn.”

Chúng tôi không thắc mắc lập luận này, và sai lầm của chúng tôi nằm ở đấy. Chiếc xe nằm ở sân trước Lâu đài Marchmain cách khách sạn chúng tôi khiêu vũ khoảng trăm thước. Mulcaster lái xe và sau một lúc loanh quanh, đưa chúng tôi an toàn đến phố Sink. Một người gác cửa đứng một bên khung cửa tối và một ông trung niên mặc áo dạ hội ở bên kia, đứng xoay mặt vào tường, áp trán vào tường gạch cho mát, một dấu hiệu cho thấy điểm đến của chúng tôi.

“Tránh ra, mấy người sẽ bị đầu độc đấy,” gã trung niên nói.

“Có phải hội viên không?” Gả gác cửa hỏi.

“Tên là Mulcaster,” Mulcaster đáp. “Tử tước Mulcaster.”

“Được, vào đi,” gã gác cửa nói.

“Mấy người sẽ bị cướp, đầu độc và nhiễm độc và bị cướp,” người đàn ông trung niên nói.

Bên trong khung cửa tối có một cửa sập sáng màu.

“Có phải hội viên không?” Một bà bệ vệ, mặc váy dạ hội, hỏi.

“Tôi thích thế,” Mulcaster đáp. “Giờ thì bà đã phải biết mặt tôi rồi chứ.”

“Phải rồi, cưng,” người đàn bà nói dừng dưng. “Mỗi người mười shilling.”

“Ồ, xem kìa, trước giờ tôi có phải trả đâu.”

“Chắc thế rồi, cưng. Tối nay bọn này đông kín rồi nên nộp mười shilling nhé. Ai đến sau mấy người sẽ phải trả một bảng. Mấy người may rồi đấy.”

“Cho tôi nói chuyện với bà Mayfield.”

“Tôi là bà Mayfield đây. Mỗi người mười shilling.”

“Ủa, má, bà mặc áo điệu đà tôi nhận không ra. Bà biết tôi mà, phải không? Boy Mulcaster đây.”

“Phải, cưng. Mỗi người mười shilling.”

Chúng tôi trả tiền, lúc này người đàn ông đứng giữa chúng tôi và cửa trong tránh lối cho chúng tôi qua. Bên trong nóng nực và đông nghịt, vì Old Hundredth lúc đó đang vào thời cực thịnh. Chúng tôi tìm được một bàn và gọi một chai; tên bồi lấy tiền trước khi khui rượu.

“Tối nay Effie đâu?” Mulcaster hỏi.

“Effie nào?”

“Effie, một em luôn ở đây. Em khá đen ấy.”

“Ở đây có nhiều cô lắm. Một số thì ngăm đen còn một số thì trắng. Ta gọi mấy cô xinh xinh cũng được. Tôi không hơi đâu mà biết tên họ.”

“Để mình đi tìm nàng ta,” Mulcaster nói.

Trong khi gã đi khỏi, hai cô gái dừng lại gần bàn chúng tôi và nhìn chúng tôi tò mò. “Thôi nào,” cô này nói cô kia, “bọn mình phí thời gian thôi. Bọn họ là dân đồng tính mà.”

Lát sau Mulcaster đắc thắng quay lại cùng Effie, tay bồi tức thì đem đến cho cô một đĩa trứng thịt muối mà không cần gọi.

“Tối giờ em mới được ăn,” cô nàng nói. “Thứ duy nhất tử tế ở đây là điểm tâm sáng; làm ta lượn quanh mà bụng cứ sôi sùng sục ấy.”

“Thêm sáu shilling nhé,” tay bồi nói.

Êm bụng rồi Effie chấm chấm miệng và nhìn chúng tôi.

“Em hay gặp anh ở đây đúng không nhỉ?” Cô nàng hỏi tôi.

“Tôi e là không.”

“Nhưng em đã gặp anh chưa?” Nói với Mulcaster.

“À, anh mong là vậy. Em chưa quên buổi tối nho nhỏ của chúng mình hồi tháng Chín chứ?”

“Chưa, anh yêu, tất nhiên là chưa. Anh là anh chàng trong Vệ binh bị đứt ngón chân, phải không?”

“Này, Effie, đừng trêu chọc thế.”

“Không phải, đó là đêm khác, nhỉ? Em biết rồi - anh đi cùng Bunty lúc cảnh sát ập vào và cả bọn nấp ở chỗ để mấy thùng rác.”

“Effie thích trêu chọc mình, phải không, Effie? Nàng đang giận mình vì xa cách lâu quá, phải không em?”

“Dù anh có nói gì đi nữa thì em cũng biết em thấy anh ở đâu rồi.

“Đừng đùa nữa.”

“Em không có ý đùa đâu. Nói thật lòng mà. Muốn nhảy không?”

“Không phải lúc này.”

“Tạ ơn Chúa. Tối nay giày em thít chân đau khiếp quá.”

Chẳng mấy chốc cô nàng với Mulcaster đã mải mê trò chuyện. Sebastian ngồi ngả người ra nói với tôi: “Mình sẽ mời hai cô kia vào ngồi cùng.”

Hai phụ nữ đi riêng lẻ đã nhìn ngó chúng tôi lúc nãy, lại lượn lờ về phía chúng tôi. Sebastian nhoẻn cười và đứng lên chào họ: chẳng mấy chốc họ cũng ăn nhiệt tình. Một cô có bộ mặt hốc hác như đầu lâu, cô kia thì trẻ măng ốm yếu. Đầu Lâu dường như là để dành cho tôi. “Tiệc tùng một tí thì sao nào,” cô nàng nói, “chỉ sáu người bọn mình về chỗ em?”

“Được chứ,” Sebastian đáp.

“Lúc các anh vào bọn em cứ ngỡ các anh là dân đồng tính.”

“Đó là tinh thần tuổi trẻ cực đoan của bọn anh mà.”

Đầu Lâu cười khúc khích. “Anh vui tính quá,” cô nàng nhận xét.

“Anh thật là dễ thương,” Trẻ Ốm nói. “Em phải đi thưa với bà Mayfield là bọn em sẽ ra ngoài.”

Khi chúng tôi ra ngoài thì vẫn còn sớm, mới chớm quá nửa đêm. Gã gác cửa cố thuyết phục chúng tôi đi taxi. “Tôi sẽ trông xe cho anh, thưa anh, tôi là anh thì tôi sẽ không lái đâu, thưa anh, quả thực là tôi sẽ không lái đâu.”

Nhưng Sebastian cầm lái và hai người phụ nữ ngồi cùng một ghế bên cạnh cậu ta, để chỉ đường. Effie và Mulcaster với tôi ngồi đằng sau. Tôi nghĩ chúng tôi đã hò reo một chút khi chạy xe đi.

Chúng tôi chạy không được xa. Chúng tôi rẽ vào đại lộ Shaftesbury rồi tiến về Piccadilly thì suýt đâm sầm vào một chiếc taxi.

“Vì Chúa,” Effie kêu lên, “đi thì nhìn chứ. Anh muốn giết cả bọn hay sao?”

“Gã ấy bất cẩn mà,” Sebastian nói.

“Anh lái chả an toàn tí nào,” Đầu Lâu nói. “Vả lại, đúng ra bọn mình phải đi phía bên kia đường.”

“Phải rồi,” Sebastian nói, đột ngột bẻ quặt xe qua.

“Này, dừng lại đi. Tôi đi bộ còn hơn.”

“Dừng à? Được chứ.”

Cậu ta dộng thắng xe và thế là chúng tôi bất thần dừng ngang xe giữa đường. Hai cảnh sát bước nhanh lại chỗ chúng tôi.

“Cho tôi rút lui,” Effie nói và nhảy phắt xuống, hớt hải chạy thoát thân.

Đám còn lại bị bắt.

“Tôi xin lỗi nếu tôi gây cản trở giao thông, thưa ngài cảnh sát,” Sebastian nói cẩn thận, “nhưng cô kia cứ một hai đòi tôi dừng xe cho cô xuống. Không chịu cũng không được với cô ấy. Như ngài cũng thấy đó, cô ấy gấp gáp lắm. Vấn đề thần kinh mà, ngài biết đấy.”

“Để em nói chuyện với hắn cho,” Đầu Lâu nói. “Này anh đẹp trai, bỏ qua đi nào; ngoài anh ra có ai thấy đâu. Mấy anh này chẳng có ý gì xấu. Em sẽ cho họ lên taxi và đưa họ về nhà êm thấm.”

Hai tay cảnh sát nhìn săm soi chúng tôi, chậm rãi, để đưa ra nhận định riêng. Đúng đến lúc mọi chuyện có lẽ đã suôn sẻ thì Mulcaster chen vào. “Nghe này, ông bạn,” gã nói. “Hai ông chẳng cần phải làm to chuyện. Bọn tôi vừa từ chỗ má Mayfield ra đây. Tôi nghĩ bà ta đã đút trước hai ông một khoản kha khá để nhắm tịt mắt lại. Đấy, hai ông cứ nhắm tịt lại với bọn này đi, và có vậy thì các ông sẽ đỡ mang tiếng là đồ bỏ.”

Câu đó đánh tan mọi ngờ vực của hai tay cảnh sát. Lát sau bọn tôi đã ở trong phòng giam.

Tôi không nhớ nhiều về sự việc ở đó hay quá trình tạm giam. Tôi nghĩ là Mulcaster đã chống đối quyết liệt và tố cai ngục ăn cắp khi họ bắt chúng tôi lấy hết đồ trong túi ra. Rồi chúng tôi bị giam lại, và trong ký ức đầu tiên rõ ràng của tôi xuất hiện những bức tường gạch men, đèn treo cao dưới cửa kính dày, một giường cũi và một cánh cửa không có nắm cửa ở phía tôi. Đâu đó về bên trái Sebastian với Mulcaster đang làm ầm ĩ. Sebastian đã đứng vững và khá điềm tĩnh trên đường đến đồn; lúc này, bị nhốt lại, cậu ta có vẻ điên cuồng và đấm cửa rầm rầm, gào lên: “Lũ khốn kia, tao không say. Mở cánh cửa này ra. Tao muốn gặp bác sĩ. Tao nói cho tụi bay biết tao không say,” trong khi Mulcaster, xa hơn, gào lên: “Chúa ơi, tụi bay sẽ phải trả giá cho chuyện này! Tụi bay đang phạm sai lầm lớn, tao nói cho biết. Gọi điện cho Bộ trưởng Nội vụ đi. Cho gọi luật sư của tao đi. Tao sẽ có habeas corpus*.”

•

Lệnh đình quyền giam giữ, quyền bảo hộ nhân thân.

Những tiếng rên la phản đối dậy lên từ các xà lim khác nơi đủ hạng ma cà bông và dân móc túi đang cố ngủ đôi chút: “Trời đất ơi, bớt cái mồm đi!” “Cho người ta yên một chút đi mấy ông!”… “Đây là nhà giam khốn nạn hay là nhà thương điên vậy hả?” - Và tên trung sĩ, đi tuần, nhắc nhở họ qua song sắt. “Nếu không tỉnh hồn tỉnh vía ra thì tụi bay sẽ ở đây đến hết đêm luôn.”

Tôi ngồi trên giường cũi chán nản và lơ mơ ngủ một chút. Lát sau tiếng huyên náo lắng đi và Sebastian nói: “Này, Charles, cậu tỉnh chứ?”

“Mình đây.”

“Chuyện này khốn kiếp gì đâu.”

“Mình không tìm bảo lãnh hay gì được à?”

Mulcaster hình như đã ngủ thiếp đi.

“Mình nói cậu nghe, gã đó - Rex Mottram. Hắn mà ở đây thì sự việc sẽ êm thấm ngay.”

Chúng tôi gặp chút rắc rối khi cố liên lạc với anh ta; phải nửa giờ sau tên cảnh sát phụ trách mới trả lời chuông của tôi. Cuối cùng hắn cũng bằng lòng, khá hồ nghi, gửi tin nhắn đến khách sạn đang mở vũ hội. Thêm một lúc chờ đợi nữa, rồi cửa phòng giam chúng tôi mới mở.

Lẩn lút qua bầu không khí bẩn thỉu ở đồn cảnh sát, mùi chua của bụi và thuốc khử trùng, là khói nồng đượm, ngọt ngào của một điếu xì gà Havana - hai điếu xì gà Havana, vì tay trung sĩ phụ trách cũng hút.

Rex đứng trong phòng lập biên bản trông như hiện thân - thật ra là biếm họa - cho quyền lực và thịnh đạt; anh ta mặc áo khoác viền lông thú với ve áo rộng và đội mũ lụa. Cảnh sát cung kính và sốt sắng giúp.

“Chúng tôi phải làm phận sự của mình,” họ nói. “Giữ các anh đây để bảo vệ họ.”

Mulcaster trông xỉn quắc cần câu, và bắt đầu ấp úng khiếu nại không đầu không đuôi là gã đã bị bác quyền có đại diện pháp luật và quyền công dân. Rex nói: “Tốt hơn là để mình tôi nói thôi.”

Lúc này đầu óc đã tỉnh táo nên tôi mê mẩn nhìn và nghe Rex giải quyết sự vụ của chúng tôi. Anh ta xem xét các biên bản buộc tội, nói năng hòa nhã với những người bắt bớ; bằng sắc thái hết sức khó nhận thấy anh ta thực hiện một pha hối lộ rồi nhanh chóng ém nhẹm đi khi thấy mọi chuyện đã kéo dài quá lâu và được loan truyền rộng rãi; anh lảnh trách nhiệm đưa chúng tôi ra tòa trị an lúc mười giờ sáng mai, rồi dẫn chúng tôi đi. Xe của anh ta đậu bên ngoài.

“Tối nay bàn bạc cũng chẳng ích gì đâu. Các cậu sẽ ngủ ở đâu?”

“Nhà Hầu tước,” Sebastian đáp.

“Các cậu nên đến chỗ tôi thì hơn. Tôi có thể thu xếp cho hai cậu tối nay. Cứ để mọi chuyện tôi lo.”

Rõ ràng anh ta lấy làm thích tính chu đáo của mình.

Sáng hôm sau màn trình diễn còn ấn tượng hơn. Tôi thức giấc với cảm giác giật mình ngơ ngác vì đang ở trong một phòng lạ hoắc, và trong mấy giây đầu định thần lại, ký ức buổi tối hôm trước hiện về, đầu tiên như thể một cơn ác mộng, rồi thành hiện thực. Đầy tớ của Rex đang soạn đồ trong một va li ra. Khi thấy tôi cựa mình anh đi đến bệ rửa tay và rót thứ gì đó trong chai. “Tôi nghĩ tôi đã lấy đủ các thứ ở Nhà Marchmain rồi,” anh ta nói. “Ông Mottram bảo đến hiệu Heppell mua cái này.”

Tôi uống thuốc nước và thấy đỡ hơn.

Một ông từ Trumper đến để cạo râu cho chúng tôi.

Rex ăn điểm tâm cùng chúng tôi. “Quan trọng là phải trình diện trước tòa cho tử tế,” anh ta nói. “May là hai cậu không ai trông say xỉn lắm.”

Ăn sáng xong viên luật sư tới và Rex kể lại vắn tắt vụ việc.

“Sebastian gay rồi,” anh ta nói. “Cậu ta có thể bị kết án lên đến sáu tháng tù vì lái xe trong lúc say. Không may là cậu sẽ phải trình diện trước Grigg. Ông ta khá nghiêm ngặt với những vụ loại này. Tất cả những gì diễn ra sáng nay là ta sẽ xin cho Sebastian khất một tuần để chuẩn bị bào chữa. Hai cậu sẽ nhận tội, nói là mình rất hối lỗi, rồi nộp phạt năm shilling. Tôi sẽ xem có thể làm gì trong chuyện lo lót các báo chiều. Tờ Ngôi sao thì chắc sẽ căng.

“Nhớ, điều quan trọng là tuyệt không nhắc gì đến Old Hundredth. May là mấy cô ả tỉnh táo và không bị buộc tội, nhưng tên họ đã được lấy làm nhân chứng. Nếu ta cố làm suy yếu bằng chứng của cảnh sát, họ sẽ bị gọi lên. Phải tránh chuyện đó bằng mọi giá, nên ta sẽ phải ngậm bồ hòn trước toàn bộ câu chuyện của cảnh sát và kêu gọi lòng quảng đại của thẩm phán, cầu xin ông ấy đừng làm tàn lụi sự nghiệp của một thanh niên chỉ vì một khinh suất trai trẻ. Chuyện đó sẽ ổn thôi. Ta sẽ cần một giáo sư chứng nhận hạnh kiểm tốt. Julia nói tôi là nhà cậu có một ông tên Samgrass. Ông ta sẽ lo liệu được. Còn câu chuyện của cậu thì chỉ là cậu từ Oxford tới để dự một buổi vũ hội hoàn toàn đứng đắn, không quen uống rượu, đã uống quá chén, và lạc đường khi lái xe về nhà.

“Sau đó ta sẽ phải lo thu xếp với người có thẩm quyền ở Oxford.”

“Tôi đã bảo chúng gọi cho luật sư của tôi,” Mulcaster nói, “mà chúng không chịu. Tự chúng làm sai đứt đuôi đi rồi, và tôi thấy không lý gì chúng lại được yên thân về chuyện đó.”

“Vì Chúa đừng gây sự tranh cãi gì hết. Chỉ nhận tội và nộp phạt. Hiểu chưa?”

Mulcaster làu bàu nhưng chấp nhận.

Ở tòa mọi chuyện diễn ra như Rex dự đoán. Lúc mười giờ rưỡi chúng tôi đứng ở phố Bow, Mulcaster và tôi là người tự do, Sebastian buộc phải hầu tòa sau một tuần nữa. Mulcaster chịu im miệng không khiếu nại; gã với tôi bị khiển trách và nộp phạt mỗi người năm shilling và mười lăm shilling án phí. Mulcaster đang trở nên khá rầy rà cho chúng tôi, nên chúng tôi nhẹ người khi nghe gả có việc ở Luân Đôn. Ông luật sư hấp tấp bỏ về và Sebastian với tôi còn lại một mình chán nản.

“Mình cho là mẹ đã nghe chuyện rồi,” cậu ta nói. “Khốn kiếp, khốn kiếp, khốn kiếp! Trời thì lạnh. Mình không về nhà đâu. Mình không biết đi đâu. Thôi bọn mình cứ lẻn về lại Oxford rồi chờ bọn họ làm phiền bọn mình.”

Đám quen quậy phá của tòa vi cảnh đến rồi đi, lên lên xuống xuống các bậc cầu thang; nhưng chúng tôi vẫn đứng ở góc đường lộng gió, chưa quyết.

“Sao không tìm Julia?”

“Chắc mình sẽ ra nước ngoài.”

“Sebastian thân mến ơi, bạn sẽ chỉ bị sạc cho một trận và nộp phạt vài bảng thôi mà.”

“Phải, nhưng thật là phiền phức - mẹ với Bridey rồi cả nhà và mấy giáo sư. Mình thà vô tù còn hơn. Nếu mình cứ trốn ra nước ngoài thì họ không thể lôi mình về được, phải không? Thiên hạ làm vậy khi bị cảnh sát theo dõi. Mình biết mẹ sẽ làm như thể bà phải đứng mũi chịu sào trong chuyện này.”

“Ta gọi cho Julia nói con bé gặp bọn mình đâu đó mà bàn chuyện này đi.”

Chúng tôi gặp nhau tại quán Gunter ở quảng trường Berkeley. Julia, như hầu hết phụ nữ thời đó, đội mũ xanh lá kéo sụp xuống mắt có đính mũi tên kim cương; cô cắp nách một con chó nhỏ, nằm gần như lọt thỏm trong áo khoác lông của cô. Cô chào hỏi chúng tôi với vẻ quan tâm khác mọi khi.

“Chà, hai anh đúng là hai đứa trẻ nghịch ngợm; em phải nói hai anh trông rất giống vậy. Em bị say có mỗi một lần mà bại xụi cả ngày hôm sau. Em thật tình nghĩ lẽ ra hai anh phải cho em theo với. Vũ hội chán chết được, mà em cũng luôn ước được đến Old Hundredth. Sẽ chẳng bao giờ có ai dẫn em đi. Chỗ đó tuyệt không?”

“Vậy là em cũng biết hết chuyện rồi?”

“Hồi sáng Rex gọi cho em kể hết rồi. Các bạn gái của hai anh trông thế nào?”

“Đừng có tọc mạch thái quá,” Sebastian nói.

“Cô nàng của anh giống như cái đầu lâu.”

“Của anh thì giống bệnh nhân lao phổi.”

“Trời đất.” Chuyện chúng tôi ra ngoài lê la với đàn bà rõ ràng khiến Julia đánh giá chúng tôi cao hơn; với cô họ là điều gây quan tâm nhất.

“Mẹ biết chưa?”

“Về đầu lâu với lao phổi của hai anh thì chưa. Mẹ biết hai anh bị vào bót. Em kể cho mẹ nghe. Tất nhiên là mẹ vẫn cao thượng lắm. Anh biết cậu Ned làm gì cũng đều luôn chỉn chu, vậy mà có lần ông bị tống giam vì đem một con gấu vào buổi họp của Lloyd George, nên mẹ thật sự thấy những chuyện thế này cũng là thường tình thôi. Mẹ muốn cả hai anh đến ăn trưa với mẹ.”

“Ôi trời!”

“Rắc rối duy nhất là giấy tờ và gia đình. Gia đình cậu có ghê gớm không, Charles?”

“Chỉ mỗi ba mình thôi. Ông sẽ không bao giờ nghe về chuyện đó.”

“Gia đình bọn mình thì kinh khủng. Khổ thân mẹ, sắp tới kiểu gì củng phát ốm với đám người đó. Họ sẽ viết thư và đến thăm an ủi, trong lúc đó thì một nửa trong số họ sẽ nghĩ bụng, ‘Nuôi dạy thằng con trai thành người Công giáo sẽ như vậy đó,’ còn nửa kia thì nghĩ, ‘Đó là bởi cho nó đi học Eton thay vì Stonyhurst*.’ Khổ thân mẹ, không biết đâu mà lần.”

•

Trường Eton là trường nội trú dành cho các nam sinh nội trú tuổi từ 13 đến 18, được Henry VI thành lập vào năm 1440. Còn trường Stonyhurst là trường của Công giáo, tuân thủ truyền thống Dòng Tên, Giáo lý Công giáo đóng một vai trò trung tâm trong chương trình giáo dục, chú trọng đến cả cầu nguyên và phục vụ, theo triết lý Dòng Tên.

Chúng tôi ăn trưa với phu nhân Marchmain. Bà chấp nhận toàn bộ câu chuyện với sự cam chịu hài hước. Bà chỉ trách: “Mẹ không hiểu nổi sao con lại đến ở nhà anh Mottram. Lẽ ra con nên đến kể mẹ nghe trước.”

“Mẹ sẽ giải thích chuyện đó với cả nhà sao đây?” Bà hỏi. “Họ sẽ sốc nếu biết họ buồn bực về chuyện đó hơn cả mẹ. Con có nhớ em dâu của mẹ không, mợ Fanny Rosscommon ắy? Bà ấy vẫn luôn nghĩ mẹ nuôi dạy con cái không tốt. Giờ mẹ bắt đầu nghĩ có lẽ mợ đúng.”

Khi chúng tôi ra về, tôi nói: “Bà ấy dễ thương hết sức. Cậu lo lắng như vậy làm gì?”

“Mình không giải thích được,” Sebastian nói khổ sở.

⁎

Một tuần sau Sebastian ra hầu tòa và bị phạt mười bảng. Báo chí tranh nhau tường thuật vụ này, một bài trong số đó có cái tít mỉa mai: “Con trai Hầu tước không quen uống rượu.” Thẩm phán nói rằng nhờ hành động mau lẹ của cảnh sát cậu ta mới không bị tội nặng… “Chỉ nhờ may mắn anh mới không phải gánh trách nhiệm cho một tai nạn nghiêm trọng…” Ông Samgrass chứng nhận Sebastian có phẩm cách không thể chê trách và rằng một tương lai xán lạn ở đại học đang lâm nguy. Báo chí cũng chộp lấy cái này - “Sự nghiệp của sinh viên gương mẫu đang lung lay.” Nếu không nhờ chứng nhận của ông Samgrass, thẩm phán nói, cậu ta đã phải lãnh một án phạt làm gương; luật được áp dụng như nhau dù với một sinh viên Oxford hay với một gã thanh niên côn đồ; quả thực gia đình càng tử tế thì vi phạm càng đáng xấu hổ…

Ông Samgrass không chỉ có giá ở phố Bow. Tại Oxford ông cho thấy sự năng nổ và nhạy bén như Rex Mottram ở Luân Đôn. Ông phỏng vấn các lãnh đạo ở trường đại học, các giám thị, phó hiệu trưởng; ông xui Đức ông Bell ghé thăm hiệu trưởng Christ Church; ông dàn xếp cho phu nhân Marchmain nói chuyện với chính hiệu trưởng; kết quả là ba chúng tôi bị cấm túc cho đến hết học kỳ. Hardcastle, không vì lý do gì rõ rệt, bị tước quyền sử dụng xe; rồi sự việc cũng qua đi. Hình phạt kéo dài nhất chúng tôi phải hứng chịu là quan hệ thân tình với Rex Mottram và ông Samgrass, nhưng vì đời sống của Rex là ở Luân Đôn, trong một thế giới chính trị và tài chính cao cấp, còn đời sống của ông Samgrass thì gần gũi với chúng tôi ở Oxford nên chúng tôi chịu đựng ông ta nhiều hơn.

Cả học kỳ đó ông ám chúng tôi. Vì giờ đã bị “cấm túc”, chúng tôi không thể ở bên nhau mỗi tối, và từ chín giờ trở đi thì chúng tôi chỉ có một mình và phó thác cho lòng nhân từ của ông Samgrass. Hầu như không tối nào là ông không ghé đứa này hay đứa kia. Ông nói về “chuyến vui chơi hoang đàng của chúng ta” cứ như ông cũng ở trong xà lim, và làm như gắn bó với chúng tôi lắm… Có lần tôi trèo khỏi trường và bị ông Samgrass bắt gặp trong phòng của Sebastian sau khi cổng đóng, và chuyện đó cũng trở thành đề tài để ông ta giễu cợt. Do vậy mà tôi không ngạc nhiên khi sau Giáng sinh, tôi tới Brideshead thì thấy ông Samgrass, như thể đang chờ tôi, ngồi một mình trước lò sưởi trong phòng họ gọi là “Sành Thảm”.

“Chắc cậu thấy tôi độc chiếm nơi này,” ông ta nói, mà quả thực ông có vẻ độc chiếm sảnh và những cảnh săn bắn âm u treo xung quanh, độc chiếm những cột tượng ở hai bên lò sưởi, độc chiếm tôi, khi ông đứng lên cầm tay tôi và chào hỏi như ông chủ nhà: “Sáng nay,” ông ta tiếp tục, “chúng tôi có buổi tập hợp trên bãi cỏ Chó săn nhà Marchmain - một quang cảnh cổ xưa thú vị - và các bạn trẻ của ta đều đi săn cáo, ngay cả Sebastian trông hết sức tao nhã trong chiếc áo khoác hồng, chắc cậu không ngạc nhiên. Brideshead thì ấn tượng hơn là tao nhã; cậu ta là người đồng tổ chức cuộc săn thú với một nhân vật vui tính trong vùng gọi là ngài Walter Strickland-Venables. Tôi ước gì hai người họ có mặt trong mấy tấm thảm khá là buồn tẻ này - họ sẽ tạo vẻ huyền ảo cho chúng.

“Bà chủ của chúng ta vẫn ở nhà; còn cả một thầy tu dòng Đa Minh mới bệnh dậy, ông này đọc quá nhiều Maritain mà lại quá ít Hegel; có cả ngài Adrian Person, tất nhiên, và hai người bà con nhà Magyar khá hãm tài - tôi đã thử trò chuyện với họ bằng tiếng Đức và tiếng Pháp, nhưng họ không chịu nói sang thứ tiếng nào cả. Tất cả bọn họ giờ đã lái xe đi thăm một người hàng xóm. Tôi dành một buổi chiều ấm cúng trước lò sưởi với Charlus vô song. Cậu tới khiến tôi mạnh dạn gọi ít trà. Tôi thu xếp cậu với khách khứa thế nào đây? Trời hỡi, mai là họ rã đám rồi. Tiểu thư Julia đã lên đường đi ăn mừng năm mới ở chỗ khác, mang theo cả beau-monde*. Tôi sẽ nhớ những cô bé xinh xắn ở nhà này - nhất là cô Celia; cô ấy là em gái của anh bạn cùng cảnh ngộ với chúng ta, Boy Mulcaster, nhưng chẳng giống cậu ta chút nào. Cô ấy có lối nói chuyện như chim, cứ mổ mổ vào chủ đề theo cách tôi thấy cuốn hút vô cùng, và lối ăn mặc giống mấy lớp trưởng mà tôi chỉ còn biết nhận xét là ‘sang trọng’. Tôi sẽ nhớ cô ấy, vì ngày mai tôi sẽ không đi. Ngày mai tôi bắt đầu nghiêm túc soạn cuốn sách cho bà chủ nhà - xin cứ tin tôi, đó sẽ là kho báu của thế hệ này; thuần gốc 1914.”

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác. Giới thượng lưu.

Người ta mang trà lên, không lâu sau, Sebastian quay về; cậu nói đã thua cuộc săn sớm và cưỡi ngựa về nhà; những người khác về sau cậu ta một lát, được xe đến đón vào cuối ngày; Brideshead vắng mặt; anh ta lo liệu mấy cái cũi nhốt cáo còn Cordelia đi với anh. Những người còn lại ngồi đầy sảnh rồi chốc sau đã ăn trứng bác và bánh xốp; còn ông Samgrass, đã ăn trưa ở nhà và chợp mắt cả buổi chiều trước lò sưởi, ăn trứng và bánh xốp với họ. Lát sau nhóm của phu nhân Marchmain về, và trước khi chúng tôi lên lầu thay đồ ăn tối, bà nói “Ai đến nhà nguyện cầu kinh Mân Côi không?” thì Sebastian và Julia nói mình phải đi tắm ngay, ông Samgrass đi với bà và thầy dòng.

“Mình ước gì ông Samgrass đi đi,” Sebastian nói trong phòng tắm, “mình chán phải biết ơn ông ta rồi.”

Trong mười lăm ngày sau đó, nỗi chán ghét ông Samgrass đã trở thành một bí mật nho nhỏ giữa mọi thành viên trong nhà; khi có mặt ông ta, đôi mắt đẹp già nua của ngài Adrian Porson dường như hướng về một chân trời xa xăm còn đôi môi mím lại trong vẻ bi quan kinh điển. Chỉ có mấy người bà con Hungary, lầm lẫn địa vị gia sư, tưởng ông ta là một gia nhân cấp cao được đặc ân khác thường, không hề hấn gì vì sự có mặt của ông.

⁎

Ông Samgrass, ngài Adrian Porson, hai người Hungary, thầy dòng, Brideshead, Sebastian, Cordelia là tất cả những người ở lại sau tiệc Giáng sinh.

Tôn giáo ngự trị trong nhà; không chỉ trong hành động - Thánh lễ hàng ngày và đọc kinh Mân Côi, sáng tối trong nhà nguyện - mà còn trong mọi giao thiệp. “Ta phải biến Charles thành người Công giáo,” phu nhân Marchmain nói, và chúng tôi đã có nhiều cuộc trò chuyện nho nhỏ trong những lần tôi đến thăm mà bà ý nhị lái đề tài về hướng sùng đạo. Sau buổi nói chuyện đầu tiên như vậy Sebastian nói: “Mẹ đang ‘nói chuyện đôi chút’ với cậu à? Bà lúc nào cũng vậy. Mình ước gì bà đừng làm vậy nữa.”

Không bao giờ ta được mời để đến nói chuyện đôi chút, hay được dẫn dắt một cách hữu ý; khi bà muốn nói chuyện thân tình, ta lại thấy mình có một mình với bà, nếu đó là mùa hè, thì đó sẽ là một chuyến đi dạo cô tịch bên hồ hay trong góc vườn hồng có tường rào; nếu là mùa đông thì trong phòng khách của bà dưới tầng một.

Căn phòng này là của riêng bà; bà đã chiếm hữu nó và sửa sang lại để khi bước vào, ta như ở trong một ngôi nhà khác. Bà đã cho hạ thấp trần, và cái mái đua cầu kỳ trang hoàng cho mọi căn phòng khác đã biến mất; một trong bốn bức tường được ốp gấm thêu kim tuyến, sơn sọc xanh nhạt và lấm tấm vô vàn hình giọt nước nho nhỏ trong một kết hợp dịu mắt; không khí ngọt ngào hương hoa tươi và cánh hoa khô mốc; sách của bà bọc bìa da mềm, những tác phẩm thơ và văn chương mộ đạo được đọc nhiều, chất đầy một tủ sách nhỏ bằng gỗ hồng; bệ lò sưởi bày kín những báu vật riêng tư nho nhỏ - một tượng Đức Mẹ bằng ngà, một tượng thánh Joseph bằng thạch cao, di ảnh của ba người anh trai chinh chiến. Khi Sebastian với tôi ở Brideshead bên nhau trong tháng Tám rực rỡ đó, chúng tôi đã tránh xa phòng mẹ cậu ta.

Những khúc đoạn chuyện trò quay về với tôi cùng ký ức về căn phòng của bà. Tôi nhớ bà nói: “Ngày tôi còn con gái nhà chúng tôi khá nghèo, nhưng vẫn giàu hơn hầu hết thiên hạ, và khi cưới chồng, tôi trở nên giàu có. Điều đó thường làm tôi lo, và tôi nghĩ thật sai trái khi mình có biết bao thứ đẹp đẽ như vậy trong khi người khác không có gì. Giờ tôi nhận ra rằng người giàu cũng có thể có tội khi thèm muốn những đặc ân của người nghèo. Người nghèo vẫn luôn là con cưng của Chúa và các thánh, nhưng tôi tin một trong những thành tựu đặc biệt của ơn trên là thánh hóa toàn thể cuộc đời, kể cả người giàu. Ngày xưa nếu cậu ngoại đạo và giàu có ở Rome thì tất yếu đó là chuyện độc ác; ngày nay nó không còn như vậy nữa.”

Tôi nói điều gì đó về con lạc đà và lỗ kim thì bà sung sướng bắt lấy ý này.

“Nhưng tất nhiên,” bà nói, “thật không ngờ được là lạc đà lại đi qua lỗ kim, nhưng Phúc âm tràn ngập những điều không ngờ được. Không thể ngờ là một con bò với một con lừa lại thờ một cái nôi. Thú vật luôn làm những điều kỳ lạ nhất trong đời các thánh. Tất cả đều là một phần của thơ ca, khía cạnh Alice-lạc-xứ-thần-tiên, trong tôn giáo.”

Nhưng tôi không động lòng trước đức tin của bà cũng như sức quyến rũ của bà: hay đúng hơn, cả hai làm tôi cảm động ngang nhau. Lúc đó tôi không để tâm đến gì khác ngoài Sebastian, và tôi đã thấy cậu ta đang bị đe dọa, dù tôi vẫn chưa biết mối đe dọa hung hiểm thế nào. Lời cầu nguyện thường trực, vô phương của cậu là được yên thân. Bên dòng nước xanh và lá cọ xạc xào trong tâm trí cậu, cậu vô tư và hiền lành như một người Polynesia; chỉ khi con tàu lớn bỏ neo bên kia rặng san hô, và chiếc ca nô thò lên đầm, và con dốc chưa từng biết đến dấu ủng nay bị giày xéo dưới bàn chân xâm lược tàn nhẫn của thương nhân, nhà cai trị, nhà truyền giáo, du khách - bấy giờ mới là lúc để đào lên những vũ khí cổ xưa của bộ tộc và gióng trống trên đồi; hay dễ dàng hơn, rời bỏ khuôn cửa ngập nắng mà nằm một mình trong bóng tối, nơi các vị thần sơn xanh vẽ đỏ bất lực diễu hành qua những bức tường trong vô vọng, và họ muốn lủng phổi giữa những chai rum.

Và vì Sebastian tính cả lương tri của chính mình và mọi đòi hỏi tình cảm con người trong số những kẻ xâm lược, những ngày cậu ta được ở chốn thiên đường Arcadia chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Vì với tôi, chính trong thời gian bình yên này Sebastian bắt đầu hoảng hốt. Tôi hiểu thấu cái tâm trạng cảnh giác và nghi ngại đó của cậu, như con nai bỗng ngóc đầu nghe ngóng tiếng săn đuổi nơi xa; tôi đã thấy cậu ta đâm cảnh giác khi nghĩ đến gia đình hay tôn giáo của mình, giờ đây tôi còn thấy cả nỗi nghi ngờ. Cậu chưa hết yêu, nhưng cậu mất đi niềm vui thích, vì tôi không còn là một phần trong sự cô độc của cậu nữa. Khi tôi trở nên thân quen với gia đình cậu ấy, tôi trở thành một phần trong thế giới mà cậu tìm cách chạy trốn; tôi trở thành một trong những gông cùm trói buộc cậu. Đó là vai trò mà mẹ cậu, trong mọi cuộc chuyện trò nho nhỏ giữa chúng tôi, tìm cách gán tôi vào. Mọi điều vẫn chưa được nói ra. Chỉ là vào những lúc hiếm hoi tôi mới mơ hồ nhận thấy có điều gì đó đang cận kề.

Nhìn từ bên ngoài thì ông Samgrass là kẻ thù duy nhất. Sebastian với tôi ở lại Brideshead nửa tháng, sống cuộc sống của riêng mình. Anh trai cậu bận bịu với các môn thể thao và trông nom điền sản; ông Samgrass trong thư phòng soạn cuốn sách cho phu nhân Marchmain; ngài Adrian Porson độc chiếm hầu hết thời gian của phu nhân Marchmain. Chúng tôi ít gặp họ trừ vào buổi chiều tối; dưới mái nhà rộng lớn đó có chỗ cho đủ mọi hình thức sinh hoạt độc lập.

Hết nửa tháng Sebastian nói: “Mình không chịu nổi ông Samgrass nữa rồi. Bọn mình lên Luân Đôn đi,” thế là cậu ta đến ở với tôi và bắt đầu sống tại nhà tôi thường xuyên hơn là “Nhà Hầu tước”. Ba tôi thấy thích cậu. “Ba nghĩ bạn con thú vị lắm,” ông nói. “Nói nó đến chơi thường xuyên nhé.”

⁎

Thế rồi, về lại Oxford, chúng tôi tiếp tục cuộc sống dường như đang co rút trong khí lạnh. Nỗi buồn đeo bám Sebastian học kỳ trước nhường chỗ cho một kiểu ủ ê, ngay cả với tôi. Cậu ta đau ốm đâu đó trong lòng, tôi không biết vì sao, và tôi đau lòng cho cậu, vô phương cứu giúp.

Giờ đây khi cậu vui vẻ thì thường là lúc cậu say, và khi say cậu đâm mắc chứng “chọc ông Samgrass”. Cậu bịa ra khúc hát có điệp khúc, “Mông xanh lét là ông Samgrass - Samgrass là ông mông xanh”, hát theo điệu chuông nhà thờ St. Mary, và cứ độ tuần một lần, cậu lại rống lên dưới cửa sổ phòng ông. Ông Samgrass là giáo sư đầu tiên có điện thoại riêng lắp trong phòng. Sebastian trong cơn say thường gọi lên phòng và hát cho ông ta nghe khúc hát đơn sơ này. Ông Samgrass đón nhận phần lớn tất cả những điều này với thái độ thiện chí, như người ta nói, nhoẻn cười xun xoe khi gặp chúng tôi, nhưng ngày càng tự tin, như thể mỗi hành vi xúc phạm bằng cách nào đó lại thắt chặt gọng kìm của ông với Sebastian.

Chính trong học kỳ này tôi bắt đầu nhận ra Sebastian là một kẻ bợm rượu theo nghĩa khá khác với tôi. Tôi cũng thường say, nhưng vì cao hứng quá độ, vì say mê khoảnh khắc, và vì ước muốn kéo dài và làm khoảnh khắc ấy đậm đà thêm; Sebastian thì uống để chạy trốn. Khi chúng tôi cùng trở nên già dặn và nghiêm chỉnh hơn thì tôi uống ít đi, còn cậu ta thì nhiều thêm. Tôi phát hiện đôi lúc khi tôi về lại trường rồi, cậu thường thức đến khuya chè chén một mình. Một loạt tai ương ập đến với cậu chớp nhoáng và dữ dội bất ngờ đến mức tôi khó nói chính xác đã nhận ra bạn mình lún sâu trong rắc rối từ khi nào. Tôi chỉ biết nó xảy đến vào kỳ nghỉ Phục sinh.

Julia thường nói, “Tội anh Sebastian. Nó như thể phản ứng hóa học trong người anh ấy.”

Đó là cụm từ lóng thời ấy, xuất phát từ quan niệm sai lầm quái đản nào đó về khoa học thường thức. Người ta dùng câu “Giữa họ như thể có phản ứng hóa học” để giải thích sự căm ghét hay yêu thương quá mức kiềm chế giữa hai người bất kỳ. Một kiểu bình cũ rượu mới. Tôi không tin có bất kỳ phản ứng hóa học nào bên trong bạn tôi.

Tiệc Phục sinh ở Brideshead là một sự kiện cay đắng, đỉnh điểm là một vụ việc nhỏ nhưng gây sát thương lớn không sao quên được. Sebastian say mèm trước bữa ăn tối trong nhà mẹ cậu, và từ đó đánh dấu khởi đầu cho một thời kỳ mới trong lý lịch u sầu của cậu, một cú sải bước nữa trong cuộc trốn chạy khỏi gia đình đã làm cậu tiêu tùng.

Đến cuối ngày, đám đông khách dự lễ Phục sinh rời Brideshead. Sự kiện được gọi là tiệc Phục sinh, dù thật ra nó đã bắt đầu vào hôm thứ Ba của tuần lễ Phục sinh, vì cả nhà Flyte vừa đi nghỉ ở một nhà khách tu viện từ thứ Năm Rửa Chân cho đến lễ Phục sinh. Năm nay Sebastian đã nói sẽ không đi, nhưng đến phút chót lại nhượng bộ, và về nhà trong tâm trạng muộn phiền thống thiết đến nỗi tôi hoàn toàn không vực cậu dậy được.

Sebastian uống rất nhiều, suốt cả tuần - chỉ có tôi mới biết nhiều ra sao - và uống theo kiểu bồn chồn, lén lút, hoàn toàn không giống thói quen cũ. Trong tiệc luôn có một khay rượu nặng pha nước để trong thư phòng, và Sebastian bắt đầu lẻn vào đó lúc này lúc khác trong ngày mà không nói gì ngay cả với tôi. Căn nhà vắng tanh hầu như cả ngày. Tôi đang vẽ một bức tranh tường nữa trong phòng tắm nắng nhỏ ở hàng cột. Sebastian kêu bị cảm lạnh, ở trong nhà, và suốt từ lúc đó không bao giờ tỉnh táo; cậu tuyệt không nói một lời để khỏi bị chú ý. Chốc chốc tôi để ý thấy cậu thu hút những cái liếc nhìn tò mò, nhưng hầu hết khách khứa chỉ quen biết cậu sơ sài nên không nhìn thấy sự thay đổi ở cậu, trong khi gia đình cậu lại bận bịu, mỗi người đều phải tiếp những vị khách riêng.

Khi tôi quở trách thì cậu ta nói, “Mình không chịu nổi tất cả những người ở đây,” nhưng chính khi khách khứa ra về và cậu lại phải giáp mặt gia đình trong sự gần gũi bức bối thì đó mới là lúc cậu suy sụp.

Thông lệ là đem khay cocktail vào phòng khách lúc sáu giờ; chúng tôi tự pha thức uống và các chai được lấy đi khi chúng tôi đi thay đồ; sau đó, ngay trước bữa tối, cocktail lại xuất hiện, lần này được người hầu đưa mời tận tay.

Sebastian biến mất sau tiệc trà; ánh sáng đã tắt và tôi ngồi chơi mạt chược với Cordelia cả giờ sau đó. Lúc sáu giờ tôi đang ở một mình trong phòng khách thì cậu ta quay lại; cậu nhíu mày theo cách tôi biết quá rõ, và khi cậu nói thì tôi nhận ra âm sắc nhừa nhựa say mèm trong giọng.

“Họ chưa đem cocktail ra à?” Cậu ta lóng ngóng giật dây chuông.

Tôi hỏi: “Nãy giờ cậu ở đâu?”

“Ở trên nhà với vú.”

“Mình không tin đâu. Cậu đi uống ở đâu đó.”

“Mình đọc sách trong phòng. Hôm nay mình cảm lạnh nặng hơn rồi.”

Khi khay được bưng ra, cậu rót gin với vermouth tràn cả vành cốc rồi cầm ra khỏi phòng. Tôi đi theo cậu lên lầu, ở đó cậu đóng cửa phòng ngủ lại trước mặt tôi và xoay chìa.

Tôi quay lại phòng khách đầy lo sợ và linh cảm xấu.

Gia đình tập hợp. Phu nhân Marchmain nói: “Sebastian sao rồi?”

“Cậu ta đi nằm rồi. Cảm lạnh nặng hơn.”

“Ôi trời, tôi hy vọng nó không bị cúm. Hình như mấy hôm nay tôi thấy mặt nó đỏ gay. Nó có cần gì không?”

“Không, cậu ta có dặn là đừng làm phiền.”

Tôi băn khoăn có nên nói cho Brideshead biết không, nhưng cái mặt nạ lầm lì, rắn như đá kia ngăn cấm mọi tâm sự. Thay vì vậy, trên đường lên lầu thay đồ, tôi kể cho Julia nghe.

“Sebastian say rồi.”

“Làm gì có. Anh ấy còn không xuống lấy cocktail nữa mà.”

“Cậu ta uống trong phòng cả buổi chiều.”

“Lạ quá đi! Anh ấy thật phiền phức! Anh ấy có dự bữa tối được không?”

“Không đâu.”

“Thôi, anh phải liệu anh ấy đi. Đó không phải việc của em. Anh ấy có thường say xỉn như vậy không?”

“Gần đây thì có.”

“Phiền quá.”

Tôi thử mở cửa phòng Sebastian, thấy khóa, nên hy vọng cậu ta đang ngủ, nhưng khi đi tắm xong quay ra, tôi thấy cậu ngồi trên ghế dựa trước lò sưởi phòng tôi; cậu đã thay đồ để ăn tối nhưng chưa đi giày, cà vạt xộc xệch còn tóc tai bờm xờm; mặt đỏ phừng và mắt nheo nheo. Cậu nói lúng búng.

“Charles, cậu nói cũng đúng. Không phải với vú. Mình uống whisky trên này. Không có ai trong thư phòng vì khách đi cả rồi. Giờ khách về rồi chỉ còn mẹ. Thấy khá say. Mình muốn có gì-đó-trong-khay trên này. Không ăn tối với mẹ đâu.”

“Đi ngủ đi,” tôi bảo cậu ta. “Cậu sẽ bị cảm lạnh nặng hơn đấy.”

“Nặng hơn nhiều.”

Tôi dẫn cậu về phòng cạnh phòng tôi và cố bắt cậu lên giường, nhưng cậu ngồi trước bàn trang điểm nheo nheo nhìn mình trong gương, cố chỉnh lại nơ bướm. Trên bàn viết bên cạnh lò sưởi là cái bình whisky lưng lửng. Tôi cầm lên, nghĩ cậu sẽ không thấy, nhưng cậu quay phắt khỏi gương mà nói: “Cậu bỏ cái đó xuống.”

“Đừng lì lợm vậy, Sebastian. Cậu uống vậy đủ rồi.”

“Chuyện đó thì có mắc mớ gì tới cậu? Cậu chỉ là khách ở đây - khách của mình. Mình uống gì mình muốn trong nhà mình.”

Lúc đó ắt cậu cũng sẵn sàng xô xát với tôi vì bình rượu.

“Được thôi,” tôi nói, bỏ cái bình lại, “chỉ là mình định cất nó đi, vì Chúa.”

“Ồ, lo việc của cậu đi. Cậu đến đây với tư cách bạn mình; giờ cậu rình rập mình cho mẹ mình, mình biết. Được rồi, cậu cứ đi ra mà nói với bà giùm mình là tự giờ mình sẽ chọn bạn để chơi còn bà tự chọn gián điệp cho bà đi.”

Thế là tôi bỏ cậu lại đó và xuống nhà ăn tối.

“Cháu có lên phòng Sebastian,” tôi nói. “Cơn cảm lạnh trở nên khá tệ. Cậu ta đi ngủ rồi và nói không cần gì cả.”

“Tội nghiệp Sebastian,” phu nhân Marchmain nói. “Nó nên uống một ly whisky nóng. Để tôi lên thăm nó.”

“Đừng mẹ, để con đi,” Julia nói và đứng lên.

“Để em đi cho,” Cordelia nói, tối đó cô bé được ăn dưới nhà để mừng khách khứa ra vẻ. Chưa ai kịp ngăn thi cô bé đã ở cửa và bước qua mất rồi.

Julia bắt gặp ánh mắt tôi và khẽ nhún vai buồn bã.

Ít phút sau Cordelia quay lại, trông nghiêm trọng. “Không, xem ra anh ấy không cần gì đâu,” cô bé nói.

“Nó sao rồi?”

“Dạ, con cũng không biết, nhưng con nghĩ anh ấy say lắm,” cô bé nói.

“Cordelia.”

Bỗng nhiên đứa trẻ bật cười khúc khích. “‘Con trai Hầu tước không quen uống rượu’,” con bé trích dẫn. “‘Sự nghiệp của sinh viên mẫu mực đang lung lay’.”

“Charles, có đúng vậy không?” Phu nhân Marchmain hỏi.

“Thưa phải.”

Rồi họ thông báo đến giờ ăn tối, chúng tôi đến phòng ăn mà không ai đá động đến đề tài này.

Khi Brideshead với tôi còn một mình anh ta nói: “Cậu nói Sebastian say à?”

“Phải.”

“Chọn lúc đặc biệt lắm. Cậu không ngăn nó được sao?”

“Không.”

“Phải,” Brideshead nói, “tôi không tin cậu làm được. Có lần tôi thấy ba mình say, trong phòng này. Lúc đó tôi không quá mười tuổi. Ta không thể ngăn thiên hạ nếu họ muốn say. Mẹ tôi không ngăn được ba tôi, cậu biết không?”

Anh ta nói theo kiểu kỳ quặc, vô tình. Càng gặp gia đình này, tôi ngẫm, tôi càng thấy họ đặc biệt. “Tôi sẽ nói mẹ tối nay đọc cho ta nghe.”

Về sau tôi mới biết, vào các buổi tối gia đình căng thẳng, theo thông lệ phu nhân Marchmain sẽ được nhờ đọc sách cho cả nhà nghe. Bà có giọng hay và diễn cảm. Đêm ấy bà đọc mấy đoạn trong cuốn Minh triết của Cha Brown. Julia ngồi bên cái ghế đẩu để la liệt dụng cụ làm móng và cẩn thận sơn bóng lại móng chân, Cordelia nựng con chó Bắc Kinh của Julia; Brideshead chơi bài một mình; tôi ngồi quan sát cái nhóm xinh xắn họ tạo ra, và xót xa cho bạn mình trên lầu.

Nhưng những nỗi kinh hoàng tối hôm đó vẫn chưa kết thúc.

Thói quen của phu nhân Marchmain là thỉnh thoảng đến nhà nguyện trước giờ đi ngủ mỗi khi chỉ có gia đình với nhau. Bà vừa gấp sách lại và đề nghị đến đó thì cửa mở và Sebastian xuất hiện. Cậu ta ăn mặc như tôi thấy lúc nãy, nhưng khuôn mặt thay vì đỏ phừng thì giờ tái nhợt.

“Xuống để xin lỗi,” cậu ta nói.

“Sebastian, con yêu, về lại phòng đi con,” phu nhân Marchmain nói. “Sáng ra rồi ta nói chuyện đó cũng được.”

“Không phải với mẹ. Xuống để xin lỗi Charles. Con xử tệ với cậu ta mà cậu ta là khách của con. Cậu ta là khách của con và bạn duy nhất của con mà con xử tệ với cậu ta.”

Một cơn lạnh quét qua chúng tôi. Tôi dẫn cậu ta về phòng; gia đình cậu đi cầu nguyện. Khi chúng tôi lên lầu tôi nhận thấy là cái bình giờ đã trống không. “Đến giờ cậu đi ngủ rồi,” tôi nói.

Sebastian bật khóc thút thít. “Sao cậu về phe họ mà chống lại mình? Mình biết nếu để cậu gặp họ là cậu sẽ như vậy mà. Sao cậu đi rình mò mình?”

Cậu ta nói nhiều tôi không nhớ hết, ngay cả là sau hai mươi năm. Cuối cùng tôi cho cậu đi ngủ, rồi lòng buồn bã tôi cũng đi nằm.

Sáng ra, cậu đến phòng tôi rất sớm, khi cả nhà vẫn còn ngủ; cậu kéo rèm cửa và khi tiếng động đánh thức tôi thì tôi thấy cậu đứng đó đã ăn mặc chỉnh tề, hút thuốc, lưng xoay về phía tôi, nhìn ra cửa sổ về phía mặt trời bình minh đang đổ bóng dài vắt ngang qua màn sương, và những con chim đầu tiên đang ríu rít trên ngọn cây đâm chồi. Khi tôi lên tiếng, trên gương mặt quay lại không còn những bệ rạc của đêm trước, mà tươi tắn và hờn dỗi như một đứa trẻ thất vọng.

“A,” tôi nói. “Cậu thấy sao rồi?”

“Khá kỳ lạ. Mình nghĩ có lẽ mình vẫn còn say một chút. Mình vừa xuống chuồng ngựa, định lấy xe nhưng cửa khóa hết rồi. Bọn mình đi thôi.”

Cậu ta uống chai nước bên gối tôi, ném điếu thuốc qua cửa sổ, châm điếu nữa với hai bàn tay run run như ông già.

“Cậu định đi đâu?”

“Mình không biết. Mình nghĩ là Luân Đôn. Mình tới ở với cậu được không?”

“Được chứ sao không.”

“Vậy thì thay đồ đi. Họ sẽ gửi hành lý của bọn mình theo tàu.”

“Ta đâu thể cứ thế mà đi.”

“Bọn mình không ở lại được.”

Cậu ta ngồi trên bậu ngoảnh ra ngoài cửa sổ, tránh nhìn tôi. Lát sau cậu nói: “Có khói bốc lên từ mấy ống khói. Giờ chắc họ mở cửa chuồng ngựa rồi. Đi thôi.”

“Mình không đi được đâu,” tôi nói. “Mình phải chào mẹ cậu.”

“Chó con trung thành quá nhỉ?”

“Ừ, mình lại không thích bỏ trốn.”

“Còn mình cóc cần biết. Và mình sẽ tiếp tục bỏ trốn, càng xa càng nhanh càng tốt. Cậu cứ bày mưu tính kế với mẹ mình thế nào thì tùy; mình sẽ không quay lại đâu.”

“Cậu lại nói như tối qua.”

“Mình biết. Mình xin lỗi, Charles. Mình nói cậu mình vẫn còn say rồi mà. Nếu nói điều này có thể giúp cậu khuây khỏa thì mình cũng câm ghét chính bản thân lắm.”

“Chẳng khuây khỏa chút nào.”

“Mình lại tưởng là cũng khuây khỏa đôi chút. Thôi được, nếu cậu không đi, chào vú giúp mình.”

“Cậu đi thật sao?”

“Đương nhiên.”

“Mình sẽ gặp lại cậu ở Luân Đôn chứ?”

“Phải, mình sẽ đến ở với cậu.”

Cậu ta bỏ tôi lại nhưng tôi không ngủ nữa; gần hai giờ sau một người hầu mang trà với bánh mì bơ lên và sửa soạn quần áo ngày mới cho tôi.

⁎

Sáng hôm ấy tôi tìm gặp phu nhân Marchmain; gió đã mạnh lên và chúng tôi ngồi trong nhà; tôi ngồi gần bà trước lò sưởi trong phòng bà trong khi bà cúi xuống khung thêu, cây leo đâm chồi đánh lạch cạch trên kính cửa so.

“Tôi ước gì đã không gặp nó,” bà nói. “Điều đó thật tàn nhẫn. Tôi không phiền lòng chuyện nó say. Đàn ông nào cũng vậy khi còn trẻ. Tôi đã quen với cái chuyện đó rồi. Các anh tôi ở tuổi nó cũng ngông cuồng. Cái làm tôi đau lòng tối qua là không thấy nó vui gì cả.”

“Cháu biết,” tôi nói. “Trước giờ cháu chưa từng thấy cậu ấy như vậy bao giờ.”

“Và lại nhằm đúng đêm qua… khi mọi người về cả rồi và chỉ có nhà ta với nhau - cậu thấy đó, Charles, tôi xem cậu như người trong nhà. Sebastian nó quý cậu - nó không cần cố tỏ ra vui tươi bên cạnh cậu. Vậy mà nó không vui tươi. Tối qua tôi ngủ rất ít, và tôi cứ trăn trở về chuyện đó; nó không vui vẻ chút nào.”

Tôi không thể giải thích cho bà cái chính tôi cũng chỉ hiểu được phân nửa; ngay cả khi đó tôi đã cảm thấy, “Bà ấy sẽ sớm hiểu ra thôi. Có lẽ giờ bà cũng đã biết rồi.”

“Thật kinh khủng,” tôi nói. “Nhưng xin đừng nghĩ cậu ấy thường như vậy.”

“Ông Samgrass nói tôi rằng nó uống nhiều lắm suốt học kỳ vừa rồi.”

“Thưa phải, nhưng không giống như vậy - trước giờ chưa từng như vậy.”

“Vậy thì sao bây giờ nó lại như thế? Ở đây? Với chúng ta? Cả đêm tôi cứ suy nghĩ rồi cầu nguyện rồi thắc mắc mình sẽ nói gì với nó, vậy mà giờ đây, sáng nay nó chẳng còn ở đây nữa. Nó thật tàn nhẫn, bỏ đi không nói lời nào. Tôi không muốn nó xấu hổ - nó mà thấy xấu hổ thì quả là sai trái.”

“Cậu ta xấu hổ vì không vui,” tôi nói.

“Ông Samgrass nói nó ồn ào và sôi nổi. Tôi tin là,” bà nói, trong mắt ánh lên tia nắng hóm hỉnh vạch xuyên đám mây u uất, “tôi nghĩ đúng hơn là cậu với nó chọc ghẹo ông Samgrass. Hai đứa vậy hư quá. Tôi rất mến ông Samgrass, và hai đứa cũng nên vậy, sau những gì ông ta làm cho hai đứa. Nhưng tôi nghĩ có lẽ nếu tôi ở tuổi hai đứa và là đàn ông, ắt chính tôi cũng có ý muốn chọc ghẹo ông Samgrass đôi chút. Không, tôi không thấy phiền chuyện đó, nhưng tối qua và sáng nay là vấn đề hoàn toàn khác. Cậu thấy đó, mọi chuyện từng xảy ra rồi.”

“Cháu chỉ biết nói là cháu thường thấy cậu ấy say và cháu cũng thường say với cậu ấy, nhưng tối qua thì chính cháu cũng thấy lạ.”

“Ồ, tôi không muốn nói về Sebastian. Tôi muốn nói nhiều năm trước kìa. Tôi đã trải qua tất cả với một người khác mà tôi yêu. À, chắc cậu biết tôi muốn nói gì rồi - chuyện ba nó. Ông ấy từng giống hệt như vậy. Có người nói tôi rằng giờ ông ấy không như vậy nữa. Tôi cầu Chúa đúng là vậy và nếu thật thì tạ ơn Chúa bằng cả tấm lòng. Nhưng chuyện bỏ đi - ông ấy cũng bỏ đi, cậu biết đấy. Sự việc xảy ra đúng như cậu vừa nói, ông ấy xấu hổ vì không được vui. Cả hai đều không vui, xấu hổ, và bỏ đi. Quá đáng tiếc. Những người đàn ông tôi cùng lớn lên” - và đôi mắt đẹp của bà chuyển từ khung thêu sang ba bức tiểu họa trong hộp da xếp để trên bệ lò sưởi - “thì không như thế. Chỉ là tôi không hiểu được. Cậu có hiểu không, Charles?”

“Đôi chút thôi ạ.”

“Vậy mà Sebastian mến cậu hơn ai hết trong nhà này, cậu biết mà. Cậu phải giúp nó. Tôi thì không làm được rồi.”

Đến đây tôi gói gọn lời đáp trong vài câu nói, mà đáng lẽ phải cần rất nhiều câu. Phu nhân Marchmain không dài dòng, nhưng bà tóm gọn chủ đề theo một cách nữ tính, bông đùa, rào đón, lại gần, lùi ra, nhử bẫy; bà bay là đà bên trên nó như con bướm; bà chơi trò ú òa với nó, rón rén lại gần vấn đề chính khi người ta đã xoay lưng, rồi đứng chôn chân khi bị quan sát. Chuyện không được vui, chuyện bỏ đi - những điều này tạo nên nỗi u sầu ở bà, và theo cách riêng bà đã phơi bày toàn bộ, trước khi bà nói xong. Bà đã nói xong những gì cần nói sau một giờ đồng hồ. Thế rồi, khi tôi đứng lên cáo từ, bà nói như thể mới nghĩ ra thêm: “Tôi không biết cậu đã thấy cuốn sách về các em trai tôi chưa? Nó vừa được in.”

Tôi nói bà là tôi đã xem qua trong phòng Sebastian.

“Tôi rất muốn cậu có một bản. Tôi tặng cậu một cuốn được không? Họ là ba nhân vật lừng lẫy; Ned là người cừ nhất trong số họ. Cậu ấy là người cuối cùng tử trận, và khi điện tín đến, như tôi đã biết nó sẽ đến, tôi nghĩ: ‘Giờ đến lượt con trai mình sẽ làm điều mà Ned không bao giờ làm được nữa.’ Lúc đó tôi chỉ có một mình. Nó vừa đi học Eton. Nếu cậu đọc sách của Ned cậu sẽ hiểu.”

Bà có một cuốn để sẵn trên bàn làm việc. Lúc đó tôi nghĩ, “Bà ấy đã sắp xếp buổi chia tay này trước khi mình vào. Bà đã tập dượt hết buổi nói chuyện hay sao? Nếu mọi chuyện diễn ra khác đi bà có bỏ cuốn sách đó vào lại ngăn kéo hay không?”

Bà viết tên mình và tên tôi lên tờ để trống, ngày tháng và nơi chốn.

“Tôi đã cầu nguyện cho cả cậu nữa, hồi đêm,” bà nói.

Tôi khép cửa lại, chặn lại những bondieuserie*, trần nhà thấp, vải hoa sặc sỡ, sách bìa da cừu, cảnh vật Florence, những chén lan dạ hương và hoa khô, petit-point*, thế giới nữ tính riêng tư, hiện đại mà về lại với trần chìm, hàng cột và mũ cột của sảnh chính, về với bầu không khí nam tính, oai vệ của một thời đại tốt đẹp hơn.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: đồ thờ.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: đồ thêu có mũi kim nhỏ.

Tôi không khờ khạo; tôi đủ lớn để biết rằng người ta đã cố gắng mua chuộc tôi, và cũng còn trẻ để thấy trải nghiệm này khá dễ chịu.

Sáng hôm ấy tôi không thấy Julia, nhưng đúng lúc tôi đi thì Cordelia chạy lại cửa xe nói: “Anh có gặp Sebastian không? Nói giùm em là em đặc biệt thương anh ấy nghe. Anh nhớ chưa - đặc biệt thương?”

⁎

Trên tàu đi Luân Đôn tôi đọc cuốn sách phu nhân Marchmain đưa. Trang đầu sách in lại bức hình một thanh niên mặc quân phục lính ném lựu đạn, và tôi thấy lộ ra rõ ràng ờ đó nguồn gốc của cái mặt nạ tàn nhẫn chồng lên những đường nét nhã nhặn bên đằng nội ở gương mặt Brideshead; đây là người đàn ông của thiên nhiên hoang dã, một thợ săn, một quan tòa của hội đồng bộ lạc, người lưu giữ những truyền thống khắc nghiệt của một dân tộc chống chọi với môi trường của mình. Trong sách còn các hình minh họa khác, những ánh chụp ba anh em trong ngày lễ, và ở mỗi người tôi lần dò lại được những đường nét chung cổ xưa; và khi nhớ lại phu nhân Marchmain, lấp lánh và thanh nhã, tôi không tìm thấy nét tương tự nào giữa bà và ba người đàn ông âm u này.

Bà hiếm khi xuất hiện trong cuốn sách; bà lớn hơn người em trai đầu đến chín tuổi, lấy chồng rồi rời mái ấm khi họ còn đi học; giữa bà và họ còn hai cô em nửa; sau khi đứa con gái thứ ba chào đời thì cha mẹ bà đã đi hành hương và làm phước để xin một mụn con trai, vì họ sở hữu đất đai rộng lớn và dòng dõi lâu đời; những người thừa kế nam sinh sau đẻ muộn và khi xuất hiện thì lại thừa mứa; ngay lúc đó chuyện nối dõi tông đường có vẻ đầy hứa hẹn, nhưng đã chấm dứt đột ngột cùng những sự kiện bi thảm xảy đến với những cậu con trai.

Lịch sử gia đình là điển hình cho các điền chủ Công giáo ở Anh; từ thời Elizabeth cho đến thời Victoria họ đã sống cuộc đời cô lập, giữa tá điền và bà con thân thích, cho con trai đi học ở nước ngoài, thường cưới vợ luôn ở đó hoặc kết hôn nội bộ với những cô gái từ rất nhiều gia đình như họ, bị tước hết mọi quyền thăng tiến, và trong các thế hệ lưu vong đó, học được những bài học vẫn còn lưu lại trong cuộc đời ba người đàn ông cuối cùng của dòng họ.

Công cuộc biên soạn khéo léo của ông Samgrass đã tập hợp và sắp xếp các di vật thành một văn bản thuần nhất đến kỳ lạ - thơ ca, thư từ, những bài báo, một vài khảo luận chưa xuất bản, tất thảy đều toát ra cái không khí sôi nổi, nghiêm trang, hào hiệp, thoát tục; và những lá thư từ người cùng thời của họ, viết sau khi họ chết, đều kể cùng một câu chuyện ở mức độ lưu loát khác nhau, về những người đàn ông bất chấp mọi thành công học thuật và thể thao ồ ạt, mọi tiếng tăm và hứa hẹn tưởng thưởng lớn trước mắt, bằng cách nào đó họ tách rời khỏi đồng bạn, những nạn nhân được quàng tràng hoa, tận tụy hy sinh. Những người đàn ông này phải chết vì một thế giới cho những người như Hooper; họ là dân bản địa, là những kẻ sâu mọt theo luật pháp, họ là những người bị bắn chết một cách thong thả vì sự an toàn cho những người chào hàng, với kính kẹp mũi đa giác, cái bắt tay múp míp ướt nhẹp, hàm răng giả tươi cười. Tôi tự hỏi, khi con tàu mang tôi đi càng lúc càng xa phu nhân Marchmain, phải chăng trên người bà cũng có cái vết khắc ấy, đánh dấu bà và người nhà bà là đối tượng bị phá hủy bằng những cách khác thay vì chiến tranh. Bà có nhìn thấy một dấu hiệu ở chính giữa lò sưởi đỏ rực ấm cúng phòng mình và nghe thấy tiếng thì thầm diệt vong trong tiếng lạch cạch của cây leo trên ô cửa sổ?

Thế rồi tôi tới Paddington, khi về đến nhà, thấy Sebastian ở đó, cảm giác bi kịch trong tôi lại tiêu tan, vì cậu ta vui vẻ ung dung như lần đầu tôi gặp.

“Cordelia nhờ mình nhắn là nó đặc biệt yêu thương cậu.”

“Cậu có ‘nói chuyện đôi chút’ với mẹ không?”

“Có.”

“Cậu sang phe bà rồi?”

Ngày hôm trước thì tôi đã nói: “Không có hai phe”; hôm ấy tôi nói, “Không, mình theo phe cậu, ‘Sebastian contra nitindnm*.’”

•

Tiếng Latin trong nguyên tác: đấu với cả thiên hạ.

Và chúng tôi chỉ nói với nhau chừng ấy về đề tài này, lúc ấy hay lúc nào khác.

⁎

Nhưng những bóng đen đang bủa vây Sebastian. Chúng tôi về lại Oxford và một lần nữa hoa đinh hương nở rộ dưới cửa sổ phòng tôi, cây hạt dẻ làm sáng bừng cả khu phố và đá ấm rũ những bông tuyết lên mặt đường lát sỏi; nhưng mọi chuyện không còn như trước; cõi lòng Sebastian đang ở giữa mùa đông.

Nhiều tuần trôi qua; chúng tôi tìm chỗ trọ cho học kỳ sắp đến và tìm được ở phố Merton, một căn nhà nhỏ khuất nẻo, đắt tiền gần sân tennis.

Khi gặp ông Samgrass, người mà gần đây chúng tôi không còn gặp thường xuyên như trước, tôi kể ông nghe về chọn lựa của chúng tôi. Ông đang đứng bên bàn trong tiệm Blackwell nơi trưng bày những cuốn sách tiếng Đức mới phát hành, xếp riêng dăm cuốn vừa mới mua thành chồng.

“Cậu ở chung nhà trọ với Sebastian?” Ông ta hỏi. “Vậy là học kỳ tới cậu ta vào học?”

“Tôi cho là vậy. Sao lại không được?”

“Tôi cũng không biết tại sao; không hiểu sao tôi nghĩ có lẽ cậu ta sẽ thôi học. Tôi luôn sai lầm về những chuyện như thế. Tôi thích phố Merton.”

Ông cho tôi xem mấy cuốn sách ông mua, nhưng không làm tôi thấy hứng thú lắm, vì tôi không biết tiếng Đức. Khi tôi cáo từ thì ông nói: “Đừng nghĩ tôi xen vào chuyện riêng của hai cậu, cậu hiểu cho, nhưng tôi sẽ không ra quyết định dứt khoát nào ở phố Merton cho đến khi các cậu chắc chắn.”

Tôi kể lại cho Sebastian nghe cuộc trò chuyện này thì cậu ấy nói: “Phải, toan tính cả đấy. Mẹ muốn mình tới sống với Đức ông Bell.”

“Sao cậu không cho mình biết?”

“Vì mình sẽ không đến sống với Đức ông Bell.”

“Mình vẫn nghĩ lẽ ra cậu phải nói mình nghe. Chuyện bắt đầu từ khi nào?”

“Ồ, lúc nào chả thế. Mẹ rất khôn khéo, cậu biết rồi đấy. Bà thấy bà không nhờ cậu được. Mình nghĩ đó là do lá thư cậu viết sau khi đọc cuốn sách của cậu Ned.”

“Mình hầu như có nói gì đâu.”

“Thì chính là vậy. Nếu mà cậu giúp gì được cho bà, cậu đã nói nhiều rồi. Cậu Ned là phép thử, cậu biết mà.”

Nhưng dường như bà không thất vọng lắm, vì ít hôm sau tôi nhận được mẫu thư của bà nói rằng: “Hôm thứ Ba tôi sẽ đi ngang Oxford nên hy vọng gặp cậu với Sebastian. Tôi muốn được gặp một mình cậu năm phút trước khi gặp nó. Đòi hỏi vậy có nhiều quá không? Tôi sẽ đến chỗ cậu vào khoảng mười hai giờ.”

Bà đến; bà trầm trồ trước phòng tôi… “Hai cậu Simon và Ned em tôi từng học ở đây, cậu biết không? Ned có phòng hướng ra vườn. Tôi cũng muốn Sebastian đến đây, nhưng chồng tôi học ở Christ Church nên cậu biết rồi đấy, ông ấy phụ trách chuyện học hành của Sebastian”; bà ngắm nghía mấy bức họa của tôi… “ai cũng thích mấy bức cậu vẽ ở hàng hiên. Chúng tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho cậu nếu cậu không vẽ cho xong.” Cuối cùng bà vào vấn đề chính.

“Tôi nghĩ cậu đã đoán ra tôi đến để hỏi chuyện gì - Đơn giản thôi, học kỳ này Sebastian có uống nhiều không?”

Tôi đã đoán trước; tôi trả lời: “Nếu có, thì cháu sẽ không trả lời. Vì thế nên cháu có thể nói, ‘Không’.”

Bà nói: “Tôi tin cậu. Tạ ơn Chúa!” Rồi chúng tôi cùng đi ăn trưa ở Christ Church.

Đêm đó Sebastian lại gặp tai họa lần thứ ba, cậu bị chủ nhiệm khoa phát hiện lúc một giờ sáng, đang tha thẩn quanh sân Tom, say bí tỉ.

Tôi bỏ cậu ta lại ủ ê nhưng hoàn toàn tỉnh táo lúc gần mười hai giờ. Suốt một giờ sau đó cậu đã một mình nốc hết nửa chai whisky. Cậu chẳng nhớ gì mấy lúc sáng ra đến nói tôi biết.

“Cậu hay như thế à,” tôi hỏi, “uống một mình sau khi mình đi rồi?”

“Độ hai lần; có lẽ là bốn. Chỉ khi họ bắt đầu quấy nhiễu mình. Mình sẽ không sao nếu họ để mình được yên.”

“Giờ họ sẽ không làm vậy nữa đâu,” tôi nói.

“Mình biết.”

Cả hai chúng tôi đều biết đây là một cơn khủng hoảng. Sáng hôm đó tôi không thấy thương Sebastian; cậu ta cần lòng thương hại của tôi, nhưng tôi chẳng có mà cho.

“Thật ra,” tôi nói, “nếu cậu định lao vào uống lu bù một mình mỗi khi gặp người nhà thì chuyện đó vô vọng hết mức.”

“Ồ phải,” Sebastian nói vô cùng buồn bã. “Mình biết. Vô vọng.”

Nhưng tôi bị chạm nọc tự ái vì cậu ta khiến tôi cảm thấy như kẻ nói dối và tôi không đáp ứng được nhu cầu của cậu ta.

“Rồi sao, cậu định sao đây?”

“Mình sẽ không làm gì cả. Họ sẽ làm hết mọi chuyện.”

Rồi tôi để cậu đi mà không an ủi.

Rồi cỗ máy bắt đầu vận hành trở lại, và tôi thấy mọi chuyện lặp lại như hồi tháng Mười hai; ông Samgrass với Đức ông Bell gặp hiệu trưởng trường Christ Church; Brideshead lên ngủ lại một tối; những bánh xe nặng xoay tròn và những bánh xe nhỏ quay tít. Ai cũng xúc động vì phu nhân Marchmain, tên tuổi các em trai bà được khắc chữ vàng trên đài tưởng niệm chiến tranh, ký ức về các em trai bà còn in dấu trong nhiều lồng ngực.

Bà đến gặp tôi, và một lần nữa, tôi phải gói gọn cuộc trò chuyện còn đôi ba lời, cuộc trò chuyện đã đưa chúng tôi từ Holywell đến Parks, qua Mesopotamia, rồi đi phà về phía bắc Oxford, ở đó bà nghỉ đêm ở một ngôi nhà toàn các xơ được bà bảo hộ.

“Bác phải tin,” tôi nói, “rằng khi cháu nói bác rằng Sebastian không uống, cháu đã nói sự thật, như cháu biết.”

“Tôi biết cậu muốn đối xử tốt với nó.”

“Đấy không phải điều cháu muốn nói. Cháu tin điều cháu nói với bác. Cháu vẫn tin trong một chừng mực nào đó. Cháu tin cậu ấy đã say hai, ba lần trước đó, không hơn.”

“Không ổn rồi, Charles,” bà nói. “Nó chỉ nói lên một điều là cậu không có uy thế cũng như hiểu biết về nó như tôi tưởng. Ai trong hai ta cố tin cũng chẳng ích gì. Tôi quen nhiều kẻ say xỉn. Một trong những điều khủng khiếp nhất ở họ là họ lừa dối. Tình yêu sự thật là thứ đầu tiên ra đi.

“Sau bữa ăn trưa vui vẻ với nhau. Khi cậu về rồi nó rất tử tế với tôi, hệt như ngày nó còn bé, và tôi ưng thuận mọi điều nó muốn. Cậu biết tôi đã băn khoăn về chuyện nó ở chung nhà trọ với cậu. Tôi biết cậu sẽ hiểu ý tôi khi tôi nói vậy. Cậu biết rằng cả nhà tôi đều mến cậu không chỉ vì cậu là bạn của Sebastian. Chúng tôi sẽ nhớ cậu nhiều lắm nếu cậu không đến thăm chúng tôi nữa. Nhưng tôi muốn Sebastian quen với đủ hạng bạn bè, không chỉ một. Đức ông Bell nói tôi là nó không bao giờ giao du với người Công giáo khác, không bao giờ đến Newman*, thậm chí rất hiếm khi dự Thánh lễ. Xin Chúa thứ tội nếu nó chỉ quen người Công giáo, nhưng chí ít nó phải quen vài người, cần có đức tin mạnh mẽ mới đứng độc lập được, mà Sebastian thì không mạnh mẽ.

•

Hội Newman ở đại học Oxford, thành lập với nhiệm vụ thúc đẩy đức tin Công giáo.

“Nhưng ở bữa ăn trưa thứ Ba hôm ấy tôi đã vui đến mức bỏ hết mọi sự bài bác; tôi đi quanh với nó và xem căn hộ hai đứa đã chọn. Nơi ấy rất đẹp mắt. Và chúng tôi đã quyết định về một số đồ nội thất hai đứa có thể lấy ở Luân Đôn để trang trí phòng. Và rồi, đúng cái đêm sau khi tôi gặp nó! - Không Charles, chuyện đó không nằm trong Quy luật của Vạn vật.”

Khi bà vừa nói ra, tôi nghĩ: “Đó là một câu bà học được từ một trong đám trí thức ăn chực của bà.”

“Dạ,” tôi nói, “bác có phương cách nào không?”

“Trường học đặc biệt tử tế. Họ nói họ sẽ không đuổi nó miễn là nó đến sống với Đức ông Bell. Đó chẳng phải chuyện tự tôi đề nghị, mà đó là ý của Đức ông. Ngài ấy gửi lời nhắn đặc biệt cho cậu để nói cậu luôn được mời. Thật ra thì không có chỗ cho cậu ở Old Palace, nhưng tôi dám chắc chính cậu cũng không muốn vậy.”

“Thưa phu nhân Marchmain, nếu bác muốn biến cậu ấy thành một kẻ say sưa thì bác nên làm vậy. Bác không thấy rằng bất kỳ ý định nào nhằm theo dõi cậu ấy cũng trở thành tai hại cả hay sao?”

“Ôi trời, cố giải thích cũng không ích gì đâu. Dân Tin Lành luôn nghĩ các tu sĩ Công giáo là gián điệp.”

“Cháu không có ý nói như thế.” Tôi cố giải thích nhưng không làm được. “Cậu ấy phải được cảm thấy tự do.”

“Nhưng nó lúc nào chẳng được tự do, cho đến lúc này, và nhìn kết quả xem.”

Chúng tôi đã đến bến phà; chúng tôi đã đến chỗ bế tắc. Hầu như không nói thêm lời nào, tôi tiễn bà đến tu viện, rồi đón xe buýt về lại Carfax.

Sebastian ở trong phòng chờ tôi. “Mình sẽ đi đánh điện cho ba,” cậu nói. “Ông sẽ không để họ ép mình vào sống nhà ông thầy tu này.”

“Nhưng nếu họ lấy đó làm điều kiện để cậu vào học thì sao?”

“Mình sẽ không vào học nữa. Cậu có hình dung được không, mình sẽ làm Thánh lễ hai lần mỗi tuần, phụ giúp ở các tiệc trà cho đám sinh viên Công giáo mới rụt rè, ăn tối với giáo sư thỉnh giảng ở Newman, uống một ly vang đỏ khi có khách, mắt Đức ông Bell dán vào mình để liệu mình không quá chén, và khi mình không có mặt trong phòng, người ta sẽ giải thích mình là kẻ nghiện rượu nổi danh làm xấu mặt trong vùng, được nhận vào nhà vì mẹ nó tử tế quá.”

“Mình đã nói với bà là chuyện đó không được đâu,” tôi nói.

“Tối nay mình uống thật say nghe?”

“Đây là lúc duy nhất có uống cũng không hại gì,” tôi nói.

“Contra mundum?”

“Contra mundum.”

“Chúa phù hộ cậu, Charles. Bọn mình chẳng còn lại nhiều buổi tối đâu.”

Thế là đêm đó, lần đầu sau nhiều tuần, chúng tôi say túy lúy với nhau; tôi tiễn cậu ấy ra cổng khi tiếng chuông báo nửa đêm đồng loạt ngân vang, và lảo đảo về lại phòng dưới bầu trời đầy sao trôi mòng mòng giữa các tòa tháp, rồi ngủ thiếp đi, trên người vẫn còn mặc áo quần, chuyện mà cả năm rồi tôi không làm.

⁎

Hôm sau phu nhân Marchmain rời Oxford, dẫn Sebastian theo. Brideshead với tôi đến phòng cậu để phân loại cái gì cậu muốn gửi theo và cái gì bỏ lại.

Brideshead vẫn nghiêm nghị và vô tình như mọi khi. “Tiếc là Sebastian không hiểu rõ Đức ông Bell hơn,” anh ta nói. “Nó sẽ thấy sống cùng ngài ấy khá thoải mái. Tôi đã ở đó trong năm cuối. Mẹ tôi tin Sebastian là bợm rượu đích thực rồi. Có phải vậy không?”

“Cậu ấy đang có nguy cơ thành ra như vậy.”

“Tôi tin Chúa thích người say hơn cả khối người đáng trọng.”

“Vì Chúa,” tôi nói, vì sáng đó tôi chực khóc, “tại sao cứ lôi Chúa vào mọi chuyện?”

“Tôi xin lỗi. Tôi quên. Nhưng cậu biết đó là một câu hỏi cực kỳ buồn cười.”

“Vậy sao?”

“Với tôi. Không phải với cậu.”

“Phải, không phải với tôi. Tôi thấy hình như nếu không vì cái đạo của nhà anh thì Sebastian đã có cơ hội làm một người vui vẻ khỏe mạnh rồi.”

“Chuyện đó còn phải bàn,” Brideshead nói. “Cậu có nghĩ nó cần cái chân voi này nữa không?”

Chiều đó tôi băng qua sân trước đến thăm Collins. Cậu một mình ôn bài bên ánh sáng tàn dần nơi ô cửa sổ mở. “Chào,” cậu ta kêu. “Vào đi. Cả học kỳ mình không thấy cậu. Mình e mình không có gì mời cậu cả. Sao cậu bỏ rơi đám bảnh bao vậy?”

“Mình là kẻ lẻ loi nhất Oxford,” tôi nói. “Sebastian Flyte bị đuổi rồi.”

Lát sau tôi hỏi cậu ta đã làm gì trong kỳ nghỉ dài. Cậu kể cho tôi; nghe chán thê thảm. Rồi tôi hỏi cậu có chỗ trọ cho học kỳ tới chưa. Rồi, cậu ta bảo tôi, khá xa nhưng rất tiện nghi. Cậu ở chung với Tyngate, thư ký Hội Viết Luận của trường.

“Có một phòng bọn mình chưa có người. Barker định tới, nhưng giờ hắn đang ứng cử chức Chủ tịch liên đoàn nên cảm thấy phải sống gần trường hơn.”

Cả hai chúng tôi đều nghĩ trong đầu là có lẽ tôi sẽ lấy phòng đó.

“Cậu tính đi đâu?”

“Mình đã định sống ở phố Merton với Sebastian Flyte. Giờ thì không được rồi.”

Thế nhưng không người nào đưa ra gợi ý, nên thời điểm thích hợp vuột mất. Khi tôi ra về cậu ta nói: “Mình hy vọng cậu tìm được bạn trọ ở phố Merton,” còn tôi nói: “Mình hy vọng cậu tìm được bạn trọ ở đường Iffley,” rồi tôi không còn chuyện nói với cậu ấy lần nào nữa.

Học kỳ chỉ còn mười ngày nữa là kết thúc; không hiểu sao tôi cũng qua được và về lại Luân Đôn như hồi năm ngoái, khi tôi ở trong những hoàn cảnh rất khác và không có dự tính gì.

“Đứa bạn rất xinh trai của con đó,” ba tôi hỏi. “Nó không đi cùng con à?”

“Không ạ.”

“Vậy mà ba tưởng nó đã biến nơi này thành nhà rồi. Ba lấy làm tiếc, ba ưa nó.”

“Ba, ba có muốn con phải lấy bằng không?”

“Ba muốn con lấy bằng sao? Trời đất, sao ba phải muốn một chuyện như vậy? Có lợi lộc gì cho ba đâu. Cũng chẳng ích dụng gì mấy cho con, theo như ba thấy.”

“Đó đúng là điều con đang nghĩ. Con nghĩ có lẽ quay lại Oxford cũng hơi phí thời gian.”

Cho đến lúc đó ba tôi chỉ quan tâm phần nào cái tôi đang nói, giờ ông bỏ sách xuống, tháo mục kinh, nhìn tôi chằm chằm. “Con bị đuổi rồi,” ông nói. “Bác con đã cảnh báo ba chuyện này.”

“Không, con đâu có bị đuổi.”

“À nếu vậy thì nói ba chuyện này làm gì?” Ông hỏi thăm dò, đeo kính lại, tìm chỗ đang đọc dở. “Mọi người đều học ít nhất ba năm. Ba biết một gã mất bảy năm mới lấy được bằng thần học.”

“Con chỉ nghĩ nếu con không định làm một nghề cần có bằng thì tốt nhất là bắt đầu ngay cái con định làm. Con tính trở thành họa sĩ.”

Nhưng lúc đó ba tôi không trả lời ngay.

Tuy vậy, ý nghĩ này dường như bén rễ trong tâm trí ông; đến khi cha con tôi lại nói về chuyện đó thì nó đã ăn sâu rôi.

“Khi con là họa sĩ,” ông nói vào bửa ăn trưa Chủ nhật, “con sẽ cần có xưởng vẽ.”

“Dạ đúng.”

“À, ở đây không có xưởng vẽ. Thậm chí không có lấy một phòng để con lấy làm xưởng vẽ cho đàng hoàng. Ba sẽ không để con vẽ trong phòng trưng bày đâu.”

“Không. Con không bao giờ có ý đó.”

“Ba cũng sẽ không để cho người mẫu tồng ngồng khắp nhà, cũng không cho phép mấy nhà phê bình phát ngôn những đặc ngữ ghê rợn của họ. Ba cũng không thích mùi dầu thông. Ba cho là con định theo đuổi việc này một cách nghiêm túc và dùng sơn dầu hẳn hoi?” Ba tôi thuộc về thế hệ mà họa sĩ được phân loại thành chuyên nghiệp hay tay mơ dựa trên chuyện họ dùng sơn dầu hay màu nước.

“Con không nghĩ con sẽ vẽ nhiều trong năm đầu. Nhưng đằng nào con cũng nên theo học một trường.”

“Nước ngoài?” Ba tôi hỏi khấp khởi. “Ba tin là có vài trường xuất sắc ở nước ngoài.”

Mọi chuyện đang diễn ra nhanh hơn tôi định bụng.

“Nước ngoài hoặc trong nước. Con phải xem một vòng đã.”

“Xem một vòng ở nước ngoài đi,” ông nói.

“Vậy là ba bằng lòng cho con rời Oxford?”

“Bằng lòng? Bằng lòng sao? Thằng con yêu của ba, con hai mươi hai tuổi rồi.”

“Hai mươi,” tôi cải chính, “tháng Mười này mới hai mốt.”

“Thế thôi ư? Vậy mà ba thấy rõ lâu.”

Một lá thư từ phu nhân Marchmain cắt ngang tiết mục này.

Charles thân mến,

Sáng nay Sebastian chia tay tôi để qua sống với ba nó ở nước ngoài. Trước khi nó đi tôi hỏi nó đã viết cho cậu chưa. Nó nói chưa, nên tôi phải viết, dù tôi khó mà mong nói hết những điều ta chưa nói được lần trước lúc chúng ta đi dạo trong một lá thư. Nhưng không nên để cậu không nắm được tình hình.

Trường chỉ đình chỉ Sebastian một học kỳ thôi, và sẽ nhận lại nó sau Giáng sinh với điều kiện nó đến sống với Đức ông Bell. Chuyện đó do nó quyết định. Trong khi đó thì ông Samgrass đã rất tốt bụng bằng lòng phụ trách nó. Ngay khi nó thăm cha về thì ông Samgrass sẽ đón nó rồi họ cùng đi Levant, từ lâu ông Samgrass đã tha thiết muốn tìm hiểu một số tu viện chính thống ở đó. Ông ta hy vọng việc này biết đâu sẽ khơi dậy niềm hứng thú mới cho Sebastian.

Sebastian ở lại đây không được vui.

Giáng sinh này họ về thì tôi biết Sebastian sẽ muốn gặp cậu, và cả nhà cũng vậy. Tôi hy vọng những kế hoạch của cậu cho học kỳ tới không bị đảo lộn gì nhiều và mọi thứ sẽ suôn sẻ cho cậu.

Thân mến,

Ieresa Marchmain.

Sáng nay tôi đến phòng tắm nắng và rất đau buồn.

Quyển hai LÌA XA BRIDESHEAD

Một

“Thế rồi khi chúng tôi lên tới đỉnh đèo,” ông Samgrass kể, “chúng tôi nghe ngựa phi nước đại đằng sau, rồi hai người lính chạy lên đầu đoàn xe xua chúng tôi quay lại. Vị tướng đã cử họ đi, và họ đuổi theo chúng tôi vừa kịp lúc. Có một băng nhóm, chưa tới một dặm đằng trước.”

Ông ta dừng, và nhóm cử tọa ít người của ông ngồi im, biết rằng ông tìm cách gây ấn tượng với họ nhưng phân vân không biết phải tỏ ra hứng thú thế nào cho phải phép.

‘‘Một băng nhóm?” Julia kêu. “Trời ơi!”

Thế nhưng xem ra ông ta trông đợi nhiều hơn. Cuối cùng phu nhân Marchmain nói, “Tôi cho là nhạc dân ca ở mấy vùng đó khá đơn điệu.”

“Phu nhân Marchmain yêu quý, một băng cướp.” Cordelia, ngồi bên cạnh tôi trên sofa, bật cười khúc khích ầm ĩ. “Trên núi toàn là cướp. Tàn quân của Kemal; toán quân Hy Lạp bị cắt liên lạc khi rút lui. Những gã rất liều lĩnh, tôi xin cam đoan với bà.”

“Nhéo em đi,” Cordelia nói nhỏ.

Tôi nhéo cô bé và lò xo sofa đang rung bần bật lại nằm im. “Cảm ơn anh,” cô bé nói, đưa mu bàn tay quẹt nước mắt.

“Vậy là hai người chưa tới được đích đến,” Julia nói. “Anh không thấy thất vọng kinh khủng sao, Sebastian?”

“Anh hả?” Sebastian nói từ bóng tối bên kia ánh đèn, bên kia vùng ấm áp của củi đang cháy, bên kia vòng vây gia đình, và những tấm hình chụp trái trên bàn cà phê. “Anh? Ô, anh không nghĩ hôm đó anh có ở đó, phải không, Sammy?”

“Đó là hôm cậu bị bệnh.”

“Anh bị bệnh,” cậu ta lặp lại như tiếng vọng, “nên anh chưa hề tới nơi đó, đúng không, Sammy?”

“Phu nhân Marchmain, còn đây là đoàn xe tại Aleppo trong sân lữ quán. Đó là tay đầu bếp người Armenia của chúng tôi, Begedbian; kia là tôi ngồi trên ngựa; đó là lều được dựng lên; đó là một người Kurd khá phiền cứ lẽo đẽo theo chúng tôi lúc đó… Còn đây là tôi ở Pontus, Ephesus, Trebizond, Krak-des-chevaliers, Samothrace, Batum - tất nhiên, tôi vẫn chưa xếp chúng theo thứ tự thời gian.”

“Toàn là người dẫn đường rồi phế tích rồi mấy con la thôi,” Cordelia nói. “Sebastian đâu?”

“Cậu ấy,” ông Samgrass nói, với một thoáng đắc thắng trong giọng, như thể ông ta đã đợi câu hỏi và chuẩn bị sẵn câu trả lời rồi, “cậu ấy cầm máy ảnh. Cậu ấy trở nên khá thạo ngay khi biết không để tay che ống kính, phải không, Sebastian?”

Không có tiếng đáp từ trong bóng tối. Ông Samgrass lại thọc tay vào túi dết da lợn.

“Đây,” ông ta nói, “là một nhóm được tay thợ chụp ảnh dạo chụp trên thềm khách sạn St. George ở Beirut. Sebastian đây.”

“Ủa,” tôi nói, “hình như Anthony Blanche kìa?”

“Phải, chúng tôi gặp cậu ta khá nhiều; tình cờ thấy cậu ta ở Constantinople. Một bạn đồng hành thú vị. Tôi không hiểu sao lại chưa quen cậu ta. Cậu ta đi với chúng tôi một lèo đến Beirut.”

Trà đã được dọn đi và màn kéo xuống. Hom đó là hai ngày sau Giáng sinh, buổi tối đầu tiên tôi đến thăm; cũng là hôm đầu tiên Sebastian với ông Samgrass về, tôi đã ngạc nhiên khi bắt gặp họ trên sân ga lúc tôi tới nơi.

Phu nhân Marchmain đã viết thư từ ba tuần trước: “Tôi vừa nghe được tin từ ông Samgrass là ông ta với Sebastian sẽ về nhà kỳ Giáng sinh như chúng tôi đã mong. Tôi không nghe tin họ lâu đến mức tôi e họ bị lạc và không muốn thu xếp gì cho đến khi tôi biết. Sebastian sẽ mong gặp cậu. Hãy đến dự Giáng sinh với chúng tôi nếu cậu thu xếp được, hay ngay khi cậu đi được.”

Đã hứa với bác tôi dành kỳ nghỉ Giáng sinh với bác thì không thể thất hẹn, thế là tôi đi dọc đất nước rồi nửa đường bắt xe lửa địa phương, mong sẽ thấy Sebastian đã ổn định; vậy mà cậu ta kia, trong toa kế toa tôi, và khi tôi hỏi cậu đang làm gì vậy, ông Samgrass đáp liến thoắng và dông dài, nói rằng hành lý bị xếp sai chỗ và đại lý du lịch Cook đóng cửa suốt kỳ lễ, đến mức tôi lập tức nhận ra có một lời giải thích nào khác không được nói ra.

Ông Samgrass không được thoải mái; ông vẫn giữ mọi thói quen tự tin bề ngoài, nhưng cảm giác tội lỗi lơ lửng quanh ông như khói xì gà ẩm mốc, và trong cách phu nhân Marchmain chào hỏi ông, tôi bắt được một vẻ nôn nóng. Ông ta tiếp tục tường thuật sống động về chuyến đi trong lúc uống trà, thế rồi phu nhân Marchmain kéo ông lên lầu, để “nói chuyện đôi chút”. Tôi nhìn ông ta đi mà gần như động lòng trắc ẩn; ai có hiểu biết về xì phé cũng thấy sờ sờ rằng ông Samgrass nắm những con bài rất bất lợi, và khi tôi nhìn ông trong bữa tiệc trà, tôi bắt đầu nghĩ rằng ông không chỉ nói phét mà còn lừa gạt. Có gì đó ông phải nói, không muốn nói, và không hẳn biết phải nói sao với phu nhân Marchmain về những việc mình làm trong kỳ Giáng sinh, không những vậy, tôi đoán có rất nhiều thứ ông phải nói mà không định bụng nói gì cả, về cả chuyến đi Levant.

“Mình lên thăm vú đi,” Sebastian nói.

“Cho em đi với được không?” Cordelia nói.

“Thì đi.”

Chúng tôi lên phòng trẻ trên mái vòm. Giữa đường Cordelia hỏi: “Ở nhà anh không vui chút nào hả?”

“Đương nhiên là anh vui chứ,” Sebastian đáp.

“Vậy thì anh nên tỏ ra vui một tí. Em đã mong chờ cả nhà sum họp biết bao nhiêu.”

Vú không ưa mọi người nói chuyện với mình cho lắm; bà thích nhất là khi họ không để ý đến bà mà để bà ngồi đan, rồi nhìn mặt họ mà nghĩ về họ như bà biết từ hồi họ còn nhỏ; những chuyện đang diễn ra của họ không có ý nghĩa gì nhiều ngoài những ốm đau và sai quấy thuở ấu thơ ấy.

“Này,” vú nói, “cậu trông tiều tụy thật đấy. Vú nghĩ mấy thứ đồ án nước ngoài đó không hợp với cậu. Giờ về rồi phải vỗ béo cậu thôi. Hình như cậu còn thức khuya nhiều nữa, nhìn mắt cậu - vú cho là cậu khiêu vũ đến khuya.” (Vú Hawkins xưa giờ vẫn tin tầng lớp thượng lưu dành hầu hết các tối nhàn rỗi trong phòng khiêu vũ.) “Với lại cái áo đó cần mạng lại. Đem lên đây cho vú trước khi bỏ giặt.”

Sebastian chắc chắn trông không được khỏe; năm tháng mà tạo nên sự thay đổi như nhiều năm ở cậu. Cậu xanh xao hơn, gầy hơn, quầng thâm dưới mắt, khóe miệng trễ xuống, những vết thẹo nhọt bên cằm; giọng dường như đều đều hơn còn động tác cứ luân phiên thẫn thờ rồi hốt hoảng bồn chồn; cậu còn trông bệ rạc, áo quần tóc tai, trước đây chểnh mảng kiểu vui vẻ, giờ đây lếch tha lếch thếch; tệ hơn cả, trong mắt cậu có một vẻ mệt mỏi từng khiến tôi sửng sốt trong dịp Phục sinh, giờ dường như đã trở nên cố hữu với cậu.

Ngần ngại trước vẻ mệt mỏi này, tôi không hỏi chuyện cậu, mà kể cậu nghe về mùa thu và mùa đông của mình. Tôi kể cậu nghe về căn hộ của tôi ở Île Saint-Louis và trường mỹ thuật, các thầy già tử tế ra sao còn sinh viên tệ thế nào.

“Họ chưa bao giờ tới gần Louvre,” tôi nói, “hay, nếu có, cũng chỉ vì một bài bình luận ngớ ngẩn của họ bỗng ‘phát hiện’ ra một họa sĩ bậc thầy phù hợp với lý thuyết mỹ học của tháng đó. Hết phân nửa họ ra trường để khoe mẽ lấy tiếng như Picabia*; nửa kia chỉ muốn kiếm sống bằng cách vẽ quảng cáo cho Vogue và trang trí hộp đêm. Vậy mà các thầy vẫn cứ cố bắt họ vẽ như Delacroix*.”

•

Francis Picabia (1879-1953): là họa sĩ, nhà thơ, nghệ sĩ typography người Pháp theo trường phái nghệ thuật Tiền phong.

•

Eugène Delacroix (1798-1863): họa sĩ người Pháp, là một trong những gương mặt quan trọng của trường phái Lãng mạn Pháp.

“Charles,” Cordelia nói, “Nghệ thuật Hiện đại toàn nhảm nhí thôi, phải không?”

“Rất nhảm nhí.”

“Ồ, em mừng quá. Em tranh luận với một xơ và xơ nói ta không nên cố phê bình cái ta không hiểu. Giờ em sẽ nói xơ một họa sĩ chính cống đã trực tiếp bảo em như thế, và xơ sẽ quê mặt.”

Lát sau thì đã đến giờ Cordelia đi ăn buổi khuya, còn Sebastian với tôi đi xuống phòng khách uống cocktail. Brideshead ở đó một mình, nhưng Wilcox theo sát gót chúng tôi để lên nói với anh ta: “Phu nhân muốn được nói chuyện với cậu trên nhà, thưa cậu.”

“Mẹ không hay cho gọi người khác như vậy. Bà thường tự dụ dỗ họ lên.”

Không thấy bóng dáng khay cocktail đâu. Ít phút sau Sebastian rung chuông. Một anh hầu trả lời. “Ông Wilcox đang ở trên nhà với phu nhân.”

“Thôi, không sao, đem cocktail lên đây.”

“Ông Wilcox giữ chìa khóa, thưa cậu.”

“Ồ… được, khi nào ông ta xuống thì bảo ông ta đem lên đây.”

Chúng tôi nói đôi chút về Anthony Blanche. - “Hắn đeo râu ở Istanbul, nhưng mình bắt hắn tháo ra.” - Rồi mười phút sau Sebastian nói: “Thôi, đằng nào mình cũng không muốn uống cocktail; mình đi tắm đây,” rồi rời phòng.

Lúc đó là bảy giờ rưỡi; tôi cho là mấy người kia đã đi thay đồ, nhưng khi tôi cũng đi thay, tôi gặp Brideshead đang đi xuống.

“Chờ chút, Charles, có chuyện tôi muốn giải thích. Mẹ tôi đã ra lệnh không để rượu trong phòng nào cả. Cậu sẽ hiểu tại sao. Nếu cậu cần gì, cứ gọi hỏi Wilcox - tốt nhất là chờ đến khi cậu chỉ có một mình. Tôi xin lỗi, nhưng chuyện là vậy đấy.”

“Có cần phải vậy không?”

“Tôi cho là rất cần. Không rõ cậu đã biết chưa, Sebastian say bí tỉ một trận nữa ngay khi về đến Anh. Nó biệt tăm trong kỳ Giáng sinh. Ông Samgrass mới tìm thấy nó tối qua thôi.”

“Tôi đoán chuyện như vậy đã từng xảy ra. Anh có chắc đây là cách tốt nhất để đối phó chuyện đó?” “Đó là cách của mẹ. Giờ nó lên lầu rồi, cậu có muốn uống cocktail không?”

“Tôi sẽ nghẹn mất.”

Tôi luôn được xếp cho căn phòng giống như lần đầu đến; cạnh phòng Sebastian, và chúng tôi dùng chung cái từng là phòng thay đồ và nay được sửa thành phòng tắm kiểu hai chục năm về trước bằng cách thay thế cái giường bằng một bồn tắm sâu bằng đồng, khung gỗ gụ, đổ đầy nước bằng cách kéo cái cần gạt bằng đồng thau nặng như một cái van tàu thủy; phần còn lại trong căn phòng không thay đổi; một lò sưởi than luôn cháy trong mùa đông. Tôi thường nghĩ về phòng tắm đó - màu nước mờ đi vì hơi nóng và khăn tắm to sụ ấm vắt trên lưng ghế bành bọc vải hoa - so sánh nó với những căn phòng nhỏ đồng bộ như trong bệnh viện, lấp lánh đồ mạ crôm và gương soi, cái được cho là xa hoa trong thế giới hiện đại.

Tôi nằm trong bồn tắm rồi hong khô mình bên lò sưởi, suốt lúc đó tôi nghĩ đến chuyến hồi hương ảm đạm của bạn mình. Rồi tôi khoác áo choàng ngủ vào và sang phòng Sebastian, bước vào, như mọi khi, không gõ cửa. Cậu ta đang ngồi bên lò sưởi, chưa mặc xong đồ, và cậu giật mình giận dữ khi nghe thấy tôi và bỏ cái cốc đánh răng xuống.

“Ồ, cậu đó à. Cậu làm mình sợ.”

“Vậy là cậu lại uống rồi,” tôi nói.

“Mình không hiểu ý cậu là sao.”

“Vì Chúa,” tôi nói “cậu không phải làm bộ với mình! Cậu mời mình một chút cũng được mà.”

“Chỉ có chút rượu trong cái bình này thôi. Mình vừa uống hết rồi.”

“Có chuyện gì vậy?”

“Không có gì. Nhiều lắm. Lúc nào mình kể cậu nghe.”

Tôi thay đồ rồi ghé vào tìm Sebastian, nhưng thấy cậu vẫn ngồi như khi tôi đi, mặc đồ chưa xong bên lò sưởi.

Julia một mình trong phòng khách.

“Này,” tôi hỏi, “có chuyện gì vậy?”

“Ồ, một potin* gia đình chán ngắt nửa thôi mà. Sebastian lại say, nên cả nhà phải để mắt đến anh ấy. Chán quá trời.”

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: chuyện ồn ào, ngồi lê đôi mách.

“Cũng khá chán cho cậu ta nữa.”

“À, là lỗi anh ấy. Sao anh ấy không thể cư xử như người khác? Nói đến chuyện để mắt đến người ta, còn ông Samgrass thì sao? Charles, anh có nhận thấy gì mờ ám ở ông đó không?”

“Rất mờ ám. Em có nghĩ mẹ em thấy chuyện đó không?”

“Mẹ chỉ thấy cái vừa ý bà. Mẹ đâu thể giám sát cả nhà được. Em cũng đang gây lo lắng, anh biết không?”

“Anh không biết,” tôi đáp, nói thêm vẻ khiêm nhường, “anh mới từ Paris về,” để tránh tạo ấn tượng là bất kỳ rắc rối nào cô đang dính vào cũng không gây ồn ào rộng rãi.

Đó là một buổi tối âm u kỳ lạ. Chúng tôi ăn trong phòng Họa Khách. Sebastian xuống trễ, và chúng tôi nôn nao đau lòng đến mức tôi nghĩ chúng tôi đều hình dung cậu sẽ có một màn trình diện kiểu hài kịch rẻ tiền nào đó, lảo đảo và nấc cụt. Khi cậu xuất hiện thì lại rất mực đoan trang; cậu xin lỗi, ngồi vào ghế trống, để ông Samgrass tiếp tục độc thoại không bị cắt ngang, và dường như không được lắng nghe. Tu sĩ Druse, tộc trưởng, ngẫu tượng, rệp, tàn tích Roman, những món kỳ lạ từ thịt dê và mắt cừu, quan chức Pháp và Thổ - toàn bộ danh mục của chuyến du hành Cận Đông được đem ra để mua vui cho chúng tôi.

Tôi nhìn sâm banh được rót quanh bàn. Khi đến chỗ Sebastian cậu ta nói: “Cho tôi xin whisky” thì tôi thấy Wilcox liếc qua đầu cậu ta về phía phu nhân Marchmain và thấy bà khẽ gật, khó thấy. Ở Brideshead họ để rượu mạnh vào từng bình nhỏ đựng chừng một phần tư, và luôn được đổ đầy và đặt trước mặt ai yêu cầu; cái bình Wilcox đặt trước mặt Sebastian đã vơi phân nửa. Sebastian cầm nó lên rất thong thả, nghiêng bình, nhìn, rồi lẳng lặng rót rượu vào cốc, tràn ra hai ngón tay. Chúng tôi lập tức trò chuyện cùng lúc, tất cả trừ Sebastian, nên trong giây lát ông Samgrass nhận ra mình không nói với ai, bèn kể cho mấy giá nến nghe về tín đồ Maronite; nhưng chẳng mấy chốc chúng tôi lại im bặt, và ông ta làm chủ cả bàn ăn cho đến khi phu nhân Marchmain với Julia rời phòng.

“Đừng ngồi lại lâu, Bridey,” cô nói ở cửa, như cô vẫn thường thế, và tối đó chúng tôi không định nấn ná. Cốc của chúng tôi được rót rượu vang đỏ rồi họ tức thì mang bình ra khỏi phòng. Chúng tôi uống nhanh rồi tới phòng khách, ở đó Brideshead nhờ mẹ đọc sách cho cả nhà, và bà đọc Nhật ký của Không Ai Cả* rất sôi nổi đến mười giờ thì gấp sách và nói mình mệt không hiểu nổi, mệt đến mức tối đó bà sẽ không đến nhà nguyện.

•

The Diary of a Nobody tiểu thuyết của hai anh em George và Weedon Grossmith.

“Mai có ai đi săn không?” Bà hỏi.

“Cordelia,” Brideshead nói. “Anh sẽ lấy con ngựa non của Julia, chỉ để cho nó xem chó săn; anh sẽ không giữ nó quá vài giờ đâu.”

“Rex sắp tới rồi,” Julia nói. “Em nên ở lại đón anh ta.”

“Tập hợp ở đâu?” Bất thần Sebastian hỏi.

“Ở ngay Flyte St. Mary đây.”

“Vậy thì em cũng muốn đi săn, nếu được.”

“Tất nhiên. Vậy thì hay quá. Lẽ ra anh hỏi em, có điều em cứ kêu ca là bị ép ra ngoài. Em cứ lấy con Tinkerbell. Mùa này nó rất cừ.”

Bỗng ai nấy đều vui vì Sebastian muốn đi săn; chuyện đó dường như đánh tan phần nào không khí bất hòa của buổi tối. Brideshead rung chuông gọi whisky.

“Còn ai muốn uống gì không?”

“Đem cho em nữa,” Sebastian nói và dù lần này là anh hầu chứ không phải Wilcox, tôi cũng thấy cái liếc nhìn và gật đầu giữa người hầu và phu nhân Marchmain. Ai cũng được dặn trước. Hai phần rượu được đem vào, rót sẵn trong cốc, như “phần đúp” trong quán bar, và mọi ánh mắt đi theo cái khay, như thể chúng tôi là những chú chó trong trò đánh hơi trong phòng ăn.

Tuy vậy, tâm trạng vui vẻ phát xuất từ việc Sebastian muốn đi săn vẫn còn; Brideshead ghi một mẩu giấy nhắn cho chuồng ngựa, rồi tất cả đi ngủ mà khá hân hoan.

Sebastian lên giường ngay; tôi ngồi bên lò sưởi phòng cậu hút ống điếu. Tôi nói: “Mình ước gì mai mình ra ngoài với cậu.”

“Thôi,” cậu ta nói, “cậu sẽ không thấy nhiều trò vui đâu. Mình có thể nói cậu nghe chính xác mình sẽ làm gì. Mình sẽ bỏ Bridey lại ngay lùm cây đầu tiên, cưỡi ngựa tới quán rượu tử tế gần nhất, và ngồi uống tì tì cả ngày trong quán bar. Nếu họ đối xử với mình như một tên khát rượu, họ sẽ có một tên khát rượu cho sáng mắt ra. Đằng nào mình cũng ghét săn bắn.”

“Ừ, mình không ngăn cậu được.”

“Thật ra thì cậu có thể - bằng cách không đưa tiền cho mình. Họ chặn tài khoản ngân hàng của mình từ hồi hè, cậu biết không? Đó là một trong những trở ngại chính của mình. Mình đi cầm cái đồng hồ và hộp thuốc lá để có một Giáng sinh vui vẻ, nên mai mình sẽ phải mượn cậu để xin tiền tiêu vặt.”

“Mình không cho mượn đâu. Cậu biết thừa là mình không thể.”

“Không sao, Charles? Thôi, mình dám nói là mình cũng sẽ xoay xở được bằng cách nào đó. Dạo này mình khá khéo léo chuyện đó - tự xoay xở. Mình phải làm vậy thôi.”

“Sebastian, bạn với ông Samgrass đã làm những chuyện gì vậy?”

“Ông ta kể mọi người nghe lúc ăn tối rồi mà - phế tích rồi người dẫn đường rồi mấy con la, Sammy lo những chuyện đó. Bọn mình quyết định ai đi đường nấy, vậy thôi. Cho đến nay thì Sammy tội nghiệp vẫn cư xử khá đàng hoàng. Mình hy vọng ông ta tiếp tục như vậy, nhưng dường như ông ta hớ hênh quá về kỳ Giáng sinh vui vẻ của mình. Mình cho là ông ta nghĩ nếu thuật lại quá chính xác về mình, ông ta sẽ mất việc trông nom mình.

“Ông ta cũng lợi dụng được kha khá trong chuyện đó, cậu biết không? Mình không có ý là ông ăn cắp. Mình nghĩ ông ta khá thật thà về tiền bạc. Ông ta đương nhiên có giữ cuốn sổ nhỏ đáng xấu hổ ghi lại mọi tấm séc du lịch ông ta đổi ra tiền mặt và ông ta chi cho những thứ gì, để mẹ với tay luật sư xem. Nhưng ông ta muốn đến hết những chỗ này, và sẽ rất có lợi cho ông ta nếu lợi dụng mình để được sung túc, thay vì sống như các giáo sư vẫn sống. Bất lợi duy nhất là phải chịu đựng mình làm bạn đường, và bọn mình đã sớm giải quyết chuyện đó cho ông ta.

“Bọn mình đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho chuyến du lịch vòng quanh các nước, cậu biết rồi đấy, gửi thư cho mọi nhân vật chú chốt ở khắp nơi, nghỉ lại nhà Thống chế ở Rhodes và Đại sứ ở Constantinople. Đó là việc Sammy chấp nhận làm ngay từ đầu. Tất nhiên, ông ta cắt giảm công việc để mắt đến mình, nhưng ông ta báo trước với mọi chủ nhà là mình không chịu trách nhiệm.”

“Sebastian.”

“Không hẳn chịu trách nhiệm - và vì mình không có tiền để tiêu, mình không trốn đi được nhiều. Ông ta thậm chí còn trả tiền boa giùm mình, đút tờ tiền vào tay người đó rồi ghi ngay khoản tiền vào sổ. Thời gian may mắn của mình là ở Constantinople. Một tối mình xoay xở kiếm được chút tiền chơi bài khi Sammy không nhìn. Ngày hôm sau mình trốn ông ta và đang vui vẻ trong quán bar ở Tokatlian thì chính Anthony Blanche đeo râu giả và một gã Do Thái bước vào. Anthony cho mình mượn một tờ mười bảng ngay trước khi Sammy thở hồng hộc vào tóm cố mình lại. Sau đó thì mình lúc nào cũng bị giám sát; nhân viên đại sứ quán cho bọn mình lên tàu đi Piraeus và nhìn bọn mình dong buồm đi. Nhưng ở Athens thì dễ dàng hơn. Một hôm mình cứ thẳng thừng bước ra khỏi tòa công sứ sau bữa ăn trưa, đổi tiền ở đại lý Cook, và hỏi thăm đi tàu đến Alexandria chỉ để đánh lừa Sammy, rồi đi xuống cảng bằng xe buýt, tìm được một thủy thủ nói tiếng Mỹ, nằm chờ với hắn cho đến khi tàu dong buồm, rồi vọt về lại Constantinople, vậy đó.

“Anthony với gã Do Thái sống chung trong một ngôi nhà đổ nát rất đẹp gần khu chợ. Mình ở lại đó đến khi trời quá lạnh, rồi Anthony với mình trôi dạt về nam đến khi bọn mình gặp Sammy bằng cái hẹn ở Syria ba tuần trước.”

“Sammy không phiền lòng à?”

“Ồ, mình nghĩ ông ta cũng được hưởng thụ theo kiểu dễ sợ của ông ta - có điều tất nhiên không còn cuộc sống thượng lưu cho ông ta nữa. Mình nghĩ mới đầu ông ta cũng hơi lo. Mình không muốn ông ta huy động cả đội tàu Địa Trung Hải, nên mình đánh điện cho ông ta từ Constantinople là mình cũng ổn và liệu ông ta có thể gửi tiền đến ngân hàng Ottoman được không. Ông ta vọt qua ngay khi nhận được điện của mình. Tất nhiên ông ta đang ở thế khó, vì mình đã đến tuổi trưởng thành nhưng chưa được chứng nhận, nên ông ta không thể cho bắt mình được. Ông ta không thể để mình chết đói trong khi ông ta sống bằng tiền của mình, ông ta cũng không thể nói cho mẹ biết mà không có vẻ lố bịch. Mình gạt ông ta đủ đường, Sammy tội nghiệp. Ý mình ban đầu là bỏ ông ta lại không xu dính túi, nhưng Anthony rất hữu ích trong chuyện đó, và nói dàn xếp mọi chuyện một cách thân ái thì hay hơn nhiều; và hắn đã dàn xếp mọi chuyện rất thân ái. Nên mình mới ở đây.”

“Sau Giáng sinh.”

“Phải. Mình đã quyết hưởng một Giáng sinh vui vẻ.”

“Có thật thế không?”

“Mình nghĩ vậy. Mình không nhớ gì nhiều và đó luôn là tín hiệu tốt, phải không?”

⁎

Sáng hôm sau lúc điểm tâm Brideshead mặc đồ đỏ; Cordelia, cũng rất bảnh bao, cằm nghếch cao trên cà vạt đi săn trắng, rên rỉ khi Sebastian xuất hiện trong áo khoác vải tuýt: “Ôi, Sebastian, anh không mặc vậy ra ngoài được đâu. Đi thay đi. Anh mặc đồ săn trông rất dễ thương mà.”

“Ai cất quần áo ở đâu ấy. Gibbs tìm không ra.”

“Xạo đi. Chính em đã giúp lấy ra trước khi anh dậy.”

“Thiếu đâu một nửa rồi.”

“Chuyện đó chỉ khuyến khích nhà Strickland-Venables thôi. Họ cư xử thật đáng ghét. Họ thậm chí còn bảo đám giữ ngựa cởi mũ chóp ra.”

Mười một giờ kém mười lăm thì bầy ngựa được đem ra, nhưng không ai khác xuất hiện dưới nhà; như thể họ đang nấp, lắng nghe tiếng vó ngựa của Sebastian xa dần rồi mới ló mặt.

Đúng lúc Sebastian sắp xuất phát, khi những người khác đã lên ngựa, thì cậu ra hiệu cho tôi vào sảnh. Trên bàn, bên cạnh mũ, găng tay, roi, và bánh sandwich của cậu là ve rượu cậu đã lấy ra để rót đầy. Cậu cầm nó lên lắc; nó trống không.

“Cậu thấy chưa,” cậu ta nói, “mình còn không được tin tưởng đến mức ấy. Họ mới điên, không phải mình. Giờ thì cậu không thể từ chối cho mình mượn tiền nữa.”

Tôi đưa cậu một bảng.

“Thêm đi,” cậu ta nói.

Tôi đưa cậu một bảng nữa và nhìn cậu lên ngựa, chạy nước kiệu đi sau anh và em gái.

Thế rồi, như thể được nhắc tuồng, ông Samgrass đến bên cạnh tôi, để một tay lên tay tôi, dìu tôi về lại lò sưởi. Ông ta hơ ấm hai bàn tay nhỏ nhắn sạch sẽ rồi quay lại làm ấm ghế ngồi.

“Vậy là Sebastian đi săn cáo,” ông ta nói, “và vấn đề nho nhỏ của ta được gạt qua một bên trong vài giờ?”

Tôi sẽ không chịu đựng chuyện này từ ông Samgrass.

“Tối qua tôi đã nghe hết về chuyến du lịch của ông rồi,” tôi nói.

“À, tôi đoán là cậu đã nghe,” ông Samgrass không thất kinh, mà dường như nhẹ nhõm vì có ai khác biết chuyện. “Tôi không làm bà chủ của chúng ta đau lòng với mọi chuyện đó. Suy cho cùng, chuyện hóa ra hay hơn nhiều người ta có quyền mong đợi. Song tôi lại cảm thấy phải giải thích đôi chút cho bà về những ăn chơi bù khú của Sebastian hồi Giáng sinh. Hẳn đêm qua cậu cũng thấy đã có và biện pháp phòng ngừa.”

“Tôi có thấy.”

“Cậu nghĩ chúng thái quá? Tòi đồng tình với cậu, nhất là khi chúng dễ làm phương hại đến sự dễ chịu của cuộc viếng thăm nho nhỏ của chúng ta. Tôi đã gặp phu nhân Marchmain hồi sáng này. Đừng cho rằng tôi vừa mới ngủ dậy. Tôi vừa có cuộc nói chuyện nho nhỏ trên lầu với bà chủ. Tôi nghĩ ta có thể hy vọng được nới lỏng đôi chút tối nay. Hôm qua không phải buổi tối mà ai trong chúng ta mong lặp lại. Tôi nghĩ tôi được biết ơn ít hơn tôi xứng đáng, vì nỗ lực giải khuây cho mọi người.”

Tôi thấy ghê sợ phải nói với ông Samgrass về Sebastian, nhưng tôi buộc phải nói: “Tôi không chắc tối nay sẽ là thời điểm thích hợp nhất để bắt đầu nới lỏng.”

“Nhưng lẽ nào? Sao không phải tối nay, sau một ngày chịu đựng con mắt săm soi của Brideshead ngoài rừng? Còn tối nào phù hợp hơn?”

“Ồ, tôi cho là thật ra đó chẳng phải chuyện của tôi.”

“Nói cho đúng thì cũng không phải chuyện của tôi, giờ cậu ta đã về nhà an toàn. Phu nhân Marchmain đã ban vinh dự cho tôi khi nhờ cậy tôi. Nhưng lúc này tôi ít quan tâm đến lợi ích của Sebastian hơn của chính chúng ta. Tôi cần ly vang đỏ thứ ba; tôi cần cái khay hiếu khách đó trong thư phòng. Vậy mà cậu lại đặc biệt can ngăn chuyện đó tối nay, tôi thắc mắc tại sao. Hôm nay Sebastian không thể làm trò tai quái gì được. Đầu tiên là cậu ta không có tiền. Tôi tình cờ biết. Tôi lo liệu chuyện đó. Tôi thậm chí còn giữ đồng hồ và hộp thuốc lá của cậu ta trên lầu. Cậu ta sẽ khá là vô hại… miễn là không ai ác hiểm đến mức đưa cậu ta… À, tiểu thư Julia, chào buổi sáng, xin chào. Sáng nay con chó Bắc Kinh cũng đi săn à?”

“Ồ, nó ổn. Nghe này. Hôm nay có Rex Mottram đến. Chúng ta thật không thể có một buổi tối nào như tối qua. Phải có ai nói chuyện với mẹ.”

“Đã có người nói chuyện rồi. Là tôi. Tôi nghĩ sẽ ổn cả.”

“Tạ ơn Chúa. Hôm nay anh có vẽ không, Charles?”

Đã thành lệ là mỗi lần đến thăm Brideshead tôi sẽ vẽ một mề đay trên tường hàng hiên. Lệ này cũng hợp ý tôi, vì nó cho tôi lý do chính đáng để tách mình khỏi những người còn lại trong đám khách; khi nhà đông người, hàng hiên trở thành đối thủ với phòng trẻ, ở đó thỉnh thoảng mọi người lên lánh nạn để kêu ca về mấy người kia; do vậy không cần dụng công tôi cũng được biết những chuyện phiếm về nơi này. Lúc này có ba mề đay đã xong, mỗi cái có nét đẹp riêng, nhưng không may là chúng đẹp theo kiểu khác nhau, vì khiếu thẩm mỹ của tôi đã khác và tôi cũng thành thục hơn trong mười tám tháng từ khi loạt tranh này bắt đầu. Nếu là đồ án trang trí thì chúng là một thất bại. Sáng đó là điển hình cho nhiều buổi sáng khi tôi tim được hàng hiên làm chốn trú ẩn. Tôi đến đó rồi lát sau đã vào việc. Julia đi với tôi để xem tôi bắt đầu vẽ, thế rồi không thể tránh được, chúng tôi nói chuyện về Sebastian.

“Anh không thấy chán chủ đề này à?” Cô hỏi. “Sao mọi người lại phải làm to chuyện như vậy?”

“Chỉ vì chúng ta mến cậu ta.”

“À. Em cho là em cũng mến anh ấy, theo một kiểu nào đó, chỉ có điều em ước gì anh ấy cư xử như mọi người. Em đã lớn lên với một bí mật giấu kín trong gia đình, anh biết không - đó là ba em. Không được nhắc đến trước mặt gia nhân, không được nhắc đến trước mặt bọn em khi bọn em còn nhỏ. Nếu mẹ sắp biến Sebastian thành một bí mật giấu im thì chuyện đó thật quá đáng. Nếu anh ấy muốn lúc nào cũng say, sao không đi Kenya hay đâu đó mà ở đó việc ấy chẳng có gì quan trọng?”

“Tại sao buồn chán ở Kenya lại đỡ quan trọng hơn nơi nào khác?”

“Đừng giả khờ đi, Charles. Anh biết thừa mà.”

“Ý em là sẽ không có nhiều tình huống làm em thấy ngượng à? À, anh chỉ muốn nói là anh e tối nay sẽ có tình huống đáng ngượng nếu Sebastian có cơ hội. Cậu ta đang không vui.”

“Ồ, một ngày đi săn sẽ làm chuyện đó ổn thỏa.”

Thật cảm động khi thấy niềm tin của mọi người đều đặt vào giá trị của một ngày săn bắn. Phu nhân Marchmain, tìm gặp tôi một lát trong buổi sáng, tự giễu mình về chuyện đó bằng thái độ mỉa mai ý nhị vốn nổi danh ở bà.

“Em xưa giờ vẫn ghét săn bắn,” cô nói, “vì nó dường như tạo ra phong thái vô lại thô thiển đến lạ lùng ở những người tử tế nhất. Em không biết nó là gì, nhưng giây phút họ ăn mặc đẹp đẽ rồi lên ngựa thì họ trở nên rất giống người Phổ. Rồi sau đó lại rất huênh hoang. Buổi tối ngồi ở bàn ăn em kinh hãi thấy những người đàn ông và đàn bà em biết biến thành những kẻ man rợ, cố chấp, mụ mị, độc tưởng!… Vậy mà, anh biết không - chuyên đó hẳn bắt nguồn từ hàng thế kỷ trước - hôm nay lòng em phơi phới nghĩ đến chuyện Sebastian ra ngoài với họ. ‘Thật ra anh ấy không có gì bất ổn,’ em nghĩ, ‘anh ấy đi săn rồi’ - như thể lời cầu nguyện được linh ứng.”

Cô hỏi thăm về cuộc sống của tôi ở Paris. Tôi kể co nghe về mấy căn phòng của mình có tầm nhìn ra sông và những tháp chuông Nhà thờ Đức bà. “Anh hy vọng Sebastian sẽ đến ở với anh khi anh về lại.”

“Nơi đó ắt hẳn diễm lệ lắm,” phu nhân Marchmain nói, thở dài như thể tiếc nuối điều không thể đạt tới.

“Cháu hy vọng cậu ta sẽ đến trọ với cháu ở Luân Đôn.”

“Charles, cậu biết chuyện đó không thể được. Luân Đôn là nơi tệ nhất. Ngay cả ông Samgrass cũng không giữ được nó ở đó. Trong nhà này mọi người không có bí mật. Nó biệt tăm, cậu biết không, cả kỳ Giáng sinh. Ông Samgrass tìm thấy nó chỉ vì nó không trả được hóa đơn nơi nó ở, nên họ gọi điện về nhà. Chuyện đó quá khủng khiếp. Không, Luân Đôn thì không được; nếu nó không cư xử tử tế được ở đây, với cả nhà… Chúng tôi phải giúp no nâng cao tinh thần và sức khỏe ở đây một chút, cho nó đi săn bắn, rồi đưa nó ra nước ngoài lại với ông Samgrass… Cậu thấy đó, tôi đã nếm trải chuyện này rồi.”

Sự trả miếng của bà nằm ở đó, không nói ra, nhưng cả hai đều hiểu rõ - “Bà không giữ cậu ấy được; cậu ấy sẽ trốn đi. Sebastian sẽ như vậy. Vì cả hai người họ đều hận bà.”

Một tiếng tù và cùng tiếng kêu của thợ săn vang lên trong thung lũng bên dưới.

“Họ về kìa, đang tiến về nhà. Tôi hy vọng nó có một ngày vui.”

Thế là tôi đi đến chỗ bế tắc với Julia và phu nhân Marchmain, không phải vì chúng tôi không hiểu được nhau, mà vì hiểu quá rõ. Với Brideshead, người về nhà ăn trưa và nói với tôi về đề tài này - cả đề tài này lan rộng khắp nhà như lửa sâu dưới khoang thuyền, bên dưới lằn nước, thoạt đen thoạt đỏ trong bóng tối, hiện ra dưới ánh sáng thành từng làn khói cay sè rị ra dưới cửa sập và bỗng dâng đầy lên từ những lỗ thông ống thoát khí - với Brideshead, tôi ở trong một thế giới lạ, một thế giới đã chết với tôi, ở trong một quang cảnh tăm tối nơi mặt trăng chiếu xuống dung nham cằn cỗi, một nơi cao vời làm mệt hai lá phổi.

Anh ta nói: “Tôi hy vọng đó là chứng khát rượu. Đó đơn giản là nỗi bất hạnh vô cùng mà tất cả chúng ta phải giúp nó chịu đựng. Cái tôi từng sợ là nó chỉ cố ý say khi nó muốn và vì nó muốn.”

“Đó chính là điều cậu ta làm - cái cả hai bọn tôi làm. Đó là điều lúc này cậu ấy làm với tôi. Tôi có thể trông chừng cậu ấy, nếu mẹ anh tin cậy tôi. Nếu mọi người làm phiền cậu ấy bằng những người giám sát và đủ cách chữa trị thì vài năm nữa cậu ta sẽ thân tàn ma dại.”

“Thân tàn ma dại thì chẳng có gì sai, cậu biết không? Cậu ấy không có nghĩa vụ đạo đức phải trở thành tổng bưu tá trưởng hay người chủ trì cuộc săn cáo hay đến tám mươi tuổi vẫn cuốc bộ được mười dặm*.”

•

Tương đương mười sáu kilômét. Một dặm Anh bằng 1,6km.

“Sai,” tôi nói. “Nghĩa vụ đạo đức - giờ anh lại quay về chủ đề tôn giáo rồi.”

“Tôi chưa bao giờ rời chủ đề đó,” Brideshead nói.

“Anh biết không Bridey, nếu có bao giờ tôi nổi hứng muốn trở thành một người Công giáo, tôi chỉ cần nói chuyện với anh năm phút là chừa luôn. Anh biến những xác nhận dường như hợp lý thành thứ nhảm nhí hoàn toàn.”

“Lạ là cậu lại nói như vậy. Tôi cũng đã nghe điều đó từ người khác. Đó là một trong nhiều lý do tại sao tôi không nghĩ mình sẽ thành một thầy tu chân chính. Tôi nghĩ đó là do cách đầu óc tôi suy nghĩ.”

Trong bữa trưa Julia không nghĩ đến gì khác ngoài vị khách của cô sẽ đến hôm ấy. Coo chạy xe đến nhà ga đón anh ta rồi chở anh ta về nhà dùng trà.

“Mẹ ơi, xem quà Giáng sinh của Rex này.”

Đó là một con rùa nhỏ có khắc các chữ đầu tên Julia bằng kim cương trên mai, và cái vật hơi bẩn thỉu này, khi thì trượt bất lực trên ván sàn bóng, khi thì sải bước qua bàn đánh bài, khi lại loạng choạng qua thảm, khi thì rụt mình vào lúc bị sờ, khi thì rướn cổ ra lúc lắc cái đầu nhăn nheo già lão, trở thành phần đáng nhớ trong buổi tối, một trong những trải nghiệm thu hút sự chú ý trong khi những vấn đề lớn hơn đang lâm nguy.

“Ôi trời,” phu nhân Marchmain nói. “Mẹ không biết nó có ăn cùng thứ với rùa thường không.”

“Ta sẽ làm gì khi nó chết?” Ông Samgrass hỏi. “Ta lấy con rùa khác bỏ vào cái mai được không?”

Rex đã được kể về rắc rối của Sebastian - anh ta khó mà chịu đựng không khí buổi tối hôm đó mà không được biết chuyện - và có một giải pháp đúng lúc. Anh hân hoan và công khai tuyên bố lúc uống trà, và sau một ngày cứ thì thào thậm thụt thì thật nhẹ nhõm khi nghe vấn đề được đem ra bàn thảo. “Cho cậu ấy đến chỗ Borethus ở Zurich. Borethus khá lắm. Ông ta làm phép lạ mỗi ngày ở cái viện điều dưỡng của ông. Mọi người biết Charlie Kilcartney từng uống nhiều thế nào rồi.”

“Không,” phu nhân Marchmain nói, với cái mỉa mai dễ thương quen thuộc của bà. “Không, tôi e tôi không biết Charlie Kilcartney uống thế nào.”

Julia, nghe người yêu bị giễu, cau mày nhìn con rùa, nhưng Rex Mottram lại trơ trơ trước sự tinh quái ý nhị như vậy.

“Hai bà vợ bó tay với ông ta,” anh ta kể. “Khi ông ta đính hôn với Sylvia, bà ta ra điều kiện ông ta phải chữa trị ở Zurich. Và nó có hiệu quả. Ba tháng sau ông ta quay về như một người khác. Và từ đó ông ta không động đến một giọt, dù Sylvia bỏ ông ta mà đi.”

“Sao bà ta làm vậy?”

“À, khi ngừng uống thì Charlie tội nghiệp trở nên khá tẻ nhạt. Nhưng thật ra đó không phải ý chính câu chuyện.”

“Phải, tôi cho là vậy. Thực ra, tôi nghĩ nó có ý là một câu chuyện khích lệ.”

Julia quắc mắt nhìn con rùa đính đá quý của cô.

“Ông ta còn nhận cả các ca về tình dục, mọi người biết không?”

“Ôi trời, Sebastian tội nghiệp sẽ có những người bạn kỳ lạ ở Zurich.”

“Phải đăng ký với ông ta trước nhiều tháng, nhưng tôi nghĩ nếu tôi hỏi thì ông ta sẽ kiếm cho một phòng. Tôi có thể gọi điện cho ông ta ngay đây trong tối nay.”

(Những lúc tử tế nhất Rex phô bày thái độ hăng hái ầm ĩ như thể anh ta đang dúi máy hút bụi vào một bà nội trợ miễn cưỡng.)

“Chúng tôi phải xem sao đã.”

Và chúng tôi đang nghĩ về chuyện đó thì Cordelia đi săn về.

“Ồ, chị Julia, cái gì vậy? Tàn nhẫn quá.”

“Quà Giáng sinh của Rex đó.”

“Ồ, xin lỗi. Em luôn ăn nói vô duyên. Nhưng tàn nhẫn quá! Chắc nó đau khiếp lắm.”

“Chúng không cảm thấy được đâu.”

“Sao chị biết? Dám chắc là có.”

Cô bé hôn mẹ, suốt cả ngày hai mẹ con chưa gặp nhau, bắt tay Rex, rồi rung chuông gọi trứng.

“Con uống trà ở nhà bà Barney rồi, ở đó con gọi xe đến, nhưng con vẫn còn đói. Một ngày tuyệt vời. Jean Strickland-Venables ngã xuống bùn. Bọn con chạy một mạch từ Bengers đến Upper Eastrey. Con đoán cũng phải năm dặm, phải không anh Bridey?”

“Ba.”

“Anh ấy thì không chạy đến năm dặm.” Miệng đầy trứng bác, cô bé kể cho chúng tôi nghe về cuộc săn. “…Mọi người lẽ ra phải thấy Jean khi chị ta lồm cồm trong bùn ra.”

“Sebastian đâu?”

“Anh ấy thật đáng xấu hổ.” Từng chữ, trong giọng trẻ con trong trẻo đó, có cái ngân nga của chuông gióng, nhưng con bé nói tiếp: “Ra ngoài mà mặc cái áo khoác bắt chuột xấu xí đó, rồi cái cà vạt tầm thường nhỏ xíu như trong Học viện Cưỡi ngựa của đại úy Morvin. Con còn không nhận ra anh ấy ở điểm hẹn, con hy vọng cũng không ai khác nhận ra. Anh về chưa? Con nghĩ anh bị lạc rồi.”

Khi Wilcox đến dọn trà đi, phu nhân Marchmain hỏi: “Không thấy cậu Sebastian đâu sao?”

“Dạ không, thưa bà.”

“Chắc nó tạm nghỉ để uống trà với ai đó. Thật không giống nó chút nào.”

Nửa giờ sau, khi Wilcox đem khay rượu cocktail vào, ông ta nói: “Cậu Sebastian vừa gọi nói đến đón ở South Twining.”

“South Twining? Ai sống ở đó?”

“Cậu gọi từ khách sạn, thưa bà.”

“South Twining?” Cordelia hỏi. “Lạy Chúa, anh bị lạc thật rồi!”

Khi về tới cậu ta mặt đỏ phừng và mắt sáng bừng như sốt; tôi thấy cậu phải say hai phần ba rồi.

“Con ơi,” phu nhân Marchmain nói. “Thật mừng thấy con trông khỏe khoắn lại như vậy. Ra ngoài trời thật có ích cho con. Thức uống để trên bàn; con cứ tự nhiên đi.”

Câu bà nói không có gì khác thường ngoại trừ chuyện chính bà là người nói ra. Sáu tháng trước đã không có chuyện đó.

“Cảm ơn mẹ,” Sebastian nói. “Con sẽ uống.”

⁎

Một cú đánh nhằm trúng vết bầm tím, lặp lại, đã thấy trước, không gây nhức nhối hay bàng hoàng sửng sốt, chỉ có nỗi đau âm ỉ và nôn nao và nỗi băn khoăn liệu sắp có một cú như vậy nữa không - cảm giác là như vậy, khi ngồi đối diện Sebastian ở bữa tối đêm đó, thấy cặp mắt mờ đục và những động tác mò mẫm của cậu, nghe cái giọng đặc sệt vụng về chen vào, sau những hồi lâu im lặng ù lì. Cuối cùng, khi phu nhân Marchmain với Julia và gia nhân bỏ chúng tôi lại, Brideshead nói: “Em nên đi ngủ đi, Sebastian.”

“Uống chút vang đỏ đã.”

“Ừ, uống chút vang đỏ đi nếu em muốn. Nhưng đừng vào phòng khách.”

“Say bí tỉ,” Sebastian nói mà gật đầu nặng nề. “Như thời xưa. Thời xưa các quý ông luôn say bí tỉ nên không được ngồi chung với các quý bà.”

(“Thế nhưng, cậu biết không, không phải thế,” ông Samgrass nói, cố huyên thuyên với tôi về chuyện này sau đó, “chẳng giống thời xưa tí nào. Tôi không biết sự khác nhau nằm ở đâu. Thiếu tâm trạng vui vẻ? Thiếu người bầu bạn? Cậu biết không, tôi nghĩ chắc hẳn hôm nay cậu ta uống một mình. Cậu ta lấy tiền đâu ra?”)

“Sebastian lên phòng rồi,” Brideshead nói khi chúng tôi tới phòng khách.

“Vậy à? Mẹ đọc cho cả nhà nhé?”

Julia với Rex chơi bài bezique; con rùa, bị con chó Bắc Kinh chọc, rụt vào mai; phu nhân Marchmain đọc to Nhật ký của Không Ai Cả cho đến khi bà nói đã đến giờ đi ngủ, lúc còn khá sớm.

“Con thức chơi thêm tí được không mẹ? Ba ván thôi?”

“Được, con yêu. Vào gặp mẹ trước khi con đi ngủ. Mẹ sẽ không ngủ quên đâu.”

Ông Samgrass với tôi thấy rõ là Julia và Rex muốn được ở một mình, nên chúng tôi cũng đi; Brideshead thì không nhận ra, anh ta ngồi xuống đọc tờ Times mà anh chưa xem hôm đó. Thế rồi, đi qua phía chúng tôi, ông Samgrass nói: “Chẳng giống thời xưa chút nào cả.”

Sáng hôm sau tôi nói với Sebastian: “Nói thật mình nghe đi, cậu có muốn mình ở lại đây nữa không?”

“Không, Charles, mình không tin là mình muốn.”

“Mình không giúp gì được?”

“Không giúp gì được.”

Thế là tôi đi chào từ biệt mẹ cậu.

“Có điều này tôi muốn hỏi cậu, Charles. Hôm qua cậu đưa tiền cho Sebastian phải không?”

“Thưa phải.”

“Khi biết nó sẽ dùng tiền làm gì?”

“Dạ.”

“Tôi không hiểu được,” bà nói. “Tôi chỉ không hiểu nổi có ai lại độc ác nhẫn tâm như vậy.”

Bà ngừng lại, nhưng tôi không nghĩ bà chờ nghe trả lời; tôi chẳng nói gì được trừ phi tôi sẽ phải bắt đầu lại lần nữa cái lập luận quen thuộc, không dứt đó.

“Tôi không định trách cậu,” bà nói. “Có Chúa biết tôi không có quyền trách ai. Thất bại nào ở con cái cũng là thất bại của tôi. Nhưng tôi không hiểu được. Tôi không hiểu làm sao cậu có thể tử tế về nhiều mặt như vậy, rồi làm một điều tàn nhẫn khinh suất như vậy. Tôi không hiểu sao cả nhà tôi lại thích cậu nhiều đến vậy. Bấy lâu nay cậu ghét chúng tôi sao? Tôi không hiểu sao chúng tôi lại đáng bị như vậy.”

Tôi không mủi lòng; không phần nào trong tôi có chút cảm động vì nỗi khốn quẫn của bà. Hoàn cảnh giống như tôi vẫn thường hình dung về chuyện bị đuổi học. Tôi như còn chờ nghe bà nói: “Tôi viết thư báo cho người ba bất hạnh của cậu rồi.” Nhưng khi xe chạy đi và tôi quay người lại để thu vào tầm nhìn ắt hẳn là sau cùng về ngôi nhà, tôi cảm thấy mình đang để lại một phần cơ thể, và dẫu mai này tôi có đi đâu thì tôi cũng cảm thấy thiếu vắng nó, và tìm nó vô vọng, giống như những hồn ma, cứ đi đi về về những chốn họ từng chôn kho báu mà nếu không có thì họ không thể trả lộ phí sang thế giới bên kia.

“Mình sẽ không bao giờ quay lại nữa,” tôi nghĩ bụng.

Một cánh cửa đã khép lại, cánh cửa thấp trên bức tường mà tôi kiếm tìm và tìm thấy ở Oxford; lúc này nếu mở cánh cửa ra thì tôi sẽ không bắt gặp khu vườn thần tiên nào nữa.

Tôi đã trồi lên mặt đất, vào ánh sáng ban ngày và khí biển trong lành, sau thời gian dài bị cầm tù trong những cung điện san hô không có nắng mặt trời và những khu rừng dập dờn dưới đáy đại dương.

Tôi đã để lại sau lưng - cái gì? Tuổi trẻ? Thanh xuân? Chuyện lãng mạn? Thứ hô biến ra những thứ này, “Bộ đồ nghề của Ảo thuật gia Trẻ tuổi,” cái hộp nhỏ gọn gàng nơi đũa thần bằng gỗ mun xếp cạnh những quả bóng bi-a lừa mị, đồng xu gấp làm đôi, và đóa hoa bằng lông vũ nhét vừa vào một cây nến rỗng.

“Mình đã bỏ lại ảo tưởng,” tôi tự nhủ. “Từ đây trở đi mình sẽ sống trong một thế giới ba chiều - với sự giúp sức của năm giác quan.”

Từ ấy tôi mới dần vỡ lẽ rằng không có thế giới nào như vậy, nhưng lúc ấy, khi xe rẽ khuất tầm nhìn ngôi nhà, tôi tưởng mình không cần cất công tìm kiếm mà nó đã nằm khắp nơi quanh tôi ở cuối con đường lớn giữa hàng cây.

⁎

Vậy là tôi quay về Paris, về với bạn bè tôi đã tìm thấy ở đó và những thói quen mới có. Tôi tưởng sẽ không còn nghe gì từ Brideshead nữa, nhưng cuộc đời hiếm có cuộc chia ly nào đột ngột như thế. Chưa được ba tuần thì tôi nhận được một lá thư bằng chữ viết kiểu nữ tu có hơi hướng Pháp văn của Cordelia:

Anh Charles thân yêu ơi,

Em rất khổ sở khi anh đi rồi. Lẽ ra anh phải tới chào tạm biệt em chứ!

Em đã nghe hết về nỗi nhục của anh, và em viết để nói rằng em cũng chịu nhục nhã. Em lén ăn cắp chùm chìa khóa của Wilcox rồi lấy rượu cho Sebastian và bị bắt quả tang. Anh ấy có vẻ khát rượu lắm. Rồi đã có (và vẫn còn) nhiều vụ cãi cọ kinh khủng.

Ông Samgrass đi rồi (tốt!), là em nghĩ ông ta cũng hơi nhục nữa, nhưng em không biết tại sao.

Anh Mottram rất được lòng Julia (tệ quá!) và sẽ dẫn Sebastian đi (tệ quá! tệ quá!) đến chỗ ông bác sĩ người Đức.

Con rùa của Julia biến đâu mất rồi. Bọn em nghĩ nó tự vùi mình đi, chúng vẫn làm vậy, vậy là mất toi (diễn đạt của anh Mottram).

Em rất khỏe.

Thương anh nhiều!

Cordelia

Có lẽ là một tuần sau khi nhận lá thư này, một chiều nọ tôi quay về phòng thì thấy Rex đang chờ.

Lúc đó khoảng bốn giờ, vì ánh sáng bắt đầu tắt sớm trong xưởng vẽ vào mùa đó trong năm. Tôi có thể thấy trên vẻ mặt người gác cổng, khi bà báo là tôi có khách chờ, rằng có sự hiện diện đáng chú ý trên lầu; bà có cái khiếu mô tả sự khác biệt tuổi tác hay sức hấp dẫn thật sống động; biểu hiện của bà lần này diễn tà một ai đó có tầm quan trọng hàng dầu, và quả thực Rex là một nhân vật chính đáng cho biểu hiện đó, khi tôi thấy anh ta mặc áo khoác đi đường to sụ, choán hết ô cửa sổ nhìn ra sông.

“Chà,” tôi nói. “Chà.”

“Tôi đến hồi sáng nay. Người ta chỉ cho tôi chỗ cậu thường ăn trưa nhưng tôi không tìm được cậu ở đó. Cậu gặp cậu ta chưa?”

Tôi không cần hỏi là ai. “Vậy là cậu ta cũng trốn anh sao?”

“Bọn tôi tới đây tối qua và hôm nay sẽ đi tiếp sang Zurich. Tôi để cậu ta lại quán Lotti sau bữa tối, vì cậu ta kêu mệt, nên tôi đi lại đằng Travellers chơi một ván.”

Tôi nhận thấy là ngay cả với tôi, anh ta cũng thanh minh, như thể đang tập dượt câu chuyện để còn kể lại ở nơi khác. “Vì cậu ta kêu mệt” là một cái cớ chính đáng. Tôi không hình dung được Rex để một thằng nhãi ngà ngà say làm phiền anh ta chơi bài.

“Vậy là anh quay lại thì thấy cậu ta đi rồi?”

“Không hề. Tôi ước là vậy. Tôi thấy cậu ta thức khuya chờ tôi. Tôi gặp vận đỏ ở Travellers nên hốt trọn. Sebastian xoáy hết cả mớ khi tôi ngủ. Cậu ta chỉ để lại cho tôi hai tấm vé hạng nhất đi Zurich kẹp bên viền gương soi. Tôi thắng được gần ba trăm bảng, quỷ tha ma bắt cậu ta đi!”

“Còn giờ cậu ta có thể gần như ở bất cứ đâu.”

“Bất cứ đâu. Cậu không tình cờ giấu cậu ta đó chớ?”

“Không. Những mắc míu của tôi với nhà ấy đã xong rồi.”

“Tôi nghĩ mắc míu của tôi thì chỉ mới bắt đầu,” Rex nói. “Tôi có nhiều thứ muốn nói, nhưng tôi đã hứa với một gã ở Travellers cho gã phục hận chiều nay. Cậu ăn tối với tôi nghe?”

“Được. Ở đâu?”

“Tôi thường tới quán Ciro.”

“Sao không tới quán Paillard?”

“Chưa từng nghe. Tôi sẽ mời, cậu biết đó.”

“Tôi biết anh mời. Để tôi đặt bữa.”

“À, thôi được. Nhắc lại xem chỗ đó là gì?” Tôi ghi ra cho anh ta. “Có phải nơi ta sẽ được thấy đời sống bản địa không?”

“Phải, anh nói vậy cũng được.”

“Được, cũng để nếm trải. Đặt món nào cho ngon ấy.”

“Thì dụng ý của tôi là vậy mà.”

Tôi đến đó trước Rex hai mươi phút. Nếu tôi phải ngồi tiếp anh ta buổi tối, bất luận thế nào nó cũng phải theo cách của tôi. Tôi nhớ bữa ăn tối rất rõ - súp oseille*, cá bơn chế biến khá đơn sơ với xốt rượu trắng, một phần caneton à la presse*, một bánh souffle chanh. Đến phút cuối, sợ rằng bao nhiêu đó quá sơ sài cho Rex, tôi thêm vào caviar aux blinis*. Còn rượu thì tôi để anh ta đãi một chai Montrachet năm 1906, lúc ấy khá thời thượng, để uống kèm món vịt, một chai Clos de Bèze năm 1904.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: rau chút chít.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: món vịt được cho vào máy ép rồi lấy chính máu, tủy của nó làm xốt.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: trứng cá với bánh kếp, có chút kem tươi.

Thời ấy sống ở Pháp khá dễ dàng; với tỉ giá hối đoái vào thời điểm đó, tiền trợ cấp của tôi kéo dài được lâu và tôi không phải sống đạm bạc. Song rất hiếm khi tôi có được bữa tối thế này, nên tôi cảm thấy thân thiện với Rex, khi cuối cùng anh ta tới và bỏ mũ cùng áo khoác với vẻ không cần gặp lại chúng. Anh nhìn quanh nhà hàng bé nhỏ âm u với vẻ hồ nghi như thể mong thấy bọn côn đồ hay một nhóm sinh viên say sưa. Anh ta chỉ thấy bốn Nghị sĩ nhét khăn ăn dưới chòm râu, đang ngồi ăn im phắc. Tôi hình dung được về sau anh ta sẽ khoe với các bạn làm ăn: “…gã tôi biết thật thú vị; một sinh viên mỹ thuật sống ở Paris. Dẫn tôi đến một quán ăn nhỏ buồn cười - kiểu ta sẽ đi ngang mà không thèm nhìn - ở đó có vài món ngon nhất tôi từng được ăn. Có năm, sáu Nghị sĩ nữa, cho ta thấy ta ở đúng chỗ rồi. Cũng chẳng rẻ chút nào.”

“Có thấy Sebastian không?” Anh ta hỏi.

“Sẽ không thấy đâu,” tôi nói, “cho đến khi cậu ta cần tiền.”

“Bỏ đi như vậy thật quá đáng. Tôi những mong nếu tôi giúp cậu ta, tôi sẽ được lợi một chút ở phương diện khác.”

Rõ ràng anh ta muốn nói về việc riêng; để đó đã, tôi nghĩ, đã đến giờ cho sự khoan dung và thỏa ý, đến giờ của cognac; có thể để đến khi sự tập trung trở nên cùn mòn, và ta chỉ lắng nghe với một nửa trí óc; giờ đây, giữa lúc tỉnh táo khi maître d’hôtel* lật bánh kếp trên chảo, đằng sau, hai nhân viên khiêm nhường hơn đang chuẩn bị máy ép, chúng tôi sẽ nói về tôi.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: Trưởng phục vụ.

“Anh ở lại Brideshead có lâu không? Khi tôi đi rồi tên tôi có được nhắc đến không?”

“Có được nhắc đến không à? Tôi muốn bệnh luôn khi nghe cái tiếng gió, anh bạn. Bà Hầu tước bị cái kiểu mà bà gọi là ‘ăn năn’ về cậu. Tôi đoán bà làm hơi quá, lúc gặp cậu lần cuối.”

“Độc ác một cách nhẫn tâm, tàn bạo một cách khinh suất.”

“Lời lẽ nặng nề.”

“Thiên hạ gọi ta thế nào không quan trọng trừ phi họ gọi ta là bánh nhân thịt bồ câu rồi xơi sạch.”

“Hả?”

“Một câu ngạn ngữ.”

“A.” Kem với bơ nóng quyện lại rồi tràn ra, tách riêng từng hạt trứng cá màu xanh xám, phủ lên chúng hai màu vàng trắng.

“Tôi thích trên đĩa mình có hành thái,” Rex nói. “Một gã sành sỏi nói tôi rằng nó làm nổi bật hương vị.”

“Ăn thử không hành đã,” tôi nói. “Rồi cho tôi biết thêm tin tức về tôi đi.”

“À, tất nhiên, Greenacre, hay cái gã có tên quái quỷ gì đó - lão giáo sư làm bộ làm tịch - gã ngã đau lắm. Ai cũng hoan nghênh chuyện đó. Khi cậu đi rồi, gã làm cục cưng được một, hai ngày. Gã có khích cho bà già hất cậu ra thì cũng chẳng có gì lạ. Bà ta ép bọn này cũng phải yêu chiều gã, nên cuối cùng Julia hết chịu nổi và tố gã.”

“Julia làm vậy à?”

“Phải, gã bắt đầu chõ mũi vào chuyện bọn tôi, cậu hiểu đấy. Julia phát hiện gã là đồ bịp bợm, và một chiều khi Sebastian say - cậu ta say luôn - cô ấy moi được từ cậu ta đầu đuôi câu chuyện về chuyến du lịch kia. Và vậy là ông Samgrass tiêu đời. Sau đó bà Hầu tước mới nghĩ có lẽ bà đã hơi nặng lời với cậu.”

“Vậy còn vụ ồn ào với Cordelia?”

“Chuyện đó làm lu mờ mọi thứ. Con bé là kỳ quan biết đi - nó cho Sebastian uống whisky ngay trước mũi bọn tôi cả tuần. Bọn tôi không đoán nổi cậu ta lấy đâu ra. Cuối cùng bà Hầu tước cũng suy sụp.”

Món súp ngon lành được đưa lên sau bánh kếp béo ngậy - nóng, mỏng, cay, xốp.

“Để tôi nói cậu nghe cái này, Charles, cái mẹ Marchmain không để lộ cho ai biết. Bà mang bệnh nặng lắm. Không biết đi lúc nào. George Anstruther khám cho bà hồi mùa thu và đoán là còn hai năm nữa.”

“Làm thế quái nào mà anh biết được?”

“Ba cái chuyện ấy tôi nghe ngóng được hết. Với tình trạng gia đình đang diễn ra như lúc này, tôi chẳng dám cho là bà trụ được một năm. Tôi biết chính xác ai có thể chữa cho bà ở Vienna. Ông ta đã vực Sonia Bamfshire dậy được khi mà chẳng ai kể cả Anstruther đều bó tay. Nhưng mẹ Marchmain sẽ để mặc tình hình. Tôi cho là chuyện đó có liên can gì đó tới cái đạo ngớ ngẩn của bà, coi khinh thân xác.”

Món cá bơn đơn sơ và không phô trương đến độ Rex không nhận thấy. Chúng tôi ăn theo tiếng nhạc của máy ép - tiếng răng rắc của xương, máu và tủy nhỏ giọt, tiếng thìa lanh canh phết mỡ lên những lát ức mỏng. Đến đây có một khoảng dừng trong mười lăm phút, trong khi tôi uống ly Clos de Bèze đầu tiên còn Rex hút điếu xì gà đầu tiên. Anh ta ngả người ra, nhả một đám khói qua bàn, và nhận xét, “Cậu biết không, đồ ăn ở đây không tệ; phải có ai tiếp quản chỗ này và biến nó thành cái gì đó.”

Lát sau anh ta lại bắt đầu về nhà Marchmain:

“Tôi nói cậu nghe một chuyện nữa - họ sẽ sớm có một cú sốc tài chính nếu họ không đề phòng.”

“Tôi tưởng họ giàu sụ.”

“À, họ giàu theo kiểu người ta giàu mà cứ để tiền ngồi không. Ai kiểu đó cũng nghèo hơn hồi năm 1914, mà xem ra nhà Flyte không nhận ra chuyện đó. Tôi nghĩ mấy tay luật sư quản lý chuyện chi tiêu nhà đó thấy tiện khi gia chủ muốn bao nhiêu tiền mặt họ đều đáp ứng mà chẳng cần hỏi han. Nhìn cách họ sống đi - cả Lâu đài Brideshead và Dinh thự Marchmain đều sống xa hoa, đàn chó săn, không tăng tiền tô tức, không ai bị sa thải, hàng chục gia nhân già cả chẳng để làm quái gì, còn được gia nhân khác phục dịch, đã thế lại còn có ông già lập cơ ngơi riêng - và cũng không phải ở mức độ chừng mực gì. Cậu biết họ đã thấu chi bao nhiêu rồi không?”

“Tất nhiên là không.”

“Cũng cả một trăm ngàn ở Luân Đôn. Tôi không biết họ có nợ nần ở đâu khác nữa không. À, cậu thấy đấy, vậy là cũng cả mớ đối với người không dùng đồng tiền của mình. Chín mươi tám ngàn hồi tháng Mười một vừa rồi. Đó là chuyện tôi nghe được.”

Đó là những chuyện anh ta nghe được, bệnh trầm kha và nợ nần, tôi nghĩ.

Tôi thưởng thức Burgundy. Nó dường như nhắc nhở rằng thế giới là một nơi lâu đời hơn và tốt đẹp hơn Rex biết, rằng nhân loại trong niềm đam mê lâu dài đã thông tường một minh triết khác với anh ta. Tình cờ tôi gặp lại chính thứ rượu này, khi ăn trưa với người buôn rượu quen ở phố St. James, trong mùa thu đầu bên khi chiến tranh nổ ra; nó đã dịu ngọt và tàn phai qua những năm xa cách, nhưng nó vẫn nói bằng thứ giọng thuần khiết, đích thực trong thời xuân sắc của nó, cùng những lời nói chất chứa hy vọng đó.

“Tôi không có ý nói họ sẽ đi ăn xin; thằng anh lớn luôn sẵn sàng kiếm được một khoản ba mươi ngàn mỗi năm, nhưng sẽ sớm có một cuộc cải tổ, và khi tầng lớp thượng lưu lo sợ, ý nghĩ đầu tiên của họ thường là cắt giảm với đám con gái. Tôi muốn giải quyết chuyện sắp xếp hôn nhân nho nhỏ đó cho xong, trước khi chuyện đó xảy ra.”

Chúng tôi chưa uống tới cognac thì đã đến đề tài của anh ta. Trong hai mươi phút tôi phải sẵn sàng cho mọi điều anh ta muốn nói. Tôi đóng chặt đầu óc lại với anh ta và lao vào thức ăn trước mặt, nhưng các câu nói cứ xen vào niềm hạnh phúc của tôi, gọi tôi về với thế giới khắc nghiệt, hám lợi mà Rex cư ngụ. Anh ta muốn một người đàn bà; anh ta muốn thứ tốt nhất có trên thị trường, và anh ta muốn cô với cái giá của anh ta; chuyện chỉ tới chừng ấy.

“…Mẹ Marchmain không thích tôi. À thì tôi chẳng cần bà phải thích. Tôi có cưới bà đâu. Bà không có gan nói thẳng ra: ‘Anh không phải người quyền quý. Anh là tay đầu cơ từ thuộc địa.’ Bà nói bọn tôi sống trong bầu không khí khác nhau. Đúng thôi, nhưng Julia tình cờ lại thích bầu không khí của tôi… Rồi bà đem chuyện tôn giáo ra. Tôi không phản bác gì Giáo hội của bà; ở Canada chúng tôi không để ý nhiều đến người Công giáo, nhưng chuyện đó khác; ở Âu châu có một số người Công giáo rất sang trọng. Được thôi, Julia cứ đi nhà thờ khi nào muốn. Tôi sẽ không cố cản. Thật ra chuyện đó cũng chẳng quan trọng gì với cô, nhưng tôi thích một cô gái có đạo. Hơn nữa, cô ấy có thể nuôi dạy đàn con theo đạo Công giáo. Tôi sẽ ‘hứa’ mọi thứ họ muốn… Rồi lại còn quá khứ của tôi. ‘Chúng tôi biết quá ít về anh.’ Bà biết hơi quá nhiều. Chắc cậu biết tôi có dây dưa với một người khác trong vài năm.”

Tôi biết; ai từng gặp Rex cũng biết chuyện tình của anh ta với Brenda Champion; cũng biết là từ chuyện này mà anh ta có mọi thứ khiến mình khác biệt với tất cả nhà đầu cơ chứng khoán khác; chơi golf với Thân vương xứ Wales, tư cách hội viên ở Bratt, ngay cả bạn bè trong phòng hút thuốc ở Hạ viện, vì khi anh ta mới xuất hiện ở đó, những người đứng đầu các đảng phái không nói về anh rằng: “Nhìn kìa, đây là thành viên trẻ hứa hẹn cho vùng bắc Gridley vừa phát biểu rất hay về hạn chế tô tức.” Họ nói: “Đấy là gã tình nhân mới nhất của Brenda Champion”; danh xưng đó giúp anh ta rất nhiều trong chuyện giao thiệp với đàn ông; đàn bà anh ta thường mê hoặc.

“Ôi, nhưng chuyện cũng chẳng đi tới đâu. Mẹ Marchmain quá tế nhị nên không nhắc đến đề tài này; bà chị nói rằng tôi có ‘tai tiếng’. À, bà trông đợi gì ở một người con rể - một kiểu thầy tu nửa mùa như Brideshead? Julia biết hết chuyện kia; nếu cô ta không quan tâm, tôi không nghĩ nó là chuyện của ai khác cả.”

Sau món vịt là salad cải xoong và rau diếp xoăn trong một lớp hành tăm mỏng. Tôi cố chỉ nghĩ đến salad. Tôi thành công được một lúc khi chỉ nghĩ đến bánh souffle. Rồi đến cognac và thời khắc thích hợp cho những tâm sự này. “…Julia mới hai mươi. Tôi không muốn chờ đến khi có ấy trưởng thành. Dù sao, tôi không muốn cưới cô ấy mà không làm cho tử tế… không có gì mờ ám… Tôi phải thấy cô ấy không bị lừa lấy mất phần của hồi môn đường hoàng của cô ấy. Để bà Hầu tước không bày trò, tôi sẽ tới gặp ông già và mua chuộc ông ta. Tôi đoán ông ta rất có thể sẽ đồng ý bất cứ điều gì mà ông ta biết sẽ làm bà buồn bực. Hiện giờ ông ta đang ở Monte Carlo. Tôi tính đến đó sau khi thả Sebastian ở Zurich. Vì vậy mà thật chán vì đã để mất cậu ta.”

Cognac không phải gu của Rex. Nó trong veo, nhợt nhạt và được dọn ra cho chúng tôi trong một chai không đóng bụi và có ký hiệu Napoleon. Nó chỉ già hơn Rex một, hai tuổi và mới đóng chai gần đây. Họ dọn cho chúng tôi trong cốc hình hoa tulip mỏng tanh cỡ trung.

“Rượu mạnh là một trong những thứ tôi biết đôi chút,” Rex nói. “Màu này tệ. Hơn nữa, tôi không nếm nó trong cái thứ màu mè này được.”

Họ đem cho anh ta một cốc tròn to cỡ bằng đầu anh ta. Anh ta bảo họ hơ ấm trên đèn cồn. Rồi anh đảo thứ rượu lộng lẫy, vùi mặt trong khói, rồi tuyên bố nó là thứ anh ta sẽ pha thêm soda ở nhà.

Thế là họ ngượng ngùng đẩy ra một cái chai to mốc meo cho kiểu người như Rex từ chỗ giấu.

“Vậy mới đúng chứ,” anh ta nói, nghiêng thứ nước sánh như mật đến khi nó để lại những khoanh tròn sẫm màu trên thành cốc. “Họ luôn giấu đi một ít, nhưng họ không đem nó ra trừ phi ta làm ầm lên. Uống tí di.”

“Tôi uống thứ này được rồi.”

“Thôi nào, uống thứ ấy là có tội đó, nếu cậu không thật sự thích.”

Anh ta châm điếu xì gà rồi ngồi ngửa ra ung dung với cõi đời; tôi cũng ung dung trong một thế giới khác thế giới của anh ta. Cả hai đều hài lòng. Anh ta nói về Julia còn tôi nghe giọng anh ta, phảng phất từ xa, như chó sủa cách hàng dặm trong đêm thanh vắng.

⁎

Vào đầu tháng Năm lễ đính hôn được thông báo. Tôi thấy thông báo trong tờ Continental Daily Mail và cho rằng Rex đã “mua chuộc ông già”. Nhưng mọi chuyện không diễn ra như họ tưởng. Tin tiếp theo tôi nghe về họ là giữa tháng Sáu, khi tôi đọc rằng họ đã lặng lẽ làm lễ cưới ở Nhà nguyện Savoy. Không có Hoàng gia đến dự; Thủ tướng cũng không; cũng không có ai trong nhà Julia. Nó nghe như một chuyện “mờ ám”, nhưng phải vài năm sau tôi mới nghe đầy đủ câu chuyện.

Hai

Đã đến lúc nói về Julia, cho đến nay cô đóng một vai ngắt quãng và có phần bí hiểm trong vở kịch Sebastian. Lúc đó tôi thấy cô có vẻ như vậy, cũng như cô thấy tôi. Các mục tiêu riêng biệt chúng tôi theo đuổi đã đưa chúng tôi lại với nhau, nhưng cả hai vẫn là người xa lạ. Về sau cô nói tôi rằng cô đã có một kiểu “ghi chú” về tôi trong đầu, giống như khi xem qua giá sách tìm một cuốn nọ, đôi khi ta chú ý đến một cuốn khác, lấy xuống, liếc trang tựa đề, và nghĩ “Mình phải đọc cuốn đó nữa, khi nào rảnh,” bỏ nó lại chỗ cũ, và tìm tiếp, về phần tôi thì sự quan tâm sâu sắc hơn, vì luôn có nét tương đồng ở vẻ bề ngoài giữa anh trai và em gái; bắt gặp điều này lặp đi lặp lại trong các dáng điệu khác nhau, dưới ánh sáng khác nhau, mỗi lần đều khiến tôi thấy mới lạ; và trong sự suy sút dễ thấy Sebastian ngày càng mờ nhạt và rệu rã, thì Julia lại nổi bật và vững chắc hơn.

Ngày ấy cô gầy, ngực phẳng, chân khẳng khiu; dường như người cô chỉ toàn chân tay và cổ, không có thân mình, như một con nhện; cô chạy theo cái mốt gầy đến mức ấy, nhưng kiểu tóc và mũ của thời ấy, cái nhìn ngây ngô và miệng hé mở của thời ấy, mấy vệt phấn hồng trên gò má như anh hề cũng không kéo cô xuống mức hợp thời được.

Lần đầu tôi gặp cô, khi cô đón tôi trong sân ga và chở tôi về nhà trong ánh hoàng hôn, ngay giữa mùa hè 1923 ấy, cô chỉ mới mười tám và vừa trải qua mùa ra mắt ở Luân Đôn.

Một số người nói đó là mùa rực rỡ nhất kể từ chiến tranh, rằng mọi chuyện đang lại đi vào nề nếp. Julia đứng ngay giữa trung tâm. Ngày ấy ở Luân Đôn có lẽ còn lại năm, sáu tòa nhà được gọi là “di tích lịch sử”‘; Dinh thự Marchmain ở St. James là một trong số đó, và vũ hội tổ chức cho Julia, mặc cho thứ y phục hạ lưu của giai đoạn này, đúng là một cảnh tượng lộng lẫy. Sebastian về dự và mời tôi đi cùng mà không mấy nhiệt tình; tôi từ chối và rồi lại hối hận, vì đó là vũ hội cuối cùng kiểu như vậy họ mở ở đó; cái cuối cùng trong một chuỗi vũ hội lộng lẫy.

Làm sao tôi biết được? Ngày ấy dường như ta có đủ thời gian cho mọi thứ; thế giới mở ra để thong dong thám hiểm. Mùa hè đó Oxford ngập tràn tâm trí tôi; Luân Đôn cứ chờ đã, tôi nghĩ.

Các tòa nhà đẹp còn lại thuộc về bà con hay bạn bè thuở nhỏ của Julia, ngoài ra còn có vô số dinh thự đáng chú ý ở các quảng trường Mayfair và Belgravia, thắp đèn sáng trưng và người đi lũ lượt đêm đêm. Người nước ngoài từ vùng đất hoang của họ quay lại nhận nhiệm sở biên thư về quê rằng ở nơi đây, dường như họ thoáng thấy được cái thế giới họ tin đã biệt tích giữa bùn và dây thép gai, và suốt những tuần lễ êm ả đó Julia vụt qua và tỏa sáng, vừa như ánh nắng giữa cây cối, vừa như ánh nến trong quang phổ của tấm gương, cho nên các ông bà lớn tuổi, ngồi ngoài rìa vũ hội cùng những hồi ức, thấy cô là chính con chim xanh*, “Con gái cả của ‘Bridey’ Marchmain,” họ nói. “Tiếc là tối nay ông ta không được thấy con bé.”

•

Trong văn hóa của nhiều nước, chim xanh là biểu tượng báo hiệu điềm lành.

Đêm ấy rồi đêm sau và đêm sau nữa, dù bước tới đâu cùng nhóm nhỏ mấy người bạn thân, cô cũng đem đến một khoảnh khắc hân hoan, như những cái nhói trong tim khi đứng trên bờ sông bỗng thấy chim bói cá lóe sáng trên mặt nước.

Đây là kẻ, không còn trẻ con mà cũng chưa thành đàn bà, chở tôi qua bóng chạng vạng buổi tối mùa hè ấy, chưa phiền lụy vì tình, bất ngờ vì quyền năng sắc đẹp của mình, ngập ngừng bên bờ xa hoa của cuộc sống; người bỗng thấy mình có khí giới, hoàn toàn bất ngờ; nhân vật nữ chính trong chuyện cổ tích xoay chiếc nhẫn thần trong tay; cô chỉ cần đưa mấy đầu ngón tay vuốt nó và thì thầm câu thần chú là mặt đất dưới chân mở ra và phun lên tên nô lệ khổng lồ, con quái vật khúm núm sẽ đem về cho cô bất cứ gì cô đòi, nhưng có lẽ, đem nó về trong hình hài không mong muốn.

Tối ấy cô không đoái hoài gì đến tôi; con quỷ làm náo loạn bên dưới chúng tôi không được triệu hồi; cô sống tách biệt trong một thế giới nhỏ bé, bên trong một thế giới nhỏ bé, cái lõi của một hệ cầu đồng tâm, như những quả cầu bằng ngà voi được đẽo khắc công phu ở Trung Hoa; một vấn đề nho nhỏ làm cô bận tâm - nho nhỏ, như cô thấy, theo thuật ngữ và biểu tượng trừu tượng. Cô đang băn khoăn một cách thản nhiên và ngàn dặm xa thực tại, rằng mình nên cưới ai. Như các nhà chiến lược cân nhắc bên bản đồ được găm ít đinh ghim và tô vẽ đường kẻ phấn màu, suy ngẫm nên xê dịch đinh ghim nào và thêm bớt đường kẻ nào, một vấn đề chỉ nằm trong giới hạn vài milimet, mà bên ngoài căn phòng, nằm ngoài tầm mắt các sĩ quan mẫn cán, có thể nhấn chìm quá khứ, hiện tại, tương lai thành điêu tàn hay đưa đến vinh quang. Lúc đó cô là biểu tượng cho chính mình, thiếu vắng đời sống của cả trẻ con và đàn bà; chiến thắng và bại vong là những xê dịch đinh ghim và đường kẻ; cô không biết gì về chiến tranh.

“Phải mà ta sống ở nước ngoài,” cô nghĩ, “ở đó những chuyện thế này được cha mẹ định liệu với luật sư.”

Cưới chồng sớm và thật lộng lẫy, là mục tiêu của tất cả bạn bè cô. Nếu cô có nhìn xa hơn đám cưới, thì đó là xem hôn nhân như khởi đầu cho một cuộc tồn sinh biệt lập; cuộc giao tranh nho nhỏ mà ta giành phần thắng, từ đó ta mới thực sự cất bước trên những hành trình tìm kiếm cuộc đời.

Cho đến nay cô sáng chói hơn hẳn mọi cô gái cùng trang lứa, nhưng cô biết rằng, trong thế giới nhỏ bên trong một thế giới mà cô trú ngụ, cô chịu vài bất lợi trầm trọng nhất định. Trên mấy chiếc sofa kê sát tường nơi người già ngồi đếm cấp bậc địa vị trên lá cờ dòng họ, có những thứ không thuận cho cô. Có vụ tai tiếng của cha cô; cái vết ố di truyền lờ mờ trên ánh rực rỡ của cô dường như đã đậm thêm vì đôi điều trong chính lối sống của cô - ngang ngạnh và ương bướng, một thói quen thiếu tính kỷ luật như hầu hết người cùng tuổi; nếu không vì chuyện đó thì biết đâu được?…

Một đề tài quan trọng làm lu mờ mọi đề tài khác đối với các quý bà ngồi dọc tường; các Hoàng tử trẻ sẽ cưới ai? Họ không thể mong đợi dòng dõi nào thuần khiết hay vóc dáng nào tao nhã hơn Julia; nhưng cái bóng mờ này ở cô khiến cô không phù hợp cho những danh dự cao nhất; rồi lại còn đạo của cô.

Một hôn nhân Hoàng gia chưa bao giờ nằm trong những hoài bão của Julia, cô biết, hay nghĩ mình biết, mình muốn gì, và nó không phải thứ ấy. Nhưng dù cô có hướng tới điều gì thì dường như đạo của cô cũng như một rào cản giữa cô và mục tiêu tự nhiên của cô.

Theo như cô thấy, thứ này mới là thua đứt. Nếu lúc này cô bỏ đạo, sau khi đã được nuôi dạy trong Giáo hội, cô sẽ xuống địa ngục, trong khi các cô gái Tin Lành cô quen, được dạy dỗ trong sự dốt nát may mắn, có thể cưới những anh con trai trưởng, sống thuận hòa với thế giới của họ, và lên thiên đàng trước cô. Sẽ không có anh con trai trưỏng nào cho cô, còn con trai thứ lại không tao nhã, họ cần thiết, nhưng không có gì đáng nói. Con trai thứ không có đặc quyền được mờ nhạt; phận sự rõ ràng của họ là giữ vị trí khuất lấp cho đến khi một tai họa nào đó tình cờ đẩy họ lên vị trí của anh trai, và vì đây là phận sự của họ, điều nên làm là họ giữ mình hoàn toàn phù hợp để làm người kế tục. Có lẽ trong một gia đình có ba, bốn cậu con trai, một người Công giáo có thể cưới người con út mà không bị bài bác. Tất nhiên cũng có những vị hôn phu hứa hẹn là người Công giáo, nhưng những người này hiếm khi đặt được chân vào thế giới nhỏ bé Julia tạo ra cho mình; những người bước vào là họ hàng của mẹ cô, mà cô thấy dường như toàn những kẻ lầm lì và kỳ quặc. Trong độ chục gia đình Công giáo giàu có và quý phái, lúc đó không nhà nào có người thừa kế vừa tuổi cô. Người nước ngoài - có nhiều người như thế trong gia đình bên ngoại - lại thủ đoạn về tiền bạc, cung cách kỳ quặc, và sẽ là dấu hiệu thất bại rõ ràng cho người con gái Anh cưới họ. Còn gì khác đây?

Đây là vấn đề của Julia sau nhiều tuần vẻ vang ở Luân Đôn. Cô biết chuyện đó không phải là không thể vượt qua. Cô nghĩ, hẳn phải có một số người bên ngoài thế giới của cô đủ điều kiện để bước vào; điều đáng tiếc là cô phải tìm họ. Cô không được ban cho cái quyền được chọn lựa đầy tao nhã, xa xỉ, tàn nhẫn, cái thú tiêu khiển nhởn nhơ kiểu mèo vờn chuột trên thảm lò sưởi. Cô chẳng phải nàng Penelope*; cô phải đi săn trong rừng.

•

Nàng Penelope là cháu của Helen, công chúa xứ Sparta. Nàng không những xinh đẹp mà còn rất thông minh nên rất nhiều người đến cầu hôn.

Cô đã phác ra một bức tranh khôi hài về kiểu đàn ông phù hợp: gã là một nhà ngoại giao người Anh có vẻ khôi ngô nhưng không mấy nam tính, lúc này đang ở nước ngoài, có ngôi nhà nhỏ hơn Lâu đài Brideshead, gần Luân Đôn hơn; gã đã lớn tuổi, ngoài ba mươi, và mới mất vợ một cách bi thảm; Julia nghĩ mình sẽ ưng một người đàn ông đôi chút trầm mặc vì nỗi bất hạnh trước đây. Gã có một sự nghiệp lớn đầy hứa hẹn nhưng trở nên thẫn thờ trong nỗi cô đơn; cô không chắc gã không có nguy cơ rơi vào tay một nữ sĩ phiêu lưu ngoại quốc đầy táo bạo; gã cần một luồng sức sống mới trẻ trung mang gã tới đại sứ quán ở Paris. Dù tự xưng là người có phần theo thuyết bất khả tri, gã lại thích xem các vở diễn tôn giáo và hoàn toàn thoải mái với chuyện nuôi dạy con cái thành người Công giáo; song gã lại đoan chắc phải hạn chế quy mô gia đình với hai con trai và một con gái, cách quãng thư thả trong vòng mười hai năm, mà không đòi hỏi phải có thai hàng năm như một người chồng Công giáo. Gã kiếm được mười hai ngàn mỗi năm ngoài lương cứng, lại không có bà con họ hàng sống kế cận. Người như vậy là chuẩn, Julia nghĩ, và cô đi tìm gã khi đón tôi ở nhà ga. Tôi không phải người đàn ông của cô. Cô nói tôi như vậy, mà không cần thốt lên một chữ, khi cô lấy điếu thuốc từ môi tôi.

Tất cả những điều này tôi biết được về Julia, từng chút một, như người ta tìm hiểu đời sống trước kia của một phụ nữ ta yêu - lúc ấy có vẻ như một bước chuẩn bị - để ta nghĩ mình đã là một phần của nó, điều hướng nó bằng nhiều ngả đường quanh co, tới chính ta.

Julia bỏ Sebastian với tôi lại Brideshead rồi lên ở với một bà mợ, phu nhân Rosscommon, trong biệt thự của bà ở Cap Ferrat. Suốt dọc đường cô nghiền ngẫm vấn đề của mình. Cô đã đặt tên cho nhà ngoại giao góa vợ; cô gọi gã là “Eustace” và từ phút ấy gã trở thành nhân vật cho cô giễu cợt, một trò đùa nho nhỏ không thể đem nói quanh, nên khi cuối cùng một người đàn ông như vậy hiện ra trên đường đời cô - dù y không phải nhà ngoại giao mà là một thiếu tá u hoài trong Trung đoàn kỵ binh hoàng gia Anh - phải lòng cô và dâng cho cô chính những món quà cô đã chọn thì cô xua y đi làm y ủ ê u hoài hơn bao giờ hết; vì đến lúc đó thì cô đã gặp Rex Mottram.

Tuổi của Rex có lợi cho anh ta rất nhiều, vì giữa đám bạn bè của Julia có một kiểu đua đòi yêu người lớn tuổi; đàn ông trẻ bị cho là vụng về và đầy mụn; sẽ sang trọng hơn nhiều nếu được mọi người thấy ăn trưa ở quán Ritz - dù sao vào thời ấy chỉ ít cô gái trong nhóm nhỏ bạn thân của Julia được phép làm điều này - ở bàn bên trái khi ta bước vào, với một lão Sở Khanh già đời và cứng đơ mà mẹ ta đã cảnh báo tránh xa khi còn con gái, hơn là ngồi giữa nhà hàng với một nhóm trẻ chưng diện hoa mỹ - một chuyện mà người lớn tuổi lườm lườm nhìn vào trong khi vui vẻ huyên thuyên cạnh tường phòng khiêu vũ. Quả thực, Rex, không già đời hay cứng đơ; người lớn tuổi hơn nghĩ anh ta là gã xốc nổi hung hăng, nhưng Julia nhận ra sự sang trọng không lầm lẫn được - cách anh ta gọi tên “Max” và “F.E.” và Thân vương xứ Wales, bàn đánh bạc lớn trong Câu lạc bộ Thể thao, chai lớn thứ hai, và điếu xì gà thứ tư, mặc tay tài xế cứ chờ hết giờ này sang giờ khác mà không thấy hối lỗi - những điều sẽ khiến các bạn cô ghen tị. Địa vị xã hội của anh ta thì độc đáo; nó có cái vẻ kỳ bí, thậm chí tội phạm; người ta nói Rex đi đâu cũng mang theo vũ khí. Julia và các bạn ghê tởm một cách thích thú với cái họ gọi là “đúng kiểu phố Pont”*; họ học đòi và truyền tai nhau những cụm từ quái quỷ làm ta phát ngượng giữa thiên hạ. Thật “đúng kiểu phố Pont” khi đeo chiếc nhẫn triện và mời sô cô la ở nhà hát; thật “đúng kiểu phố Pont” khi giữa một buổi khiêu vũ mà nói, “Tôi săn tìm em được không?” Rex có là gì thì anh ta cũng dứt khoát không phải “đúng kiểu phố Pont”. Anh ta đã bước thẳng từ thế giới ngầm vào thế giới của Brenda Champion, một kẻ cũng là lõi tâm của một số quả cầu đồng tâm bằng ngà. Có lẽ Julia nhận ra ở Brenda Champion dấu hiệu báo trước cái cô và các bạn có thể sẽ thành trong mười hai năm nữa; có một sự đối kháng giữa cô gái và người đàn bà khó mà giải thích khác đi. Tất nhiên chuyện anh ta là tài sản của Brenda Champion càng làm mãnh liệt hơn thiện cảm Julia dành cho Rex.

•

Con phố thời thượng ở Khu hoàng gia Kensington và Chelsea.

Năm đó Rex với Brenda Champion đang ở biệt thự bên cạnh tại Cap Ferrat, do một trùm báo chí thuê và được các chính khách thường xuyên lui tới. Bình thường họ không dám bén mảng đến địa phận của phu nhân Rosscommon, nhưng vì sống gần nhau như vậy, các bên giao du và Rex tức thì ve vãn đầm thận trọng.

Cả mùa hè đó anh ta cảm thấy bồn chồn không yên. Cô Champion hóa ra là một ngõ cụt; mới đầu mọi chuyện cực kỳ thú vị, nhưng giờ thì những mối dây ràng buộc bắt đầu sờn đi. Cô Champion mà anh thấy, khéo léo sống trong một thế giới nhỏ bên trong một thế giới nhỏ đúng theo kiểu người Anh; Rex cần một chân trời rộng lớn hơn. Anh ta muốn củng cố những gì mình đạt được; hạ cờ đen, lên bờ, treo thanh đoản kiếm bên trên lò sưởi, và nghĩ về thành quả. Đã đến lúc anh ta cần kết hôn; cả anh ta cũng đi tìm một “Eustace,” nhưng kiểu sống đó khiến anh ta không quen biết nhiều phụ nữ. Anh ta biết về Julia; theo những gì nghe được thì cô là nhân vật sáng giá mới ra mắt, một phần thưởng phù hợp.

Với đôi mắt lạnh lùng của cô Champion sau cặp kính râm, Rex khó có thể làm được gì nhiều ở Cap Ferrat ngoại trừ thiết lập mối thân tình có thể mở rộng sau này. Anh ta chưa lần nào được ở một mình với Julia, nhưng anh ta lo liệu để cô góp mặt trong hầu hết mọi chuyện họ làm; anh ta chỉ cô cách chơi bài baccarat, anh ta thu xếp để họ luôn chạy tới Monte Carlo hay Nice trong xe anh ta; anh ta xoay xở khiến phu nhân Rosscommon viết cho phu nhân Marchmain, còn cô Champion đẩy anh ta, sớm hơn họ dự định, đến Antibes.

Julia đến Salzburg ở với mẹ.

“Mợ Fanny cho mẹ hay là con rất thân với anh Mottram. Mẹ tin chắc anh ta không tử tế lắm.”

“Con không nghĩ anh ta tử tế,” Julia nói. “Con không biết là con thích người tử tế.”

Ai cũng biết có một bí ẩn giữa hầu hết đàn ông mới phất, họ kiếm được mười ngàn đầu tiên ra sao; chính những phẩm chất họ khoe khoang lúc ấy, trước khi họ trở nên hống hách, khi mỗi người đàn ông là người để xoa dịu, khi chỉ có niềm hy vọng mới giữ được họ và họ không thể trông cậy điều gì từ cuộc đời ngoài cái họ có thể dụ dỗ mang đi, chính thứ đó khiến họ thành công với đàn bà, nếu họ vẫn trụ lại sau chiến thắng. Rex, trong bầu không khí tương đối tự do ở Luân Đôn, trở nên hăm hở một cách đê tiện trước Julia; anh ta định liệu đời mình quanh đời cô, đến những nơi sẽ gặp cô, lấy lòng những người có thể nói tốt về anh ta với cô; anh ta có chân trong một số ủy ban từ thiện để được gần phu nhân Marchmain; anh ta ngỏ lời giúp Brideshead kiếm một ghế trong Nghị viện (nhưng lời mời đó thì bị từ chối thẳng thừng); anh ta tỏ ra quan tâm sâu sắc đến Giáo hội Công giáo cho đến khi thấy rằng đây không phải con đường đi đến trái tim Julia. Anh ta luôn sẵn sàng chở cô trong chiếc Hispano đến bất kỳ đâu cô muốn; anh ta dẫn cô và các nhóm bạn bè cô đến ghế ngồi sát võ đài ở các trận quyền anh rồi sau đó giới thiệu họ với các võ sĩ; và suốt thời gian đó anh chưa từng một lần tỏ tình với cô. Từ một người dễ chịu, anh ta trở thành không thể thiếu với cô; từ chỗ hãnh diện về anh ta trước đám đông cô trở nên hơi xấu hổ, nhưng đến lúc đó, từ Giáng sinh đến Phục sinh, anh ta đã trở nên thiết yếu. Và rồi, hoàn toàn bất ngờ, cô bỗng thấy mình đang yêu.

Nó đến với cô, cái hé lộ làm xáo trộn và không mong cầu này, một tối tháng Năm, khi Rex nói cô rằng anh ta sẽ bận ở Hạ viện, và tình cờ chạy xe dọc phố Charles, cô thấy anh ta rời khỏi nơi cô biết là nhà của Brenda Champion. Cô đau đớn và giận dữ tới mức cô hầu như không thể bình tĩnh suốt bữa tối; ngay khi có thể, cô về nhà và chua xót khóc suốt mười phút; rồi cô thấy đói, ước gì đã ăn nhiều hơn trong bữa tối, gọi ít bánh mì sữa, rồi đi ngủ mà dặn: “Sáng ra khi ông Mottram gọi điện, bất kể là giờ nào, nói tôi không muốn bị làm phiền.”

Hôm sau lại cô ăn sáng trên giường như thường lệ, đọc báo, gọi điện cho bạn bè. Cuối cùng cô hỏi: “Ông Mottram có gọi gì không?”

“Ồ có, thưa tiểu thư, bốn lần. Khi nào ông ấy gọi tôi sẽ chuyển máy ạ?”

“Phải. Không. Nói tôi ra ngoài rồi.”

Khi cô xuống nhà thì có lời nhắn cho cô trên bàn ở sảnh. Ông Mottram chờ tiểu thư Julia tại Ritz lúc 13 giờ 30. “Hôm nay tôi sẽ ăn trưa ở nhà,” cô nói.

Chiều đó cô đi mua sắm với mẹ; họ dùng trà với một bà dì rồi quay về lúc sáu giờ.

“Ông Mottram đang chờ, thưa tiểu thư. Tôi đã mời ông ấy vào thư phòng.”

“Ồ, mẹ, con không muốn bị anh ta làm phiền. Hãy nói anh ta về đi.”

“Vậy không tử tế chút nào, Julia. Mẹ vẫn nói anh ta không phải người mẹ thích trong số bạn bè của con, nhưng mẹ cũng đã đâm quen anh ta rồi, gần như mến anh ta. Con không được chơi đùa với người ta như vậy đâu - nhất lại là người như anh Mottram.”

“Ô mẹ, con phải gặp anh ta hay sao? Con mà gặp thì sẽ có một màn om sòm cho xem.”

“Bậy nào, Julia, con quay anh ta như quay dế mà.”

Thế nên Julia vào thư phòng rồi một giờ sau đi ra và đã hứa hôn.

“Ôi mẹ, con đã nói trước mẹ là nếu con vào đó thì chuyện này sẽ xảy ra rồi mà.”

“Con có nói gì như vậy đâu. Con chỉ nói sẽ có một màn om sòm. Mẹ chưa hề nghĩ là om sòm theo kiểu này.”

“Dù sao thì mẹ cũng thích anh ta mà mẹ. Mẹ nói vậy mà.”

“Anh ta rất tử tế ở một số mặt. Mẹ xem anh ta hoàn toàn không phù hợp là chồng con. Ai cũng nghĩ thế cho xem.”

“Kệ hết mọi người đi.”

“Mình không biết gì về anh ta. Anh ta có thể có dòng máu da đen - thật ra anh ta đen tối một cách đáng ngờ. Con yêu, chuyện này không được đâu. Mẹ không hiểu sao con lại ngu ngốc như vậy.”

“Ơ, nếu không thì con có quyền gì mà giận anh ta khi anh ta đi với mụ già kinh khủng đó? Mẹ cứ rao giảng về chuyện cứu vớt những người đàn bà sa ngã. Thôi thì con cứu một người đàn ông sa ngã để thay đổi không khí. Con đang cứu Rex khỏi tội trọng.”

“Đừng bất kính, Julia.”

“Thì đấy, chẳng phải ngủ với Brenda Champion là tội trọng hay sao?”

“Cũng đừng khiếm nhã.”

“Anh ta đã hứa không bao giờ gặp mụ ta nữa. Con đâu thể bảo anh ta làm vậy trừ phi con thú nhận đã yêu anh ta, đúng không?”

“Ơn Chúa, đạo đức của cô Champion không phải chuyện của mẹ. Mà là hạnh phúc của con. Nếu con phải biết thì mẹ nghĩ anh Mottram là một người bạn tốt bụng và hữu ích, nhưng mẹ sẽ không tin tưởng anh ta tí nào, và mẹ tin chắc là anh ta sẽ sinh ra những đứa con khó ưa. Chúng không biết nghe lời. Mẹ không nghi ngờ là vài hôm nữa con sẽ hối tiếc toàn bộ chuyện này. Còn lúc này thì không được làm gì hết. Không ai được nghe hay nghi ngờ bất cứ điều gì. Con phải thôi ăn trưa với anh ta. Tất nhiên con có thể gặp anh ta ở đây, nhưng không ở bất kỳ đâu trước thiên hạ. Con nên nói anh ta tới gặp mẹ rồi mẹ sẽ nói chuyện đôi chút với anh ta về chuyện ấy.”

Thế là bắt đầu cuộc đính ước bí mật suốt một năm cho Julia; một khoảng thời gian cực kỳ căng thẳng, vì chiều hôm ấy Rex tỏ tình với cô lần đầu tiên; không giống như các chàng trai đa cảm và ngập ngừng đã từng làm thế với cô đôi lần, mà với niềm đam mê tiết lộ chút gì đó cũng giống như vậy trong cô. Đam mê của họ khiến cô kinh hoảng, và một ngày nọ cô đi xưng tội về và quyết tâm chấm dứt chuyện này.

“Bằng không em phải thôi gặp anh,” cô nói.

Rex nhún nhường ngay lập tức, hệt như hồi mùa đông, ngày ngày, khi anh ta vẫn chờ cô trong chiếc xe lớn giữa trời lạnh.

“Giá mà mình cưới nhau lập tức,” cô nói.

Suốt sáu tuần họ vẫn giữ khoảng cách, hôn nhau khi gặp và chia tay, trong khi đó ngồi cách xa nhau, nói về cái họ sẽ làm và nơi họ sẽ sống và khả năng Rex trở thành Thứ trưởng. Julia hài lòng, yêu tha thiết, sống trong tương lai. Thế rồi, ngay trước khi kỳ họp chấm dứt, cô phát hiện Rex đã đi nghỉ cuối tuần với một người môi giới chứng khoán ở Sunningdale, trong khi anh ta nói mình ở khu vực bầu cử, và cô Champion cũng ở đấy.

Buổi tối cô nghe được chuyện này, khi Rex đến Nhà Marchmain như mọi lần, họ diễn lại cảnh hai tháng trước.

“Em trông chờ gì?” Anh ta nói. “Em có quyền gì mà đòi hỏi nhiều như thế, khi mà em trao đi ít như thế?”

Cô đem rắc rối của mình đến phố Farm và nêu ra một cách chung chung, không phải trong phòng xưng tội, mà trong phòng tiếp khách nhỏ âm u dành cho những cuộc nói chuyện như vậy.

“Thưa Cha, hẳn là không sai trái nếu chính con phạm một tội nhẹ để anh ta khỏi phạm một tội nặng hơn nhiều?”

Nhưng thầy tu dòng Tên già dịu dàng không khoan nhượng. Cô hầu như chẳng lắng nghe ông; ông từ chối cô cái cô muốn, cô chỉ cần biết chừng ấy.

Giảng giải xong ông nói, “Giờ con cũng nên xưng tội đi.”

“Không, cảm ơn Cha,” cô nói, như thể từ chối lời mời cái gì trong cửa tiệm. “Con không cho là hôm nay con cần,” rồi giận dữ bỏ về nhà.

Từ phút ấy cô không nghĩ đến đạo của mình nữa.

Phu nhân Marchmain nhìn thấy chuyện này và thêm nó vào nỗi phiền muộn mới về Sebastian, nỗi phiền muộn xưa kia về ông chồng, và vào căn bệnh trầm kha trong thân mình, rồi ngày ngày mang hết mọi sầu muộn này theo đến nhà thờ; dường như trái tim bà đã bị găm những lưỡi gươm sầu khổ, một trái tim còn đập cho hài hòa với thạch cao và tranh vẽ; niềm an ủi nào bà mang theo về nhà, có Chúa mới biết.

⁎

Nên năm đó trôi qua và vụ hứa hôn bí mật lan từ những người thân tín của Julia đến người thân tín của họ, cho đến khi, như làn sóng lăn tăn cuối cùng cũng khỏa lên mép bùn, đã có lời bóng gió về chuyện này trên báo chí, và phu nhân Rosscommon trong tư cách nữ quan bị gặng hỏi gắt gao, và một giải pháp cần được thực thi. Thế rồi, sau khi Julia không chịu làm lễ ban thánh thể kỳ Giáng sinh và phu nhân Marchmain thấy mình bị tôi phụ lòng lần đầu tiên, rồi đến ông Samgrass, rồi đến Cordelia, trong những ngày xám xịt đầu năm 1925, bà quyết định ra tay. Bà cấm ngặt nhắc đến hứa hôn; bà không cho Julia với Rex gặp nhau nữa; bà tính đóng cửa Dinh thự Marchmain trong sáu tháng và dẫn Julia đi một vòng thăm bà con ở nước ngoài. Quả là điển hình cho cái thói vô cảm lại tổ đi cùng tính cách ý nhị ở bà là, ngay cả trong cuộc khủng hoảng này, bà cũng không nghĩ việc giao Sebastian vào tay Rex trên hành trình đến chỗ bác sĩ Borethus là một việc thiếu khôn ngoan, còn Rex, sau khi phụ lòng bà trong chuyện này, đi tiếp đến Monte Carlo để làm trọn sự thảm bại của bà. Hầu tước Marchmain chẳng bận tâm đến những nét tao nhã hơn trong tính cách Rex; những nét ấy, ông tin, là việc của con gái. Rex dường như là một gã thô thiển, khỏe mạnh, thành đạt mà ông đã quen tên khi đọc các tường thuật chính trị; anh ta đánh bạc theo kiểu hào phóng nhưng khôn ngoan; anh ta dường như có bạn bè khá tử tế; anh ta có tương lai; phu nhân Marchmain không ưa anh ta. Nhìn chung thì Hầu tước Marchmain nhẹ người vì Julia lại chọn khéo như vậy, và ưng thuận cho làm đám cưới ngay.

Rex hăm hở bắt tay vào chuẩn bị. Anh ta mua cho cô chiếc nhẫn, không phải từ một khay ở hiệu Cartier như cô nghĩ, mà trong một hậu phòng ở Hatton Garden từ một gã lấy đá quý đựng trong những túi nhỏ để trong két sắt ra và bày trên bàn viết cho cô xem; rồi một người nữa trong một hậu phòng khác vẽ kiểu nhẫn, với mẩu bút chì trên tờ giấy sổ tay, và kết quả gây nên sự trầm trồ của hết thảy bạn bè cô.

“Làm sao anh biết những thứ này, Rex?” Cô hỏi.

Mỗi ngày cô đều ngạc nhiên vì những thứ anh ta biết và những thứ anh ta không biết; cả hai, lúc ấy, thêm vào sức hấp dẫn của anh ta.

Căn nhà hiện tại của anh ta ở phố Hertford đủ rộng cho cả hai, và gần đây được hãng nội thất sang nhất bày biện trang hoàng. Julia nói cô chưa cần một biệt thự ở đồng quê; khi muốn đi chơi xa bao giờ họ chằng thuê được những chỗ bày biện sẵn.

Có rắc rối về các khoản thanh toán cho hôn nhân mà Julia không chịu để tâm. Đám luật sư ngao ngán. Rex nhất quyết không chịu bỏ vốn. “Anh cần gì mấy chứng khoán của người tín thác?” Anh ta hỏi.

“Em cũng không biết, anh yêu.”

“Anh bắt tiền làm việc cho anh,” anh ta nói. “Anh trông đợi mười lăm, hai mươi phần trăm và anh sẽ có được. Thật phí phạm khi khóa vốn ở mức ba phẩy năm.”

“Em tin là vậy, anh yêu.”

“Mấy gã này nói như thể anh đang cố cướp của em. Bọn họ mới ăn cướp. Họ muốn cướp của em hai phần ba thu nhập anh có thể kiếm cho em.”

“Chuyện đó có quan trọng không, Rex? Ta có nhiều rồi mà, không phải sao?”

Rex hy vọng có toàn bộ của hồi môn của Julia trong tay, bắt nó làm việc cho anh ta. Các luật sư nhất quyết khóa vốn, nhưng họ không lấy được một khoản như vậy từ anh ta như họ yêu cầu. Cuối cùng, hậm hực, anh ta bằng lòng bảo hiểm tính mạng, sau khi giải thích dông dài với các luật sư rằng đây chỉ là mưu chước để bỏ một phần lợi nhuận hợp pháp của anh ta vào túi người khác; nhưng anh ta có quen biết với một văn phòng bảo hiểm khiến thỏa thuận đỡ đau đầu cho anh ta chút đỉnh, theo đó anh ta lấy cho mình tiền hoa hồng của đại lý mà chính các luật sư cũng trông đợi.

Cuối cùng đến vấn đề đạo của Rex. Anh ta có lần dự lễ cưới Hoàng gia ở Madrid, nên anh ta muốn cái gì giống vậy cho mình.

“Đó là một thứ Giáo hội của em có thể làm,” anh ta nói, “làm cho ra trò. Em không bao giờ thấy có gì sánh được với các Hồng y đâu. Ở Anh em có mấy Hồng y?”

“Chỉ một thôi, anh yêu.”

“Chỉ một thôi sao? Ta thuê vài người nữa ở nước ngoài được không?”

Anh ta mới được giải thích rằng một hôn lễ pha trộn là chuyện rất kín đáo.

“Em nói ‘pha trộn’ là sao? Anh có phải mọi đen hay gì đâu.”

“Không phải, anh yêu, giữa một người Công giáo và một người Tin Lành.”

“Ô, chuyện đó hả? À, nếu chỉ có vậy thì sẽ sớm hết pha trộn thôi. Anh sẽ thành người Công giáo. Ta phải làm gì?”

Phu nhân Marchmain thất kinh và lúng túng vì diễn biến mới này; cũng chẳng ích gì khi bà tự nhủ rằng bà phải có đức tin vào sự chính trực của anh ta; nó gợi lại những ký ức về một cuộc tán tỉnh khác và một lần cải đạo khác.

“Rex,” bà nói. “Thỉnh thoảng tôi thắc mắc anh có nhận ra anh sẽ tiếp nhận một sự thay đổi lớn lao thế nào trong đức tin không. Sẽ rất ác độc khi hành động thế này mà không thật lòng tin.”

Anh ta đã thuần thục khi đối phó với bà.

“Con không giả vờ là người thật ngoan đạo,” anh ta nói, “cũng không phải nhà thần học cao siêu gì cả, nhưng con biết có hai đạo trong một nhà là một kế hoạch tồi. Làm người cần phải có đạo. Nếu Giáo hội của bác là tốt cho Julia thì nó cũng tốt cho con thôi.”

“Tốt rồi,” bà nói, “tôi sẽ lo liệu để anh được chỉ dẫn.”

“Nghe này, phu nhân Marchmain, con không có thời gian. Chỉ dẫn cho con chỉ phí phạm thôi. Bác cứ đưa con mẫu rồi con ký tên thôi.”

“Chuyện này thường mất vài tháng - thường là cả đời.”

“Không sao, con học nhanh thôi. Xin bác cứ dạy.”

Thế là Rex được cho đến phố Farm gặp Cha Mowbray, một thầy tu nổi tiếng là thành công với những người mới học đạo ngoan cố. Sau buổi gặp thứ ba ông đến uống trà với phu nhân Marchmain.

“Thưa, Cha thấy con rể tương lai của con thế nào?”

“Hắn là người cải đạo khó nhằn nhất ta từng gặp.”

“Ôi trời, con nghĩ hắn sẽ học đạo dễ như chơi.”

“Thì chính là thế. Ta chẳng tiếp cận hắn được tí nào. Hắn dường như không có chút xíu tò mò trí tuệ hay lòng sùng đạo bẩm sinh.

“Ngày đầu ta muốn biết xem cho đến nay hắn có đời sống tôn giáo ra sao, nên ta hỏi cầu nguyện nghĩa là thế nào. Hắn nói: ‘Con không biết cầu nguyện là thế nào cả. Cha nói con nghe đi.’ Ta cố gắng, bằng vài chữ, rồi hắn nói: ‘Được, cầu nguyện vậy là đủ rồi. Kế tiếp là gì?’ Ta đưa hắn sách giáo lý cầm về. Hôm qua ta hỏi hắn có phải Chúa Trời có nhiều hơn một thể tính. Hắn nói: ‘Cha nói có bao nhiêu thì có bấy nhiêu, thưa Cha.’

“Rồi ta lại hỏi hắn: ‘Giả sử Giáo hoàng nhìn lên thấy một đám mây và nói, “Trời sắp mưa rồi,” chuyện đó có tất xảy ra không?’ ‘Ồ, có chứ, thưa Cha.’ ‘Nhưng giả sử không?’ Hắn nghĩ một lát rồi nói, ‘Con cho là nó như kiểu mưa trong tinh thần, chỉ có điều ta tội lỗi quá không thấy được.’

“Phu nhân Marchmain, hắn không tương ứng với mức độ ngoại đạo nào mà các nhà truyền giáo từng biết.”

“Julia,” phu nhân Marchmain nói, khi thầy tu đi rồi, “con có chắc là Rex không làm vậy chỉ thuần với dụng ý chiều lòng ta?”

“Con không nghĩ anh ta nghĩ được như vậy,” Julia đáp.

“Anh ta có thật tâm cải đạo không?”

“Anh ta tuyệt đối quyết lòng thành người Công giáo, mẹ à,” và cô nghĩ bụng: “Trong lịch sử lâu dài của Giáo hội chắc hẳn đã từng có vài kẻ cải đạo khá kỳ quặc. Mình không cho là hết thảy đội quân của Hoàng đế Clovis đều có đầu óc Công giáo. Thêm một người nữa cũng chẳng hề chi.”

Tuần sau cha dòng Tên lại đến uống trà. Lúc đó là lễ Phục sinh và Cordelia cũng có mặt.

“Phu nhân Marchmain,” ông nói. “Lẽ ra bà nên chọn một Cha nào trẻ hơn làm nhiệm vụ này. Rex chưa thành người Công giáo thì ta đã xanh cỏ từ lâu rồi.”

“Ôi trời, con tưởng mọi chuyện đang diễn ra tốt đẹp.”

“Thì tốt, trong một nghĩa nào đó. Hắn dễ bảo lạ thường, hắn chấp nhận mọi điều ta dạy, nhớ từng chút một, không hỏi gì. Ta không hài lòng về hắn. Hắn dường như không có ý thức về thực tại, nhưng ta biết hắn đang chịu ảnh hưởng vững vàng của Công giáo, nên ta vui vẻ nhận hắn. Đôi khi người ta phải liều - với những kẻ gần như đần độn chẳng hạn. Ta chẳng bao giờ biết rõ họ hiểu được bao nhiêu. Chừng nào ta còn biết có người để mắt tới họ, ta cũng nên liều.”

“Con ước Rex nghe được câu này quá!” Cordelia reo lên.

“Nhưng hôm qua có một chuyện làm ta tỉnh ngộ hoàn toàn. Vấn đề với giáo dục hiện đại là ta không bao giờ biết thiên hạ dốt nát chừng nào. Với kẻ ngoài năm mươi thì ta có thể khá tự tin về cái đã được dạy và chưa được dạy. Nhưng mấy người trẻ này có vẻ ngoài thông minh, hiểu biết, thế rồi lớp vỏ bỗng rạn nứt và ta nhìn xuống đáy sâu hoang mang mà ta không biết là tồn tại. Lấy hôm qua làm ví dụ. Hắn dường như đang tiến bộ. Hắn học thuộc lòng những khúc dài trong sách giáo lý, rồi Kinh Lạy Cha, rồi Kinh Kính Mừng. Thế rồi ta hỏi hắn như thường lệ có gì làm hắn băn khoăn không, thì hắn nhìn ta theo kiểu tinh ma mà nói, ‘Nghe này Cha ơi, con không nghĩ Cha thẳng thắn với con. Con muốn vào Giáo hội của Cha và con sẽ vào Giáo hội của Cha, nhưng Cha cứ giấu giếm quá sá.’ Ta hỏi ý hắn là sao, hắn nói: ‘Con đã nói chuyện hồi lâu với một người Công giáo - một người rất sùng đạo, có học thức, và con biết được đôi điều. Chẳng hạn, ta phải ngủ chìa chân về hướng đông vì đó là hướng thiên đàng, và ngộ nhỡ ta chết trong đêm thì ta còn có thể bước đến đó. Giờ con sẽ ngủ mà chìa chân hướng nào tiện cho Julia, nhưng Cha có mong một người đàn ông trưởng thành tin chuyện đi bộ lên thiên đường không? Và còn chuyện Giáo hoàng phong cho một con ngựa của ngài làm Hồng y thì sao? Và còn cái hộp Cha để trong hiên nhà thờ, và nếu ta bỏ vào tờ một bảng có ghi tên ai đó, họ sẽ bị cho xuống địa ngục. Con không nói không thể có lý do chính đáng cho mọi chuyện này,’ hắn nói, ‘nhưng lẽ ra Cha phải cho con biết chứ không để con tự tìm hiểu lấy.’”

“Gã tội nghiệp muốn nói gì vậy?” Phu nhân Marchmain hỏi.

“Con thấy đấy, hắn còn lâu mới vào được Giáo hội,” Cha Mowbray nói.

“Nhưng hắn đã nói chuyện với ai mới được? Hắn nằm mơ thấy hết à? Cordelia, có chuyện gì vậy?”

“Đúng là ngố! Ồ mẹ, đúng là một gã ngố hết chỗ nói!”

“Cordelia, là em chứ ai.”

“Ồ mẹ, ai mà nghĩ anh ta sẽ tin chuyện đó? Con còn nói anh ta nhiều thứ nữa. Về lũ khỉ thiêng ở Vatican - đủ thứ.”

“Chà, con làm công việc của ta nhiều thêm đáng kể đấy,” Cha Mowbray nói.

“Tội nghiệp Rex,” phu nhân Marchmain nói. “Cha biết không, con nghĩ chuyện đó làm hắn khá dễ thương. Cha phải đối xử với hắn như một đứa trẻ khờ, thưa Cha Mowbray.”

Vậy là việc giáo huấn tiếp tục, và Cha Mowbray cuối cùng cũng ưng thuận nhận Rex một tuần trước đám cưới.

“Cậu sẽ nghĩ họ mừng quýnh khi tôi vào đạo,” Rex kêu ca. “Tôi có thể giúp ích cho họ rất nhiều không cách này thì cũng cách khác; thay vì vậy họ giống như mấy gã chia bài ở sòng bạc. Đã vậy,” anh ta nói thêm, “Cordelia làm tôi lú lẫn đến mức tôi không còn biết cái gì là trong sách giáo lý còn cái gì nó bịa ra.”

Mọi chuyện diễn ra như vậy ba tuần trước lễ cưới; thiệp mời đã gửi đi, quà tới tấp đổ về, phù dâu thích thú với váy xống. Thế rồi xảy đến cái Julia gọi là “Quả bom của Bridey”.

Với sự tàn nhẫn điển hình anh ta ném khối thuốc nổ không báo trước vào nơi vẫn là một gia đình hạnh phúc cho đến lúc ấy. Thư phòng tại Dinh thự Marchmain được dành để quà cưới; phu nhân Marchmain, Julia, Cordelia, và Rex bận bịu mở quà và liệt kê. Brideshead bước vào nhìn họ một lát.

“Mấy bình hoa Tàu của dì Betty,” Cordelia nói. “Thứ xưa rích. Em nhớ chúng trên cầu thang ở Buckborne.”

“Mọi chuyện này là sao đây?” Brideshead hỏi.

“Ông, bà và cô Pendle-Garthwaite, một bộ ấm trà buổi sáng. Lạy Chúa, ba mươi shilling, thật là bủn xỉn.”

“Mọi người nên gói hết mấy thứ đó lại đi.”

“Bridey, ý con là sao?”

“Đám cưới sẽ bị hủy.”

“Bridey.”

“Con nghĩ con nên hỏi dò về em rể tương lai, vì dường như không ai khác để tâm,” Brideshead nói. “Tối nay con sẽ có câu trả lời chung cuộc. Anh ta đã cưới vợ ở Montreal năm 1915 với cô Sarah Evangeline Cutler, vẫn còn sống ở đó.”

“Rex, có thật vậy không?”

Rex đứng với con rồng cẩm thạch trong tay nhìn nó soi mói; rồi anh ta cần thận bỏ nó trên giá gỗ mun và mỉm cười cởi mở và hồn nhiên với tất cả họ.

“Chắc chắn là thật rồi,” anh ta nói. “Sao nào? Mọi người trông quạu cọ như vậy là sao? Cô ta chẳng là gì với tôi cả. Cô ta chưa hề có ý tốt. Dù sao hồi đấy tôi vẫn còn trẻ măng. Kiểu sai lầm ai cũng có thể phạm. Tôi đã ly dị từ hồi 1919. Tôi còn không biết cô ta sống ở đâu cho đến khi Bridey đây cho tôi biết. Sao lại om sòm lên?”

“Lẽ ra anh phải nói em biết,” Julia nói.

“Em có bao giờ hỏi đâu. Thật lòng, anh chẳng nghĩ gì đến cô ta nhiều năm rồi.”

Sự thành thật của anh ta rõ ràng đến nỗi họ phải ngồi xuống và điềm tĩnh nói về chuyện đó.

“Anh không nhận ra sao, anh ngố tội nghiệp,” Julia nói, ‘là anh không thể cưới như một người Công giáo khi anh có một người vợ nữa đang còn sống?”

“Nhưng anh đâu có. Chẳng phải anh vừa nói bọn anh đã ly dị sáu năm trước rồi sao.”

“Nhưng là người Công giáo anh không được ly dị.”

“Anh chưa phải người Công giáo và anh đã ly dị. Anh có giấy tờ đâu đây.”

“Nhưng Cha Mowbray chưa giải thích cho anh về hôn nhân sao?”

“Cha nói anh không được ly dị em. À thì anh không muốn vậy. Anh không nhớ được hết mọi thứ Cha nói - khỉ thiêng, ơn toàn xá, bốn điều cuối - nếu anh nhớ hết những gì Cha nói thì anh đã không có thì giờ làm gì khác nữa cả. Dù sao, vậy còn em họ người Ý của em thì sao, Francesca? - Cô ta cưới hai lần.”

“Cô ta được giải hôn.”

“Vậy thì được rồi, anh sẽ xin giải hôn. Chuyện đó tốn kém bao nhiêu? Anh xin ai? Cha Mowbray được không? Anh chỉ muốn làm điều gì đúng. Không ai nói anh cả.”

Một hồi lâu Rex mới chịu tin đang tồn tại một trở ngại nghiêm trọng cho hôn nhân của mình. Cuộc thảo luận dẫn họ đến bữa ăn tối, im lìm khi có mặt gia nhân, lại nổi lên khi họ còn một mình, và kéo dài rất lâu sau nửa đêm. Lên, xuống, vòng quanh, cuộc tranh luận cứ lượn vòng và sà xuống như con mòng biển, khi thì ra biển, mất hút, cưỡi mây, giữa những lập luận không liên quan và lặp đi lặp lại, khi lại nằm ngay trên khoảnh đất rác rưởi lềnh bềnh.

“Mọi người muốn tôi làm gì? Tôi phải gặp ai?” Rex cứ hỏi. “Đừng nói tôi là không có ai giải quyết được chuyện này.”

“Không thể làm gì được, Rex,” Brideshead nói. “Đơn giản là hôn nhân của hai người không thể diễn ra. Tôi xin lỗi, theo quan điểm của mọi người là chuyện này xảy ra quá đột ngột. Lẽ ra anh phải cho chúng tôi hay.”

“Nghe này,” Rex nói. “Có lẽ điều cậu nói là đúng; có lẽ theo đúng luật thì tôi không nên cưới trong nhà thờ của mọi người. Nhưng nhà thờ đã được dặn; sẽ không có ai hỏi han gì đâu; Hồng y không biết gì cả; Cha Mowbray không biết gì cả. Ngoài chúng ta ra không ai biết thứ gì. Vậy thì sao phải làm rối rắm lên như thế? Cứ im miệng và mặc chuyện này diễn ra, như thể không có vấn đề gì. Có ai mất mát gì đâu? Có lẽ tôi có nguy cơ xuống địa ngục. À, tôi sẽ liều. Nó có dính dáng gì đến ai khác đâu?”

“Sao không?” Julia nói. “Em không tin mấy tu sĩ này biết mọi thứ. Em không tin người ta phải xuống địa ngục vì chuyện đó. Em không biết em tin chuyện đó để làm gì. Dù sao, đó là cách nhìn của bọn em. Bọn em không đòi mọi người phải đánh liều linh hồn mình. Cứ tránh đi là được.”

“Julia, em ghét chị,” Cordelia nói rồi bỏ ra khỏi phòng.

“Chúng ta ai cũng mệt rồi,” phu nhân Marchmain nói. “Nếu có gì để nói, mẹ nghĩ để sáng ra rồi ta bàn chuyện này.”

“Nhưng có gì để bàn đâu,” Brideshead nói, “ta chỉ có thể khép lại toàn bộ sự việc này, đó là cách đỡ xúc phạm nhất. Mẹ và anh sẽ quyết định chuyện đó. Ta phải thông báo trên tờ Times và Morning Post; sẽ phải trả quà lại. Anh không biết theo lệ phải làm sao với váy phù dâu.”

“Chờ đã,” Rex nói. “Chờ chút. Có lẽ mọi người có thể ngăn bọn này cưới trong nhà thờ của mọi người. Được thôi, thật quái quý, bọn này sẽ cưới trong nhà thờ Tin Lành.”

“Tôi có thể ngăn cả chuyện đó,” phu nhân Marchmain nói.

“Nhưng con không nghĩ mẹ sẽ làm được đâu, mẹ,” Julia nói. “Mẹ thấy đó, con đã làm nhân tình của Rex ít lâu nay rồi, và con sẽ tiếp tục như vậy, dù cưới hay không.”

“Rex, có thật vậy không?”

“Khỉ thật, không có đâu,” Rex nói. “Con ước gì là vậy.”

“Mẹ thấy sáng mai ta sẽ phải bàn chuyện đó lại,” phu nhân Marchmain nói thều thào. “Giờ mẹ không tiếp tục được nữa.”

Và bà cần con trai dìu lên cầu thang.

⁎

“Cái quái gì khiến em nói mẹ như vậy?” Nhiều năm sau tôi hỏi, khi Julia tả lại cảnh này cho tôi nghe.

“Đấy chính là điều Rex muốn biết. Em cho là vì em nghĩ điều đó đúng. Không phải nghĩa đen - dù anh phải nhớ em chỉ mới hai mươi, và không ai thực sự hiểu ‘chuyện đời’ bằng cách nghe nói - nhưng, tất nhiên, em không có ý nói đúng nghĩa đen. Em không biết diễn đạt thế nào khác. Ý em là em mắc míu sâu đậm với Rex đến mức không thể nói ‘cuộc hôn nhân đã trù liệu giờ sẽ không diễn ra’, rồi cứ để như vậy. Em muốn trở thành một người đàn bà trung thực. Nghĩ lại thì em vẫn muốn điều đó từ bao lâu nay rồi.”

“Rồi sao nữa?”

“Rồi các buổi nói chuyện cứ tiếp diễn. Tội nghiệp mẹ. Rồi các Cha can thiệp rồi các dì can thiệp. Đủ thứ ý kiến - nào là Rex nên đi Canada, rằng Cha Mowbray nên đến Rome xem có lý cớ nào để được giải hôn không; nào là em nên ra nước ngoài một năm. Đang lúc như vậy thì Rex đánh điện cho ba: ‘Julia với con thích lễ cưới diễn ra theo các nghi lễ Tin Lành hơn. Ba có phản đối gì không?’ Ông trả lời, ‘Vui mừng’, và vậy là chuyện mẹ ngăn cản bọn em về mặt pháp lý coi như đã xong. Sau đó có rất nhiều lời cầu khẩn riêng tư. Họ bảo em đi nói chuyện với các Cha, các xơ và các dì. Rex cứ âm thầm tiếp tục - hay khá âm thầm - lo liệu.

“Ôi, Charles, đám cưới thật nghèo nàn! Nhà nguyện Savoy thời ấy là nơi các cặp ly dị từng cưới nhau - một chỗ nhỏ xíu tồi tàn chẳng như Rex định bụng chút nào. Em chỉ muốn một sáng lẻn vào phòng hộ tịch làm quách cho xong với vài bà giúp việc làm chứng, nhưng Rex cứ muốn phải có phù dâu và hoa cam và bài Đưa dâu. Thật mệt.

“Mẹ tội nghiệp cư xử như thánh tử đạo và dù gì đi nữa cứ đòi em lấy chiếc váy đăng ten của bà. À, bà ít nhiều phải làm vậy - chiếc váy đã được dự định cho việc này. Bạn bè em đến, tất nhiên, và đồng bọn kỳ lạ mà Rex gọi là bạn bè của anh ta tới; những khách còn lại đủ loại lộn xộn. Không ai trong gia đình bên mẹ đến, tất nhiên; có một vài người bên gia đình ba. Những người bảo thủ đều tránh xa - anh biết đấy, nhà Anchorage rồi Chasm với Vanbrugh - nên em nghĩ, ‘Tạ ơn Chúa, dù sao họ vẫn luôn nhìn mình khinh khỉnh mà,’ nhưng Rex nổi xung, vì hình như anh ta chỉ cần có họ.

“Lúc ấy em mong không có khách khứa gì hết. Mẹ nói bọn em không thể mở tiệc ở Nhà Hầu tước, nên Rex muốn đánh điện cho ba rồi xâm lăng chỗ đó bằng một đạo quân người phục vụ do luật sư của gia đình dẫn đầu. Cuối cùng mọi người quyết định tổ chức một buổi tiệc vào tối hôm trước ở nhà để xem quà - hình như chuyện đó được phép theo như Cha Mowbray. Có ai cưỡng lại chuyện đi xem quà của mình đâu, nên buổi đó khá thành công, nhưng tiệc cưới Rex tổ chức ngày hôm sau ở Savoy cho khách thì rất tồi tàn.

“Có sự lúng túng ghê gớm với các tá điển. Cuối buổi Bridey quá bộ xuống đãi họ một bữa tối tại chỗ bên lửa trại, khiến tất cả ngỡ ngàng hoàn toàn không như mong đợi sau khi đã mừng cưới chiếc liễn súp bằng bạc.

“Cordelia tội nghiệp khó chịu được chuyện đó nhất. Con bé đã trông ngóng làm phù dâu cho em - đó là chuyện bọn em vẫn bàn rất lâu trước khi em ra mắt - và tất nhiên con bé còn là đứa rất ngoan đạo nữa. Mới đầu nó không chịu nói chuyện với em. Rồi đến sáng đám cưới - em đã dọn tới chỗ mợ Fanny Rosscommon tối hôm trước; như vậy thì phù hợp hơn - nó xộc vào trước khi em dậy, thẳng từ phố Farm, nước mắt giàn giụa, năn nỉ em đừng cưới, rồi ôm cứng em, đưa em một trâm cài áo nhỏ dễ thương nó mua, rồi nói nó cầu cho em luôn hạnh phúc. Luôn hạnh phúc, Charles!

“Đám cưới đó gây mất lòng khủng khiếp, anh biết không? Mọi người đều về phe mẹ, ai cũng luôn vậy - không phải bà được lợi gì chuyện đó. Cả đời mẹ được sự đồng cảm của tất cả trừ những người bà yêu thương. Ai cũng nói em cư xử thật tệ với bà. Thực ra, Rex tội nghiệp thấy mình cưới một kẻ ngoài lề xã hội, ngược lại với chính những gì anh ta mong.

“Thế đấy, anh thấy mọi chuyện trông không hề suôn sẻ. Ngay từ đầu đã có chuyện không may với bọn em rồi. Nhưng em vẫn say mê Rex.

“Nghĩ cũng buồn cười phải không?

“Anh biết không, Cha Mowbray phát hiện ngay sự thật về Rex, một điều mà phải cưới nhau một năm em mới thấy. Đầu óc anh ta cứ trôi dạt đâu đâu. Anh ta không phải con người hoàn thiện. Anh ta chỉ là một cá thể còi cọc, phát triển trái tự nhiên; cái gì đó lớn lên trong lọ, một bộ phận được giữ sống trong phòng thí nghiệm. Em nghĩ anh ta là một kiểu người nguyên thủy hoang dại, nhưng anh ta lại có phần hoàn toàn hiện đại và tân tiến mà chỉ thời đại kinh khủng này sản sinh ra. Một cá thể tí hon giả vờ là mình toàn vẹn.

“Đấy, hết rồi.”

Mười năm sau cô mới nói tôi chuyện này trong một cơn bão trên Đại Tây Dương.

Ba

Tôi về lại Luân Đôn trong mùa xuân năm 1926 cho cuộc Tổng đình công.

Đó đang là đề tài nóng ở Paris. Người Pháp, hả hê như mọi khi trước thất bại của đồng minh xưa, và diễn dịch những ý niệm mơ hồ của chúng tôi từ bên kia biển Manche thành những thuật ngữ súc tích, đã tiên đoán cách mạng và nội chiến. Mỗi chiều các quầy báo bày ra những bài viết về diệt vong, và trong các quán cà phê, người quen chào hỏi nhau có phần giễu cợt: “A, bạn tôi, anh nên ở đây hơn là ở quê nhà, đúng không?” cho đến khi tôi và vài người bạn trong hoàn cảnh như tôi cuối cùng cũng thật sự tin rằng đất nước mình đang gặp nguy và nghĩa vụ của chúng tôi đang chờ đợi nơi quê nhà. Gia nhập đám chúng tôi có một tay theo thuyết vị lai người Bỉ, tôi đoán y sống dưới tên Jean de Brissac la Motte, và đòi quyền cầm vũ khí trong bất kỳ trận đánh nào ở bất cứ đâu chống lại các tầng lớp thấp hơn.

Toán đàn ông chúng tôi cùng vượt biển, đầy khí thế, tưởng sẽ thấy lịch sử lặp lại ngay trước mắt mình ở Dover, với ít biến thể so với mọi vùng châu Âu, đến nỗi mà tôi đã định hình trong óc một hình ảnh rõ ràng, bao quát về “Cách mạng” - cờ đỏ trên bưu điện, xe điện đổ nghiêng, đám hạ sĩ quan say xỉn, nhà ngục mở toang và từng băng tội phạm xổng chuồng lảng vảng các phố, tàu từ thủ đô không tới. Người ta đã đọc điều đó trên báo, thấy trong phim, nghe ở các quán cà phê không biết bao lần từ sáu, bảy năm nay rồi, cho đến khi nó trở thành một phần kinh nghiệm gián tiếp của ta, như bùn xứ Flanders và ruồi xứ Mesopotamia.

Thế rồi chúng tôi lên bờ và vẫn thấy lệ cũ ở kho hải quan, xe lửa đi tàu thủy chạy đúng giờ, phu khuân vác xếp hàng dài trên sân ga ở Victoria và đổ dồn về các toa hạng nhất; hàng dài taxi chờ.

“Ta sẽ tách ra,” bọn tôi nói, “rồi xem chuyện gì xảy ra. Bữa tối ta sẽ gặp nhau để trao đổi thông tin,” nhưng trong bụng chúng tôi đã biết rằng không có gì xảy ra; dù thế nào đi nữa thì cũng không có việc gì cần chúng tôi có mặt.

“Ôi trời,” ba tôi nói, tình cờ gặp tôi trên cầu thang, “gặp lại con sớm thế này hay quá.” (Tôi ở nước ngoài đã mười lăm tháng.) “Con về nhằm lúc khá khó xử, con biết không? Hai ngày nữa họ lại có cuộc đình công - lắm thứ nhảm nhí - và ba không biết khi nào con mới thoát đi được.”

Tôi nghĩ đến buổi chiều tôi bỏ đi, đèn bật sáng dọc hai bờ sông Seine, và nhóm bạn lẽ ra tôi có ở đó - vì lúc ấy tôi để ý đến hai cô gái Mỹ phóng khoáng ở chung một garçonnière* tại Auteuil - và ước mình đã không về.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: phòng nhỏ cho một người.

Đêm đó chúng tôi ăn tối ở Café Royal. Ở đó mang bầu không khí chiến sự hơn một chút, vì quán đầy sinh viên chưa tốt nghiệp xuống để đi “Quân Dịch”. Một nhóm, từ Cambridge, chiều hôm ấy đã đăng ký làm giao liên cho Trụ sở Vận tải, và bàn họ đấu lưng với một nhóm khác, đăng ký làm cảnh sát tình nguyện. Thỉnh thoảng nhóm này hay nhóm kia quay sau lưng gào lên khiêu khích, nhưng khó mà xung đột hẳn hoi khi đấu lưng nhau, và cuối cùng sự vụ kết thúc khi họ mời nhau những cốc bia còn đầy hơn.

“Đáng ra các cậu phải có mặt ở Budapest khi Horthy tiến quân vào,” Jean nói. “Đấy mới là chính trị.”

Tối đó họ mở tiệc ở Regent’s Park cho nhóm “Chim Đen” vừa tới Anh. Một người trong bọn tôi được mời nên cả bọn kéo đến đó.

Với chúng tôi, vẫn thường lui tới Bricktop và Bal Nègre trên đường Blomet, không có gì thật sự đáng chú ý trong cảnh tượng này; tôi vừa bước qua cửa thì đã nghe một giọng không lầm vào đâu được, một tiếng vọng từ cái giờ đây dường như là thời quá vãng.

“Không đâu,” giọng nói, “chúng không phải thú trong sở thú, Mulcaster à, để mà trố mắt nhìn. Chúng là nghệ sĩ, trời ơi, nghệ sĩ rất lớn, để ngưỡng vọng.”

Anthony Blanche với Boy Mulcaster đang ngồi ở bàn có mấy chai rượu bày trên.

“Tạ ơn Chúa ở đây có người mình quen,” Mulcaster nói khi tôi vào ngồi với họ. “Đứa con gái đem mình tới đây. Không thấy cô ả đâu cả.”

“Ả trốn cậu rồi, trời ơi, mà cậu biết tại sao không? Vì cậu trông lạc điệu đến là khôi hài, Mulcaster à. Chỗ này không dành cho cậu; lẽ ra cậu không nên đến đây; cậu phải đi xa, đến Old Hundredth hay vũ hội sầu thảm nào đó ở quảng trường Belgrave.”

“Vừa từ một chỗ như vậy tới đây,” Mulcaster nói. “Sớm quá chưa tới Old Hundredth được. Mình sẽ ngồi thêm chút nữa. Biết đâu sẽ nhộn lên.”

“Mình kệ cậu,” Anthony nói. “Để mình nói chuyện với cậu, Charles à.”

Chúng tôi lấy một chai và cốc rồi tìm một góc trong phòng khác. Dưới chân chúng tôi năm thành viên trong băng nhạc “Chim Đen” ngồi xổm ném xúc xắc.

“Tên kia,” Anthony nói, “gã xanh xao đó, trời ơi, sáng nọ đánh vào sọ bà Arnold Frickheimer đến ngất xỉu, trời ơi, bằng một chai sữa.”

Gần như ngay lập tức, không thể tránh khỏi, chúng tôi bắt đầu nói về Sebastian.

“Trời ơi, cậu ta bí tỉ quá. Năm ngoái cậu ta đến Marseille sống với mình khi cậu vứt bỏ cậu ta, và quả tình mình chịu được tới nước đó thôi. Uống, uống, uống cả ngày như con sâu rượu. Và rất ma lanh. Mình cứ bị mất những thứ lặt vặt, trời ơi, những thứ mình khá thích; một lần mình mất hai bộ vét hiệu Lesley và Roberts giao tới vào sáng hôm đó. Tất nhiên, mình không biết là Sebastian - có một gã khá kỳ quặc nào đó, trời ơi, cứ ra vào căn hộ nhỏ của mình. Còn ai ngoài cậu hiểu rõ sở thích của mình về mấy gã kỳ quặc? Thế, cuối cùng, trời ơi, bọn mình tìm được tiệm cầm đồ mà Sebastian đem c-c-cầm, thế rồi cậu ta lại không giữ biên lai; ở quán rượu cũng có một khu chợ cho mấy thứ đó.

“Mình thấy cái nhìn chỉ trích đầy đạo đức trong mắt cậu, Charles thân mến, như thể cậu nghĩ mình đã xỏ mũi anh chàng đó. Một trong những tính nết không được dễ thương của Sebastian là cậu ta luôn tạo ấn tượng bị x-x-ỏ mũi - như con ngựa bé bỏng ở rạp xiếc. Nhưng mình cam đoan với cậu mình đã làm mọi thứ rồi. Mình nói cậu ta không biết bao lần, ‘Sao lại uống? Nếu cậu muốn say thì có nhiều thứ ngon lành hơn nhiều.’ Mình dẫn cậu ta đến gà ngon nhất; thế, cậu biết rõ hắn cũng như mình, Nada Alopov và Jean Luxmore và ai ai bọn mình quen cũng tìm tôi hắn suốt nhiều năm - hắn luôn ngồi trong quán bar Regina - và rồi bọn mình gặp lôi thôi về chuyện đó vì Sebastian đưa cho hắn tờ séc dỏm - một tấm séc v-v-vô giá trị, trời ơi - thế là cả đám đàn ông hằm hè kéo đến căn hộ - bọn côn đồ, trời ơi - mà lúc đó Sebastian lại không tỉnh táo, mọi chuyện khó chịu vô cùng.”

Boy Mulcaster lững thững tới chỗ chúng tôi và ngồi xuống bên cạnh tôi, dù không được khuyến khích.

“Trong đó thiếu đồ uống,” gã nói, tự rót trong chai của chúng tôi ra uống cạn. “Tìm khắp mà chẳng có ma nào - toàn mấy em da đen.”

Anthony lờ gã đi và nói tiếp: “Vậy rồi bọn mình rời Marseille và đi Tangier, và ở đó, trời ơi, Sebastian kết bạn mới. Mình phải mô tả hắn sao đây? Hấn giống người hầu trong phim câm Những cái bóng cảnh báo - một gã người Đức hết sức thô lậu từng ở trong Binh đoàn Lê dương. Hắn thoát ra được bằng cách tự bắn vào ngón chân to bè của mình. Nó vẫn chưa lành. Sebastian bắt gặp hắn đang chào khách cho một nhà thổ ở Kasbah, rồi đem hắn về ở với bọn mình. Quá ghê rợn. Nên mình quay về, trời ơi, Anh quốc cổ kính - nước Anh thân yêu,” y lặp lại, vung tay bao trọn cả đám da đen đang đánh bạc dưới chân chúng tôi, Mulcaster nhìn đờ đẫn trước mặt, và bà chủ tiệc, mặc đồ ngủ, giờ ra tự giới thiệu.

“Chưa hề thấy anh,” mụ nói. “Chưa hề mời anh. Dù sao thì cả đám da trắng rác rưởi này là ai đây? Tôi thấy như mình vào nhầm nhà.”

“Giai đoạn báo động cấp quốc gia mà,” Mulcaster nói. “Chuyện gì cũng có thể xảy ra.”

“Bữa tiệc suôn sẻ chứ?” mụ ta lo lắng hỏi. “Anh nghĩ Florence Mills có hát không? Bọn này gặp nhau rồi,” mụ nói thêm với Anthony.

“Thường xuyên, trời ơi, nhưng tối nay bà có mời tôi đâu.”

“Ôi trời, chắc là tôi không ưa anh. Tôi tưởng mình thích hết mọi người.”

“Mấy cậu có nghĩ bây giờ mà đi báo cháy thì có trò vui không?” Mulcaster hỏi khi bà chủ tiệc đi rồi.

“Phải đó, Boy, chạy đi gọi đi.”

“Ý mình là làm mọi thứ nhộn lên.”

“Còn phải nói.”

Thế là Mulcaster bỏ chúng tôi lại để đi tìm điện thoại.

“Mình nghĩ Sebastian với gã bạn què đi Ma-rốc thuộc Pháp rồi,” Anthony tiếp. “Họ gặp lôi thôi với cảnh sát Tangier khi mình chia tay họ. Bà Hầu tước đúng là phiền phức từ khi mình lên Luân Đôn, cố bắt mình liên lạc họ. Bà lão tội nghiệp gặp vận hạn gì đâu! Nó chỉ cho thấy là ở đời cũng có chút công bằng.”

Lát sau cô Mills bắt đầu hát và mọi người, trừ đám chơi xúc xắc, chen chúc vào phòng bên cạnh.

“Cô nàng của mình kìa,” Mulcaster nói. “Đằng kia với gã da đen đó. Đó là cô nàng dẫn mình tới.”

“Giờ xem ra cô nàng quên bạn rồi.”

“Phải. Mình ước gì không đến. Ta đi chỗ khác đi.”

Hai xe chữa cháy chạy lại khi chúng tôi bỏ đi và một đám người đội mũ sắt lên với đám đông trên lầu.

“Tên kia, Blanche ấy,” Mulcaster nói, “không phải gã tử tế đâu, có lần mình liệng hắn vào Mercury.”

Chúng tôi đến vài hộp đêm. Trong hai năm Mulcaster duờng như đã thỏa tham vọng đơn sơ là được những chỗ như vậy biết mặt và mến chuộng. Đến hộp đêm cuối cùng thì gã và tôi nhen nhóm được ngọn lửa yêu nước cao thượng.

“Cậu với tôi,” gã nói, “còn trẻ quá không đánh trận được. Mấy gã khác đi đánh trận, hàng triệu người nằm xuống. Bọn mình thì không. Bọn mình sẽ cho họ thấy. Bọn mình sẽ cho mấy gã đã nằm xuống thấy là bọn mình cũng biết đánh.”

“Vì vậy mà tôi về đây,” tôi nói. “Từ nước ngoài về, sát cánh với cố quốc vào giờ khắc nguy khốn.”

“Như dân Úc.”

“Như dân Úc tội nghiệp đã nằm xuống.”

“Cậu ở trong đơn vị nào?”

“Vẫn chưa. Chiến tranh chưa sẵn sàng.”

“Chỉ có một nơi để gia nhập thôi - chiến dịch của Bill Meadows - Dân quân tình nguyện. Toàn gã ngon lành. Tập hợp ở Bratt.”

“Tôi sẽ gia nhập.”

“Cậu còn nhớ Bratt không?”

“Không. Tôi cũng sẽ gia nhập chỗ đó nữa.”

“Phải đấy. Toàn gã tử tế như những gã đã nằm xuống.”

Vậy là tôi gia nhập chiến dịch của Bill Meadows, một phi đội bảo vệ các chuyến giao lương thực đến các vùng nghèo nhất Luân Đôn. Đầu tiên tôi đăng ký vào dân quân tình nguyện, tuyên thệ trung thành, được phát một nón sắt và dùi cui; rồi tôi được đề bạt vào câu lạc bộ Bratt, và cùng một số người được tuyển mộ khác, được bầu tại một cuộc họp ủy ban triệu tập riêng cho dịp này. Cả tuần chúng tôi ngồi chờ lệnh ở câu lạc bộ Bratt, và ba lần mỗi ngày chúng tôi ngồi trong xe tải chạy ở đầu đoàn xe chở sữa. Chúng tôi bị chế nhạo và đôi khi bị ném bùn, nhưng chỉ có một lần là chúng tôi tác chiến.

Hôm ấy chúng tôi ngồi quanh sau bữa trưa thì Bill Meadows nghe điện thoại xong quay lại hồ hởi.

“Nào,” ông ta nói. “Có một trận hết sức ngon lành ở đường Commercial.”

Chúng tôi phóng xe thật nhanh và tới nơi thì thấy một dây cáp bằng thép giăng giữa hai cột đèn, một xe tải đổ nghiêng và một cảnh sát, một mình trên vỉa hè, bị cả năm, sáu thanh niên đá túi bụi. Ở cả hai bên trung tâm náo loạn này và cách xa một chút, hai toán đối địch đã tập hợp. Gần chúng tôi, khi chúng tôi xuống xe, một cảnh sát thứ hai đang ngồi trên vỉa hè, mụ mị, tay ôm đầu và máu rỉ qua kẽ ngón tay; hai, ba cảm tình viên đang đứng trước mặt anh ta; phía bên kia dây cáp là một đám công nhân bốc xếp trẻ hằn học. Chúng tôi hồ hởi xông vào, giải cứu tay cảnh sát, và đang tấn công bộ phận chủ lực của địch thì chúng tôi đụng độ một nhóm tăng lữ trong vùng và ủy viên hội đồng thành phố cùng lúc tới bằng tuyến đường khác để cố thuyết phục. Họ là nạn nhân duy nhất của chúng tôi, vì đúng lúc họ xuống thì có tiếng kêu “Coi chừng. Cớm,” và một xe tải đầy cảnh sát chạy lại sau chúng tôi.

Đám đông giải tán và lặn mất. Chúng tôi nâng những người hòa giải (chỉ có một người bị thương nặng) lên xe, đi tuần vài con hẻm tìm bạo loạn mà không thấy, rồi cuối cùng quay lại Bratt. Ngày hôm sau tổng đình công bị hủy và cả nước bình thường trở lại, trừ các mỏ than. Như thể một con thú tương truyền hung dữ từ bao đời nay chui ra một lúc, đánh hơi thấy nguy hiểm, lẻn vào hang lại. Chuyện đó chẳng đáng để rời Paris.

Jean, tham gia đại đội khác, bị một bà góa ở Camden Town ném chậu dương xỉ xuống đầu và nằm viện cả tuần.

⁎

Nhờ tư cách thành viên của tôi ở đội Bill Meadows mà Julia biết là tôi đang ở Anh. Cô gọi điện để nói mẹ cô nóng lòng muốn gặp tôi.

“Anh sẽ thấy mẹ bệnh nặng lắm,” cô nói.

Tôi đến Dinh thự Marchmain vào buổi sáng bình yên đầu tiên sau Tổng đình công. Khi tôi tới, ngài Adrian Person đi ngang qua tôi trong sảnh, đương lúc ra về; ông đưa tấm khăn tay hoa lên mặt và quờ quạng tìm mũ và gậy; ông đang khóc.

Tôi được dẫn tới thư phòng và chưa đầy một phút Julia đã vào. Cô bắt tay với sự dịu dàng và nghiêm trọng đầy lạ lẫm; trong bóng tối căn phòng đó cô nhìn như bóng ma.

“Anh đến thật tử tế quá. Mẹ cứ hỏi anh, nhưng rốt cuộc em không biết giờ mẹ gặp anh được không. Mẹ vừa nói ‘tạm biệt’ với Adrian Porson mà bà đã mệt.”

“Tạm biệt?”

“Phải. Mẹ đang hấp hối. Chắc mẹ chỉ trụ được một, hai tuần thôi, bà có thể đi bất cứ lúc nào. Mẹ yếu lắm. Để em đi hỏi y tá.”

Sự tĩnh lặng của cái chết dường như đã ngự trị trong căn nhà. Chưa ai từng ngồi trong thư phòng ở Dinh thự Marchmain. Đó là căn phòng xấu xí duy nhất trong hai tòa nhà của họ. Các giá sách gỗ sồi thời Victoria chất những cuốn sách của Hansard và một bộ bách khoa thư cổ lỗ chưa một lần được mở ra; cái bàn gỗ gụ trần trụi dường như bày ra cho các cuộc họp ủy ban; nơi này có không khí vừa cởi mở vừa hiu quạnh; bên ngoài là sân trước, hàng rào, hẻm cụt yên tĩnh.

Lát sau Julia quay lại.

“Không được rồi, em e anh không gặp mẹ được. Mẹ ngủ rồi. Mẹ có thế nằm như vậy hàng giờ; em có thể nói anh nghe điều mẹ muốn. Mình đi qua chỗ nào khác đi. Em ghét phòng này.”

Chúng tôi băng qua sành đến phòng khách nhỏ nơi các nhóm khách ăn trưa từng tụ họp, và ngồi hai bên lò sưởi. Julia dường như phản chiếu ánh vàng và đỏ của mấy bức tường và mất đi chút ấm áp của mình.

“Đầu tiên, em biết, mẹ muốn nói mẹ hối hận vì đã cư xử rất tệ bạc với anh lần sau cùng hai người nói chuyện. Mẹ thường nhắc đến chuyện đó. Giờ mẹ biết mẹ đã sai về anh. Em khá chắc anh hiểu và quên chuyện đó ngay, nhưng mẹ không bao giờ có thể tha thứ cho mình vì mấy việc đó - đó là chuyện mẹ hiếm khi làm.”

“Xin em chuyển lời với bà là anh hoàn toàn hiểu.”

“Điều kia, tất nhiên, anh đã đoán ra - là Sebastian. Mẹ cần anh ấy. Em không biết điều đó có thể thực hiện được không. Hả anh?”

“Anh nghe nói cậu ta đang đổ đốn lắm.”

“Bọn em cũng nghe vậy. Bọn em đã đánh điện đến địa chỉ sau cùng bọn em có, nhưng không có hồi âm. Chắc anh ấy gặp mẹ vẫn còn kịp. Em nghĩ đến anh như hy vọng duy nhất, ngay khi em nghe anh đang ở Anh. Anh thử tìm anh ấy được không? Đòi hỏi vậy là quá nhiều, nhưng em nghĩ Sebastian cũng sẽ muốn điều đó, nếu anh ấy nhận ra.”

“Để anh thử.”

“Không còn ai để bọn em nhờ được. Rex thì bận quá.”

“Phải. Anh có đọc hết mấy bài tường thuật về công việc của anh ta ở các công trình khí gas.”

“Ồ phải rồi,” Julia nói với một chút lạnh nhạt như xưa. “Anh ta gây được rất nhiều tiếng tăm nhờ cuộc đình công.”

Rồi chúng tôi nói ít phút về phi đội của Bratt. Cô kể tôi nghe Brideshead không chịu phục vụ công ích vì anh ta không hài lòng về công lý của sự nghiệp này; Cordelia đang ở Luân Đôn, đang nằm nghỉ, vì cô bé đã trông chừng mẹ cả đêm. Tôi nói cô tôi đã theo hội họa kiến trúc và tôi rất thích nó. Bao thứ trò chuyện này không có nghĩa lý gì; chúng tôi đã nói mọi điều chúng tôi cần nói trong hai phút đầu; tôi ở lại dùng trà rồi chia tay cô.

⁎

Hàng không Air France vận hành dịch vụ đến Casablanca; đến nơi tôi đi xe buýt tới Fez, khởi hành lúc bình minh và tới thị trấn mới lúc chiều tối. Tôi gọi điện từ khách sạn đến lãnh sự Anh và ăn tối với ngài Tổng lãnh sự hôm đó, trong ngôi nhà dễ thương của ông bên tường cổ thành. Ông là người tốt bụng, nghiêm túc.

“Tôi mừng là cuối cùng cũng có người đến để lo liệu chàng Flyte,” ông nói. “Cậu ta như cái gai xóc hông cho phía chúng tôi vậy. Đây không phải chốn cho một kiều dân sống bằng tiền gửi từ quê nhà. Người Pháp không hiểu cậu ta tí nào. Họ nghĩ ai không làm thương mại đều là gián điệp. Nào phải cậu ta sống như một quý tộc Anh. Mọi chuyện ở đây không dễ dàng. Đang có chiến tranh cách nhà này chưa đầy ba mươi dặm, dù có lẽ cậu không nghĩ vậy. Mới tuần trước đây có vài thằng thanh niên ngu ngốc đạp xe đến tình nguyện đầu quân cho Abdul Krim.

“Rồi dân Ma-rốc là đám rắc rối; họ không chấp nhận chuyện uống rượu và như chắc cậu đã biết, anh bạn trẻ của ta cứ uống cả ngày. Cậu ta muốn đến đây để làm gì? Có khối chỗ cho cậu ta ở Rabat hay Tangier, ở đó họ phục vụ cho du khách. Cậu ta có thuê một nhà trong thị trấn bản địa, cậu biết. Tôi cố ngăn cậu ta, nhưng cậu ta thuê lại từ một người Pháp trong Sở Nghệ thuật. Tôi không nói là có gì xấu ở cậu ta, nhưng cậu ta là một mối lo. Có một gã dễ sợ đang ăn bám cậu ta - một gã người Đức từ Binh đoàn Lê dương. Nghe đâu là một gã hết sức đê tiện. Ắt sẽ có lôi thôi.

“Xin nhớ cho là tôi thích cậu Flyte. Tôi không gặp cậu ta nhiều. Cậu ta vẫn đến đây tắm cho đến khi yên ổn ở nhà riêng. Cậu ta bao giờ cũng hết sức dễ thương, và vợ tôi thích cậu ta lắm. Cái cậu ta cần là nghề nghiệp.”

Tôi giải thích nhiệm vụ của mình.

“Chắc giờ cậu sẽ gặp cậu ta ở nhà. Có trời biết chẳng có nơi nào để đi vào buổi tối ở thành cổ. Nếu cậu cần tôi sẽ cho người gác cổng chỉ đường cho cậu.”

Vậy là tôi lên đường sau bữa tối, với người gác cổng của lãnh sự đi trước xách ngọn đèn lồng. Ma-rốc là đất nước mới lạ với tôi. Ngày hôm ấy xe chạy hết dặm này đến dặm khác, trên con đường chiến lược êm ru, ngang những vườn nho, chốt gác quân đội và các khu định cư mới trắng toát, mùa màng thu hoạch sớm đã chất cao trên các cánh đồng mênh mông, và những pa nô quảng cáo các phẩm vật của Pháp - Dubonnet, Michelin, Magasin du Louvre - trước kia tôi nghĩ mọi thứ đó rất ngoại ô và tân tiến; giờ đây, dưới trời sao, trong thành nội, đường sá là những lối bậc thang thoai thoải, còn vách tường không cửa sổ vươn lên ở cả hai bên, đóng lại trên đầu, rồi lại mở ra sao trời; ở đó bụi đóng dày giữa đá lát đường nhẵn mịn và những bóng người lặng lẽ đi qua, mặc áo thụng trắng, đi dép mềm hay dép lê đế cứng trơn; ở đó không khí ngát mùi đinh hương và nhang thơm cùng khói củi - giờ tôi đã biết cái gì thu hút Sebastian đến đây và giữ chân cậu ta lâu như vậy.

Người gác cổng của lãnh sự ngông nghênh sải bước đằng trước với cây đèn đung đưa và cây gậy dài nện lọc cọc; thi thoảng sau một khung cửa mở hiện ra một nhóm im lìm ngồi trong ánh đèn vàng rực quanh lò than.

“Đám dân thật bẩn thỉu,” người gác cổng nói khinh bỉ, ngoái ra sau vai. “Không học hành. Người Pháp bỏ mặc họ bẩn thỉu. Không như người Anh quê tôi,” anh ta nói, “bao giờ cũng hành xử đúng chất dân Anh.”

Vì anh ta xuất thân từ Sở Cảnh sát Sudan, và nhìn trung tâm văn hóa cổ xưa này của anh ta như người New Zealand nhìn Rome.

Cuối cùng chúng tôi đến cánh cửa cuối cùng trong dãy cửa dập đinh nổi, và người gác cổng dùng gậy gõ lên cửa.

“Nhà lãnh sự Anh đây,” anh ta thông báo.

Ánh đèn cùng một gương mặt đen nhẻm hiện ra bên lưới sắt. Người gác cổng của lãnh sự nói quả quyết; then cửa kéo ra rồi chúng tôi bước vào một sân nhỏ có cái giếng ở chính giữa và một cây nho uốn cong trên đầu.

“Tôi sẽ chờ ở đây,” người gác cổng nói. “Anh đi với gã bản xứ này đi.”

Tôi bước vào nhà, xuống một bậc cấp vào phòng khách. Tôi thấy một máy hát, một lò dầu, và ở giữa hai thứ, một gã thanh niên, về sau, khi nhìn quanh, tôi nhận thấy những thứ khác, ưng mắt hơn - thảm trên sàn, lụa thêu trên tường, xà nhà vẽ và chạm khắc trên trần, đèn đục lỗ nặng treo trên sợi xích và hắt bóng hoa văn dịu nhẹ khắp phòng. Nhưng khi mới vào thì ba thứ này, máy hát ồn ào - nó đang chơi một đĩa của ban nhạc jazz Pháp - cái lò bốc mùi, và thanh niên với vẻ ngoài như sói, đập vào các giác quan tôi. Hắn ngồi ườn trên ghế mây, bàn chân băng bó chìa ra trước trên một cái thùng; hắn mặc một chiếc áo giả vải tuýt mòng, kiểu Trung Âu với áo thun quần vợt chui đầu; bàn chân không bị thương mang chiếc giày vải bố nâu. Bên cạnh hắn có cái khay đồng chân gỗ, và trên đó là hai chai bia, một cái đĩa bẩn thỉu, và một dĩa nhỏ đầy tàn thuốc; hắn cầm một cốc bia trong tay và một điếu thuốc dính trên môi dưới khi hắn nói. Hắn có mái tóc vàng dài chải ngược ra sau không rẽ ngôi và một gương mặt hằn nếp nhăn trái tự nhiên đối với người còn trẻ trung sờ sờ như hắn; một răng cửa đã gãy mất, nên âm xuýt phát ra khi thì bị chớt, khi thì đi cùng tiếng huýt chói tai, mà hắn lấp liếm bằng cái cười khục khặc; răng nào còn thì ố thuốc lá và thưa nhau.

Đày rõ ràng là “gã hết sức đê tiện” theo miêu tả của ông lãnh sự, tay hầu trong phim theo mô tả của Anthony.

“Tôi tìm Sebastian Flyte. Đây là nhà cậu ta, phải không?” Tôi nói to để át tiếng nhạc nhảy, nhưng hắn trả lời nhỏ nhẹ bằng tiếng Anh lưu loát đủ để cho thấy rằng giờ nó đã quen thuộc đối với hắn.

“Ừa. Nhưng cậu ta không có đây. Có mình tôi thôi.”

“Tôi từ Anh qua để gặp cậu ta có chuyện quan trọng. Anh cho tôi biết tìm cậu ta ở đâu được không?”

Đĩa hát đã hết bài. Tay người Đức lật mặt đĩa, lên dây cót, mở lại lần nữa rồi mới trả lời.

“Sebastian bị bệnh. Các huynh đem cậu ta tới nhà thương rồi. Có thể họ thẽ để anh gặp cậu ta, có thể không. Chính tôi cũng phải đến đó thớm để được băng chân. Lúc đó tôi thẽ hỏi họ. Khi nào cậu ta khỏe lại có lẽ họ thẽ để anh gặp cậu ta.”

Còn một ghế nữa nên tôi ngồi xuống. Thấy rằng tôi định bụng ngồi lại, tên người Đức mời tôi bia.

“Anh không phải anh trai Thebastian?” hắn hỏi. “Chắc em họ? Hay anh cưới em gái cậu ta?”

“Tôi chỉ là bạn. Bọn tôi học đại học với nhau.”

“Tôi có thằng bạn ở đại học. Bọn tôi học sử. Bạn tôi thông minh hơn tôi; một gã nhỏ thó ốm yếu - tôi thường nhấc hắn lên mà lay khi tôi nổi giận - nhưng rất thông minh. Rồi một ngày bọn tôi nói: ‘Quái quỷ. Ở Đức không có việc làm. Nước Đức xuống cống rồi,’ thế là bọn tôi tạm biệt các giáo thư, và họ nói: ‘Phải, nước Đức xuống cống rồi. Giờ chẳng có gì cho thinh viên làm ở đây hết,’ và bọn tôi bỏ đi rồi cứ đi bộ ròng rã và cuối cùng đến đây. Rồi bọn tôi nói, ‘Giờ ở Đức không có quân đội, nhưng ta phải làm lính,’ thế là bọn tôi gia nhập Lê dương. Bạn tôi chết vì bệnh lỵ năm ngoái rồi, khi đóng trại ở Atlas. Khi hắn chết, tôi nói, ‘Quái quỷ’ nên tôi bắn vào chân mình. Giờ nó đầy mủ, dù tôi làm chuyện đó cũng một năm rồi.”

“Vâng,” tôi nói. “Chuyện rất thú vị. Nhưng cái tôi quan tâm ngay lúc này là Sebastian. Có lẽ anh sẽ cho tôi biết về cậu ta.”

“Cậu ta là gã rất tốt bụng, Sebastian đó. Cậu ta tốt với tôi. Tangier là một chốn hôi thối. Cậu ta đem tôi đến đây - nhà đẹp, thức ăn ngon, người hầu từ tế - tôi thấy mọi thứ đều ổn với tôi ở đây. Tôi thích lắm.”

“Mẹ cậu ta bệnh nặng,” tôi nói. “Tôi đến báo cho cậu ta.”

“Bà ta giàu hả?”

“Phải.”

‘‘Thao bà ta không cho cậu ta thêm tiền? Nếu vậy bọn tôi có thể thống ở Casablanca, có lẽ vậy, trong một căn hộ đẹp. Anh có thân bà ta không? Anh có thể nói bà ta cho cậu ta thêm tiền không?”

“Cậu ta bị gì vậy?”

“Tôi không biết. Tôi nghĩ có lẽ cậu ta uống quá nhiều. Các huynh thẽ chăm thóc cho cậu ta. Cậu ta ở đấy ổn thôi. Các huynh là những gã tốt bụng. Ở đó rẻ lắm.”

Hắn vỗ tay gọi thêm bia.

“Anh thấy thao? Một gia nhân tử tế chăm thóc cho tôi. Ổn cả.” Khi tôi lấy được tên của bệnh viện thì tôi bỏ về.

“Nói Thebastian tôi vẫn còn đây và ổn cả. Tôi nghĩ có lẽ cậu ta lo lắng cho tôi.”

⁎

Bệnh viện, nơi tôi đến sáng hôm sau, là cụm nhà một tầng ở giữa thị trấn cũ và mới. Nơi này do các thầy tu dòng Francis trông coi. Tôi chen qua đám đông người bệnh Ma-rốc đến phòng bác sĩ. Ông là người thế tục, mày râu nhẵn nhụi, mặc bộ áo liền quần hồ bột màu trắng. Chúng tôi nói bằng tiếng Pháp, ông bảo tôi Sebastian không gặp nguy hiểm, nhưng cũng không khỏe để đi đường. Cậu ta bị cúm, với một bên phổi hơi bị tổn thương; cậu ta rất yếu; cậu ta thiếu sức đề kháng; ta còn mong gì khác nữa? Cậu ta là người nghiện rượu. Bác sĩ nói hờ hững, gần như tàn bạo, với cái giọng khoái trá mà dân khoa học thỉnh thoảng dùng để giới hạn mình vào cái phi thiết yếu, để tỉa bớt công việc đến mức khô cằn; nhưng vị huynh có râu, đi chân đất mà ông ta giao cho tôi giám sát, người không chuyên môn khoa học và làm những việc dơ bẩn trong phòng bệnh, lại có một câu chuyện khác hẳn.

“Cậu ta bệnh lắm. Không giống một thanh niên chút nào. Cậu ta nằm đó và không hề kêu ca - trong khi có lắm thứ để phải kêu ca. Chúng tôi không có cơ sở vật chất. Chính phủ cho chúng tôi cái họ lấy dè sẻn từ quân đội. Và cậu ta rất tử tế. Có một gã người Đức tội nghiệp có một bàn chân không chịu lành và mắc giang mai giai đoạn hai đến đây để điều trị. Công tử Flyte thấy hắn ta chết đói ở Tangier thì đem về nhà nuôi và cho hắn chỗ ở. Đúng là một người hay làm phúc.”

“Thầy tu chất phác tội nghiệp,” tôi nghĩ, “gã khờ tội nghiệp.” Chúa tha tội cho con!

Sebastian đang nằm bên chái dành cho người châu Âu, ở đó các giường bệnh được ngăn bằng vách thấp thành từng buồng nhỏ có chút không khí riêng tư. Cậu ta đang nằm, hai tay để trên chăn chần ngây nhìn tường, ở đó thứ trang trí duy nhất là một bức tranh sơn dầu tôn giáo.

“Bạn anh đây,” huynh nói.

Cậu ta từ từ quay lại.

“Ồ, mình tưởng huynh ấy nói là Kurt. Cậu làm gì ở đây, Charles?”

Cậu ta gầy rạc hơn bao giờ hết; rượu, thứ làm kẻ khác béo tốt đỏ hồng, dường như làm Sebastian héo hon tiều tụy. Huynh để chúng tôi lại, và tôi ngồi bên giường nói về bệnh tình của cậu ta.

“Mình bị mất trí một, hai ngày,” cậu ta nói. “Mình cứ nghĩ mình lại đang ở Oxford. Cậu đến nhà mình sao? Cậu có thích không? Kurt còn ở đó không? Mình sẽ không hỏi cậu có thích Kurt không; chẳng ai ưa hắn cả. Buồn cười thật - mình không thể tiếp tục nếu không có hắn, cậu biết đấy.”

Rồi tôi kể cậu ta nghe về mẹ cậu. Cậu ta không nói gì một lúc mà nằm ngây nhìn bức tranh thánh Bảy nỗi đau của Đức Mẹ. Rồi đáp:

“Tội nghiệp mẹ. Bà thật sự là một femme fatale*, phải không? Bà động đến thứ gì là giết chết thứ ấy.”

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: để chỉ người đàn bà đẹp nhưng thường đem tai họa đến cho những người xung quanh.

Tôi đánh điện cho Julia là Sebastian không đi được và phải lưu lại cả tuần ở Fez, cậu ta vào bệnh viện mỗi ngày cho đến khi đủ khỏe để ngồi dậy. Biểu hiện đầu tiên cho thấy cậu ta khỏe lại, ngày thứ hai tôi đến thăm, là đòi rượu mạnh. Đến hôm sau thì không hiểu sao cậu ta đã có và cất rượu dưới khăn trải giường.

Bác sĩ nói: “Bạn anh đang uống lại rồi. Ở đây chuyện đó bị cấm. Tôi làm gì được? Đây đâu phải trại cải huấn. Tôi đâu thể kiểm soát các phòng bệnh. Tôi ở đây để chữa trị cho mọi người, không phải bảo vệ họ khỏi những thói xấu, hay dạy họ tự chủ. Giờ cognac không hại gì cậu ta đâu. Nhưng nó sẽ làm cậu ta yếu hơn lần tới cậu ta đổ bệnh, và rồi một ngày một rối loạn nho nhỏ nào đó sẽ mang cậu ta đi, xong. Đây không phải mái ấm cho người nghiện rượu. Cuối tuần này cậu ta phải đi thôi.”

Huynh nói: “Bạn anh hôm nay vui vẻ hơn nhiều rồi, như người lột xác.”

“Thầy tu chất phác tội nghiệp,” tôi nghĩ, “kẻ khờ tội nghiệp”; nhưng huynh nói thêm, “Anh biết tại sao không? Cậu ta có một chai cognac bên cạnh trong giường. Đó là chai thứ hai tôi bắt gặp. Tôi vừa lấy đi một chai thì cậu ta lại có chai khác. Cậu ta hư lắm. Là mấy thằng Ả Rập lấy cho cậu ta. Nhưng cũng hay là thấy cậu ta vui vẻ lại khi sau khi buồn bã như vậy.”

Buổi chiều cuối cùng tôi nói, “Sebastian, mẹ cậu đi rồi” - vì tin đến chỗ chúng tôi sáng hôm ấy - “cậu có tính quay về Anh không?”

“Vậy cũng hay đấy, ở một số mặt,” cậu ta nói, “nhưng cậu có nghĩ Kurt muốn vậy không?”

“Vì Chúa,” tôi nói, “cậu không định sống với Kurt cả đời đó chứ?”

“Mình không biết. Hắn dường như định sống cả đời với mình. ‘Mình nghĩ chắc hắn không thao,’” cậu ta nói, nhái giọng Kurt, rồi cậu ta nói thêm điều mà, nếu tôi để ý hơn, đã cho tôi cái chìa khóa tôi thiếu; lúc đó tôi nghe và nhớ, nhưng không chú ý. “Cậu biết không Charles,” cậu ta nói, “khi cả đời ta được mọi người chăm sóc, có ai đó để chính ta chăm sóc sẽ gần như là một thay đổi dễ chịu. Có điều tất nhiên đó phải là ai khá bơ vơ cần mình chăm lo.”

Tôi đã lo liệu chuyện tiền bạc của cậu ta đâu đó xong xuôi trước khi đi. Trước đó cậu ta sống bằng cách sa vào chuyện lôi thôi rồi đánh điện cho các luật sư xin mấy khoản lặt vặt. Tôi gặp giám đốc ngàn hàng chi nhánh và thu xếp cho cậu ta nhận trợ cấp hàng quý nếu tiền từ Luân Đôn tới, và ngân hàng sẽ trả cho cậu ta một khoản tiền tiêu vặt hàng tuần với một khoản tiết kiệm để rút lúc khẩn cấp. Khoản tiền này chỉ được phép đưa tận tay Sebastian, và chỉ khi ông giám đốc hài lòng là cậu ta có mục đích sử dụng chính đáng. Sebastian vui vẻ bằng lòng mọi chuyện.

“Nếu không,” cậu ta nói, “Kurt sẽ bắt mình ký tờ séc lấy sạch tiền khi mình say rồi bỏ đi và sa vào đủ kiểu lôi thôi.”

Tôi đưa Sebastian từ bệnh viện về nhà. Trên ghế mây dường như cậu ta ốm yếu hơn khi nằm trên giường. Hai người đàn ông bệnh hoạn, cậu ta và Kurt, ngồi đối diện nhau với cái máy hát ở giữa.

“Cậu đã về rồi,” Kurt nói. “Tôi cần cậu.”

“Thật hả, Kurt?”

“Tôi nghĩ vậy. Khi cậu bệnh, ở đây một mình buồn lắm. Gã kia rõ là lười biếng - lúc nào cũng lẻn đi khi tôi cần. Có lần hắn ở ngoài cả đêm và không ai pha cà phê cho tôi khi tôi thức giấc. Có bàn chân đầy mủ cũng thật là tệ. Nhiều lúc tôi ngủ không được ngon giấc. Có lẽ lúc khác tôi cũng thẽ lẻn đi, đến nơi đâu tôi được chăm thóc.” Hắn vỗ tay nhưng không có người hầu nào tới. “Cậu thấy chưa?” Hắn nói.

“Cậu cần gì?”

“Thuốc lá. Tôi có một ít trong túi dưới giường.”

Sebastian bèn đau đớn đứng lên khỏi ghế.

“Để mình đi lấy,” tôi nói. “Giường hắn chỗ nào?”

“Không, đó là việc của mình,” Sebastian nói.

“Ừa,” Kurt nói, “tôi nghĩ đó là việc của Thebastian.”

Nên tôi bỏ cậu ta lại với bạn trong túp nhà nhỏ nằm gọn lỏn giữa các bức tường cuối con hẻm. Không còn gì khác tôi có thể làm cho Sebastian.

Tôi đã định về thẳng Paris, nhưng việc trợ cấp của Sebastian khiến tôi phải đi Luân Đôn gặp Brideshead. Tôi đi bằng đường biển, bắt tàu P&O từ Tangier, và về đến nhà vào đầu tháng Sáu.

⁎

“Cậu có nghĩ,” Brideshead hỏi, “rằng có gì xấu xa trong mối liên hệ của em tôi với gã người Đức này không?”

“Không. Tôi tin chắc là không. Chỉ là trường hợp hai vật trôi dạt tấp vào nhau.”

“Cậu nói hắn là tội phạm à?”

“Một kiểu tội phạm. Hắn từng ở trong nhà tù quân đội và bị trục xuất vì hành vi chống đối.”

“Còn bác sĩ nói Sebastian đang tự giết mình bằng việc uống rượu?”

“Tự làm mình yếu đi. Cậu ta chưa bị mê sảng do nghiện nặng hay bị xơ gan.”

“Nó không mất trí chứ?”

“Tất nhiên là không. Cậu ta tìm được người bạn cậu ta tình cờ quý mến và một nơi cậu ta tình cờ thích sống.”

“Vậy thì nó phải được trợ cấp như cậu khuyên. Chuyện này rõ ràng rồi.”

Về một số mặt Brideshead là người dễ đối phó. Anh ta có cái xác tín điên rồ về mọi thứ khiến cho những quyết định của anh ta chóng vánh và dễ dàng.

“Cậu có thích vẽ nhà này không?” Bỗng anh ta hỏi. “Một bức mặt tiền, một bức nữa mặt sau ở công viên, một bức nữa vẽ cầu thang, một bức nữa ở phòng khách lớn? Bốn bức sơn dầu nhỏ; đó là cái cha tôi muốn lưu lại, để cất giữ ở Brideshead. Tôi không quen họa sĩ nào. Julia nói cậu chuyên về kiến trúc.”

“Phải,” tôi nói. “Tôi sẽ thích lắm.”

“Cậu biết nó sắp bị đập bỏ chứ? Cha tôi đang rao bán nó. Họ sẽ xây một chung cư ở đây. Họ sẽ giữ lại cái tên - xem ra chúng tôi không ngăn họ được.”

“Thật buồn quá.”

“À, tất nhiên là tôi tiếc. Nhưng cậu nghĩ nó đẹp về mặt kiến trúc chứ?”

“Một trong những ngôi nhà đẹp nhất tôi biết.”

“Tôi thì không thấy vậy. Tôi vẫn luôn nghĩ nó khá xấu. Có lẽ tranh của cậu sẽ làm tôi thấy khác đi.”

Đây là đơn đặt hàng đầu tiên của tôi; tôi phải chạy đua với thời gian, vì các nhà thầu chỉ chờ ký kết xong là bắt tay vào phá hủy. Bất chấp, hay có lẽ vì chuyện đó, bốn bức tranh ấy tôi đặc biệt ưa thích, bởi tôi có tật mất quá nhiều thời gian trên khuôn vải, không bao giờ vừa ý để dừng tay, và chính thành công đó, với chính tôi và với người khác, khẳng định tôi trong cái từ đó trở đi là nghề của tôi.

Tôi bắt đầu trong phòng khách dài, vì họ nóng lòng dời đồ nội thất đã bày biện ở đó từ khi nó được xây. Đó là căn phòng theo phong cách Adam cầu kỳ, cân xứng, có hai cửa sổ lồi mở ra Green Park. Ánh sáng, lùa vào từ phía tây trong buổi chiều tôi bắt đầu vẽ, mang màu xanh tươi nhờ cây non bên ngoài.

Tôi phác phối cảnh bằng bút chì rồi cẩn thật đặt chi tiết vào. Tôi lùi xa bức vẽ, như một tay thợ lặn bên mép nước; khi nhảy xuống rồi tôi thấy mình nổi lên và vui sướng. Bình thường tôi là người vẽ chậm và cân nhắc; buổi chiều ấy và cả ngày hôm sau, rồi hôm sau nữa, tôi làm việc nhanh. Tôi không thể làm gì sai. Cuối mỗi giai đoạn tôi dừng, căng thẳng, không dám khởi đầu giai đoạn mới, như một người đánh bạc, sợ rằng vận may đảo chiều và mớ tiền sẽ biến mất. Từng tí một, từng phút một, bức tranh dần thành hình. Không có khó khăn nào; vô số mảng ánh sáng và màu sắc rối rắm trở thành một; màu đúng ở nơi tôi muốn trên bảng màu; mỗi nhát cọ, ngay khi xong, dường như đã ở đấy tự bao giờ.

Thấm thoắt đến buổi chiếu cuối cùng thì tôi nghe một giọng đằng sau nói: “Cho phép em ở lại đây xem chứ?”

Tôi quay lại thì thấy Cordelia.

“Được,” tôi nói, “nếu em không nói chuyện,” rồi tôi vẽ tiếp, quên bẵng cô bé, cho đến khi nắng tắt dần khiến tôi phải gác cọ.

“Có thể vẽ như vậy chắc là tuyệt vời lắm.”

Tôi đã quên là cô bé ở đó.

“Đúng vậy.”

Giờ tôi còn không thể rời bức tranh, dù mặt trời đã lặn và căn phòng mờ nhạt đi chỉ còn đơn sắc. Tôi lấy bức vẽ khỏi giá đưa lên phía cửa sổ, bò xuống lại và nhấn sáng một bóng tối. Thế rồi, bỗng thấy mệt đầu, mỏi mắt, rồi đau lưng và tê rã cánh tay, tôi bỏ cuộc để nghỉ buổi tối và quay sang Cordelia.

Giờ đây cô bé đã mười lăm tuổi và cao lớn gần hết mức trong mười tám tháng qua. Cô không có vẻ đáng yêu kiểu quattrocento* hoàn hảo như Julia; chưa gì đã có chút giống Brideshead nơi cái mũi dài và gò má cao; cô mặc đồ đen, để tang mẹ.

•

Trào lưu văn hóa nghệ thuật vào thế kỷ 15 ở Ý.

“Anh mệt rồi,” tôi nói.

“Em chắc là vậy. Nó xong chưa?”

“Gần như xong. Mai anh phải vẽ thêm một lượt nữa.”

“Anh biết đã quá giờ ăn tối lâu rồi không? Giờ ở đây không có ai để nấu nướng gì nữa. Em mới tới hôm nay thôi, và không nhận ra nơi này đã mục nát thế nào. Anh không muốn dẫn em ra ngoài ăn tối sao?”

Chúng tôi đi ra bằng cửa ngoài vườn, vào vườn cây, rồi thả bộ trong ánh hoàng hôn đến Ritz Grill.

“Anh gặp Sebastian chưa? Anh ấy không chịu về nhà, ngay cả bây giờ ư?”

Cho đến lúc đó tôi không nhận ra là cô hiểu nhiều như vậy. Tôi nói ra.

“À, em yêu anh ấy hơn ai hết,” cô bé nói. “Buồn cho Nhà Hầu tước nhỉ? Anh có biết họ sẽ xây một chung cư, và Rex muốn lấy cái anh ta gọi là ‘căn hộ gác mái’ ở trên cùng. Đúng kiểu của anh ta nhỉ? Tội nghiệp Julia. Chuyện đó quá sức đối với chị. Anh ta không hiểu gì cả; anh ta nghĩ chị sẽ thích cải tiến nhà củ. Mọi chuyện đã đi đến kết thúc rất nhanh, phải không? Hình như ba mắc nợ đầm đìa từ lâu. Bán Nhà Hầu tước giúp ba vực lại và đỡ được bao nhiêu năm lãi thì em không biết. Nhưng dường như thật tiếc khi phải đập bỏ nó. Julia nói chị thà mặc nó như vậy còn hơn cho ai khác sống ở đó.”

“Mọi chuyện sẽ ra sao với em?”

“Đúng là em cũng không biết. Ai ai cũng khuyên nhủ. Mợ Fanny Rosscommon muốn em sống với mợ. Rồi Rex với Julia nói chuyện tiếp quản phân nửa Lâu đài Brideshead và sống ở đó. Ba sẽ không quay về. Bọn em nghĩ ắt ba sẽ về, nhưng không.

“Họ đóng cửa nhà nguyện ở Brideshead rồi, Bridey với Giám mục; lễ cầu hồn của mẹ là Thánh lễ cuối cùng ở đó. Sau khi mẹ được chôn thì thầy tu bước vào - em đang ở đó một mình. Em không nghĩ ông ta thấy em - nên ông ta lấy hòn đá trên bàn thờ bỏ vào túi; rồi ông đốt mấy nùi len đổ dầu thánh và ném tro ra ngoài; ông đổ chén nước thánh và thổi tắt đèn trong điện, và để mở tủ bánh thánh trống trơn, như thể từ đây trở đi nó luôn là Thứ Sáu Tuần Thánh. Em cho là không có chi tiết nào có nghĩa lý gì với anh cả, Charles, kẻ bất khả tri tội nghiệp. Em ở lại đó đến khi ông ta đi khỏi, và rồi, bỗng đâu, không còn nhà nguyện nữa, chỉ là một căn phòng được trang hoàng kỳ quặc. Em không biết nói anh nghe nó có cảm giác ra sao. Em chắc anh chưa từng đi dự giờ kinh đêm?”

“Chưa từng.”

“À, nếu anh dự rồi thì anh sẽ biết người Do Thái cảm thấy ra sao về đền thờ của họ. Quomodo sedet sola civitas*… đó là một câu tụng hay. Anh cũng nên đi một lần cho biết, chỉ để nghe câu đó.”

•

Tiếng Latin trong nguyên tác: Kinh thành sao hoang liêu…

“Vẫn còn cố cải đạo cho anh à, Cordelia?”

“Ô không. Chuyện đó cũng thôi rồi. Anh biết ba nói gì khi thành người Công giáo không? Mẹ từng kể em nghe. Ông nói với mẹ: ‘Em đã đưa gia đình anh về lại đức tin của tổ tiên.’ Tự phụ, anh thấy đấy. Mỗi người hiểu một kiểu. Dù sao, gia đình đã không kiên định lắm, phải không? Ba đi rồi đến Sebastian đi, rồi chị Julia đi. Nhưng Chúa sẽ không để họ đi lâu, anh biết không? Em không biết anh có còn nhớ câu chuyện mẹ đọc cho bọn mình nghe buổi tối lần đầu Sebastian say - ý em là buổi tối tồi tệ ấy. ‘Cha Brown’ nói gì đó đại ý là ‘ta đã tóm được hắn’ (tên trộm) ‘bằng cái móc câu vô hình và sợi dây câu đủ dài để cho hắn phiêu bạt tới tận cùng thế giới mà vẫn kéo hắn về được bằng cách giật sợi dây’.”

Chúng tôi hầu như không nhắc đến mẹ cô. Suốt lúc chúng tôi nói, cô bé ăn ngốn ngấu. Có lần cô nói:

“Anh đã đọc bài thơ của ngài Adrian Porson trên tờ Times chưa? Thật buồn cười: ông biết mẹ rõ hơn ai hết - cả đời ông yêu bà, anh biết không - vậy mà điều đó dường như không tác động gì đến mẹ cả.

“Em thuận hòa với mẹ hơn ai hết, nhưng em không tin em có bao giờ thật lòng thương yêu mẹ. Không như mẹ muốn hay mẹ xứng đáng. Điều đó thật lạ lùng, bởi lòng em ngập tràn những tình cảm tự nhiên.”

“Anh chưa bao giờ thật sự hiểu mẹ em,” tôi nói.

“Anh không ưa bà. Nhiều lúc em nghĩ khi người ta muốn ghét Chúa thì họ ghét mẹ là đủ.”

“Em nói vậy là sao, Cordelia?”

“À, anh thấy, mẹ thánh thiện nhưng không phải một vị thánh. Không ai thực sự ghét thánh được, đúng không? Họ cũng không thể thực sự ghét Chúa. Khi họ muốn ghét Người và các thánh của Người họ phải tìm thấy cái gì đó giống với chính họ và vờ đó là Chúa và ghét điều đó. Em cho rằng anh nghĩ mọi chuyện đều nhảm nhí cả.”

“Anh từng nghe những điều tương tự như vậy - từ một người rất khác.”

“Ồ, em nói khá nghiêm chỉnh đấy. Em nghĩ về điều đó nhiều lắm. Nó có vẻ giải thích được hoàn cảnh của mẹ tội nghiệp.”

Rồi đứa trẻ kỳ lạ này lại ăn bữa tối ngon lành với vẻ khoái trá lần nữa. “Lần đầu tiên em được dẫn ra ngoài ăn một mình ở nhà hàng,” cô bé nói.

Sau đó: “Khi Julia nghe họ bán Nhà Hầu tước, chị nói: ‘Tội nghiệp Cordelia. Rốt cuộc con bé sẽ không có vũ hội ra mắt ở đó’. Đó là chuyện bọn em hay nói với nhau - như chuyện em làm phù dâu cho chị. Chuyện đó cũng không thành. Khi Julia được mở vũ hội, em được phép xuống nhà cả giờ, ngồi trong góc với mợ Fanny, rồi mợ nói, ‘Sáu năm nữa cháu sẽ có mọi thứ này,’…Em hy vọng em có ơn gọi.”

“Anh không biết cái đó nghĩa là gì.”

“Nghĩa là ta có thể thành xơ. Nếu ta không được ơn gọi thì chẳng ích gì dù ta có muốn thế nào đi nữa; còn nếu ta được ơn gọi, ta không thể chạy trốn nó, dù ta có ghét nó đến mấy. Bridey nghĩ anh ta được ơn gọi, nhưng rốt cuộc lại không có. Em từng nghĩ Sebastian có ơn gọi, nhưng anh ấy lại ghét nó - nhưng giờ thì em không biết nữa. Mọi thứ bỗng đâu thay đổi quá chừng.”

Nhưng tôi không có kiên nhẫn với mấy chuyện đạo giáo này. Tôi đã cảm thấy cây cọ vẽ có sự sống trong tay mình lúc chiều; tôi đã thò ngón tay vào miếng bánh sáng tạo ngon lành tuyệt vời. Tôi là người hùng của thời Phục Hưng tối hôm đó - thời Phục Hưng của Browning. Tôi, đã bước trên phố Rome mặc áo nhung Genoa và đã thấy những vì sao qua ống kính của Galileo, hắt hủi các thầy dòng, với những cuốn sách bụi bặm và đôi mắt trũng sâu ghen tị cùng lời nói chua chát vụn vặt của họ.

“Em sẽ biết yêu,” tôi nói.

“Ồ, em cầu là không. Em nói này, anh nghĩ em ăn thêm một miếng bánh trứng ngon tuyệt đó nữa có được không?”

Quyển ba CÚ GIẬT DÂY

Một

Đề tài của tôi là ký ức, bầy đàn có cánh đó cất lên rào rào quanh tôi một sáng xám xịt thời chiến.

Những ký ức này là cả cuộc đời tôi - vì ta không chắc chắn sở hữu gì ngoài quá khứ - chúng luôn ở bên tôi. Như bồ câu ở St. Mark, chúng có mặt khắp nơi, dưới chân tôi, lẻ bạn, có đôi, thành từng đàn nhỏ, kêu tiếng du dương, gật gù, đủng đỉnh, nheo mắt, lắc mớ lông vũ mềm mại nơi cổ, đôi khi đậu trên vai tôi, nếu tôi đứng im; cho đến khi, bỗng đâu, tiếng súng buổi trưa đùng đoàng và trong một thoáng, với tiếng loạt soạt sải cánh, vỉa hè trơ trụi và cả bầu trời bên trên tối sầm vì đàn chim lao xao. Buổi sáng thời chiến đó là như vậy.

Suốt gần mười năm chết chóc, sau buổi tối đó với Cordelia, tôi đi trên một con đường mà bề ngoài đầy đổi thay và sự kiện, nhưng không lần nào trong thời gian đó, trừ đôi lúc vẽ tranh - và những thời điểm như vậy cách quãng ngày một dài hơn - mà tôi tươi tỉnh như hồi làm bạn với Sebastian. Tôi xem tuổi trẻ, không phải sự sống, là cái tôi đang mất đi. Công việc duy trì tôi, vì tôi đã chọn làm cái tôi có thể làm tốt, ngày một giỏi hơn, và thích làm; tình cờ đó là nghề mà không ai khác thời đó thử sức. Tôi trở thành họa sĩ kiến trúc.

Còn hơn cả công trình của các kiến trúc sư lớn, tôi thích các tòa nhà thầm lặng đi cùng thế kỷ, nắm bắt và gìn giữ cái tốt đẹp nhất của mỗi thế hệ, trong khi thời gian tỉa tót cái tôi của người nghệ sĩ cùng cái phàm phu tục tử, và sửa lại cái vụng về của người thợ buồn chán. Trong các tòa nhà tràn ngập khắp nước Anh, và trong thập kỷ đường bệ cuối cùng của mình, người Anh dường như lần đầu tiên ý thức được cái trước đó họ vẫn cho là đương nhiên, và nghiêng mình trước những thành tựu của họ vào thời khắc chúng tuyệt diệt. Do vậy mà thành tựu của tôi vượt hẳn những gì chúng xứng đáng; công việc của tôi không có gì để khoe khoang ngoại trừ tay nghề ngày càng cao, nhiệt tình dành cho chủ đề mình chọn, và sự độc lập với các trào lưu đương thời.

Khủng hoảng tài chính trong giai đoạn này khiến nhiều họa sĩ thất nghiệp, nhưng lại có vai trò thúc đẩy thành công của tôi; điều này, quả thực, tự nó đã là điềm báo cho sự suy tàn. Khi những vũng nước cạn khô thì người ta tìm cách uống ảo ảnh. Sau cuộc triển lãm đầu tiên tôi được gọi đến mọi miền đất nước để vẽ các tòa nhà sẽ sớm bị bỏ hoang hoặc xuống cấp; quả thực, sự xuất hiện của tôi thường chỉ tới trước nhân viên đấu giá có vài bước, một điềm triệu diệt vong.

Tôi in ba cuốn folio khổ to lộng lẫy - Biệt thự đồng quê của Ryder, Lâu đài Anh của Ryder, và Làng quê và kiến trúc tỉnh lẻ của Ryder, mỗi cuốn bán được cả ngàn bản giá năm guinea mỗi cuốn. Tôi hiếm khi gây thất vọng, vì không có mâu thuẫn giữa tôi với các ông chủ; chúng tôi đều hướng đến cùng một mục đích. Nhưng năm tháng qua, tôi bắt đầu xót xa vì mất mát điều gì đó mà tôi đã biết trong phòng khách Dinh thự Marchmain, cùng một vài lần kể từ ấy, sự mãnh liệt, sự quyết tâm, và niềm tin rằng mọi thứ không thể chỉ làm bằng tay - gói gọn trong một từ là cảm hứng.

Đi tìm cái ánh sáng dần phai này, tôi ra nước ngoài, theo kiểu Augustus, nặng trĩu đồ nghề, để làm mới mình trong hai năm giữa những bút pháp lạ. Tôi không đi châu Âu; những kho báu của nó an toàn, quá an toàn, được các chuyên gia trông coi, cung kính và ẩn dật. Châu Âu thì cứ chờ đấy đã. Sẽ còn thời gian cho châu Âu, tôi nghĩ; sớm thôi rồi cũng sẽ đến ngày tôi cần người để dựng giá vẽ và xách màu; khi tôi không thể liều đi quá một giờ khỏi một khách sạn tử tế; khi tôi sẽ cần những làn gió nhẹ và nắng dịu suốt cả ngày; lúc ấy tôi sẽ hướng cặp mắt già nua về phía Đức và Ý. Giờ đây hãy còn sức, tôi sẽ đi đến những xứ hoang sơ mà con người bỏ lại và rừng rậm đang bò về những thành trì của nó ngày xưa.

Theo đó, qua từng giai đoạn chậm rãi nhưng không dễ dàng, tôi chu du khắp Mexico và Trung Mỹ trong một thế giới có mọi thứ tôi cần, rời khỏi những cây cối và lâu đài sẽ làm tôi khẩn trương và sớm ổn định. Tôi tìm cảm hứng giữa những dinh thự hoang vắng và tu viện quấn mình trong cỏ dại, nhà thờ hoang phế nơi dơi hút máu bám trên mái vòm như vỏ đậu khô, nơi kiến không ngừng rục rịch đào hầm giữa những dãy ghế đẹp đẽ; những thành đô không có lối dẫn tới, những lăng mộ mà một gia đình người thổ dân da đỏ lạnh run trú mưa. Ở đấy suốt những ngày lao động cật lực, ốm đau liên miên, và thỉnh thoảng rơi vào nguy hiểm, tôi vẽ những bức đầu tiên cho bộ tranh Châu Mỹ Latin của Ryder. Cứ vài tuần tôi lại ngừng tay, tìm về vùng thương mại hay khu du lịch, lấy lại sức, dựng xưởng vẽ, sao chép lại các phác họa, lo lắng đóng gói những vuông vải đã xong, gửi đến cho đại diện ở New York rồi lại lên đường, cùng bầu đoàn nhỏ của mình, vào nơi hoang vu.

Tôi không cố công giữ liên lạc với nước Anh. Tôi xây dựng lộ trình theo lời khuyên của người trong vùng và không đi theo tuyến đường cố định nào, nên hầu hết thư từ không bao giờ tới tay, những lá thư còn lại dồn đống cho đến khi nhiều quá không đọc một lần là xong được. Tôi thường nhồi một mớ thư vào túi và đọc khi cảm thấy hứng thú, trong những tình huống không mấy thích hợp - khi nằm đu đưa trên võng, trong mùng, bên ánh đèn bão; khi xuôi sông, ngồi giữa xuồng máy, với mấy thằng bé phía sau uể oải giữ cho mũi thuyền xa bờ, dòng nước đen theo kịp chúng tôi, trong bóng râm xanh lá, với cây to sừng sững bên trên và khỉ rú rít trong nắng, cao tít trên đầu giữa ngàn hoa nơi đỉnh rừng; khi ngồi trên hiên một nhà trại hiếu khách, nơi băng đá và xúc xắc kêu lách cách, một con mèo rừng nghịch sợi xích trên cỏ - đến mức giọng nói từ những lá thư ấy trở nên quá đỗi xa xăm, hầu như vô nghĩa; nội dung của chúng vào tai này ra tai kia, không để lại dấu vết, như những sự kiện về chính họ mà hành khách phân phát miễn phí trên các tàu hỏa ở Mỹ.

Nhưng mặc cho tình trạng cô lập và chuyến lưu trú lâu dài ở thế giới xa lạ này, tôi vẫn không thay đổi, vẫn là một phần nhỏ của bản ngã giả vờ là toàn thể. Tôi vứt bỏ kinh nghiệm hai năm đó cùng hành trang vùng nhiệt đới rồi quay về New York như khi lên đường. Tôi kéo được một mẻ lưới kha khá - mười một bức tranh và năm mươi bức họa lẻ - cuối cùng khi tôi triển lãm ở Luân Đôn, các nhà phê bình nghệ thuật ca tụng một vẻ mới lạ và phong phú hơn trong tác phẩm của tôi, nhiều người trong số đó lâu nay vẫn có cái giọng điệu cha chú vì thành công của tới dễ khơi gợi. Ông Ryder, người khả kính nhất trong số họ viết, như chú cá hồi con tươi rói vươn lên dưới sự kích thích tiêm trợ từ một nền văn hóa mới, đã hé lộ điểm ưu việt cho viễn kiến tiềm năng của mình… Bằng cách tập trung nguồn năng lượng truyền thống theo lối tao nhã và uyên thâm để bơi vào xoáy nước hoang dã, cuối cùng ông Ryder đã tìm thấy chính mình.

Những lời đáng trọng, nhưng than ôi, lại rất xa sự thật. Vợ tôi, vượt biển sang New York để đón tôi và thấy thành quả cho cuộc ly thân của chúng tôi trưng bày trong văn phòng người đại diện, tổng kết chuyện này hay hơn khi nói: “Tất nhiên, em thấy chúng rực rỡ vô cùng và quả là khá đẹp theo kiểu hung hiểm, nhưng không hiểu sao em không thấy chúng hoàn toàn là anh.”

⁎

Ở châu Âu vợ tôi thỉnh thoảng vẫn bị nhầm là người Mỹ vì cách ăn mặc bảnh bao và vui mắt, cùng thói quen sạch sẽ tỉ mẩn đến kỳ lạ; ở Mỹ cô lại mang cái vẻ mềm mỏng và dè dặt của người Anh. Cô tới trước tôi một, hai ngày, đang đứng trên cầu tàu khi tàu tôi cập cảng.

“Lâu ngày quá,” cô nói trìu mến khi chúng tôi gặp nhau.

Cô không tham gia chuyến đi; cô giải thích với bạn bè chúng tôi là xứ sở đó không phù hợp và cô còn con trai ở nhà. Giờ còn có thêm đứa con gái, cô nhắc, và tôi nhớ đã có cuộc nói chuyện về điều này trước khi tôi lên đường, như một lý do bổ sung để cô ở nhà. Các thư cô gửi cũng có đôi lần nhắc đến điều này.

“Em không tin anh đọc thư em,” tối ấy cô nói, sau tiệc tối và vài giờ trong một quán rượu, khi cuối cùng chúng tôi cũng được ở riêng trong phòng khách sạn lúc tối muộn.

“Vài cái bị thất lạc. Anh nhớ rõ em nói với anh rằng hoa thủy tiên vàng trong vườn trái đẹp như mơ, và chị vú nuôi đúng là quý hơn vàng ngọc, rằng giường cọc Regency quả là hàng thửa, nhưng quả tình anh không nhớ em nói về đứa bé sơ sinh tên Caroline. Sao em gọi nó vậy?”

“Theo Charles chứ còn sao nữa.”

“À!”

“Em chọn Bertha Van Halt làm mẹ đỡ đầu. Em nghĩ có thể yên tâm nhờ chị ta tặng một món quà tử tế. Anh nghĩ chị ta tặng cái gì?

“Bertha Van Halt thì nổi tiếng là bủn xỉn rồi. Cái gì vậy?”

“Một phiếu mua sách mười lăm shilling. Giờ Johnjohn có bạn rồi thì…”

“Ai?”

“Con trai anh đó, anh yêu. Anh chưa quên cả nó chứ?”

“Vì Chúa,” tôi nói, “sao em gọi nó vậy?”

“Đó là tên nó tự bịa ra cho mình. Anh không thấy dễ thương sao? Giờ Johnjohn có bạn rồi thì em nghĩ ta không nên có thêm đứa nữa trong một thời gian, phải không?”

“Tùy ý em thôi.”

“Johnjohn hay nhắc đến anh lắm. Nó cầu nguyện hàng đêm để anh về nhà an toàn.”

Cô nói kiểu này trong khi cởi đồ, cố tỏ ra thoải mái; rồi cô ngồi bên bàn trang điểm, chải tóc, tấm lưng trần xoay về phía tôi, nhìn mình trong gương nói: “Em ‘úp mặt xuống giường’ nhé?”

Đó là một lối diễn đạt quen thuộc mà tôi không thích; cô muốn nói liệu có nên tẩy trang, đắp dầu lên mặt và chụp lưới tóc không.

“Không,” tôi nói, “đừng làm ngay.”

Rồi cô biết cần làm gì. Cô cũng có phong cách sạch sẽ và gọn gàng cho việc đó, nhưng trong nụ cười chào đón của cô có cả sự nhẹ nhõm và đắc thắng; sau đó chúng tôi tách ra và nằm trong giường riêng cách nhau một, hai thước, hút thuốc. Tôi nhìn đồng hồ; lúc này là bốn giờ, nhưng không ai ngủ được ngay, vì ở thành phố đó trong không khí có hơi hướm loạn thần kinh mà cư dân lầm là năng lượng.

“Em nghĩ anh không khác đi chút nào cả, Charles.”

“Phải, anh e là không.”

“Anh có muốn thay đổi không?”

“Đó là bằng chứng duy nhất cho cuộc sống mà.”

“Nhưng biết đâu anh sẽ thay đổi và không yêu em nữa.”

“Có nguy cơ đó.”

“Charles, anh vẫn chưa hết yêu em?”

“Chính em đã nói anh không thay đổi mà.”

“À, em bắt đầu nghĩ anh thay đổi rồi đấy. Còn em thì không thay đổi.”

“Không,” tôi nói, “anh thấy em có thay đổi đấy.”

“Hôm nay anh có hoảng khi gặp em không?”

“Không hề.”

“Anh không thắc mắc thời gian vừa rồi em có phải lòng ai khác không ư?”

“Không. Em phải lòng ai à?”

“Anh biết là không mà. Anh có không?”

“Không. Anh không phải lòng ai cả.”

Vợ tôi dường như hài lòng với câu trả lời này. Cô lấy tôi sáu năm trước lúc tôi có cuộc triển lãm đầu tiên, và từ ấy đã làm rất nhiều để thúc đẩy những lợi ích của chúng tôi. Thiên hạ nói cô đã “làm nên” tôi, nhưng cô chỉ nhận công trạng đem lại cho tôi một gia cảnh tương hợp; cô có niềm tin vững chắc ở tài năng của tôi và ở “khí chất nghệ sĩ,” và nhất mực tuân theo nguyên tắc rằng những chuyện làm không kèn không trống thì không có nghĩa lý gì cả.

Lát sau cô hỏi: “Anh có mong về nhà không?” (Ba tôi tặng món quà cưới có trị giá bằng căn nhà, và tôi đã mua một nhà cũ của cha xứ ở quê vợ.) “Em có bất ngờ cho anh.”

“Thế à?”

“Em đã biến nhà kho cũ thành xưởng vẽ cho anh, để anh không bị bọn trẻ quấy hay khi ta có khách ở lại. Em nhờ Emden làm. Ai cũng nghĩ nó rất đạt. Có bài viết về nó trên tờ Đời sống đồng quê, em mua cho anh xem này.”

Cô cho tôi xem bài báo: “…một điển hình xứng đáng về sự tao nhã trong kiến trúc… Ngài Joseph Emden đã sử dụng tài tình vật liệu truyền thống để ứng dụng vào các nhu cầu hiện đại…”; có vài hình chụp; ván gỗ sồi rộng giờ phủ lên sàn đất; một cửa sổ lồi cao có thanh song bằng đá được xây ở tường phía bắc, và trần bằng thanh gỗ lớn, trước kia chìm trong bóng tối, giờ nổi bật rõ ràng, sáng sủa, quét vữa trắng sạch giữa các xà; nó trông như một hội trường làng. Tôi còn nhớ mùi của nơi này, giờ có lẽ đã mất.

“Anh thích cái nhà kho kia hơn,” tôi nói.

“Nhưng anh sẽ làm việc ở đó được, phải không?”

“Sau khi ngồi xổm trong đám ruồi,” tôi nói, “dưới mặt trời thiêu đốt giấy trên thếp khi anh vẽ, anh làm việc trên nóc xe buýt hai tầng cũng được. Anh nghĩ cha xứ sẽ muốn mượn chỗ này làm mấy ván bài uýt.”

“Có rất nhiều việc đang chờ anh. Em đã hứa với phu nhân Anchorage anh sẽ vẽ Dinh thự Anchorage ngay khi anh về. Nơi đó cũng bị đập bỏ, anh biết không - cửa tiệm bên dưới và căn hộ hai phòng bên trên. Charles, anh không nghĩ mọi công cuộc kỳ lạ anh đang thực hiện ở nước ngoài sẽ làm hỏng tài năng đó ở anh sao?”

“Sao phải vậy?”

“Thì hai chuyện khác xa. Đừng bực.”

“Chỉ là bị vây bọc giữa một cánh rừng khác thôi.”

“Em biết anh cảm thấy thế nào, anh yêu. Hội Georgia làm ầm lên, nhưng ta không thể làm gì… Anh có nhận thư của em viết về anh Boy không?”

“Có hả? Thư viết gì?”

(“Boy” Mulcaster là anh cô.)

“Về việc đính hôn của anh ấy. Giờ thì không quan trọng nữa vì mọi chuyện bị hủy rồi, nhưng ba mẹ buồn bực kinh khủng. Cô ta xấu tính khủng khiếp. Cuối cùng phải cho cô ta tiền.”

“Không, anh không nghe gì về Boy.”

“Anh ấy với Johnjohn giờ là bạn thân lắm. Thật dễ thương khi thấy hai bác cháu với nhau. Mỗi khi anh ấy đến thì việc đầu tiên anh ấy làm là chạy thẳng đến nhà cha xứ cũ. Anh ấy cứ bước vào nhà, không ngó ngàng gì đến ai khác, hô lên: ‘Anh bạn Johnjohn của ta đâu rồi?’ vậy là Johnjohn chập chững chạy xuống lầu rồi hai người đi vào vườn cây chơi với nhau hàng giờ. Nghe hai người nói với nhau, ta sẽ nghĩ họ ngang tuổi. Thật sự chính Johnjohn làm anh ấy hiểu ra lý lẽ về cô gái đó; nghiêm túc mà nói, anh biết không, thằng bé sắc sảo kinh khủng. Chắc nó nghe lỏm được mẹ và em nói chuyện vì lần tới Boy đến thì nó nói: ‘Cậu Boy sẽ không cưới cô gái kinh khủng đó và bỏ Johnjohn lại đâu,’ và cũng ngay hôm đó anh ấy trả hai ngàn bảng để khỏi kiện tụng. Johnjohn mến Boy kinh khủng và bắt chước anh ấy trong mọi chuyện. Vậy thật tốt cho cả hai.”

Tôi băng qua phòng, cố điều chỉnh nhiệt độ lò sưởi điện lần nữa, nhưng không có kết quả,; tôi uống chút nước lạnh và mở cửa sổ, nhưng ngoài khí đêm nồng nực còn có tiếng nhạc lùa vào từ phòng bên đang mở đài. Tôi đóng cửa lại và quay về phía vợ.

Cuối cùng cô lại cất tiếng nói, ngái ngủ hơn… “Vườn lên nhanh lắm… Mấy hàng hoàng dương anh trồng mọc lên được hơn một tấc so với năm ngoái… Em gọi vài người từ Luân Đôn xuống để sửa lại sân tennis… đầu bếp giỏi nhất ngay lúc này…”

Khi thành phố bên dưới chúng tôi bắt đầu thức giấc, cả hai ngủ thiếp, nhưng không lâu; điện thoại reo và một giọng lưỡng tính vui vẻ nói: “Khách sạn Savoy-Carlton-xin chào. Bây giờ là tám giờ kém mười lăm.”

“Tôi không nhờ gọi, anh biết chưa?”

“Thưa sao ạ?”

“Thôi không sao.”

“Hân hạnh ạ.”

Khi tôi cạo râu, vợ tôi từ trong phòng tắm nói: “Hệt như ngày xưa. Em không lo nữa, Charles à.”

“Tốt.”

“Em lo kinh khủng là hai năm xa cách sẽ làm thay đổi tình hình. Giờ em biết ta có thể bắt đầu lại đúng nơi ta bỏ dở.”

“Khi nào?” Tôi hỏi. “Cái gì? Ta bỏ dở cái gì khi nào?”

“Thì khi anh bỏ đi chứ gì nữa.”

“Em không nghĩ đến cái gì khác, trước thời điểm đó một chút đấy chứ?”

“Ôi Charles, chuyện đó xưa rồi. Có gì đâu. Chẳng phải chuyện gì to tát cả. Đã chấm dứt và quên hết rồi.”

“Anh chỉ muốn biết thôi,” tôi nói. “Ta trở lại như ngày anh đi nước ngoài, phải không?”

Thế là hôm đó chúng tôi bắt đầu đúng nơi chúng tôi bỏ dở hai năm trước, vợ tôi khóc.

⁎

Sự mềm mỏng và dè dặt kiểu Anh của vợ tôi, hai hàng răng nhỏ đều trắng bóc, móng tay hồng tinh tươm, cái vẻ tinh quái ngây thơ như nữ sinh và chiếc váy kiểu nữ sinh, những trang sức hiện đại, được chế tác rất tốn kém để gây ấn tượng là đồ sản xuất hàng loạt khi nhìn từ xa, nụ cười hoan nghênh thường trực, sự chiều chuộng và nhiệt tình với những sở thích của tôi, tình mẫu tử khiến cô đánh điện mỗi ngày về cho vú em ở nhà - nói tóm lại, nét duyên riêng của cô - làm cô được lòng đám người Mỹ, và khoang tàu thủy chúng tôi vào ngày khởi hành đầy các gói bọc giấy bóng kính - hoa, trái, đồ ngọt, sách, đồ chơi cho bọn trẻ - từ bạn bè cô mới quen có một tuần. Các anh bồi, như các xơ trong nhà thương, thường đánh giá tầm quan trọng của khách theo số lượng và giá trị của các chiến lợi phẩm này; do vậy chúng tôi khởi hành rất được trọng vọng.

Điều đầu tiên vợ tôi nghĩ đến khi lên tàu là danh sách hành khách.

“Nhiều bạn bè quá,” cô nói. “Chuyến đi sẽ dễ chịu đây. Tối nay ta mở tiệc cocktail nghe.”

Cầu thang giữa các toa tàu vừa được cất đi thì cô đã bận bịu với điện thoại.

“Julia. Celia đây - Celia Ryder. Gặp bạn trên tàu hay quá. Lâu nay bạn làm gì? Tối nay đến dự tiệc cocktail và kể mình nghe nhé.”

“Julia nào?”

“Mottram. Nhiều năm rồi em không gặp cô ấy.”

Tôi cũng không; đúng ra là không gặp từ hôm đám cưới tôi, và chưa nói chuyện với cô lần nào kể từ buổi triển lãm chỉ mời người thân mà bốn tấm tranh Nhà Marchmain, được Brideshead cho mượn, treo cạnh nhau thu hút nhiều chú ý. Mấy bức tranh đó là liên hệ sau cùng của tôi với nhà Flyte; cuộc đời chúng tôi, rất khắng khít trong một, hai năm, đã tách rời. Sebastian, tôi biết, vẫn còn ở nước ngoài; thỉnh thoảng tôi nghe nói Rex với Julia không hạnh phúc với nhau. Rex không thịnh đạt như đã tiên đoán; anh ta vẫn còn mấp mé một chân trong chính phủ, nổi bật nhưng hơi đáng ngờ. Anh ta sống giữa đám giàu sụ, và trong các phát biểu dường như thiên về chính sách cách mạng, anh ta ve vãn phe cộng sản và phe phát xít. Tôi nghe tên vợ chồng Mottram trong cuộc trò chuyện; thỉnh thoảng tôi thấy mặt họ trên tờ Tatler*, khi tôi ngồi nôn nóng lật trang chờ khách tới, nhưng họ và tôi đã chia lìa, bước vào hai thế giới riêng biệt, bước vào những hành tinh quan hệ cá nhân nhỏ bé xoay tròn, một điều chỉ có thể làm ở Anh quốc; có lẽ trong vật lý có thể tìm thấy một ẩn dụ hoàn hảo cho quá trình này, theo cách mà các hạt năng lượng tập hợp rồi tái hợp trong các hệ từ riêng biệt; một ẩn dụ sẵn có cho ai đó có thể nói về những điều này với sự đoan chắc; nhưng không phải cho tôi, kẻ chỉ có thể nói rằng nước Anh đầy các nhóm nhỏ bạn bè thân thiết, nên như trường hợp của Julia với tôi, chúng tôi có thể sống cùng phố ở Luân Đôn, thỉnh thoảng ngắm chân trời thôn dã cách xa vài dặm, có thể thấy thích nhau, hơi tò mò về vận mệnh của người kia, thậm chí tiếc nuối là chúng tôi lại ly thân, và biết rằng một trong hai chỉ cần nhấc điện thoại lên là có thể nằm nói chuyện bên gối người kia, thích sự thân mật của những buổi chiêu đãi lúc sáng sớm, đi vào với cốc nước cam buổi sáng trong ánh nắng, nhưng vẫn bị ngăn lại bởi lực hướng tâm của thế giới riêng cùng vùng không gian vũ trụ lạnh lẽo ở giữa.

•

Tatler: là tờ nguyệt san Anh ra mắt số đầu tiên vào năm 1901, với nội dung tập trung vào thời trang, lối sống, cũng như những sự kiện về giới thượng lưu, chính trị. Đối tượng mục tiêu nhắm đến tầng lớp trung-thượng lưu Anh, những người quan tâm đến tình hình xã hội.

Vợ tôi, ngồi vắt vẻo trên lưng ghế sofa giữa một mớ giấy bóng kính và ruy băng lụa, tiếp tục gọi điện thoại, tươi rói xem danh sách hành khách… “Vâng, tất nhiên cứ dẫn anh ấy theo, mình nghe nói anh ấy dễ thương… Vâng, cuối cùng mình cũng gặp lại Charles từ vùng hoang vu về; vậy không dễ thương sao… Thật thú vị khi thấy tên bạn trong danh sách! Nó làm chuyến đi của mình thêm vui… bạn ơi, bọn này cũng ở Savoy-Carlton; sao bọn này lại không thấy bạn?”… Thỉnh thoảng cô quay qua tôi nói: “Em phải đảm bảo là anh thật sự đang ở đây. Em vẫn chưa quen.”

Khi tàu từ từ xuôi sông, tôi đứng lên và ra ngoài đến chỗ một khoang kính lớn nơi hành khách đứng ngắm đất liền trôi qua. “Nhiều bạn bè quá,” vợ tôi đã nói. Họ trông như một đám đông xa lạ với tôi; những cảm xúc chia tay chỉ mới lắng xuống; một số họ, ngồi uống đến phút chót với những người đi tiễn, vẫn còn huyên náo; số khác đang bàn tính sẽ có ghế trên boong ở đâu; ban nhạc chơi không ai ngó ngàng - ai nấy đều nhốn nháo như đàn kiến.

Tôi rẽ vào một vài sảnh trên tàu, to rộng nhưng không chút tráng lệ, như thể được thiết kế cho toa tàu lửa rồi phóng to lên vô nghĩa lý. Tôi đi qua những cánh cổng đồng thau vĩ đại, trên đó những con thú Assyria mỏng như giấy nhảy nhót; tôi giẫm lên thảm có màu giấy thấm; các ván tường sơn cũng có màu giấy thấm - giống một công trình kiểu phòng trẻ buồn tẻ, đơn điệu - và giữa các tường là hàng thước, hàng thước gỗ màu bánh bích quy mà không đồ nghề thợ mộc nào từng chạm vào, gỗ đã quăn góc, nối liền sọc này sang sọc kia, được hà hơi nước, ép dẹt rồi đánh bóng; khắp thảm màu giấy thấm, rải rác các bàn có lẽ do một kỹ sư vệ sinh thiết kế, các khối vuông nhồi đệm, với lỗ hình vuông để ngồi vào, và dường như cũng bọc bằng giấy thấm; ánh sáng trong sảnh khuếch tán từ vô số lỗ hổng, cho một quầng sáng đều, không hắt bóng - toàn bộ chỗ này rì rầm từ cả trăm lỗ thông gió và rung lên theo chuyển động của những động cơ lớn bên dưới.

“Mình ở đây,” tôi nghĩ, “trở về từ rừng rậm, từ những phế tích. Ở đây, sự giàu sang không còn tráng lệ và quyền lực không có phẩm cách. Quomodo sedet sola civitas” (vì tôi đã nghe lời cảm thán tuyệt vời đó được một dàn đồng ca người lai ở Guatemala hát gần một năm trước, lời cảm thán Cordelia từng trích dẫn cho tôi trong phòng khách Dinh thự Marchmain).

Một anh bồi đi lại chỗ tôi.

“Ngài cần dùng gì không thưa ngài?”

“Một whisky với soda, không làm lạnh.”

“Tôi rất tiếc, thưa ngài, soda đều được làm lạnh cả rồi.”

“Nước lọc cũng làm lạnh rồi sao?”

“Ồ phải thưa ngài.”

“Thôi được, không sao.”

Anh ta lóc cóc bước đi, hoang mang, không tiếng động, trong âm thanh rì rì cùng khắp.

“Charles.”

Tôi nhìn lui. Julia đang ngồi trên một khối giấy thấm, hai bàn tay xếp gọn trong lòng, yên tĩnh đến mức tôi đi ngang mà không nhận thấy cô.

“Em nghe là anh về đây. Celia gọi cho em. Vui quá.”

“Em đang làm gì đấy?”

Cô xòe hai bàn tay trống không trong lòng với cử chỉ hơi hùng biện. “Chờ. Cô hầu của em đang soạn đồ ra; cô ta rất khó chịu từ ngày bọn em rời Anh. Giờ cô ta đang kêu ca về khoang tàu của em. Em không hiểu tại sao. Em thấy nó dễ chịu mà.”

Anh bồi quay lại với whisky và hai bình nhỏ, cái đựng nước lạnh, cái đựng nước sôi; tôi pha lại cho đến nhiệt độ vừa ý. Anh ta nhìn và nói: “Tôi sẽ nhớ cách ngài dùng, thưa ngài.”

Hầu hết hành khách đều có những sở thích riêng; anh ta được trả lương để làm tăng thêm lòng tự tôn của họ. Julia gọi một tách sô cô la nóng. Tôi ngồi cạnh cô trên khối kế bên.

“Dạo này em chẳng gặp anh nữa,” cô nói. “Dường như chẳng có ai em ưa được. Em cũng không hiểu sao.”

Nhưng cô nói như thể đó là chuyện nhiều tuần hơn là nhiều năm; như thể trước khi chia tay chúng tôi là những người bạn keo sơn. Nó trái ngược hoàn toàn với kinh nghiệm chung về những cuộc gặp gỡ như vậy, khi ta thấy thời gian đã xây tuyến phòng thủ, ngụy trang những điểm sơ hở, và cài mìn khắp nơi chỉ trừ vài lối đi nhẵn dấu chân người, để lắm lúc ta chỉ cần ra dấu cho nhau từ một bên hàng thép gai rối. Ở đây cô với tôi, trước kia chưa từng là bạn, lại gặp nhau như đã thân thiết từ lâu lắm.

“Lâu nay em làm gì ở Mỹ?”

Cô từ từ ngước nhìn lên từ tách sô cô la, và đôi mắt lộng lẫy, nghiêm nghị nhìn vào mắt tôi, nói: “Anh không biết à? Lúc nào đó em sẽ kể anh nghe. Em đã cư xử rất xấu xa. Em nghĩ em phải lòng ai đó, nhưng chuyện hóa ra không như vậy.” Và tâm trí tôi quay trở về buổi tối ở Brideshead mười năm trước, khi đứa trẻ dễ thương, khẳng khiu mười chín tuổi đó, như thể được đem từ phòng trẻ vào trong một giờ đồng hồ, giận dỗi vì không được người lớn ngó ngàng, đã nói: “Em cũng đang gây lo lắng, anh biết không,” và lúc đó tôi đã nghĩ một điều chín chắn, một chuyện rất hiếm khi, mà giờ trưởng thành hơn tôi mới nhận thấy, “Những cô gái này cứ quan trọng hóa bản thân với mấy chuyện tình ái của họ.”

Giờ thì lại khác; trong cách cô nói chỉ có sự khiêm nhường và thẳng thắn giữa bạn bè.

Tôi ước mình có thể đáp lại điều cô tâm sự, tỏ vẻ chấp nhận, nhưng trong những năm tẻ nhạt, nhiều sự kiện mới đây của tôi, không có gì tôi chia sẻ với cô được. Thay vì vậy tôi bèn nói về thời gian mình ở rừng rậm, về các nhân vật hài hước tôi đã gặp và những chốn điêu tàn tôi đã đến, nhưng trong không khí tình bạn xưa cũ này, câu chuyện ngập ngừng rồi đột ngột dừng hẳn.

“Em rất mong được xem tranh,” cô nói.

“Celia muốn anh dỡ vài bức treo lên khoang cho tiệc cocktail. Anh không làm vậy được.”

“Không được… Celia cũng xinh đẹp như trước giờ chứ? Em luôn nghĩ chị ấy có bề ngoài nổi bật nhất so với bất cứ cô nào cùng tuổi em.”

“Cô ấy vẫn vậy.”

“Anh thì thay đổi, Charles. Gầy và lầm lì quá; không phải anh chàng xinh xắn Sebastian từng dẫn về nhà chút nào. Cũng rắn rỏi hơn nữa.”

“Còn em thì mềm dịu hơn.”

“Phải, em nghĩ vậy… Và giờ rất kiên nhẫn.”

Cô vẫn chưa đến ba mươi, nhưng đang chạm đến đỉnh cao của sắc đẹp, nét đằm thắm hứa hẹn xưa kia đã trọn vẹn căng tràn. Cô đã mất cái vẻ khẳng khiu thời thượng đó; mái đầu mà tôi vẫn nghĩ có nét quattrocento và hơi lạc lõng trên người cô, giờ đã hài hòa với thân mình và không hề mang vẻ Florence chút nào; không dính dáng gì đến hội họa hay nghệ thuật hay bất cứ điều gì trừ chính cô, nên sẽ vô ích nếu liệt kê và phân tích vẻ đẹp của cô, thứ giờ là tinh túy của chính cô, và chỉ có thể nhận biết trong cô và nhờ uy quyền của cô cũng như trong tình yêu tới sẽ sớm dành cho cô.

Thời gian cũng đã tạo nên một thay đổi khác; không phải cho cô cái cười ma mãnh, tự mãn của Gioconda; năm tháng còn uy lực hơn cả tiếng đàn lia và tiếng sáo*, đã làm cô u buồn. Cô dường như nói: “Nhìn em này. Em đã hoàn thành nghĩa vụ của mình. Em xinh đẹp. Vẻ đẹp này có gì đó khác thường. Em sinh ra để được thưởng lãm. Nhưng em nhận được gì? Phần thưởng cho em đâu?”

•

Đây là câu trích trong đoạn văn miêu tả về bức tranh Mona Lisa của Leonardo da Vinci từ quyển sách Nghiên cứu Lịch sử thời kỳ Phục Hưng (Studies in the History of the Renaissance, 1873) - tác phẩm của Sir Walter Pater (1839-1894). Ý chính của đoạn văn đó viết rằng người phụ nữ ta nhìn trong tranh nằm ngoài quy luật của thời gian và thấu suốt mọi điều. Ở đây, Charles nghĩ rằng Julia đã chịu nhiều thay đổi dưới tác động của thời gian hơn Mona Lisa trong miêu tả của Pater.

Đó là thay đổi trong cô so với mười năm trước; cái đó, quả thực, là phần thưởng cho cô, nỗi buồn bã ám ảnh kỳ diệu này đánh thức trái tim và làm nó nín lặng; sự thay đổi này trọn vẹn hóa vẻ đẹp của cô.

“Cũng buồn hơn,” tôi nói.

“Ồ phải, buồn hơn nhiều.”

⁎

Vợ tôi đang hồ hởi khi tôi quay lại khoang tàu hai giờ sau.

“Em tự làm hết đấy. Trông thế nào?”

Không cần trả thêm, chúng tôi vẫn được bố trí cho một dãy phòng lớn, thực ra thì lớn đến mức hiếm khi được đặt, trừ phi là các giám đốc đường thủy, và trong hầu hết các hành trình, tay quản lý thừa nhận, được giao cho những ai y muốn ban vinh dự. (Vợ tôi khôn khéo khi đạt được những lợi thế nho nhỏ như vậy, đầu tiên là gây ấn tượng với người dễ gây ấn tượng bằng cái sang trọng của cô và tiếng tăm của tôi; một khi ưu thế được thiết lập vững chắc, cô nhanh chóng chuyển sang thái độ gần như bông lơn niềm nở.) Để tỏ lòng cảm kích, cô mời tay quản lý đến dự tiệc, còn y, để tỏ lòng cảm kích, đã gửi trước một mô hình thiên nga to như thật, đúc bằng nước đá và đổ đầy trứng cá caviar. Cái thứ tráng lệ lạnh ngắt này giờ ngự trị trong phòng, đứng trên bàn ngay giữa trung tâm, tan dần dần, nhỏ giọt từ cái mỏ xuống cái đĩa bạc. Hoa giao lúc sáng che kín ván ốp tường hết mức (vì phòng này là mô hình thu nhỏ của cái sảnh xấu xí bên trên).

“Anh phải thay đồ ngay đi. Nãy giờ anh ở đâu?”

“Nói chuyện với Julia Mottram.”

“Anh biết cô ta à? Ồ, phải rồi, anh là bạn của người anh trai nghiện rượu mà. Ôi trời, cô ấy lộng lẫy lắm!”

“Cô ấy cũng rất ngưỡng mộ vẻ ngoài của em.”

“Cô ấy từng là bạn gái của Boy.”

“Chắc đâu phải?”

“Anh ấy luôn nói vậy.”

“Em đã tính,” tôi hỏi, “tối nay khách của em sẽ ăn trứng caviar bằng cách nào chưa?”

“Em nghĩ rồi. Nó không tan. Nhưng có mấy thứ này” - cô tiết lộ vài khay món ngon trong vắt - “mà đằng nào thì thiên hạ vẫn luôn tìm cách ăn các thứ ở tiệc. Anh còn nhớ mình từng ăn món tôm trong chén bằng nĩa giấy không?”

“Có hả?”

“Anh yêu, đó là đêm anh đã hỏi cưới em.”

“Như anh nhớ thì là em hỏi chứ.”

“À thì đêm ta đính hôn. Nhưng anh vẫn chưa nói anh có thích bố trí như thế này không.”

Sự bố trí, ngoài con thiên nga và hoa ra, gồm một anh bồi đã đứng chôn chân trong góc đằng sau quầy bar dựng tạm, và một anh bồi nữa, tay cầm khay, tương đối rảnh rang.

“Một giấc mơ của diễn viên điện ảnh,” tôi nói.

“Diễn viên điện ảnh,” vợ tôi nói; “đó là điều em muốn bàn.”

Cô đi theo tôi đến phòng thay áo bên phòng tôi và nói trong khi tôi thay đồ. Cô chợt nghĩ ra rằng, với sở thích kiến trúc của tôi, métier* đích thực của tôi là thiết kế phông cảnh cho phim, nên cô đã mời hai ông trùm Hollywood đến dự tiệc mà cô muốn tôi chiều lòng họ.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: nghề nghiệp.

Chúng tôi quay lại phòng khách.

“Anh yêu, em tin anh không ưng con thiên nga của em. Đừng xấu tính về chuyện đó trước mặt tay quản lý. Y thật tử tế khi lo liệu chuyện đó. Vả lại, anh biết không, nếu anh đọc trong các mô tả tiệc thế kỷ mười sáu ở Venice, anh sẽ nói đó mới là thời để sống.”

“Ở Venice thế kỷ mười sáu thì nó đã có hình dạng khác.”

“Ông già Noel đây rồi. Bọn tôi vừa ngây ngất về con thiên nga của anh đấy.”

Tay quản lý vào phòng và bắt tay, mạnh mẽ.

“Phu nhân Celia yêu quý,” y nói, “nếu bà mặc bộ quần áo ấm nhất vào và đi thăm kho đông lạnh với tôi một chuyến ngày mai, tôi có thể cho bà xem cả con Thuyền Noah chứa đầy các vật như thế. Bánh mì nướng sẽ có ngay. Họ đang ủ nóng.”

“Bánh mì nướng!” Vợ tôi kêu lên, như thể đây là thứ mà kẻ phàm ăn nhất cũng không mơ đến nổi. “Anh nghe không, Charles? Bánh mì nướng.”

Chẳng mấy chốc khách khứa kéo tới; không có gì làm họ trễ. “Celia,” họ nói, “khoang tàu đường bệ quá, còn thiên nga lộng lẫy vô cùng!” Và dù đó là một trong những khoang lớn nhất tàu, phòng chúng tôi chẳng mấy chốc đông nghịt; họ bắt đầu dập thuốc lá trong cái vũng nước đá nhỏ xuống lúc này bao quanh con thiên nga.

Tay quản lý tàu gây xôn xao khi dự báo có bão, như dân đi biển thích làm. “Sao anh lại ghê gớm như vậy?” Vợ tôi hỏi, có ý tâng bốc là không chỉ khoang tàu và trứng cá, mà cả sóng biển cũng dưới quyền sai sử của y. “Dù sao thì bão cũng không ảnh hưởng đến một con tàu thế này được, phải không?”

“Có thể làm ta chậm lại một chút.”

“Nhưng không làm chúng tôi buồn nôn chứ?”

“Còn tùy ta có phải là người đi biển thành thạo hay không. Tôi luôn bị nôn khi gặp bão, từ hồi còn nhỏ.”

“Tôi không tin đâu. Y chỉ thích chơi ác thôi. Lại đằng đây đi, có cái này tôi muốn cho anh xem.”

Đó là bức ảnh mới nhất chụp các con. “Charles vẫn chưa gặp Caroline. Vậy không hồi hộp sao?”

Ở đó không có bạn tôi, nhưng tôi biết một phần ba trong đám khách khứa, nên nói chuyện cũng phải phép. Một bà lớn tuổi nói với tôi: “Vậy anh là Charles. Tôi cảm thấy tôi biết tường tận về anh, Celia nói rất nhiều về anh.”

“Tường tận,” tôi nghĩ. “Tường tận thì còn lâu lắm, thưa bà. Quả thực bà có thể nhìn thấu những chốn tối tăm mà chính mắt tôi còn kiếm tìm vô vọng để tự dẫn lối sao? Bà có thể cho tôi biết, thưa bà Stuyvesant Oglander kính mến - nếu tôi nghe đúng tên của bà theo cách vợ tôi gọi - tại sao lúc này, trong khi đang nói chuyện với bà ngay tại đây về cuộc triển lãm sắp tới, tôi lại chỉ nghĩ đến chuyện khi nào thì Julia đến? Sao tôi có thể nói thế này với bà, mà không thể với cô ấy? Tại sao chưa gì tôi đã tách riêng cô ấy với nhân loại, và chính tôi với cô ấy? Chuyện gì đang xảy ra ở những chốn bí mật trong đầu óc tôi mà bà tự tiện nói như vậy? Cái gì đang âm ỉ, thưa bà Stuyvesant Oglander?”

Vậy nhưng Julia không đến, và tiếng ồn của hai chục con người trong căn phòng nhỏ xíu ấy, rộng đến mức không ai thuê nổi, là tiếng của vô số cá thể gộp lại.

Thế rồi tôi nhìn thấy một chuyện kỳ lạ. Có một người đàn ông nhỏ thó tóc đỏ dường như không ai quen, một gã tồi tàn không giống đa số khách của vợ tôi; y đứng bên chỗ để trứng cá caviar cũng cả hai chục phút rồi và ăn nhanh như thỏ. Lúc này y lấy khăn tay chùi miệng, và rõ ràng là trong cơn bốc đồng, cúi tới cọ cọ cái mỏ con thiên nga, chùi đi giọt nước đã phồng lên và sẽ sớm nhỏ xuống. Rồi y lấm lút nhìn quanh xem có bị ai quan sát không, bắt gặp ánh mắt tôi, và cười khục khặc căng thẳng.

“Tôi muốn làm vậy lâu rồi,” y nói. “Cá là anh không biết một phút nhỏ mấy giọt đâu. Tôi biết, tôi có đếm.”

“Tôi không biết.”

“Đoán đi. Sáu xu nếu anh sai; nửa đô la nếu anh đúng. Vậy là công bằng rồi.”

“Ba,” tôi nói.

“Ủa, anh đúng phóc. Chính anh cũng đếm rồi.” Nhưng y không có vẻ muốn trả nợ. Thay vì vậy y nói: “Thử đoán xem vì sao lại có chuyện này nhé. Tôi sinh ra và lớn lên ở Anh, nhưng đây là lần đầu đi trên Đại Tây Dương.”

“Có lẽ là anh bay qua Đại Tây Dương?”

“Không, cũng không bay qua.”

“Vậy thì tôi cho rằng anh đi vòng quanh thế giới và băng qua Thái Bình Dương.”

“Anh là kẻ sắc sảo và không mắc lỗi. Tôi gây chút tranh cãi về chuyện đó đấy.”

“Lộ trình của anh thế nào?” tôi hỏi, muốn tỏ ra dễ chịu.

“À, vậy thì lộ hết. Thôi, chắc tôi vọt đây. Gặp lại sau.”

“Charles,” vợ tôi nói, “đây là ông Kramm, bên hãng phim Interastral.”

“Vậy ra anh là Charles Ryder,” ông Kramm nói.

“Vâng.”

“Chà chà chà,” ông ta ngập ngừng. Tôi chờ. “Ông quản lý đây nói ta đang tiến vào thời tiết xấu. Anh biết gì về vụ đó không?”

“Ít hơn ông quản lý nhiều.”

“Xin thứ lỗi, anh Ryder, tôi chưa hiểu anh lắm.”

“Tôi muốn nói tôi biết ít hơn ông quản lý.”

“Vậy sao? Chà chà chà. Tôi thích cuộc nói chuyện của ta lắm. Tôi hy vọng đây sẽ là khởi đầu cho nhiều cuộc trò chuyện về sau.”

Một bà người Anh nói: “Ồ, con thiên nga đó! Sáu tuần ở Mỹ khiến tôi mắc chứng sợ nước đá*. Nói tôi nghe, gặp lại Celia sau hai năm thấy thế nào? Tôi biết tự nhiên nhắc đến chuyện hôn lễ quả là thiếu phù hợp. Nhưng Celia vẫn chưa lấy hẳn hoa cam trên tóc ra, đúng không?*”

•

Đàn ông và phụ nữ Anh thường không thích uống nước với đá lạnh. Bản thân Charles cũng gặp khó khăn khi điều chỉnh nhiệt độ whisky ở mức ưa thích, đã được đề cập trong phần trên.

•

Ý của người phụ nữ là Celia vẫn còn giữ lại sự ngây thơ và sôi nổi của cô dâu. Hoa cam thường được dùng để trang điểm tóc cô dâu. Julia cũng trang điểm theo lối tương tự khi kết hôn với Rex.

Một phụ nữ khác nói: “Không tuyệt vời hay sao khi nói lời tạm biệt mà vẫn biết ta còn gặp lại trong nửa giờ nữa, rồi trong suốt nhiều ngày cứ cách nửa giờ lại gặp nhau một lần?”

Khách của chúng tôi bắt đầu giải tán, và mỗi người khi về đều thông báo cho tôi một sự kiện gì đó mà vợ tôi đã hứa sẽ dẫn tôi đến trong tương lai gần; đề tài của buổi tối là tất cả chúng tôi nên gặp nhau thường xuyên, rằng chúng tôi đã tạo nên một hệ phân tử mà các nhà vật lý có thể minh họa. Cuối cùng người ta cũng đẩy con thiên nga ra, và tôi nói với vợ, “Julia không đến.”

“Không, cô ấy có gọi điện. Em không nghe được cô ấy nói gì, đang ồn quá - có vấn đề gì đó về chiếc váy. Thật ra thì cũng khá may, không có chỗ cho con mèo nữa là. Buổi tiệc thú vị phải không? Anh ghét nó lắm à? Anh cư xử rất lịch thiệp và trông nổi bật lắm. Anh bạn tóc đỏ của anh là ai vậy?”

“Không phải bạn anh.”

“Lạ chưa! Anh nói gì với ông Kramm về chuyện làm việc ở Hollywood chưa?”

“Tất nhiên là chưa.”

“Ôi Charles, anh làm em lo quá. Bề ngoài nổi bật và tử vì đạo nghệ thuật thì chưa đủ đâu. Mình đi ăn tối đi. Mình sẽ ngồi bàn Thuyền trưởng. Em không nghĩ tối nay ông ta sẽ xuống ăn, nhưng phải đúng giờ cho phải phép.”

Đến khi chúng tôi tới bàn thì khách khứa đã ngồi vào chỗ. Julia và bà Stuyvesant Oglander ngồi vào ghế trống hai bên Thuyền trưởng; ngoài họ còn có một nhà ngoại giao Anh và vợ, Nghị sĩ Stuyvesant Oglander, và một thầy tu người Mỹ lúc này hoàn toàn bị cô lập giữa hai cặp ghế trống. Thầy tu này về sau tự giới thiệu mình - xem ra thừa thãi - là Giám mục Giám Nhiệm. Các cặp vợ chồng ngồi với nhau ở đây. Vợ tôi đứng trước một quyết định nhanh chóng, và ngồi xuống bên cạnh ông Nghị sĩ, còn tôi ngồi cạnh ông Giám mục, dù anh bồi cố gắng hướng chúng tôi ngồi ngược lại. Julia khẽ ra dấu u sầu đồng cảm với cả hai chúng tôi.

“Tôi rất khổ sở về bữa tiệc,” cô nói, “cô hầu dễ ghét của tôi biến đâu mất cùng đống váy vóc của tôi. Cô ta chỉ mới ló mặt ra nửa giờ trước. Cô ta chơi bóng bàn.”

“Tôi vừa nói cho ông Nghị sĩ cái ông ta vừa bỏ lỡ,” bà Stuyvesant Oglander nói. “Dù Celia ở đâu ta cũng sẽ thấy cô ấy quen biết hết mọi nhân vật quan trọng.”

“Bên tay phải tôi,” Giám mục nói, “đáng ra có một cặp quan trọng. Họ luôn ăn trong khoang riêng trừ khi được báo trước là Thuyền trưởng sẽ có mặt.”

Nhóm khách chúng tôi mệt rũ rượi; ngay cả khí thế giao tế hồ hởi của vợ tôi cũng giảm đi. Đôi lúc tôi nghe từng mẩu chuyện trò của cô.

“…Một người đàn ông tóc đỏ nhỏ thó kỳ quặc. Hiện thân của Thuyền trưởng Ngu Ngu*.”

•

Nhân vật hư cấu xuất hiện trên loạt truyện tranh By the Way của tờ Daily Express từ 1919 đến 1975. Thuyền trưởng Foulenough là khách không mời ở các bữa tiệc thượng lưu rồi gây rối tại đó.

“Nhưng thưa phu nhân Celia, tôi tưởng bà nói bà không quen hắn.”

“Tôi muốn nói hắn ta giống Thuyền trưởng Ngu Ngu.”

“Tôi bắt đầu hiểu ra. Hắn ta mạo danh người bạn này của bà để đến dự tiệc.”

“Không, không. Thuyền trưởng Ngu Ngu chỉ là một nhân vật truyện tranh*.”

•

Nguyên tác là “comic character”, từ “comic” vừa có nghĩa là truyện tranh vừa có nghĩa là hài hước.

“Xem ra không có gì thú vị lắm về người nọ. Bạn bà là diễn viên hài sao?”

“Không không. Thuyền trưởng Ngu Ngu là nhân vật hư cấu trên một tờ báo Anh. Bà biết đấy, như ‘Popeye’ ở nước bà.”

Ông Nghị sĩ bỏ dao nĩa xuống. “Để tóm tắt lại: một kẻ mạo danh đến tiệc của bà và bà cho hắn vào vì gã có vẻ giống với nhân vật hư cấu trong truyện tranh.”

“Phải, tôi cho rằng quả là vậy.”

Ông Nghị sĩ nhìn vợ như muốn nói: “Người quan trọng, há!”

Tôi nghe Julia bên kia bàn đang cố gắng truy xuất các mối thông gia của bà con người Hungary và Ý của cô cho nhà ngoại giao. Kim cương lấp lánh trên tóc và mấy ngón tay, nhưng hai bàn tay cô bồn chồn lăn tròn mấy vụn bánh, và mái đầu lung linh gục xuống tuyệt vọng.

Giám mục nói tôi nghe về sứ mệnh thiện chí của ông khi đến Barcelona… “một công cuộc khai thông rất, rất đáng giá đang được thực hiện, ông Ryder. Giờ đã đến lúc xây dựng lại trên những nền tảng rộng hơn. Tôi tự đặt mục tiêu cho mình là dung hòa cái gọi là các nhà vô chính phủ và cái gọi là các nhà cộng sản, và với ý định đó tôi và ủy ban đã tóm tắt có hệ thống mọi tài liệu có được về đề tài này. Kết luận của chúng tôi là như nhau, ông Ryder ạ. Không có sự khác biệt nền tảng giữa hai ý thức hệ. Đó là chuyện nhân cách, ông Ryder ạ, và nhân cách làm chia rẽ cái gì thì nhân cách cũng có thể hợp đoàn…”

Ở phía bên kia bàn tôi nghe thấy: “Vậy cho phép tôi mạnh dạn hỏi những cơ sở nào tài trợ cho chuyến đi của chồng bà?”

Vợ nhà ngoại giao can đảm bắt chuyện ông Giám mục qua vực sâu ngăn cách họ.

“Và ông sẽ nói tiếng gì khi sang Barcelona?”

“Ngôn ngữ Lý Trí và Huynh Đệ, thưa bà,” rồi quay qua tôi, “Ngôn thoại của thế kỷ mới nằm trong tư tưởng chứ không nằm trong lời lẽ. Ông có đồng ý không ông Ryder?”

“Vâng,” tôi đáp. “Có.”

“Lời lẽ là gì?” Giám mục hỏi.

“Cái gì mới được?”

“Chỉ thuần là biểu tượng quy ước, ông Ryder ạ, và đây đúng là thời đại hoài nghi về các biểu tượng quy ước.”

Đầu óc tôi quay cuồng; sau bữa tiệc lòe loẹt đến phát ốm của vợ tôi, và những cảm xúc chưa dò được trong buổi chiều hôm đó, sau mọi nỗ lực vui thú của vợ ở New York, sau những tháng cô tịch trong bóng cây xanh bốc hơi của rừng già, chuyện này quá sức chịu đựng với tôi. Tôi có cảm giác như vua Lear* trên đồi thạch nam, như Nữ Công tước xứ Malfi* bị đám người điên chửi rủa. Tôi kêu cầu mưa bão và cuồng phong, và như thể vừa thực thi thuật gọi hồn, lời kêu gọi tức thì linh ứng.

•

Vua Lear (King Lear): là nhân vật chính trong vở bi kịch của William Shakespeare, công diễn lần đầu năm 1606. Vở kịch miêu tả quá trình vua Lear dần suy sụp đến điên loạn.

•

Nữ công tước xứ Malfi (The Duchess of Malfi): là tên một vở bi kịch với đề tài trả thù do kịch tác giả người Anh John Webster viết vào khoảng năm 1612-1613. Vở kịch được trình diễn hạn chế lần đầu tại nhà hát Blackfriars, rồi sau đó biểu diễn cho một nhóm khán giả lớn hơn tại nhà hát The Globe năm 1613-1614. Với sự phức tạp về nội tâm nhân vật, và ngôn ngữ như thơ của Webster, Nữ công tước xứ Malfi đã được nhiều nhà phê bình đánh giá là một trong những vở bi kịch Anh thời Phục hưng xuất sắc nhất.

Được ít lâu, dù tôi không biết có phải chỉ là trò đùa của thần kinh lúc đó hay không, tôi cảm thấy một chuyển động dai dẳng và ngày càng dữ dội - một chuyển động nhấp nhô và giần giật nơi phòng ăn rộng như vòm ngực người đàn ông đang ngủ say. Lúc này vợ tôi quay qua tôi nói: “Hoặc là em đang chuếnh choáng, hoặc biển đang động,” và khi cô đang nói thì chúng tôi đã thấy mình nghiêng qua một bên trên ghế; có tiếng loảng xoảng và leng keng của dao nĩa chạm bên tường, trên bàn ly rượu thảy đều đổ úp và lăn đi, trong khi mỗi người giữ dao nĩa lại, người này nhìn người kia với ánh nhìn từ kinh hoàng thấy rõ ở vợ nhà ngoại giao cho đến nhẹ nhõm ở Julia.

Cơn gió mạnh tinh vi, vô hình, vô tiếng trong thế giới bao bọc và cách biệt của chúng tôi, trong suốt cả giờ đồng hồ đã dâng lên trên đầu chúng tôi, lúc này trở chiều và đổ ập xuống mũi tàu.

Im lặng theo sau cú đập rầm rầm, rồi một tiếng cười bập bẹ the thé, căng thẳng. Các anh bồi trải khăn ăn lên trên vũng rượu đổ. Chúng tôi cố tiếp tục lại cuộc trò chuyện, nhưng tất cả đều đang chờ cú giông lớn kế tiếp, như người đàn ông nhỏ thó tóc đỏ đã xem giọt nước đầy lên rồi nhỏ xuống từ mỏ con thiên nga; nó đến, nặng nề hơn cái vừa rồi.

“Giờ thì tôi xin chúc tất cả quý vị ngủ ngon,” vợ nhà ngoại giao nói, đứng lên.

Chồng bà dẫn bà về khoang ăn. Phòng ăn nhanh chóng vắng tanh. Chẳng mấy chốc chỉ còn lại Julia, vợ chồng tôi bên bàn, và rồi, như có thần giao cách cảm, Julia nói: “Như vua Lear.”

“Chỉ có điều mỗi người chúng ta là cả ba người họ.”

“Ý anh là sao?” Vợ tôi hỏi.

“Lear, Kent, thằng hề.”

“Ôi trời, lại giống như cuộc nói chuyện khổ sở về Ngu Ngu đó nữa rồi. Đừng cố giải thích.”

“Anh không tin anh giải thích được,” tôi nói.

Gió lại chồm lên lần nữa, một cú đánh khổng lồ giộng xuống lần nữa. Các anh bồi đang nhanh tay thu vén, đóng hết mọi thứ lại, ném đi những đồ trang trí không vững.

“Chà, ta đã xong bữa tối và nêu gương sáng về thói phớt tỉnh của người Anh,” vợ tôi nói. “Mình đi xem có chuyện gì đi.”

Khi đến phòng khách, có lúc cả ba chúng tôi phải bám vào một cây cột; khi đến nơi ba chúng tôi thấy nó gần như vắng tanh; ban nhạc chơi nhưng không ai nhảy; các bàn được bày sẵn cho trò lô tô nhưng không ai mua thẻ nào, và sĩ quan của tàu đang nói chuyện phiếm với các đồng nghiệp, anh ta có chuyên môn là gọi to các số cùng với tiếng lầm rầm ở boong dưới - “tuổi mười sáu ngọt ngào mà chưa một lần được hôn - chìa khóa cửa, hai mươi mốt - lách ca lách cách, sáu mươi sáu”; đây đó có vài người đọc tiểu thuyết, vài bàn chơi bài bridge, vài người uống rượu mạnh trong phòng hút thuốc, nhưng tất cả khách của chúng tôi hai giờ trước đã biến mất.

Ba chúng tôi ngồi một lúc bên sàn nhảy vắng; nhờ vợ tôi lắm mưu kế nên chúng tôi có thể dời qua một bàn khác trong phòng ăn mà không gây khiếm nhã. “Có điên mới lên nhà hàng,” cô nói, “để trả thêm tiền cho một bữa tối y chang. Dù sao thì cũng chỉ có dân đóng phim đến đó thôi. Em không thấy sao ta phải làm vậy.”

Lát sau cô nói: “Dù sao em cũng nhức đầu và mệt rồi. Em đi ngủ đây.”

Julia đi với cô. Tôi đi vòng quanh tàu, trên một boong có mái che, nơi gió hú gào, tia nước vọt lên từ bóng tối rồi đập trắng xóa lên kính chắn; nhân viên được cắt đặt để giữ hành khách tránh xa các boong lộ thiên. Rồi tôi cũng xuống dưới.

Trong phòng thay đồ của tôi mọi thứ dễ vỡ đã được kéo đi, cửa vào khoang được cài mở hé, vợ tôi thì rên rỉ gọi từ bên trong.

“Em cảm thấy kinh khủng quá. Em không biết một con tàu thế này lại rung lắc ghê như vậy,” cô nói, ánh mắt đầy hãi hùng và hậm hực, như những người đàn bà đến kỳ sinh nở, cuối cùng nhận ra rằng dẫu nhà thương có xa hoa thế nào, bác sĩ được trả hậu thế nào, cơn đau đẻ của mình cũng không thể tránh khỏi; và cái nhồi lên thụp xuống của con tàu cứ đến đều đặn như những cơn đau lúc lâm bồn.

Tôi ngủ ở phòng bên; hay đúng hơn, tôi nằm đó nửa mơ nửa tỉnh. Trong giường chiếu hẹp, trên nệm cứng, ắt cũng có thể nghỉ ngơi, nhưng ở đây giường rộng căng phồng; tìm được cái gối nào tôi nêm chặt quanh mình, nhưng suốt đêm tôi trở mình theo mỗi cú đu đưa uốn vặn của con tàu - giờ nó vừa chòng chành vừa nhồi lắc - và đầu tôi kêu o o theo tiếng cót két thình thịch.

Một giờ trước bình minh, vợ tôi xuất hiện như bóng ma bên cửa, cả hai tay chống trên khung cửa, nói: “Anh thức à? Anh giúp em chút được không? Anh đi lấy cái này ở chỗ bác sĩ được không?”

Tôi rung chuông gọi người phục vụ đêm, anh ta có thuốc nước pha sẵn, xoa dịu cô được đôi chút.

Và cả đêm giữa mơ và tỉnh tôi nghĩ về Julia; trong những giấc mơ ngắn ngủi cô đội lốt cả trăm hình thù kỳ ảo, dễ sợ và tục tĩu, nhưng trong ý nghĩ của tôi khi thức cô lại hiện về với mái đầu lung linh, buồn bã hệt như tôi thấy cô ở bữa tối.

⁎

Trời vừa hừng sáng thì tôi ngủ được một, hai giờ, rồi tỉnh ráo, với một cảm giác chờ mong vui vẻ.

Gió đã lặng một chút, anh bồi cho tôi hay, nhưng vẫn thổi mạnh và biển rất động; “Không có gì tệ hại cho sự vui vẻ của hành khách hơn là biển động mạnh,” anh ta nói. “Sáng nay không có mấy ai cần bữa điểm tâm.”

Tôi nhìn vợ, thấy cô đang ngủ, nên đóng cửa lại giữa hai phòng; đoạn tôi ăn món cơm trứng cá hồi và thịt Bradenham nguội rồi gọi điện thoại cho người thợ cắt tóc đến để cạo râu.

“Có nhiều thứ trong phòng khách dành cho quý bà,” anh bồi nói, “tôi cứ để tạm phòng như thế nhé?”

Tôi đi xem. Đây là lần thứ hai các gói bọc giấy bóng kính từ các cửa tiệm trên tàu được giao đến, một số được đặt qua radio từ bạn bè ở New York mà thư ký của họ đã quên nhắc kịp thời ngày chúng tôi lên đường, một số đến từ khách của chúng tôi khi họ rời tiệc cocktail. Không phải ngày phù hợp cho các bình hoa; tôi bảo anh ta cứ để chúng trên sàn và rồi, chợt nảy ra ý, bỏ danh thiếp trên bó hoa hồng ông Kramm tặng rồi gửi kèm lời yêu thương cho Julia.

Cô gọi điện khi tôi đang cạo râu.

“Làm chuyện thảm hại quá, Charles! Không giống anh gì cả!”

“Em không thích sao?”

“Em làm gì với hoa hồng vào một ngày thế này bây giờ?”

“Ngửi hoa đi.”

Có quảng ngừng và tiếng loạt soạt mở đồ. “Hoa chẳng có mùi gì cả.”

“Em ăn sáng gì rồi?”

“Nho xạ với dưa lưới.”

“Khi nào anh được gặp em?”

“Trước bữa trưa. Em bận cho đến lúc đó với một nhân viên xoa bóp.”

“Một nhân viên xoa bóp?”

“Phải, không lạ sao? Trước giờ em chưa từng làm, trừ một lần em bị đau vai khi đi săn. Sao ở trên tàu ai cũng cư xử như ngôi sao điện ảnh vậy nhỉ?”

“Anh thì không.”

“Vậy còn bó hoa hồng đáng xấu hổ này?”

Người thợ cắt tóc làm việc cực kỳ khéo léo - và quả thực, cực kỳ lanh lẹ, vì ông ta đứng như tay kiếm sĩ trong vở ba lê, khi thì trên đầu ngón chân này, khi thì đầu ngón chân kia, búng nhẹ bọt xà phòng trên lưỡi dao đi, rồi lại sà vào cằm tôi khi con tàu đứng thẳng lại; tôi thì đã không dám dùng con dao cạo tự cạo cho mình.

Điện thoại lại reo.

Vợ tôi gọi.

“Anh thế nào, Charles?”

“Mệt.”

“Anh không đến thăm em à?”

“Anh có đến một lần. Anh sẽ vào lại.”

Tôi đem cho cô hoa từ phòng khách; nó làm bầu không khí phòng sản phụ mà cô đã xoay xở tạo ra trong khoang thêm trọn vẹn; bà phục vụ có cái vẻ của bà đỡ, đứng bên giường, một cột vải hồ cứng và điềm tĩnh. Vợ tôi xoay đầu trên gối và mỉm cười yếu ớt; cô chìa một cánh tay trần ra và mấy đầu ngón tay vuốt giấy bóng kính và ruy băng lụa của bó hoa lớn nhất. “Thiên hạ dễ thương quá,” cô nói yếu ớt, như thể cơn bão là bất hạnh của riêng cô mà thiên hạ với tình thương của mình đang chia buồn với cô.

“Anh tưởng em chưa dậy.”

“Ồ không, bà Clark rất dễ thương”; cô luôn nhanh chóng nhớ tên gia nhân. “Khỏi lo. Thỉnh thoảng vào cho em biết có chuyện gì”

“Nào nào bà thân mến,” bà phục vụ nói, “hôm nay ta ít bị làm phiền chừng nào tốt chừng ấy.”

Vợ tôi dường như biến cả cơn say sóng thành một nghi lễ nữ tính, thiêng liêng.

Tôi biết khoang của Julia nằm đâu đó bên dưới chúng tôi. Tôi chờ cô bên thang máy ở boong chính; khi cô đến chúng tôi làm một vòng quanh lối đi dạo; tôi vịn lan can; cô níu tay tôi. Rất khó đi; qua lớp kính mờ ròng ròng hơi nước chúng tôi thấy một thế giới xô lệch, bầu trời xám xịt và mặt nước đen ngòm. Khi tàu chòng chành nặng nề tôi quay phắt cô lại để cô vịn lan can bằng tay kia; tiếng gió rít đã dịu, nhưng cả con tàu gồng lên kẽo kẹt. Chúng tôi đi một vòng, rồi Julia nói: “Không được rồi. Con tàu nhồi em dữ quá, mà dù sao em cũng thấy mềm oặt ra rồi. Ta ngồi xuống đi.”

Hai cánh cửa lớn bằng đồng thau của phòng khách đã bị giật tung khỏi móc và tha hồ đu đưa theo con tàu chòng chành; đều đặn và dường như không cưỡng được, đầu tiên là một cánh, rồi cánh kia, mở ra đóng lại; chúng ngừng khi đu hết nửa vòng, bắt đầu di chuyển từ từ về phía nhau rồi phang vào nhau thật nhanh với một tiếng ầm vang. Thật ra đi qua chúng cũng không nguy hiểm gì, trừ phi trượt chân và bị cuốn vào cú đòn chớp nhoáng chí mạng đó; có dư dả thời gian để thong thả bước qua, nhưng có gì đó ngăn cấm khi thấy cả khối kim loại to lớn không được kiểm soát đó đập tới đập lui, nó có thể làm một người nhút nhát chùn bước hay vọt qua quá nhanh; tôi vui mừng cảm thấy bàn tay Julia hoàn toàn điềm tĩnh trên cánh tay tôi và biết, khi tôi bước bên cô, rằng cô hoàn toàn không hoảng sợ.

“Hoan hô,” một ông ngồi gần đó nói. “Tôi thú nhận là tôi đã đi vòng ngả kia. Không hiểu sao tôi thấy không ưa bộ dạng mấy cánh cửa đó. Người ta cố sửa nó cả sáng nay rồi.”

Hôm đó xung quanh ít người, và họ dường như gắn kết với nhau bằng tình đồng đội thương mến; họ không làm gì ngoài ngồi rầu rĩ trong ghế bành, thỉnh thoảng uống, và chúc mừng nhau vì không bị say sóng.

“Bà là quý bà đầu tiên tôi thấy,” người đàn ông nói.

“Tôi rất may mắn.”

“Chúng ta rất may mắn,” ông ta nói, với động tác bắt đầu như cái cúi chào nhưng cuối cùng lại đổ nhào xuống đầu gối, khi sàn nhà màu giấy thấm dốc nghiêng giữa chúng tôi. Cú chòng chành kéo chúng tôi khỏi ông ta, dính chặt nhau nhưng vẫn đứng trên hai chân, nên chúng tôi lẹ làng ngồi xuống nơi vũ điệu đưa chúng tôi tới, ở bên kia, tách biệt; một dàn phao cứu sinh đã giăng ngang phòng khách, và chúng tôi giống như võ sĩ quyền anh, ngã vào dây thừng trên võ đài.

Anh bồi đi lại. “Thức uống như mọi lần chứ, thưa ngài? Tôi đoán là whisky pha nước hơi ấm. Còn cho quý bà? Cho phép tôi gợi ý một ngụm sâm banh?”

“Anh biết không, thật kinh khủng là tôi rất thèm uống sâm banh,” Julia nói. “Một đời vui thú làm sao - hoa hồng, nửa giờ với một nữ võ sĩ quyền anh, rồi giờ là sâm banh!”

“Anh ước gì em không nói mãi về hoa hồng. Ban đầu đó không phải ý anh. Có người gửi cho Celia.”

“Ồ, vậy thì khác hẳn. Anh được miễn hẳn tội. Nhưng nó lại khiến vụ xoa bóp của em tệ hại hơn.”

“Anh được cạo râu trên giường.”

“Em mừng về vụ hoa hồng,” Julia nói. “Nói thật, em sốc lắm. Nó làm em nghĩ ngay từ đầu chúng ta đã bước nhầm chân ra khỏi cửa.”

Tôi biết cô muốn nói gì, và trong lúc đó cảm thấy như thể mình vừa giũ bỏ chút bụi bặm và cát sạn của mười năm khô hạn; lúc đó và mãi về sau, dù có nói thế nào với tôi, nói không hết câu, nói từng chữ, nói những lời lẽ điển hình ở cô bằng đặc ngữ đương thời, trong những máy động khó nhận thấy của mí mắt, đôi môi, bàn tay, dù ý nghĩ khó diễn đạt thế nào, dù nó lướt nhanh và lạc đề thế nào, dù nó lao sâu thế nào, như thường vẫn vậy, từ trên bề mặt xuống thẳng đáy sâu, tôi cũng biết; ngay cả ngày hôm ấy khi tôi vẫn đứng ở cực biên của tình yêu, tôi cũng biết cô muốn nói gì.

Chúng tôi uống rượu rồi chẳng mấy chốc người bạn mới lảo đảo đổ tới chỗ chúng tôi dọc hàng phao cứu sinh.

“Tôi ngồi với hai bạn có được không? Không gì bằng một chút trời động để đưa mọi người lại với nhau. Đây là lần thứ mười tôi vượt biển rồi, vậy mà tôi chưa bao giờ thấy gì thế này. Tôi có thể thấy cô là một người đi biển dày dạn, thưa cô.”

“Không đâu. Thật ra thì tôi chưa từng đi biển trừ lần đến New York, tất nhiên là có vượt biển Manche. Tôi không thấy buồn nôn, tạ ơn Chúa, nhưng tôi thấy mệt. Mới đầu tôi nghĩ đó chỉ là do xoa bóp, nhưng tôi đang đi đến kết luận rằng đó là do con tàu.”

“Vợ tôi đang phát ốm trong kia. Bà ấy là người đi biển dày dạn. Chỉ diễn thôi, phải không?”

Ông ta ngồi cùng chúng tôi trong bữa ăn trưa, và tôi không phiền có mặt ông ở đó; rõ ràng ông thấy thích Julia, và nghĩ chúng tôi là vợ chồng; ngộ nhận này và vẻ hào hiệp của ông dường như theo cách nào đó đưa cô và tôi đến gần nhau hơn. “Tối qua thấy hai người ở bàn Thuyền trưởng,” ông ta nói, “với cả đám quyền quý.”

“Đám quyền quý chán phèo.”

“Nếu anh hỏi tôi thì đám quyền quý bao giờ cũng vậy. Khi gặp cơn bão thế này ta sẽ thấy bản lĩnh của người ta.”

“Ông mến chuộng những người đi biển giỏi sao?”

“À, nếu diễn đạt như vậy thì tôi cũng không biết nữa - điều tôi muốn nói là nó làm mọi người đến với nhau.”

“Phải.”

“Lấy chúng ta làm ví dụ. Nếu không có vụ này ắt chúng ta đã không bao giờ gặp nhau. Tôi từng có vài cuộc gặp gỡ rất lãng mạn trên biển thời còn trẻ. Nếu cô đây thứ lỗi, tôi muốn được kể hai bạn nghe về chuyến phiêu lưu nho nhỏ của tôi ở vịnh Sư Tử khi tôi trẻ hơn bây giờ.”

Cả hai chúng tôi đều mệt; thiếu ngủ, tiếng inh ỏi không ngớt, và sự gắng sức mà mỗi động tác đòi hỏi, làm chúng tôi kiệt sức. Chiều đó chúng tôi ở trong khoang riêng. Tôi ngủ và khi thức dậy thì biển vẫn dâng cao, những đám mây đen như mực quét trên đầu, và kính vẫn ròng ròng hơi nước, nhưng tôi đã quen với bão trong giấc ngủ, biến tiết điệu của nó thành của mình, trở thành một phần của nó, nên tôi trở dậy mà khỏe khoắn tự tin và thấy Julia đã dậy, cũng trong tâm trạng như vậy.

“Anh nghĩ sao?” Cô hỏi. “Ông đó tối nay mở ‘tiệc họp mặt’ nho nhỏ trong phòng hút thuốc cho những người đi biển giỏi. Ông ta mời em dẫn chồng tới.”

“Mình đi không?”

“Đi chứ… Em không biết liệu có nên cảm thấy như người đàn bà ông bạn của ta gặp trên đường đến Barcelona cảm thấy hay không. Em không thấy giống, Charles, không chút nào.”

Ở ‘tiệc họp mặt’ có mười tám người; chúng tôi không có gì chung trừ việc không bị say sóng. Chúng tôi uống sâm banh, và lát sau chủ tiệc của chúng tôi nói: “Nói nghe này. Tôi có một bàn cò quay. Khổ là ta không thể đến khoang của tôi do có bà nhà tôi, ta cũng không được phép chơi ở chỗ công cộng.”

Thế là cả nhóm dời sang phòng khách của tôi và chúng tôi chơi cược thấp cho đến khuya, khi Julia bỏ đi và chủ tiệc của chúng tôi uống nhiều rượu đến mức không ngạc nhiên là cô và tôi không ở cùng khoang. Khi mọi người đi hết còn lại mình ông, ông ngủ quên trên ghế dựa, và tôi bỏ ông lại đó. Đó là lần cuối tôi thấy ông, vì về sau - anh bồi kể tôi nghe sau khi anh ta đem bàn cò quay về cabin của ông này - ông bị dập đùi, ngã trong hành lang, được đưa đến bệnh viện của tàu.

Cả ngày hôm sau Julia và tôi ở bên nhau mà không bị chen ngang; trò chuyện mà hầu như không nhúc nhích trên ghế vì biển động. Sau bữa trưa những hành khách gan dạ cuối cùng đi nghỉ thì chúng tôi còn lại một mình, như thể chỗ này đã được dọn sạch cho chúng tôi, như thể sự ý nhị đã khiến mọi người nhón gót xuống khỏi cái cân khổng lồ, để chúng tôi cân bằng bên nhau.

Hai cánh cửa đồng thau của phòng khách đã được sửa, nhưng phải sau khi hai thủy thủ bị thương nặng. Họ đã thử đủ chước, buộc bằng dây thừng, về sau thấy không xong, buộc bằng dây cáp thép, nhưng không có gì để cột chặt chúng vào; cuối cùng, họ chèn mấy miếng gỗ xuống dưới, tóm được chúng trong một khắc tạm nghỉ khi hai cánh mở toang, vậy là chúng được giữ chặt.

Trước bữa tối, khi cô về khoang để sửa soạn (tối đó không ai chưng diện) và tôi đi với cô, không được mời, không bị phản đối, được trông chờ, và đằng sau mấy cánh cửa khép ôm cô trong vòng tay và lần đầu tiên hôn cô, không có biến trở nào so với tâm trạng lúc chiều, về sau, nghĩ đi nghĩ lại trong đầu, khi tôi trằn trọc trên giường theo cái nhấp nhô của con tàu, suốt đêm dài, lẻ loi, chóng mặt, tôi nhớ lại những ve vãn tán tỉnh của mười năm dĩ vãng tàn lụi xưa kia; bằng cách nào mà khi tôi thắt cà vạt trước lúc đi và cài đóa dành dành vào khoen nút, tôi thường dự tính buổi tối của mình và dự định vào lúc này lúc kia, dịp này dịp nọ, tôi sẽ bước qua vạch xuất phát và mở đợt tấn công dù có lợi hay bất lợi; “giai đoạn giáp chiến này diễn ra đủ lâu rồi,” tôi nghĩ; “phải đi đến một quyết định.” Với Julia thì không có giai đoạn, không vạch xuất phát, không chiến thuật gì cả.

Nhưng đêm đó khi cô đi ngủ và tôi theo cô tới cửa, cô ngăn tôi lại.

“Đừng, Charles, chưa đâu. Có lẽ không bao giờ. Em không biết. Em không biết mình có cần tình yêu không.”

Thế rồi cái gì đó, một con ma vất vưởng từ mười năm tàn lụi ấy - vì ta không thể chết, dù chỉ trong một lúc, mà không có mất mát nào đó - khiến tôi nói: “Tình yêu sao? Anh không đòi hỏi tình yêu.”

“Ồ có, Charles, có đấy,” cô nói, và đưa tay lên nhẹ nhàng vuốt má tôi; rồi cô đóng cửa lại.

Còn tôi lảo đảo quay về, đầu tiên dựa vào tường bên này, rồi sang tường bên kia, dọc hành lang dài, vắng, sáng dịu; vì cơn bão, hình như có dạng vòng tròn; ban ngày chúng tôi đã vượt qua tâm tĩnh lặng của nó; giờ đây chúng tôi một lần nữa rơi vào cơn thịnh nộ tối cao của gió - và đêm đó sẽ động hơn đêm trước.

⁎

Mười giờ trò chuyện: chúng tôi có gì để nói? Chủ yếu là sự kiện đơn thuần, ghi chép lại hai cuộc đời, lìa xa nhau lâu đến vậy, giờ được được đan cài lại một. Suốt đêm giông bão đó tôi nhớ lại những gì cô nói với tôi; cô không còn luân phiên là ảo ảnh ghê sợ hay lung linh đêm trước; có đã trao mọi cái trao được trong quá khứ của cô cho tôi cất giữ. Cô kể tôi nghe, như tôi đã kể lại ở trước, về giai đoạn tán tỉnh và cuộc hôn nhân của cô; cô nói tôi nghe, như thể trìu mến lật cuốn sách vỡ lòng xưa kia, về tuổi thơ của cô, và tôi như thể sống những ngày dài bên cô dưới ánh nắng chan hòa ngoài đồng cỏ, vú Hawkins ngồi trên ghế xếp còn Cordelia ngủ trong xe nôi, ngủ những đêm êm ả dưới mái vòm với những bức tranh tôn giáo mờ đi quanh giường cũi, khi ánh nến đèn ngủ cháy tàn và than hồng đọng lại trong lò sưởi. Cô kể tôi nghe đời cô với Rex và cuộc đào tẩu bí mật, xấu xa, tai họa đã dẫn cô đến New York. Cô cũng đã có những năm héo mòn. Cô kể tôi nghe cuộc giằng co lâu dài với Rex về chuyện cô có nên có con không; mới đầu cô muốn một đứa, nhưng sau một năm thì biết là cần mổ mới có con được; đến lúc đó thì giữa Rex và cô đã không còn tình yêu, nhưng anh ta vẫn muốn có đứa con, và khi cuối cùng cô ưng thuận, nó chết non.

“Rex chưa bao giờ cố ý đối xử tệ bạc với em,” cô nói. “Chỉ là anh ta không phải một nhân hình thực thụ; anh ta chỉ là tổng hợp của vài chức năng của sinh vật phát triển cao; những cái còn lại đơn thuần là không có. Anh ta không thể hình dung tại sao em đau lòng khi thấy anh ta vẫn giữ liên lạc với Brenda Champion, hai tháng sau khi chúng em từ tuần trăng mật về lại Luân Đôn.”

“Anh đã mừng khi phát hiện Celia không chung thủy,” tôi nói. “Anh cảm thấy anh có ghét cô ta thì cũng không sao.”

“Chị ấy vậy sao? Anh vậy sao? Em mừng đấy. Em cũng không thích chị ấy. Sao anh cưới chị ấy?”

“Hấp dẫn thể xác. Tham vọng. Ai cũng đồng tình rằng cô ta là người vợ lý tưởng cho một họa sĩ. Lẻ loi, nhớ Sebastian.”

“Anh yêu anh ấy, phải không?”

“Ồ phải. Cậu ta là nguyên mẫu.”

Julia hiểu.

Con tàu kẽo kẹt và rung lắc, trồi lên thụp xuống. Vợ tôi gọi từ phòng bên: “Charles, anh có đó không?”

“Có.”

“Em ngủ được một lúc lâu rồi. Mấy giờ rồi anh?”

“Ba giờ rưỡi.”

“Chưa đỡ hơn đúng không?”

“Tệ hơn.”

“Dù vậy em cũng thấy đỡ hơn chút rồi. Anh có nghĩ họ mang chút trà hay gì đó đến nếu em rung chuông không?”

Tôi gọi cho cô ít trà với bánh quy từ người phục vụ ca đêm.

“Anh có buổi tối vui chứ?”

“Ai cũng say sóng.”

“Tội nghiệp Charles. Lẽ ra chuyến đi đã thú vị hơn. Có lẽ mai sẽ khá khẩm hơn.”

Tôi tắt đèn và đóng cửa giữa chúng tôi.

Lúc tỉnh lúc mơ, suốt những căng thẳng, cùng tiếng kẽo kẹt và những nhấp nhô của đêm dài, lưng tôi gồng cứng còn hai tay hai chân xoãi ra để khỏi chòng chành, mắt mở nhìn vào bóng tối, tôi nằm nghĩ đến Julia.

“…Bọn em nghĩ ắt ba sẽ về lại Anh sau khi mẹ mất, hoặc ông sẽ tái hôn, nhưng ông vẫn sống như trước. Giờ Rex với em thường đến thăm ông. Em đã đâm mến ông… Sebastian biệt tăm… Cordelia ở Tây Ban Nha đi cùng một xe cứu thương… Bridey sống một cuộc đời lạ thường. Anh ấy muốn đóng cửa Brideshead sau khi mẹ mất, nhưng ba không chịu vì lý do nào đó, nên giờ Rex với em sống ở đó, còn Bridey có hai phòng trên mái vòm, cạnh vú Hawkins, một phần của phòng trẻ cũ. Anh ấy như một nhân vật của Chekhov. Thỉnh thoảng thấy anh ấy ra khỏi thư phòng hay xuống cầu thang - em không bao giờ biết khi nào thì anh ấy ở nhà - và thỉnh thoảng anh ấy bỗng vào ăn tối như bóng ma không mời.

“…Ồ, mấy đám khách của Rex mới ghê chứ! Chính trị và tiền bạc. Họ không thể làm gì mà không dính dáng đến tiền; nếu họ đi dạo quanh hồ thì họ phải cá với nhau xem họ thấy có bao nhiêu con thiên nga… thức đến hai giờ, mua vui cho mấy cô gái của Rex, nghe họ tán gẫu, lạch cạch không dứt trên bàn cờ tào cáo trong khi đàn ông chơi bài và hút xì gà. Khói xì gà. Sáng ra thức dậy em còn ngửi thấy mùi khói trên tóc; nó bám vào áo quần khi em thay đồ ban đêm. Giờ em có còn mùi đó không? Anh có nghĩ người đàn bà xoa bóp cho em cảm thấy nó trên da em không?

“…Mới đầu em thường đi xa với Rex và ở lại nhà bạn bè anh ta. Giờ anh ta không đòi em đi nữa. Anh ta xấu hổ về em khi anh ta nhận ra em không phải kiểu nhân vật anh ta muốn, và xấu hổ vì được nhận vào nhà em. Em không phải là món hàng anh ta mặc cả. Anh ta không thấy dụng đích ở em, nhưng mỗi khi anh ta quyết ý rằng không có dụng đích nào và bắt đầu thấy yên trí thì anh ta bị một vố bất ngờ - một người đàn ông nào đó, thậm chí đàn bà, mà anh ta quý trọng, thấy thích em, vậy là anh ta đột nhiên thấy rằng có cả một kho những chuyện chúng ta hiểu mà anh ta thì không… anh ta bực khi em đi xa. Anh ta sẽ vui mừng khi em về lại. Em chung thủy với anh ta cho đến khi vụ kia xảy ra. Không gì bằng dưỡng dục tốt. Anh có biết năm ngoái, khi em nghĩ mình sắp có con, em đã quyết định nuôi dạy nó thành người Công giáo? Trước đó em không để tâm đến tôn giáo; từ đó đến nay cũng vậy; nhưng đúng lúc đó, khi em chờ sinh, em nghĩ, ‘Đó là điều duy nhất mình có thể ban cho nó. Dường như thứ đó chẳng giúp mình nhiều, nhưng con mình sẽ có nó.’ Thật kỳ lạ, muốn cho cái gì mà chính ta đã đánh mất. Thế rồi, cuối cùng, em còn chẳng cho được điều đó: em còn không thể cho nó sự sống. Em chưa bao giờ thấy mặt nó; em bệnh nặng quá không biết chuyện gì xảy ra, và sau đó, suốt một thời gian dài, mãi đến bây giờ, em không muốn nói về nó - nó là một đứa con gái, nên Rex cũng chẳng phiền gì lắm khi nó chết.

“Em bị trừng phạt vì cưới Rex. Anh thấy đó, em không thể dừng nghĩ đến những chuyện như vậy - Cái Chết, Phán Quyết, Thiên Đường, Địa Ngục, Vú Hawkins, sách giáo lý. Nó trở thành một phần của ta, nếu ta tiếp nhận đủ sớm. Vậy mà em muốn con em có nó… giờ em cho là em sẽ bị trừng phạt vì cái em đã làm. Có lẽ vì vậy mà anh với em ở đây với nhau thế này… ý trời định đoạt.”

Đó gần như điều cuối cùng cô nói với tôi - “ý trời định đoạt” - trước khi chúng tôi xuống dưới và tôi để cô lại ở cửa khoang.

⁎

Ngày hôm sau gió lại lặng, và chúng tôi lại đầm mình trong sóng dữ. Giờ người ta nói về chuyện gãy xương nhiều hơn là say sóng; ai nấy bị quăng quật trong đêm, và đã có nhiều tai nạn nguy hiểm trên sàn phòng tắm.

Hôm ấy chúng tôi kiệm lời, vì chúng tôi đã nói quá nhiều ngày hôm trước và vì điều chúng tôi phải nói chỉ cần đôi lời. Chúng tôi có sách; Julia tìm được trò chơi cô thích. Sau những quãng im lặng hồi lâu chúng tôi nói, thì ý nghĩ của chúng tôi, chúng tôi thấy, đã song hành với nhau.

Có lần tôi nói: “Em đang canh giữ nỗi buồn của mình.”

“Đó là tất cả những gì em có được. Anh đã nói hôm qua. Thù lao của em.”

“Một giấy nợ từ cuộc sống. Một lời hứa sẽ trả khi đòi nợ.”

Mưa tạnh lúc trưa; buổi chiều mây tan và mặt trời từ phía đuôi tàu bỗng soi vào phòng khách chỗ chúng tôi ngồi, khiến mọi ánh đèn phải xấu hổ.

“Hoàng hôn,” Julia nói, “kết cục cho ngày hôm nay.”

Cô đứng lên và dẫn tôi tới boong tàu, dù cái chòng chành và nhồi lắc của con tàu dường như không nguôi. Cô luồn cánh tay vào cánh tay tôi và bàn tay vào bàn tay tôi, trong túi áo choàng của tôi. Boong tàu khô ráo và vắng vẻ, chỉ có gió vút qua khi con tàu lướt nhanh. Chúng tôi ngập ngừng, khó nhọc tiến tới trước, tránh xa bồ hóng bay từ ống khói, hết bị giật xóc lại kéo căng, gần như bị đứt lìa, cánh tay và ngón tay đan vào nhau khi tôi nắm lan can còn Julia bám vào tôi, lại cùng xô vào nhau, rồi bị giật ra; thế rồi, trong một lần tàu thụp xuống sâu hơn những lần khác, tôi thấy mình bị ném nhào tới cô, ghì cô lên lan can, giữ khoảng cách với cô bằng hai tay chống hai bên, giam cô vào giữa, và khi con tàu đột ngột lơ lửng về cuối một lần thụp xuống như thể đang dồn sức để đi lên, chúng tôi đứng ôm nhau như vậy, giữa khoảng không, má kề má, tóc cô phất ngang mắt tôi; chân trời tối đen lồng lộn, giờ lóe ánh vàng, sừng sững trầm mặc bên trên chúng tôi, rồi sà xuống cho đến khi tôi nhìn trân trân bầu trời bao la vàng óng qua mái tóc sẫm màu của Julia, và cô bị ném vào trái tim tôi, được hai tay tôi trên lan can giữ lại, mặt cô vẫn áp vào mặt tôi.

Trong khoảnh khắc đó, môi cô bên tai tôi và hơi thở cô ấm áp trong gió mặn, Julia nói, dù tôi đã không nói, “Được, bây giờ,” khi con tàu trụ lại và tạm thời đi vào vùng nước lặng hơn, Julia dẫn tôi xuống dưới.

Đó không phải lúc cho những cái ngọt ngào xa hoa; chúng sẽ đến, vào thời của chúng, với cánh én và hoa chanh. Giờ đây trên biển động có một thủ tục phải thực hiện, không hơn. Như thể giấy chuyển quyền sở hữu phần háng nhỏ nhắn của cô đã được viết ra và đóng dấu. Tôi như người điền chủ lần đầu bước vào một điền sản tôi sẽ được hưởng và thong thả mở mang.

Tối đó chúng tôi ăn tối trên boong cao, trong nhà hàng, và qua cửa sổ mũi tàu nhìn thấy những vì sao hiện ra và quét qua bầu trời như có lần tôi nhớ tôi đã thấy chúng quét trên các tháp chuông và đầu hồi ở Oxford. Các anh bồi cam đoan đêm mai ban nhạc sẽ chơi lại và chỗ này sẽ đông. Chúng tôi nên đặt chỗ ngay, họ nói, nếu muốn có bàn đẹp.

“Ôi trời,” Julia nói, “ta biết nấp ở đâu trong thời tiết đẹp, những đứa trẻ mồ côi của bão?”

Đêm đó tôi không thể bỏ cô lại, nhưng sáng sớm hôm sau, khi tôi đi trở lại dọc hành lang một lần nữa, tôi thấy mình có thể bước đi linh hoạt; con tàu chạy thong dong trên biển êm, và tôi biết rằng cảnh cô tịch của chúng tôi đã bị phá vỡ.

⁎

Vợ tôi vui vẻ gọi từ cabin: “Charles, Charles, em cảm thấy khỏe lắm. Anh nghĩ em đang ăn sáng món gì?”

Tôi đi xem. Cô đang ăn bít tết.

“Em đã đặt lịch đến chỗ thợ làm tóc - anh có biết đến bốn giờ chiều nay họ mới nhận em không, họ bỗng đâu bận lắm? Nên đến tối em mới xuất hiện, nhưng rất nhiều người sẽ đến thăm ta sáng nay, và em đã mời Miles với Janet đến ăn trưa với mình trong phòng khách. Em e em là bà vợ vô tích sự cho anh hai ngày qua. Anh đã làm những gì?”

“Một buổi tối vui vẻ,” tôi nói, “bọn anh chơi cò quay đến hai giờ, trong phòng khách bên cạnh, rồi chủ tiệc của bọn anh ngất xỉu.”

“Ôi trời. Nghe mất mặt quá. Anh cư xử có đàng hoàng không, Charles? Anh không làm quen với mấy ngư nữ đấy chứ?”

“Hầu như chẳng có cô nào. Chủ yếu anh đi với Julia.”

“Ồ tốt. Em luôn muốn hai người gặp nhau. Cô ấy là một người bạn của em mà em biết anh sẽ thích. Em nghĩ anh đúng là của trời cho có ấy đấy. Gần đây cô ấy cũng hơi ủ rũ. Em không nghĩ có ấy sẽ nhắc đến chuyện đó, nhưng…” Vợ tôi tiếp tục kể lại một phiên bản về hành trình Julia đến New York mà ai cũng truyền tai nhau. “Em sẽ mời cô ấy đến tiệc cocktail sáng nay,” cô kết câu chuyện.

Julia đến giữa đám những người khác, và giờ đây chỉ đơn thuần được ở gần cô, tôi cùng đã đủ hạnh phúc rồi.

“Mình nghe bạn đã lo chăm sóc chồng mình giúp mình,” vợ tôi nói.

“Phải, bọn mình đã trở nên rất thân. Anh ấy với mình và một ông mà bọn mình không biết tên.”

“Ông Kramm, tay ông bị làm sao vậy?”

“Là sàn phòng tắm đó,” ông Kramm nói, và giải thích dông dài làm sao mà ngã.

Đêm đó Thuyền trưởng ăn tối ở bàn và vậy là nhóm người đông đủ, vì những người đặt chỗ trước đã lấy các ghế bên phải Giám mục, hai người Nhật tỏ ra quan tâm sâu sắc đến các đề án tình huynh đệ thế giới của ông. Thuyền trưởng châm chọc về khả năng chống chọi của Julia trong cơn bão, ngỏ ý thuê cô làm thủy thủ; nhiều năm đi biển đã cho ông những câu đùa trong mọi dịp. Vợ tôi, vừa từ thẩm mỹ viện bước ra, không còn dấu vết ba ngày khổ sở, và trong mắt nhiều người dường như tỏa sáng hơn Julia; nỗi buồn của cô đã biến mất và thay bằng vẻ mãn nguyện và thanh thản không nói ra được; không nói ra được ngoại trừ với tôi; cô và tôi, tách rời đám đông, ngồi một mình với nhau trong khi bị vây kín, như chúng tôi đã nằm trong vòng tay nhau đêm trước.

Đêm ấy trên tàu có tinh thần hội hè. Dù sẽ phải thức dậy lúc bình minh để thu dọn hành lý, ai cũng quyết tâm đêm nay sẽ hưởng trọn những xa hoa mà cơn bão đã lấy mất. Không có nơi nào riêng tư. Mọi xó xỉnh trên tàu đều đông kín; nhạc khiêu vũ và tiếng hàn huyên chí chóe, háo hức, bồi phóng tới phóng lui khắp nơi với khay cốc, giọng của nhân viên phụ trách trò lô tô - “Mất Kelly - số một; cặp giò, mười một; rồi chúng ta sẽ giũ túi” - bà Stuyvesant Oglander đội mũ giấy, ông Kramm bị băng bó, hai người Nhật đoan trang ném tờ giấy và ré the thé như ngỗng.

Tôi không nói chuyện riêng với Julia cả buổi tối.

Ngày hôm sau chúng tôi gặp nhau giây lát bên mạn phải tàu trong khi ai nấy đều dồn về mạn trái để xem các quan chức lên tàu và ngây nhìn bờ biển xanh lá Devon.

“Em dự tính thế nào?”

“Về thăm Luân Đôn một chút,” cô nói.

“Celia sẽ đi thẳng về nhà. Cô ấy muốn gặp bọn trẻ.”

“Anh cũng đi?”

“Không.”

“Vậy thì ở Luân Đôn.”

⁎

“Charles ơi, gã đàn ông tóc đỏ nhỏ xíu đó - tay Ngu Ngu ấy. Anh thấy không? Hai cảnh sát chìm giải hắn đi rồi.”

“Anh không thấy. Bên phía tàu đó đông quá.”

“Em tìm chuyến tàu lửa và đánh điện rồi. Ta sẽ về tới nhà trước bữa tối. Bọn trẻ sẽ ngủ rồi. Có lẽ ta nên đánh thức Johnjohn dậy, chỉ một lần thôi.”

“Em xuống đi,” tôi nói. “Anh sẽ phải ở lại Luân Đôn.”

“Ồ nhưng Charles ơi, anh phải về. Anh chưa gặp Caroline mà.”

“Một vài tuần nữa thì con bé có thay đổi nhiều không?”

“Anh yêu, con bé thay đổi từng ngày.”

“Vậy thì gặp nó bây giờ để làm gì? Anh xin lỗi, em yêu, nhưng anh phải đi dỡ tranh ra xem tình hình chúng thế nào sau chuyến đi. Anh phải thu xếp cho buổi triển lãm ngay.”

“Có bắt buộc không anh?” Cô nói, nhưng tôi biết sự phản đối của cô sẽ chấm dứt khi tôi cầu viện đến các bí mật nghề nghiệp. “Thất vọng quá. Hơn nữa, em không biết Andrew với Cynthia có rời căn hộ không. Họ thuê đến cuối tháng.”

“Anh tới khách sạn cũng được.”

“Nhưng vậy thì khổ sở quá. Em không chịu nổi anh phải ở một mình đêm đầu tiên anh về nhà. Em sẽ ở lại rồi mai về.”

“Em đừng để bọn trẻ thất vọng.”

“Phải.” Con của cô, nghệ thuật của tôi, hai bí mật nghề nghiệp của chúng tôi.

“Cuối tuần anh về không?”

“Nếu được.”

“Ai có hộ chiếu Anh xin vui lòng đến phòng hút thuốc,” một anh bồi nói.

“Em đã thu xếp với tay nhân viên dễ thương ở Văn phòng Đối ngoại ngồi ở bàn mình, mình sẽ xuống sớm cùng anh ta,” vợ tôi nói.

Hai

Ý của vợ tôi là mở cuộc trưng bày tranh riêng cho bạn bè và giới phê bình vào hôm thứ Sáu.

“Lần này mình sẽ tóm được mấy nhà phê bình,” cô nói. “Cũng đã đến lúc họ bắt đầu xem trọng anh, và họ biết điều đó. Đây là cơ hội cho họ. Nếu anh mở cửa hôm thứ Hai, hầu hết họ sẽ từ vùng quê lên, và họ sẽ thảo nhanh vài đoạn trước bữa tối - tất nhiên em chỉ lo về các báo tuần. Nếu ta cho họ cuối tuần để suy nghĩ, họ sẽ viết trong tâm trạng thảnh thơi ngày Chủ nhật ở miền quê tao nhã. Họ sẽ ngồi xuống sau một bữa ăn trưa ngon lành, xắn tay áo lên, và cho ra một bài viết tử tế, đầy đủ thong thả, mà họ sẽ in lại sau trong tập sách nhỏ dễ thương. Lần này thì tối thiểu phải vậy.”

Cô từ nhà cha xứ đi lên đi xuống phòng triển lãm mấy bận trong tháng chuẩn bị, xem lại danh sách khách mời và giúp treo tranh.

Vào buổi sáng tổ chức buổi triển lãm riêng, tôi gọi cho Julia và nói: “Anh phát bệnh với mấy bức tranh rồi và không bao giờ muốn thấy chúng nữa, nhưng anh cho là anh sẽ phải có mặt.”

“Anh có muốn em đến không?”

“Anh nghĩ em không đến thì hơn.”

“Celia gửi thiệp ghi ‘mời hết mọi người’, viết ngang bằng mực xanh lá. Khi nào mình gặp nhau?”

“Trên tàu. Em có thể lấy hành lý của anh.”

“Nếu anh cho đóng gói hành lý sớm thì em sẽ đón anh luôn, rồi thả anh ở phòng tranh. Em có hẹn đến thử đồ ở nhà bên cạnh lúc mười hai giờ.”

Khi tôi tới phòng tranh thì vợ tôi đang đứng nhìn qua cửa sổ ra đường. Đằng sau cô là năm, sáu người yêu tranh không quen đang đi từ bức này sang bức khác, tay cầm danh mục; họ là người đã từng mua một tranh khắc gỗ và do vậy nằm trong danh sách khách hàng của phòng tranh.

“Chưa ai tới cả,” vợ tôi nói. “Em đến đây từ mười giờ và chán lắm. Anh đi xe ai đến vậy?”

“Julia.”

“Julia? Sao anh không dẫn cô ấy vào? Lạ chưa, em vừa nói chuyện về Brideshead với ông nhỏ thó buồn cười này, dường như ông ấy biết rõ ta. Ông ta xưng là Samgrass. Hình như ông ta là một trong mấy gã trung niên trẻ trung của ngài Copper trên tờ Daily Beast. Em cố mớm cho ông ta vài đoạn, nhưng dường như ông ta biết về anh nhiều hơn em nữa. Ông ta nói đã gặp em nhiều năm trước ở Brideshead. Em ước gì Julia vào; rồi ta có thể hỏi cô ấy về ông ta.”

“Anh nhớ rõ ông ta. Ông ta là đồ lừa gạt.”

“Phải, chuyện đó cách cả dặm cũng thấy. Ông ta nói về cái ông ta gọi là ‘nhóm Brideshead’. Hình như Rex Mottram đã biến chỗ đó thành một ổ phiến loạn. Anh có biết không? Teresa Marchmain sẽ nghĩ sao không biết?”

“Tối nay anh đến đó đây.”

“Đừng tối nay, Charles; tối nay anh không đến đó được đâu. Mọi người chờ anh ở nhà. Anh đã hứa, ngay khi triển lãm sẵn sàng, anh sẽ về nhà. Johnjohn với vú đã làm biểu ngữ có chữ ‘Chào mừng’ rồi. Anh cũng chưa gặp Caroline nữa.”

“Anh rất tiếc, thu xếp cả rồi.”

“Vả lại, ba sẽ nghĩ vậy thật kỳ quặc. Còn Boy thì Chủ nhật sẽ về. Anh cũng chưa xem xưởng vẽ mới. Tối nay anh không đi được đâu. Họ có mời em không?”

“Tất nhiên; nhưng anh biết em sẽ không đến được.”

“Giờ thì không được rồi. Nếu anh cho em biết sớm hơn thì em đã đi được rồi. Em sẽ muốn thấy ‘nhóm Brideshead’ tại nhà. Em thấy anh đúng là tệ đấy, nhưng giờ không phải lúc cãi vã nội bộ. Nhà Clarence đã hứa đến trước bữa trưa; họ đến bây giờ đấy.”

Tuy nhiên chúng tôi bị cắt ngang, không phải bởi thành viên hoàng tộc, mà bởi một nữ phóng viên từ tờ nhật báo, lúc này được người quản lý phòng tranh dẫn tới chỗ chúng tôi. Cô ta không đến để xem tranh mà để thu thập một “câu chuyện đời thực” về những hiểm nguy trong hành trình của tôi. Tôi để cô ta lại cho vợ tôi, và hôm sau đọc thấy trên báo: “‘Chuyên gia vẽ nhà cổ’ Charles Ryder đã bước khỏi lối mòn. Mayfair* không sánh bằng rắn rít và ác thú rừng rậm, đó là quan niệm của họa sĩ có tiếng Ryder, người đã từ bỏ các công trình của vĩ nhân mà chọn các phế tích ở châu Phi vùng xích đạo.”

•

Mayfair: vùng đất trù phú ở phía tây Luân Đôn. Đây là một trong những khu vực giàu có nhất Luân Đôn và thế giới.

Các phòng bắt đầu đông dần và chẳng mấy chốc tôi phải lo hành xử cho phải phép. Vợ tôi đi quanh, chào hỏi mọi người, giới thiệu mọi người, khéo léo biến đám đông thành một nhóm khách. Tôi thấy các bạn chủ chốt của cô chuyền tay nhau danh sách đăng ký đã mở cho cuốn Châu Mỹ Latin của Ryder; tôi nghe cô nói: “Không, bạn ơi, mình không ngạc nhiên chút nào, nhưng bạn không mong thấy mình ngạc nhiên, đúng không? Bạn thấy Charles sống vì một thứ - Cái Đẹp. Mình nghĩ anh ấy đâm chán vì thấy nó sẵn có ở Anh; anh ấy phải ra đi mà tạo cái đẹp cho mình. Anh ấy muốn tìm các thế giới mới để chinh phục. Suy cho cùng, anh ấy đã nói lời sau cuối về các biệt thự đồng quê rồi, đúng không? Không, ý mình là anh ấy đã bỏ hẳn thứ đó rồi. Mình tin chắc anh ấy sẽ luôn vẽ thêm một vài bước nữa cho bạn bè.”

Một tay thợ chụp hình xếp chúng tôi đứng chung với nhau, chiếu đèn vào mặt, rồi để chúng tôi tách ra.

Lát sau có sự nín lặng giây lát và mọi người lùi ra khi đoàn hoàng tộc đi vào. Tôi thấy vợ tôi khẽ nhún gối cúi chào và nghe cô nói: “Ồ, thưa ngài, ngài thật tử tế”; rồi tôi được dẫn vào khoảng trống ở giữa và Công tước Clarence nói: “Ngoài kia khá nóng đấy nhỉ?”

“Vâng, thưa ngài.”

“Cách anh diễn tả được ấn tượng của cái nóng thật khéo léo kinh khủng. Làm tôi thấy khá không thoải mái trong áo choàng này.”

“Ha, ha.”

Khi họ đi rồi vợ tôi nói: “Trời ơi, ta đến trễ bữa ăn dưa rồi. Margot đang tổ chức tiệc để tôn vinh anh,” rồi trong taxi cô nói: “Em vừa nghĩ ra cái này. Sao anh không viết thư cho bà Công tước Clarence, xin phép đề tặng cuốn Châu Mỹ Latin cho bà?”

“Sao anh phải làm vậy?”

“Bà ta sẽ thích lắm.”

“Anh không định đề tặng cho ai cả.”

“Anh lại nửa rồi; đúng là anh, Charles. Sao lại bỏ lỡ một dịp lấy lòng?”

Có cả chục khách ăn trưa, và mặc dù bà chủ tiệc và vợ tôi sẽ hài lòng nếu ta nói khách khứa ở đó để tôn vinh tôi, tôi thấy rõ phân nửa họ không biết triển lãm của tôi mà đến vì được mời và không có cái hẹn nào khác. Suốt bữa ăn họ nói chuyện, không ngừng, về bà Simpson, nhưng tất cả họ, hay gần như tất cả, cùng chúng tôi quay lại phòng tranh.

Giờ sau bữa trưa là lúc bận bịu nhất. Có đại diện của Tate Gallery và Quỹ sưu tầm Nghệ thuật Quốc gia, họ đều hứa sớm quay lại cùng đồng nghiệp, và trong khi chờ, để dành lại vài bức tranh để xem xét thêm. Nhà phê bình có ảnh hưởng nhất, trong quá khứ đã từng xua đuổi tôi với vài lời ca tụng gây tổn thương, ló mắt nhìn tôi giữa mũ kéo sùm sụp và khăn choàng cổ len, níu tay tôi, nói: “Tôi đã biết anh có tài. Tôi đã thấy nó đó. Tôi vẫn chờ nó.”

Từ những cặp môi thời thượng cũng như không thời thượng, tôi nghe những lời khen tặng. “Nếu bà bảo tôi đoán,” tôi nghe được, “Ryder sẽ là cái tên cuối cùng tôi nghĩ tới. Những bức tranh rất nam tính, rất mãnh liệt.”

Tất cả họ đều nghĩ mình đã tìm thấy cái gì mới mẻ. Chuyện không như vậy trong buổi triển lãm lần trước cũng trong những phòng này, không lâu trước khi tôi đi nước ngoài. Lúc ấy có cái vẻ buồn chán không lầm lẫn được. Lúc ấy họ nói về tôi không nhiều bằng về các tòa nhà, các giai thoại về chủ nhà đó. Tôi chợt nhớ lại, chính người đàn bà đó, người tán thưởng sự nam tính và mãnh liệt của tôi, đã đứng khá gần tôi, trước một bức được vẽ công phu, rồi phê: “Rất phiến diện”.

Tôi nhớ buổi triển lãm còn vì một lý do khác; đó là tuần tôi bắt gặp vợ tôi ngoại tình. Lúc ấy, cũng như bây giờ, cô là bà chủ tiệc không biết mệt, và tôi nghe cô nói: “Dạo này mỗi khi tôi thấy một tác phẩm đẹp - một tòa nhà hay một khung cảnh - tôi nghĩ bụng, ‘đó là Charles vẽ’. Tôi nhìn mọi thứ qua con mắt của anh ấy. Với tôi anh ấy là nước Anh.”

Tôi nghe cô nói vậy; đó là thứ cô đã quen nói. Suốt quãng đời hôn nhân của chúng tôi, không biết bao lần, tôi cảm thấy ruột gan vặn xoắn bên trong trước những điều cô nói. Nhưng ngày hôm ấy, trong phòng tranh này, tôi nghe cô mà không động lòng, và chợt nhận ra rằng cô không còn đủ sức làm đau tôi nữa; tôi là người tự do; cô đã cho tôi giấy khoan hồng trong lần sa ngã ngắn ngủi, lén lút đó của cô; cặp sừng tôi bị cắm biến tôi thành chúa tể rừng xanh.

Cuối ngày vợ tôi nói: “Anh yêu, em phải đi rồi. Thành công kinh khủng phải không? Em sẽ nghĩ ra điều gì đó để nói với bọn trẻ ở nhà, nhưng em ước chuyện không đến nước này.”

“Vậy là cô ta biết rồi,” tôi nghĩ. “Cô ta rất tinh. Cô ta đã sà mũi xuống từ bữa ăn trưa và đánh hơi được rồi.”

Tôi để cô thu dọn chỗ này và sắp sửa đi theo - mấy căn phòng gần như vắng khách - thì tôi nghe một giọng ở cửa xoay nhiều năm rồi chưa nghe, cái điệu cà lăm tự học không thể nào quên, một ngữ điệu chê trách sắc lẻm.

“Không. Tôi không đem theo thiệp mời. Tôi còn không biết có nhận được hay không. Tôi không đến một tiệc giao tế; tôi không tìm cách làm quen bằng được bà Celia; tôi không muốn có hình trên tờ Tatler; tôi không đến để triển lãm bản thân. Tôi đến để xem tranh. Có lẽ anh không biết có bức tranh nào ở đây. Tôi tình cờ có mối quan tâm cá nhân đối với họa sĩ - nếu từ đó có ý nghĩa gì với anh.”

“Antoine,” tôi gọi, “vào đi.”

“Trời ơi, ở đây có một con q-q-quỷ dạ xoa tưởng mình 1-1-lẻn vào mà không có giấy mời. Mình mới về tới Luân Đôn hôm qua thôi, và lúc ăn trưa khá tình cờ biết được là cậu đang có triển lãm, nên tất nhiên mình đâm bổ đến đền thờ để đảnh lễ. Mình có thay đổi không? Cậu có nhận ra mình không? Tranh đâu? Để mình phê bình tranh cho cậu nhé.”

Anthony Blanche không đổi khác so với lần cuối tôi gặp y; không, đúng ra là so với lần đầu tôi gặp y. Y phơi phới lướt qua phòng đến bức tranh nổi bật nhất - cảnh rừng rậm - dừng một lát, đầu ngóc lên như một con chó sục thông thạo, hỏi: “Charles thân mến, cậu tìm đâu ra nơi xanh um này vậy? Góc nhà kính ở T-t-trent hay ở T-t-tring? Kẻ cho vay nặng lãi vĩ đại nào chăm chút cây cối để mua vui cho cậu vậy?”

Rồi y dạo một vòng qua hai phòng; đôi lần y thở sượt, còn không thì y ngậm câm. Xem xong hết thì y thở dài thêm cái nữa, nặng nề hơn cả, nói: “Nhưng trời ơi, họ nói mình cậu đang hạnh phúc vì yêu. Hết tranh rồi đúng không, hay còn nữa?”

“Tệ vậy sao?”

Anthony hạ giọng xuống thành tiếng thì thầm the thé: “Trời ơi, ta đừng có phơi bày cái trò ngụy trang nho nhỏ của cậu ra trước những kẻ hiền lương chất phác này chứ” - y ném cái nhìn đồng lõa về phía những người còn lại trong đám đông - “ta đừng làm hỏng mất thú vui ngây thơ của họ. Chúng ta biết, cậu và mình, rằng mọi thứ này đều v-v-vớ vẩn kinh k-k-khủng. Ta đi thôi, trước khi ta xúc phạm đám sành điệu. Mình biết một quán bar nhỏ louche* cũng gần đây thôi. Ta hãy đến đó mà nói về các cuộc c-c-chinh phục kia của cậu.”

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: mập mờ, ám muội.

Cần có cái giọng từ quá khứ này để nhắc nhở tôi; tiếng huyên thuyên tán tụng vô tội vạ của cả ngày đông đúc hôm ấy đã tác động lên tôi như một chuỗi pa nô quảng cáo trên quãng đường dài, kilômét này tiếp kilômét nọ giữa những hàng cây bạch dương, đòi hỏi ta đến trọ một khách sạn mới nào đó, nên khi dừng xe, ê ẩm và bụi bặm, ta tới đích, dường như không tránh khỏi rẽ vào sân dưới tấm bảng tên khách sạn ấy, đầu tiên làm ta chán nản, rồi giận dữ, và cuối cùng trở thành phần không thể tách rời trong cái mệt mỏi của ta.

Anthony dẫn tôi khỏi phòng tranh, xuống một con hẻm và đến một cánh cửa ở giữa một đại lý tin tức bất hảo và một hiệu thuốc bất hảo, sơn chữ “Câu lạc bộ Động Xanh. Chỉ dành cho thành viên.”

“Không hẳn là giới của cậu, trời ơi, nhưng là của mình, mình cam đoan với cậu. Suy cho cùng, cậu ở trong giới của cậu cả ngày nay rồi.”

Y dẫn tôi xuống cầu thang, qua mùi của mèo, đến mùi của gin, đầu mẩu thuốc lá và tiếng đài phát thanh.

“Mình được một lão già bẩn thỉu ở quán Bœuf sur le toit cho địa chỉ. Mình rất biết ơn lão. Mình đã đi khỏi Anh quá lâu, và những quán nhỏ thật sự đáng yêu thế này thay đổi nhanh quá. Mình đến đây lần đầu là tối hôm qua mà đã thấy khá thoải mái rồi. Xin chào, Cyril.”

“Chào, Toni, tới nữa à?” Người trẻ sau quầy bar nói.

“Mình sẽ lấy nước rồi ngồi trong góc. Cậu phải nhớ, trời ơi, rằng ở đây cậu cũng dễ lộ và bất thường như mình mà ở B-b-bratt vậy, trời hỡi.”

Chỗ này sơn màu cô-ban; sàn trải vải sơn màu xanh cô-ban. Cả giấy vàng và bạc dán ngẫu nhiên trên trần và tường. Năm, sáu thanh niên đang uống và chơi máy đánh bạc; một người đàn ông lớn tuổi hơn, chải chuốt, trông túy lúy dường như đang làm chủ tình hình; có tiếng cười khẩy quanh máy bán kẹo trái cây; rồi một người trong đám thanh niên đi lại chỗ chúng tôi nói: “Bạn anh có muốn nhảy một điệu rhumba không?”

“Không, Tom, anh ta không thích đâu, tôi sẽ không mời cậu uống đâu; dù sao thì cũng chưa. Đó là thằng rất xấc láo, một tên đào mỏ nhỏ choắt, trời ơi.”

“À,” tôi nói, ra cái vẻ thoải mái mà còn lâu tôi mới cảm thấy cái động này, “bao năm nay anh làm gì?”

“Trời ơi, ta ở đây là để nói về chuyện cậu đã làm gì. Mình vẫn theo dõi cậu, trời ơi. Mình là anh bạn trung thành và mình để mắt đến cậu.” Khi y nói, quầy bar và người pha chế, đồ đạc bằng liễu gai sơn xanh, máy đánh bạc, máy hát, cặp thanh niên đang nhảy trên vải dầu, đám thanh niên cười khẩy quanh các máy đánh bạc, ông lớn tuổi nổi gần xanh, ăn mặc cứng nhắc ngồi uống trong góc đối diện chúng tôi, cả quán rượu tẻ nhạt và lén lút dường như nhòa đi, và tôi về lại Oxford, nhìn ra đồng cỏ trường Christ Church qua một ô cửa sổ kiểu Ruskin-Gothic. “Mình đã đến triển lãm đầu tiên của cậu,” Anthony nói; “mình thấy nó - quyến rũ. Có một bức nội thất Dinh thự Marchmain, đúng chất Anh, rất mực thước, nhưng khá hấp dẫn. ‘Charles đã làm được một điều gì đó,’ mình nghĩ bụng; ‘không phải hắn sẽ làm được mọi thứ, cũng không phải hắn có thể làm mọi thứ, nhưng mà cũng là điều gì đó.’

“Ngay cả hồi ấy, trời ơi, mình cũng hơi thắc mắc. Mình thấy như có gì hơi phong nhã nơi tranh của cậu. Cậu phải nhớ mình không phải người Anh; mình không hiểu lòng nhiệt tình sốt sắng này phải được dưỡng dục tốt mới có. Thói trưởng giả Anh thì mình thấy còn khủng khiếp hơn cả đạo lý Anh. Tuy nhiên, mình nghĩ bụng, ‘Charles đã làm được cái gì hay ho. Tiếp theo hắn sẽ làm gì?’

“Cái tiếp theo mình tìm hiểu là cuốn sách tranh rất đẹp - ‘Làng và kiến trúc đồng quê’, phải vậy không? Đúng là một cuốn sách đẹp, trời ơi, và mình tìm thấy gì? Lại cái duyên dáng. ‘Không hẳn thứ khoái khẩu của mình,’ mình nghĩ; ‘cái này ra chất Anh quá.’ Mình thích những thứ hào nhoáng cơ, cậu biết không, không phải bóng râm cây tuyết tùng, sandwich dưa chuột, lọ đựng kem bằng bạc, cô gái Anh mặc gì đó mà con gái Anh mặc để đánh tennis - không phải thứ đó, không phải Jane Austen, không phải kiểu M-m-mitford. Vậy thì, nói thật, Charles thân mến, mình thất vọng về cậu. ‘Mình là một thằng 1-1-lai già trụy lạc,’ mình nghĩ, ‘còn Charles - mình nói về nghệ thuật của cậu, trời ơi - là con gái hiệu trưởng mặc váy hoa muslin.’

“Vậy thì hãy hình dung nỗi háo hức của mình lúc ăn trưa hôm nay. Ai cũng nói về cậu. Bà chủ tiệc là bạn mẹ mình, bà Stuyvesant Oglander nào đấy; cả một người bạn của cậu nữa, trời ơi. Đúng là một mụ nhếch nhác! Không phải là giới mình nghĩ cậu giao thiệp. Tuy nhiên, họ đều đã đến triển lãm của cậu, nhưng chính cậu mới là người họ nói đến, cậu đã bỏ đến xứ nhiệt đới, trời ơi, thành một Gauguin, một Rimbaud. Cậu có thể hình dung trái tim già nua của mình rộn ràng thế nào.

“‘Celia tội nghiệp,’ họ nói, ‘sau mọi điều cô ta làm cho anh ta.’ ‘Anh ta có mọi thứ nhờ cô ta. Thật tệ quá.’ Và với Julia, họ nói, ‘sau cách cô ta cư xử ở Mỹ.’ ‘Đúng lúc cô ta định quay lại với Rex.’

“‘Nhưng mấy tấm tranh thì sao,’ mình hỏi; ‘nói tôi nghe về tranh.’”

“‘Ồ, tranh à,’ họ nói; ‘chúng hết sức kỳ lạ.’ ‘Không phải là cái anh ta vẫn làm.’ ‘Rất mạnh mẽ.’ ‘Khá hoang dại.’ ‘Tôi thấy chúng hoàn toàn thiếu lành mạnh,’ bà Stuyvesant Oglander nói.

“Trời ơi, mình khó mà ngồi yên trên ghế. Mình muốn phóng ra khỏi nhà vọt lên taxi và nói, ‘Cho tôi tới chỗ mấy bức tranh không lành mạnh của Charles.’ Thế, mình đi, nhưng phòng tranh sau bữa trưa đông nghẹt đám đàn bà lố bịch đội kiểu mũ lẽ ra để ăn luôn thì hơn, đến nỗi mình muốn nghỉ ngơi một chút - mình nghỉ ở đây với Cyril và Tom và mấy anh chàng láo xược này. Rồi mình quay lại vào giờ trái khoáy là lúc năm giờ, hết sức tò mò, trời ơi; và mình tìm thấy gì? Mình thấy, trời ơi, một trò chơi khăm rất xấu xa và rất thành công. Nó làm mình nhớ đến Sebastian thân mến khi cậu ta rất thích đeo ria mép giả. Lại là sự duyên dáng nữa, trời ơi, cái duyên dáng đơn sơ, mịn màng của người Anh, đội lốt hùm.”

“Cậu nói cũng đúng,” tôi nói.

“Trời ơi, tất nhiên là mình đúng. Mình đúng từ nhiều năm trước - mình vui mừng nói là nhiều năm, hơn bất kỳ ai trong hai ta cho thấy - khi mình đã nhắc nhở cậu. Mình dẫn cậu đi ăn tối để nhắc nhở cậu về cái duyên dáng. Mình đã nhắc nhở cậu cặn kẽ về gia đình Flyte. Duyên dáng là cảnh ngộ lớn của nước Anh. Nó không tồn tại bên ngoài những hòn đảo ẩm ướt này. Nó phát hiện và giết bất cứ gì nó động đến. Nó giết chết tình yêu; nó giết chết nghệ thuật; mình rất sợ, Charles của mình ơi, là nó đã giết cậu.”

Gã thanh niên tên Tom lại đến chỗ chúng tôi. “Đừng chọc, Toni; mời mình một ly đi.” Tôi nhớ mình ra bến tàu và bỏ Anthony lại với hắn.

Khi đứng trên sân ga bên toa ăn, tôi thấy hành lý của mình và của Julia đi ngang qua, cô hầu mặt mày ủ dột của Julia khệnh khạng đi bên phu khuân vác. Họ bắt đầu đóng cửa toa thì Julia tới, thong thả, ngồi vào chỗ trước mặt tôi. Tôi dặn một bàn cho hai người. Đây là con tàu rất tiện nghi; có nửa giờ nghỉ ngơi trước bữa tối và nửa giờ sau bữa tối; rồi, thay vì đổi sang tuyến nhánh, như lệ trong thời phu nhân Marchmain, chúng tôi được đón ở ga đầu mối. Khi chúng tôi chạy ra khỏi Paddington thì đã tới đêm, và ánh sáng của thành phố thoạt tiên nhường chỗ cho những đốm sáng lác đác vùng ngoại ô, rồi đến bóng tối của các cánh đồng.

“Cứ như nhiều ngày rồi anh mới gặp em,” tôi nói.

“Sáu tiếng; mà mình ở với nhau cà hôm qua. Anh có vẻ bơ phờ.”

“Một ngày ác mộng - đám đông, nhà phê bình, nhà Clarence, tiệc trưa ở Margot, cuối cùng là nửa giờ thóa mạ chính đáng về tranh của anh trong quán bar đồng tính… Anh nghĩ Celia biết về bọn mình rồi.”

“À, rồi cô ta cũng phải biết thôi.”

“Hình như ai cũng biết. Gã bạn đồng tính của anh về Luân Đôn chưa được hai mươi tư tiếng thì đã nghe chuyện.”

“Quỷ tha ma bắt.”

“Còn Rex thì sao?”

“Rex không phải là ai cả,” Julia nói; “anh ta đơn thuần là không tồn tại.”

Dao nĩa lanh canh trên bàn khi chúng tôi phóng vụt qua bóng tối; những khoang vệt rượu gin và vermouth quanh thành ly dài ra thành hình ô van, thu lại, theo cái chòng chành của toa tàu, chồm lên môi, rồi sà xuống, không bao giờ tràn ra; tôi đang bỏ ngày lại đằng sau. Julia tháo mũ ra ném vào giá bên trên, giũ mái tóc đen như đêm với một tiếng thở dài thoải mái - một tiếng thở dài hợp với cái gối, ánh lửa lò sưởi đương tàn, và một cửa sổ phòng ngủ mở ra sao trời và tiếng thì thầm của cây trụi lá.

⁎

“Gặp lại cậu hay quá, Charles; như ngày xưa.”

“Như ngày xưa?” Tôi nghĩ.

Rex, mới ngoài bốn mươi, đã trở nên nặng nề và đỏ au; anh ta đã mất giọng Canada mà lại có giọng điệu to, khàn, thường thấy ở tất cả bạn bè anh ta, như thể giọng họ thường trực căng ra để át tiếng đám đông, như thể không còn thời gian để chờ dịp lên tiếng, không còn thời gian để lắng nghe, không còn thời gian để đáp lại, khi tuổi trẻ đang bỏ rơi họ; đây là thời gian để cười - một tiếng cười khùng khục trong cổ họng, đơn vị tiền tệ cơ bản của lòng thiện chí.

Trong sảnh thảm có năm, sáu người thế này: chính trị gia; các đảng viên “Bảo thủ trẻ” mới ngoài bốn mươi, tóc thưa thớt và huyết áp cao; một người xã hội chủ nghĩa từ các mỏ than mới học được ngữ điệu rõ ràng của họ, bặm mạnh đến đứt điếu xì gà trên môi, bàn tay run run khi rót cho mình một ly rượu; một nhà tài chính lớn tuổi hơn những người còn lại, và giàu hơn, ta có thể đoán theo cách họ đối xử với ông ta; một nhà báo đang thất tình, có mình anh ta là im lặng, đang liếc nhìn vẻ ngưỡng mộ người đàn bà duy nhất trong nhóm; một người đàn bà họ gọi là “Grizel,” một kẻ trác táng sành đời mà, trong bụng, họ đều hơi sợ một chút.

Họ cũng đều sợ Julia, kể cả Grizel. Cô chào hỏi họ và cáo lỗi vì không ở đó để tiếp đón họ, với sự trịnh trọng làm họ nín lặng trong giây lát; rồi cô đến ngồi với tôi gần lò sưởi, và cơn bão trò chuyện dậy lên lần nữa và cuồn cuộn bên tai chúng tôi.

“Tất nhiên, ông ta có thể cưới cô ta rồi biến cô ta thành hoàng hậu ngay ngày mai.”

“Ta đã có cơ hội hồi tháng Mười. Sao ta không đẩy hạm đội Ý xuống đáy Mare Nostrum*? Sao ta không đốt cháy cả Spezia? Sao ta không hạ cánh xuống Pantelleria?”

•

Tiếng Latin trong nguyên tác: Địa Trung Hải.

“Franco chỉ là một điệp viên Đức. Họ cố gài hắn vào nhằm chuẩn bị căn cứ không quân để đánh bom Pháp. Dù sao chuyện đã bị lật tẩy.”

“Chuyện đó sẽ làm cho chế độ quân chủ mạnh hơn kể từ thời Tudor. Dân chúng đứng về phía ông ta.”

“Báo chí đứng về phía ông ta.”

“Tôi đứng về phía ông ta.”

“Mà dù sao thì giờ ai quan tâm đến vụ ly dị nữa ngoại trừ mấy bà cô chưa chồng?”

“Nếu hắn có một trận quyết chiến với băng cũ, họ sẽ biến mất như, như…”

“Sao ta không đóng kênh lại? Sao ta không đánh bom Rome?”

“Chuyện đó đâu cần thiết. Một lời nhắn cương quyết…”

“Một phát biểu cương quyết.”

“Một trận quyết chiến.”

“Dù gì Franco cũng sẽ sớm chuồn về lại Ma-rốc thôi. Gã tôi gặp hôm nay vừa từ Barcelona qua…”

“…Gã vừa từ Fort Belvedere qua…”

“…Gã vừa từ Palazzo Venezia qua…”

“Ta chỉ cần một trận quyết chiến.”

“Một trận quyết chiến với Baldwin.”

“Một trận quyết chiến với Hitler.”

“Một trận quyết chiến với băng cũ.”

“…Tôi mà sống để thấy xứ tôi, xứ của Clive và Nelson…”

“…Xứ của Hawkins và Drake.”

“…Xứ của Palmerston…”

“Nếu không làm thì anh không phiền chứ?” Grizel nói với tay nhà báo, đang lè nhè cố vặn cổ tay cô ta, “tình cờ tôi lại không thích chuyện đó lắm.”

⁎

“Anh không biết cái nào kinh khủng hơn,” tôi nói, “Nghệ thuật và Thời trang của Celia hay Chính trị và Tiền bạc của Rex.”

“Sao phải nghĩ tới họ?”

“Ồ, em yêu, sao mà tình yêu lại khiến anh căm ghét thiên hạ? Nó đáng ra phải có tác dụng ngược lại. Anh cảm thấy như cả nhân loại, cả Chúa nữa, đang rắp tâm hại chúng ta.”

“Đúng vậy, đúng vậy.”

“Nhưng mặc họ, ta vẫn được hạnh phúc; ở đây và lúc này, ta nắm giữ hạnh phúc. Họ không thể làm hại ta, đúng không?”

“Tối nay thì không; không phải bây giờ.”

“Không phải trong bao nhiêu đêm?”

Ba

“Anh còn nhớ,” Julia hỏi, trong buổi tối bình yên, ngát hương chanh, “anh còn nhớ cơn bão không?”

“Hai cánh cửa đồng đập thình thình.”

“Hoa hồng gói giấy bóng kính.”

“Gã mở tiệc ‘họp mặt’ rồi không bao giờ gặp lại nữa.”

“Anh có nhớ mặt trời ló dạng vào buổi chiều cuối của ta hệt như hôm nay?”

Đó là một buổi chiều mây sà thấp, cơn gió mùa hè thổi mạnh, trời âm u đến mức chốc chốc tôi ngừng tay và đánh thức Julia khỏi cơn mê khi cô ngồi - cô vẫn thường ngồi làm mẫu cho tôi; tôi chưa hề thấy chán vẽ cô, luôn tìm thấy ở cô sự trù phú và thanh tao mới - cho đến khi cuối cùng chúng tôi đi tắm sớm và thay đồ cho bữa tối, xuống lầu trong nửa giờ cuối cùng trước nửa đêm, chúng tôi thấy thế giới biến đổi; mặt trời đã ló ra; gió đã dịu thành làn gió nhẹ khẽ lay hoa trong mấy cây chanh và mang mùi hương tươi mới sau cơn mưa của nó quyện với hơi thở ngọt ngào của cây hoàng dương và đá đang khô. Bóng trụ tháp trải dài trên thềm.

Tôi đã mang ra hai gối kê trong vườn từ mái che chỗ hàng cột để trên thành đài phun nước. Julia ngồi đó, mặc áo bó dài tới gối màu vàng và áo choàng trắng, một tay khỏa nước thẫn thờ, xoay xoay chiếc nhẫn ngọc bích để bắt ánh hoàng hôn rực lửa; những con thú đẽo khắc trèo lên mái tóc sẫm của cô trong mớ rêu xanh cùng đá lấp lánh và bóng tối đậm đặc, nước quanh chúng lóe lên sủi bọt và vỡ thành những ánh lửa tan tác.

“…Nhiều thứ để nhớ quá,” cô nói. “Đã bao nhiêu ngày từ khi ta không gặp nhau; một trăm, anh nghĩ vậy không?”

“Không nhiều vậy đâu.”

“Hai kỳ Giáng sinh” - những chuyến du ngoạn ảm đạm hàng năm đã thành thông lệ. Boughton, nhà của gia đình tôi, nhà của anh họ Jasper, tôi thăm lại những hành lang gỗ thông đen nhánh và tường đọng nước với những ký ức buồn bã biết bao của tuổi thơ! Ba và tôi hay càu nhàu thế nào, khi ngồi cạnh nhau trong chiếc Humber của bác tôi, tiến lại đại lộ Wellingtonias mà biết rằng ở cuối đường chúng tôi sẽ thấy bác tôi, mợ tôi, cô Phillippa, anh họ Jasper, và trong những năm gần đây, vợ con Jasper; ngoài họ ra là vợ con tôi, có lẽ đã tới, có lẽ mỗi phút đều mong đợi. Cái lễ tế hàng năm này tập hợp chúng tôi; ở đây giữa cây nhựa ruồi, cây tầm gửi và cây vân sam, những trò chơi trong phòng khách được tiến hành máy móc, bơ ngọt brandy và mận Carlsbad, dàn đồng ca của làng trong hành lang gỗ thông đen nhánh, dây đay vàng và giấy gói hoa văn chồi non, cô và tôi được chấp nhận như chồng vợ, mặc cho bất kỳ tin đồn độc địa nào đã lan đi năm ngoái. “Ta phải cố gắng vì bọn trẻ, dù phải tốn kém bao nhiêu đi nữa,” vợ tôi nói.

“Phải, hai kỳ Giáng sinh… Và ba ngày lý thú trước khi anh theo em đến Capri.”

“Mùa hè đầu tiên của ta.”

“Em có nhớ anh lảng vảng ở Naples, rồi ta gặp nhau như đã hẹn ở lối mòn trên đồi, và nó thất bại hoàn toàn?”

“Em quay về biệt thự và nói, ‘Ba, ba nghĩ ai vừa tới khách sạn nào?’ Rồi ba nói, ‘Ta cho là Charles Ryder.’ Em nói, ‘Sao ba lại nghĩ đến anh ta?’ Thì ba đáp, ‘Cara từ Paris về báo tin rằng con với hắn cứ dính lấy nhau. Dường như hắn có thiên hướng thích con cái ta. Tuy nhiên, cứ dẫn hắn đến đây; ta nghĩ ta còn phòng.”‘

“Có thời gian em bị vàng da và không chịu cho anh gặp.”

“Rồi khi em bị cúm và anh sợ không dám đến.”

“Vô số lần đến thăm ở khu vực bầu cử của Rex.”

“Rồi tuần lễ đăng quang, khi anh chạy khỏi Luân Đôn. Sứ mệnh thiện chí của anh đến nhà cha vợ. Lúc anh đến Oxford để vẽ bức tranh họ không thích. Ồ phải rồi, cũng cả trăm ngày.”

“Một trăm ngày đã phí phạm trong hơn hai năm… không một ngày nào ta lạnh lùng, bất tín hay thất vọng.”

“Không bao giờ có chuyện đó.”

Chúng tôi im bặt; chỉ có vô vàn tiếng chim hót nho nhỏ, lảnh lót giữa đám cây chanh; chỉ có nước lên tiếng giữa đá đẽo khắc.

Julia rút khăn tay trong túi trước ngực tôi và lau khô tay; rồi thắp điếu thuốc. Tôi sợ làm tan bùa mê ký ức, nhưng một lần ý nghĩ của chúng tôi đã không song hành, vì lần cuối cùng Julia lên tiếng, cô nói buồn bã: “Bao nhiêu ngày nữa? Một trăm?”

“Một đời.”

“Em muốn cưới anh, Charles.”

“Một ngày nào đó; sao phải bây giờ?”

“Chiến tranh,” cô nói, “năm này, sang năm, lúc nào đó sớm thôi. Em muốn có bình yên thực sự bên anh dù chỉ một, hai ngày.”

“Như thế này không phải bình yên sao?”

Giờ mặt trời đã lặn xuống đường biên rừng bên kia thung lũng; cả con dốc đối diện chìm trong ánh hoàng hôn, nhưng các hồ bên dưới chúng tôi rực lửa; ánh sáng mạnh hơn và rực rỡ khi nó đến gần cái chết, trải những cái bóng dài vắt ngang đồng cỏ, đổ lên những khoảng trống bằng đá sang trọng của ngôi nhà, thắp lửa những ô kính cửa sổ, chói lòa trên những mái đua, hàng cột và mái vòm, bày ra mọi sắc thái của sắc hương từ đất đá và lá cây, tôn vinh mái đầu và bờ vai vàng óng của người đàn bà bên cạnh tôi.

“Em nói ‘bình yên’ nghĩa là sao, nếu không phải cái này?”

“Hơn nhiều nữa”; và rồi bằng giọng điệu lạnh lẽo, thản nhiên cô nói tiếp: “Hôn nhân không phải là chuyện muốn là làm. Phải có ly hôn - hai cuộc ly hôn. Ta phải trù liệu.”

“Trù liệu, ly hôn, chiến tranh - vào một tối thế này.”

“Đôi khi,” Julia nói, “em cảm thấy quá khứ và tương lai ép chặt hiện tại từ cả hai bên đến mức không còn chỗ nào cho nó.”

Rồi Wilcox đi xuống mấy bậc thềm vào bóng hoàng hôn để cho chúng tôi biết bữa tối đã sẵn sàng.

⁎

Cửa chớp kéo lên, màn buông xuống, nến thắp lên, trong phòng Họa Khách.

“Ơ, có ba người ăn à.”

“Cậu Brideshead về nửa giờ trước, thưa tiểu thư. Cậu nhắn xin tiểu thư vui lòng đừng đợi cậu ăn tối vì ắt cậu sẽ trễ một chút.”

“Dường như đã nhiều tháng rồi kể từ lần cuối anh ấy ở đây,” Julia nói. “Anh ấy làm gì ở Luân Đôn?”

Nó thường là một chuyện để suy đoán giữa chúng tôi - sản sinh ra nhiều tưởng tượng, vì Bridey là một bí ẩn; một sinh vật từ dưới lòng đất; một con thú có mõm cứng, đào hang, ngủ đông tránh ánh sáng. Anh ta đã hoàn toàn bất động trong suốt những năm trưởng thành; những bàn bạc về chuyện anh ta nhập ngũ rồi vào nghị viện rồi vào tu viện, thảy đều không đi tới đâu. Tất cả những gì mọi người biết chắc về hoạt động của anh ta - mà biết được là do trong một mùa khan hiếm tin tức, nó trở thành đề tài cho một bài báo có tít “Sở thích khác thường của quý tộc” - là thú sưu tập hộp diêm; anh ta xếp chồng chúng trên ván sàn, đánh dấu thứ tự trên thẻ, mỗi năm lại chiếm nhiều chỗ hơn trong ngôi nhà nhỏ của anh ta ở Westminster. Mới đầu anh ta còn thẹn thùng về danh tiếng mà tờ báo gây nên, nhưng về sau rất hài lòng, vì anh ta thấy nó là phương tiện để liên lạc với các nhà sưu tầm khác trên mọi miền thế giới mà giờ anh gửi thư từ và trao đổi các mẫu trùng lặp. Ngoài ra anh ta không còn sở thích nào khác. Anh ta vẫn là chủ hội săn của Dinh thự Marchmain và đi săn với họ đúng phận sự hai ngày mỗi tuần khi anh ta ở nhà; anh ta chưa hề đi săn với nhóm hàng xóm, họ có vùng đất tốt hơn. Anh ta không thật sự say mê thể thao, và mùa đó cứ ngồi lì ở nhà mấy chục bận; anh ta có ít bạn bè; anh ta đi thăm các bà dì; anh ta đến dự các bữa tối công cộng tổ chức vì lợi ích Công giáo. Ở Brideshead anh ta hoàn thành mọi phận sự không thể tránh trong vùng, đến diễn đàn và hội hè và phòng họp ủy ban với cái phong thái mơ hồ, mỏng manh, vụng về và xa cách.

“Người ta tìm thấy một cô gái bị thắt cổ bằng dây thép gai ở Wandsworth tuần trước,” tôi nói, gợi lại một tưởng tượng hồi trước.

“Chắc là Bridey. Anh ấy hư lắm.”

Chúng tôi ngồi ở bàn được mười lăm phút thì anh ta vào, chậm chạp đi vào phòng trong bộ com lê nhung xanh ve mà anh ta để ở Brideshead và luôn mặc khi ở đó. Ở tuổi ba mươi tám, anh ta đâm phục phịch và hói đầu, trông tưởng là bốn mươi lăm.

“Ơ,” anh ta nói. “À, chỉ có hai người; anh đã mong gặp Rex đấy.”

Tôi thường thắc mắc anh ta hiểu thế nào về tôi và về sự có mặt thường trực của tôi; anh ta dường như chấp nhận tôi, không tò mò, như một người trong gia đình. Hai năm qua anh ta đã hai lần làm tôi ngạc nhiên vì cái dường như là cử chỉ tình bạn; Giáng sinh đó anh ta gửi cho tôi bức ảnh chụp mình mặc áo choàng hiệp sĩ Malta, và không lâu sau rủ tôi cùng đến câu lạc bộ ăn tối. Cả hai hành vi đều có thể giải thích được: anh ta có nhiều bản sao chân dung mình được in ra đến mức không biết làm gì; anh ta tự hào về câu lạc bộ của mình. Đó là một hội lạ lùng gồm những người đàn ông khá lỗi lạc trong nghề, gặp nhau mỗi tháng một lần để dự một buổi tối khách sáo đến nực cười; ai cũng có biệt hiệu - Bridey được gọi là “Anh Hai” - và đeo một trang sức được thiết kế đặc biệt nhìn như huy hiệu hiệp sĩ, họ có cúc áo đại diện cho câu lạc bộ để đính vào áo gi lê, và một nghi thức cầu kỳ để giới thiệu khách; sau bữa tối họ đọc một tờ báo và có những phát biểu hài hước. Rõ ràng ở đây các thành viên cạnh tranh nhau trong chuyện mời những vị khách lỗi lạc đến, và vì Bridey có ít bạn, và vì tôi cũng có chút tiếng tăm, nên tôi được mời. Ngay cả trong buổi tối chè chén đó tôi cũng cảm thấy chủ tiệc của mình tỏa ra phong thái bồn chồn trong giao tiếp, hay đúng hơn, tạo ra bầu không khí ngượng ngùng bao bọc lấy anh ta mà anh ta bình thản trôi như khúc gỗ bên trong.

Brideshead ngồi xuống đối diện tôi và cúi cái đầu hồng hồng, lưa thưa tóc xuống đĩa.

“Nào, Bridey. Có gì mới không?”

“Thật ra,” anh ta nói, “tôi có vài tin. Nhưng để sau cũng được.”

“Anh kể bọn tôi nghe luôn bây giờ đi.”

Anh ta nhăn mặt mà tôi nghĩ có nghĩa là “không phải trước mặt gia nhân,” rồi hỏi, “Bức tranh sao rồi, Charles?”

“Tranh nào?”

“Bất cứ thứ gì cậu đang vẽ.”

“Em bắt đầu phác họa Julia, nhưng cả ngày nay ánh sáng thay đổi quá.”

“Julia? Tôi tưởng cậu vẽ nó rồi. Tôi cho rằng nó khác với kiến trúc, và khó hơn nhiều.”

Cuộc trò chuyện của anh ta đầy những quãng ngừng hồi lâu mà tâm trí anh dường như vẫn bất động; anh ta luôn làm ta giật mình về lại đúng chỗ anh ta đã dừng. Giờ đây sau hơn một phút anh ta nói: “Thế giới có muôn vàn đề tài.”

“Đúng vậy, Bridey.”

“Nếu tôi là họa sĩ,” anh ta nói, “mỗi lần tôi sẽ chọn một đề tài khác hẳn; những đề tài với rất nhiều hành động trong đó như…” Một lúc ngừng nữa. Tôi tự hỏi anh ta chuẩn bị nói tới điều gì? Tàu tốc hành Scotland? Cuộc tấn công của Lữ đoàn kỵ binh nhẹ? Henley Regatta*? Rồi thật ngạc nhiên anh ta nói: “… như Macbeth.” Có gì đó hết sức phi lý khi hình dung Bridey là họa sĩ tranh hành động; anh ta thường lố bịch nhưng không hiểu sao vẫn có một vẻ đáng trọng nhất định nhờ vẻ xa cách và không tuổi; anh ta nửa như con nít, nửa như bậc lão thành; dường như ở anh ta không lóe lên ánh sáng của cuộc sống đương đại; anh ta có cái tính trơ lỳ và một kiểu đoan chính bệ vệ, một sự dửng dưng với đời, nó buộc ta phải kính trọng. Dù chúng tôi thường cười anh ta, anh ta không bao giờ hoàn toàn lố bịch; thỉnh thoảng anh ta còn đáng nể.

•

Sự kiện bơi chèo hàng năm trên sông Thames.

Chúng tôi nói về tin tức từ Trung Âu cho đến khi, bất ngờ chém phăng chủ đề khô khan này, Bridey hỏi: “Nữ trang của mẹ đâu?”

“Cái này của mẹ,” Julia nói, “cái này nữa. Cordelia với em được giữ mọi tư trang của mẹ. Châu ngọc của gia đình thì cất nhà băng rồi.”

“Lâu lắm rồi anh mới thấy chúng - anh không biết mình từng thấy hết. Cái gì kia? Có người bảo anh là có mấy viên hồng ngọc lừng danh phải không?”

“Phải, một chiếc vòng cổ. Mẹ thường đeo, anh không nhớ sao? Rồi còn ngọc trai - mẹ luôn đeo khi ra ngoài. Nhưng hầu hết để trong nhà băng năm này sang năm khác. Em nhớ là có vài vòng cổ kim cương xấu xí, và dây chuyền kim cương thời Victoria mà giờ không ai đeo được. Có rất nhiều đá quý. Sao vậy?”

“Hôm nào đó anh muốn được xem.”

“Em nói này, ba sẽ không được đem cầm cố chúng, đúng không? Ba chưa mắc nợ lại chứ?”

“Không, không, không phải vậy đâu.”

Bridey là người ăn chậm và nhiều. Julia với tôi nhìn anh ta giữa mấy cây nến. Lát sau anh ta nói: “Nếu anh là Rex” - đầu óc anh ta dường như đầy những giả định như vậy: “Nếu anh là tổng Giám mục Westminster,” “Nếu anh là giám đốc Hỏa xa Great Western,” “Nếu anh là nữ diễn viên,” như thể chỉ vì trò chơi khăm của số phận mà anh ta không là ai trong số này cả, và một mai biết đâu anh ta tỉnh dậy thì thấy chuyện này được điều chỉnh - “Nếu anh là Rex anh sẽ muốn sống trong khu vực bầu cử.”

“Rex nói vì không sống ở đó nên đỡ được công sức lao động bốn ngày mỗi tuần đấy.”

“Anh tiếc là cậu ta không ở đây. Anh có chút thông báo.”

“Bridey, đừng bí hiểm vậy nữa. Nói ra đi.”

Anh ta nhăn mặt dường như muốn nói “không phải trước mặt gia nhân”.

Về sau khi vang đỏ đã dọn ra bàn và cả ba chúng tôi còn lại một mình, Julia nói; “Em sẽ không đi đâu cho tới chừng nào nghe thông báo.”

“À,” Bridey nói, ngồi dựa vào ghế và nhìn chăm chăm cốc của mình. “Em chỉ cần chờ đến thứ Hai là thấy rõ giấy trắng mực đen trên báo. Anh đã hứa hôn. Anh hy vọng em hài lòng.”

“Bridey. Thật… thật thích quá! Với ai vậy?”

“Ồ, người em không biết đâu.”

“Chị ấy có xinh đẹp không?”

“Anh không nghĩ em sẽ nói cô ấy xinh đẹp; ‘đoan trang’ là từ anh liên tưởng đến cô ấy. Cô ấy là một phụ nữ bệ vệ.”

“Béo sao?”

“Không, bệ vệ. Cô ấy là Mrs. Muspratt; tên thánh là Beryl. Anh quen cô ấy lâu rồi, nhưng cho đến năm ngoái cô ấy vẫn là người có chồng; giờ là góa phụ. Sao em cười?”

“Em xin lỗi. Chuyện không buồn cười tí nào. Chỉ là bất ngờ quá. Chị… chị ấy có cỡ tuổi anh không?”

“Khoảng đó, anh tin vậy. Cô ấy có ba đứa con, đứa lớn nhất vừa vào Ampleforth. Cô ấy hoàn toàn không khá giả gì.”

“Nhưng mà, Bridey ơi, anh gặp chị ấy ở đâu?”

“Chồng quá cố của cô ấy, đô đốc Muspratt, sưu tầm hộp diêm,” anh ta nói với vẻ hoàn toàn nghiêm trang.

Julia run lên sắp phì cười, bình tĩnh lại được, hỏi: “Anh không cưới chị ấy vì hộp diêm đó chứ?”

“Không, không; toàn bộ bộ sưu tập để lại cho Thư viện thành phố Falmouth. Anh rất mến cô ấy. Dẫu bao khó khăn cô ấy vẫn là người đàn bà vui vẻ, ưa hành động. Cô ấy có liên hệ với Phường hội Nhà hát Công giáo.”

“Ba có biết không?”

“Sáng nay anh nhận được thư ba chấp thuận. Ba giục anh cưới cũng một thời gian rồi.”

Cả Julia với tôi đều cùng lúc chợt nghĩ rằng chúng tôi đang để thói tò mò và ngạc nhiên thắng thế; giờ chúng tôi chúc mừng anh bằng giọng điệu dịu dàng hơn, không còn vẻ châm chọc.

“Cảm ơn,” anh nói, “cảm ơn. Anh nghĩ anh rất may mắn.”

“Nhưng khi nào thì mình gặp chị ấy? Em thật nghĩ lẽ ra anh nên dẫn chị ấy xuống với anh.”

Anh không nói gì, nhấp rượu và ngây nhìn.

“Bridey,” Julia nói. “Lão già ma mãnh hợm hĩnh này, sao anh không đưa chị về đây?”

“Ồ, anh đâu làm vậy được, em biết mà.”

“Sao lại không được? Em muốn gặp chị ấy lắm. Giờ mình gọi mời chị ấy đi. Chị ấy sẽ nghĩ ta thật kỳ lạ khi bỏ chị ấy một mình lúc thế này.”

“Chị ấy có con,” Brideshead nói. “Vả lại, em cũng kỳ lạ mà, không phải sao?”

“Ý anh là sao mới được?”

Brideshead ngẩng đầu lên trịnh trọng nhìn em gái, rồi tiếp tục nhìn theo kiểu ngây ngô như cũ, như thể anh chưa nói điều gì khác thường, “Thực tế là anh không mời chị ấy đến đây được. Chuyện đó sẽ không phù hợp. Suy cho cùng thì anh là khách trọ ở đây. Lúc này đây là nhà của Rex, tính về quyền sở hữu. Chuyện xảy ra ở đây là việc của anh ta. Nhưng anh không đem Beryl đến đây được.”

“Em chỉ không hiểu,” Julia nói khá gay gắt. Tôi nhìn cô. Mọi châm chọc nhẹ nhàng đã mất; có vẻ như cô cảnh giác, gần như sự hãi. “Tất nhiên, Rex với em muốn chị ấy đến mà.”

“Ồ, phải, anh không nghi ngờ chuyện đó. Cái khó là vấn đề ngược lại kia.” Anh ta uống cạn vang đỏ, rót thêm, đầy bình rượu về phía tôi. “Em phải hiểu rằng Beryl là người phụ nữ theo nguyên tắc Công giáo khắt khe, lại được củng cố bằng những định kiến của tầng lớp trung lưu. Anh không đem chị ấy tới đây được. Dù em chọn sống trong tội lỗi với Rex hay Charles hay cả hai cũng không quan trọng - anh vẫn luôn tránh tìm hiểu chi tiết menage* của em - nhưng không đời nào Beryl lại bằng lòng làm khách của em.”

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: việc riêng.

Julia đứng lên. “Ôi chao, anh là đồ khốn tự cao tự đại…” Cô nói, dừng lại, rồi quay về phía cửa.

Mới đầu tôi tưởng cô nhịn cười không được; thế rồi, khi mở cửa cho cô, tôi sững sờ thấy cô đang khóc. Tôi ngập ngừng. Cô lách qua tôi mà không nhìn.

“Có thể tôi đã cho ấn tượng đây là một cuộc hôn nhân vị lợi,” Brideshead điềm nhiên nói tiếp. “Tôi không thể nói thay cho Beryl; rõ ràng vị thế an toàn của tôi có chút ảnh hưởng tới cô ấy. Quả thực, cô ấy đã nói như vậy. Nhưng về phần tôi, để tôi nhấn mạnh, tôi bị thu hút mãnh liệt.”

“Bridey, điều anh vừa nói xúc phạm Julia ghê gớm quá chừng!”

“Con bé không nên phản đối điều gì cả. Tôi chỉ nêu lên một sự thật con bé biết rõ.”

⁎

Cô không ở trong thư phòng; tôi đi lên phòng cô, nhưng cô không có ở đấy. Tôi ngập ngừng bên bàn trang điểm ngổn ngang của cô mà băn khoăn không biết liệu cô sẽ lên đây hay không. Thế rồi qua cửa sổ mở, khi ánh sáng tràn qua thềm vào buổi chạng vạng, đến chỗ đài phun nước mà dường như luôn kéo chúng tôi tới để được dỗ dành khuây khỏa trong ngôi nhà này, tôi thoáng thấy tà váy trắng trên nền đá. Lúc này đã gần đêm. Tôi thấy cô trong chỗ ẩn náu u tối nhất, trên chiếc ghế gỗ, giữa một vòng hoàng dương xén tỉa bao quanh lòng chảo. Tôi ôm cô trong vòng tay và cô áp mặt vào ngực tôi.

“Ngoài này em không lạnh sao?”

Cô không trả lời, chỉ ghì sát hơn vào tôi, rung lên những tiếng nấc.

“Em yêu, chuyện gì vậy? Sao em lại bận tâm? Gã khờ già đó nói gì thì mặc kệ chứ?”

“Em không bận tâm; không phải vậy. Chỉ là sốc. Đừng cười em.”

Trong hai năm chúng tôi yêu nhau mà dường như cả đời ấy, tôi chưa từng thấy cô xúc động như vậy hay cảm thấy mình bất lực không làm gì được như bây giờ.

“Sao anh ấy dám nói với em như vậy?” Tôi nói. “Gã bịp già tàn nhẫn…” Nhưng tôi không đồng cảm được với cô.

“Không,” cô nói, “không phải thế. Anh ấy cũng đúng mà. Họ biết hết chuyện, Bridey với bà góa của anh ấy; họ biết trên giấy trắng mực đen; chỉ mất một xu ở cửa nhà thờ là mua được thông tin. Ta có thể có bất cứ gì ở đó với giá một xu thôi, trên giấy trắng mực đen, cũng không ai để ý xem ta có trả tiền không; chỉ có một bà già cầm cây chổi ở đầu kia, lạch cạch dạo quanh các phòng xưng tội, và một thiếu phụ thắp ngọn nến ở tượng Bảy nỗi đau. Bỏ một xu vào thùng, hoặc không, tùy thích; lấy tờ báo. Vậy là ta có nó, giấy trắng mực đen.

“Tất cả lại chỉ trong mấy chữ, mấy chữ nhỏ xíu, đơn điệu, chết chóc, bao quát cả một đời.

“Sống trong tội lỗi; không chỉ làm điều sai trái, như em làm khi sang Mỹ; làm sai, biết là sai, ngừng làm, quên đi. Không phải họ muốn nói vậy. Cái đó không đáng một xu của Bridey. Anh ta muốn nói đúng như họ nói bằng giấy trắng mực đen.

“Sống trong tội lỗi, hay sống với tội lỗi, luôn là một, như đứa trẻ ngu ngốc được nuông chiều, bảo bọc khỏi cõi đời. ‘Tội nghiệp Julia,’ thiên hạ nói, ‘nó không được ra ngoài. Nó phải giải quyết tội lỗi của nó. Thật tiếc là nó lại phạm tội,’ họ nói, ‘nhưng nó mạnh mẽ quá. Trẻ con như nó lúc nào cũng vậy. Julia quá nuông chiều cái tội lỗi điên rồ, nhỏ bé của nó.’”

“Một giờ trước,” tôi nghĩ, “trong ánh hoàng hôn, cô ngồi xoay chiếc nhẫn trong nước và đếm những ngày hạnh phúc; giờ đây dưới những vì sao đầu tiên và trong tiếng thì thầm âm u cuối cùng của ngày, lại xảy ra bao cái xáo động muộn phiền ẩn mật này! Chuyện gì đã xảy ra cho chúng tôi ở phòng Họa Khách? Bóng tối nào đã đổ xuống ánh nến? Hai cầu tàn bạo và mấy diễn đạt sáo rỗng.” Cô không còn tự chủ được; giọng cô khi thì nghẹn nơi ngực tôi, khi thì rõ ràng thống khổ, vọng đến tôi từng chữ một và từng câu ngắt quãng.

“Quá khứ và tương lai; những năm tháng em cố làm người vợ hiền, trong khói thuốc xì gà, trong tiếng thẻ lách cách trên bàn cờ tào cáo, và ‘gã ngố’ rót rượu ở bàn đàn ông; khi em cố mang thai đứa con của anh ta, lòng tan vỡ vì cái gì đó đã chết rồi; gạt anh ta đi, quên anh ta, tìm thấy anh, hai năm qua với anh, cả tương lai với anh, cả tương lai có hoặc không có anh, chiến tranh sắp đến, thế giới tận diệt - tội lỗi.

“Tội lỗi - một từ từ lâu rồi, từ khi vú Hawkins ngồi khâu vá bên lò sưởi và đèn ngủ sáng trước tranh Thánh Tam. Cordelia và em bên sách giáo lý, trong phòng mẹ, trước bữa trưa Chủ nhật. Mẹ mang tội lỗi của em theo đến nhà thờ, cúi lạy nó dưới mạng đăng ten đen, trong nhà nguyện; lẻn ra với nó ở Luân Đôn trước khi thắp lò sưởi; mang nó theo qua các phố vắng, nơi ngựa của người bán sữa đứng hai chân trước trên vỉa hè; mẹ chết vì tội lỗi của em ăn dần ăn mòn bà, còn tàn nhẫn hơn căn bệnh trầm kha của bà.

“Mẹ chết vì nó; chúa Ki-tô chết vì nó, bàn tay bàn chân bị đóng đinh; treo bên giường trong phòng ngủ; treo năm này sang năm khác trong thư phòng nhỏ tối tăm ở phố Farm lót vải dầu sáng bóng; treo trong nhà thờ âm u chỉ có bà già quét bụi và một ngọn nến cháy; treo ban trưa, cao giữa đám đông và lính tráng; không có gì an ủi ngoài một miếng bọt biển nhúng dấm và lời tử tế của một tên trộm; treo mãi mãi; không bao giờ có cổ mộ bằng đá mát lạnh và tấm liệm trải trên phiến đá, không bao giờ có dầu và gia vị dưới hầm tối; luôn là mặt trời giữa trưa và xúc xắc tung giành tấm áo choàng*.

•

Tấm áo Jesus mặc khi đến chỗ đóng đinh thập giá, sau đó đám lính tung xúc xắc để giành.

“Không còn đường lui; cổng đã cài then; Thánh thần và Thiên sứ được cắt đặt dọc tường. Bị ném đi, bị đánh đập, mục ruỗng; ông già bị ban đỏ và cây chạc ba tập tễnh đi ra bới rác khi màn đêm buông, hy vọng có gì bỏ vào bao, cái gì bán được, ghê tởm quay đi.

“Vô danh và đã chết, như hài nhi họ quấn lại đem đi trước khi em kịp thấy.”

Vừa khóc cô vừa dỗ mình nín. Tôi không làm gì được; tôi dạt trôi trong biển lạ; hai tay tôi trên sợi dệt chiếc áo cô mặc lạnh cóng và ê ẩm, mắt tôi ráo hoảnh; tôi xa cách cô trong tinh thần, khi cô bám vào tôi trong bóng tối, cũng như nhiều năm trước tôi châm cho cô điếu thuốc trên đường từ nhà ga về; xa cách cô khi cô mất hút trong tâm tưởng, suốt những năm cô quạnh, vắng vẻ ở nhà cha xứ, rồi trong rừng già.

Nước mắt trào dâng từ lời nói; lát sau trong im lặng, tiếng nỉ non đã dừng. Cô ngồi thẳng dậy, rời xa tôi, cầm lấy khăn tay của tôi, run rẩy, đứng lên.

“Thôi,” cô nói, giọng điệu rất giống bình thường, “Bridey là người chuyên thả bom, không phải sao?”

Tôi theo cô vào nhà và lên phòng cô; cô ngồi bên gương soi. “Cứ xem như em vừa qua cơn động kinh,” cô nói, “em không nói mọi thứ đó đều xấu.” Mắt cô dường như to và sáng không tự nhiên, hai má xanh xao với hai đốm màu sáng, ở nơi mà ngày còn con gái cô thường chấm phấn hồng. “Hầu hết đàn bà động kinh đều trông như vừa bị cảm lạnh nặng. Anh nên thay áo sơ mi đã rồi xuống nhà; đầy cả nước mắt son môi rồi.”

“Mình xuống chứ?”

“Tất nhiên, ta không được bỏ Bridey tội nghiệp vào đêm hứa hôn.”

Khi tôi quay lại với cô thì cô nói: “Em xin lỗi vì cảnh thất kinh đó, Charles. Em không giải thích được.”

Brideshead đang ở trong thư phòng, hút ống điếu, bình thản đọc một truyện trinh thám.

“Ngoài kia có đẹp trời không? Tôi mà biết hai người đi thì tôi đã theo rồi.”

“Khá lạnh.”

“Anh hy vọng Rex sẽ không thấy bất tiện khi dọn ra khỏi đây. Em thấy đó, phố Barton quá nhỏ cho anh chị cùng ba đứa con. Hơn nữa, Beryl thích đồng quê. Trong thư ba đề nghị sửa sang lại hết cơ ngơi ngay.”

Tôi còn nhớ Rex chào đón tôi thế nào lần đầu tôi tới Brideshead như khách của Julia. “Thu xếp rất hợp lý,” anh ta đã nói. “Hợp ý tôi hoàn toàn. Ông già duy trì chỗ này; Bridey lo liệu mấy tá điền; tôi được miễn tiền thuê nhà. Tôi chỉ tốn tiền thức ăn và công xá cho gia nhân làm trong nhà. Đâu thể đòi hỏi gì khá hơn nữa, đúng không?”

“Tôi nghĩ anh ta sẽ thấy tiếc khi phải đi,” tôi nói.

“Ồ, anh ta sẽ tìm thấy món hời khác đâu đó thôi,” Julia nói; “cứ tin anh ta.”

“Beryl có vài món đồ nội thất chị ấy rất gắn bó. Anh không biết nó có hợp ở đây không. Em biết đó, tủ gỗ sồi, ghế đẩu và các thứ. Anh nghĩ chị ấy có thể bỏ nó trong phòng cũ của mẹ.”

“Phải, chỗ đó sẽ hợp.”

Thế là anh em ngồi bàn chuyện sắp xếp trong nhà cho đến giờ đi ngủ. “Một giờ trước,” tôi nghĩ, “trong nơi ẩn náu tối tăm bên bờ giậu hoàng dương, cô khóc não lòng vì cái chết của Chúa; giờ cô lại bàn xem con cái của Beryl nên lấy phòng hút thuốc cũ hay phòng học riêng.” Tôi thấy khó hiểu vô cùng.

“Julia,” về sau tôi nói, khi Brideshead lên lầu rồi, “em đã bao giờ xem bức tranh của Holman Hunt gọi là Lương tri thức tỉnh* chưa?”

•

Bức tranh mô tả người đàn bà nhỏm lên từ lòng người đàn ông, người tình của cô.

“Chưa.”

Vài ngày trước tôi có xem ấn bản Thời tiền Raphael trong thư phòng; tôi tìm lại và đọc cho cô nghe mô tả của Ruskin. Cô cười khá vui vẻ.

“Anh hoàn toàn đúng. Đó chính là cái em cảm thấy.”

“Nhưng em yêu, anh không tin em khóc như mưa chỉ vì vài lời của Bridey đâu. Chắc em có nghĩ đến chuyện đó trước đây rồi.”

“Hầu như không; thỉnh thoảng; gần đây nhiều hơn, khi Tiếng Kèn Cuối gần kề như vậy*.”

•

Ý trong Kinh Thánh, Corinthians 15:52 (trong một giây lát, trong một nháy mắt, khi tiếng kèn cuối cùng vang lên. Vì tiếng kèn sẽ vang lên, và những kẻ chết sẽ trỗi dậy mà không còn hư nát, còn chúng ta, chúng ta sẽ được biến đổi.)

“Tất nhiên đó là một chuyện các nhà tâm lý học giải thích được; một phản xạ có điều kiện hình thành từ thuở nhỏ; những cảm giác tội lỗi vì chuyện nhảm nhí ta được dạy ở nhà trẻ. Trong thâm tâm em cũng biết mọi chuyện đó đều nhảm nhí, phải không?”

“Em ước gì như vậy!”

“Sebastian cũng có lần nói gần giống như vậy với anh.”

“Anh ấy quay về với Giáo hội rồi, anh biết không? Tất nhiên, anh ấy chưa bao giờ rời bỏ nó dứt khoát như em. Em đã đi quá xa; giờ không quay lại được nữa; em biết, nếu đó là ý anh khi nghĩ mấy thứ đó toàn chuyện nhảm nhí. Tất cả những gì em mong làm là đưa cuộc đời mình vào một trật tự nào đó giống với con người, trước khi mọi trật tự của con người chấm dứt. Vì vậy mà em muốn cưới anh. Em muốn có một đứa con. Đó là một chuyện em làm được… Ta ra ngoài lại đi. Trăng sắp lên rồi.”

Trăng lên cao và tròn đầy. Chúng tôi đi dạo quanh nhà; dưới những cây chanh Julia dừng chân và thẫn thờ bẻ một chồi non dài mới mọc lên năm ngoái, khắp dọc thân cành, rồi vừa đi vừa tước nó, thành cái roi, như trẻ con vẫn làm, nhưng bằng những động tác nóng nảy không phải của trẻ con, bồn chồn ngắt lá rồi vò nát giữa mấy ngón tay; cô bắt đầu tước vỏ cây, đưa ngón tay cào.

Một lần nữa chúng tôi đứng bên đài phun nước.

“Nó giống như bối cảnh một vở hài kịch,” tôi nói. “Cảnh: một đài phun nước kiểu Baroque trong cơ ngơi một nhà quý tộc. Hồi một, hoàng hôn; hồi hai, sẩm tối; hồi ba, sáng trăng. Các nhân vật cứ tập hợp lại bên đài phun nước không vì lý do rõ ràng nào.”

“Hài kịch?”

“Bi kịch. Thảm kịch. Kịch nhộn. Tùy em. Đây là cảnh giảng hòa.”

“Có cãi cọ sao?”

“Bất hòa và hiểu nhầm trong hồi hai.”

“Ồ, đừng nói theo kiểu đùa tếu khốn kiếp đó. Sao anh phải hiểu mọi chuyện một cách gián tiếp như vậy? Sao đây phải là một vở kịch? Sao lương tâm em phải là một bức tranh tiền Raphael?”

“Đó là kiểu của anh.”

“Em ghét vậy.”

Cơn giận của cô thật bất ngờ như mọi thay đổi trong buổi tối biến trở tâm trạng liên tục này. Thình lình cô dùng ngọn roi quất ngang mặt tôi, một cú độc địa, châm chích, mạnh hết sức bình sinh.

“Giờ anh thấy em ghét chuyện đó thế nào chưa?”

Cô đánh tôi lần nữa.

“Được rồi,” tôi nói, “tiếp tục đi.”

Thế rồi, dù tay cô giơ lên, có dừng và ném cây roi tước dở xuống nước, nó nổi trắng đen trong ánh trăng.

“Có đau không?”

“Có.”

“Đau sao?… Em làm đau sao?”

Trong tích tắc cơn giận của cô biến mất; nước mắt cô, vừa trào ra, trên má tôi. Tôi giữ cô cách xa một cánh tay và cô gục đầu xuống, đưa mặt vuốt ve bàn tay tôi trên vai cô, như con mèo, nhưng để lại một giọt nước mắt trên đó, không giống như mèo.

“Cứ như con mèo trên mái nhà ấy*,” tôi nói.

•

Nguyên tác “cat on the roof”, thành ngữ chỉ những người bị kích động.

“Khốn!”

Cô cắn lên tay tôi, nhưng vì tôi không rụt tay vào và răng cô chạm vào tay tôi, cô đổi cái cắn thành nụ hôn, nụ hôn đổi sang cái liếm của đầu lưỡi.

“Con mèo dưới dưới trăng.”

Đây là tâm trạng tôi biết. Chúng tôi quay về nhà. Khi chúng tôi đến sảnh sáng đèn cô nói: “Khuôn mặt tội nghiệp của anh,” chạm mấy ngón tay lên mấy lằn roi, “Liệu mai còn để lại dấu vết không?”

“Anh nghĩ có đó.”

“Charles, em có đang hóa điên không? Đêm nay chuyện gì xảy ra vậy? Em mệt quá.”

Cô ngáp; một cơn ngáp xâm chiếm cô. Cô ngồi bên bàn trang điểm, đầu cúi, tóc phủ trên mặt, ngáp không nhịn được, khi cô ngẩng lên, tôi thấy qua vai cô trong gương một khuôn mặt đờ đẫn vì mệt mỏi như mặt một người lính rút lui, và bên cạnh là mặt tôi, hằn hai lằn đỏ thẫm.

“Mệt quá,” cô lặp lại, cởi chiếc áo vàng ra để rơi xuống sàn, “mệt và điên rồ và tử tế vô cớ.”

Tôi đưa cô vào giường; mí mắt xanh phủ xuống mắt cô; đôi môi tái nhợt mấp máy trên gối, nhưng tôi không biết là để chúc tôi ngủ ngon hay thì thầm cầu nguyện - hay mấp máy một câu thơ trong phòng trẻ hiện về với cô trong thế giới nhập nhoạng giữa nỗi buồn và giấc ngủ: hay nhẩm lại một bài hát ru sùng đạo ngày xưa đã được thủ thỉ truyền lại cho vú Hawkins từ hàng thế kỷ vào giờ đi ngủ, qua mọi đổi thay của ngôn ngữ, từ thời ngựa thồ trên Con Đường Hành Hương - tôi không biết nữa.

Đêm sau Rex cùng các cộng sự chính trị đến với chúng tôi.

“Chúng sẽ không đánh đâu.”

“Chúng không đánh được. Chúng không có tiền. Chúng không có dầu.”

“Chúng không có wolfram; chúng không có quân.”

“Chúng không có gan.”

“Chúng sợ.”

“Khiếp sợ người Pháp; khiếp sợ người Séc; khiếp sợ người Slovakia; khiếp sợ chúng ta.”

“Bịp thôi.”

“Tất nhiên là bịp rồi. Vonfam của chúng đâu? Măng gan của chúng đâu?”

“Chrom của chúng đâu?”

“Để tôi nói cái này…”

“Nghe này; sẽ hay đây; Rex sẽ kể các anh nghe một chuyện.”

“… Bạn tôi lái xe trong Rừng Đen chỉ mới hôm nọ, vừa về và kể tôi nghe chuyện đó trong khi bọn tôi chơi golf. À, anh bạn này đang chạy xe, rẽ vào một đường nhỏ ra đường cái. Anh ta còn thấy gì khác ngoài một đoàn xe nhà binh? Không dừng được, chạy thẳng vào, đâm sầm vào một chiếc xe tăng, đâm vào sườn xe. Tưởng mình chết rồi… Khoan, chỗ này mới hài đây.”

“Chỗ này hài đây.”

“Chạy qua luôn, không bị trầy sơn. Các anh nghĩ sao? Nó làm bằng vải bố - khung tre và vải bố vẽ lên.”

“Chúng không có thép.”

“Chúng không có dụng cụ. Chúng không có nhân công. Chúng gần chết đói. Chúng không có chất béo. Bọn trẻ bị còi xương.”

“Đàn bà thì vô sinh.”

“Đàn ông liệt dương.”

“Chúng không có bác sĩ.”

“Bác sĩ là người Do Thái.”

“Giờ chúng bị lao phổi.”

“Giờ chúng bị giang mai.”

“Goering kể cho một người bạn của tôi…”

“Goebbels kể cho một người bạn của tôi…”

“Ribbentrop nói tôi là quân đội chỉ để Hitler nắm quyền chừng nào hắn còn có thể chiếm đoạt mọi thứ mà không phải hy sinh điều gì. Khi ai cũng đứng lên chống hắn, hắn tiêu đời. Quân đội sẽ bắn hắn.”

“Phe Tự do sẽ treo cổ hắn.”

“Phe Cộng sản sẽ xé xác hắn.”

“Hắn sẽ tự khử.”

“Hắn sẽ làm vậy bây giờ nếu không nhờ Chamberlain.”

“Nếu không nhờ Halifax.”

“Nếu không nhờ ngài Samuel Hoare.”

“Và ủy ban 1922.”

“Cam kết hòa bình.”

“Bộ Ngoại giao.”

“Các Ngân hàng New York.”

“Chỉ cần có một đường lối mạnh mẽ đúng đắn.”

“Một đường lối từ Rex.”

“Và một đường lối từ tôi.”

“Ta sẽ cho Âu châu một đường lối cứng rắn và đúng đắn. Âu châu đang chờ một phát biểu từ Rex.”

“Và một phát biểu từ tôi.”

“Và một phát biểu từ tôi. Tập hợp các dân tộc yêu tự do trên thế giới. Đức sẽ đứng lên; Áo sẽ đứng lên. Người Séc và Slovakia tất sẽ đứng lên.”

“Theo một phát biểu từ Rex và một phát biểu từ tôi.”

“Mở một hội bài chứ? Làm một chầu whisky nhé? Gã nào trong các anh sẽ có một điếu xì gà to nào? Ê, hai người ra ngoài à?”

“Phải, Rex,” Julia nói. “Charles với em sẽ ra ngoài ngắm trăng.”

Chúng tôi đóng cửa sổ lại sau lưng và tiếng nói im bặt; ánh trăng nằm như sương muối trên thềm và tiếng róc rách du dương của đài phun nước lẻn vào tai chúng tôi; bao lơn đá trên hiên ắt là tường thành Troy, và trong vườn cây im vắng ắt có lều Grecia* mà Cressid* nằm đêm đó.

•

Hy Lạp cổ.

•

Nàng Cressid hay Cressida theo thần thoại Hy Lạp là người đã bỏ rơi người yêu Troilus của mình vì Dinomedes.

“Vài ngày, vài tháng.”

“Không còn thời gian để chậm trễ đâu.”

“Cả một đời từ khi trăng lên đến khi trăng tàn. Rồi bóng tối.”

Bốn

“Và tất nhiên Celia sẽ được quyền giám hộ bọn trẻ.”

“Tất nhiên rồi.”

“Thế còn nhà cha xứ? Tôi không nghĩ cậu muốn sống ổn định mà Julia đập rầm rầm cổng nhà chúng tôi. Bọn trẻ xem đó là nhà chúng, cậu biết đấy. Robin chưa có chỗ ở riêng cho đến khi ông bác mất. Suy cho cùng, cậu chưa bao giờ dùng xưởng vẽ, phải không? Mới hôm nọ Robin nói đó sẽ là một giải trí tuyệt vời đấy - đủ rộng để chơi cầu lông.”

“Robin cứ lấy nhà cha xứ.”

“Giờ về tiền bạc, Celia với Robin đương nhiên không muốn chấp nhận khoản tiền nào cho họ, nhưng còn vấn đề học hành của bọn trẻ.”

“Chuyện đó sẽ ổn thôi. Tôi sẽ gặp luật sư để lo liệu.”

“Được, tôi nghĩ vậy là xong,” Mulcaster nói. “Cậu biết không, tôi đã chứng kiến vài vụ ly dị trong thời mình, và tôi chưa từng biết vụ nào phân xử vui vẻ cả làng như vậy. Dù ban đầu thiên hạ thân thiết thế nào đi nữa, họ gần như luôn luôn nổi tính xấu khi bàn đến chi tiết. Nhớ kỹ cho, tôi không ngại nói trong hai năm qua đã có những lúc tôi nghĩ cậu đối xử với Celia hơi tàn nhẫn. Khó mà nói khách quan vì là em gái mình, nhưng tôi luôn nghĩ nó là một đứa con gái quyến rũ ghê hồn, kiểu con gái mà gã nào cũng sẽ sung sướng có được - mà lại có đầu óc nghệ thuật, hợp thị hiếu của gã ta. Nhưng tôi phải thừa nhận cậu là người khéo chọn. Tôi vẫn luôn mềm lòng với Julia. Dù sao, hóa ra ai cũng hài lòng. Robin đã mê đắm Celia cả năm nay rồi hoặc hơn. Cậu có biết hắn không?”

“Chút ít. Một thanh niên còn non choẹt đầy mụn trứng cá như tôi nhớ.”

“Ồ, tôi sẽ không nói vậy đâu. Hắn khá trẻ, tất nhiên, nhưng điều hay là Johnjohn với Caroline mê hắn lắm. Cậu có hai đứa nhỏ tuyệt đấy, Charles. Cho tôi gửi lời hỏi thăm Julia; chúc cô ấy mọi điều tốt lành vì những mối thân tình ngày xưa.”

⁎

“Vậy là bọn con ly dị,” ba tôi nói. “Chẳng phải vậy cũng không cần thiết lắm sau khi hai con đã hạnh phúc với nhau bao nhiêu năm nay?”

“Bọn con không hẳn hạnh phúc, ba biết mà.”

“Không ư? Chưa từng ư? Ba nhớ rõ Giáng sinh năm ngoái khi thấy hai con với nhau, ba thắc mắc vì sao con trông hạnh phúc như vậy. Con sẽ thấy chuyện làm lại từ đầu thật rối rắm, con biết không? Con bao nhiêu tuổi rồi - ba mươi tư? Đó không phải tuổi để bắt đầu một trang mới. Con nên yên bề đi. Con đã có dự tính gì chưa?”

“Rồi. Con sẽ tái hôn ngay khi vụ ly dị xong xuôi.”

“Ôi chao, ba phải gọi đó là lắm thứ nhảm nhí. Ba có thể hiểu một người đàn ông ao ước chưa từng cưới vợ và cố thoát khỏi hôn nhân - dù bản thân ba chưa hề cảm thấy như vậy - nhưng giũ bỏ một người vợ rồi bắt đầu với một người khác ngay thì nằm ngoài mọi lý lẽ. Celia luôn hết sức lịch thiệp với ba. Ba cũng thấy thích cô ấy, trên khía cạnh nào đó. Nếu con không hạnh phúc được với nó, sao con lại nghĩ sẽ hạnh phúc với ai khác? Nghe ba khuyên, con trai yêu quý, dẹp quách cái ý này đi.”

⁎

“Sao lại lôi Julia với tôi vào chuyện này?” Rex hỏi. “Nếu Celia muốn tái hôn, tốt thôi; cứ mặc cô ta. Đó là chuyện của cậu và cô ta. Nhưng tôi tưởng Julia với tôi cũng đã khá hạnh phúc với nhau. Cậu không thể nói tôi làm khó cậu. Lắm gã đã nổi điên rồi. Tôi hy vọng tôi là người hiểu chuyện đời. Tôi cũng có việc quan trọng phải làm. Nhưng một vụ ly dị là chuyện khác hẳn; tôi chưa bao giờ thấy một vụ ly dị có lợi cho ai cả.”

“Đó là chuyện của anh và của Julia.”

“Ồ, Julia cứ nhất quyết vậy. Cái tôi hy vọng là, cậu có thể thuyết phục cô ta đổi ý. Tôi đã cố tránh đường hết mức rồi; nếu tôi quanh quẩn nhiều quá, cứ nói tôi biết; tôi không để bụng gì đâu. Nhưng lúc này xảy ra nhiều chuyện quá, nào là Bridey muốn tôi dọn ra khỏi nhà; thật phiền, mà tôi đang có lắm thứ trong đầu.”

Đời sống xã giao của Rex đang tới lúc đại hạn. Mọi chuyện không suôn sẻ với anh ta như dự tính. Tôi không hiểu gì về tài chính, nhưng tôi nghe đồn các vụ làm ăn của anh ta bị giới bảo thủ chính thống nghi ngờ; ngay cả những phẩm chất quảng giao và bốc đồng của anh ta cũng làm hại anh ta, vì các nhóm chống đối của anh ta ở Brideshead bị đồn thổi ra ngoài. Trên báo chí lúc nào cũng đầy tin về anh ta; anh ta thân thiết với các trùm báo chí và đám ăn chực miệng tươi cười, mắt buồn hiu; trong các bài phát biểu anh ta nói đến chuyện làm nên lịch sử ở phố Fleet, và điều đó không giúp gì cho anh ta với các thủ lĩnh đảng phái; chỉ có chiến tranh mới chỉnh đốn được vận may của Rex và đưa anh ta lên nắm quyền lực. Một vụ ly dị sẽ không phương hại gì nhiều đến anh ta; giống như một nhà băng lớn đang hoạt động trơn tru thì ta không thể sao lãng được.

“Nếu Julia khăng khăng đòi ly dị, tôi cho rằng cô ta phải được vừa ý thôi,” anh ta nói. “Nhưng cô ta chọn không phải lúc. Nói cô ta chờ chút nữa, Charles, tôi quen một gã luật sư cừ lắm.”

⁎

“Bà góa của Bridey nói: ‘Vậy là em ly dị một người đàn ông đã ly dị để cưới một người vừa ly dị khác. Nghe cũng phức tạp, nhưng cưng ơi’ - bà ta gọi em là ‘cưng’ chừng hai chục lần - ‘chị vẫn thấy gia đình Công giáo nào cũng có một người sa ngã, và đó thường là người tử tế nhất.’”

Julia vừa trở về từ tiệc trưa mà phu nhân Rosscommon tổ chức để ăn mừng vụ hứa hôn của Brideshead.

“Bà ta trông thế nào?”

“Oai vệ và đầy nhục dục; là thường dân, tất nhiên; giọng khàn, miệng rộng, mắt hí, tóc nhuộm - để em nói anh nghe chuyện này, bà ta nói dối tuổi với Bridey. Bà ta bốn lăm là ít. Em không thấy bà ta sẽ sinh cho ta người thừa kế. Bridey không sao rời mắt khỏi bà ta. Anh ấy nhìn bà ta hau háu cả bữa trưa đến phát gớm.”

“Thân thiện không?”

“Ôi trời, có, theo kiểu hạ cố. Anh biết không, em hình dung bà ta là kiểu người quen hạch sách trong giới hải quân, các sĩ quan cận vệ khệnh khạng đi quanh và các sĩ quan trẻ cầu danh hút về bà ta. À, rõ ràng bà ta không thể hoạnh họe gì nhiều ở nhà mợ Fanny, nên bà ta khá thoải mái khi có em ở đó để đối xử như ‘con cừu đen’. Thật ra thì bà ta chăm chăm vào em, hỏi em về mua sắm này kia, nói cũng hơi châm chọc, bà ta hy vọng sẽ thường xuyên gặp em ở Luân Đôn. Em nghĩ những đắn đo của Bridey chỉ nằm ở chuyện bà ta ngủ chung nhà với em. Rõ ràng em không thể phương hại đến bà ta trong một hiệu mũ hay tiệm làm tóc hay ăn trưa ở Ritz. Dù sao mọi đắn đo đều là ở Bridey; bà góa cứng rắn kinh khủng.”

“Bà ta có hoạnh họe anh ta không?”

“Chưa nhiều. Anh ấy đang say đắm bà ta, tội nghiệp thật, và tâm hồn cứ treo ngược cành cây. Bà ta chỉ là người đàn bà tốt bụng muốn một mái ấm cho bầy con và sẽ không để bất cứ điều gì cản đường. Lúc này bà ta đang liều chơi trò tôn giáo. Em dám chắc bà ta sẽ dễ chịu hơn khi đã yên bề.”

⁎

Các vụ ly dị được đàm tiếu nhiều trong đám bạn bè chúng tôi; ngay cả trong mùa hè tổng báo động đó vẫn có những sự tình khuất nẻo cần để tâm trước. Vợ tôi biết cách làm cho mọi người hiểu rằng việc này vừa đáng chúc mừng cho cô ta và vừa đáng trách cho tôi; rằng cô đã cư xử tuyệt vời, chịu đựng lâu hơn bất kỳ ai nhưng cô đã làm được. Robin trẻ hơn bảy tuổi và không già dặn mấy so với tuổi, họ nhỏ to trong những góc khuất, nhưng anh ta hoàn toàn hết lòng với Celia tội nghiệp, và thật sự cô xứng đáng với điều đó sau bao chuyện đã trải qua. Còn về Julia với tôi, nó là chuyện xưa như trái đất. “Nói một cách thô thiển,” anh họ Jasper nói, như thể cả đời anh ta nói theo cách nào khác: “Anh không hiểu sao em lại cưới vợ chi cho phiền phức.”

Mùa hè trôi qua; những đám đông mê cuồng hò reo mừng Neville Chamberlain từ Munich về; Rex có bài phát biểu điên dại ở Hạ viện, thứ đã niêm phong số phận của anh ta bằng cách này hay cách khác; niêm phong nó, như thỉnh thoảng với các mệnh lệnh hải quân, đến biển rồi mới được mở ra. Luật sư gia đình Julia, mấy hộp thiếc sơn đen của họ, có viết mấy chữ “Hầu tước Marchmain,” dường như để đầy cả phòng, bắt đầu quá trình giải quyết chậm chạp vụ ly dị của cô; vụ của tôi được một hãng nhanh nhảu hơn cách đó hai căn nhà lo xong trước vài tuần. Rex với Julia cần ly thân chính thức, và vì tạm thời Brideshead vẫn là nhà cô, nên cô vẫn ở đó còn Rex dọn các rương và người hầu về nhà họ ở Luân Đôn. Bằng chứng tố cáo Julia và tôi gian díu nằm ở trong căn hộ của tôi. Người ta ấn định một ngày cho lễ cưới của Brideshead, đầu dịp Giáng sinh, để những người con kế trong tương lai của anh ta được dự.

Một chiều tháng Mười một, Julia với tôi đứng bên cửa sổ phòng khách nhìn gió quật cây chanh, thổi lá vàng xuống, quét lên rồi đẩy chúng đi vòng quanh xuôi thềm nhà và bãi cỏ, kéo một vệt dài qua các vũng nước rồi trên cỏ ướt, dán chúng lên tường và ô cửa sổ, cuối cùng bỏ lá lại từng đụn sũng nước trên công trình đá.

“Đến mùa xuân ta sẽ không còn thấy lá nữa,” Julia nói; “có lẽ là không bao giờ nữa.”

“Có một lần,” tôi nói, “anh bỏ đi, nghĩ mình sẽ không bao giờ trở lại.”

“Có lẽ nhiều năm sau, trở lại với cái tàn dư, với cái còn lại giữa chúng mình…”

Một cánh cửa mở ra và khép lại trong căn phòng âm u sau chúng tôi. Wilcox tiến lại qua ánh lửa lò sưởi vào vùng sáng nhập nhoạng quanh các cửa sổ dài.

“Có lời nhắn qua điện thoại, thưa tiểu thư, từ tiểu thư Cordelia.”

“Tiểu thư Cordelia sao? Con bé đâu?”

“Ở Luân Đôn, thưa tiểu thư.”

“Wilcox, tuyệt quá! Nó có về nhà không?”

“Cô ấy vừa ra ga. Cô ấy sẽ về đến sau bữa tối.”

“Mười hai năm rồi anh chưa gặp nó,” tôi nói - từ buổi tối chúng tôi ăn với nhau và cô bé nói đến chuyện thành nữ tu; buổi tối tôi về phòng khách Nhà Marchmain. “Con bé là đứa trẻ duyên dáng.”

“Con bé sống một cuộc đời kỳ lạ. Đầu tiên là tu viện; rồi, cuộc chiến ở Tây Ban Nha, khi ở tu viện không còn phù hợp nữa. Từ ấy đến nay em chưa gặp nó. Mấy cô gái đi cùng xe cứu thương kia đã quay về khi chiến tranh kết thúc; nó thì ở lại, đưa mọi người về nhà, hỗ trợ trong các trại tù binh. Một đứa con gái kỳ lạ. Nó lớn lên khá bình thường, anh biết không?”

“Con bé có biết chuyện về ta không?”

“Có, nó đã viết cho em một lá thư dễ thương.”

Thật đau lòng nghĩ Cordelia lớn lên “khá bình thường”; nghĩ đến tình yêu thương nồng cháy của cô bé phí phạm vào chuyện truyền huyết thanh và bôi phấn diệt chấy. Khi cô bé về tới, mệt vì đi đường, khá xơ xác, đi lại trong dáng vẻ có phần thô thiển, tôi nghĩ cô là một phụ nữ xấu xí. Thật lạ, tôi nghĩ, cũng những chất liệu như vậy khi được pha chế khác nhau lại tạo ra những Brideshead, Sebastian, Julia, và Cordelia. Cô bé không lầm lẫn được là em họ, nhưng lại không có nét duyên dáng nào của Julia hay Sebastian, không có cái nghiêm trang của Brideshead. Cô bé có vẻ nhanh nhảu và thản nhiên, thấm đẫm bầu không khí doanh trại và trạm cấp cứu, quen với nỗi đau đớn ghê rợn đến mức mất đi những sắc thái niềm vui tinh tế hơn. Cô trông già hơn tuổi hai mươi sáu; cuộc sống nhọc nhằn đã làm cô thô tháp; thường trực giao tiếp bằng ngoại ngữ đã làm xơ mòn các sắc thái ngữ điệu; cô hơi xoạc chân khi ngồi bên lò sưởi, và khi cô nói, “Về nhà tuyệt vời quá,” tai tôi nghe như thể tiếng ụt ịt của con thú quay về ổ.

Đó là những ấn tượng trong nửa giờ đầu, càng thêm rõ rệt khi tương phản với làn da trắng muốt, mái tóc óng mượt cài trang sức của Julia, và với những ký ức tôi có về cô khi còn là đứa trẻ.

“Nhiệm vụ của em ở Tây Ban Nha đã xong,” cô nói; “chính quyền rất lịch sự, cảm ơn em vì tất cả những gì em đã làm, trao huân chương cho em, rồi cho em đi gói ghém hành lý. Có vẻ ở đây sẽ sớm có nhiều loại công việc như vậy thôi.”

Rồi cô nói: “Gặp vú giờ này có muộn quá không?”

“Không đâu, vú thức cả ngày với cái đài.”

Cả ba chúng tôi cùng lên phòng trẻ cũ. Julia và tôi luôn dành một phần trong ngày ở đó. Vú Hawkins với cha tôi là hai người dường như trơ ì trước mọi đổi dời, không ai già đi một giờ khắc nào so với khi tôi mới biết họ. Một đài phát thanh giờ được thêm vào bộ sưu tập thú vui nho nhỏ của vú Hawkins - chuỗi mân côi, cuốn Tước vị Quý tộc gói giấy nâu gọn gàng bọc ngoài bìa màu đỏ và vàng nhủ, hình chụp, quà lưu niệm kỳ nghỉ - trên bàn của bà. Khi chúng tôi cho bà hay tin Julia với tôi sẽ cưới nhau, bà nói: “Ôi, trời, vú mong vậy là hay hơn cả,” vì thắc mắc tính đúng đắn trong những việc Julia làm không nằm trong đạo của bà.

Brideshead chưa bao giờ được bà ưu ái; bà đón nhận tin anh ta đính ước bằng lời nhận xét: “Chắc chắn cậu ấy đã mất nhiều thời gian để quyết ý,” và khi tìm kiếm trong cuốn bách khoa tập tục Debrett mà không thấy thông tin gì về các mối liên hệ của bà Muspratt, bà nói: “Vú dám nói là chị ta đã câu được cậu ấy.”

Chúng tôi thấy bà, như thường lệ vào buổi tối, ngồi bên lò sưởi với ấm trà, và thảm len bà đang đan.

“Vú biết mọi người sẽ lên mà,” bà nói. “Anh Wilcox đã cho người lên báo với vú là mọi người sẽ lên.”

“Con đem về cho vú ít váy đăng ten đây.”

“À, cô yêu quý, tử tế quá. Hệt như phu nhân tội nghiệp từng mặc ở Thánh lễ. Dù tại sao họ lại làm màu đen thì vú chưa bao giờ hiểu nổi, bởi đăng ten trắng mới tự nhiên. Cái đấy thì rất hoan nghênh. Vú chắc thế.”

“Con tắt đài nghe, vú?”

“Ờ, được chứ; vú không để ý là nó còn bật, vì mừng gặp cô. Cô làm gì tóc cô vậy?”

“Con biết là nó khiếp lắm. Con phải chỉnh đốn lại hết vì giờ con về rồi, vú yêu.”

Khi chúng tôi ngồi đấy nói chuyện, và tôi thấy đôi mắt Cordelia trìu mến nhìn tất cả chúng tôi, tôi mới nhận ra rằng cô cũng có nét đẹp riêng.

“Con gặp Sebastian tháng trước.”

“Cậu ấy đi lâu quá rồi! Cậu có khỏe không?”

“Không khỏe lắm. Vì vậy mà con đi thăm. Từ Tây Ban Nha đi Tunis cũng khá gần mà, vú biết không? Anh ấy đang ở đó với các thầy tu.”

“Vú mong họ chăm sóc cho cậu tử tế. Vú đoán họ sẽ thấy cậu là một người thật khó chịu. Giáng sinh nào cậu cũng gửi thư cho vú, nhưng chuyện ấy chẳng bằng có cậu ở nhà. Sao mọi người cứ phải ra nước ngoài vậy, vú không hiểu nổi. Hệt như ngài Hầu tước. Khi người ta nói về chuyện ra trận đánh Munich, vú nghĩ bụng, ‘Cordelia với Sebastian với ngài Hầu tước ở nước ngoài cả rồi; vậy thật khổ sở cho họ.’”

“Con muốn anh về nhà với con, nhưng anh không chịu. Giờ anh để râu rồi, vú biết không, và anh rất sùng đạo.”

“Chuyện đấy thì vú không tin đâu, kể cả có nhìn tận mắt. Cậu vẫn luôn ngoại đạo một chút. Brideshead là người phù hợp với nhà thờ, không phải Sebastian. Còn râu à, chỉ cho vui; cậu từng có làn da đẹp là thế; bao giờ cũng trông sạch sẽ dù cả ngày không tắm, còn Brideshead thì không làm gì được, có kỳ cọ mấy cũng vậy thôi.”

⁎

“Thật kinh hãi,” có lần Julia nói, “khi nghĩ anh đã quên bẵng Sebastian rồi.”

“Cậu ta là nguyên mẫu.”

“Đấy là điều anh đã nói trong cơn bão. Từ khi ấy em vẫn nghĩ, có lẽ em cũng chỉ là một nguyên mẫu.”

“Có lẽ,” tôi nghĩ, trong khi lời cô vẫn còn lửng lơ giữa chúng tôi như làn khói thuốc - một ý nghĩ để nhạt phai và tan biến như khói, không thấy tăm hơi - “có lẽ mọi tình yêu của chúng ta chỉ là những ám chỉ và biểu tượng; thứ ngôn ngữ của đám lêu lổng nguệch ngoạc trên cột cổng và đá lát dọc con đường mòn vẹt mà người khác đã giẫm lên trước; có lẽ em với tôi là điển hình, và nỗi buồn đôi khi nảy ra giữa chúng ta phát xuất từ nỗi thất vọng trong cuộc kiếm tìm của chúng ta, người này rướn xuyên qua và vượt quá người kia, thỉnh thoảng thoáng thấy cái bóng cứ nhanh hơn ta một vài bước khi ta rẽ ngang.”

Tôi không quên Sebastian. Cậu ta ở bên tôi mỗi ngày trong Julia; hay đúng hơn là Julia luôn ở bên tôi, trong cậu ta, những ngày ở thiên đường Arcadia xa xôi ấy.

“Quả là niềm an ủi lạnh lùng cho một cô gái,” cô nói khi tôi cố giải thích. “Làm sao em biết mình sẽ không bỗng chốc hóa thành một ai khác? Đảm bảo em sẽ bị bỏ rơi theo cách đó.”

Tôi không quên Sebastian; mỗi hòn đá trong ngôi nhà đều chứa một kỷ niệm về cậu ta, và nghe Cordelia nói mới gặp cậu ta tháng trước, người bạn lưu lạc đã choán hết tâm trí tôi. Khi chúng tôi rời phòng trẻ, tôi nói. “Anh muốn nghe hết về Sebastian.”

“Để mai. Chuyện dài lắm.”

Và hôm sau, thả bộ qua vườn cây lộng gió, cô kể tôi nghe:

“Em nghe tin anh ấy gần chết,” cô nói. “Một nhà báo ở Burgos cho em biết, y vừa từ Bắc Phi tới. Một gã cùng đường tên Flyte, người ta nói là một quý tộc Anh, được các Cha bắt gặp trong tình trạng đang chết đói và đem về một tu viện gần Carthage. Câu chuyện tới tai em như vậy. Em biết chuyện đó không hẳn đúng - dù ta ghẻ lạnh Sebastian thế nào thì ít nhất anh ấy cũng nhận được tiền gửi - nhưng em lên đường ngay.

“Mọi chuyện khá suôn sẻ. Đầu tiên em vào lãnh sự quán và họ biết hết về anh ấy; anh ấy đang ở trong nhà thương thuộc trụ sở của vài Cha truyền giáo. Câu chuyện ông lãnh sự kể là một hôm Sebastian xuất hiện ở Tunis trong xe buýt từ Algiers, nộp đơn xin vào làm thầy giúp việc của đoàn truyền giáo. Các Cha nhìn anh một cái rồi từ chối. Rồi anh bắt đầu uống. Anh ấy sống trong một khách sạn nhỏ giáp ranh khu Ả-rập. Về sau em đến xem chỗ này; đó là một quán bar có mấy phòng bên trên, do một người Hy Lạp làm chủ, có mùi dầu nóng, tỏi, rượu ôi và áo quần cũ, một nơi các tiểu thương Hy Lạp đến chơi cờ đam và nghe đài. Anh ấy ở đó một tháng, uống rượu hồi Hy Lạp, thỉnh thoảng lang thang ra ngoài, họ không biết đi đâu, quay về và lại uống. Họ sợ anh có chuyện gì nên đôi khi theo dõi anh, nhưng anh chỉ đi nhà thờ hay lấy xe đến tu viện bên ngoài thị trấn. Ở đó họ mến anh. Anh ấy vẫn còn được yêu thương, anh thấy không, dù anh ấy đi đâu, dù ở trong tình trạng nào. Đó là một điều mà anh ấy không bao giờ đánh mất. Anh phải nghe ông chủ quán và người nhà ông ta nói về anh ấy, nước mắt giàn giụa trên má; rõ ràng họ đã cướp của anh đủ bề, nhưng họ chăm sóc cho anh và cố ép anh ăn. Đó là thứ làm họ kinh ngạc về anh; rằng anh không chịu ăn; rằng anh có bao nhiêu là tiền mà ốm o vậy. Một số khách của quán đó bước vào trong khi bọn em đang nói bằng thứ tiếng Pháp kỳ quặc; họ đều kể như nhau; thật là một người tốt, họ nói, họ không vui khi thấy anh buồn thảm như vậy. Họ nghĩ rất tệ về gia đình anh vì bỏ mặc anh như vậy; chuyện đó không thể xảy ra với người nhà họ, họ nói, và em dám cá nói họ đúng.

“Dù sao, chuyện đó xảy ra sau; đi lãnh sự quán về thì em đi thẳng đến tu viện và gặp cha bề trên. Ông là một ông già người Hà Lan lầm lì sống năm mươi năm ở Trung Phi. Ông kể em câu chuyện mà ông biết; Sebastian tới, giống như ông lãnh sự kể, mặt mày râu ria, xách va li và xin được nhận vào làm thầy giúp việc. ‘Cậu ta rất thành khẩn,’ cha bề trên nói” - Cordelia nhái giọng yết hầu của ông; cô có tài bắt chước, tôi còn nhớ, trong lớp học - “‘Xin đừng nghĩ có nghi ngờ gì trong chuyện đó - cậu ta khá tỉnh táo và khá nghiêm túc.’ Anh muốn vào rừng rậm, sống giữa những người chất phác nhất, tránh xa hết mức có thể đám dân ăn thịt người. Cha bề trên nói: ‘Chúng ta không có dân ăn thịt người nào trong các khu vực truyền giáo.’ Anh nói, à, vậy thì cả người lùn nữa, hay một ngôi làng mọi rợ đâu đó trên sông, hay người hủi, người hủi là dễ sợ nhất. Cha bề trên nói: ‘Chúng ta có rất nhiều người hủi, nhưng họ sống trong các khu định cư với bác sĩ và các xơ. Mọi thứ rất quy củ.’ Anh ấy lại ngẫm nghĩ rồi nói có lẽ chăm sóc người hủi không phải công việc anh muốn làm, nếu không có nhà thờ nhỏ nào bên sông - anh thấy không, bấy lâu anh ấy vẫn muốn có một con sông để trông coi khi tu sĩ đi vắng. Cha bề trên nói: ‘Có, có những nhà thờ như vậy. Giờ kể ta nghe về con.’ ‘Ồ, con chả là gì cả,’ anh nói. ‘Chúng ta gặp một gã kỳ quặc,’ “Cordelia lại nhái giọng; “‘nó là một gã kỳ quặc nhưng nó rất thành khẩn.’ Cha bề trên kể cho anh về sơ tu và công cuộc huấn luyện rồi nói: ‘Con không còn trai trẻ nữa. Ta thấy con không được mạnh khỏe.’ Anh nói: ‘Không, con không muốn được huấn luyện. Con không muốn làm những thứ cần huấn luyện.’ Cha bề trên nói: ‘Anh bạn ơi, con cần riêng một nhà truyền giáo,’ thì anh nói: ‘Dạ, tất nhiên.’ Thế là Cha đuổi anh về.

“Hôm sau anh quay lại. Trước đó anh cứ uống suốt. Anh ấy nói anh đã quyết định thành thầy sơ tu và được huấn luyện. ‘Được,’ cha bề trên nói, ‘có vài thứ không được phép đối với một người sống trong rừng. Một trong số đó là uống rượu. Đó không phải điều tệ hại nhất, nhưng dẫu sao cũng khá tai hại. Ta đuổi nó đi.’ Rồi anh cứ đến mỗi tuần hai, ba bận, lần nào cũng say, cho đến khi cha bề trên dặn người gác cổng chặn anh lại không cho vào. Em nói, ‘Ôi trời, con e anh làm phiền Cha lắm,’ nhưng tất nhiên đó là chuyện họ không hiểu ở nơi như vậy. Cha bề trên nói ngắn gọn, ‘Ta không nghĩ ta có thể làm gì được để giúp nó ngoại trừ cầu nguyện.’ Cha là ông già rất ngoan đạo và nhận ra điều đó ở người khác.”

“Sự ngoan đạo sao?”

“Ồ phải, Charles, đó là cái anh phải hiểu về Sebastian. Thế rồi, cuối cùng một hôm người ta thấy Sebastian nằm mê man ngoài cổng chính, anh đã đi bộ ra ngoài - thường anh đi xe - rồi ngã xuống nằm đó cả đêm. Mới đầu họ nghĩ anh lại say; sau họ nhận ra anh bệnh nặng, nên đưa anh vào nhà thương, anh ở đó từ bấy đến nay.

“Em ở lại nửa tháng với anh cho đến khi anh qua được lúc nguy kịch nhất. Anh trông khủng khiếp, không biết là bao nhiêu tuổi nữa, hơi hói với chòm râu rối bời, nhưng anh vẫn có kiểu dễ thương ngày xưa. Họ cho anh riêng một phòng; nó chỉ rộng hơn phòng thầy tu một chút với một cái giường và cây thánh giá và tường sơn trắng. Mới đầu anh không nói được nhiều và không ngạc nhiên gì cả khi thấy em; rồi anh ngạc nhiên và lại không muốn nói nhiều, cho đến ngay trước lúc em đi thì anh kể em nghe mọi điều xảy ra cho anh. Chủ yếu là về Kurt, gã bạn người Đức. À, anh gặp hắn rồi, nên anh đã biết cả. Hắn nghe có vẻ khủng khiếp, nhưng chừng nào Sebastian còn có hắn để chăm lo thì anh còn được vui. Anh nói em là có lúc anh gần như bỏ uống khi anh và Kurt sống chung. Kurt bệnh và có vết thương không chịu lành. Sebastian lo cho hắn đến khi lành hẳn. Rồi họ đi Hy Lạp khi Kurt khỏe lên. Anh biết đấy, dường như người Đức thỉnh thoảng hiểu ra ý niệm về sự đoan chính khi họ đến một xứ cổ điển. Dường như nó có tác động tới Kurt. Sebastian nói hắn trở nên khá giống người khi ở Athens. Rồi hắn bị tống vào tù; em cũng không rõ vì sao; hình như không hẳn lỗi của hắn - cãi cọ gì đó với một quan chức. Khi hắn bị nhốt thì chính quyền Đức tóm được hắn. Đó là lúc chúng gom hết mọi kiều dân từ khắp thế giới để biến họ thành phát xít. Kurt không muốn rời Hy Lạp, nhưng người Hy Lạp không muốn hắn, vậy là hắn bị giải thẳng từ nhà tù với cả lô lốc dân anh chị khác lên tàu Đức về quê nhà.

“Sebastian đi tìm hắn, cả năm trời không tìm ra tung tích. Rồi cuối cùng anh cũng mò ra hắn ăn mặc như quân xung kích trong một thị trấn. Mới đầu hắn không chịu thừa nhận quan hệ với Sebastian; phun ra toàn đặc ngữ chính thức về sự hồi sinh của xứ hắn, và hắn thuộc về đất nước hắn, và tìm thấy sự tự hoàn thiện trong đời sống chủng tộc hắn. Nhưng chuyện đó với hắn chỉ là bề mặt. Sáu năm với Sebastian đã dạy hắn nhiều hơn một năm với Hitler; cuối cùng hắn phủi tay, thú nhận hắn ghét Đức và muốn trốn đi. Em đoán chừng hắn chỉ muốn đi theo tiếng gọi của một cuộc sống an nhàn, ăn bám Sebastian, tắm biển Địa Trung Hải, ngồi quanh quẩn trong quán cà phê, thuê người đánh giày. Sebastian nói chuyện đó không hẳn như vậy; Kurt vừa bắt đầu trưởng thành ở Athens. Có thể anh đúng. Dù sao, hắn quyết định cố thoát ra. Nhưng không thành. Sebastian nói hắn ta luôn dính vào rắc rối dù có làm gì. Họ bắt được hắn và tống vào trại tập trung. Sebastian không thể đến gần hắn hay nghe tin tức gì từ hắn; anh còn không biết hắn ở trại nào; anh lảng vảng gần cả năm ở Đức, lại uống, đến một ngày trong lúc say sưa anh làm quen với một tay vừa ra khỏi trại có Kurt, và biết rằng hắn đã thắt cổ tự vẫn trong lán ngay tuần đầu tiên.

“Vậy là hành trình châu Âu đã kết thúc với Sebastian. Anh quay về Ma-rốc, nơi anh từng thấy hạnh phúc, và trôi dạt xuôi miền duyên hải, nay đây mai đó, cho đến một ngày khi anh tỉnh táo - giờ thì anh uống điều độ rồi - anh ấp ủ ý định bỏ trốn đến chỗ người hoang dã. Và vậy là anh đi.

“Em không khuyên anh ấy về nhà. Em biết anh sẽ không về, và anh còn yếu quá không tranh luận chuyện đó được. Anh dường như khá vui vẻ cho đến khi em đi. Anh sẽ không bao giờ đủ sức vào rừng, tất nhiên, hay đi tu, nhưng cha bề trên sẽ phụ trách anh. Họ có ý biến anh thành một kiểu phụ tá cho gác cổng; thường có vài kẻ ăn chực lẻ tẻ trong tu viện, anh biết đấy; những người không hẳn thuộc về đời sống hay khớp vào nội quy của tu viện. Em cho là chính em cũng thuộc kiểu như vậy. Nhưng vì em lại không uống rượu, nên em có thể hữu dụng hơn.”

Chúng tôi đã đến chỗ rẽ, cây cầu đá ở cuối con hồ nhỏ tận cùng hiện ra, bên dưới nước cuồn cuộn đổ thành thác vào con suối thấp hơn; bên kia, lối đi vòng lại về phía nhà. Chúng tôi dừng ở thành cầu nhìn xuống mặt nước đen thẫm.

“Em từng có cô gia sư nhảy từ cây cầu này xuống trầm mình.”

“Có, anh biết.”

“Làm sao anh biết?”

“Đấy là điều đầu tiên anh được nghe về em - trước khi anh gặp em.”

“Kỳ lạ vậy…”

“Em đã nói Julia chuyện về Sebastian chưa?”

“Sơ sơ; không hẳn như em kể anh nghe. Chị chưa từng thương anh ấy, anh biết, như anh thương em.”

“Thương.” Chữ này quở trách tôi; không có thì quá khứ trong động từ “thương” Cordelia dùng.

“Tội nghiệp Sebastian!” Tôi nói. “Đáng thương quá. Kết cục sẽ thế nào đây?”

“Em nghĩ em có thể nói chính xác cho anh nghe, Charles à. Em đã thấy những người khác như anh ấy, và em tin họ đã cận kề với Chúa. Anh ấy sẽ sống tiếp, nửa bên trong, nửa bên ngoài cộng đồng, một bóng dáng quen thuộc lảng vảng với cây chổi và chùm chìa khóa. Anh ấy sẽ trở thành người được ưu ái với các Cha lớn tuổi cưng quý, và trở thành trò đùa cho các thầy sơ tu. Ai cũng sẽ biết chuyện anh uống rượu; anh sẽ lặn đâu mất độ ba ngày mỗi tháng, và họ đều sẽ gật đầu nhoẻn cười và nói bằng đủ giọng khác nhau, ‘Anh bạn Sebastian lại đang chè chén rồi,’ và rồi anh sẽ quay lại, xộc xệch và trơ tráo, tận tụy hơn một, hai ngày trong nhà nguyện. Có lẽ anh sẽ có những chỗ nho nhỏ trong vườn mà anh giấu một chai rồi thỉnh thoảng lén làm một ngụm. Họ sẽ đem anh ra làm người hướng dẫn, mỗi khi họ có khách nói tiếng Anh đến thăm, và anh sẽ cực kỳ dễ thương đến mức trước khi đi, họ sẽ hỏi về anh và có lẽ được mách nước là anh có các mối giao thiệp với quý tộc ở quê nhà. Nếu anh sống đủ thọ, các thế hệ nhà truyền giáo ở đủ mọi miền hẻo lánh sẽ nghĩ về anh ấy như một nhân vật già dặn kỳ lạ không hiểu sao xuất hiện trong Hội thời họ còn đi học, và nhớ đến anh trong các Thánh lễ. Anh sẽ mắc những thói tật sùng đạo nho nhỏ, những cuồng tín mãnh liệt của riêng anh; người ta sẽ thấy anh trong nhà nguyện vào những lúc khó hiểu còn khi người ta chờ thì lại không thấy anh đâu. Thế rồi một sáng, sau một chầu say sưa, anh được người ta tìm thấy trong tình trạng hấp hối ở cổng, và chỉ có mí mắt chớp là cho thấy anh còn ý thức khi họ làm lễ ban thánh thể cuối cùng cho anh. Đó không phải cách đi qua cuộc đời tệ lắm.”

Tôi nghĩ đến chàng trai với con gấu bông dưới cây dẻ ra hoa. “Đó không phải cái ta có thể thấy trước,” tôi nói. “Anh cho là anh ấy không đau khổ?”

“Ồ có chứ, em nghĩ anh ấy có đau khổ. Ta không thể biết nỗi khổ của anh ấy như thế nào, khi đã tàn tạ như thế - không phẩm giá, không sức mạnh ý chí. Không ai chưa từng trải qua đau khổ mà thánh thiện được. Nó mang hình dạng như vậy với anh ấy… Em đã thấy quá nhiều đau khổ trong vài năm qua; sớm thôi sẽ có rất nhiều thứ xảy đến cho tất cả mọi người. Đó là mùa xuân tình yêu…” Và rồi để hạ cố với sự ngoại đạo của tỏi, cô nói thêm: “Anh ấy ở một nơi thật đẹp, anh biết không, bên bờ biển - những tu viện trắng, một tháp chuông, từng luống rau xanh, và một thầy tu tưới cho chúng khi mặt trời lặn.”

Tôi cười. “Em biết anh sẽ không hiểu chứ?”

“Anh với Julia…” Cô nói. Và rồi, khi chúng tôi đi tiếp tới nhà, có hỏi: “Tối qua khi gặp em anh có nghĩ, ‘Cordelia tội nghiệp, một đứa trẻ dễ thương vậy mà lại lớn lên thành một bà cô sùng đạo tầm thường, toàn làm việc thiện?’ Anh có nghĩ em ‘thui chột’?”

Đó không phải lúc để quanh co. “Có,” tôi nói, “anh đã nghĩ như vậy; bây giờ thì không như vậy lắm.”

“Buồn cười thật,” cô nói, “đó chính là cái từ em nghĩ đến về anh và Julia. Khi bọn mình trên phòng trẻ với vú. ‘Đam mê thui chột,’ em nghĩ.”

Cô nói với cái biến điệu dịu dàng, chút châm chọc di truyền từ mẹ cô, nhưng về sau tối đó những lời này quay lại với tôi nhức nhối.

Julia mặc váy thêu Trung Hoa cô thường bận khi chúng tôi ăn tối một mình ở Brideshead; đó là cái váy mà sức nặng và những nếp gấp cứng gò ép phong thái khoan thai của cô; cổ cô vươn lên mỹ miều với cái kiềng vàng; hai bàn tay nằm yên giữa các con rồng trong lòng. Tôi đã sung sướng thấy cô như vậy không biết bao đêm, và đêm ấy, nhìn cô khi cô ngồi giữa ánh lò sưởi và cây đèn có chao, không sao ngoảnh đi vì yêu vẻ đẹp của cô, tôi bỗng nghĩ, “Còn lúc nào khác mình cũng thấy nàng thế này không? Tại sao mình lại nhớ đến một thoáng ảo ảnh khác?” Và tôi chợt nhớ lại đây là cách cô ngồi trên tàu, trước cơn bão; cô trông thế này, và tôi nhận ra rằng cô lấy lại cái phong thái mà tôi tưởng cô đã đánh mất hẳn, nỗi buồn kỳ diệu đã kéo tôi lại với cô, cái vẻ thui chột dường như muốn nói, “Chắc em được sinh ra vì một dụng đích nào khác hơn là thế này chứ?”

Đêm đó tôi tỉnh giấc trong bóng tối và nằm nghĩ đi nghĩ lại về cuộc trò chuyện với Cordelia. Cái cách tôi nói, “Em biết anh sẽ không hiểu chứ?” Dường như tôi thấy mình thường xuyên dừng phắt lại, như con ngựa đang tung vó bỗng không chịu vượt một chướng ngại vật, cưỡng lại đinh thúc ngựa, quá nhút nhát không dám đưa mũi tới và nhìn thứ chướng ngại vật đó.

Một hình ảnh khác hiện ra trong trí tôi, về một túp nhà Bắc Cực và một người bẫy thú lẻ loi mặc áo lông thú với đèn dầu và củi lửa; bên trong mọi thứ đều khô ráo, ngăn nắp và ấm áp, còn bên ngoài trận bão tuyết cuối cùng của mùa đông hoành hành và tuyết dồn bên cửa. Một khối sức nặng lớn lặng lẽ từ từ ép lên thanh gỗ; then cửa căng lên trong chốt; từng phút một trong bóng tối bên ngoài cái đụn trắng cứ niêm phong cửa lại, cho đến khi khá sớm thôi, vào lúc gió lặng và mặt trời ló ra trên những con dốc đóng băng và băng tan đông thành khối sẽ xê dịch, trượt, đổ nhào, dồn sức nặng, sớm thôi cho đến khi cả sườn đồi dường như đang đổ xuống, và túp nhà nhỏ xíu sáng đèn này sẽ mở toang, tan thành từng mảnh và không còn gì, lăn theo cơn tuyết lở xuống khe sâu.

Năm

Vụ ly dị của tôi, hay đúng ra của vợ tôi, sẽ được xử vào đúng khoảng thời gian Brideshead cưới. Vụ của Julia thì phải ba tháng sau; trong khi đó thì trò chơi đổi chỗ - dời đồ đạc của tôi từ nhà cha xứ đến căn hộ tôi, đồ đạc của vợ tôi từ căn hộ tôi về nhà cha xứ, đồ đạc của Julia từ nhà Rex và từ Brideshead đến căn hộ tôi, đồ đạc của Rex từ Brideshead về nhà anh ta, và đồ đạc của bà Muspratt từ Falmouth đến Brideshead - đang ở cao trào và tất cả chúng tôi, ở nhiều mức độ khác nhau, trở thành đám vô gia cư. Đúng lúc đó chúng tôi được lệnh tạm hoãn và Hầu tước Marchmain, có sở thích làm chuyện kịch tính không đúng lúc, rõ ràng là tiền thân cho sở thích của người con trai trưởng, tuyên bố ý định về lại Anh sống những năm cuối đời ở nhà cũ khi xem xét tình hình quốc tế.

Thành viên duy nhất trong nhà có lợi từ sự thay đổi này là Cordelia, cô đã bị bỏ rơi thảm hại trong cảnh náo loạn. Thật ra Brideshead đã đưa ra đề nghị chính thức cho cô cân nhắc, đó là cô hãy cứ coi nhà anh là nhà cô chừng nào cô thấy tiện, nhưng khi cô phát hiện rằng chị dâu cũng đề xuất cho con bà ta vào đó ở trong kỳ nghỉ ngay sau đám cưới, dưới sự trông nom của một người chị và bạn của người chị bà ta, Cordelia cũng quyết định dọn đi, và đang tính chuyện tự thân gầy dựng ở Luân Đôn. Giờ cô thấy mình được phong lên làm chatelaine* như nàng Lọ Lem, trong khi anh cô và vợ, cho đến lúc ấy vẫn tưởng họ sẽ nắm quyền điều khiển hoàn toàn trong vài ngày nữa, lại không có chốn nương thân; các giấy tờ chuyển nhượng, in nổi và sẵn sàng để ký, được cuốn lại, cột, cất trong một hộp thiếc đen ở Lincoln’s Inn. Chuyện đó thật cay đắng cho bà Muspratt; bà không phải một phụ nữ tham vọng; một người không thuộc tầng lớp quý tộc như Brideshead cũng đã làm bà hết sức hài lòng rồi, nhưng quả là bà khát khao tìm thấy chốn nương thân cho bầy con qua kỳ Giáng sinh. Căn nhà ở Falmouth bị lấy hết đồ đạc và đang được rao bán; hơn nữa, bà Muspratt đã cáo từ chỗ này với chút huênh hoang dễ hiểu về cơ ngơi mới của bà; họ không thể quay lại đó. Bà buộc phải vội vàng dọn đồ đạc của bà từ phòng phu nhân Marchmain sang một nhà để xe ngựa bỏ không và thuê một biệt thự bày biện sẵn ở Torquay. Bà, như tôi đã nói, không phải một phụ nữ có cao vọng, nhưng sau khi đã nâng cao kỳ vọng đến thế rồi, thật chưng hửng khi bị hạ xuống thấp bất thình lình như vậy. Trong làng nhóm thợ đã chuẩn bị bài trí để đón cô dâu vào, bắt đầu gỡ các chữ B trên cờ trang trí và thay vào các chữ M, xóa các dấu chấm của Bá tước và tô vẽ quả cầu và lá dâu trên các vương miện, sửa soạn đón Hầu tước Marchmain trở về.

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: bà chủ lâu đài.

Tin tức về ý định của ông đến tai các luật sư trước, rồi đến Cordelia, rồi đến Julia và tôi, trong một loạt điện tín tới tấp mâu thuẫn nhau. Hầu tước Marchmain sẽ về kịp để dự đám cưới; ông sẽ về sau đám cưới, sau khi đã gặp ông bà Brideshead khi họ đi qua Paris; ông sẽ gặp họ ở Rome. Ông không đủ khỏe để đi lại; ông bắt đầu đi lại rồi; ông có những ký ức không vui về mùa đông ở Brideshead nên phải đến sang xuân và máy sưởi đã được đại tu rồi mới về; ông về một mình; ông sẽ đem theo gia nhân Ý; ông muốn mọi người không thông báo việc ông về sống một đời hoàn toàn ẩn dật; ông sẽ mở một vũ hội. Cuối cùng họ chọn ra một ngày trong tháng Giêng mà hóa ra là ngày thích hợp.

Plender đi trước ông vài ngày; có khó khăn ở đây. Plender không phải thành viên từ đầu trong gia đình Brideshead; ông ta vốn là người hầu của Hầu tước Marchmain trong Kỵ binh nghĩa dũng, và mới gặp Wilcox một lần trong cái dịp đau lòng là vứt bỏ hết mọi hành lý của ông chủ sau khi ông quyết định không quay về sau chiến tranh; lúc ấy Plender là người hầu, chính thức mà nói ông ta vẫn mang vai trò ấy, nhưng trong mấy năm qua ông đã dần trở thành một kiểu phó Giám mục, một người hầu cận người Thụy Sĩ, chăm lo tủ quần áo và khi có dịp hỗ trợ các nhiệm vụ không được cao quý trong nhà, nên thật ra ông đã thành quản gia của cái gia đình biến động và di động đó; thỉnh thoảng ông ta còn tự xưng mình trên điện thoại là “thư ký”. Giữa ông ta và Wilcox là cả bức tường xung đột lợi ích, tuy dễ xuyên thủng nhưng đầy giá lạnh.

May sao hai người lại thích nhau, và chuyện này được phân xử trong một loạt bàn thảo tay ba với Cordelia. Plender với Wilcox trở thành quan hầu chung, như “Kỵ binh” và Cận vệ với địa vị ngang nhau, Plender có lãnh địa riêng là các phòng của Hầu tước còn Wilcox hoạt động trong các phòng chung; người hầu thâm niên này được phát áo khoác đen và được cất nhắc lên làm quản gia, còn người Thụy Sĩ giản dị kia khi tới sẽ có thường phục và đầy đủ địa vị của anh hầu; có tăng lương chung để đáp ứng các chức vị mới, và ai nấy đều hài lòng.

Julia với tôi, rời Brideshead một tháng trước, từng nghĩ chúng tôi không nên quay lại, nhưng đã quay về để tiếp đón ông. Hôm ấy, Cordelia ra ga còn chúng tôi ở nhà để đón ông về. Quả là một ngày ảm đạm có gió dữ. Các công trình phụ và chòi gác được trang hoàng; các kế hoạch đốt lửa trại đêm đó và mời ban nhạc hạng nhì của làng chơi trên hiên đều bị hủy bỏ, nhưng lá cờ của ngôi nhà, không tung bay hai mươi lăm năm rồi, được kéo lên trên trán tường, và đánh phần phật trên bầu trời xám chì. Mặc cho bất kỳ chất giọng khàn khàn nào đang gào vào micro của Trung Âu, và mặc cho bất kỳ máy tiện nào đang quay trong các xưởng chế vũ khí, chuyện Hầu tước Marchmain trở về cũng là chuyện quan trọng hàng đầu trong vùng ông.

Ông sẽ về đến lúc ba giờ chiều. Julia với tôi chờ trong phòng khách cho đến khi Wilcox, đã thu xếp với trưởng ga để nắm tình hình, thông báo “tàu đã được ra hiệu,” và một phút sau, “tàu vào rồi; Hầu tước đang đến.” Rồi chúng tôi đến mái cổng trước và chờ ở đó cùng các gia nhân cấp cao. Chẳng mấy chốc chiếc Rolls Royce xuất hiện ở nhánh rẽ từ đường xe chạy, theo sau một quãng là hai xe nhỏ. Nó chạy lại; đầu tiên Cordelia bước ra, rồi đến Cara; dừng một chút, một tấm thảm được đưa cho tài xế, một cây gậy cho anh hầu; rồi một chân thận trọng chìa ra. Render đến lúc này đã đứng bên cửa xe; một gia nhân nửa - anh hầu Thụy Sĩ - đã ló ra từ xe nhỏ; cùng nhau họ nâng Hầu tước Marchmain ra ngoài và đặt ông đứng xuống; ông sờ tìm cây gậy, nắm chặt, và đứng một lát lấy sức để chuẩn bị bước lên vài bậc cấp thấp dẫn đến cửa trước.

Julia khẽ buột tiếng thở dài ngạc nhiên và chạm tay tôi. Chín tháng trước chúng tới gặp ông ờ Monte Carlo, khi ấy ông còn mang vẻ phương phi oai vệ, không khác mấy với lần đầu tôi gặp ông ở Venice. Giờ ông đã là một ông già. Render cho chúng tôi biết ông chủ gần đây không được khỏe: ông không chuẩn bị tinh thần cho chúng tôi về chuyện này.

Hầu tước Marchmain đứng cúi đầu và co ro dưới sức ép của áo măng tô, khăn quàng cổ trắng lất phất ở cổ, mũ vải kéo sụp trên trán, mặt ông trắng nhợt và nhăn nheo, mũi đỏ au vì lạnh; nước mắt dồn trên mắt không phải vì cảm xúc mà vì gió đông; ông thở khó nhọc. Cara tém đầu khăn quàng cổ của ông vào và thì thầm gì đó với ông. Ông giơ một bàn tay mang găng lên - một găng tay học trò bằng len xám - và khẽ khàng, mệt mỏi làm cử chỉ chào nhóm ở cửa; rồi thật chậm, nhìn mặt đất trước mặt, ông tiến vào nhà.

Họ cởi áo và mủ và khăn quàng cổ cho ông và áo chẽn da mặc bên trong; sau khi được cởi bỏ y phục, ông dường như càng hốc hác hơn bao giờ hết nhưng trang nhã hơn; ông đã khai trừ vẻ xơ xác vì kiệt sức. Cara vuốt thẳng lại cà vạt cho ông; ông lau mắt bằng một khăn tay in hoa rồi lệt bệt chống gậy đến lò sưởi trong sảnh.

Có một cái ghế nhỏ mang hoa văn phù hiệu bên lò sưởi, một trong cả bộ ghế kê sát tường, với mặt ghế phẳng và nhỏ, không mời gọi người ngồi, chỉ là cái cớ cho hình vẽ huy hiệu cầu kỳ trên lưng ghế; có lẽ chưa từng có ai ngồi xuống chiếc ghế ấy từ khi nó được làm ra, kể cả một anh hầu mệt mỏi; vậy mà Hầu tước Marchmain ngồi xuống đó và chùi mắt.

“Lạnh quá,” ông nói. “Ta đã quên ở Anh lạnh thế nào rồi. Làm ta muốn hết hơi.”

“Con lấy gì cho ngài được không thưa ngài?”

“Không, cảm ơn. Cara, mấy viên thuốc chết bằm đó đâu?”

“Alex, bác sĩ nói không quá ba lần mỗi ngày.”

“Kệ bác sĩ đi. Ta thấy muốn hết hơi rồi.”

Cara lấy ra một lọ màu xanh trong túi xách và Hầu tước Marchmain uống một viên. Dù trong thuốc đó có gì đi nữa thì dường như nó cũng làm ông hồi sinh. Ông vẫn ngồi, hai chân dài chìa ra trước mặt, cây gậy ở giữa, cằm kê trên cán ngà, nhưng ông bắt đầu để ý đến tất cả chúng tôi, chào hỏi chúng tôi và ra lệnh.

“Ta e hôm nay ta không còn manh giáp gì cả; chuyến đi vét sạch ta rồi. Phải chờ một đêm ở Dover. Wilcox, anh đã sửa soạn những phòng nào cho ta rồi?”

“Những phòng ngày xưa của ngài, thưa ngài.”

“Không được đâu; đến khi ta khỏe lại đã. Nhiều bậc thang quá; phải ở tầng trệt. Plender, dọn cho ta một giường dưới nhà.”

Plender với Wilcox liếc nhìn nhau lo lắng.

“Dạ được, thưa ngài. Chúng con sẽ phải để giường vào phòng nào ạ?”

Hầu tước Marchmain nghĩ một lát. “Phòng khách Trung Hoa; với lại, Wilcox này, ‘giường Nữ hoàng’.”

“Phòng khách Trung Hoa, thưa ngài, ‘giường Nữ hoàng’?”

“Phải, phải. Có thể ta sẽ nằm đó ít lâu trong vài tuần tới.”

Phòng khách Trung Hoa là nơi tôi chưa từng thấy họ dùng đến; thật ra thì bình thường ta không được đi quá một khu vực nhỏ được chăng dây trước cửa, vào những ngày tòa nhà mở cửa cho công chúng xem; nó là viện bảo tàng lộng lẫy, không ở được, để đồ chạm khắc rồi đồ sứ sơn mài và màn trướng vẽ lối Chippendale; giường Nữ hoàng, cũng là một tác phẩm trưng bày, là một lọng lớn bằng vải nhung như baldachino* ở nhà thờ St. Peter. Tôi tự hỏi, phải chăng Hầu tước Marchmain đã định liệu việc quàn linh cữu cho chính mình trước khi ông rời nắng ấm nước Ý? Phải chăng ông đã nghĩ đến nó trong cơn mưa quất vun vút trên hành trình dài, bực dọc của ông? Có phải nó đến với ông vào khoảnh khắc ấy, một ký ức bừng tỉnh về tuổi thơ, một giấc mơ từ thời phòng trẻ - “Bao giờ lớn lên mình sẽ ngủ trên giường Nữ hoàng trong phòng khách Trung Hoa” - thần thánh hóa sự vĩ đại của tuổi trưởng thành?

•

Tiếng Ý trong nguyên tác: lọng.

Chắc chắn ít có sự kiện gì gây nhiều xáo động trong nhà hơn. Một ngày được chúng tôi dự đoán là một dịp trọng thể đã trở thành một ngày cực kỳ mệt nhọc; các cô hầu bắt đầu nhóm lò sưởi, cất bao phủ đi, trải khăn ra; đàn ông mặc tạp dề, mọi khi chẳng bao giờ thấy, lo xê dịch đồ đạc bàn ghế; thợ mộc của gia đình được gom về để tháo cái giường. Nó được dỡ thành từng bộ phận để đưa xuống cầu thang, rải rác suốt buổi chiều; từng mái đua to bọc nhung, kiểu Rococo; các cột xoắn, mạ vàng và bọc nhung làm cột giường; những thanh gỗ thô không mài bóng, để giấu đi, thực hiện các chức năng cấu trúc, không nhìn thấy bên dưới lọng; lông vũ nhuộm màu, mọc lên từ quả trứng đà điểu mạ vàng và lắp ở đỉnh lọng; cuối cùng, các tấm đệm mà phải bốn người đàn ông toát mồ hôi hột mới khiêng được mỗi tấm. Hầu tước Marchmain dường như thấy khuây khỏa nhờ hệ quả từ ý thức của mình; ông ngồi bên lò sưởi nhìn cảnh lăng xăng, trong khi chúng tôi đứng thành nửa vòng tròn - Cara, Cordelia, Julia, và tôi - nói chuyện với ông.

Máu huyết đã trở lại trên má ông và ánh tinh anh về trong mắt. “Brideshead với vợ đã ăn tối với ta ở Rome,” ông nói. “Vì ta đều là người trong nhà” - và mắt ông mỉa mai đưa từ Cara sang tôi - “ta có thể nói không dè dặt. Ta thấy chị ta thật tệ hại. Phu quân trước của chị ta, ta hiểu, là dân đi biển cho nên có lẽ gã ta không mấy kỹ tính, nhưng làm sao mà con trai ta, ở tuổi ba mươi tám chín chắn, được quyền tha hồ lựa chọn giữa đám phụ nữ Anh, trừ phi mọi chuyện đã thay đổi quá nhiều rồi, lại có thể bằng lòng với Beryl - ta cho là ta phải gọi chị ta như vậy…” Ông hùng hồn bỏ dở câu.

Hầu tước Marchmain không tỏ ý muốn nhúc nhích, nên lát sau chúng tôi kéo ghế lại gần - những cái ghế nhỏ, dệt huy hiệu, vì mọi thứ khác trong sảnh đều nặng nề - và ngồi quanh ông.

“Ta dám chắc đến hè ta mới khỏe lại,” ông nói. “Ta mong bốn người sẽ giải khuây cho ta.”

Dường như lúc này chúng tôi chẳng làm được gì nhiều để giải tỏa bầu không khí có phần âm u; thật ra ông mới là người vui tươi nhất trong chúng tôi. “Nói ta nghe,” ông nói, “hoàn cảnh quen biết của Brideshead.”

Chúng tôi kể ông nghe những gì mình biết.

“Hộp diêm,” ông nói. “Hộp diêm. Ta nghĩ chị ta đã quá tuổi sinh nở.”

Trà được mang tới lò sưởi trong sảnh cho chúng tôi.

“Ở Ý,” ông nói, “không ai tin sẽ có chiến tranh. Họ nghĩ mọi thứ sẽ được ‘dàn xếp’. Julia, ta cho là con không còn được tiếp cận thông tin chính trị? Cara đây may mắn là một công dân Anh theo hôn nhân. Đó không phải chuyện cô ấy thường nhắc đến, nhưng nó hóa ra có thể có giá trị. Trên giấy tờ cô là bà Hicks, có phải vậy không, em yêu? Chúng ta chẳng biết gì mấy về ông Hicks, nhưng dẫu sao chúng ta sẽ biết ơn ông ta, nếu chiến tranh xảy ra. Còn anh,” ông nói, quay qua tấn công tôi, “anh chắc chắn sẽ thành một họa sĩ thực thụ chứ?”

“Thưa không. Thật ra thì lúc này con đang thương lượng để có một nhiệm vụ trong Lực lượng Dự bị Đặc biệt.”

“Ồ, nhưng anh nên làm một họa sĩ chứ. Ta quen một người thuộc đội kỵ binh tham gia cuộc chiến gần nhất, trong nhiều tuần - cho đến khi chúng ta ra mặt trận.”

Cái tính châm chọc này mới mẻ. Tôi vẫn luôn nhận thấy bộ khung ác ý bên dưới phong cách lịch duyệt của ông; giờ nó lồi lên như xương nhọn qua lớp da chảy nhão.

Đến tối giường mới xong; chúng tôi đi xem, lúc này Hầu tước Marchmain bước khá nhanh nhẹn qua các phòng xen giữa.

“Ta chúc mừng các anh. Nó thật sự trông rất được. Wilcox, ta nhớ hình như có một chậu bạc và bình đựng nước - chúng để trong phòng nhà ta gọi là ‘phòng thay đồ Hồng y’, ta nghĩ vậy - thử để chúng trên bàn nhỏ đây. Vậy thì nếu anh nói Plender với Gaston đến gặp ta, hành lý cứ để mai cũng được - chỉ cần cái rương áo và mấy vật dụng để dùng buổi đêm thôi. Plender sẽ biết. Nếu anh để Plender và Gaston lại đây cho ta, ta sẽ đi nằm. Ta sẽ gặp nhau sau; mọi người sẽ ăn tối ở đây và giải khuây cho ta.”

Chúng tôi quay người đi ra; khi tôi đến cửa thì ông kêu lại.

“Trông rất ổn, phải không?”

“Rất ổn.”

“Anh có thể vẽ nó chứ, hả - và gọi nó là Giường người sắp chết?”

⁎

“Phải,” Cara nói, “ông ấy về nhà chờ chết.”

“Nhưng khi mới về ông nói rất tự tin về chuyện bình phục mà.”

“Đó là vì ông bệnh nặng quá. Khi tỉnh táo, ông biết mình sắp chết và chấp nhận. Bệnh tình ông cứ sồi sụt; một ngày, đôi khi vài ngày liền, ông mạnh khỏe tươi tỉnh và lúc đó ông sẵn sàng chết, rồi ông lại suy sụp và sợ hãi. Tôi không biết sẽ thế nào khi ông càng lúc càng sa sút. Rồi cái gì đến cũng phải đến. Các bác sĩ ở Rome phán ông còn chưa đầy một năm. Có người từ Luân Đôn sẽ cho chúng ta biết thêm, chắc mai anh ta tới.”

“Là bệnh gì vậy?”

“Tim của ông; một bệnh tim nào đó có tên dài loằng ngoằng. Ông đang chết vì một từ dài loằng ngoằng.”

Tối hôm ấy Hầu tước Marchmain cao hứng; căn phòng có một vẻ Hogarth, bàn ăn dọn cho bốn người chúng tôi bên lò sưởi thô kệch kiểu chinoiserie*, và ông già dựa trên đám gối, nhấp sâm banh, nếm, khen ngợi, và không ăn được loạt món ăn đã chuẩn bị mừng ông về nhà. Nhân dịp này Wilcox đã đem ra cái đĩa vàng mà tôi chưa từng thấy được sử dụng trước đây; cái đó, các gương soi mạ vàng, đồ sơn mài và màn trướng của chiếc giường sang trọng và áo choàng quan lại Trung Hoa mà Julia mặc tạo cho cảnh này một vẻ giống như kịch câm, như hang động của Aladdin.

•

Đồ mỹ nghệ Trung Hoa.

Đúng phút cuối, lúc chúng tôi rút lui, tinh thần ông lại chùng xuống.

“Ta sẽ không ngủ được,” ông nói. “Ai sẽ ngồi với ta? Cara, carissima, em mệt rồi. Cordelia, con trông một giờ trong Gethsemane* này được không?”

•

Gethsemane là khu vườn dưới chân núi ô liu, nơi chúa Jesus và các môn đệ cầu nguyện đêm trước ngày đóng đinh thập giá.

Sáng ra tôi hỏi cô đêm qua thế nào.

“Ba đi ngủ gần như tức thì. Em vào thăm ông lúc hai giờ để cời lò sưởi; đèn vẫn mở, nhưng ông lại ngủ thiếp đi. Chắc ông đã dậy bật đèn; ông phải ra khỏi giường để làm vậy. Em nghĩ có lẽ ông sợ bóng tối.”

Với kinh nghiệm làm ở trạm xá, Cordelia phải chăm sóc ba là lẽ tự nhiên. Hôm ấy khi các bác sĩ đến thì họ dặn dò cô, một cách máy móc.

“Tôi với anh hầu có thể chăm sóc cho ông cho đến khi tình hình trở nặng,” cô nói. “Ta không cần y tá trong nhà trước khi phải cần họ.”

Ở giai đoạn này các bác sĩ không có gì để khuyên trừ chuyện giữ cho ông thoải mái và cho vài thứ thuốc khi ông lên cơn đau.

“Còn bao lâu?”

“Tiểu thư Cordelia, có người già cốc đế mà vẫn đi lại phăm phăm dù bác sĩ tiên đoán họ chỉ sống được một tuần. Tôi đã học được một điều trong nghề y; không bao giờ tiên đoán.”

Hai người này đã lặn lội đường xa đến để nói cô chuyện này; ông bác sĩ trong vùng có mặt ở đó để nghe cùng lời khuyên này bằng thuật ngữ chuyên môn.

Đêm ấy Hầu tước Marchmain lái sang chủ đề con dâu mới; nó chưa bao giờ rời xa tâm trí ông lâu, tìm được cách diễn đạt bằng nhiều bóng gió tinh ranh trong ngày; giờ ông nằm ngửa trên gối và nói hồi lâu về bà ta.

“Trước đây ta chưa hề xúc động gì nhiều trước sự sùng đạo của gia đình,” ông nói, “nhưng quả tình là ta thất kinh trước cái viễn cảnh Beryl chiếm cái nơi từng là chỗ của mẹ ta trong nhà này. Sao cái cặp hậu đậu đó có thể ngồi đây không có con cái trong khi chỗ này cứ rệu rã dần? Ta sẽ không giấu giếm với các con là ta đã bắt đầu thấy ghét Beryl.

“Có lẽ thật không may là ta với chúng nó lại gặp nhau ở Rome. Ở chỗ nào khác thì ắt còn dễ thông cảm hơn. Vậy nhưng, thử nghĩ mà xem, ta có thể gặp chị ta ở đâu mà không thấy phát gớm? Chúng ta ăn tối ở Ranieri; đó là một quán ăn nhỏ yên tĩnh ta vẫn lui tới nhiều năm - chắc chắn mọi người biết. Beryl dường như lấp hết chỗ đó. Ta, đương nhiên là chủ tiệc, dù nghe Beryl ép con trai ta ăn, mọi người ắt sẽ nghĩ ngược lại. Brideshead bao giờ cũng là thằng bé tham lam; một người vợ biết lo cho nó sẽ tìm cách kiềm chế nó. Nhưng thôi, chuyện đó cũng không mấy quan trọng.

“Chị ta chắc chắn đã nghe ta là người có đời sống khác thường. Ta chỉ có thể mô tả thái độ của chị ta với ta là xỏ lá. Một lão già hư đốn, đó là cái chị ta nghĩ về ta. Ta cho là chị ta đã gặp những lão đô đốc hư hỏng nên biết phải chiều lòng bọn họ thế nào… Ta không dám nhắc lại cuộc chuyện trò của chị ta. Ta sẽ cho mọi người một ví dụ.

“Sáng đó chúng đã đến diện kiến ở Vatican; một lời chúc phúc cho hôn nhân của chúng nó - ta đã không chú ý theo dõi - ta đoán chuyện kiểu như vậy từng xảy ra rồi, với một ông chồng nào trước đó, với một Giáo hoàng nào trước đó. Chị ta mô tả khá sôi nổi, trong dịp trước chị ta đã đi với cả đoàn các cặp mới cưới, chủ yếu là người Ý đủ mọi cấp bậc, một số cô gái đơn giản hơn mặc váy cưới, và người này khen người kia, các chú rể săm soi các cô dâu, so sánh cô dâu của mình với của người khác, cứ thế. Rồi chị ta nói, ‘Lần này, tất nhiên, bọn con làm lễ riêng, nhưng ba biết không, thưa Hầu tước Marchmain, con cảm thấy như con mới là người dẫn cô dâu vào*.’

•

Ở đây có một sự chơi chữ giữa cô dâu (bride) và Brideshead.

“Câu đó nói ra vô duyên vô cùng. Ta vẫn chưa hiểu hết ý chị ta. Chị ta chơi chữ tên con ta, hay mọi người có nghĩ chị ta ám chỉ sự trong trắng không có gì phải nghi ngờ của nó? Ta nghĩ là cái sau. Dù sao, chúng ta đã trải qua buổi tối với kiểu bông đùa như vậy.

“Ta không nghĩ chị ta sẽ hoàn toàn thoải mái ở đây, đúng không? Ta sẽ bỏ nó lại cho ai? Người thừa kế tới ta là hết, mọi người biết đó. Sebastian, trời hời, không bàn đến rồi. Ai muốn chỗ này? Quis? Em có muốn nó không, Cara? Không, tất nhiên là không rồi. Cordelia? Ta nghĩ ta sẽ để nó lại cho Julia với Charles.”

“Tất nhiên là không rồi ba, nó là của Bridey.”

“Và… của Beryl sao? Ta sẽ sớm gọi Gregson xuống rồi xem xét vấn đề này. Đã đến lúc ta xem lại di chúc rồi; nó đầy những điều phi lý và lỗi thời… Ta thà cho Julia vào đây sống còn hơn; tối nay trời rất đẹp, chao ôi; luôn rất đẹp; thích hợp hơn nhiều, nhiều lắm.”

Không lâu sau chuyện này ông cho người lên Luân Đôn gọi luật sư, nhưng ngày ông ta tới, Hầu tước Marchmain lên cơn đau tim nên không chịu tiếp ông ta. “Vẫn còn nhiều thời gian,” ông nói, giữa những cơn thở dốc nặng nhọc lấy hơi, “hôm khác, khi ta khỏe hơn,” nhưng việc chọn người thừa kế vẫn thường trực trong tâm trí ông, và ông thường nhắc đến lúc Julia và tôi cưới nhau và sở hữu căn nhà.

“Em có nghĩ ba thật tình muốn để nhà lại cho ta không?” Tôi hỏi Julia.

“Có, em nghĩ ba có.”

“Nhưng chuyện đó tệ hại cho Bridey.”

“Thế sao? Em không nghĩ anh ấy quan tâm lắm đến chỗ này. Em thì có, anh biết đây. Anh ấy với Beryl sẽ hài lòng hơn trong một ngôi nhà nhỏ đâu đó.”

“Em định nhận nó?”

“Tất nhiên. Ba có quyền để lại nó cho ai ba muốn. Em nghĩ anh với em có thể rất hạnh phúc ở đây.”

Chuyện đó mở ra một viễn cảnh; viễn cảnh ta có được khi rẽ vào đường lớn giữa hai hàng cây xanh, như lần đầu tôi thấy với Sebastian, một thung lũng biệt lập, những con hè thấp dần và xa xăm, tòa nhà xưa ở tiền cảnh, phần còn lại của thế giới hoang phế và bị lãng quên; một thế giới có sự thanh bình cùng tình yêu và cái đẹp riêng; một giấc mơ của người lính trong doanh trại nơi xứ người; có lẽ chẳng khác nào viễn cảnh mà một chóp cao đền thờ đem lại sau những ngày đói khát trong hoang mạc và những đêm bị chó rừng lảng vảng. Tôi có cần trách mình nếu thỉnh thoảng tôi bị ảo mộng hay không?

Những tuần đau ốm cứ kéo dài và cuộc sống trong nhà bắt nhịp với sức khỏe yếu dần của người bệnh. Có những hôm Hầu tước Marchmain mặc lễ phục, khi ông đứng bên cửa sổ hay đi lại bên cánh tay dìu đỡ của người hầu từ lò sưởi này đến lò sưởi khác, qua các phòng ở tầng trệt, khi khách đến rồi đi - hàng xóm và người trong điền trang, bạn làm ăn từ Luân Đôn - các bưu phẩm sách mới được mở ra và bàn thảo, một cây dương cầm được dời vào phòng khách Trung Hoa; một lần vào cuối tháng Hai, vào một ngày duy nhất nắng rực rỡ không ngờ, ông cho gọi xe và ra đến tận sảnh, mặc áo khoác lông vào, và tiến đến cửa trước. Rồi bỗng ông hết hứng đi, nói: “Thôi chưa phải bây giờ. Để sau. Một ngày mùa hè,” lại vịn cánh tay người hầu và được dìu vào lại ghế. Một lần ông có hứng đổi phòng và dặn dò cặn kẽ để dọn đến phòng Họa Khách; chinoiserie, ông nói, quấy rầy giấc ngủ của ông - ông để mở tất cả đèn đuốc ban đêm - nhưng lại hết can đảm, hủy mọi kế hoạch, và vẫn giữ phòng mình.

Những ngày khác ngôi nhà nín lặng khi ông ngồi cao trên giường, dựa vào gối, thở khó nhọc; ngay cả khi ấy ông cũng muốn có chúng tôi bên cạnh; đêm hay ngày gì ông cũng không chịu được việc ở một mình; khi ông không nói được thì mắt ông dõi theo chúng tôi, và nếu có ai rời phòng ông thường trông khổ sở, và Cara, thường ngồi dựa gối hàng giờ liền bên ông, vòng tay qua cánh tay ông dỗ dành, “Ổn thôi, Alex, con bé sẽ quay lại mà.”

Brideshead cùng vợ đi nghỉ tuần trăng mật về và ở lại vài đêm; đó là một trong những thời điểm tồi tệ, và Hầu tước Marchmain không chịu cho họ lại gần ông. Đó là lần đầu Beryl đến thăm, và bà ta sẽ không được tự nhiên nếu không tỏ ra tò mò về cái sắp sửa và hứa hẹn sớm trở thành nhà của bà. Beryl cũng tương đối tự nhiên, và xem xét khá kỹ lưỡng chỗ này trong những ngày ở đó. Trong cảnh hỗn loạn lạ lùng do bệnh tình của Hầu tước Marchmain gây nên, chắc hẳn là nó cần trau chuốt hơn nhiều; một đôi lần bà ta nhắc đến cách các tòa nhà bề thế tương tự được quản lý ở nhiều tòa nhà quốc hội mà bà ta từng đến. Ban ngày Brideshead dẫn bà ta đi thăm các tá điền, còn tối đến, bà ta nói với tôi về hội họa, hay với Cordelia về bệnh viện, hay với Julia về áo xống, với vẻ an tâm vui vẻ. Cái bóng phản trắc, cái nhận thức rằng những kỳ vọng chính đáng của họ bấp bênh ra sao, thảy đều đến từ một phía. Tôi không dễ chịu với họ; nhưng đó không phải chuyện mới mẻ đối với Brideshead; trong cái giới hạn nhỏ bé dè dặt anh ta di chuyển bên trong, tội lỗi của tôi không bị nhìn thấy.

Cuối cùng thì rõ ràng Hầu tước Marchmain không muốn gặp họ thêm nữa. Một mình Brideshead được cho vào một phút để cáo từ; rồi họ ra về.

“Anh chị chẳng làm gì được ở đây,” Brideshead nói, “và chuyện đó khiến Beryl rất buồn phiền. Anh chị sẽ quay lại nếu tình hình xấu đi.”

Những đợt bệnh nặng kéo dài lâu hơn và xuất hiện thường xuyên hơn; chúng tôi thuê một y tá. “Tôi chưa từng thấy phòng nào như vậy,” cô ta nói, “không ở đâu giống như vậy; không có tiện nghi nào kiểu thế này.” Cô ta cố đưa bệnh nhân lên lầu, ở đó có nước máy, phòng thay đồ cho cô ta, một giường hẹp “hợp lý” cô ta có thể “xoay xở” - cái cô ta đã quen - nhưng Hầu tước Marchmain không chịu đi. Chẳng mấy chốc, ông không còn phân biệt được ngày hay đêm, một y tá thứ hai được cho ở lại; các chuyên gia lại từ Luân Đôn xuống; họ khuyên một chế độ điều trị mới và khá táo bạo, nhưng cơ thể ông dường như đã mệt mỏi với mọi thuốc men và không phản ứng. Ít lâu sau thì đã không còn những đợt khỏe khoắn, chỉ còn những dao động chốc lát trong tốc độ suy sút của ông.

Brideshead được gọi đến. Lúc đó là kỳ lễ Phục sinh và Beryl bận bịu với bầy con. Anh ta đến một mình, và sau khi đứng im lặng ít phút bên cha, người cha thì ngồi im lặng nhìn anh ta, anh ta rời phòng và vào nói với chúng tôi đang ở trong thư phòng, “Ba phải gặp linh mục.”

Đây không phải lần đầu vấn đề này nảy sinh. Những hôm đầu, khi Hầu tước Marchmain mới về, cha xứ đã đến thăm cho phải phép - vì nhà nguyện đã đóng cửa nên có nhà thờ mới và nhà linh mục ở Melstead. Cordelia cáo lỗi vì phải cho ông về, nhưng khi ông đi rồi thì cô nói: “Chưa đâu. Ba chưa cần ông ấy.”

Lúc đó Julia, Cara và tôi có mặt ở đó; mỗi người đều có điều muốn nói, cất lời, và nghĩ lại nên thôi. Chuyện đó chưa bao giờ được nhắc đến giữa bốn người chúng tôi, nhưng Julia, khi có một mình với tôi, nói, “Charles, em thấy rắc rối lớn trước mắt với Giáo hội.”

“Họ không thể để ông ra đi thanh thản hay sao?”

“Họ hiểu từ ‘thanh thản’ rất khác.”

“Chuyện đó sẽ là một sự xúc phạm. Cả đời ông, chưa từng có ai làm rõ quan điểm của mình về tôn giáo hơn thế. Giờ họ sẽ đến, khi tâm trí ông đã lẩn thẩn và ông không còn sức mà kháng cự, và gọi ông là người ăn năn trong giờ phút lâm chung. Cho đến nay anh vẫn có chút tôn trọng Giáo hội của họ. Nếu họ làm một chuyện như vậy thì anh thấy mọi thứ ngu ngốc thiên hạ nói về họ cũng đúng thôi - rằng đó chỉ toàn mê tín và bịp bợm.” Julia không nói gì. “Em không đồng tình à?” Julia vẫn không nói gì. “Em không đồng tình sao?”

“Em không biết, Charles. Em chỉ không biết.”

Và, dù không ai trong chúng tôi nhắc đến chuyện đó, tôi vẫn cảm thấy câu hỏi cứ hiện diện, lớn dần suốt những tuần Hầu tước Marchmain bệnh nặng; tôi thấy điều đó khi Cordelia chạy xe đi lúc sáng sớm đến Thánh lễ; tôi thấy nó khi Cara bắt đầu muốn đi với cô; đám mây nho nhỏ này, cỡ bằng bàn tay người, sắp dâng lên thành cơn bão giữa chúng tôi.

Giờ đây Brideshead, theo kiểu nặng nề, tàn nhẫn của mình, ghim chặt vấn đề xuống trước mặt chúng tôi.

“Ồ, Bridey, anh có nghĩ ba cần không?” Cordelia hỏi.

“Anh sẽ lo liệu để ba cần,” Brideshead đáp. “Mai anh sẽ mời Cha Mackay đến cho ba.”

Nhưng các đám mây tụ lại rồi không tan; không ai trong chúng tôi nói gì. Cara với Cordelia quay lại phòng bệnh; Brideshead tìm cuốn sách, tìm được một cuốn, và bỏ chúng tôi lại.

“Julia,” tôi nói, “ta ngăn cái trò ngớ ngẩn này cách nào đây?”

Cô không đáp một lúc, rồi: “Sao mình phải ngăn?”

“Em biết rõ cũng như anh. Đó chỉ là - chỉ là một việc sai trái.”

“Em là ai mà đi phản đối những việc sai trái?” Cô buồn bã hỏi. “Dù sao, chuyện đó thì có hại gì? Ta hỏi bác sĩ thôi.”

Chúng tôi hỏi bác sĩ, ông ta nói: “Khó nói lắm. Tất nhiên chuyện đó có thể khiến ông ấy hoảng; mặt khác, tôi từng biết nhiều trường hợp việc đó xoa dịu bệnh nhân rất nhiều; tôi còn biết nó có tác dụng như một tác nhân kích thích tích cực. Việc đó tất nhiên thường là niềm an ủi lớn cho người thân. Thật ra tôi nghĩ đấy là chuyện để Hầu tước Brideshead quyết định. Xin nhớ cho, trước mắt không cần lo lắng. Hôm nay Hầu tước Marchmain yếu lắm, mai ông có thể khỏe ra tương đối. Không phải bình thường thì nên chờ ít lâu sao?”

“Thôi, ông ta cũng chẳng giúp được gì mấy,” tôi nói với Julia, khi chúng tôi chia tay ông bác sĩ.

“Giúp sao? Em thật không hiểu sao anh cứ nhất mực không để ba em được ban lễ bí tích sau cùng.”

“Lắm trò phù thủy và đạo đức giả quá.”

“Thế sao? Dù sao thì nó cũng đã diễn ra gần hai ngàn năm rồi. Em không hiểu sao giờ anh bỗng nổi giận.” Giọng cô cao lên; những tháng gần đây cô dễ lên cơn giận. “Vì Chúa, cứ viết cho tờ Times đi; đứng lên phát biểu ở Hyde Park; phát động biểu tình ‘Phế bỏ chế độ Giáo hoàng’ đi, nhưng đừng làm phiền em chuyện đó. Ba em có gặp cha xứ hay không thì có liên quan gì đến anh hay em không?”

Tôi biết những tâm trạng dữ dội này của Julia, như đã xâm chiếm cô ở đài phun nước dưới ánh trăng, và lờ mờ đoán được nguồn cơn; tôi biết không thể làm nguôi ngoai bằng lời lẽ. Tôi cũng không thể nói, vì câu trả lời cho câu hỏi của cô vẫn chưa hình thành; cảm giác số phận của nhiều linh hồn đang xung đột; rằng tuyết đang bắt đầu xê dịch trên những sườn dốc cao.

⁎

Sáng hôm sau Brideshead và tôi ăn sáng với y tá trực đêm, cô ta vừa hết phiên trực.

“Hôm nay ngài ấy tươi tỉnh hơn nhiều rồi,” cô ta nói. “Ngài ấy ngủ rất ngon được gần ba giờ. Khi Gaston đến cạo râu ngài cũng khá liến thoắng.”

“Tốt rồi,” Brideshead nói. “Cordelia đi Thánh lễ rồi. Con bé sẽ chở Cha Mackay về lại đây ăn sáng.”

Tôi đã gặp Cha Mackay vài lần; ông là người Ireland ở Glasgow, một ông trung niên vạm vỡ, thân ái mà khi chúng tôi gặp, đã khéo léo hỏi tôi những câu như, “Anh Ryder, anh có cho rằng họa sĩ Titian thật ra tài hoa hơn họa sĩ Raphael?” Và thậm chí còn nhớ câu trả lời của tôi: “Anh Ryder, để trở lại điều anh đã nói khi lần trước tôi có hân hạnh gặp anh, liệu có đúng không nếu nói họa sĩ Titian…” Và thường kết thúc bằng một suy ngẫm nào đó ví dụ như: “À, quả là niềm khuây khỏa lớn lao cho bất kỳ người đàn ông nào nếu sở hữu tài năng như anh và có thời gian để theo đuổi sở thích như anh.” Cordelia có thể nhái giọng ông ta.

Sáng nay ông ta ăn nhiệt tình, liếc nhìn các tít báo, rồi nói với sự nhanh nhảu chuyên nghiệp: “Cậu Brideshead này, cậu nghĩ linh hồn khốn khổ kia có sẵn lòng gặp ta không?”

Brideshead dẫn ông ra; Cordelia đi theo, và tôi còn lại một mình giữa các món đồ ăn sáng. Chưa đầy một phút tôi đã nghe giọng của cả ba ngoài cửa.

“…chỉ có thể xin lỗi.”

“…linh hồn khốn khổ. Hãy nhớ lấy, nó đang thấy một gương mặt lạ; chỉ thế thôi - một người lạ không ngờ. Ta hiểu rất rõ.”

“…Cha, con xin lỗi… đưa Cha đi xa thế này…”

“Đừng nghĩ gì về chuyện đó, tiểu thư Cordelia. Chà, ta còn bị ném chai vào người ở Gorbals cơ mà… Cứ để ông ấy thong thả. Ta đã biết các trường hợp nặng hơn có cái chết thanh thản, cầu nguyện cho ông ấy đi… ta sẽ quay lại… còn giờ mọi người thứ lỗi, ta lên thăm bà Hawkins một chút. Phải, được mà, ta nhớ đường lên.”

Rồi Cordelia và Brideshead bước vào phòng.

“Em đoán cuộc viếng thăm không thành.”

“Không thành. Cordelia, em chở Cha Mackay về nhà khi ông từ phòng vú xuống được không? Anh sẽ đi gọi điện cho Beryl xem chị cần anh ở nhà khi nào.”

“Bridey, khủng khiếp quá. Ta phải làm gì đây?”

“Ta đã làm mọi thứ có thể lúc này rồi.” Anh ta rời phòng.

Mặt Cordelia trầm trọng; cô lấy miếng thịt muối trong dĩa, chấm mù tạt rồi ăn. “Bridey khốn kiếp,” cô nói, “em đã biết không được rồi mà.”

“Có chuyện gì vậy?”

“Anh có muốn biết không? Bọn em đi một hàng vào đó; Cara đang đọc báo cho ba. Bridey nói, ‘Con đưa Cha Mackay tới gặp ba đây’; ba nói, ‘Cha Mackay, tôi e Cha đã được đưa đến đây vì hiểu lầm. Tôi chưa in extremis* và tôi không phải tín hữu đi lễ trong Giáo hội của cha đã hai mươi lăm năm nay rồi. Brideshead, tiễn Cha Mackay ra.’ Rồi bọn em quay ra và đi khỏi, và em nghe Cara lại đọc báo, Charles à, vậy coi như xong.”

•

Sắp chết.

Tôi mang tin tới cho Julia, cô nằm bên bàn đầu giường đầy báo và phong thư. “Úm ba la đi rồi,” tôi nói. “Thầy pháp đi rồi.”

“Tội ba.”

“Bridey thật tẽn tò.”

Tôi thấy đắc thắng. Tôi đã đúng, mọi người khác đều đã sai, sự thật thắng thế; mối đe dọa tôi cảm thấy lơ lửng trên đầu Julia và tôi từ buổi tối ở đài phun nước đó đã bị đánh bạt, có lẽ tiêu tan mãi mãi; và - giờ tôi có thể thú nhận - còn một chiến thắng nho nhỏ bí mật, đê tiện, không thể giãi bày mà tôi ngấm ngầm ăn mừng. Tôi đoán rằng sự việc sáng ấy đã đẩy xa Brideshead khỏi quyền thừa kế đúng lẽ là của anh ta.

Trong chuyện đó, tôi đã đúng; một người được cử đi gọi các luật sư ở Luân Đôn; một, hai ngày sau ông ta đến và cả nhà đều biết rằng Hầu tước Marchmain đã làm di chúc mới. Nhưng tôi sai khi nghĩ rằng những xung đột về tôn giáo đã bị dập tắt; nó lại bùng lên sau bữa ăn trong tối cuối cùng Brideshead ở lại.

“…Cái ba nói là, ‘tôi chưa in extremis, tôi không phải tín hữu đi lễ trong Giáo hội hai mươi lãm năm nay rồi.’”

“Không phải ‘Giáo hội’, mà là ‘Giáo hội của Cha’.”

“Anh thấy có gì khác nhau đâu.”

“Khác cả đấy.”

“Bridey, ba muốn nói gì thì đã rõ rồi.”

“Anh cho là ba có ý đúng như ba đã nói. Ông muốn nói rằng ông không quen đều đặn nhận thánh thể, và vì lúc này ba chưa hấp hối, ba chưa định đổi lệ.”

“Đó chỉ là ngụy biện.”

“Tại sao thiên hạ luôn nghĩ ta ngụy biện khi ta đang cố nói cho chính xác? Ý ba rõ ràng là ba không muốn gặp linh mục ngày hôm đó, nhưng ba sẽ muốn khi in extremis.”

“Tôi ước gì ai đó giải thích cho tôi,” tôi nói, “ý nghĩa của các thánh thể này là gì. Mọi người muốn nói rằng nếu ba chết một mình thì ba sẽ xuống địa ngục, và rằng nếu một linh mục chấm dầu cho ba…”

“Ồ, không phải dầu,” Cordelia nói, “thứ đó để chữa lành cho ba đấy.”

“Còn kỳ lạ hơn nữa - à thì, linh mục làm gì đó không biết - ba bèn lên thiên đường. Có phải mọi người tin vậy không?”

Cara bèn xen vào: “Tôi nghĩ y tá của tôi hay đó nói với tôi rằng nếu linh mục đến đó trước khi thân xác lạnh thì không sao. Có phải không?”

Mấy người kia quay qua bà.

“Không, Cara, không phải.”

“Tất nhiên không phải.”

“Cô hiểu sai cả rồi, Cara.”

“À, tôi nhớ khi Alphonse de Grenet mất, bà Grenet cho một linh mục nấp ngoài cửa - ông ta không chịu nổi linh mục - rồi ông linh mục được đưa vào trước khi thân xác lạnh; chính bà ấy kể tôi nghe, và họ đọc đủ lễ cầu hồn cho ông ta, tôi cũng đến dự mà.”

“Có lễ cầu hồn thì không nhất thiết ta sẽ lên thiên đường.”

“Bà de Grenet nghĩ vậy.”

“À, bà ta sai rồi.”

“Tín hữu Công giáo mấy người có ai biết linh mục này làm được gì ích lợi không?” Tôi hỏi. “Mọi người chỉ muốn thu xếp để ba được chôn theo đúng thủ tục nhà thờ? Mọi người muốn ba khỏi xuống địa ngục? Tôi chỉ muốn biết.”

Brideshead nói tôi nghe dông dài, và khi anh ta nói xong Cara làm rạn nứt đoàn kết của mặt trận Công giáo khi nói với vẻ ngạc nhiên chất phác, “Tôi chưa từng nghe chuyện đó.”

“Ta hãy nói rõ chuyện này,” tôi nói; “ông phải tỏ ý muốn thực hiện; ông phải tỏ ra ăn năn và muốn được hòa giải; có phải vậy không? Nhưng có Chúa mới biết ông có thật sự tỏ ý muốn hay không; linh mục không biết được; và nếu không có linh mục ở đó, và ông tỏ ý muốn một mình, thì có linh mục hay không cũng chẳng quan trọng. Và rất có thể ý muốn vẫn còn hiệu lực khi một người yếu quá không thể hiện được ra bên ngoài, có phải vậy không? Trước khi chết ông ấy có thể nói dối là luôn luôn có ý muốn hòa giải, và được hòa giải, và Chúa hiểu điều đó; có phải vậy không?”

“Ít nhiều,” Brideshead nói.

“À, vì Chúa,” tôi nói, “thế linh mục để làm gì?”

Có một khoảng im lặng khi Julia thở dài còn Brideshead hít sâu như thể để bắt đầu chia nhỏ hơn nữa các định đề. Trong im lặng Cara nói, “Tôi chỉ biết một điều là tôi sẽ rất thận trọng khi mời linh mục.”

“Chúa phù hộ cho cô,” Cordelia nói, “tôi tin rằng đó là câu trả lời đúng nhất.”

Vậy là chúng tôi bỏ lửng tranh luận, mỗi người vì một lý do khác nhau, nghĩ rằng nó vẫn chưa ngã ngũ.

Về sau Julia nói: “Em ước gì anh đã không khơi mào mấy tranh luận tôn giáo này.”

“Anh không khơi mào.”

“Anh không thuyết phục được ai khác và anh cũng không thật sự thuyết phục được bản thân.”

“Anh chị muốn biết những người này tin gì. Họ nói mọi chuyện đó đều dựa trên logic.”

“Nếu anh để Bridey nói xong thì anh ấy đã giải thích khá logic rồi.”

“Bọn em có bốn người,” tôi nói. “Cara không biết gì về chuyện đó, và có thể tin hoặc không tin; em biết một chút và không tin chữ nào; Cordelia biết cũng chừng đó mà tin điên cuồng; chì có Bridey tội nghiệp biết và tin, và anh nghĩ anh ta có năng lực giải thích khá tồi. Và mọi người đi quanh nói, ‘Ít ra người Công giáo cũng biết họ tin gì.’ Tối nay ta có một cuộc đối chất khá công bằng…”

“Ôi, Charles, đừng huênh hoang. Em sẽ bắt đầu tin chính anh cũng đang hoang mang.”

⁎

Nhiều tuần trôi qua và Hầu tước Marchmain vẫn sống lay lắt. Tới tháng Sáu, vụ ly dị của tôi đã được giải quyết dứt điểm và vợ cũ của tôi tái hôn. Julia sẽ được tự do trong tháng Chín. Hôn nhân của chúng tôi càng đến gần, tôi nhận thấy Julia càng nói về nó u hoài hơn; chiến tranh cũng đang gần hơn - không ai trong chúng tôi nghi ngờ điều đó - nhưng nỗi khát khao dịu dàng, xa vắng, thỉnh thoảng lại có vẻ tha thiết của Julia không bắt nguồn từ bất an bên ngoài; nó cũng bất chợt sa vào những cơn câm hận ngắn ngủi khi cô dường như quăng mình vào vòng kiềm tỏa của tình yêu cô dành cho tôi, như con thú trong lồng húc mình vào chấn song.

Tôi được triệu tập đến văn phòng chiến tranh, phỏng vấn, và đưa vào danh sách phòng trường hợp khẩn cấp; Cordelia cũng vậy, trong một danh sách khác; các danh sách một lần nữa trở thành một phần trong đời sống chúng tôi, như hồi ở trường. Mọi thứ được chuẩn bị sẵn sàng cho “tình trạng khẩn cấp” sắp đến. Không ai trong văn phòng âm u đó nhắc đến từ “chiến tranh”; nó là từ cấm kỵ; chúng tôi sẽ được gọi nếu có “tình trạng khẩn cấp” - không phải trong trường hợp xung đột, một hành vi chủ ý của con người; không có gì rõ ràng và đơn giản như phẫn nộ hay trừng phạt; một tình trạng khẩn cấp; cái gì đó trồi lên từ mặt nước, một con quái thú không có mắt và quật đuôi lên từ đáy sâu.

Hầu tước Marchmain không mấy để tâm đến những sự kiện bên ngoài phòng ông; chúng tôi đem báo đến cho ông mỗi ngày và thử đọc ông nghe, nhưng ông quay đầu trên gối và đưa mắt dõi theo những hoa văn cầu kỳ xung quanh. “Con đọc tiếp nghe?” “Cứ đọc đi nếu con không thấy chán.” Nhưng ông không nhé; thỉnh thoảng đến một cái tên quen thuộc ông thều thào: “Irwin… ta biết hắn - một gã tầm thường”; thỉnh thoảng một câu nhận xét xa xôi: “Người Séc là dân xà ích giỏi; chỉ vậy thôi”; nhưng tâm trí ông đã rời xa thế sự; nó ở đó, ngay tại chỗ, cuộn mình lại; ông không còn hơi sức cho cuộc chiến nào ngoài cuộc vật lộn sống còn đơn độc của riêng ông.

Tôi nói với bác sĩ đến với chúng tôi mỗi ngày: “Ông ấy có ý chí sống tuyệt vời, phải không?”

“Anh muốn diễn đạt như thế sao? Tôi thì sẽ nói là rất sợ chết.”

“Có khác gì không?”

“Ôi trời, có chứ. Ông ấy không có được sức mạnh nhờ sợ hãi, anh biết đấy. Nó làm ông suy yếu dần.”

Ngoài cái chết, ông còn sợ bóng tối và lẻ loi, có lẽ vì chúng giống cái chết. Ông thích có chúng tôi trong phòng và đèn bật sáng cả đêm giữa các hình nhân mạ vàng; ông không mong chúng tôi nói nhiều, mà chính ông là người nói, khẽ đến mức thường chúng tôi không nghe ra; tôi nghĩ ông nói vì đó là giọng nói duy nhất ông tin cậy được, khi nó trấn an ông rằng ông vẫn còn sống; cái ông nói không phải cho chúng tôi, cũng không phải cho đôi tai nào ngoài tai ông.

“Hôm nay đỡ hơn. Hôm nay đỡ hơn rồi. Giờ ta có thể thấy, trong góc lò sưởi, chỗ ông quan cầm cái chuông vàng và cành cây cong queo đang ra hoa bên dưới chân ông ta, hôm qua ta lú lẫn và tưởng cái tháp nhỏ kia là một hình nhân nữa. Ta sẽ sớm thấy cây cầu và ba con cò và biết con đường chạy qua đồi dẫn tới đâu.

“Mai sẽ đỡ hơn. Dòng họ chúng ta sống thọ và cưới muộn. Bảy mươi ba thì chưa phải già lắm. Bà cô Julia, cô của cha ta, sống đến tám mươi tám, sinh ra và chết ở đây, cả đời không lấy chồng, từng thấy lửa trên đồi báo hiệu cho trận Trafalgar, bà ấy luôn gọi nơi này là ‘Nhà Mới’; đó là tên họ đặt cho nó khi ở phòng trẻ và khi ngoài đồng, cái thời toàn người thất học nhớ dai. Mọi người có thể thấy ngôi nhà cũ gần nhà thờ làng; họ gọi cánh đồng đó là ‘Castle Hill,’ cánh đồng của Horlick mà trong đó đất đá gồ ghề và hết nửa là đất hoang, rồi thì toàn những cây tầm ma và thạch nam trong hố sâu quá không cày bừa được. Họ đào đến tận đất nền để lấy đá xây nhà mới; căn nhà đã tồn tại một thế ký khi bà cô Julia chào đời. Đó là gốc rễ của chúng ta trong những vùng trũng hoang ở Castle Hill, giữa thạch nam và tầm ma; giữa các ngôi mộ trong nhà thờ cũ và nhà hát lễ mà không có tu sĩ nào hát.

“Bà cô Julia biết các ngôi mộ, hiệp sĩ tréo chân và Bá tước mặc áo chẽn, Hầu tước như nguyên lão La Mã, đá vôi, thạch cao tuyết hoa, và đá hoa cương Ý; gõ gõ huy hiệu hình cái khiên bằng cây gậy gỗ mun của bà, làm cho mũ sắt kêu leng keng trên đầu ngài Roger già. Hồi đó chúng ta là Hiệp sĩ, Nam tước từ thời Agincourt, những danh dự lớn hơn xuất hiện vào thời các vua George. Chúng đến sau cùng và sẽ đi trước; nhưng lãnh địa Nam tước thì vẫn còn lại. Khi tất cả các con đã chết thì con trai của Julia sẽ được gọi theo tên mà cha ông nó từng mang trước cái thời no đủ này; những ngày cạo lông cừu và những ruộng ngô rộng lớn, những ngày trồng trọt dựng xây, khi đầm lầy được tháo nước và đất hoang được cấy cày, khi người ta xây căn nhà, con trai ông ta thêm vào mái vòm, con trai ông ta mở mang thêm chái và xây đập cho sông. Bà cô Julia nhìn họ xây đài phun nước; nó đã cũ trước khi được đem đến đây, dãi dầu suốt hai trăm năm dưới mặt trời Naples, được chiến hạm thời Nelson đem đến. Chẳng mấy chốc đài phun nước sẽ cạn cho đến khi mưa đổ đầy, làm lá rụng nổi trên mặt bồn; và bên hồ lau sậy sẽ mọc lan và phủ kín nơi đây. Hôm nay đỡ hơn rồi.

“Hôm nay đỡ hơn rồi. Ta đã sống nề nếp, che chắn trước gió lạnh, mùa nào ăn thức nấy, uống rượu vang đỏ hảo hạng, ngủ trong chăn riêng; ta sẽ sống thọ. Khi họ bắt chúng ta xuống ngựa và cho chúng ta ra tiền tuyến thì ta mới năm mươi tuổi; những ông già ở lại hậu cứ, lệnh nói thế, nhưng Walter Venables, sĩ quan chỉ huy của ta, láng giềng gần nhà, nói: ‘Anh cũng khỏe khoắn như người trẻ nhất trong số họ, Alex ạ.’ Ta đã như vậy; ta đang như vậy lúc này, giá mà ta thở được.

“Không có không khí; không có gió lay dưới lọng nhung. Khi mùa hè đến,” Hầu tước Marchmain nói, không còn biết đến lúa chín và quả mọng và ong no mật rù rì tìm tổ trong nắng chiều trĩu nặng bên ngoài cửa sổ phòng minh, “khi mùa hè đến, ta sẽ rời giường và ngồi ngoài trời và hít thở dễ dàng hơn.

“Ai mà nghĩ được mấy người bằng vàng nhỏ xíu này, những người quyền quý trong xứ họ, có thể sống lâu vậy mà không cần thở? Như cóc sống trong than, dưới mỏ sâu, tĩnh tại. Chúa xá tội, sao họ lại đào lỗ cho ta? Người ta phải ngột ngạt đến chết trong hầm sao? Plender, Gaston, mở mấy cửa sổ ra đi.”

“Các cửa sổ đều mở hết rồi, thưa ngài.”

Một bình oxy hình trụ đã được đặt bên cạnh giường ông, với một ống dài, một mặt nạ dưỡng khí, và một cái van nhỏ ông có thể tự bơm. Ông cứ nói mãi: “Nó trống không rồi; nhìn xem y tá, không có gì ra hết.”

“Không phải, thưa ngài Marchmain, nó khá đầy; bọt trong bầu thủy tinh ở đây cho thấy vậy; nó đang đầy áp suất; nghe này, ngài không nghe thấy nó kêu xèo xèo sao? Cố thở chậm, thưa ngài Marchmain; khá nhẹ, rồi ngài sẽ thấy có ích.”

“Tự do như không khí; họ nói vậy - ‘tự do như không khí’. Giờ họ đem không khí cho ta trong một thùng sắt.”

Có lần ông nói: “Cordelia, nhà nguyện sao rồi?”

“Người ta đóng cửa nó rồi, thưa ba, khi mẹ mất.”

“Nó là của bà ấy, ta đã tặng cho bà ấy. Trong nhà, chúng ta vẫn luôn là người xây dựng. Ta xây nó cho bà ấy; trong bóng râm hàng hiên; xây lại bằng đá cũ đằng sau tường cũ; đó là công trình cuối cùng của nhà mới, và cũng là công trình đầu tiên ra đi. Ở đó từng có một giáo sĩ sống cho đến lúc chiến tranh. Con còn nhớ ông ta không?”

“Lúc đó con còn nhỏ quá.”

“Rồi ta đi xa - bỏ bà ấy lại trong nhà nguyện mà cầu nguyện. Nó là của bà ấy. Nó là chỗ cho bà ấy. Ta không bao giờ quay lại làm phiền bà ấy cầu nguyện. Họ nói chúng ta đấu tranh cho tự do; ta đã có chiến thắng của riêng mình rồi. Có phải vậy là tội ác không?”

“Con nghĩ là phải, ba à.”

“Hét thấu trời xanh đòi trả thù? Con có nghĩ có phải vì vậy mà họ nhốt ta trong hang động này, với một ống đen không khí và mấy ông bằng vàng nhỏ thó dọc tường, sống mà không cần thở? Con có nghĩ vậy không, con? Nhưng gió sẽ sớm nổi lên thôi, có lẽ mai, và chúng ta sẽ hít thở lại. Gió độc thổi lại có lợi cho ta. Mai sẽ đỡ hơn.”

Cho đến giữa tháng Bảy, Hầu tước Marchmain nằm hấp hối như vậy, tự làm mình mòn mỏi trong cuộc vật lộn sinh tồn. Rồi, vì không có lý do gì để mong một thay đổi trước mắt, Cordelia đi Luân Đôn để gặp tổ chức phụ nữ của cô về “tình trạng khẩn cấp” cận kề. Hôm đó Hầu tước Marchmain bỗng trở bệnh nặng hơn. Ông nằm im và khá im lìm, thở nhọc; chỉ mở mắt, đôi khi đảo mắt quanh phòng, không cho thấy dấu hiệu tỉnh táo nào.

“Vậy là xong rồi?” Julia hỏi.

“Không sao biết được,” bác sĩ đáp; “khi ông ấy chết thì có thể sẽ giống thế này. Ông ấy có thể phục hồi sau cơn này. Thứ duy nhất cần làm là đừng quấy rầy ông. Chút khích động thôi cũng là tai hại chết người.”

“Tôi sẽ đi mời Cha Mackay,” cô nói.

Tôi không ngạc nhiên. Tôi đã thấy điều đó trong tâm trí cô cả mùa hè. Khi cô đi rồi tôi nói với bác sĩ, “Ta phải dẹp cái trò nhảm nhí này.”

Ông nói: “Việc của tôi là với thể xác. Không phải là tranh luận người ta sống hay chết thì tốt hơn, hay chuyện gì xảy ra cho họ sau khi chết. Tôi chỉ cố giữ cho họ sống.”

“Vậy mà ông vừa mới nói cú sốc nào cũng sẽ giết chết ông ấy. Còn gì tệ cho một người sợ chết như ông ấy hơn là mời linh mục tới - một linh mục ông ấy đã đuổi về khi còn sức?”

“Tôi nghĩ điều đó có thể sẽ giết ông ấy.”

“Vậy thì ông sẽ cấm chuyện đó chứ?”

“Tôi không có quyền cấm cản gì cả. Tôi chỉ có thể nói ý kiến của mình.”

“Cara, cô nghĩ sao?”

“Tôi không muốn người ta làm ông buồn bực. Giờ thì chỉ còn biết hy vọng như vậy; rằng ông sẽ chết mà không biết. Dẫu vậy tôi vẫn muốn có linh mục ở đây.”

“Cô sẽ cố thuyết phục Julia bắt ông ta tránh xa ra - cho đến phút cuối chứ? Sau đó ông ta làm gì cũng chẳng hề hấn nữa.”

“Tôi sẽ bảo cô ấy để Alex được vui, vâng.”

Nửa giờ sau Julia đã quay lại với Cha Mackay. Tất cả chúng tôi gặp nhau trong thư phòng.

“Anh đã đánh điện cho Bridey với Cordelia,” tôi nói. “Anh hy vọng em đồng ý là không được làm gì cho đến khi họ về đến.”

“Em ước gì họ ở đây,” Julia nói.

“Em không thể ôm trách nhiệm một mình,” tôi nói; “tất cả mọi người đều phản đối em. Bác sĩ Grant, xin hãy nói cô ấy điều ông vừa nói tôi lúc nãy.”

“Tôi đã nói cú sốc khi thấy linh mục có lẽ sẽ giết ông; không có chuyện đó thì biết đâu ông qua khỏi cơn này. Là bác sĩ của ông ấy tôi phải phản đối bất cứ gì quấy rầy ông.”

“Cara?”

“Julia thân yêu, tôi biết cô nghĩ đến điều tốt nhất, nhưng cô biết không, Alex không phải người sùng đạo. Ông ấy luôn phỉ báng tôn giáo. Ta không được lợi dụng lúc ông yếu để dỗ dành lương tâm của ta. Nếu Cha Mackay đến chỗ ông ấy khi ông ấy mê man thì ông ấy sẽ được chôn cất đúng cách, phải không, thưa Cha?”

“Để tôi đi xem ông ấy thế nào rồi,” bác sĩ nói, bỏ chúng tôi lại.

“Cha Mackay,” tôi nói. “Cha biết lần trước Cha đến Hầu tước Marchmain đón tiếp Cha thế nào rồi; Cha có nghĩ giờ ông ấy lại thay đổi không?”

“Tạ ơn Chúa, nhờ ân sủng của Người thì cũng có thể.”

“Hay là,” Cara nói, “Cha cứ lẻn vào khi ông ấy ngủ, nói lời xá tội cho ông ấy; ông ấy sẽ không biết được đâu.”

“Ta đã chứng kiến biết bao đàn ông đàn bà phút từ trần,” linh mục nói; “ta chưa từng biết họ thấy hối hận là ta ở đó giờ phút cuối.”

“Nhưng họ là người Công giáo; Hầu tước Marchmain chưa bao giờ là người Công giáo trừ trên danh nghĩa - dù sao thì cũng trong nhiều năm rồi. Ông ấy là người hay phỉ báng tôn giáo, Cara nói vậy.”

“Chúa Ki Tô đến kêu gọi tất cả, không phải người công chính, mà kẻ có tội ăn năn.”

Bác sĩ quay lại. “Không có thay đổi gì,” ông thông báo.

“Này bác sĩ,” linh mục nói, “làm sao ta có thể là cú sốc cho ai được?” Ông hướng bộ mặt ôn tồn, ngây thơ, thản nhiên đầu tiên về phía bác sĩ, rồi những người còn lại. “Mọi người biết ta muốn làm gì không? Đó là một nghi thức rất nhỏ nhặt, không phô trương. Ta không mặc đồ lễ, mọi người biết đó. Ta chỉ đến như thế này thôi. Giờ ông ta đã biết bộ dạng ta rồi. Không có gì làm hoảng cả. Ta chỉ muốn hỏi ông ấy có thấy hối hận vì những tội lỗi của mình không. Ta muốn ông có chút tỏ vẻ ưng thuận; dù sao, ta muốn ông không từ chối ta; rồi ta sẽ ban cho ông ta sự khoan dung của Chúa. Rồi, mặc dù không cần thiết, ta muốn xức dầu thánh cho ông ta. Chuyện đó không có gì, mấy ngón tay chấm chút dầu từ hộp nhỏ này, nhìn đi, nó có gì hại ông ta đâu.”

“Ồ, Julia,” Cara nói, “ta phải nói sao đày? Để tôi nói chuyện với ông ấy.”

Bà đi vào phòng khách Trung Hoa; chúng tôi im lặng chờ; một bức tường lửa giữa Julia và tôi. Lát sau Cara quay lại.

“Tôi không nghĩ ông ấy nghe thấy,” bà nói. “Tôi nghĩ tôi biết cách nói với ông. Tôi nói: ‘Alex, anh có nhớ thầy tu từ Melstead không. Anh đã rất xấu tính khi ông ấy đến thăm anh. Anh làm ông ấy tự ái lắm. Giờ ông ấy lại đến đây. Em muốn anh gặp ông ấy vì em, để kết bạn.’ Nhưng ông ấy không trả lời. Nếu ông ấy đang mê man, thấy linh mục không thể làm ông ấy buồn bực được, đúng không, bác sĩ?”

Julia, nãy giờ đứng im lặng, bỗng nhúc nhích.

“Cảm ơn lời khuyên của ông, thưa bác sĩ,” cô nói. “Tôi sẽ nhận hết trách nhiệm về bất cứ chuyện gì xảy ra. Cha Mackay, xin Cha đến gặp cha con ngay,” và không nhìn tôi, dẫn ông đến cửa.

Tất cả chúng tôi đi theo. Hầu tước Marchmain đang nằm như tôi thấy ông hồi sáng, nhưng giờ ông nhắm mắt; hai bàn tay để trên chăn trải, lòng bàn tay hướng lên; cô y tá bắt mạch một bên tay. “Vào đi,” cô ta nói tươi vui, “giờ mọi người không làm phiền ông ấy đâu.”

“Ý cô là…?”

“Không, không, nhưng ông ấy không nhận thức được nữa đâu.”

Cô ta giữ ống oxy trên mặt ông và tiếng xèo xèo của ga thoát ra là âm thanh duy nhất ở bên giường.

Linh mục cúi xuống bên Hầu tước Marchmain và ban phúc cho ông. Julia với Cara quỳ dưới chân giường. Bác sĩ, y tá, và tôi đứng sau họ.

“Nào,” tu sĩ nói, “cha biết con thấy hối hận cho mọi tội lỗi trong đời mình, đúng không? Hãy ra dấu, nếu được. Con thấy hối, có không?” Nhưng không thấy tỏ vẻ gì. “Hãy cố nhớ lại những tội lỗi của con; nói với Chúa là con ăn năn. Cha sẽ xá tội cho con. Trong khi cha xá tội, hãy nói với Chúa là con thấy hối lỗi vì đã mạo phạm Người.” Ông bèn đọc tiếng Latin. Tôi nhận ra mấy chữ “ego te absolvo in nomine Patris*…” và thấy linh mục làm dấu thánh giá. Thế rồi tôi cũng quỳ xuống, cầu nguyện: “Lạy Chúa, nếu có Chúa, xin hãy tha thứ cho những tội lỗi của ông ấy, nếu có cái gọi là tội lỗi,” vậy là người đàn ông trên giường mở mắt và thở dài, kiểu thở dài phút gần đất xa trời mà tôi đã hình dung, nhưng mắt ông máy động nên chúng tôi biết trong ông vẫn còn sự sống.

•

Nhân danh Chúa Trời ta tha tội cho con.

Tôi bỗng cảm thấy khao khát một dấu hiệu, dù chỉ là lịch sự, dù chì vì người đàn bà tôi yêu, đang quỳ trước mặt tôi, cầu xin, tôi biết, một dấu hiệu. Nó dường như là một thứ quá nhỏ nhoi để xin,”

Một điều quá nhỏ nhặt để xin, lời cảm ơn tối thiểu về một món quà, một cái gật đầu giữa đám đông. Tôi cầu xin đơn giản hơn; “Chúa hãy tha cho tội lỗi của ông” và “Xin Chúa, khiến ông ấy chấp nhận sự tha thứ của người.”

Linh mục lấy cái hộp nhỏ bằng bạc trong túi và lại nói tiếng Latin, chạm vào người đang hấp hối bằng một nùi dầu; ông làm xong việc ông phải làm, cất hộp đi và ban phúc lần cuối. Bỗng Hầu tước Marchmain đưa tay lên trán; tôi nghĩ ông đã cảm nhận cái chạm của dầu thánh và quẹt đi. “Lạy Chúa,” tôi cầu xin, “đừng để ông ấy làm vậy.” Nhưng không cần phải sợ; bàn tay chầm chậm đưa xuống ngực, rồi lên vai, và Hầu tước Marchmain làm dấu thánh giá. Lúc ấy tôi biết rằng dấu hiệu tôi đã xin không phải một thứ nhỏ nhặt, không phải một cái gật đầu thoáng qua công nhận, và một câu từ thuở bé quay lại với tôi về tấm màn trong đền thờ bị rách toạc từ trên xuống dưới.*

•

Ý trong Kinh Thánh, Matthiew, 27:51.

Xong việc; chúng tôi đứng lên; y tá quay lại với ống oxy; bác sĩ cúi bên bệnh nhân. Julia thì thầm với tôi: “Anh tiễn Cha Mackay ra được không? Em ở lại đây một chút.”

Bên ngoài cửa Cha Mackay trở lại là người đơn sơ, thân ái tôi biết. “Chà, nào, nhìn cảnh đấy đẹp quá. Tôi đã chứng kiến chuyện xảy ra như thế không biết bao lần. Con quỷ chống cự đến phút chót và rồi Ân sủng của Chúa lấn át nó. Tôi nghĩ anh không phải người Công giáo, anh Ryder, nhưng ít nhất anh cũng sẽ mừng cho các cô vì đã được an ủi.”

Khi chúng tôi chờ tài xế, tôi chợt nghĩ rằng nên đền ơn Cha Mackay. Tôi vụng về hỏi Cha. “À, đừng nghĩ về chuyện ấy, anh Ryder. Đấy là niềm vui,” ông nói, “nhưng anh muốn đền ơn thế nào thì cũng hữu ích trong một giáo xứ như của tôi.” Tôi thấy mình có ba bảng trong ví và đưa cho ông. “Chà, quả thực là hào phóng quá. Chúa phù hộ cho anh, anh Ryder. Tôi sẽ ghé lại, nhưng tôi không nghĩ kẻ tội nghiệp ấy còn ở lại lâu trên đời này.”

Julia vẫn ở lại trong phòng khách Trung Hoa cho đến khi cha cô qua đời, lúc năm giờ chiều hôm đó, chứng tỏ cả hai bên đều đúng trong cuộc tranh cãi, linh mục và bác sĩ.

⁎

Tôi nhớ lại những câu nói ngắt quãng, vốn là lời cuối cùng giữa Julia và tôi, những ký ức cuối cùng.

Khi cha mất, Julia ở lại ít phút bên thi hài ông; y tá đến phòng bên để báo tin và tôi thoáng thấy cô qua cửa mở, quỳ ở cuối giường, và Cara ngồi bên cô. Lát sau hai người đàn bà cùng đi ra, và Julia nói với tôi: “Không phải bây giờ; em đưa Cara lên phòng; để sau.”

Trong lúc cô còn ở trên lầu thì Brideshead với Cordelia từ Luân Đôn về tới; khi chúng tôi được ở riêng với nhau thì lại lén lút như đôi tình nhân trẻ.

Julia nói: “Ở đây trong bóng tối, trong góc cầu thang - một phút để nói lời chia tay.”

“Quá lâu để nói quá ít như vậy.”

“Anh biết rồi?”

“Từ sáng nay; từ trước sáng nay; cả năm nay.”

“Mãi đến hôm nay em mới biết. Ôi, trời ơi, giá như anh hiểu được. Thì em đã đành lòng chia tay, hay chịu đựng được hơn. Em phải nói là lòng em đang tan nát, nếu em tin vào những trái tim tan nát. Em không cưới anh được, Charles; em không thể sống cùng anh nữa.”

“Anh biết.”

“Làm sao anh biết?”

“Em sẽ làm gì?”

“Cứ thế này thôi - một mình. Làm sao em có thể nói với anh em sẽ làm gì được? Anh tỏ tường con người em rồi. Anh biết em không phải kiểu người chỉ biết buồn thương cả đời. Em vẫn luôn xấu xa. Có lẽ em sẽ lại trở nên xấu xa, và lại bị trừng phạt. Nhưng em càng xấu xa thì em càng cần Chúa. Em không thể đóng cửa trước lòng nhân từ của Người. Là vậy đấy; bắt đầu một cuộc đời với anh, không có Người. Người ta chỉ có thể mong thấy một bước trước mặt. Nhưng hôm nay em đã thấy một điều không thể tha thứ - như những chuyện trong lớp học, hư đốn đến mức không phạt nổi, mà chỉ mẹ mới lo liệu được - cái xấu xa em đang sắp sửa làm, nhưng lại không đủ xấu xa để làm; dựng lên một cái tốt đẹp đối địch với cái tốt đẹp của Chúa. Tại sao em được phép hiểu như vậy, mà không phải anh, Charles? Có thể là vì mẹ, vú, Cordelia, Sebastian - có lẽ vì Bridey và bà Muspratt - nhắc đến tên em khi cầu nguyện; hay có lẽ vì một mặc cả giữa riêng em với Chúa, rằng nếu em từ bỏ một điều mà em muốn đến vậy, thì dù em xấu xa thế nào, đến lúc cuối Người cũng không hẳn thất vọng về em.

“Giờ cả hai ta đều sẽ đơn độc, và em sẽ không có cách nào khiến anh hiểu được.”

“Anh không muốn làm em cảm thấy nhẹ nhõm hơn,” tôi nói;

“Anh hy vọng tim em sẽ tan nát; nhưng anh hiểu.”

Trận tuyết lở đã đổ xuống, sườn đồi bị quét trơ trụi sau lưng; những tiếng vọng sau cùng tắt lịm trên những triền dốc trắng xóa; cái gò mới hình thành lấp lánh và nằm im trong thung lũng lặng câm.

Lời bạt Thăm lại Brideshead

“Chỗ tồi tệ nhất ta vớ được,” tay sĩ quan chỉ huy nói; “Không có phương tiện, không có tiện nghi, và lữ đoàn ngồi ngay trên đầu chúng ta. Có một quán rượu ở Flyte St. Mary đủ sức chứa khoảng hai mươi người - nơi đó, tất nhiên, sẽ cấm các sĩ quan; có một Naafi* trong khu trại. Tôi hy vọng có thể di chuyển mỗi tuần một lần đến Melstead Carbury. Marchmain cách đây mười dặm và chẳng còn cái quái gì khi ta tới đó. Do vậy mối quan tâm hàng đầu của các sĩ quan đại đội là tổ chức giải trí cho quân mình. Sĩ quan, tôi muốn anh kiểm tra xem các hồ có tắm được không.”

•

Tổ chức của chính phủ cho các lực lượng quân đội vui chơi, giải trí.

“Rõ, thưa sếp.”

“Lữ đoàn mong chúng ta dọn dẹp nhà cho họ. Tôi cứ tưởng mấy kẻ trốn việc, râu ria tóc tai bờm xờm, lảng vảng quanh sở chỉ huy đó sẽ đỡ cho chúng ta rắc rối; thế mà… Ryder, anh sẽ tìm một nhóm năm chục người và báo cáo cho sĩ quan hậu cần ở nhà hướng 10 giờ 45; ông ta sẽ cho anh thấy nơi chúng ta đang tiếp quản.”

“Rõ, thưa sếp.”

“Những người đi trước chúng ta có vẻ không tháo vát lắm. Thung lũng có tiềm năng lớn để làm sân tấn công và tầm đạn pháo. Sĩ quan huấn luyện vũ khí, sáng nay lo thám thính và cung cấp vũ khí cho đội ta trước khi lữ đoàn tới.”

“Rõ, thưa ngài.”

“Còn tôi sẽ ra ngoài với sĩ quan phụ tá đến khu huấn luyện thám thính. Có ai tình cờ biết vùng này không?”

Tôi không nói gì.

“Vậy thì xong rồi, vào việc đi.”

⁎

“Nơi cổ kính này tuyệt vời theo cách riêng của nó,” sĩ quan hậu cần nói; “tiếc là đập phá quá nhiều.”

Ông là trung tá già, về hưu, được tái bổ nhiệm ở cách đó vài dặm. Chúng tôi gặp trong không gian trước cửa chính, nơi tôi đã cho trung đội xếp hàng, chờ lệnh. “Vào đi. Tôi sẽ sớm dẫn anh đi xem. Nơi này là một tòa nhà lớn, nhưng chúng tôi chỉ trưng dụng tầng trệt và năm, sáu phòng ngủ. Mọi thứ khác trên lầu vẫn là tài sản tư nhân, chủ yếu nhồi nhét đầy bàn ghế; anh chưa bao giờ thấy thứ gì như vậy đâu, một số quả là vô giá.

“Có một người trông nhà và vài gia nhân già sống ở tầng trên cùng - họ sẽ không làm phiền anh đâu - và một linh mục Công giáo La Mã say sưa mà tiểu thư Julia giao nhà cho - ông già hay hốt hoảng, nhưng không hại gì đâu. Ông ta đã mở nhà nguyện; cái đó quân đội được phép đến; cũng lạ là nhiều người đến lắm.

“Chỗ này thuộc về tiểu thư Julia Flyte, như cô ấy tự xưng. Cô ấy đã cưới Mottram, bộ trưởng gì gì đó. Cô ấy ra nước ngoài trong ban phụ nữ gì đó, và tôi cố gắng trông coi đồ cho cô ấy. Lạ là Hầu tước già để lại mọi thứ cho cô ấy - quả là khắc nghiệt với mấy cậu con trai.

“Còn đây là nơi dành cho thư ký của đám lính trước; dù sao cũng nhiều phòng lắm. Tôi đã cho đóng bít ván tường và lò sưởi, anh thấy đó - đồ cổ quý giá nằm bên dưới, ủa, hình như có gã súc sinh phá tanh bành rồi; bọn ăn tàn phá hại, lính là thế đó! May là chúng ta phát hiện được, nếu không thì mấy gã của anh sẽ phải đền tiền.

“Đây là một phòng cỡ lớn nữa, từng treo đầy thảm. Tôi thì muốn khuyên anh dùng phòng này làm phòng họp.”

“Tôi chỉ ở đây để dọn dẹp, thưa sếp. Có người từ lữ đoàn sẽ phân chia các phòng.”

“Ồ, tốt, anh có việc dễ dàng quá. Đám lính trước là những gã rất tử tế. Dù vậy lẽ ra họ cũng không được làm thế với cái lò sưởi. Mà sao họ có thể làm thế nhỉ? Trông khá vững chắc. Tôi không biết có sửa được không?

“Tôi nghĩ đại tá lữ đoàn sẽ lấy căn này làm văn phòng; như người trước. Nó có nhiều tranh vẽ không dời đi được, vẽ trên tường. Như anh thấy, tôi cố hết sức phủ kín lại rồi, nhưng lính đâm xuyên qua mọi thứ - như lính của đại tá làm ở góc kia kìa. Còn một phòng được vẽ nữa, bên ngoài dưới hàng cột - tác phẩm hiện đại, nhưng nếu anh hỏi tôi, thì đó là bức đẹp nhất ở chỗ này; đó là văn phòng truyền tin và họ tranh thủ nó tuyệt đối; khá là đáng tiếc.

“Nơi chướng mắt này là phòng họ dùng làm phòng ăn tập thể; vì vậy tôi không mất công che chắn nó làm gì; chẳng phải nếu nó bị hư hỏng thì quan trọng lắm; nó luôn làm tôi nhớ đến một trong những nhà thổ đắt đỏ, anh biết đấy - ‘Maison Japonaise’* … và đây từng là tiền sảnh…”

•

Tiếng Pháp trong nguyên tác: Nhà Nhật.

Chúng tôi dạo một vòng các phòng trống không mà không mất nhiều thời gian. Rồi chúng tôi đi ra hiên bên ngoài.

“Đó là nhà xí và phòng giặt đồ của các cấp khác; không hiểu sao họ xây chúng ngay đó; nó đã xong xuôi trước khi tôi tiếp quản công việc. Tất cả những cái này từng đục đẽo ra từ mặt tiền. Chúng tôi lát đường xuyên qua cây cối nối liền với đường xe chạy; khó coi nhưng rất tiện dụng; quá nhiều xe cộ ra vào; cũng băm nát nơi này nữa. Nhìn xem, một tên khốn bất cẩn đâm sầm qua hàng giậu hoàng dương và kéo theo cả bao lơn đó; bằng xe tải ba tấn không biết chừng; ta sẽ nghĩ hắn có xe tăng Churchill là ít.

“Đài phun nước kia thì là nơi khiến bà chủ nhà của ta hay chạnh lòng; các sĩ quan trẻ từng đùa giỡn trong đó vào những đêm có khách nên nó đang trông xập xệ và mòn vẹt hơn chút đỉnh, nên tôi giăng dây rào nó lại và vặn tắt nước đi. Giờ trông hơi ngổn ngang; tài xế nào cũng ném đầu thuốc lá và sandwich thừa vào đó, và ta không thể xuống đó mà dọn dẹp, vì tôi quấn dây thép quanh rồi. Nó điệu đà quá đúng không?…

“Thôi, nếu anh đã thấy mọi thứ thì tôi biến đây. Chúc anh ngày tốt lành.”

Tài xế của ông ta ném đầu thuốc lá vào lòng khô cạn của đài phun nước; chào và mở cửa xe. Tôi chào và sĩ quan hậu cần chạy đi qua khoảng trống giăng kim loại được phát quang trong đám cây chanh.

“Hooper,” tôi nói khi tôi thấy người của tôi bắt đầu làm việc, “cậu có nghĩ tôi có thể để cậu phụ trách nhóm công binh trong nửa giờ không?”

“Tôi đang nghĩ ta có thể kiếm chút trà.”

“Vì Chúa,” tôi nói, “họ vừa mới làm thôi mà.”

“Họ chán ngấy rồi.”

“Cứ cho họ làm tiếp đi.”

“Xong ngay.”

Tôi không lưu lại lâu trong những căn phòng tầng trệt hoang vắng, nhưng lên lầu và tha thẩn dọc những hành lang quen thuộc, thử mở những cánh cửa đã khóa, mở cửa vào các phòng chất đồ đạc tận trần nhà. Cuối cùng tôi gặp một người hầu già đang cầm tách trà. “Ủa,” bà nói, “phải ông Ryder đó không?”

“Phải rồi. Tôi đang tự hỏi khi nào thì gặp ai quen.”

“Bà Hawkins ở trên phòng cũ. Tôi đang định mang trà lên cho bà.”

“Để tôi đem lên cho,” tôi nói, đi qua mấy cánh cửa bọc len xanh lá, lên cầu thang không trải thảm, đến phòng trẻ.

Vú Hawkins không nhận ra tôi cho đến khi tôi mở miệng, và tôi tới khiến bà luống cuống; phải đến khi tôi ngồi một lúc bên lò sưởi của bà thì bà mới điềm tĩnh lại như ngày xưa. Bà, rất ít thay đổi trong bao năm tôi biết bà, gần đây đã già đi nhiều. Những đổi thay của mấy năm qua đến quá muộn trong đời bà nên không được chấp nhận và thấu hiểu; bà nói tôi thị lực bà kém đi, và bà chỉ nhìn thấy cái khung thêu thô kệch. Lời bà nói, sắc sảo bao năm trò chuyện dịu dàng, giờ đã trở lại giọng điệu nông dân mà bà xuất thân.

“…Chỉ có tôi ở đây và hai cô hầu và Cha Membling tội nghiệp đã tan nhà nát cửa, không một mái ấm che đầu hay một món đồ đạc cho đến khi Julia đưa ông vào nhà nuôi với tấm lòng nhân hậu cô có, và thần kinh ông ta kỳ lạ lắm… Phu nhân Brideshead nữa, giờ là Marchmain, mà giờ đúng lẽ tôi phải gọi là lệnh bà, nhưng nó không tự nhiên, với chị ta cũng vậy. Đầu tiên, khi Julia với Cordelia ra mặt trận, chị ta đến đây với hai thằng con trai và rồi quân đội đuổi họ ra, nên họ lên Luân Đôn, họ cũng ở nhà họ chưa được một tháng thì Bridey đi xa với Kỵ binh nghĩa dũng cũng như ngài Hầu tước tội nghiệp, rồi họ cũng tan nhà nát cửa, mọi thứ mất sạch, đồ đạc chị ta đem đến đây và cất trong nhà để xe ngựa. Rồi chị ta có căn nhà khác ở ngoại ô Luân Đôn, và quân đội lấy cái đó, lần cuối tôi nghe tin thì chị ta ở trong khách sạn bên bờ biển, nhưng cái đó đâu giống nhà riêng của ta? Có vẻ không ổn gì cả.

“…Tối qua cậu có nghe tin anh Mottram không? Anh ta công kích Hitler ghê gớm. Tôi nói với cô hầu gái Effie làm cho tôi: ‘Nếu Hitler mà nghe được, nếu hắn hiểu tiếng Anh, chuyện đó thì tôi không tin, chắc hắn phải cảm thấy rất hèn hạ.’ Ai mà ngờ anh Mottram lại giỏi thế? Và bao nhiêu là bạn của anh ta nữa, từng ở lại đây ấy? Anh Wilcox đều đặn đi xe buýt đến thăm tôi từ Melstead mỗi tháng hai lần, anh ta tử tế quá. Tôi kể chuyện Mottram cho anh ấy nghe và nói: ‘Chúng ta tiếp đãi các thiên thần mà không biết,’ vì anh Wilcox chưa bao giờ thích bạn bè anh Mottram, mà tôi chưa từng gặp, nhưng từng nghe từ các cậu, Julia cũng không thích họ, nhưng họ giỏi lắm nhỉ?”

Cuối cùng tôi hỏi bà: “Bà có nghe về Julia không?”

“Tôi có nghe tin từ thư của Cordelia, mới tuần trước, và họ vẫn thân nhau như từ xưa đến giờ, và Julia gửi lời yêu thương tới tôi ở cuối trang thư. Cả hai rất khỏe, dù họ không thể nói ở đâu, nhưng Cha Membling nói, đoán ẩn ý, rằng đó là Palestine, nơi Kỵ binh nghĩa dũng của Bridey đang ở, vậy là rất hay cho cả hai bọn họ. Cordelia nói họ đang mong về nhà sau chiến tranh, mà tôi tin chắc là tất cả chúng ta sẽ thế, dù tôi có còn sống mà thấy hay không thì lại là chuyện khác.”

Tôi ngồi lại với bà nửa giờ, rồi cáo từ và hứa sẽ thường xuyên quay lại. Khi tới sảnh tôi không thấy dấu vết gì của công việc còn Hooper có vẻ biết lỗi.

“Họ phải đi hái cỏ thơm. Tôi không biết cho đến khi trung sĩ Block cho tôi biết. Tôi không biết họ có quay lại không.”

“Không biết? Cậu ra lệnh thế nào?”

“À, tôi bảo trung sĩ Block đem họ về nếu cậu ta nghĩ vậy thích hợp; ý tôi là nếu còn thời gian trước bữa tối.”

Lúc đó gần mười hai giờ. “Cậu lại cãi lời rồi, Hooper. Có thể hái cỏ thơm bất kỳ lúc nào trước sáu giờ tối nay.”

“Ôi Chúa; xin lỗi, Ryder. Trung sĩ Block…”

“Đó là lỗi tôi vì bỏ đi… Yêu cầu nhóm đó xếp hàng ngay sau bữa ăn, đem họ về đây và giữ họ ở đây cho đến khi xong việc.”

“Xong ngay. Tôi nói này, anh nói trước kia anh đã biết chỗ này rồi à?”

“Phải, rất rõ. Nó là nhà của các bạn tôi,” và khi tôi nói lời ấy thì chúng nghe cũng kỳ lạ trong tai tôi như lời nói xưa kia của Sebastian, thay vì nói, “Đây là nhà mình,” thì cậu ta nói, “Đây là nơi gia đình mình sống.”

“Xem ra chẳng có nghĩa lý gì cả - một gia đình sống ở nơi to thế này. Ích gì đâu?”

“À, tôi cho là lữ đoàn sẽ thấy nó có ích.”

“Nhưng nó được xây đâu phải vì thế, nhỉ?”

“Ừ,” tôi nói, “nó xây không phải vì thế. Có lẽ đó là một trong những thú vui xây dựng, kiểu như có một thằng con trai, thắc mắc lớn lên nó sẽ thế nào. Tôi không biết; tôi chưa từng xây thứ gì, và tôi từ bỏ quyền nhìn con trai tôi lớn lên. Tôi không nhà, không con, đã trung niên, không tình yêu, Hooper à.” Cậu ta nhìn xem tôi có đùa không, cho là tôi đùa, và cười. “Giờ quay lại trại đi, tránh xa sĩ quan chỉ huy ra, nếu ông ta từ lớp huấn luyện thám thính về, và đừng để lộ cho ai biết ta có trò ngớ ngẩn sáng nay.”

“Được, Ryder.”

Còn một chỗ trong nhà tôi vẫn chưa đến thăm, nên giờ tôi đến. Nhà nguyện không thấy xập xệ gì sau khi bị bỏ bê lâu ngày; tranh vẽ tân nghệ thuật vẫn còn mới nguyên tươi sáng như vậy; đèn tân nghệ thuật lại một lần nữa cháy trước bàn thờ. Tôi cầu nguyện, một sự sắp đặt những từ ngữ cổ xưa, mới học được, rồi bỏ đi, quay về phía doanh trại; và khi tôi bước về, tiếng kèn hiệu của nhà bếp vang lên trước mặt, tôi nghĩ:

“Những người xây dựng không biết công dụng mà công trình của họ sẽ truyền lại; họ xây nhà mới bằng đá trên nền lâu đài cũ; năm này qua năm khác, thế hệ này sang thế hệ khác, họ làm tráng lệ và mở mang thêm; năm này qua năm khác, cây gỗ trong rừng đã cứng cáp chờ đẵn trong mùa vụ; thế rồi, trong đợt sương giá bất thần, thời của Hooper ụp xuống; nơi này hoang phế và công trình thảy đều tan hoang; Quomodo sedet sola civitas. Phù hoa trong mọi phù hoa, thảy đều phù hoa.

“Vậy mà,” tôi nghĩ, bước nhanh nhảu hơn tới trại, tiếng kèn ở đó sau một lúc ngừng đã bắt hồi thứ hai và đang kêu “Lượm đi, lượm đi, khoai tây nóng,” “đây vẫn chưa phải là lời cuối; ‘lời cuối’ còn chẳng phải từ thích hợp; nó là lời đã chết từ mười năm trước.

“Một hệ quả khác xa bất cứ thứ gì những người xây dựng định bụng, đã sản sinh từ công việc của họ, đã sản sinh từ tấn bi kịch con người nhỏ nhoi dữ dội, trong đó tôi cũng đóng một vai; một thứ mà lúc ấy không ai trong chúng tôi nghĩ đến; một đốm lửa đỏ nhỏ nhoi - một chiếc đèn bằng đồng gò kiểu dáng xấu tệ được thắp lại trước mấy cánh cửa bằng đồng gò từ một hòm thánh; ánh lửa mà các hiệp sĩ ngày xưa nhìn thấy từ trong hầm mộ của họ, mà họ thấy tắt đi; ánh lửa đó đã cháy lại trong tim những người lính khác, xa nhà, xa nhà hơn nữa, hơn cả Acre hay Jerusalem. Nó không thể thắp sáng nếu không nhờ những người xây dựng và những nhà bi kịch, và ở đấy tôi thấy nó sáng nay, cháy lại giữa những phiến đá ngày xưa.”

Tôi rảo bước và tới chái chúng tôi dùng làm phòng khách.

“Hôm nay trông anh vui vẻ khác mọi ngày,” hạ sĩ quan phụ tá nói.

HẾT

Table of Contents

1. Start

2. LỜI TỰA

3. THĂM LẠI BRIDESHEAD

1. Phần mở đầu Thăm lại Brideshead

2. Quyển một ET IN ARCADIA EGO

1. Một
2. Hai
3. Ba
4. Bốn
5. Năm

3. Quyển hai LÌA XA BRIDESHEAD

1. Một
2. Hai
3. Ba

4. Quyển ba CÚ GIẬT DÂY

1. Một
2. Hai
3. Ba
4. Bốn
5. Năm

5. Lời bạt Thăm lại Brideshead

Landmarks

1. Table of Contents

2. Cover

Table of Contents

- Start

- LỜI TỰA

- THĂM LẠI BRIDESHEAD

- Phần mở đầu Thăm lại Brideshead

- Quyển một ET IN ARCADIA EGO

- Một
- Hai
- Ba
- Bốn
- Năm

- Quyển hai LÌA XA BRIDESHEAD

- Một
- Hai
- Ba

- Quyển ba CÚ GIẬT DÂY

- Một
- Hai
- Ba
- Bốn
- Năm

- Lời bạt Thăm lại Brideshead