GIỚI THIỆU

Cái tên Sherlock Holmes đã quen thuộc khắp thế giới tới mức một người dù có thể chưa hề đọc truyện về nhà thám tử này nhưng chỉ cần nghe tên cũng biết anh ta là ai. Sherlock Holmes đã trở thành một biểu tượng của văn hóa đại chúng toàn cầu. Khác với những nhân vật thần tượng chỉ vang bóng một thời, Sherlock Holmes kể từ khi xuất hiện lần đầu tiên năm 1887 qua sáng tạo của Sir Arthur Conan Doyle vẫn sống mãi qua ba thế kỉ.

Những truyện Sherlock Holmes của Conan Doyle đã được các trí thức, nhà văn theo Tây học du nhập vào Việt Nam từ những năm 1920 và được dịch ra tiếng Việt từ dạo ấy. Chính các truyện Sherlock Holmes cũng là một nguồn cảm hứng khơi mào cho thể loại truyện trinh thám Việt Nam giai đoạn 1930-1945 với các tiểu thuyết của Bùi Huy Phồn, Thế Lữ và Phạm Cao Củng. Truyện Sherlock Holmes đã trở nên quen thuộc với nhiều thế hệ độc giả mọi lứa tuổi ở nước ta và đã có ít nhất hai bản dịch Sherlock Holmes toàn tập được lưu hành. Tại sao lại cần có thêm bản dịch mới này?

Những bản dịch Sherlock Holmes trước đây đã tiếp cận tác phẩm lừng danh của Conan Doyle theo những phương cách khác nhau. Có bộ tuy gọi là “toàn tập” nhưng thực tế lại không dịch trọn vẹn 4 đoản thiên tiểu thuyết và 56 truyện ngắn kinh điển của Doyle. Một số truyện thậm chí là bản lược dịch hoặc dịch theo các bản rút gọn không đúng nguyên tác. Có bộ đúng là toàn tập, dịch từ nguyên tác tiếng Anh nhưng việc xử lý bản dịch lại thiếu nhất quán và không lưu tâm đến các giá trị văn học sử.

Để đáp ứng mong đợi lâu nay của nhiều bạn đọc - một là tiếp cận bộ truyện kinh điển này một cách trọn vẹn, hai là nắm bắt sự phát triển của nhân vật Sherlock Holmes qua các thời kì sáng tác của Conan Doyle - bộ sách này tập hợp đầy đủ 4 đoản thiên tiểu thuyết và 56 truyện ngắn, sắp xếp theo thời gian xuất bản.

Về mặt dịch thuật, bản dịch mới này tiếp cận tác phẩm của Doyle trên cả góc độ lịch sử và văn chương, không xem toàn tập Sherlock Holmes như những truyện trinh thám phổ thông mà là một danh tác kinh điển. Việc dịch thuật được tổ chức trên cơ sở tra cứu, tìm hiểu các thông tin liên quan đến tác giả, nhân vật lẫn thời đại và nỗ lực duy trì một phong cách nhất quán nhằm chuyển tải yếu tố văn học - đặc biệt là qua 4 đoản thiên tiểu thuyết. Một phần những thông tin đã sưu tầm, tra cứu trong quá trình dịch thuật được đúc kết thành phần dẫn nhập và một phụ lục có hệ thống, nhằm giúp độc giả hiểu rõ hơn về Sherlock Holmes, về người khai sinh ra nhân vật thám tử lừng danh và sức ảnh hưởng sâu xa của toàn tập tác phẩm này trên thế giới.

Conan Doyle không phải là người khai sáng ra thể loại truyện trinh thám. Thể loại này đã tồn tại trước khi truyện Sherlock Holmes đầu tiên được Conan Doyle đặt bút viết vào năm 1886 và xuất bản một năm sau đó. Nhưng những truyện Sherlock Holmes của ông đã nâng thể loại truyện trinh thám lên một tầm vóc trí tuệ và văn học trước đó chưa từng có. Đọc truyện Sherlock Holmes, độc giả dễ bị cuốn hút vào các tình tiết, các gút thắt mở cao trào và đặc biệt là cách suy luận tài tình của nhà thám tử. Truyện trinh thám của nhiều tác giả khác cũng tập trung vào các yếu tố tương tự nhưng không tạo được sức sống cho nhân vật và chìm vào quên lãng. Còn truyện Sherlock Holmes thì ngược lại, chính vì Conan Doyle là một văn tài đã đưa văn chương vào một thể loại mà thời ấy vốn chỉ mang tính giải trí nhất thời.

60 truyện Sherlock Holmes sáng tác trong vòng 40 năm chỉ là một phần trước tác của Conan Doyle. Khát vọng văn chương của Conan Doyle không phải là Sherlock Holmes, những tác phẩm mà ông tâm đắc và được giới phê bình đánh giá cao chính là 8 tiểu thuyết lịch sử. Bản thân nhà văn đã có lúc chán ghét nhà thám tử của mình đến nỗi cho nhân vật chết đi để khỏi phải viết nữa, và chỉ vì lòng hâm mộ quá cuồng nhiệt của độc giả mà ông phải cho Sherlock Holmes sống lại để tiếp tục những cuộc phiêu lưu mới. Song người sáng tạo chưa chắc đã đánh giá đúng tác phẩm của mình. Conan Doyle lẽ ra phải tự hào rằng chính văn tài của ông đã tạo nên cái hồn của Sherlock Holmes. Sở trường viết tiểu thuyết lịch sử của ông vẫn bàng bạc trong 56 truyện ngắn và rõ nét trong 4 đoản thiên tiểu thuyết trinh thám qua cách tạo dựng không gian và thời gian, dù có thực hay hư cấu đều chi tiết, tinh vi, phản ánh chính xác bối cảnh thời đại. Ngòi bút miêu tả sinh động của ông đã chắp cánh cho ý tưởng sáng tạo, khiến nhân vật như sống thực với mọi thế hệ độc giả, cho nên ngay từ lúc Sherlock Holmes xuất hiện, rất nhiều độc giả ban đầu vẫn tin rằng nhà thám tử ấy là con người thật chứ không phải sản phẩm của trí tưởng tượng. Cả bác sĩ Watson, người ghi chép “tiểu sử“ của Sherlock Holmes, cũng là nhân vật có thật đối với họ, còn Conan Doyle chỉ là người đại diện đứng tên xuất bản thay cho Watson. Danh tiếng của nhân vật đã làm lu mờ cả danh tiếng tác giả.

Christopher Morley, nhà sáng lập hội những người hâm mộ Sherlock Holmes lâu đời nhất với tên gọi Baker Street Irregulars, từng viết: “Không có toàn tập tác phẩm văn chương hiện đại nào lại được yêu quý, về cả những chi tiết lầm lẫn lẫn những điều vui thú mà tác phẩm mang lại, như những câu chuyện Sherlock Holmes”. Sinh thời Conan Doyle luôn thắc mắc không hiểu “sao lại có ai mất công với những chuyện như vậy chứ?” Dường như chỉ mỗi mình tác giả là miễn nhiễm với sức mê hoặc mà hai nhân vật Holmes và Watson của ông đã đem tới bao thế hệ độc giả. Conan Doyle chỉ hưởng thọ 71 tuổi nhưng sau gần 130 năm, kéo dài qua ba thế kỉ, nhân vật mà ông xem thường vẫn thách thức thời gian. Sherlock Holmes đã bất tử. Bản dịch mới này cũng muốn chứng minh điều đó.

DẪN NHẬP

Định mệnh bất tử

Chán ngấy nhân vật do chính mình tạo ra, tác giả đã cố tình kết liễu nhân vật trong tác phẩm. Nhưng rồi phản ứng của người đọc khiến tác giả phải cho nhân vật hồi sinh và tiếp tục những cuộc phiêu lưu tưởng tượng.

Nhân vật thì được dựng tượng tôn vinh khắp thế giới nhưng số tượng đài dành cho tác giả lại rất ít ỏi. Ngay trước ngôi nhà nơi tác giả ra đời, người ta không dựng tượng tác giả mà lại dựng tượng nhân vật.

Xem thường những tác phẩm viết về nhân vật này, tác giả chỉ muốn đeo đuổi những giấc mơ văn chương lớn lao hơn. Nhưng rồi hầu hết người đọc hơn một trăm năm sau nhớ đến tác giả cũng chính vì những tác phẩm viết về nhân vật ấy.

Đó là nhân vật thám tử Sherlock Holmes. Còn người tạo ra nhân vật, Sir Arthur Conan Doyle, lại không được lừng danh như vậy.

Người khai sinh Sherlock Holmes

Conan Doyle
Arthur Conan Doyle

Những bước khởi đầu khiêm tốn của Arthur Conan Doyle đã không dự báo tương lai rực rỡ của ông. Sinh ngày 22.5.1859 trong một gia đình Thiên Chúa giáo trung lưu, cậu bé Arthur lớn lên trong những khu phố xập xệ ở Edinburgh (Scotland), khác hẳn với ông nội và những chú bác thành đạt đang sống và giao du với giới trí thức ưu tú ở London hoa lệ. Ông nội của cậu, John Doyle, là một họa sĩ tên tuổi trong làng biếm họa chính trị. Bác của Arthur, trưởng nam của ông John Doyle, cũng tên là John và cũng trở thành một cây bút biếm họa danh tiếng. Người bác thứ hai, Richard, khởi đầu sự nghiệp thành công bằng tài vẽ biếm họa cho tạp chí Punch và sau đó trở thành họa sĩ minh họa sách rất nổi tiếng. Hai người chú của cậu bé Arthur cũng thành đạt trong những lĩnh vực khác. Cha mẹ của Arthur bỏ London để về Edinburgh lập nghiệp, ông bà Charles Altamont Doyle và Mary Doyle hi vọng rằng Scotland có thể là vùng đất cơ hội cho Charles xây dựng sự nghiệp kiến trúc sư, theo truyền thống mĩ thuật của gia đình. Giấc mơ chỉ là ảo tưởng. Suy sụp tinh thần và nghiện rượu, Charles xa rời gia đình và kết thúc cuộc đời trong nhà thương điên. Sau này, Arthur nói về cha mình rất khoan dung: “Cuộc đời cha tôi toàn là bi kịch của tài năng bất thành và thiên khiếu không phát triển được.”

Bà mẹ Mary Doyle đơn độc là người có ảnh hưởng lớn lao nhất trong đời Arthur. Cậu bé là con trai lớn nhất còn lại trong số bảy người con. Chính người mẹ đã ươm mầm cho con trai lòng yêu thích những câu chuyện hiệp sĩ phiêu lưu và niềm tin vững chắc vào những quy tắc danh dự của dòng dõi quý tộc Anh quốc. Mẹ bắt cậu bé phải học thuộc lòng gia phả và kể lại chuyện của từng ông bà tổ tiên. Có lẽ xuất phát từ ảnh hưởng đó, cậu bé Arthur ngày nào, sau nổi tiếng với tên Conan Doyle, cảm thấy rằng thiên chức cao cả nhất mà ông đeo đuổi trong tư cách nhà văn là sáng tác những tiểu thuyết lịch sử để lí tưởng hóa lịch sử Anh quốc.

Arthur được gửi theo học nội trú tại một trường dòng Jesuit và là một học sinh xuất sắc tại đây. Sau khi Arthur rời trường dòng, bà Mary Doyle thuyết phục con trai theo học Y khoa ở Đại học Edinburgh. Arthur bằng lòng vì mong muốn sẽ có nghề nghiệp ổn định hơn là vì say mê ngành học này. Lúc này, cha cậu đã thất nghiệp và gia đình phải rất vất vả xoay xở tiền học cho Arthur. Một người thuê trọ nhà bà Mary Doyle tên là Bryan Charles Waller đứng ra lo học phí cho cậu và sau cùng trở thành người bảo trợ cho cả gia đình Conan Doyle.

Vào đại học, Conan Doyle thấy việc học gian nan và nhàm chán. Cậu thích chơi thể thao, và chơi rất giỏi, hơn là nghe giảng trong những giảng đường rộng lớn, đông đúc. Chuyện thích thú hơn việc học là quan sát và mô tả những cá tính lập dị của các ông thầy. Trong số các giảng viên ở trường Y, có một người mà Conan Doyle sau này thừa nhận chính là nguồn cảm hứng để xây dựng nhân vật Sherlock Holmes: Tiến sĩ Joseph Bell - một bác sĩ giải phẫu. Bell dạy cho sinh viên của ông tầm quan trọng của khả năng quan sát, sử dụng mọi giác quan để chẩn đoán chính xác, ông thích tạo ấn tượng với đám sinh viên bằng trò đoán nghề nghiệp của ai đó chỉ qua vài dấu hiệu biểu lộ và kết hợp với suy luận, giống như thám tử Holmes sau này. Mặc dù Conan Doyle say mê các phương pháp của tiến sĩ Bell nhưng thái độ dửng dưng, lạnh lùng của người thầy này đối với các bệnh nhân lại khiến chàng sinh viên y khoa khó chịu. Cá tính lãnh đạm của Bell sau này là một phần tính cách của Sherlock Holmes, đặc biệt là trong những câu chuyện đầu tiên.

Đến giai đoạn tốt nghiệp trường Y thì khủng hoảng niềm tin trong Conan Doyle đã trỗi dậy. Cậu đã hoài nghi tín ngưỡng của mình từ thời ở trường dòng Jesuit. Cậu tuyên bố với các chú bác rằng mình quyết định từ bỏ đạo Thiên Chúa vì hoài nghi những tín ngưỡng có tổ chức. Các chú bác của Doyle bàng hoàng và kết quả là họ chấm dứt mọi sự giúp đỡ cho người cháu. Conan Doyle buộc phải tự tìm đường lập nghiệp trong ngành Y, không hề có một ủng hộ tài chính nào hay một lá thư tiến cử nào gửi gắm cậu cho những người có quyền thế. Chủ nghĩa duy lí thuần túy không thể thay thế tôn giáo trong niềm tin của Conan Doyle. Từ khoảng năm 1880, cậu bắt đầu tham dự những phiên cầu hồn và đến cuối đời trở thành một người hăng say cổ xúy thuyết duy linh.

Thích phiêu lưu và hoạt động thể chất, Conan Doyle tận dụng mọi cơ hội để đi du lịch. Cậu đâm ra thích thú nhiếp ảnh và viết nhiều bài báo về đề tài này. Để kiếm thêm tiền trong thời gian theo học trường Y, cậu xin làm y sĩ trên những chuyến tàu đi tới Nam Cực và châu Phi. Cậu cũng bắt đầu viết truyện ngắn để kiếm tiền, mô phỏng theo những chuyện phiêu lưu đã được nghe kể hồi nhỏ và những kinh nghiệm, những câu chuyện mà bản thân đã trải nghiệm. Tốt nghiệp trường Y năm 1881, Conan Doyle chật vật thuê một văn phòng làm chỗ mở phòng mạch tư để hành nghề ở Portsmouth, miền nam Anh quốc. Nghèo khó và thiếu các mối quan hệ xã hội cần thiết, những ngày dài ngồi trong phòng mạch vắng bóng bệnh nhân chính là những ngày Conan Doyle vứt ống nghe, mài bút sáng tạo ra nhân vật thám tử Sherlock Holmes song song với việc đeo đuổi nghiên cứu chuyên môn, hoàn tất học vị tiến sĩ y khoa vào năm 1885.

BỎ PHÒNG MẠCH THEO NGHIỆP VĂN CHƯƠNG

Thưa Ông,

Chúng tôi đã đọc truyện “Cuộc điều tra màu đỏ” của ông và hài lòng. Chúng tôi không thể xuất bản truyện này trong năm nay do thị trường lúc này đang tràn ngập tiểu thuyết rẻ tiền. Nhưng nếu ông không phản đối việc trì hoãn xuất bản đến năm sau, chúng tôi sẽ trả cho ông phí tác quyền là 25 bảng Anh.

Ward, Lock & Co.

Năm 1886, Doyle hoàn tất đoản thiên tiểu thuyết Sherlock Holmes đầu tiên, Cuộc điều tra màu đỏ (A study in scarlet). Dù rất mong muốn tác phẩm được xuất bản, Doyle vẫn do dự trước đề nghị này. Nhưng cuối cùng, “thà có còn hơn không”, ông chấp nhận bán đứt bản quyền tiểu thuyết ngắn ấy với giá 25 bảng. Chính trên Niên san Giáng Sinh Beeton năm 1887, công chúng lần đầu tiên gặp gỡ đôi bạn Sherlock Holmes và bác sĩ Watson, một sự hợp tác đã làm đổi thay lịch sử loại hình tiểu thuyết trinh thám. Ấn phẩm này bán hết nhưng không thu hút được sự chú ý của báo chí Anh quốc. Cuộc điều tra màu đỏ được in lại năm 1889 và nhiều lần sau đó nhưng tác giả không được một xu nào nữa. Đoản thiên tiểu thuyết Dấu bộ tứ (The sign of the four) - xuất bản năm 1890 ở Mỹ trên Nguyệt san Lippincott - là lần thứ hai Doyle xây dựng cốt truyện xoay quanh hai nhân vật Holmes và Watson nhưng cũng không gây tiếng vang lớn.

Trong khi viết những truyện Sherlock Holmes đầu tiên, Doyle bắt đầu dốc sức cho những tác phẩm mà ông cho là quan trọng nhất của mình: Những tiểu thuyết lịch sử như Micah Clarke (1889) và Lữ đoàn trắng (The white company - 1891). Tuy các tiểu thuyết này được giới phê bình khen ngợi và nhiều người đọc ưa chuộng nhưng không tác phẩm nào gây được cơn sốt mê cuồng như loạt truyện ngắn đầu tiên với hai nhân vật chính Holmes và Watson khởi đăng trên tạp chí Strand từ năm 1891. Bất kể thành công vượt bậc của những truyện Sherlock Holmes, Doyle không bao giờ coi những tác phẩm này là di sản văn chương ông để lại cho đời.

Doyle viết ba loạt truyện ngắn Sherlock Holmes cho tạp chí Strand với nhuận bút ngày càng tăng. Loạt cuối cùng ông viết cho Strand với mức nhuận bút chưa từng có thời đó là 1.000 bảng Anh, trong khi thu nhập bình quân của một bác sĩ lúc ấy là 350 bảng Anh/năm. Ông duy trì việc sáng tác Sherlock Holmes chỉ nhằm tạo điều kiện kinh tế giúp ông thoát khỏi công việc bác sĩ để chuyên tâm vào văn chương. Một lí do ông đều đều nâng giá nhuận bút lên là để tạp chí Strand khỏi yêu cầu ông tiếp tục viết truyện Sherlock Holmes nữa. Nhưng trái với mong muốn của Doyle, ông yêu cầu mức nhuận bút nào cũng được đáp ứng.

Đã có lúc Doyle chán ngấy nhà thám tử nổi tiếng và quyết định cho nhân vật này chết luôn vào năm 1893. Để xây dựng cái kết đầy kịch tính, ông tạo ra một nhân vật phản diện cũng tài ba không kém Holmes là giáo sư Moriarty - một “Napoléon của tội ác”, đối thủ ngang tài ngang sức, kẻ thù nguy hiểm nhất mà nhà thám tử này từng đối mặt. Trong một chuyến nghỉ mát ở Thụy Sĩ, Doyle đã tìm thấy bối cảnh cho hiện trường tội ác: Thác Reichenbach. Dòng nước ầm ầm từ độ cao gần 250 thước dội xuống vực thẳm đáng sợ mịt mù bụi nước dường như là nơi chốn hoàn hảo để Holmes kết thúc sự nghiệp điều tra. Trở về Anh quốc, Doyle viết Vụ án cuối cùng (The final problem). Trong đêm đặt dấu chấm hết cho câu chuyện, Doyle ghi vào nhật kí của mình chỉ hai chữ: “Giết Holmes.”

Doyle luôn xem những truyện Sherlock Holmes chỉ là loại văn chương giải trí, dễ kiếm tiền nhưng sẽ nhanh chóng bị lãng quên, giống như món ăn vặt, dù ngon miệng nhưng chẳng bổ dưỡng gì. Doyle đã trả lời thư của một bằng hữu muốn ông phục sinh cho Holmes: “Dẫu có muốn tôi cũng không thể cho anh ta sống lại, ít nhất là phải nhiều năm nữa. Bởi tôi đã chán ngấy anh ta đến tận cổ giống như tôi đã chán ngấy món patê gan ngỗng mà tôi có lần trót ăn quá nhiều. Cho nên, chỉ cần nghe thấy cái tên thôi là cũng đủ làm tôi phát tởn cho tới bây giờ.” Phản ứng dữ dội của công chúng đối với cái chết của Holmes hẳn phải khiến tác giả bàng hoàng. Hơn 20.000 người lập tức hủy đặt mua dài hạn tạp chí Strand để phản đối. Thanh niên London đi ra đường đeo băng tang tưởng nhớ Sherlock Holmes. Tác giả nhận được bao nhiêu thư từ của độc giả gửi đến vừa nài nỉ vừa hăm dọa. Một nữ độc giả đã mở đầu bức thư gửi Doyle bằng lời chào: “Đồ bất nhân!” Có nguồn tin thời ấy còn cho biết cái chết của Holmes đã khiến Hoàng thái tử Edward phải đau lòng và chính Nữ hoàng Victoria cũng không vui. Dù vậy, phải chín năm sau Doyle mới chiều theo ý muốn công chúng và cho Holmes sống lại.

Đoản thiên tiểu thuyết thứ ba với nhân vật Sherlock Holmes là Con chó của dòng họ Baskerville (The hound of the Baskervilles) đăng thành 9 kì trên tạp chí Strand trong năm 1901 và 1902, nhưng được thể hiện như một vụ điều tra cũ trong hồ sơ lưu của Watson, đã xảy ra trước khi Holmes chết. Mãi đến năm 1903, Doyle mới quyết định cho nhân vật thám tử này sống lại khi ông viết truyện Ngôi nhà hoang (The empty house). Doyle miễn cưỡng tiếp tục sáng tác truyện Sherlock Holmes cho đến năm 1927, ba năm trước khi ông từ trần. Xuất hiện trong 4 đoản thiên tiểu thuyết và 56 truyện ngắn, Sherlock Holmes đã in dấu đậm nét trong 40 năm văn nghiệp của Doyle.

CUỘC PHIÊU LƯU Ở KIẾP SAU

Doyle trở thành một nhân vật quan trọng của công chúng, hai lần nhà văn này đã ra ứng cử Nghị viện nhưng không thành công, ông được phong tước Hiệp sĩ năm 1902 chẳng phải vì những câu chuyện Sherlock Holmes mà vì là tác giả của một tác phẩm có sức thuyết phục ủng hộ cuộc chiến Boer của Anh quốc ở Nam Phi vào năm 1900 và vì ông đã tình nguyện làm bác sĩ chăm sóc cho thương binh Anh trên chiến trường ấy. Nhưng khi viết văn, ông vẫn chỉ kí tên Arthur Conan Doyle, chẳng bao giờ đặt tước hiệu Sir trước tên mình ở đầu tác phẩm. Sau này, Doyle còn vận dụng phương pháp suy luận của Holmes và uy tín cá nhân để phá một vài vụ án có thật và nhờ thế giải thoát cho hai người bị tù oan.

Đệ nhất Thế chiến đã tàn phá thế giới quen thuộc của Doyle. Như nhiều người khác, ông đã mất nhiều người thân thích trong cuộc đại chiến này. Em rể và một cháu trai của Doyle hi sinh trên chiến trường, trong khi dịch cúm đã tước đi mạng sống của người em trai là Innes và chiến tranh đã khiến trưởng nam Kingsley của người em này trở thành tàn phế. Suốt cuộc chiến này, Doyle làm quan sát viên cho bộ Ngoại giao Anh quốc nhưng ông bị cách li với những cảnh kinh hoàng ở mặt trận phía Tây vì các giới chức e rằng nhà văn này có thể tiết lộ với công chúng nhiều điều mà cánh quân sự muốn giữ kín. Ngay cả Sherlock Holmes cũng phục vụ Anh quốc trong Đệ nhất Thế chiến. Trong Cúi chào giã biệt (His last bow) - trên tạp chí Strand tháng 9.1917 Holmes đã dùng mưu trí khuất phục một tay gián điệp Đức trong bối cảnh Anh quốc năm 1914 bên lề cuộc đại chiến. Đó cũng là cuộc phiêu lưu cuối cùng của đôi bạn Holmes và Watson theo trình tự thời gian. Những truyện Sherlock mà Doyle sáng tác sau Cúi chào giã biệt đều đặt trong những thời điểm trước năm 1914.

Như một cách lẩn tránh nỗi kinh hoàng chiến tranh, từ năm 1916, Doyle đã tin theo thuyết duy linh và chỉ vài năm sau đó thuyết duy linh đã trở thành trung tâm của đời ông. Doyle viết về những đề tài huyền bí và đi khắp thế giới quảng bá niềm tin của mình. Không bao giờ ngần ngại phải chọn những lập trường mâu thuẫn với đại chúng, Doyle viết một cuốn sách vào năm 1922 mang tên Thần tiên giáng thế (The coming of the fairies) để bảo vệ tính xác thực của hai cô gái tự xưng đã chụp ảnh lẫn nhau khi đang chơi đùa với các thần tiên và yêu ma. Sau khi Doyle tạ thế rất lâu, hai cô gái ấy lúc về già đã thú nhận trò lừa mị của họ. Những thần tiên, yêu ma trong ảnh chụp họ công bố chỉ là những hình cắt giấy ngụy tạo và được hỗ trợ bằng xảo thuật nhiếp ảnh.

Rất nhiều lần Doyle đã bị lừa gạt bởi những người đồng cốt mà sau này đã xác minh được là những kẻ bất lương, ông vẫn tiếp tục tin vào thuyết duy linh. Nhà ảo thuật Mỹ danh tiếng Harry Houdini đã cố công thuyết phục cho Doyle thấy rõ sai lầm của mình nhưng kết quả chỉ là sự đoạn tuyệt một tình bạn giữa hai nhân tài. Houdini cho rằng thuyết duy linh là một điều tàn nhẫn vì nó khiến con người chỉ tin vào ảo vọng. Còn Doyle, lúc ấy đã mang bệnh tim trầm trọng, lại muốn tin rằng cái chết là một cuộc phiêu lưu vĩ đại mới. Doyle chiến đấu với sức khỏe suy sụp, vẫn cố gắng viết và ngao du như trước, ông mất ngày 7.7.1930 ở tuổi 71, vẫn vững tin vào cuộc phiêu lưu ở kiếp sau.

Óc tưởng tượng phi thường kết hợp nền tảng khoa học được đào tạo đã giúp ông sáng tạo nên nhiều ý tưởng góp phần định hình các thể loại văn học trinh thám và viễn tưởng. Là một trong những người đầu tiên dự đoán những hiểm họa của tàu ngầm trong hoạt động chiến tranh, Doyle đã viết một truyện Sherlock Holmes về đề tài này. Tiểu thuyết Thế giới thất lạc (The lost world) của ông xuất bản năm 1902 chính là ông tổ của các tác phẩm văn học và điện ảnh về khủng long sau này. Truyện ngắn Chiếc nhẫn Ai Cập (The ring of thoth) ông viết từ năm 1890 đã khơi mào cho những bộ phim xác ướp kể từ năm 1932. Một bài viết y khoa tựa đề Sống và chết trong mạch máu (Life and death in the blood) mô tả cuộc du hành tưởng tượng của một nhà quan sát cực nhỏ đi xuyên cơ thể con người, ý tưởng đó rồi sẽ trở thành mạch chuyện chủ đạo cho bộ phim viễn tưởng Cuộc du hành kì dị (Fantastic voyage) năm 1966.

Thế nhưng ý tưởng sáng tạo trường cửu nhất của Conan Doyle chính là Sherlock Holmes, nhân vật thám tử ấy vẫn tiếp tục sống và điều tra những bí ẩn mới lạ qua tác phẩm của các nhà văn, nhà làm phim khác. Những nghệ sĩ sáng tạo không phải lúc nào cũng là người đánh giá đúng tác phẩm của mình nhất. Đó chính là trường hợp của Conan Doyle. Nhân vật Sherlock Holmes với 60 câu chuyện phiêu lưu đã trở thành kinh điển trong khi chính tác giả lại suốt đời xem thường những sáng tác này.

Bối cảnh và thời đại

… chưa đến 7 giờ mà trời đã ảm đạm thê lương, và màn sương mù cùng mưa bụi dày đặc bao trùm thành phố to lớn này. Những đám mây màu bùn buồn bã giăng mắc trên phố xá mịt mờ. Dọc theo phố Strand, đèn đường chỉ còn là những đốm khuếch tán tù mù hắt xuống vỉa hè nhầy nhụa những quầng sáng chập chờn leo lét. Ánh vàng rực từ các cửa sổ hàng quán rọi vào bầu không khí mù mịt hơi nước và hắt một quầng sáng đùng đục, bất định ra đường phố đông người… (Dấu bộ tứ - 1890)

Kể từ khi xuất hiện trên tạp chí Strand năm 1891, Sherlock Holmes lập tức trở thành một nhân vật của thời đại và của London. Holmes lôi cuốn độc giả Anh quốc vì anh ta cũng phải đối mặt với một thế giới hỗn độn đang đổi thay như họ. Không như những nhân vật hư cấu khác của Conan Doyle, thường sống trong bối cảnh quá khứ lãng mạn hay lí tưởng, nhà thám tử đại tài ấy xuất hiện ngay giữa London đương thời. Toàn bộ 60 câu chuyện Sherlock Holmes viết trong 40 năm từ 1887 đến 1927 thể hiện những mặt tốt, xấu lẫn lộn của xã hội Anh quốc thời Victoria: Những lí tưởng, thành tựu cùng những nỗi sợ hãi sâu xa nhất.

Conan Doyle ra đời năm 1859, sau khi Nữ hoàng Victoria lên ngôi 22 năm. Đó là thời đại lạc quan và phồn vinh chưa từng thấy của đế quốc “mặt trời không bao giờ lặn” này. Bao nguồn tài nguyên và nhân công từ các thuộc địa khắp thế giới đã giúp Anh quốc thịnh vượng, những cuộc đấu tranh giành quyền độc lập ở thuộc địa còn rất xa vời. Kinh doanh phát đạt, công nghệ tiến triển, London tăng dân cư với tốc độ nhanh - chỉ trong vòng một thế kỉ, dân số London từ một triệu người đã tăng lên gấp sáu lần. London quá đông đúc thời ấy tuy phát triển nhưng cũng nảy sinh nhiều vấn đề di dân, tình trạng nghèo khổ, vô gia cư, nghiện ngập, tệ nạn, tội ác. Hố sâu phân cách lớn lao giữa giàu và nghèo cùng sức ép về kinh tế và nhân lực để duy trì các thuộc địa đã khiến người dân Anh quốc đặt niềm tin vào khoa học kĩ thuật. Những vấn đề mâu thuẫn và nan giải của thời đại ấy đã cho Doyle nguyên liệu thô và bối cảnh để xây dựng nhân vật Sherlock Holmes - một con người của khoa học, không bị chi phối bởi những cảm xúc yếu mềm, người ung dung đi lại giữa những khu vực bất ổn trong thành phố, sử dụng trí tuệ để giải quyết những vấn đề thực dụng lẫn đạo lí của London.

Những câu chuyện Sherlock Holmes không chỉ phản ánh sự phức tạp của London mà còn của cả Đế quốc Anh nữa. Gã đàn ông méo miệng (The man with the twisted lip) mở đầu bằng cảnh Holmes cải trang trà trộn vào một động hút thuốc phiện gần sông Thames do một tên côn đồ người Ấn quản lí. Nạn nhân trong Người thông dịch tiếng Hi Lạp (The Greek interpreter) là một người nhập cư Hi Lạp mưu sinh bằng nghề phiên dịch cho chính phủ và những di dân mới đến London. Còn trong Sáu pho tượng Napoléon (The six Napoleons), cặp bài trùng Holmes và Watson dấn sâu vào cộng đồng di dân Ý khi họ truy tìm dấu vết một viên ngọc bị đánh cắp.

GIAO THÔNG VÀ LIÊN LẠC

Khoa học kĩ thuật phát triển vào thời Victoria đã mang lại nhiều tiện lợi cho dân chúng. Hệ thống hỏa xa đã phát triển mạnh khắp Anh quốc. Hệ thống tàu lửa chạy trong những đường ngầm đầu tiên đã khánh thành ở London vào ngày 10.1.1893 và nhà ga Underground mà ngày nay ta thường gọi là ga tàu điện ngầm thì thực tế vào thời Sherlock Holmes xuất hiện chính là ga tàu lửa chạy dưới lòng đất. Trong năm hoạt động đầu tiên đã có 9,5 triệu dân London sử dụng phương tiện này. Tàu điện ngầm mãi đến 1902 mới được đưa vào sử dụng và hệ thống tàu lửa ngầm được chuyển đổi, phát triển và dần dần nhường chỗ cho phương tiện mới không gây ô nhiễm khói.

Thời Sherlock Holmes, phương tiện cơ động tương tự taxi ngày nay chính là xe ngựa. Rẻ nhất là loại xe hai ngựa kéo gọi là “bus” hay “romnibus” có thùng kín thân dài chở được nhiều người ngồi hai hàng ghế đối diện nhau theo chiều dọc. Cũng là xe song mã nhưng thùng xe bốn bánh chỉ dành cho hai hành khách ngồi đối mặt nhau là loại xe ngựa “wagonette”. Loại xe một ngựa kéo với thùng xe chỉ chứa được một khách là xe “brougham”. Còn xe độc mã nhưng thùng xe bốn bánh lại là kiểu xe “growler”. Dân giàu sang thì hay chọn đi xe “landau”, loại xe tứ mã nhưng thùng xe thấp và mui có thể gấp lại để hành khách ngắm cảnh bên đường. Holmes có lúc cũng đứng bám sau thùng xe này để truy đuổi kẻ tình nghi. Phương tiện xe ngựa công cộng mà Holmes và Watson thường đi nhất là loại xe độc mã “hansom”, thùng xe chỉ có hai bánh và người đánh xe hay xà ích ngồi ở trên cao phía sau thùng xe.

Tuy thời Victoria chưa có email, điện thoại di động hay tin nhắn nhưng bạn đừng tưởng các nhà quý tộc Anh quốc liên lạc khó khăn. Nhanh nhất là viết lời nhắn và sử dụng người đưa trực tiếp đến nơi nhận, thông qua các dịch vụ “commissionaire” hay dịch vụ tùy phái. Trong nội thành London, việc gửi thư lại khá nhanh vì cơ quan bưu chính London chuyển phát thư bảy lần mỗi ngày. Điện tín là phương pháp gửi những tin nhắn quan trọng đi xa nhanh nhất trên khắp nước Anh. Tuy hệ thống điện thoại công cộng đầu tiên ở London đã hoạt động từ 1879, hai năm sau khi Sherlock xuất hiện, nhưng phải đến đầu thế kỉ 20, điện thoại mới trở thành phương tiện liên lạc phổ biến. Mãi đến truyện Căn phòng bọc thép (The adventure of the retired colourman) ta mới thấy điện thoại riêng đã được lắp đặt trong căn nhà 221B phố Baker, nhưng ngay từ tiểu thuyết Dấu bộ tứ, điện thoại công cộng đã xuất hiện trong truyện Sherlock Holmes.

Ô NHIỄM VÀ AN NINH

London thịnh vượng lại cũng là London của những mâu thuẫn khó chịu, một đô thành nơi giới trung lưu thoải mái uống trà trong phòng khách giữa lúc dịch thương hàn và thổ tả đang hoành hành ở những khu ổ chuột, đói nghèo ở phía đông thành phố. Những cỗ xe ngựa đủ kiểu góp phần tạo nên mạng lưới giao thông công cộng tiện lợi nhưng lại khiến đường phố London trở nên nhớp nháp với những bãi phân ngựa cùng khắp. Dòng sông Thames hôi thối, nguồn nước uống chính của thành phố thủ đô này ngày ngày đón nhận hàng tấn chất thải, lượn lờ xuyên qua trung tâm thủ đô mang theo bao thứ tống phế nồng nặc. Từ năm 1844, chính quyền London đã phải tìm nhiều giải pháp xử lí chất thải. Năm 1858, trước khi Doyle chào đời một năm, mùa hè nóng bức đã gây ra hậu quả đáng tiếc là khiến sông Thames nghẽn đặc, đầy nghẹt chất thải rắn, mùi hôi thối kinh khủng bốc lên làm hàng ngàn người phải chạy khỏi thành phố lánh nạn.

Sau nhiều năm nỗ lực, kĩ sư Joseph Bazalgette đã thiết kế và giám sát xây dựng hệ thống cống thoát để ngăn chất thải đổ ra sông Thames và sử dụng thủy triều để cuốn sạch chất thải ra biển. Hệ thống cống London hoàn tất năm 1866 đã giải quyết đáng kể nạn ô nhiễm trên dòng sông thủ đô, nhưng bầu trời thì chẳng cải thiện gì hơn trước. Những màn sương mù mà Doyle thường mô tả là “xám đặc” hay “nâu xỉn” hay “vàng đục” trong các truyện Sherlock Holmes thực tế chính là khói mù của bầu không khí ô nhiễm. Việc dùng than đốt để sưởi ấm và nấu ăn đã bao trùm London trong “những đám mây màu bùn”. Những gì Doyle mượn lời bác sĩ Watson mô tả không hề cường điệu. Vào những lúc London sương mù dày đặc nhất, ta không thể nào nhìn thấy gì trước mặt.

Ngoài môi trường độc hại, dân cư London còn phải đương đầu với nhiều nỗi sợ khác. Trước khi Doyle ra đời, London là một thiên đường tội ác. Nhiều khu vực ở kinh đô này thuộc “chủ quyền” của những nhóm tội phạm và ban đêm những công dân lương thiện - dù có vũ khí phòng thân cũng không dám đi bộ qua các khu vực này. Năm 1829, bộ Nội vụ Anh quốc phải lập ra lực lượng Cảnh sát đô thị. Trụ sở cảnh sát đầu tiên được đặt ở một khu tư gia có sân rộng và tường kín bao quanh gọi là Great Scotland Yard. Chẳng mấy chốc cái tên Scotland Yard đã trở thành tên gọi chung cho toàn bộ lực lượng cảnh sát London. Ba mươi năm sau, khi Doyle ra đời thì khắp Anh quốc và xứ Wales đã có 200 đơn vị cảnh sát và hiến binh địa phương để bảo vệ trị an. Như Doyle đã thể hiện trong các câu chuyện Sherlock Holmes, các sở cảnh sát này là những tổ chức hết sức quan liêu, chỉ làm việc theo nguyên tắc cứng nhắc. Bản thân các cảnh sát thường là người có thiện ý, nhưng phản ứng chậm chạp và không phải lúc nào cũng thành công. May mắn thay, khác với những đồng nghiệp của Holmes như các thanh tra Lestrade và Hopkins, Sở Cảnh sát London đã không buộc phải đấu trí đọ tài với kẻ thù xuất sắc nhất của nhà thám tử: Giáo sư Moriarty - thủ lĩnh của tập đoàn tội ác xảo quyệt nhất Anh quốc.

Trong các câu chuyện Sherlock Holmes, vùng quê Anh quốc bề ngoài có vẻ yên bình nhưng cũng ẩn chứa nhiều hiểm họa. Thời Victoria, những thị trấn nhỏ vẫn còn mang đậm dấu ấn của hình thái phong kiến đã có từ bao thế kỉ trước. Thường thì một khu đất phong hay thái ấp lớn, chẳng hạn như lâu đài Baskerville, sẽ chi phối cả ngôi làng. Tuy dân làng không còn sống cả đời để phục dịch cho chủ nhân thái ấp nữa nhưng những quan niệm xã hội thời ấy vẫn ít nhiều dành quyền lãnh đạo cộng đồng cho chủ nhân thái ấp. Những biến cố bất thường của một dòng họ trong thái ấp ấy sẽ ảnh hưởng đến cả cộng đồng lân cận. Đôi bạn Holmes và Watson đã nhiều lần phá án ở vùng quê quanh London, nơi bọn tội phạm dễ bề thực hiện những mưu đồ hung hiểm xa khuất con mắt cảnh giác và phán xét của người đời.

Cỗ xe của chúng tôi đã lên tới đỉnh một con dốc và ngay phía trước là vùng truông trải rộng mênh mông rải rác những mỏm núi và ụ đá lởm chởm, sần sùi. Một luồng gió lạnh từ đó ùa tới khiến chúng tôi run lẩy bẩy. Đâu đó quanh đây, trên truông hoang vu này, kẻ tàn ác kia đang ẩn nấp, náu mình trong hang như một con thú dữ, lòng đầy ác tâm chống lại cả giống loài đã khai trừ y. (Con chó của dòng họ Baskerville - 1902)

Những độc giả ban đầu của Conan Doyle nhận ra ngay thành phố và thời đại của mình trong những câu chuyện Sherlock Holmes. Thật dễ mường tượng ra cảnh vị thám tử ấy vừa mới đi vòng qua góc phố, đón chuyến xe ngựa hai bánh kế tiếp. Bởi thế, nhiều người tin Holmes là có thật, là con người thật chứ không phải sản phẩm hư cấu của nhà văn. Ngày nay, chúng ta có thể đọc lại những câu chuyện đó để đắm mình trong bầu không khí đặc trưng của London thế kỉ 19, theo chân nhà thám tử qua những phố xá tấp nập, những hẻm vắng âm u và nhìn thấy một thế giới khác vừa tồi tàn lại vừa tráng lệ.

Đã hơn một trăm năm qua từ khi Sherlock Holmes lần đầu xuất hiện, London đã giải quyết vấn đề ô nhiễm bầu trời, ô nhiễm nước thải và trả lại màu xanh cho dòng sông Thames. Các thuộc địa của đế quốc “mặt trời không bao giờ lặn” đã lần lượt giành độc lập. Những thái ấp xưa có thể đã trở thành bảo tàng hay những lữ quán gia đình phục vụ du khách đường xa. Những vấn đề mà xã hội Anh quốc hiện đại phải đương đầu tưởng như đủ sức khiến mọi người lãng quên nhà thám tử thời Victoria kia. Nhưng không! Nhân vật mà Conan Doyle cho rằng không xứng đáng với những khát vọng văn chương nghiêm túc của ông vẫn lôi cuốn công chúng hiện đại. Thế giới cứ đổi thay còn Sherlock Holmes vẫn bất tử, vẫn sống vượt thời gian và đến tận hôm nay vẫn còn được yêu mến vì tài trí và chất nghệ sĩ, vì cả những nhược điểm lẫn cả tính lập dị của anh ta. Tất cả bắt đầu từ lúc bác sĩ Watson gặp gỡ Sherlock Holmes và hai người quyết định cùng thuê trọ căn nhà số 221B phố Baker…

CUỘC ĐIỀU TRA MÀU ĐỎ
(A Study in Scarlet,1887)
Người dịch: Đăng Thư

PHẦN I
HỒI ỨC CỦA BÁC SĨ JOHN H. WATSON

1
Sherlock Holmes

Tôi lấy bằng bác sĩ ở Đại học London vào năm 1878 rồi chuyển đến Netley để theo khóa đào tạo chỉ định cho bác sĩ ngoại khoa trong quân đội. Học ở đây xong, tôi được chính thức điều về Trung đoàn 5 Bộ binh Northumberland làm quân y phó. Lúc đó trung đoàn này đóng ở Ấn Độ, và tôi chưa kịp trình diện thì cuộc chiến tranh Afghanistan lần hai[1] đã nổ ra. Khi xuống tàu ở Bombay, tôi hay tin quân đoàn của mình đã vượt đèo đi trước và hiện đã tiến sâu vào lãnh thổ của quân địch. Tôi cùng với nhiều sĩ quan khác đồng cảnh ngộ liền đi theo và rồi cũng an toàn tới được Kandahar, nơi tôi tìm được trung đoàn của mình và lập tức bắt đầu nhiệm vụ mới.

Chiến dịch này mang lại công trạng và sự thăng tiến cho nhiều người, nhưng với tôi nó chẳng mang lại gì ngoài rủi ro và tai họa. Tôi phải rời lữ đoàn để gia nhập Trung đoàn Berkshire và tôi đã cùng họ tham gia trận chiến sống mái ở Maiwand. Ở trận này tôi bị một viên đạn hỏa mai bắn trúng vai, làm vỡ xương và sượt qua động mạch dưới đòn. Lẽ ra tôi đã sa vào tay quân Ghazi[2] tàn bạo nếu không nhờ lòng tận tụy và can trường của Murray, phụ tá của tôi. Anh ta đã quẳng tôi lên lưng một con ngựa thồ rồi đưa tôi an toàn về đến phòng tuyến quân Anh.

Sức cùng lực kiệt vì đau đớn và vì những gian khổ kéo dài đã kinh qua, tôi được chuyển về bệnh viện hậu cứ ở Peshawar cùng với một đoàn thương binh đông đảo. Tại đây, khi tôi hồi phục dần và đã khá tới mức có thể đi lại quanh bệnh xá, thậm chí còn ra được tới hàng hiên sưởi nắng chút ít, thì lại bị quật ngã vì sốt thương hàn - tai ương của thuộc địa Ấn. Suốt mấy tháng, tôi sống trong tuyệt vọng, và cuối cùng khi đã bình tâm và bắt đầu dưỡng bệnh, thì tôi ốm yếu, hốc hác đến nỗi một hội đồng y khoa phải quyết định cho tôi về Anh quốc ngay, không được chậm trễ một ngày nào. Vì thế, tôi được gửi theo tàu chở quân Orontes, và một tháng sau tôi đã bước chân xuống cảng Portsmouth với sức khỏe suy sụp không thể cứu vãn, bù lại tôi được chính quyền mẫu quốc cho phép nghỉ luôn chín tháng để phục hồi.

Tôi chẳng có họ hàng thân thích gì ở Anh quốc cho nên tự do như gió trời - hay tự do trong giới hạn mà mức thu nhập mười một đồng shilling và sáu xu một ngày cho phép. Trong hoàn cảnh như thế, tôi đương nhiên phải đi tới London, cái hầm cầu vĩ đại mà mọi kẻ lười nhác và ăn không ngồi rồi khắp cả nước này đều bị hút vào không sao cưỡng lại được. Ở đây, tôi trọ một thời gian tại một khách sạn trên phố Strand, sống một cuộc sống thiếu tiện nghi, vô nghĩa, và vung tay tiêu xài số tiền mình có mà lẽ ra phải dè sẻn hơn nhiều. Tình trạng tài chính đã trở nên đáng ngại tới mức tôi sớm nhận ra rằng: Hoặc là tôi phải bỏ chốn đô thành này mà rút về sống đâu đó ở vùng quê, hoặc là phải thay đổi hoàn toàn lối sống của mình. Chọn cách thứ hai, tôi bắt đầu bằng cách quyết tâm sẽ rời khách sạn, và tá túc ở một chỗ nào đó bớt phô trương và đỡ tốn kém hơn.

Vào đúng cái ngày đi đến quyết định này, tôi đang đứng ở quán rượu Criterion thì có người vỗ nhẹ vào vai. Quay lại, tôi nhận ra anh chàng Stamford trẻ tuổi, người từng phụ mổ cho tôi ở trường Barts[3]. Nhìn thấy một gương mặt quen ở giữa London rộng lớn xa lạ này quả là điều vui sướng đối với một kẻ cô đơn. Thời trước, Stamford với tôi chẳng thân thiết gì lắm, nhưng bây giờ tôi chào đón anh nhiệt tình, và đáp lại, anh ta hình như cũng vui mừng tái ngộ. Đang phấn chấn, tôi mời anh ta đến khu Holborn ăn trưa và cả hai đón một chiếc xe ngựa nhỏ cùng đi.

“Lâu nay anh làm gì, Watson?” Anh ta hỏi với vẻ ngạc nhiên không che giấu trong lúc cỗ xe lọc cọc đưa chúng tôi băng qua phố phường London đông đúc. “Trông anh gầy đét và đen thui.”

Tôi kể sơ lược cho anh ta hay những chuyện mạo hiểm đi qua, và tới khi cỗ xe đưa chúng tôi đến nơi thì tôi cũng vừa kịp kể xong.

“Quỷ thần ơi!” Anh ta thốt lên với vẻ thương xót sau khi nghe những rủi ro của tôi. “Thế bây giờ anh tính sao?”

“Tìm chỗ trọ”, tôi đáp. “Đang cố làm sao tìm được phòng ở tiện nghi mà giá cả phải chăng.”

“Lạ thật”, anh bạn tôi nhận xét, “hôm nay anh là người thứ hai nói với tôi y hệt những lời đó.”

“Thế người thứ nhất là ai?” Tôi hỏi.

“Một anh chàng đang làm việc ở phòng thí nghiệm hóa học trên bệnh viện. Sáng nay anh ta cứ than thở vì không biết kiếm ai cùng chia đôi tiền để thuê mấy phòng tốt mới tìm được, chỗ đó thì lại vượt quá túi tiền của anh ta.”

“Trời đất!” Tôi kêu to. “Nếu đúng là anh ta cần người ở chung và chia tiền trọ thì tôi quả thích hợp đây. Tôi lại thích có bạn cùng trọ hơn là ở một mình.”

Ánh mắt anh chàng Stamford nhìn tôi có vẻ hơi khác lạ. Anh ta nói, “Anh chưa biết Sherlock Holmes đâu, chưa chắc anh đã muốn làm bạn lâu dài với anh ta.”

“Thế anh ta có gì mà phải đề phòng chứ?”

“Ồ, tôi có nói anh phải đề phòng gì đâu. Anh ta có nhiều ý tưởng hơi kì quặc, một kẻ say mê nhiều lĩnh vực khoa học. Theo như tôi biết thì đó là một anh chàng khá đàng hoàng.”

“Sinh viên y khoa chứ gì?” Tôi đoán.

“Không, tôi thật chẳng hiểu nổi anh ta muốn theo đuổi cái gì. Tôi tin là anh ta rất am tường môn giải phẫu, và là một nhà hóa học thượng thặng; nhưng theo những gì tôi biết được, anh ta không hề theo một lớp y khoa nào cho có hệ thống. Việc học của anh ta tuy rất lộn xộn và khác người nhưng anh ta lại tích lũy được nhiều kiến thức ngoài luồng đủ khiến nhiều giáo sư phải kinh ngạc.”

“Thế anh không bao giờ hỏi xem anh ta đang theo đuổi cái gì sao?” Tôi hỏi.

“Không, anh ta không phải là kẻ dễ bộc lộ đâu, mặc dù khi nổi hứng lên thì cũng khá là cởi mở.”

“Tôi thật tình muốn gặp”, tôi nói. “Nếu tôi phải ở trọ chung với ai thì tôi thích một người tính khí siêng năng, trầm tĩnh. Tôi chưa được khỏe nên không chịu nổi sự ồn ào hay kích động quá mức. Cả hai thứ đó ở Afghanistan tôi đã phải chịu đựng đủ ngán ngẩm cho tới hết đời rồi. Làm sao tôi gặp được người bạn của anh đây?”

“Chắc chắn là anh ta đang ở phòng thí nghiệm”, anh bạn tôi đáp. “Hoặc là anh ta tránh xa chỗ ấy suốt nhiều tuần liền, hoặc là làm việc ở đó từ sáng đến tối. Nếu anh thích, ăn trưa xong chúng ta sẽ đảo qua đó.”

“Tất nhiên rồi”, tôi đáp, và cuộc trò chuyện chuyển sang những đề tài khác.

Trên đường đến bệnh viện sau khi chúng tôi rời khỏi khu Holborn, Stamford cho tôi biết thêm vài chi tiết về người mà tôi đề nghị làm bạn cùng thuê trọ.

“Nếu anh không hòa hợp được với anh ta thì đừng có trách tôi đó”, anh nói. “Tôi chẳng biết gì hơn ngoài cảm nhận qua đôi lần tiếp xúc trong phòng thí nghiệm.”

“Nếu không hòa hợp thì đường ai nấy đi cũng dễ thôi mà”, tôi đáp. “Stamford này”, tôi nhìn chằm chằm vào anh bạn rồi nói tiếp, “hình như anh có lí do nào đó nên không muốn dính dáng vào chuyện này thì phải. Tính khí người này kinh khủng lắm hay là sao? Đừng có quanh co vòng vo nữa.”

“Chuyện khó nói thì biết nói sao đây”, anh vừa trả lời vừa cười. “Theo gu của tôi thì Holmes là người hơi quá khoa học, khoa học tới mức lạnh lùng. Tôi có thể tưởng tượng là anh ta dám lấy cả bạn mình ra để thí nghiệm một hợp chất alkaloid[4] thực vật mới phát hiện, không phải vì ác ý đâu, anh biết đó, mà chỉ đơn thuần là vì muốn tìm hiểu chính xác những tác dụng phát sinh. Công bằng mà nói, tôi nghĩ anh ta cũng sẵn sàng lấy ngay bản thân ra mà thí nghiệm như thế. Anh ta hình như luôn say sưa với những kiến thức chính xác và rõ ràng.”

“Thế là đúng chứ sao!”

“Phải, nhưng có thể đâm ra thái quá. Đến mức lấy gậy đánh đập mấy cái xác trong phòng mổ tử thi thì rõ ràng là kì dị.”

“Đánh đập xác chết!”

“Đúng vậy, để xác minh xem sau khi chết, xác có thể bị bầm dập đến mức nào. Chính mắt tôi thấy anh ta làm thế.”

“Thế mà anh nói anh ta không phải sinh viên y khoa?”

“Không phải. Có trời mới biết anh ta học để làm gì. Nhưng tới nơi rồi, cứ gặp anh ta rồi anh tự mình cảm nhận lấy.” Trong lúc Stamford nói thì chúng tôi đã rẽ xuống một lối hẹp rồi đi qua một cửa phụ nhỏ dẫn vào một khu nhà của bệnh viện đồ sộ này. Đây là chốn quen thuộc nên tôi chẳng cần hướng dẫn khi cả hai bước lên cầu thang đá vắng vẻ và đi thẳng theo dãy hành lang hun hút chỉ có bức tường vôi trắng chạy dài và những cánh cửa xỉn màu. Gần phía cuối hành lang là một lối đi vòm thấp rẽ sang hướng khác, dẫn tới phòng thí nghiệm hóa học.

Đó là một gian phòng trần cao vút với vô số chai lọ, cái thì xếp ngay ngắn, cái thì bày bừa bãi. Đây đó là những chiếc bàn rộng, thấp, bên trên để lố nhố ống nghiệm, bình cổ cong, và những chiếc đèn Bunsen[5] lập lòe ánh lửa xanh. Trong phòng chỉ có một sinh viên đang lom khom ở cái bàn đằng xa miệt mài làm việc. Nghe tiếng bước chân chúng tôi, anh ta đảo mắt một vòng rồi đứng bật dậy kêu to thích thú. “Tìm ra rồi! Tìm ra rồi!” Anh ta vừa hò hét với bạn tôi vừa chạy đến, trên tay cầm một ống nghiệm. “Tôi vừa tìm ra một loại thuốc thử chỉ kết tủa khi gặp huyết sắc tố.” Nếu như anh ta có phát hiện ra mỏ vàng thì vẻ mặt cũng chỉ bộc lộ vui mừng đến thế là cùng.

“Đây là bác sĩ Watson, đây là Sherlock Holmes”, Stamford giới thiệu hai chúng tôi.

“Bác sĩ khỏe không?” Anh ta vừa chào thân ái vừa bắt tay tôi với một lực mà tôi không hề muốn khen ngợi chút nào. “Anh vừa ở Afghanistan về, tôi biết.”

“Làm sao anh biết chuyện đó hở trời?” Tôi sửng sốt.

“Đừng bận tâm”, anh ta vừa nói vừa cười thích thú một mình. “Chuyện đáng nói lúc này chính là huyết sắc tố. Chắc chắn là anh thấy được tầm quan trọng của phát hiện vừa rồi chứ?”

“Đúng là đáng quan tâm, về mặt hóa học, chắc chắn rồi”, tôi đáp, “nhưng thực tiễn thì…”

“Ồ, nào, đây là phát hiện pháp y thiết thực nhất trong nhiều năm qua đấy. Anh không thấy là nó sẽ cho ta một phép thử không thể sai để nhận biết vết máu à? Lại đằng này đi!” Anh ta hăm hở nắm lấy tay áo khoác của tôi, và kéo tôi lại chiếc bàn nãy giờ anh ta đang làm việc. “Ta phải có ít máu tươi”, anh vừa nói vừa chích một cây kim dài vào ngón tay mình, rồi trút giọt máu vào một ống nhỏ dung dịch thí nghiệm. “Bây giờ, tôi cho lượng máu nhỏ này vào một lít nước. Anh thấy kết quả là hỗn hợp này trông giống như nước tinh khiết, tỉ lệ máu trong nước không thể vượt quá một phần triệu. Tuy nhiên, tôi tin chắc rằng chúng ta vẫn có thể thu được những phản ứng đặc trưng.” Không ngừng lời, anh thảy vào bình chứa vài hạt tinh thể màu trắng, rồi cho thêm vào mấy giọt chất lỏng trong suốt. Ngay lập tức, hỗn hợp đổi sang màu đỏ xỉn đục rồi một chất bột nâu nâu lắng xuống đáy bình thủy tinh.

“Ha ha!” Anh vỗ tay cười to, trông sung sướng như một đứa trẻ có món đồ chơi mới. “Anh thấy thế nào?”

“Coi bộ đây là một phép thử rất nhạy”, tôi nhận xét.

“Tuyệt vời! Tuyệt vời! Phép thử Guaiacum[6] kiểu cũ rất thô vụng và không chắc chắn. Cách kiểm tra bằng kính hiển vi để tìm huyết cầu cũng thế. Kính hiển vi cũng vô dụng nếu máu đã khô trước đó vài tiếng đồng hồ. Đấy, cách này lại tỏ ra hữu hiệu cho dù vết máu cũ hay mới. Nếu như phép thử này được phát minh ra sớm hơn thì hàng trăm kẻ đang sống thong dong đã phải đền tội từ lâu.”

“Thực vậy!” Tôi lẩm bẩm.

“Đó là điểm mấu chốt trong nhiều vụ án hình sự. Có khi một người bị tình nghi phạm tội nhiều tháng sau khi tội ác đã xảy ra. Người ta sẽ khám xét quần áo hay chăn nệm của y, và phát hiện ra những vết nâu nâu ở đó. Là máu, bùn, vết gỉ sét, vết trái cây, hay là cái gì? Đó là câu hỏi luôn khiến nhiều chuyên gia bối rối lâu nay, và tại sao thế? Bởi vì không có phép thử nào đáng tin cậy. Bây giờ ta đã có phép thử Sherlock Holmes, và sẽ không còn gì khó khăn nữa cả.”

Đôi mắt anh ta sáng rực lên trong khi nói, rồi anh đặt một bàn tay lên ngực và cúi chào cứ như có một đám đông tán thưởng từ trong tưởng tượng vụt hiện ra.

“Xin chúc mừng anh”, tôi nói, lòng ngạc nhiên không ít trước sự hăng hái của anh ta.

“Năm ngoái đã có vụ Von Bischoff ở Frankfurt. Nếu lúc đó mà có phép thử này thì nhất định hắn phải bị treo cổ rồi. Rồi còn vụ Mason ở Bradford, vụ Muller khét tiếng, vụ Lefevre ở Montpellier, và vụ Samson ở New Orleans. Tôi có thể kể ra cả chục vụ mà lẽ ra đã có thể định đoạt bằng cách này.”

“Anh cứ như một cuốn lịch sống về hình sự vậy,” Stamford bật cười nhận xét. “Anh có thể ra một tờ báo chuyên về lĩnh vực này đó. Hãy gọi nó là tờ Tin hình sự thời dĩ vãng.”

“Nội dung có thể rất hấp dẫn đấy”, Sherlock Holmes vừa nói vừa dán một mẩu băng dính nhỏ trên vết chích ở ngón tay. “Tôi phải cẩn thận”, anh ta quay sang tôi, tươi cười nói tiếp, “vì tôi hay đụng vào chất độc lắm.” Anh ta chìa bàn tay ra và tôi để ý thấy cả bàn tay đều lốm đốm những mẩu băng dính tương tự và bệch bạc vì các thứ axít mạnh.

“Chúng tôi đến đây có việc”, Stamford ngồi xuống một chiếc ghế cao ba chân rồi lấy chân đẩy một chiếc ghế khác về phía tôi. “Anh bạn tôi đây muốn tìm chỗ nương thân, vì tôi nghe anh cứ than phiền là không tìm ra ai chia đôi tiền trọ, tôi nghĩ tốt nhất nên cho hai người gặp nhau.”

Coi bộ Sherlock Holmes vui mừng với ý tưởng ở trọ chung với tôi. “Tôi có để mắt tới một căn hộ trên phố Baker”, anh nói, “chỗ này hoàn toàn phù hợp với chúng ta. Hi vọng là anh không phiền lòng với mùi thuốc lá nặng đấy chứ?”

“Tôi cũng bập phà luôn đấy mà”, tôi đáp.

“Thế thì hay. Tôi thường để hóa chất lung tung và thỉnh thoảng có làm thí nghiệm. Việc này có phiền anh không?”

“Hoàn toàn không.”

“Để xem… tôi còn thiếu sót gì khác không. Có lúc tôi cũng khó ở và suốt mấy ngày liền không mở miệng. Khi tôi như thế thì anh đừng nghĩ tôi cau có, khó chịu. Cứ để mặc tôi rồi tôi sẽ bình thường lại thôi. Bây giờ anh có gì thú tội không? Tốt nhất là trước khi ở chung, hai người nên biết những thói hư tật xấu của nhau.”

Tôi bật cười trước trò đối chất này. “Tôi có một chú bun[7] đấy. Và tôi ghét ồn ào vì thần kinh tôi không vững. Tôi hay thức dậy vào những giờ giấc bất tiện và hết sức lười biếng. Tôi còn nhiều thói xấu khác nữa khi tôi mạnh khỏe, nhưng hiện thời thì bấy nhiêu là chủ yếu,” tôi nói.

“Chơi vĩ cầm có được tính vào cái phạm trù ồn ào của anh không đấy?” Anh ta có vẻ lo lắng.

“Còn tùy vào người chơi”, tôi đáp. “Vĩ cầm mà chơi hay thì thần thánh cũng phải mê, còn chơi dở thì…”

“Ồ, thế thì ổn cả”, anh vừa kêu lên vừa bật cười vui vẻ. “Tôi nghĩ việc này coi như xong, tức là nếu như chỗ ở đó hợp ý anh.”

“Vậy khi nào chúng ta đi xem nhà đây?”

“Gặp tôi ở đấy trưa ngày mai, rồi chúng ta sẽ cùng đi và dàn xếp mọi thứ”, anh đáp.

“Được rồi, đúng trưa mai”, tôi bắt tay cáo từ.

Sherlock Holmes ở lại cặm cụi với mớ hóa chất, còn hai chúng tôi cùng tản bộ về hướng khách sạn tôi ở.

“À này”, tôi đột ngột dừng bước, quay sang hỏi Stamford, “làm sao anh ta biết tôi từ Afghanistan về hở trời?”

Anh bạn tôi nở một nụ cười bí ẩn. Anh nói, “Đó chính là điểm kì quặc của anh ta đấy. Rất nhiều người muốn biết anh ta làm cách nào mà tìm hiểu ra nhiều chuyện thế.”

“Ồ! Bí ẩn nhỉ?” Tôi kêu lên, hai bàn tay xoa vào nhau. “Đúng là gây tò mò hết sức! Rất cảm ơn anh đã đưa tôi gặp anh ta. Đối tượng nghiên cứu thích đáng của loài người là chính con người[8], anh biết mà.”

“Vậy thì anh cố mà nghiên cứu anh ta nhé”, Stamford nói lúc chào tạm biệt tôi. “Nhưng anh sẽ thấy anh ta là một bài toán nan giải. Tôi dám đánh cuộc là anh ta biết về anh còn nhiều hơn anh biết về anh ta đấy. Tạm biệt.”

“Tạm biệt”, tôi đáp lại rồi tiếp tục tản bộ về khách sạn, trong lòng đầy hiếu kì về người mới quen.

2
Khoa học suy luận

Hôm sau chúng tôi gặp nhau như đã hẹn, rồi cùng đi xem phòng ở số 221B phố Baker mà anh đã nhắc đến lần trước. Có hai phòng ngủ tiện nghi và một phòng khách rộng thoáng, có sẵn đồ đạc trông vui mắt và sáng sủa nhờ hai cửa sổ lớn. Căn hộ này thật đáng ao ước về mọi mặt và giá thuê hóa ra lại dễ chịu tới mức nếu chúng tôi chia đôi tiền thì quá hời. Thế là chúng tôi thuê luôn. Ngay chiều hôm đó, tôi chuyển đồ đạc từ khách sạn qua, và sáng hôm sau tới lượt Sherlock Holmes dọn đến với nhiều rương hòm lỉnh kỉnh. Chúng tôi mất một hai ngày bận rộn tháo dỡ và bày biện các vật dụng riêng sao cho thuận tiện nhất. Xong việc này, chúng tôi mới dần dần bắt đầu ổn định và thích ứng với môi trường mới.

Holmes chắc chắn không phải là người khó sống chung. Anh có tính trầm lặng và thói quen điều độ. Hiếm khi anh ngủ muộn sau 10 giờ đêm và lúc nào cũng dùng điểm tâm và ra khỏi nhà trước khi tôi thức giấc vào buổi sáng. Có lúc anh miệt mài cả ngày ở phòng thí nghiệm hóa học, có lúc ở phòng mổ tử thi, và đôi khi tản bộ rất xa, những chuyến đi này hình như đưa anh đến tận những khu vực bần cùng nhất của London. Một khi đã nổi hứng làm việc thì không có chuyện gì là quá sức anh; nhưng thỉnh thoảng bị một cơn ức chế và suốt mấy ngày anh cứ nằm dài trên trường kỉ trong phòng khách, từ sáng đến tối không nói không rằng mà cũng không cục cựa mảy may. Những lần như thế, tôi để ý thấy ánh mắt anh có vẻ mơ màng, lờ đờ tới mức tôi nghi ngờ là anh nghiện một loại ma túy nào đó, mặc dù sự điều độ và tươm tất trong toàn bộ cuộc sống của anh không cho phép tôi nghĩ như thế.

Mấy tuần lễ đã trôi qua, mối quan tâm và tò mò về con người lẫn mục đích sống của anh ngày càng sâu và lớn thêm trong lòng tôi. Ngay chính dáng dấp và diện mạo của anh đã khiến một người quan sát hờ hững nhất cũng phải chú ý rồi. Anh cao hơn sáu foot[9] và gầy quá mức nên trông lại càng cao hơn. Đôi mắt anh luôn có cái nhìn sắc bén ngoại trừ những lúc đờ đẫn như tôi đã nói; sống mũi khoằm, thanh mảnh làm cho cả gương mặt toát ra vẻ lanh lợi và quả quyết. Cả cái cằm vuông vức, nhô ra trước cũng cho thấy rõ anh là một con người kiên định. Hai bàn tay lúc nào cũng dính dấu mực và vết bẩn hóa chất nhưng lại khéo léo lạ thường - như tôi thường có dịp chứng kiến khi quan sát anh thao tác với những dụng cụ khoa học mỏng manh.

Độc giả có thể cho tôi là kẻ nhiều chuyện hết thuốc chữa khi tôi thú nhận rằng con người này đã khuấy động lòng hiếu kì của tôi biết bao, và đã không ít lần tôi cố gắng phá vỡ sự kín đáo cố hữu của anh trong mọi việc liên quan đến bản thân anh. Nhưng trước khi đưa ra phán xét, xin hãy nhớ cho, cuộc sống của tôi có mục đích gì đâu và hầu như chẳng có gì khiến tôi chú tâm cả. Sức khỏe không cho phép tôi đánh liều đi ra đường, trừ phi thời tiết hết sức dễ chịu, và tôi chẳng hề có bạn bè nào ghé thăm để phá tan nhịp sống đơn điệu thường nhật. Trong hoàn cảnh này, tôi hăm hở đón nhận sự bí ẩn nho nhỏ bao trùm người trọ cùng tôi và dành phần lớn thời gian để cố làm sáng tỏ điều đó.

Anh không theo học ngành y. Trong một lần trả lời thắc mắc, chính anh đã xác nhận ý kiến của Stamford về điểm này. Anh không đọc sách theo đường hướng nào thích hợp với một bằng cấp khoa học, hay một ngưỡng cửa chính thống nào khác để bước vào thế giới học thuật. Thế nhưng nhiệt huyết anh dành cho một số ngành nghiên cứu lại rất đáng nể, và trong những lĩnh vực kì cục này thì hiểu biết của anh lại phong phú và cặn kẽ lạ thường, tới mức nhiều nhận xét của anh khiến tôi phải sửng sốt. Chắc chắn là không ai làm việc nỗ lực hay có được những thông tin chính xác đến thế mà lại không đặt ra một mục đích rõ ràng. Kiến thức của người đọc sách tùy hứng hiếm khi nào có được sự chính xác đáng kể. Chẳng ai bận tâm tới những vấn đề nhỏ nhặt trừ phi họ có lí do chính đáng để làm như thế.

Sự thiếu hiểu biết của anh cũng thật đáng nể như kiến thức của anh vậy. Về chính trị, triết học và văn chương đương thời, anh hầu như chẳng biết gì cả. Nghe tôi trích dẫn Thomas Carlyle[10], anh hỏi ngây thơ hết sức rằng người đó là ai và đã làm gì. Tuy vậy, nỗi ngạc nhiên của tôi chỉ lên tới đỉnh điểm khi tình cờ tôi phát hiện ra anh không hề biết thuyết Copernicus và cấu trúc Thái Dương hệ. Ở thế kỉ mười chín này mà có chuyện một con người văn minh lại không biết trái đất chuyển động quanh mặt trời, đối với tôi quả là dị thường không thể nào hiểu nổi.

“Trông anh ngạc nhiên kìa”, anh vừa nói vừa cười trước vẻ mặt sửng sốt của tôi. “Bây giờ đã biết điều đó rồi thì tôi sẽ cố hết sức để quên nó luôn!”

“Quên luôn!”

“Vậy đó”, anh giải thích, “tôi xem bộ óc con người ban đầu cũng giống như một cái gác xép trống nhỏ bé, và ta phải trang bị cho nó những thứ đồ đạc có chọn lọc. Một kẻ xuẩn ngốc sẽ chất đầy vào đủ thứ linh tinh mà hắn gặp đâu vơ đấy, cho nên những kiến thức có thể hữu ích cho hắn sẽ bị loại ra ngoài, hoặc cùng lắm thì lẫn lộn với nhiều thứ khác, cho nên khi hắn cần tới thì chẳng biết chúng nằm ở đâu. Trong khi một người thợ giỏi lại rất kĩ lưỡng với những gì anh ta cho vào cái gác xép bộ óc kia. Anh ta sẽ chỉ chọn toàn những dụng cụ có thể giúp ích cho công việc của mình, nhưng với những thứ này anh ta lại có một bộ sưu tập lớn và tất cả đều được sắp xếp theo trật tự hoàn hảo nhất. Đừng tưởng cái buồng nhỏ bé đó có những bức vách đàn hồi, muốn nhồi nhét bao nhiêu cũng được. Cứ tin như thế, sẽ đến lúc mỗi lần ta bổ sung thêm một kiến thức thì ta lại quên mất một điều đã biết. Cho nên, quan trọng nhất là đừng để những thông tin vô dụng tống khứ những thông tin hữu ích ra ngoài.”

“Nhưng còn Thái Dương hệ!” Tôi phản bác.

“Thì nghĩa lí quái gì với tôi chứ?” Anh sốt ruột ngắt lời. “Anh nói chúng ta quay quanh mặt trời chứ gì? Nếu có quay quanh mặt trăng đi nữa thì cũng chẳng ảnh hưởng một chút nào đến tôi hay công việc của tôi.”

Tôi đã định hỏi xem công việc của anh là gì nhưng với thái độ của anh như thế thì tôi thấy câu hỏi này sẽ không được hoan nghênh. Tuy vậy, tôi cứ ngẫm nghĩ về cuộc chuyện trò ngắn ngủi ấy và cố rút ra những suy luận riêng. Anh bảo là không muốn thu thập bất kì kiến thức nào không liên quan đến mục đích của mình. Như thế mọi kiến thức Holmes có được hẳn là rất hữu ích đối với anh. Tôi thầm liệt kê trong đầu đủ các lĩnh vực mà anh đã cho tôi thấy rằng anh hết sức am tường. Thậm chí tôi còn lấy bút chì ghi ra giấy. Tôi không thể không bật cười trước tờ giấy tôi vừa viết. Nó như thế này:

Sherlock Holmes - phạm vi trình độ

1. Kiến thức văn học - Không.

2. Kiến thức triết học - Không.

3. Kiến thức thiên văn học - Không.

4. Kiến thức chính trị - Yếu.

5. Kiến thức thực vật học - Không đều. Rất giỏi về các loại cà độc dược, thuốc phiện, và các loài có chất độc nói chung. Không biết gì về trồng trọt.

6. Kiến thức địa chất học - Thực tế, nhưng hạn hẹp. Chỉ nhìn qua là phân biệt được ngay các loại đất. Sau những chuyến tản bộ đã cho tôi xem những vết đất bẩn trên quần anh ta, và qua màu sắc cùng độ sệt của các vết này cho biết loại đất nào thuộc khu vực nào của London.

7. Kiến thức hóa học - Uyên thâm.

8. Kiến thức giải phẫu học - Chính xác, nhưng không hệ thống.

9. Kiến thức về chuyện giật gân - Mênh mông. Dường như biết đến từng chi tiết mọi chuyện kinh hoàng đã xảy ra trong thế kỉ này.

10. Chơi vĩ cầm rất hay.

11. Là một tay kiếm, quyền Anh và côn lão luyện.

12. Am hiểu thực tế về luật pháp Anh quốc.

Khi liệt kê danh mục này tới đây, tôi tuyệt vọng ném luôn vào lò sưởi. “Làm sao kết hợp các khả năng này lại, và tìm cho được nghề nào cần đến tất cả những yếu tố đó thì họa may mới biết anh chàng đang theo đuổi cái gì,” tôi tự nhủ. “Tốt nhất nên từ bỏ ngay ý định này cho rồi.”

Tôi thấy là ở trên tôi có nhắc đến tài chơi vĩ cầm của anh ta. Mặt này rất xuất sắc nhưng cũng quái lạ như mọi tài nghệ khác của anh. Chuyện anh ta chơi được nhiều bài, và nhiều bài khó, thì tôi biết rõ, vì anh đã từng chơi theo yêu cầu của tôi một số tấu khúc Mendelssohn cùng nhiều bài tôi thích. Tuy nhiên, nếu cứ để cho anh ta tùy ý thì hiếm khi anh đàn theo bài hay tạo ra bất cứ âm thanh nào có thể gọi là nhạc điệu. Cả buổi tối ngồi ngả lưng ra ghế bành, anh thường nhắm mắt và lơ đãng cọ chiếc vĩ vào cây đàn đặt trên đầu gối. Những hòa âm ấy có lúc ngân rền và sầu muộn, lúc khác lại dị thường và vui tươi. Rõ ràng những âm thanh đó phản ánh dòng suy nghĩ đang chi phối anh ta, nhưng tôi không thể nào biết chắc là thứ âm nhạc ấy đang hỗ trợ cho dòng suy tư hay việc kéo đàn chỉ đơn thuần là kết quả của sự ngẫu hứng hoặc ý muốn nhất thời. Lẽ ra tôi đã chống đối những màn độc tấu khó chịu kiểu đó nếu như anh ta không kết thúc bằng cách chơi liên tiếp một loạt bài mà tôi ưa thích như đền bù qua loa vì đã thường xuyên thử thách sự nhẫn nại của tôi.

Trong khoảng tuần lễ đầu tiên, chúng tôi không có khách nào đến nhà và tôi bắt đầu cho rằng anh bạn này cũng là một kẻ không có bạn bè giống như tôi. Nhưng liền sau đó tôi thấy anh có nhiều người quen biết, và họ thuộc những tầng lớp xã hội không thể đa dạng hơn. Có một gã mắt đen, mặt chuột, da vàng bủng, người thấp bé, mà tôi nghe giới thiệu là ông Lestrade, đã tới đây ba hay bốn lần chỉ trong một tuần. Một buổi sáng, có một cô gái ăn mặc thời thượng ghé đến và nán lại đâu chừng nửa giờ. Ngay chiều hôm đó lại xuất hiện một vị khách tóc hoa râm, vẻ tiều tụy, trông như một người Do Thái bán rong, nhưng tôi thấy người này hình như đang mất bình tĩnh lắm. Ông này vừa đi thì tới lượt một phụ nữ đứng tuổi phục sức tồi tàn. Vào dịp khác có một ông già quý phái tóc bạc đến gặp riêng anh bạn tôi; và có lần khách đến lại là một người phu khuân vác mặc đồng phục vải nhung của ngành hỏa xa. Cứ mỗi lần có một nhân vật khó xác định như thế xuất hiện, Sherlock Holmes lại xin sử dụng phòng khách và tôi thường lui về phòng ngủ của mình. Anh luôn xin lỗi vì khiến tôi phải chịu sự bất tiện này. “Tôi phải dùng phòng này làm nơi hành nghề”, anh nói, “và những người này là thân chủ của tôi.” Một lần nữa tôi lại có cơ hội hỏi thẳng anh ta, và một lần nữa phép tế nhị lại ngăn tôi ép buộc người khác phải thổ lộ với mình. Lúc đó tôi cứ cho là anh ta hẳn phải có lí do rõ rệt để không nhắc đến nghề nghiệp, nhưng chẳng bao lâu sau anh đã xua tan ý nghĩ đó khi chính anh chủ động đề cập đến chuyện này.

Hôm đó là ngày 4 tháng 3. Tôi có lí do chính đáng để ghi nhớ vì hôm đó tôi thức giấc sớm hơn lệ thường và thấy Sherlock Holmes vẫn chưa dùng điểm tâm xong. Bà chủ nhà đã quen với thói dậy muộn của tôi nên chưa dọn điểm tâm và pha cà phê cho tôi. Với lối hờn dỗi vô lí của loài người, tôi rung chuông và thông báo cộc lốc rằng tôi đã sẵn sàng. Rồi tôi cầm tờ tạp chí trên bàn lên và thử dùng nó giải khuây cho qua thời gian trong khi anh bạn tôi cứ lặng lẽ nhai miếng bánh mì nướng. Một bài báo có vết bút chì đánh dấu ngay đầu đề, và đương nhiên tôi đọc lướt qua bài báo đó. Với cái tít có phần tham vọng là Cuốn sách cuộc đời, bài báo cố chứng minh rằng một người tinh ý có thể biết được bao điều nếu chịu xem xét chính xác và có hệ thống mọi thứ anh ta bắt gặp. Tôi có cảm tưởng như bài báo này là một sự pha trộn đáng nể những ý tưởng thông minh lẫn ngớ ngẩn. Lập luận rất chặt chẽ và mạnh mẽ nhưng các suy diễn thì tôi thấy quá viển vông và cường điệu. Tác giả khẳng định là chỉ cần một nét mặt thoáng qua, một cơ bắp máy động hay một cái liếc mắt, cũng đủ để tìm hiểu được những ý nghĩ sâu kín của người ta. Theo tác giả này thì không thể nào lừa dối được một người đã thành thạo khả năng quan sát và phân tích. Kết luận của anh ta chắc như đinh đóng cột chẳng khác gì những tiên đề của Euclid. Với những ai không am hiểu thì những kết quả phán đoán của người này sẽ gây sửng sốt tới mức, nếu họ không biết được tiến trình suy luận của người đó, họ sẽ cho anh ta là phù thủy. Tác giả viết:

Từ một giọt nước, người giỏi suy luận có thể suy ra cả một đại dương hay một dòng thác mà không cần phải nhìn hay nghe tận nơi. Bởi toàn bộ cuộc sống là một chuỗi liên kết vĩ đại, chỉ cần thấy được một mắt xích là ta sẽ biết được bản chất của cả chuỗi. Như mọi nghệ thuật khác, Khoa học Suy luận và Phân tích là thứ chỉ có thể thu nạp được bằng cách học tập bền bỉ và kiên trì, mà cuộc đời thì quá ngắn ngủi để người phàm có thể đạt tới trình độ cao nhất. Trước khi chuyển sang những khía cạnh trí tuệ hay luân lí của vấn đề, vốn đặt ra những thách thức lớn nhất, người điều tra hãy bắt đầu bằng cách rèn giũa những vấn đề sơ đẳng hơn. Sao cho khi gặp một người khác, anh ta nhận biết được lai lịch, nghề nghiệp hay chuyên môn của kẻ đó chỉ bằng một cái liếc nhìn. Dù đó có vẻ là một cách luyện tập tầm thường, nhưng nó lại giúp khả năng quan sát thêm nhạy bén, dạy cho ta biết phải nhìn ở đâu và tìm kiếm cái gì. Móng tay, ống tay áo, đôi ghệt, hai đầu gối ống quần, những vết chai sần ở ngón cái và ngón trỏ, nét mặt, cổ tay áo… nghề nghiệp của một người phơi bày hiển hiện qua từng yếu tố này. Nếu tập hợp tất cả những chi tiết ấy lại mà điều tra viên giỏi vẫn không làm sáng tỏ được điều này thì quả là không thể tưởng tượng nổi.

“Bá láp không chịu được!” Tôi kêu to, đập mạnh tờ tạp chí xuống bàn. “Trong đời tôi chưa bao giờ đọc cái gì nhảm nhí như thế này!”

“Cái gì thế?” Sherlock Holmes hỏi.

“Ồ, bài báo này”, tôi lấy cái thìa ăn trứng chỉ vào trang báo trong lúc ngồi vào bàn điểm tâm. “Tôi biết anh đọc rồi vì anh đã đánh dấu vào đó. Không phủ nhận là bài này viết sắc sảo. Nhưng mà đọc vẫn bực mình. Đây rõ ràng là lí thuyết của một kẻ rỗi hơi ngồi nhà ẩn mình trong thư phòng rồi bịa ra đủ thứ chuyện ngược đời tủn mủn vụn vặt như thế này. Đúng là phi thực tế. Tôi muốn tống gã này vào một toa hạng ba ở hệ thống đường sắt ngầm rồi yêu cầu gã đoán nghề nghiệp của hết thảy mọi người trong toa xem sao. Tôi dám cá một ngàn ăn một là hắn thua.”

“Anh sẽ mất tiền mà thôi”, Sherlock Holmes bình thản lên tiếng. “Còn bài báo đó là chính tôi viết đấy.”

“Anh sao?”

“Đúng, tôi có năng khiếu cả về quan sát lẫn suy luận. Những lí thuyết mà tôi trình bày ở đây, những điều mà anh cho là hão huyền đó, thực ra lại cực kì thực tế, thực tế tới mức nhờ chúng mà tôi kiếm sống qua ngày”.

“Bằng cách nào chứ?” Tôi buột miệng hỏi.

“À, tôi có nghề nghiệp riêng. Tôi tin mình là người duy nhất trên đời làm nghề này. Tôi là thám tử cố vấn, chắc anh chẳng hiểu là gì, ở London này chúng ta có rất nhiều thám tử nhà nước[11] và thám tử tư. Khi những người này mắc phải sai lầm thì họ lại tìm đến tôi, và tôi cố gắng giúp họ điều tra đúng hướng. Họ trưng hết chứng cứ cho tôi xem, và nhờ kiến thức của tôi về lịch sử hình sự, tôi có thể đưa ra chỉ dẫn chung để nắn họ đúng hướng. Những hành vi phạm tội thường có mối dây tương đồng mạnh mẽ, và nếu như ta đã nắm trong lòng bàn tay mọi chi tiết của một ngàn vụ mà không làm sáng tỏ được vụ thứ một ngàn lẻ một thì đúng là kì quặc. Lestrade là một thanh tra nổi tiếng đấy. Gần đây ông ta lâm vào ngõ cụt với một vụ giả mạo, và chính vì thế mà ông ta đã tới đây.”

“Thế còn mấy người kia?”

“Họ chủ yếu là do các hãng điều tra tư phái tới. Họ toàn là những người đang gặp rắc rối gì đó, và muốn được khai sáng chút ít. Tôi lắng nghe chuyện của họ, họ lắng nghe những ý kiến của tôi, rồi tôi bỏ túi tiền thù lao.”

“Nhưng ý anh cho rằng”, tôi nói, “không cần rời khỏi căn phòng này anh vẫn có thể gỡ rối một gút mắc nào đó mà những người kia phải bó tay, mặc dù chính họ đã biết rõ mọi chi tiết à?”

“Đúng thế. Tôi có khả năng trực giác kiểu như vậy. Cũng có khi xảy ra một vụ gì đó phức tạp hơn một chút. Khi đó tôi phải chạy tới chạy lui đích thân xem xét mọi thứ. Anh biết là tôi có nhiều kiến thức đặc biệt mà tôi vận dụng vào những chuyện khó khăn và làm cho nhiều việc trở nên thuận lợi vô cùng. Những quy tắc suy luận nêu ra trong bài báo mà anh khinh rẻ đó lại hết sức quý báu với tôi trong công việc thực tế. Với tôi, quan sát là bản năng thứ hai. Lúc gặp nhau lần đầu, anh đã tỏ ra ngạc nhiên khi nghe tôi nói là anh từ Afghanistan về đấy thôi.”

“Nhất định là anh đã nghe ai nói rồi.”

“Làm gì có chuyện đó. Tôi biết anh từ Afghanistan về. Do thói quen từ lâu, một chuỗi suy luận đã lướt qua tâm trí tôi nhanh tới mức tôi đi đến kết luận mà không để ý đến những bước trung gian. Tuy nhiên vẫn có những bước như thế. Chuỗi suy luận đó như sau: Đây là một quý ông thuộc ngành y nhưng có phong thái nhà binh. Vậy rõ ràng là bác sĩ quân y. Anh ta mới về từ vùng nhiệt đới, vì da mặt rám đen, và đó không phải là màu da tự nhiên vì da ở hai cổ tay lại trắng. Anh ta đã kinh qua gian khổ và bệnh tật, bởi gương mặt hốc hác đã nói rõ điều đó. Cánh tay trái của anh ta đã bị thương tích. Tư thế cánh tay ấy cứng nhắc và không tự nhiên. Vậy đâu là vùng nhiệt đới nơi một bác sĩ quân y Anh quốc phải gặp nhiều gian khổ và bị thương nơi cánh tay? Rõ ràng là Afghanistan rồi. Toàn bộ chuỗi suy luận ấy lướt qua không đầy một giây. Sau đó tôi nhận xét là anh ở Afghanistan về và anh đã sửng sốt.”

“Anh giải thích thì nghe thật đơn giản”, tôi vừa nói vừa cười. “Anh làm tôi nhớ tới nhân vật Dupin của Edgar Allan Poe[12]. Tôi thật không ngờ những nhân vật như thế lại tồn tại bên ngoài trang sách.”

Sherlock Holmes đứng dậy châm tẩu thuốc. “Chắc chắn anh cho là anh đang khen ngợi tôi khi so sánh tôi với Dupin,” anh nhận xét. “Này, theo tôi thì Dupin là một tay rất xoàng xĩnh. Hắn hay làm cái trò chen ngang vào ý nghĩ của bạn bè bằng một lời bình luận đúng lúc sau cả mười lăm phút im lặng, trò ấy quá ư phô trương và nông cạn. Hắn có chút thiên tư phân tích đấy, hẳn rồi, nhưng hoàn toàn chẳng phải là một hiện tượng gì ghê gớm như Poe đã tưởng tượng ra cả.”

“Thế anh đã đọc các tác phẩm của Gaboriau[13] chưa?” Tôi hỏi. “Lecoq có đạt tới trình độ một thám tử như anh nghĩ không nào?”

Sherlock Holmes khịt mũi khinh thường. Anh đổi giọng giận dữ, “Lecoq là một tên vụng về thảm hại. Hắn chỉ có một thứ duy nhất đáng khen chính là sức lực của hắn. Đọc truyện Gaboriau tôi muốn bệnh luôn. Vấn đề là làm cách nào xác định được một tù nhân chưa biết. Tôi có thể giải quyết chuyện đó trong vòng hai mươi bốn giờ. Còn tay Lecoq kia mất khoảng sáu tháng mới xong. Thứ tác phẩm đó có thể làm giáo trình cho thám tử để dạy họ những điều nên tránh.”

Tôi khá phẫn nộ khi thấy hai nhân vật mà mình hâm mộ lại bị khinh thường như thế. Tôi đi tới cửa sổ và đứng nhìn ra con đường nhộn nhịp bên ngoài. Tôi nghĩ thầm, “Gã này thông minh tới đâu chưa biết, nhưng chắc chắn là rất tự cao tự đại.”

“Thời buổi này không có tội ác nào mà cũng chẳng có tội phạm nào cả”, anh nói tiếp, giọng ta thán. “Trong nghề nghiệp của chúng tôi thì trí óc dùng để làm gì? Tôi biết rõ trí óc mình thừa sức làm cho tôi nổi tiếng. Từ trước đến nay chưa hề có một người nào vừa tìm tòi nhiều lại vừa có tài năng thiên bẩm như tôi, áp dụng vào việc phát hiện tội ác như tôi đã làm. Và kết quả là gì? Chẳng còn tội ác nào để điều tra, hay cùng lắm chỉ còn mấy hành vi thủ ác vụng về với động cơ rõ ràng tới mức ngay cả một viên chức ở Sở Cảnh sát London[14] cũng có thể thấy rõ bản chất.”

Tôi vẫn còn bực mình vì cái lối nói chuyện tự phụ của Sherlock Holmes. Tôi nghĩ tốt nhất nên đổi đề tài.

“Tôi thắc mắc không biết anh chàng kia đang tìm kiếm cái gì?” Tôi vừa hỏi vừa chỉ tay về phía một người lực lưỡng, ăn mặc đơn giản, đang chậm rãi tản bộ ven đường bên kia, mắt lo lắng nhìn từng số nhà. Anh ta cầm trong tay một phong bì xanh khổ lớn, và rõ ràng là một người đưa tin.

“Anh muốn nói tới anh chàng trung sĩ thủy quân lục chiến đã phục viên đấy à”, Sherlock Holmes nói.

Tôi thầm nghĩ, “Đúng là đồ ba hoa khoác lác! Gã thừa biết là mình không thể kiểm chứng được những phỏng đoán của gã mà.”

Ý nghĩ đó mới lóe lên trong tâm trí thì người chúng tôi quan sát nãy giờ đã tìm ra số nhà trên cánh cửa căn hộ của chúng tôi, và chạy thật nhanh băng qua đường. Chúng tôi nghe thấy một tiếng gõ cửa mạnh, một giọng nói trầm trầm ở dưới nhà, rồi tiếng bước chân nặng nề đi lên cầu thang.

“Gửi cho ông Sherlock Holmes”, người ấy vừa nói vừa bước vào phòng và đưa phong thư cho anh bạn tôi.

Đây là cơ hội để đập tan thói tự phụ của Sherlock Holmes. Hẳn anh chẳng nghĩ đến chuyện này khi đưa ra lời nhận xét hú họa ban nãy.

“Này, chàng trai, tôi hỏi khí không phải”, tôi nói với người đưa tin bằng giọng ôn tồn nhất, “anh làm nghề gì vậy?”

“Thưa, liên lạc viên”, anh ta đáp gọn ghẽ. “Đồng phục đã đem đi sửa.”

“Thế còn trước đây?” Tôi hỏi, kèm theo cái liếc mắt hơi thâm hiểm về phía anh bạn tôi.

“Thưa, trung sĩ, thưa, khinh binh thủy quân lục chiến hoàng gia. Không hồi âm? Thưa, vâng.”

Anh chàng đập hai gót chân vào nhau, đưa tay chào kiểu nhà binh, rồi biến mất.

3
Bí ẩn Lauriston Gardens

Thú thật là tôi giật bắn người trước cái bằng chứng mới mẻ này về tính thực tiễn trong các lí thuyết của Sherlock Holmes. Lòng kính nể của tôi dành cho tài phân tích của anh đã tăng lên bội phần. Tuy nhiên, tâm trí tôi vẫn còn gợn chút hồ nghi rằng toàn bộ chuyện này là một tình tiết đã được dàn cảnh để lòe tôi, mặc dù anh ta muốn lừa tôi nhằm mục đích quái quỷ gì thì tôi không tài nào hiểu được. Khi tôi nhìn sang thì anh đã đọc xong bức thư, và trong đôi mắt anh lại là biểu hiện xa vắng, đờ đẫn của một trí óc lơ đãng.

“Làm thế nào anh suy luận ra được hở trời?” Tôi hỏi.

“Suy luận chuyện gì?” Anh cáu kỉnh hỏi lại.

“Ồ, chuyện anh ta là trung sĩ thủy quân lục chiến giải ngũ đó.”

“Tôi không có thời gian cho những chuyện vặt vãnh”, anh trả lời giọng cộc cằn, rồi lại mỉm cười. “Xin lỗi vì đã thô lỗ. Anh cắt đứt dòng suy nghĩ của tôi, nhưng có lẽ thế cũng tốt thôi. Hóa ra anh không nhận biết được người đó là trung sĩ thủy quân lục chiến sao?”

“Thực tình là không.”

“Biết thì dễ, chứ giải thích tại sao tôi biết còn khó hơn. Nếu ai bắt anh chứng minh hai cộng hai là bốn, chắc anh sẽ có phần lúng túng, thế nhưng anh lại rất đinh ninh điều đó. Ngay từ khi anh chàng đó còn ở bên kia đường, tôi đã nhìn thấy trên mu bàn tay anh ta hình xăm một mỏ neo lớn màu xanh. Dấu hiệu đó có liên quan đến biển. Tuy nhiên, người này có dáng đi nhà binh, và có tóc mai dài hai bên đúng quy chuẩn. Ta suy ra được thủy quân lục chiến. Người này có chút gì đó ra vẻ quan trọng và có phong thái quyền uy nhất định. Chắc hẳn anh đã nhận thấy cách anh ta ngẩng cao đầu và vung cây gậy. Nhìn qua đã thấy đây là một người trung niên khả kính và vững vàng - tất cả những yếu tố đó khiến tôi tin rằng người này đã từng là một trung sĩ.”

“Tuyệt vời!” Tôi buột miệng.

“Tầm thường thôi”, Holmes nói vậy nhưng qua nét mặt của anh, tôi nghĩ anh hài lòng trước sự ngạc nhiên và thán phục rành rành của tôi. “Mới hồi nãy tôi nói là chẳng hề có tội phạm nào. Hình như tôi đã lầm… Anh nhìn này!” Anh thảy cho tôi bức thư mà người liên lạc đã mang đến.

“Ôi”, tôi kêu to khi đảo mắt qua bức thư, “kinh khủng quá!”

“Coi bộ hơi khác thường đó”, anh bình tĩnh nhận xét. “Phiền anh đọc to lên giúp tôi đi?”

Đây là bức thư tôi đọc cho anh nghe:

ÔNG SHERLOCK HOLMES QUÝ MẾN,

Đêm qua đã có chuyện dữ ở số 3 Lauriston Gardens, phía đường Brixton rẽ sang. Nhân viên của chúng tôi khi tuần tra đã thấy ánh đèn ở đó vào khoảng 2 giờ sáng, và vì đó là một căn nhà bỏ không nên hồ nghi có chuyện bất thường. Nhân viên thấy cửa chính mở ngỏ, và trong tiền phòng không hề có đồ đạc gì, đã phát hiện xác chết của một người quý phái, ăn mặc sang trọng, trong túi có những tấm thiếp mang tên Enoch J Drebber, Cleveland, Ohio, USA. Không hề có dấu hiệu trộm cướp mà cũng không hề có chứng cứ cho biết người này đã chết như thế nào. Có nhiều vết máu trong căn phòng nhưng không hề có vết thương trên thân thể người chết. Chúng tôi lúng túng không rõ làm sao ông ta lại vào căn nhà bỏ không này; thực tế thì toàn bộ vụ việc là một vấn đề nan giải. Nếu như ông có thể quá bộ đến căn nhà ấy vào bất cứ lúc nào trước 12 giờ trưa, ông sẽ gặp tôi ở đó. Tôi đã để mọi thứ như ‘in statu quo’[15] chờ đến khi được nghe ý kiến của ông. Nếu như ông không đến được, tôi sẽ cung cấp những chi tiết đầy đủ hơn, và sẽ hết sức cảm kích nếu như ông có thể giúp cho tôi ý kiến.

Kính thư,

TOBIAS GREGSON

“Gregson là người tài trí nhất ở Sở Cảnh sát London đấy”, anh bạn tôi lên tiếng. “Trong một đám tệ hại thì ông ta và Lestrade ưu tú nhất. Cả hai đều nhanh nhẹn và năng động, nhưng theo lối cũ… cực kì cũ. Hai người này lại chẳng ai ưa ai. Họ cứ đố kị nhau như hai mĩ nhân của giới thượng lưu. Vụ này sẽ thú vị đấy nếu như cả hai cùng vào cuộc điều tra.”

Tôi hết sức ngạc nhiên với cách nói đều đều bình thản của anh. Tôi kêu lên, “Nhất định là không được chậm trễ một phút nào. Tôi đi gọi xe cho anh nhé?”

“Tôi không chắc là có cần đi hay không. Tôi là con quỷ lười biếng hết thuốc chữa nhất trần đời xưa nay… ý tôi là khi tôi lên cơn lười, bởi vì nhiều lúc tôi cũng nhanh nhẹn lắm.”

“Ồ, đây chính là cái cơ hội mà anh vẫn mong chờ đấy thôi.”

“Anh bạn thân mến ơi, việc này thì quan trọng gì với tôi chứ. Giả sử là tôi làm sáng tỏ được toàn bộ vấn đề đi, anh có thể tin chắc rằng Gregson, Lestrade và cả đám kia sẽ hưởng hết mọi công lao. Tất cả chỉ vì tôi không có danh chính ngôn thuận.”

“Nhưng ông ta đã xin anh giúp đỡ.”

“Đúng, ông ta biết là tôi giỏi hơn và đã thừa nhận điều đó với tôi, nhưng ông ta thà cắn đứt lưỡi còn hơn thừa nhận điều đó với một kẻ thứ ba. Dù sao chúng ta cũng nên thử tới xem qua một cái. Tôi nghĩ tôi sẽ tự mình giải quyết. Nếu không được cái gì thì tôi cũng có thể cười nhạo họ. Đi nào!”

Anh hấp tấp mặc áo khoác, và lăng xăng tới lui với điệu bộ cho thấy một cơn hứng khởi mạnh mẽ đã thế chỗ cho trạng thái thờ ơ.

“Lấy mũ đi chứ”, anh nói.

“Anh muốn tôi đi cùng ư?”

“Đúng vậy, nếu như anh không có việc gì hay ho hơn.”

Một phút sau cả hai chúng tôi đã đón một chiếc xe ngựa nhỏ, phóng nước đại tới đường Brixton. Đó là một buổi sáng mây mù, u ám. Một màn sương nâu xám bao trùm các mái nhà, trông như hình ảnh phản chiếu của những con đường màu bùn bên dưới. Anh bạn tôi đang cao hứng tột độ và cứ nói thao thao về những cây vĩ cầm Cremona, về sự khác biệt giữa đàn Stradivarius và đàn Amati[16]. Về phần mình, tôi im lặng bởi cái thời tiết ảm đạm và công việc bi thương mà chúng tôi can dự vào đã khiến tôi sa sút tinh thần.

“Coi bộ anh chẳng bận tâm gì mấy đến vấn đề đang cấp thiết.” Cuối cùng tôi lên tiếng, cắt ngang bài giảng giải âm nhạc của Holmes.

“Đã có dữ kiện nào đâu”, anh đáp. “Chưa có đủ hết chứng cứ mà đã đặt ra giả thuyết là một sai lầm nghiêm trọng đấy.”

“Dữ kiện thì anh sẽ có ngay thôi”, tôi vừa nói vừa chỉ tay. “Nếu như tôi không lầm thì đây là đường Brixton, còn kia là căn nhà đó.”

“Chứ còn gì nữa. Dừng lại, bác xà ích ơi, dừng!” Chúng tôi còn cách căn nhà chừng trăm yard[17] nhưng anh khăng khăng đòi xuống, và chúng tôi đi bộ hết đoạn đường còn lại.

Vẻ đe dọa và điềm dữ bao trùm nhà số 3 Lauriston Gardens. Đó là một trong bốn căn nhà nằm lùi xa đường cái một chút, hai căn có người ở còn hai căn bỏ trống. Hai căn bỏ trống hướng mặt ra đường với ba hàng cửa sổ sầu não, trống trơ và ảm đạm, ngoại trừ đây đó một tấm bảng “Cho Thuê” hiện ra như một vết ố trên những tấm kính xỉn đục. Mỗi căn nhà cách đường cái một khu vườn nhỏ điểm xuyết những bụi cây còi cọc nhô lên lộn xộn. Cắt ngang khu vườn là một đường đi hẹp, màu vàng ệch, rõ ràng là một hỗn hợp của đất sét và sỏi. Toàn bộ chốn này đầy những vũng nước đọng lại từ cơn mưa đổ xuống đêm qua. Khu vườn được bao bọc bằng một bức tường gạch cao ba foot, bên trên là hàng rào bằng những cọc gỗ. Đang dựa lưng vào bức tường là một anh cảnh binh vạm vỡ và bu quanh anh ta là một đám người rảnh công rỗi việc đang rướn cổ, căng mắt với hi vọng hão huyền là sẽ thấy được chuyện gì đó đang diễn ra bên trong.

Tôi cứ hình dung Sherlock Holmes sẽ lập tức ào vào căn nhà và bắt tay vào cuộc điều tra bí ẩn này ngay. Ý đồ của anh hoàn toàn không hề giống như tôi tưởng tượng. Anh cứ tha thẩn đi tới đi lui trên vỉa hè, ánh mắt xa xăm nhìn trời, nhìn đất, nhìn những căn nhà đối diện và nhìn dãy cọc gỗ hàng rào, với một vẻ phớt tỉnh mà trong tình huống như thế này tôi cho là làm bộ làm tịch. Hết nhìn ngó, anh lại từ từ đi tiếp dọc theo con đường nhỏ, hay nói đúng hơn là đi men theo rìa cỏ mọc bên lối đi, mắt cắm xuống đất. Có hai lần anh dừng bước, và một lần tôi thấy anh mỉm cười rồi nghe anh thốt lên một tiếng hài lòng. Trên mặt đất ướt nhão có nhiều dấu chân, nhưng vì cảnh sát đã qua lại giẫm nát chỗ này, tôi không thể nào biết anh bạn mình làm sao còn hi vọng tìm hiểu được gì ở đấy. Dù vậy, tôi đã có bằng chứng phi thường về những khả năng nhận biết nhanh nhạy của anh nên tôi tin chắc anh có thể thấy rất nhiều điều mà tôi không tài nào nhìn ra.

Ra đón chúng tôi ở cửa chính căn nhà là một người cao lớn, mặt trắng, tóc vàng, tay cầm cuốn sổ. Ông ta chạy ào tới và siết chặt bàn tay anh bạn tôi đầy cảm kích.

“Ông đến đây thật quý hóa quá”, ông ta nói. “Tôi đã để nguyên mọi thứ không động vào.”

“Trừ chỗ kia!” Anh bạn tôi vừa đáp lời vừa chỉ tay ra con đường nhỏ. “Một đàn trâu mà băng qua đây cũng không thể nào giẫm đạp bầy hầy hơn được. Nhưng chắc chắn là ông đã tự rút ra kết luận trước khi ông cho phép như thế, ông Gregson nhỉ?”

“Tôi có quá nhiều việc phải làm ở trong nhà”, viên thanh tra nói chống chế. “Đồng sự của tôi, ông Lestrade, cũng ở đây. Tôi phải nhờ cậy ông ấy trông nom phía ngoài này.”

Holmes liếc nhìn tôi và nhướng mày ra vẻ mỉa mai. Anh nói, “Đã có hai vị như ông đây và Lestrade ở hiện trường thì có còn gì cho kẻ thứ ba phát hiện nữa đâu.”

Gregson xoa hai bàn tay vào nhau một cách tự mãn. “Tôi nghĩ chúng tôi đã làm hết những gì có thể làm. Dẫu sao đây cũng là một vụ lạ lùng, và tôi biết những vụ như thế này đúng với sở thích của ông.”

“Ông tới đây không phải bằng xe ngựa đấy chứ?” Sherlock Holmes hỏi.

“Đúng đó, thưa ông.”

“Lestrade cũng thế à?”

“Cũng vậy, thưa ông.”

“Vậy thì chúng ta vào xem qua căn phòng đi.” Với câu nói vu vơ ấy, anh sải bước đi vào nhà, theo sau là Gregson với nét mặt lộ rõ ngạc nhiên.

Một hành lang ngắn, sàn lát ván không trải thảm và đầy bụi bặm, dẫn vào nhà bếp và các phòng làm việc. Hai cánh cửa mở ra hai bên hành lang. Một cánh cửa rõ ràng đã đóng kín suốt nhiều tuần lễ. Cửa kia dẫn vào phòng ăn và đó chính là căn phòng đã xảy ra sự việc bí ẩn. Holmes bước vào, và tôi đi theo anh với cảm giác u uất trong lòng khi phải chứng kiến cảnh chết chóc.

Đó là một căn phòng lớn hình vuông, chẳng có đồ đạc gì nên trông càng rộng lớn hơn. Bốn bức tường trang trí bằng giấy dán tường lòe loẹt tầm thường nhưng nhiều chỗ đã hoen ố vì mốc meo. Rải rác nhiều chỗ, giấy dán tường đã bong ra và rũ thõng xuống, phơi trần lớp vữa vàng phía sau. Đối diện cánh cửa này là một lò sưởi kiểu cách phô trương, mặt bệ bên trên làm giả đá cẩm thạch trắng. Ở một góc bệ lò sưởi còn dính một cây nến sáp đỏ chỉ còn trơ phần gốc. Khung cửa sổ độc nhất bẩn thỉu tới mức ánh sáng rọi qua mờ đi và cứ chập chờn nhuộm xám mọi vật trong phòng. Cái sắc xám ấy lại càng thêm xỉn đục vì những lớp bụi dày phủ kín toàn bộ căn phòng.

Mọi chi tiết đó lúc sau tôi mới quan sát kĩ. Còn lúc này sự chú ý của tôi chỉ tập trung vào một hình thù bất động thảm thương nằm dài trên những tấm ván sàn, đôi mắt vô hồn trừng trừng nhìn lên trần nhà ố màu. Đó là một người đàn ông tuổi trạc bốn mươi ba hay bốn mươi bốn, tầm vóc trung bình, bờ vai rộng, mái tóc đen xoăn tít, để râu quai nón lởm chởm. Ông ta mặc áo choàng bằng vải len dày, áo gilet, quần màu sáng, cổ áo và hai cổ tay áo sạch bong. Nằm trên sàn nhà cạnh ông ta là chiếc mũ chóp cao được chải chuốt tươm tất. Hai bàn tay người này nắm chặt, hai cánh tay dang rộng, còn hai chân lại quắp vào nhau như thể đã chống chọi khổ sở với cái chết. Trên gương mặt cứng đờ in hằn nét kinh hoàng và một vẻ căm hờn mà tôi chưa từng thấy biểu lộ trên diện mạo con người. Nét mặt rúm ró kinh khủng và hiểm ác này, kết hợp với vầng trán thấp, cái mũi tẹt, và quai hàm chìa ra phía trước khiến cho người chết trông giống khỉ đến lạ lùng, và càng giống khỉ hơn nữa bởi cái tư thế quằn quại lạ thường. Đã từng thấy sự chết chóc dưới nhiều hình thức, nhưng chưa bao giờ tôi thấy cái chết nào lại khiến mình ghê sợ như trong căn phòng bẩn thỉu tối tăm hướng ra trục lộ chính của khu ngoại ô London này.

Lestrade, gầy còm và bé choắt như con chồn, đứng ở ngưỡng cửa từ hồi nào, cất tiếng chào hai chúng tôi.

“Vụ này sẽ gây xôn xao đó, quý vị”, ông ta nói. “Nó kì lạ hơn bất cứ vụ nào tôi đã gặp, mà tôi thì đâu phải hạng gà mờ.”

“Không có manh mối gì à?” Gregson hỏi.

“Chẳng có gì hết”, Lestrade đáp.

Sherlock Holmes tiến lại gần xác chết rồi quỳ xuống kiểm tra chăm chú.

“Các ông có chắc là không có vết thương nào không?” Anh vừa hỏi vừa chỉ những vết máu vương vãi chung quanh.

“Chắc chắn!” Cả hai thanh tra đồng thanh lên tiếng.

“Như vậy hẳn nhiên máu này là của kẻ thứ hai, đoán chừng là kẻ sát nhân, nếu như đây đúng là vụ giết người. Vụ này khiến tôi nhớ lại tình huống liên quan đến cái chết của Van Jansen ở Utrecht vào năm 1834. ông còn nhớ vụ đó không, Gregson?”

“Không, thưa ông.”

“Hãy đọc nhiều vào, nên đọc đi. Chẳng có điều gì mới ở dưới mặt trời. Mọi chuyện đã từng xảy ra trước kia rồi.”

Trong lúc nói chuyện, những ngón tay lanh lẹ của anh di chuyển thoăn thoắt khắp mọi nơi, lúc đè mạnh, lúc mở khuy áo, lúc nắn bóp, trong khi đôi mắt anh lại hiện rõ chính cái vẻ xa xăm, đờ đẫn mà tôi từng đề cập đến. Cuộc khám xét được tiến hành mau lẹ tới mức không ai có thể đoán được nó tỉ mỉ đến mức nào. Cuối cùng, anh ngửi đôi môi của cái xác, rồi nhìn xuống đế đôi ghệt da bóng của người chết.

“Người này không hề bị dời chỗ đấy chứ?” Anh hỏi.

“Vẫn nguyên đấy, chúng tôi chỉ động vào để kiểm tra thôi.”

“Giờ thì các ông đưa người này vào nhà xác được rồi”, anh nói. “Chẳng còn gì cần tìm hiểu thêm nữa.”

Gregson đã có sẵn cáng và bốn người khiêng cáng. Nghe ông gọi, họ đi vào căn phòng và kẻ xa lạ kia được nhấc lên đưa ra ngoài. Lúc họ đỡ người chết lên, một chiếc nhẫn rơi xuống kêu lanh canh rồi lăn tròn trên sàn nhà. Lestrade tóm lấy và đưa lên nhìn chòng chọc với ánh mắt hoang mang.

“Đã có một người đàn bà ở đây”, ông ta kêu lên. “Đây là cái nhẫn cưới của phụ nữ.”

Vừa nói ông ta chìa chiếc nhẫn trên lòng bàn tay ra. Tất cả chúng tôi bu quanh Lestrade nhìn chăm chú. Không thể hồ nghi gì nữa, chiếc nhẫn vàng trơn này đã từng tô điểm ngón tay của một cô dâu.

“Cái này làm vấn đề phức tạp thêm”, Gregson nói. “Có trời chứng giám, không có nó thì mọi thứ đã đủ phức tạp lắm rồi.”

“Ông chắc là nó không đơn giản hóa mọi chuyện đấy chứ?” Holmes nhận xét. “Cứ nhìn chằm chằm vào nó thì cũng chẳng biết được gì. Ông đã tìm thấy gì trong các túi áo túi quần người chết?”

“Chúng tôi còn giữ hết đây này”, Gregson chỉ về phía một mớ đồ lộn xộn nằm trên mấy bậc thang dưới cùng. “Một đồng hồ vàng, số 97163, do nhà Barraud ở London sản xuất. Một dây đeo đồng hồ, rất nặng và bằng vàng ròng. Một nhẫn vàng có chạm huy hiệu hội Tam Điểm. Một ghim cài cà vạt bằng vàng, có hình đầu chó với hai con mắt bằng hồng ngọc. Một hộp danh thiếp bằng da Nga, với những tấm thiếp in tên Enoch J. Drebber ở Cleveland, tương ứng với mấy chữ tắt E.J.D thêu trên áo. Không có ví tiền nhưng có một số tiền lẻ tổng cộng là bảy bảng mười ba shilling. Một ấn bản bỏ túi cuốn Decameron của Boccaccio[18], trên trang lót có ghi tên Joseph Stangerson. Hai lá thư, một lá gửi cho E.J. Drebber và một lá cho Joseph Stangerson.”

“Ở địa chỉ nào?”

“Sở Hối đoái Hoa Kì, phố Strand, người nhận sẽ đến lấy. Cả hai lá thư đều gửi từ hãng tàu thủy Guion và đều nói về lịch tàu rời cảng Liverpool. Rõ ràng là kẻ xấu số này đã định quay về New York.”

“Ông đã điều tra gì về gã Stangerson này chưa?”

“Tôi đã làm ngay việc đó rồi”, Gregson nói. “Tôi đã cho gửi bố cáo đến mọi nhật báo, và một người của tôi đã tới Sở Hối đoái Hoa Kì nhưng vẫn chưa về.”

“Ông có gửi sang Cleveland không?”

“Sáng nay tôi gửi điện tín rồi.”

“Thế ông viết các yêu cầu ra làm sao?”

“Chúng tôi chỉ kể rõ các tình huống, và nói sẽ rất cảm kích với bất kì thông tin nào có thể giúp ích chúng tôi.”

“Thế ông không hỏi chi tiết về bất kì điểm nào mà ông thấy quan trọng sao?”

“Tôi có hỏi về Stangerson.”

“Thế thôi à? Không hề có tình huống nào làm mấu chốt cho toàn bộ vụ này sao? Ông sẽ không gửi thêm điện tín ư?”

“Tôi đã nói hết những gì cần nói”, Gregson nói, giọng ra chiều phật ý.

Sherlock Holmes nén cười rồi định nói gì đó thì Lestrade lại xuất hiện. Nãy giờ Lestrade vẫn ở trong tiền phòng, trong khi chúng tôi nói chuyện ở hành lang, bây giờ ông ta đi ra, hai bàn tay xoa vào nhau với điệu bộ dương dương tự đắc.

“Ông Gregson”, ông ta nói, “tôi vừa phát hiện một chi tiết cực kì quan trọng, mà chắc sẽ bị bỏ sót nếu như không có tôi đây kiểm tra kĩ các bức tường.”

Người đàn ông thấp bé này miệng nói mà ánh mắt cứ sáng rực lên; rõ ràng là ông ta đang cố kiềm chế sự đắc chí vì đã thắng được đồng nghiệp một điểm.

“Tới đây”, ông ta vừa nói vừa lăng xăng quay lại căn phòng, không khí bên trong dường như sáng sủa hơn từ khi cái xác kia được chuyển đi. “Đấy, cứ đứng ở đó!”

Ông ta quẹt một que diêm vào chiếc ghệt rồi đưa ánh lửa lên sát bức tường. “Nhìn đây này!” Lestrade đắc thắng reo lên.

Lúc trước tôi đã nói là các tấm giấy dán tường đã bong tróc nhiều chỗ. Ở ngay góc phòng này, một miếng giấy lớn đã được lột ra, phơi ra một mảng vôi vữa màu vàng hình vuông. Vắt ngang qua khoảng trống này là những mẫu tự màu đỏ máu nguệch ngoạc thành một từ duy nhất: RACHE.

“Quý vị thấy sao?” Viên thanh tra thốt lên với giọng điệu của một ông bầu gánh xiếc đang quảng cáo chương trình. “Chi tiết này bị bỏ sót vì nó nằm trong góc tối nhất của căn phòng, và không người nào nghĩ đến chuyện nhìn ngó ở đây. Kẻ sát nhân đã viết bằng chính máu của y hay của ả. Hãy xem chỗ nhòe vì máu chảy giọt xuống tường đây này! Nó đã đập tan giả thuyết đây là vụ tự sát. Tại sao lại chọn cái góc đó mà viết? Tôi nói cho quý vị rõ. Hãy nhìn cây nến trên bệ lò sưởi kia. Nó được thắp sáng vào lúc đó, và nếu nến thắp sáng thì góc này chính là nơi sáng sủa nhất chứ không phải mảng tường tăm tối nhất.”

“Giờ ông đã tìm thấy rồi, nó có ý nghĩa gì vậy?” Gregson hỏi với giọng khinh thường.

“Ý nghĩa? À, nó có nghĩa là người viết đã định viết chữ Rachel một cái tên của phụ nữ, nhưng đã bị gián đoạn trước khi y hay ả kịp viết xong. Hãy nhớ lời tôi đi, khi vụ này đã sáng tỏ, quý vị sẽ thấy có một phụ nữ tên Rachel dính líu vào đây. Ông cứ việc cười cho thỏa mãn đi, thưa ông Sherlock Holmes. Ông có thể rất nhanh trí và thông minh, nhưng xét về mọi mặt thì con chó săn già vẫn là cừ khôi nhất.”

“Tôi thật lòng xin lỗi ông”. Anh bạn tôi lên tiếng sau khi đã khiến con người thấp bé kia mếch lòng vì một tràng cười ầm ĩ. “Chắc chắn ông được ghi công là người đầu tiên trong chúng ta phát hiện ra điều này, và như ông nói, mọi dấu vết đều cho thấy những mẫu tự này được viết bởi một kẻ khác đã tham gia vào vụ án bí ẩn đêm qua. Tôi chưa có thời gian để kiểm tra căn phòng, nhưng xin phép ông bây giờ tôi sẽ kiểm tra.”

Vừa nói anh vừa rút trong túi ra một cái thước dây và một chiếc kính lúp tròn cỡ lớn. Với hai dụng cụ này, anh thong thả đi khắp phòng mà không hề gây ra tiếng động nào, lúc thì dừng bước, lúc thì quỳ xuống, và có lần anh nằm dài úp mặt xuống sàn. Anh mê mải với công việc này tới mức dường như quên mất sự hiện diện của chúng tôi, bởi anh cứ liên tục lẩm bẩm một mình, cứ không ngừng thốt ra hết những tràng cảm thán, rên rỉ rồi huýt sáo và những tiếng kêu khẽ hàm ý khích lệ hay hi vọng. Quan sát anh, tôi không khỏi liên tưởng đến một con chó săn cáo thuần chủng được huấn luyện kĩ đang sục sạo trong lùm cây, rít ư ử đầy hăm hở, cho đến khi đánh hơi được con mồi lạc dấu. Suốt hai mươi phút hoặc hơn, anh cứ tiếp tục vừa săm soi vừa cẩn trọng đo đạc sao cho chính xác nhất khoảng cách giữa các điểm mốc, vốn hoàn toàn vô hình đối với tôi, và thỉnh thoảng lại đưa thước dây áp vào mấy bức tường với cùng một cung cách hoàn toàn khó hiểu đó. Ở một vị trí, anh rất cẩn thận gom một dúm bụi xám trên sàn rồi cho vào một phong bì cất đi. Anh dùng kính lúp kiểm tra chữ viết trên tường xem xét từng mẫu tự với sự chính xác chi li nhất. Kiểm tra xong, có vẻ như anh hài lòng, vì anh cất thước dây và kính lúp vào túi.

“Người ta thường nói rằng thiên tài là khả năng chịu khó vô biên”, anh vừa nói vừa cười. “Đó là một định nghĩa tầm bậy, nhưng lại đúng với công việc điều tra.”

Với nhiều hiếu kì và có phần khinh miệt, Gregson và Lestrade đã theo dõi ông bạn nghiệp dư thao diễn nãy giờ. Hiển nhiên họ không hiểu được cái điều mà tôi đã bắt đầu nhận biết, là mọi hành động nhỏ nhặt nhất của Sherlock Holmes đều hướng tới một mục tiêu thực tế và xác định nào đó.

“Ông thấy thế nào?” Cả hai cùng hỏi.

“Nếu tôi mạo muội giúp hai ông thì chẳng khác nào tôi cướp mất công trạng của các ông trong vụ này”, anh bạn tôi nói. “Các ông đã làm giỏi quá rồi thì thật tội nghiệp cho kẻ nào muốn can thiệp vào.” Trong giọng điệu anh là cả một biển trời châm biếm. “Nếu như các ông cho tôi biết diễn tiến điều tra của các ông”, anh nói tiếp, “thì tôi sẽ rất vui được giúp sức nếu có thể. Còn lúc này tôi muốn nói chuyện với người cảnh binh đã phát hiện ra xác chết. Cho tôi xin tên và địa chỉ của người này được không?”

Lestrade liếc qua sổ tay rồi nói, “John Rance. Bây giờ anh ta hết phiên trực rồi. ông tới số 46, khu Audley, công viên Kennington, thì sẽ gặp anh ta.”

Holmes ghi lại địa chỉ.

“Đi thôi, bác sĩ”, anh nói, “chúng ta sẽ đi tìm người này.” Rồi anh quay sang hai thanh tra nói tiếp, “Tôi cho các ông hay một điều có thể giúp ích cho vụ này. Án mạng đã xảy ra và kẻ sát nhân là đàn ông. Y cao hơn sáu foot, đang ở độ tuổi sung mãn nhất của cuộc đời, có hai bàn chân nhỏ so với chiều cao, đi đôi ghệt tồi tàn mũi vuông, và hút xì gà Trichinopoly. Y tới đây cùng với nạn nhân trên một chiếc xe ngựa bốn bánh, con ngựa kéo xe đóng ba móng sắt cũ và một móng mới ở chân trước bên phải. Rất có thể kẻ sát nhân có gương mặt đỏ ửng và những móng tay trên bàn tay phải của y rất dài. Đây chỉ là vài dấu hiệu nhưng chúng có thể giúp ích cho các ông.”

Lestrade và Gregson nhìn nhau với nụ cười hoài nghi. Lestrade hỏi, “Nếu người này bị sát hại thì sát hại bằng cách nào chứ?”

“Độc dược”, Sherlock Holmes nói cộc lốc rồi sải bước đi. Ra đến cửa, anh quay lại nói thêm. “Còn điều này nữa, Lestrade, Rache là tiếng Đức có nghĩa là Báo thù, cho nên ông đừng có mất công tìm kiếm cô Rachel nào đó làm chi.”

Sau lời nhận xét đanh thép cuối cùng này, anh đi luôn, để lại sau lưng hai đối thủ há hốc mồm sửng sốt.

4
Những gì John Rance kể

Khi chúng tôi rời khỏi nhà số 3 Lauriston Gardens thì đã 1 giờ trưa. Sherlock Holmes đưa tôi đến phòng điện tín gần nhất và ở đó anh gửi đi một bức điện dài. Rồi anh gọi xe ngựa và bảo người xà ích đưa chúng tôi đến địa chỉ mà Lestrade đã cung cấp.

“Không có gì bằng nhân chứng trực tiếp”, anh nhận xét. “Thực ra mà nói, tôi đã hoàn toàn kết luận được vụ này nhưng dẫu sao chúng ta cũng nên biết tất cả những gì cần phải biết.”

“Anh khiến tôi kinh ngạc đó, Holmes”, tôi nói. “Anh cứ làm bộ như biết chắc mọi chi tiết mà anh cung cấp chứ thật ra trong bụng anh đâu có chắc chắn vậy.”

“Không có chỗ cho sai lầm đâu” anh đáp. “Điều đầu tiên tôi quan sát khi đến đó chính là một cỗ xe ngựa đã tạo ra hai vết bánh xe lún phía gần lề đường. Mà trước tối hôm qua thì cả tuần rồi làm gì có mưa, cho nên bánh xe nào mà để lại vết hằn sâu như thế chắc chắn phải đến đó trong đêm qua. Còn các dấu móng ngựa nữa; đường viền của một dấu lại sắc nét hơn ba dấu móng còn lại nhiều cho thấy rằng có một móng ngựa mới. Vì cỗ xe đến đó sau khi trận mưa đã bắt đầu, và không hề xuất hiện ở đó suốt buổi sáng, điều này thì tôi tin lời Gregson, do đó nó phải đến trong đêm và vì thế, nó chính là cỗ xe đưa hai người tới căn nhà đó.”

“Nghe có vẻ đơn giản quá”, tôi nói, “nhưng làm sao biết được chiều cao của người kia chứ?”

“À, chín trong mười trường hợp, ta có thể đoán biết chiều cao của một người dựa vào độ dài bước chân. Đó là một phép tính khá đơn giản, nhưng làm anh phát chán vì những con số thì có gì hay. Tôi thấy bước chân của kẻ này in trên lớp đất sét ngoài vườn và trên lớp bụi trong nhà. Rồi tôi có cách nữa để kiểm chứng các phép toán của tôi. Khi người ta viết lên tường thì theo bản năng ai cũng tự khắc viết ngang tầm mắt mình. Chữ viết ấy cách sàn nhà hơn sáu foot một chút. Trò trẻ con thôi mà.”

“Thế còn tuổi tác của hắn ta?” Tôi hỏi.

“Nếu một người có thể bước đi với sải chân dài hơn bốn foot rưỡi không chút khó khăn nào, nhất định hắn ta không thể ở tuổi xế chiều. Đó cũng chính là chiều rộng của vũng nước trên lối đi trong vườn mà hắn ta rõ ràng đã bước qua. Người đi đôi ghệt da bóng thì đi vòng quanh mà tránh, còn kẻ mang đôi ghệt mũi vuông lại nhảy qua. Chẳng có gì bí ẩn cả. Tôi chỉ đơn thuần áp dụng vào thực tế một số nguyên tắc quan sát và suy luận mà tôi đã cổ xúy trong bài báo đó. Anh còn thắc mắc gì nữa không?”

“Móng tay và xì gà Trichinopoly”, tôi gợi ý.

“Chữ trên tường được viết bằng ngón trỏ của một người đàn ông nhúng vào máu. Kính lúp cho phép tôi thấy rõ là lớp vữa trát đã bị sướt nhẹ khi chữ được viết lên, điều này không thể nào xảy ra nếu móng tay của người đó đã được cắt gọn. Tôi đã gom một ít tàn tro vương vãi trên sàn nhà. Tro này sậm màu và có dạng vảy mỏng; kiểu tàn tro như thế thì chỉ có xì gà Trichinopoly mà thôi. Tôi từng thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu về các loại tàn tro xì gà; thực ra tôi đã viết một chuyên khảo về đề tài này. Tôi tự hào rằng tôi chỉ cần nhìn qua là nhận biết ngay tàn tro của bất kì nhãn hiệu xì gà hay thuốc lá nào. Chính nhờ những chi tiết như thế mà một thám tử lành nghề khác biệt với đám Gregson và Lestrade chứ.”

“Thế còn gương mặt đỏ ửng?” Tôi hỏi.

“À, nhận xét đó liều lĩnh hơn, mặc dù tôi tin chắc là mình đúng, ở giai đoạn này thì đừng có hỏi tôi chuyện đó.”

Tôi đưa tay xoa trán. “Đầu óc tôi đang quay cuồng đây này”, tôi nói, “càng suy nghĩ càng thấy bí ẩn. Tại sao hai gã đó, nếu quả thật có hai người đàn ông, lại đi vào một căn nhà bỏ trống? Còn người xà ích đưa họ tới ra sao rồi? Làm sao người này có thể ép buộc người kia uống độc dược? Còn máu ở đâu ra? Mục tiêu của kẻ sát nhân là gì, bởi vì vụ này không liên quan gì đến cướp bóc cả? Còn cái nhẫn của phụ nữ làm sao lại ở đó? Đặc biệt là tại sao kẻ thứ hai lại viết ra cái từ RACHE bằng tiếng Đức trước khi tẩu thoát chứ? Thú thật là tôi không tài nào xâu kết hết các chi tiết này cho hợp lí được.”

Anh bạn tôi mỉm cười đồng tình. “Anh đã đúc kết rất hay và súc tích những gút mắc của vấn đề. Còn khá nhiều điều vẫn chưa sáng tỏ, mặc dù tôi đã hoàn toàn xác định được các yếu tố chính. Còn với phát hiện của gã Lestrade tội nghiệp kia, đó chỉ là hỏa mù nhằm đánh lạc hướng cảnh sát, bằng cách ám chỉ các tổ chức bí mật và phe Xã hội. Vụ này không phải do người Đức nào làm đâu. Nếu anh để ý chữ ‘A’ đó được viết có phần giống kiểu viết của Đức. Đấy, nhưng người Đức chính cống lại luôn viết theo kiểu chữ La tinh, do đó ta có thể nói mà không sợ sai là chữ đó không phải do người Đức viết mà do một kẻ bắt chước vụng về đã làm quá lố. Tôi sẽ không nói nhiều hơn nữa về chuyện này đâu, bác sĩ. Anh biết mà, một ảo thuật gia giải thích hết bí quyết của mình thì đâu còn ai khen nữa chứ, và nếu tôi cho anh biết quá nhiều về phương pháp làm việc của tôi thì sẽ dẫn anh tới kết luận rằng rốt cuộc tôi cũng chỉ là một kẻ rất tầm thường.”

“Tôi không hề nghĩ thế đâu”, tôi đáp, “chưa ai có thể đưa ngành điều tra đạt gần tới tầm của một khoa học chính xác như anh.”

Mặt anh bạn tôi hồng lên sung sướng trước lời khen này và cách bộc lộ sốt sắng của tôi. Tôi đã để ý là anh ta nhạy cảm với những lời tâng bốc về tài nghệ của mình chẳng kém mọi cô gái đều thích được ca tụng về nhan sắc.

“Để tôi cho anh biết thêm chuyện nữa”, anh nói. “Ghệt da bóng và Ghệt mũi vuông cùng đến trên một cỗ xe ngựa, và họ cùng nhau đi bộ theo con đường nhỏ hết sức thân thiện, rất có thể là khoác tay nhau đi. Khi đã vào trong, họ đi tới đi lui khắp căn phòng đó; hay đúng hơn, Ghệt da bóng đứng một chỗ trong khi Ghệt mũi vuông đi tới đi lui. Tôi có thể thấy mọi chi tiết đó trong lớp bụi, và tôi có thể thấy là hắn ta càng đi thì càng thêm kích động. Điều này biểu lộ qua độ dài tăng dần của sải chân hắn ta. Suốt thời gian đó, hắn nói liên tục và chắc chắn là càng lúc càng nóng giận tới mức điên tiết. Rồi bi kịch xảy ra. Tôi đã kể anh nghe hết những gì hiện giờ chính tôi biết chắc, những gì còn lại chỉ là giả định và phỏng đoán. Tuy nhiên, chúng ta đang có một cơ sở thực tế thuận lợi để bắt đầu công việc. Chúng ta phải nhanh lên vì chiều nay tôi muốn đến buổi hòa nhạc của dàn giao hưởng Hallé nghe Norman Neruda[19] trình diễn.”

Cuộc trò chuyện diễn ra trong lúc xe ngựa của chúng tôi luồn lách qua hết con phố bẩn thỉu này lại tới đường rẽ vòng vèo khác. Tới một trong những con đường bẩn thỉu và tồi tàn nhất, bác xà ích đột ngột dừng xe. “Khu Audley ở trong đó”, bác ta vừa nói vừa chỉ vào một ngách hẹp trong dãy tường gạch xỉn màu. “Tôi chờ xe ở đây đến khi quý ông quay lại.”

Khu Audley chẳng phải là nơi hấp dẫn. Con đường hẹp dẫn chúng tôi vào một sân trong lát đá phiến và bốn bề là những căn nhà dơ dáy. Chúng tôi lần bước len qua mấy đám trẻ con bẩn thỉu, chui qua mấy hàng dây phơi mớ quần áo bạc màu, cho đến khi tìm tới nhà số 46, trên cánh cửa có trang trí một miếng đồng nhỏ khắc tên Rance. Dò hỏi, chúng tôi biết viên cảnh binh này còn đang ngủ, và chúng tôi được đưa vào một phòng khách nhỏ phía trước chờ ông ta.

Ngay sau đó ông ta xuất hiện, vẻ mặt hơi bực mình vì bị phá rối giấc ngủ. Ông ta nói, “Tôi đã báo cáo hết trên Sở rồi.”

Holmes lấy trong túi ra một đồng tiền nửa sovereign[20] rồi ra vẻ trầm ngâm mân mê trên tay. “Chúng tôi nghĩ là nghe mọi việc trực tiếp từ ông thì hay hơn”, anh nói.

“Tôi rất sẵn lòng kể lại với ông mọi điều tôi biết”, viên cảnh binh trả lời, đôi mắt dán chặt vào cái vật tròn tròn bằng vàng nho nhỏ kia.

“Cứ tự nhiên kể hết đầu đuôi mọi việc cho chúng tôi nghe đi.”

Rance ngồi xuống chiếc trường kỉ bọc da ngựa, và nhíu mày như thể quyết tâm không bỏ sót một chi tiết nào của câu chuyện.

“Tôi sẽ kể lại từ đầu”, ông ta nói. “Phiên trực của tôi là từ 10 giờ đêm đến 6 giờ sáng. Lúc 11 giờ có đánh lộn ở quán rượu White Hart nhưng trừ chuyện đó ra thì mọi thứ đều yên ổn trong khu tôi đi tuần. Đến 1 giờ trời bắt đầu mưa, và tôi gặp anh Harry Murcher, người tuần tra khu Holland Grove, và bọn tôi đứng nói chuyện ở góc đường Henrietta. Rồi sau đó, đâu khoảng 2 giờ hoặc hơn một tí, tôi nghĩ hay là đi thử một vòng xem dọc đường Brixton có yên ổn không. Con đường đó dơ dáy và vắng phát khiếp được. Tôi đi hết con đường mà chẳng gặp ma nào cả, mặc dù có một hay hai xe ngựa phóng vèo qua. Tôi cứ thả bộ theo con đường, trong bụng nghĩ giờ này mà có xị rượu nóng thì quá đã, thì bất thình lình tôi thấy có ánh sáng sau cửa sổ của nhà đó. Tôi biết ở Lauriston Gardens có hai căn nhà không người ở do lão chủ mấy cái nhà đó chẳng chịu sửa sang cống rãnh gì cả, mặc dù người thuê trọ cuối cùng trong một căn nhà đã chết vì sốt thương hàn. Thấy ánh sáng ở cái cửa sổ đó tôi sửng sốt và nghi là có chuyện gì không bình thường rồi. Khi tôi tới cửa chính…”

“Ông đã dừng lại, rồi đi ngược trở ra cổng vườn”, anh bạn tôi ngắt lời. “Sao ông lại làm thế?”

Rance nhảy bật dậy, nhìn Sherlock Holmes trừng trừng với vẻ kinh ngạc cực độ trên nét mặt. “Ồ, đúng vậy đó, thưa ông”, ông ta nói, “mặc dù có trời mới biết làm sao ông biết rõ thế. Vậy đó, khi tôi tới cửa chính, bốn bề vắng lặng như tờ khiến tôi nghĩ chắc mình nên kiếm người đi cùng thì hơn. Chưa bước chân xuống mồ thì tôi đếch sợ thứ gì trên đời này, nhưng tôi nghĩ không chừng thằng cha đã chết vì thương hàn đang đi xem xét mấy cái cống đã làm hắn chết. Ý nghĩ đó khiến tôi chột dạ nên tôi quay ra cổng xem có thấy ánh đèn của anh Murcher không, nhưng chẳng hề thấy bóng dáng anh ta hay bất kì ai cả.”

“Ngoài đường chẳng có ai sao?”

“Không có ma nào hết, thưa ông, cả chó cũng chẳng thấy. Rồi tôi trấn tĩnh và đi vòng lại rồi đẩy cửa mở ra. Bên trong hoàn toàn im ắng nên tôi đi vào căn phòng đó nơi vẫn đang có ánh sáng. Có một ngọn nến lập lờ trên bệ lò sưởi, một cây nến sáp đỏ, và qua ánh nến tôi thấy…”

“Vâng, tôi biết hết những gì ông đã thấy. Ông đi vòng quanh căn phòng nhiều lần, rồi ông quỳ xuống bên xác chết, rồi đi ra và thử mở cửa nhà bếp, và rồi…”

John Rance đứng phắt lên với nét mặt kinh hãi và ánh mắt ngờ vực. “Ông nấp ở đâu mà thấy hết cả những chuyện đó chứ?” ông ta kêu to. “Tôi e là ông biết nhiều hơn mức cần biết đấy.”

Holmes cười ầm lên và thảy tấm danh thiếp của anh qua mặt bàn về phía viên cảnh binh. Anh nói, “Đừng có bắt tôi vì tội sát nhân đấy. Tôi cũng thuộc bầy chó săn chứ không phải chó sói đâu; ông Gregson hay ông Lestrade sẽ bảo đảm cho tôi. Tiếp đi chứ. Rồi sau đó ông làm gì?”

Rance lại ngồi vào chỗ cũ, mặc dù vẻ mặt hoang mang vẫn còn nguyên. “Tôi quay lại cổng vào và thổi tu huýt báo động. Nghe tiếng, Murcher và hai cảnh binh nữa liền tới hiện trường.”

“Đường phố lúc đó vắng người chứ?”

“À, vắng tanh, nếu như chỉ tính những kẻ đàng hoàng thì chẳng có ma nào.”

“Ý ông là sao?”

Nét mặt viên cảnh binh căng rộng thành một cái cười toe toét, ông ta nói, “Trên đời tôi gặp nhiều thằng say rồi nhưng chưa gặp ai say bét nhè như thằng cha đó. Khi đi ra, tôi thấy hắn đứng ở cổng, dựa lưng vào hàng rào, và hát rống hết cỡ bài gì đó, hình như là Columbine’s New fangled Banner[21] hay đại loại như thế. Hắn ta đứng hết nổi rồi, chỉ càng thêm vô dụng.”

“Gã đó thuộc loại người như thế nào?” Sherlock Holmes hỏi.

John Rance tỏ ra hơi cáu kỉnh với câu hỏi lạc đề này. “Thuộc loại say quắc cần câu chứ thế nào”, ông ta nói. “Nếu chúng tôi không bận vụ này thì đã lôi hắn về đồn cảnh sát rồi.”

“Diện mạo hắn, quần áo hắn, ông có để ý không?” Holmes nôn nóng ngắt lời.

“Tôi nghĩ là tôi có để ý đấy, bởi vì tôi phải đỡ hắn lên, tôi với Murcher hai người hai bên xốc hắn ta dậy. Thằng cha đó cao lớn, mặt đỏ, nửa mặt dưới quấn kín trong…”

“Vậy được rồi”, Holmes thốt lên. “Rồi hắn ra sao?”

“Bọn tôi có rảnh đâu mà để ý tới hắn ta chứ”, viên cảnh binh nói, giọng trách cứ. “Tôi dám cá là hắn ta cũng mò được về nhà thôi.”

“Hắn ăn mặc thế nào?”

“Mặc áo khoác màu nâu.”

“Tay hắn có cầm roi da không?”

“Roi à, không có.”

“Nhất định hắn ta đã bỏ cái roi lại”, anh bạn tôi lẩm bẩm. “Sau đó ông có tình cờ nhìn thấy hay nghe thấy tiếng xe ngựa không?”

“Không.”

“Đồng nửa sovereign này là của ông đó”, anh bạn tôi vừa nói vừa đứng dậy và với lấy mũ. “Ông Rance, tôi e là ông sẽ chẳng bao giờ thăng tiến trong ngành này được đâu. Cái đầu của ông không chỉ để trang trí mà còn phải sử dụng nữa chứ. Lẽ ra đêm qua ông đã có thể lên lon hạ sĩ rồi. Cái gã mà ông đã giữ trong tay chính là kẻ nắm đầu mối của bí ẩn này, và chính là kẻ chúng tôi đang bỏ công tìm. Bây giờ mà tranh cãi cũng chẳng có ích gì, tôi chỉ nói cho ông biết vậy thôi. Đi nào, bác sĩ.”

Chúng tôi cùng cất bước đi ra chỗ xe ngựa, bỏ mặc người cung cấp thông tin còn mải nghi hoặc và hiển nhiên là bực bội.

“Ngu ngốc không thể tả!” Holmes chua chát thốt lên trên chuyến xe quay về nhà trọ của chúng tôi. “Nghĩ mà coi, hắn có được cơ may không gì bằng, vậy mà không biết tận dụng.”

“Tôi vẫn còn chưa hiểu. Quả thực là mô tả của ông ta ăn khớp với ý kiến của anh về kẻ thứ hai trong vụ bí ẩn này. Nhưng tại sao kẻ này đã rời khỏi căn nhà rồi mà còn quay lại làm gì? Đó đâu phải cung cách của bọn phạm tội.”

“Cái nhẫn, anh bạn ơi, cái nhẫn; vì nó mà hắn ta quay lại đấy. Nếu không có cách nào khác bắt được hắn thì ta vẫn có thể dùng cái nhẫn làm mồi câu. Tôi sẽ bắt được tên này, bác sĩ ạ, cá với anh hai ăn một là tôi sẽ bắt được hắn. Tôi phải cảm ơn anh vì mọi chuyện. Không có anh thì tôi chắc đã không đi rồi, và thế là bỏ lỡ một cuộc điều tra hay ho nhất mà tôi từng gặp. Cuộc điều tra màu đỏ, phải không? Sao chúng ta không dùng ngôn ngữ nghệ thuật một chút nhỉ? Vụ án mạng này là một sợi chỉ màu đỏ tươi luồn trong cuộn chỉ không màu của cuộc sống, và trách nhiệm của chúng ta là phải tháo gỡ nó, cô lập nó, phơi bày nó ra tất tần tật. Bây giờ thì đi ăn trưa nào, rồi đi nghe Norman Neruda. Cách chạm dây và kéo vĩ của cô ta mới tuyệt vời làm sao! Cái đoản khúc đó của Chopin, cô ta chơi sao mà tuyệt diệu thế không biết. Tra la la lira lira lay…”

Ngả người trong xe ngựa, anh chàng chó săn tài tử này cứ hát líu lo như chim trong khi tôi mãi trầm tư về tính chất đa diện của tâm trí con người.

5
Mẩu tin của chúng tôi mang đến một vị khách

Những việc lao lực trong buổi sáng đã quá mức chịu đựng đối với sức khỏe yếu của tôi và đến buổi chiều thì tôi mệt nhoài. Sau khi Holmes đi nghe hòa nhạc, tôi nằm dài trên trường kỉ và cố làm sao ngủ được vài giờ. Một cố gắng vô ích. Tâm trí tôi quá kích động bởi mọi chuyện đã xảy ra và tràn ngập trong đầu tôi là những phỏng đoán và tưởng tượng kì lạ nhất. Cứ mỗi lần nhắm mắt, tôi lại thấy ngay trước mặt mình cái diện mạo như con khỉ đầu chó của kẻ bị sát hại. Gương mặt ấy đã gây cho tôi một ấn tượng hãi hùng tới mức tôi khó mà có cảm giác gì khác hơn là sự hàm ơn dành cho kẻ đã trừ khử chủ nhân diện mạo ấy khỏi cuộc đời này. Nếu hỏi nét mặt ai toát ra vẻ đồi bại một cách hiểm ác nhất thì chắc chắn đó là nét mặt của Enoch J. Drebber ở Cleveland. Thế nhưng tôi thừa nhận rằng công lí phải được thực thi và tính chất đồi bại của nạn nhân không phải là cái cớ để bỏ qua tội ác trong con mắt pháp luật.

Càng ngẫm nghĩ tôi thấy cái giả thuyết của anh bạn tôi lại càng lạ thường khi cho rằng kẻ này bị đầu độc. Tôi còn nhớ cảnh anh đã ngửi đôi môi xác chết ra sao và tôi tin chắc anh đã phát hiện điều gì đấy khiến ý tưởng đó nảy sinh. Tuy nhiên, nếu không phải độc dược, thì cái gì đã gây ra cái chết của kẻ này, bởi vì không có vết thương hay dấu vết siết cổ nào cả? Nhưng mặt khác, máu của ai mà lại chảy thành vũng trên sàn nhà? Không hề có dấu hiệu vật lộn nào, nạn nhân cũng chẳng có bất kì vũ khí gì để có thể gây thương tích cho địch thủ. Chừng nào tất cả những câu hỏi này chưa giải đáp được thì tôi thấy, cả Holmes lẫn chính tôi, chẳng thể ngủ yên. Phong thái tự tin trầm lặng của anh khiến tôi tin rằng anh đã có sẵn một giả thuyết có thể giải thích hết các dữ kiện, mặc dù tôi không thể đoán ra được giả thuyết ấy là gì vào ngay lúc này.

Holmes về nhà rất muộn, thực ra là quá muộn vì tôi biết chắc buổi hòa nhạc không thể giữ chân anh lâu đến thế. Bữa ăn tối đã dọn ra bàn trước khi anh xuất hiện.

“Thật tuyệt vời”, anh vừa nói vừa ngồi vào bàn. “Anh còn nhớ Darwin nói gì về âm nhạc không? Ông ta cho rằng khả năng sáng tạo và thưởng thức âm nhạc đã tồn tại ở loài người từ lâu trước khi khả năng nói hình thành. Có lẽ đó là lí do chúng ta bị âm nhạc chi phối một cách tinh tế nhường ấy. Trong linh hồn chúng ta vẫn còn các kí ức mơ hồ về những thế kỉ mịt mù khi thế giới này còn non trẻ.”

“Ý tưởng đó hơi bao quát đấy”, tôi nhận xét.

“Khi muốn diễn giải Tự Nhiên thì ý tưởng của người ta cũng phải bao quát như Tự Nhiên mới được”, anh đáp. “Có chuyện gì thế? Trông anh không được bình thường. Vụ án đường Brixton làm anh rối trí chứ gì?”

“Thú thật là đúng vậy đó”, tôi nói. “Lẽ ra sau những gì đã trải qua ở Afghanistan, tôi phải chai lì hơn mới đúng. Tôi đã từng thấy đồng đội bị chém đứt lìa nhiều khúc ở Maiwand mà không mất tinh thần.”

“Tôi hiểu. Cái bí ẩn bao trùm vụ án kích thích óc tưởng tượng; ở đâu không có tưởng tượng thì ở đó không có khiếp sợ. Anh đã đọc báo buổi chiều chưa?”

“Chưa.”

“Báo tường thuật vụ này khá chi tiết, nhưng không đề cập đến chuyện khi đỡ xác chết lên thì có một chiếc nhẫn cưới của phụ nữ rơi xuống sàn. Thế lại hóa hay.”

“Tại sao?”

“Xem mẩu tin này đi”, anh trả lời. “Tôi đã cho gửi đến mọi tờ báo sáng nay ngay sau khi rời hiện trường.”

Anh thảy tờ báo sang cho tôi và tôi liếc mắt qua chỗ mà anh nói tới. Đó là tin đầu tiên trong mục “Của rơi”. Báo đăng: Nhặt được sáng nay một chiếc nhẫn cưới bằng vàng trơn ở đường Brixton đoạn giữa quán rượu White Hart và Holland Grove. Gặp bác sĩ Watson ở 221B phố Baker, từ 8 đến 9 giờ tối nay.

“Xin lỗi vì đã mượn tên anh”, Holmes nói. “Nếu tôi dùng tên tôi thì mấy kẻ ngu độn kia sẽ nhận ra và sẽ muốn chõ mũi vào chuyện này”.

“Được thôi”, tôi đáp. “Nhưng giả dụ có người tới gặp thì tôi có cái nhẫn nào đâu.”

“Ồ, có chứ”, anh vừa nói vừa đưa cho tôi một cái nhẫn. “Cái này là ổn! Nó giống y hệt ấy chứ.”

“Thế anh chờ đợi ai sẽ đáp lại thông báo này?”

“À, người mặc áo choàng nâu, anh bạn mặt đỏ đi ghệt mũi vuông của chúng ta đó. Nếu không đích thân đến thì hắn sẽ phái đồng lõa đến.”

“Chẳng lẽ hắn không thấy việc này quá nguy hiểm sao?”

“Không hề. Nếu suy đoán của tôi về vụ này chính xác thì tôi có đủ lí do để tin như thế; hắn ta thà chấp nhận mọi rủi ro hơn là mất chiếc nhẫn đó. Tôi cho là hắn đã đánh rơi chiếc nhẫn khi lom khom trên cái xác của Drebber, và lúc đó hắn không để ý. Sau khi rời khỏi căn nhà hắn mới phát hiện là đã mất nên hấp tấp quay lại, nhưng rồi thấy người cảnh binh đã vào khám nhà, do hắn đã ngu ngốc để nến cháy sáng. Hắn phải giả bộ say rượu để xua tan những ngờ vực có thể nảy sinh vì hắn xuất hiện ngay cổng vào. Bây giờ anh thử đặt mình trong trường hợp của hắn xem. Suy đi nghĩ lại, hắn chắc phải nghĩ đến khả năng là mình đã đánh rơi chiếc nhẫn trên đường sau khi rời căn nhà đó. Vậy hắn sẽ làm gì nào? Hắn sẽ nôn nóng tìm đọc các tờ báo buổi chiều với hi vọng thấy ai đó đăng tin nhặt được. Đương nhiên, mắt hắn sẽ sáng rỡ lên khi đọc tin này. Hắn sẽ mừng khôn xiết. Cớ gì hắn phải sợ sa bẫy chứ? Trong suy nghĩ của hắn ta, không có lí do gì việc tìm thấy chiếc nhẫn lại có liên quan đến vụ giết người đó. Hắn sẽ đến. Trong vòng một giờ nữa anh sẽ gặp hắn.”

“Rồi sau đó?” Tôi hỏi.

“Ồ, sau đó anh cứ để mặc tôi đối phó với hắn. Anh có vũ khí gì không?”

“Tôi còn khẩu súng lục từ thời ở quân đội và mấy viên đạn.”

“Tốt nhất anh nên lau súng và nạp đạn vào. Hắn sẽ liều lĩnh lắm đấy, và mặc dù tôi sẽ làm cho hắn bất ngờ, anh nên sẵn sàng cho bất cứ chuyện gì xảy ra vẫn hơn.”

Tôi vào phòng ngủ và làm theo lời khuyên của anh. Khi tôi quay lại với khẩu súng, bàn ăn đã được dọn sạch và Holmes đang chuyên tâm vào công việc ưa thích của anh là kéo cọt kẹt cây vĩ cầm.

“Vụ này ngày càng phức tạp”, anh lên tiếng lúc tôi bước vào. “Tôi vừa có một hồi đáp cho bức điện tôi gửi sang Mỹ. Giả thuyết của tôi về vụ này quả là chính xác.”

“Tức là sao?” Tôi háo hức hỏi.

“Cây vĩ cầm của tôi nên thay dây mới thì hơn”, anh nói vu vơ. “Anh cất súng lục vào túi đi. Khi tên đó tới, cứ nói chuyện với hắn theo cung cách bình thường. Phần còn lại để tôi lo. Đừng có nhìn chằm chằm vào hắn làm hắn sợ.”

“Bây giờ 8 giờ rồi”, tôi vừa nói vừa nhìn đồng hồ.

“Đúng. Chắc vài phút nữa là hắn đến đây thôi. Mở hở cánh cửa ra. Vậy được rồi. Bây giờ cắm chìa khóa ở bên trong. Cảm ơn anh! Đây là cuốn sách xưa kì lạ tôi chọn được ở quầy sách hôm qua, Bàn về luật giữa các dân tộc[22] xuất bản bằng tiếng La tinh ở Liege xứ Hà Lan năm 1642. Lúc pho sách màu nâu này in ra thì đầu vua Charles vẫn còn nguyên trên cổ.”[23]

“Nhà nào in thế?”

“Philippe de Croy, chẳng biết là ai. Trên trang đầu sách có dấu mực rất mờ viết là: Ex libris Gulielmi Whyte[24]. Tôi tự hỏi ông William Whyte này là ai. Tôi đoán là một luật sư nào đó ở thế kỉ mười bảy. Chữ viết của người này có nét lắt léo của dân luật. Khách của ta đến rồi đây, chắc thế.”

Anh vừa dứt lời thì một tiếng chuông reo lanh lảnh. Sherlock Holmes nhẹ nhàng đứng dậy và dời ghế của anh về phía cánh cửa. Chúng tôi nghe tiếng người hầu đi dọc theo hành lang rồi tiếng then cài lách cách khi cô ta mở cửa.

“Bác sĩ Watson ở đây phải không?” Giọng hỏi rõ ràng nhưng hơi khàn khàn. Chúng tôi không nghe được câu trả lời của cô hầu nhưng nghe tiếng cửa đóng lại và rồi tiếng ai đó bắt đầu đi lên cầu thang. Tiếng bước chân ngập ngừng và kéo lê. Một vẻ ngạc nhiên thoáng qua gương mặt của anh bạn tôi trong khi anh lắng nghe. Tiếng chân từ từ đi theo hành lang, rồi một tiếng gõ khe khẽ ở cửa.

“Mời vào”, tôi cao giọng.

Nghe tôi gọi, thay vì người đàn ông bạo lực mà chúng tôi chờ đợi, một bà lão nhăn nheo khập khiễng bước vào căn phòng. Bà ta dường như lóa mắt vì nguồn sáng đột ngột và sau khi nhún gối cúi chào, bà cứ đứng nhìn chúng tôi, đôi mắt mờ cứ nhấp nháy và mấy ngón tay run rẩy, bồn chồn cứ lóng ngóng tìm gì đó trong túi. Tôi liếc nhìn anh bạn tôi và gương mặt anh cũng lộ rõ vẻ thất vọng tới mức tôi không thể làm gì khác hơn là cố giữ cho mình thái độ bình tĩnh.

Bà lão rút ra tờ báo buổi chiều rồi chỉ vào thông báo của chúng tôi. “Tôi tới đây vì cái này, thưa quý ông”, bà vừa nói vừa nhún gối cúi chào lần nữa. “Cái nhẫn cưới bằng vàng ở đường Brixton. Nó là của đứa con gái Sally của tôi, nó lấy chồng tới nay đúng mười hai tháng rồi, còn chồng nó làm bồi trên tàu Union. Nếu thằng chồng nó về nhà mà không thấy con gái tôi đeo cái nhẫn đó thì thật tình tôi không biết nó sẽ nói gì. Thằng chồng nó lúc nào cũng cộc cằn, lúc có rượu vào lại càng cục súc. Chả giấu gì các ông, tối qua con gái tôi đi xem xiếc cùng với…”

“Có phải cái nhẫn của con gái bà đây không?” Tôi hỏi.

“Tạ ơn Chúa!” Bà già kêu lên. “Tối nay Sally hẳn phải mừng hết cỡ. Đúng cái nhẫn đó.”

“Thế địa chỉ của bà ở đâu?” Miệng hỏi, tay tôi cầm cây bút chì lên.

“Số 13 phố Duncan, khu Houndsditch. Cách đây xa lắm ạ.”

“Đường Brixton đâu có nằm giữa rạp xiếc nào với khu Houndsditch đâu”, Sherlock Holmes đột ngột lên tiếng hỏi.

Bà già quay mặt lại và hướng đôi mắt nhỏ có vành mi đỏ chăm chăm về phía anh. Bà ta nói, “Quý ông đây hỏi địa chỉ của tôi mà. Còn Sally, nó trọ ở số 3 Mayheld Place, khu Peckham.”

“Thế bà tên là…?”

“Tôi là Sawyer, còn con gái tôi là Dennis, nó theo họ chồng vì lấy thằng Tom Dennis. Thằng chồng nó cũng bảnh bao, tươm tất lắm, miễn là nó cứ ở trên tàu; thật chẳng có thằng bồi nào ở hãng tàu thủy ngon lành hơn nó. Nhưng một khi nó đặt chân lên bờ, với đám đàn bà và mấy quán rượu thì…”

“Cái nhẫn đây, bà Sawyer”, làm theo dấu hiệu của anh bạn, tôi ngắt lời bà già. “Đúng là của con gái bà rồi, và tôi mừng là có thể trả lại cho chính chủ nhân của nó.”

Với một tràng lẩm bẩm những lời chúc phúc và cảm ơn trịnh trọng, bà lão cất chiếc nhẫn vào túi rồi lê chân xuống cầu thang. Sherlock Holmes đứng phắt dậy ngay khi bà vừa đi khuất và phóng ngay về phòng của anh. Mấy giây sau anh quay lại, người quấn trong cái áo choàng dài và khăn quàng kín cổ. Anh nói hấp tấp, “Tôi sẽ đi theo bà ta. Nhất định bà này phải là đồng lõa, và sẽ dẫn tôi tới chỗ tên kia. Anh cứ thức chờ tôi.”

Cánh cửa dưới sảnh chưa kịp đóng sầm sau lưng vị khách của chúng tôi thì Holmes đã xuống cầu thang. Nhìn qua cửa sổ, tôi có thể thấy bóng bà lão đang bước đi nặng nhọc bên kia đường trong khi kẻ săn đuổi bám theo sau cách bà ta một khoảng ngắn. Tôi nghĩ thầm, “Hoặc là toàn bộ giả thuyết này đều sai, hoặc là anh ấy sẽ được dẫn đến mấu chốt của bí ẩn.” Chẳng cần anh phải bảo tôi thức khuya chờ, vì tôi biết mình làm sao ngủ được khi còn chưa rõ kết cục của chuyến mạo hiểm này ra sao.

Khi anh ra đi thì đã gần 9 giờ. Không thể biết anh sẽ đi lâu hay mau, tôi cứ ngồi ì đó vừa bập phà tẩu thuốc vừa đọc nhảy cóc cuốn Vie de Bohème[25] của Henri Murger. Quá 10 giờ, tôi nghe tiếng chân của những người hầu gái khi họ lao xao đi ngủ. 11 giờ, bước chân trịnh trọng hơn của bà chủ nhà lướt ngang qua cửa phòng tôi, cũng đi về hướng giường ngủ. Mãi gần đến 12 giờ tôi mới nghe tiếng anh mở chốt cửa lách cách. Anh vừa vào phòng thì nhìn nét mặt là tôi biết ngay anh đã không thành công. Ở anh dường như có sự giao tranh giữa niềm thích thú và nỗi thất vọng, cuối cùng cảm giác thích thú đột nhiên chiến thắng và anh bật lên một tràng cười vui vẻ.

“Tôi sẽ không đời nào để cho bọn người bên Sở Cảnh sát biết chuyện này”, anh vừa thốt lên vừa ngồi phịch xuống ghế. “Tôi đã chế giễu bọn họ quá nhiều rồi nên nếu biết chuyện họ sẽ lải nhải mãi không thôi. Tôi còn cười được vì tôi biết sau cùng thể nào tôi cũng trả đũa được.”

“Mà chuyện gì thế chứ?” Tôi hỏi.

“À, tôi không ngại kể về thất bại của mình đâu. Mụ ấy đi được một đoạn ngắn thì bắt đầu cà nhắc và lộ rõ mọi dấu hiệu là bị đau chân. Liền sau đó, mụ ta dừng lại và vẫy một cỗ xe ngựa bốn bánh đang chạy ngang qua. Tôi cố xoay xở tới gần mụ hơn để nghe được địa chỉ nhưng thật ra tôi chẳng cần phải lo âu như thế, bởi mụ ta nói to đến ở bên kia đường cũng nghe. Mụ ta nói: ‘Tới số 13 phố Duncan, khu Houndsditch’. Chuyện này coi bộ là thật đây, tôi nghĩ thầm, rồi khi thấy mụ đã vào trong xe yên ổn rồi tôi liền đu theo đằng sau cỗ xe. Đó là một tài khéo mà mọi thám tử đều phải thành thạo. Thế là xe cứ lọc cọc đưa chúng tôi đi và không hề dừng cương cho tới khi đến số nhà cần đến. Tôi nhảy xuống trước khi xe đến cửa nhà và tản bộ trên đường với vẻ thong dong. Tôi thấy xe ngựa dừng lại. Bác xà ích nhảy xuống mở cửa xe và đứng chờ. Nhưng chẳng có ma nào bước ra. Khi tôi tới chỗ bác ta thì bác đang mò mẫm loạn xạ trong cỗ xe trống rỗng và miệng tuôn ra rả đủ câu nguyền rủa hay ho nhất mà tôi từng nghe thấy. Không hề có dấu vết nào của người hành khách và tôi e là còn lâu bác ta mới lấy được tiền xe. Khi hỏi nhà số 13, chúng tôi mới biết nhà đó là của một ông thợ chuyên dán giấy dán tường khả kính tên là Keswick, và ở đó chẳng có ai nghe đến tên bà Sawyer hay cô Dennis bao giờ.”

Tôi kêu lên kinh ngạc, “Chẳng lẽ ý anh là bà già hom hem, lụ khụ đó lại có thể ra khỏi cỗ xe trong khi xe đang chạy mà cả anh lẫn bác xà ích đều không hay biết sao?”

“Tiên sư mụ già!” Tiếng Sherlock Holmes gay gắt. “Bị lừa như thế thì chúng ta đây mới là những mụ già. Chắc hẳn kẻ đó phải là một thanh niên, lại thuộc loại nhanh nhẹn nữa, chưa kể đó là một kẻ đóng kịch vô song. Kiểu cách đó không thể nào bắt chước được. Nhất định hắn ta biết mình đã bị theo dõi và dùng kế này để lẩn trốn tôi. Rõ ràng kẻ mà chúng ta đang tìm kiếm không phải chỉ có một mình như tôi tưởng, mà còn có nhiều bạn bè sẵn sàng liều mình vì hắn. Này, bác sĩ, trông anh kiệt sức rồi kìa. Nghe lời tôi mà đi ngủ đi.”

Hẳn nhiên là tôi đã mệt lử cho nên tôi nghe theo huấn thị của anh bạn. Tôi để Holmes ngồi lại trước lò sưởi cháy âm ỉ và rất lâu sau đó, mấy lần thức tỉnh trong đêm, tôi vẫn còn nghe tiếng vĩ cầm của anh trầm buồn than vãn. Tôi biết anh vẫn đang suy nghĩ miệt mài về vụ án kì lạ mà anh đã tự buộc mình phải giải quyết.

6
Tobias Gregson cho thấy ông ta làm được gì

Các nhật báo hôm sau đăng toàn là “Vụ bí ẩn Brixton”, báo chí đặt tên như thế. Tờ nào cũng có bài tường thuật dài về sự việc, mấy tờ còn có thêm cả bài xã luận đi kèm. Có một số thông tin trên báo rất mới lạ đối với tôi. Tôi vẫn còn giữ trong sổ lưu trữ của mình nhiều bài cắt trong báo ra và những trích đoạn có liên quan đến vụ này. Sau đây là tóm lược vài mẩu:

Tờ Daily Telegraph bình luận: Rằng trong lịch sử tội ác hiếm khi có một bi kịch nào lại cho thấy những điểm lạ lùng hơn. Cái tên Đức của nạn nhân, không thấy có động cơ khác, và chữ viết độc địa trên tường, tất cả đều chỉ rõ đây là một hành động do nhóm tị nạn chính trị và cách mạng gây ra. Những người theo chủ nghĩa xã hội có nhiều chi nhánh ở Mỹ và người quá cố chắc chắn đã vi phạm những điều luật bất thành văn của họ và đã bị họ theo dõi. Sau khi hời hợt điểm qua tòa án bí mật Vehm bên Đức, độc dược thạch tín, các hội kín Carbonari bên Ý, vụ án nữ hầu tước Brinvilliers bên Pháp, học thuyết Darwin, các nguyên lý của Malthus, các vụ án mạng trên đường Ratcliff, bài báo kết thúc bằng việc chỉ trích chính phủ và cổ xúy việc giám sát chặt hơn người ngoại quốc ở Anh.

Tờ Standard nhận định: Những vụ vi phạm luật pháp trắng trợn kiểu này luôn xảy ra khi ‘đảng Tự do’[26] cầm quyền. Chúng nảy sinh từ tâm trạng bất ổn của quần chúng và sự suy yếu có tính hệ quả của cả chính phủ. Kẻ quá cố là một người Mỹ thượng lưu đã cư trú được mấy tuần lễ ở thủ đô. Ông ta trọ tại nhà của quý bà Charpentier ở khu Torquay Terrace, quận Camberwell. Cùng đi với ông ta trong những chuyến du hành là người thư kí riêng, ông Joseph Stangerson. Hai người đã cáo biệt bà chủ nhà hôm thứ ba, ngày 4 tháng này, và đến ga Euston với ý định không giấu giếm là đón chuyến tàu tốc hành đi Liverpool. Sau đó người ta đã nhìn thấy cả hai cùng có mặt ở sân ga. Không ai biết gì hơn về họ cho đến khi thi thể của ông Drebber, theo hồ sơ, được phát hiện trong một căn nhà không người trên đường Brixton, cách Euston nhiều dặm. Ông ta đến đó bằng cách nào, hay đã bị sát hại ra sao là những câu hỏi vẫn còn trong vòng bí ẩn. Không ai hay biết gì về tung tích của Stangerson. Bổn báo hoan hỉ được biết là cả hai ông Lestrade và Gregson của Sở Cảnh sát London đều tham gia điều tra và có thể tiên đoán một cách tự tin rằng hai sĩ quan danh tiếng này sẽ nhanh chóng làm sáng tỏ vấn đề.

Tờ Daily News lưu ý: Rằng tội ác này chắc chắn mang tính chính trị. Sự chuyên quyền và lòng căm ghét của chủ nghĩa tự do vốn gây xáo động ở các chính phủ Âu châu lục địa, đã xô đẩy đến bờ biển Anh quốc nhiều con người lẽ ra đã thành các công dân ưu tú nếu như họ không bị biến chất do nhớ lại những chuyện đã trải qua. Giữa những con người này có một quy tắc danh dự nghiêm ngặt, bất kì vi phạm nào sẽ bị trừng phạt bằng cái chết. Người ta sẽ nỗ lực bằng mọi cách để tìm cho ra viên thư kí Stangerson và xác định một số chi tiết về nhân thân của người quá cố. Khám phá ra địa chỉ của căn nhà mà người này đã ở trọ là một bước tiến quan trọng vừa đạt được - kết quả này đạt được hoàn toàn nhờ vào sự nhạy bén và năng lực của ông Gregson của Sở Cảnh sát London.

Sherlock Holmes và tôi cùng nhau đọc những ý kiến này trong bữa điểm tâm và chúng dường như đã khiến anh rất thích thú.

“Tôi đã nói với anh rồi mà, đằng nào thì Lestrade và Gregson cũng sẽ hưởng công hết.”

“Còn tùy xem kết cục ra sao nữa chứ.”

“Ôi, tội nghiệp anh, chẳng quan trọng chút nào hết. Nếu kẻ đó bị bắt thì đó là nhờ những nỗ lực của bọn họ; nếu kẻ đó tẩu thoát thì đó là bất chấp những nỗ lực của họ. Dù chuyện gì xảy ra họ cũng được ghi công cả. Họ có làm gì thì cũng có người ủng hộ. Un sot trouve toujours un plus sot qui l’admire."[27]

“Có chuyện quái gì thế này?” Tôi thốt lên, vì đúng lúc đó dưới sảnh rồi trên cầu thang bỗng lộp cộp vang lên tiếng những bước chân, kèm theo những lời lẽ phẫn nộ thấy rõ của bà chủ nhà.

“Lực lượng thanh tra cảnh sát khu vực phố Baker đấy”, anh bạn tôi nghiêm nghị nói và anh chưa dứt lời thì sáu đứa trẻ bụi đời rách rưới và bẩn thỉu nhất mà tôi từng thấy ùa vào phòng.

“Nghiêm!” Holmes hô to, giọng lanh lảnh và sáu đứa ôn con bẩn thỉu kia đứng thành hàng một như những pho tượng bất hảo. “Về sau tụi bay chỉ cần để mỗi thằng Wiggins lên báo cáo thôi, còn cả lũ phải chờ dưới đường. Mi tìm ra chưa, Wiggins?”

“Dạ chưa, thưa ông”, một đứa trong bọn lên tiếng.

“Ta cũng không nghĩ là tụi bay tìm được. Nhưng phải tiếp tục tìm cho ra. Tiền công của tụi bay đây.” Anh đưa cho mỗi đứa một đồng shilling. “Rồi, giờ thì biến đi và lần tới tụi bay quay lại đây thì phải báo cáo tốt hơn đấy.”

Anh khoát tay và lũ trẻ chạy láo nháo xuống cầu thang như một đàn chuột và chỉ một thoáng sau chúng tôi đã nghe thấy tiếng chúng nó ầm ĩ dưới đường.

“Một đứa trong đám trẻ ăn mày đó còn làm được nhiều việc hơn cả tá cảnh sát đấy”, Holmes nói. “Chỉ cần thấy một người có vẻ là người của chính quyền thì ai cũng miệng kín như bưng. Nhưng lũ trẻ này đi khắp nơi và nghe ngóng mọi chuyện. Chúng rất thông minh và nhanh trí nữa, chỉ thiếu tổ chức mà thôi.”

“Anh huy động chúng nó vào vụ Brixton này đấy à?” Tôi hỏi.

“Đúng vậy, có một chuyện tôi muốn tìm hiểu chắc chắn. Chỉ là vấn đề thời gian thôi. A ha! Giờ thì chúng ta sẽ nghe vài tin tức vượt ngoài mong đợi! Gregson kia kìa, ông ta đang đi dưới đường với vẻ vui mừng lồ lộ trên mặt. Nhất định là đi tới chỗ chúng ta. Đó, ông ta dừng lại rồi. Quả không sai!”

Một hồi chuông gắt gỏng vang lên và mấy giây sau viên thanh tra tóc vàng đi lên cầu thang, nhảy ba bậc một, và lao vào phòng khách của chúng tôi.

“Bạn thân mến ơi”, ông ta vừa hò hét vừa siết chặt bàn tay lãnh đạm của Holmes. “Chúc mừng tôi đi! Tôi đã làm mọi chuyện sáng tỏ như ban ngày.”

Nét mặt biểu cảm của anh bạn tôi hình như thoáng vẻ lo lắng. “Ý ông nói là ông đã tìm ra đúng hướng?” Anh hỏi.

“Đúng hướng ư? A ha, thưa ông, chúng tôi đã bắt giam luôn hắn ta rồi!”

“Thế hắn ta là ai?”

“Arthur Charpentier, trung úy Hải quân Hoàng gia”, Gregson cao giọng đầy tự đắc, hai bàn tay múp míp xoa vào nhau, ngực ưỡn ra trước.

Sherlock Holmes thở phào nhẹ nhõm rồi thoải mái nở một nụ cười: “Mời ông ngồi và hút thử loại xì gà này”, anh nói. “Chúng tôi nôn nóng muốn biết làm sao ông giải quyết được, ông dùng chút rượu nhạt nhé?”

“Uống chút cũng không sao”, viên thanh tra đáp. “Những nỗ lực khủng khiếp mà tôi phải chịu suốt một hai ngày vừa rồi đã vắt kiệt tôi, ông biết mà, nỗ lực thể chất chưa chắc đã làm căng thẳng bằng trí óc. Ông hiểu rõ điều ấy, ông Sherlock Holmes, vì chúng ta đều là người làm việc bằng trí óc.”

“Ông làm tôi hãnh diện quá chừng”, Holmes nghiêm trang nói. “Hãy cho chúng tôi biết làm sao ông đạt được kết quả hết sức phấn khởi này đi.”

Viên thanh tra thả người vào ghế bành và thoải mái bập phà điếu xì gà. Rồi bất thình lình ông ta vỗ đùi một phát đầy khoái chí. Ông ta nói to, “Chuyện vui nhất là gã ngố Lestrade đó, gã cứ tự cho là gã giỏi, thế mà lại điều tra trật lất hết trơn. Gã cứ truy tìm tay thư kí Stangerson, người chẳng có liên quan gì đến tội ác, vô can chẳng khác gì em bé chưa lọt lòng mẹ. Tôi tin chắc là đến lúc này gã đã bắt được Stangerson rồi.” Ý nghĩ đó khiến Gregson khoái trá tới mức cười ầm đến phát sặc.

“Thế làm sao ông tìm ra manh mối?”

“À, để tôi kể hết cho các ông nghe. Bác sĩ Watson này, tất nhiên chuyện này chỉ riêng chúng ta biết thôi nhé. Khó khăn đầu tiên chúng tôi phải vượt qua chính là tìm cho ra lai lịch của tay người Mỹ đó, nhiều người sẽ chờ cho đến khi bố cáo của họ được hồi đáp, hay cho đến khi có bên nào đó ra trình diện và tự giác cung cấp thông tin. Đó không phải cách làm việc của Tobias Gregson này. Các ông còn nhớ cái mũ nằm cạnh người chết không?”

“Nhớ chứ”, Holmes nói. “Do nhà John Underwood ở số 129 đường Camberwell làm ra.”

Gregson thộn mặt ra tiu nghỉu. “Thật không dè là ông để ý tới nó”, ông ta nói. “Ông tới đó chưa?”

“Chưa.”

“À!” Gregson thốt lên, giọng nhẹ nhõm hẳn. “Ông đừng bao giờ bỏ lỡ cơ hội nào, cho dù có vẻ là nhỏ nhặt.”

“Với một bộ óc lớn lao thì chẳng có gì nhỏ bé cả”, Holmes lên giọng dạy dỗ.

“Đấy, tôi đã đến nhà Underwood và hỏi ông ta xem có bán cái mũ nào cỡ đó, kiểu đó, cho ai không, ông ta xem lại sổ sách và tìm ra ngay, ông ta đã cho mang cái mũ đến giao cho ông Drebber nào đó ở nhà trọ của bà Charpentier, ở khu Torquay Terrace. Nhờ vậy tôi có được địa chỉ.”

“Tài, tài lắm!” Sherlock Holmes lẩm bẩm.

“Sau đó tôi tới nhà bà Charpentier”, viên thám tử kể tiếp. “Tôi thấy bà ta tái nhợt và khổ sở. Con gái bà cũng có mặt trong phòng, một cô gái đẹp khác thường, cô ta cứ ửng đỏ mặt và môi cứ run run khi tôi hỏi chuyện.

Tôi để ý thấy ngay. Tôi sinh nghi có gì dối trá ở đây. Ông biết cảm giác đó mà, ông Sherlock Holmes, khi ông đánh hơi ra chuyện thì tự nhiên có cảm giác hồi hộp liền. Tôi hỏi: ‘Bà có nghe nói về cái chết bí ẩn của ông Enoch J. Drebber ở Cleveland, người thuê trọ nhà bà không?’

Bà mẹ gật đầu. Bà ta coi bộ nói không nổi lời nào. Cô con gái thì òa khóc. Tôi càng thấy rõ là những người này biết chuyện gì đó liên quan đến vụ việc. Tôi hỏi: ‘Thế ông Drebber rời nhà bà để ra ga lúc mấy giờ?’

‘Lúc 8 giờ,’ bà ta nói mà cứ nuốt nước bọt liên tục để giữ bình tĩnh, ‘ông Stangerson thư kí của ông ấy bảo là có hai chuyến tàu, một chuyến 9 giờ 15 và một chuyến 11 giờ. Ông ta sẽ đón chuyến đầu tiên.’

‘Đó là lần chót bà nhìn thấy ông ta phải không?’

Khi tôi hỏi câu đó thì sắc mặt bà ta thay đổi dữ lắm. Mặt bà ta tái nhợt hẳn đi. Phải mất mấy giây bà ta mới ‘Dạ’ được một tiếng, mà cái tiếng ‘Dạ’ đó khi thốt ra cũng khản đặc khác thường. Im lặng một hồi lâu thì tới lượt cô con gái lên tiếng, giọng rõ ràng, bình tĩnh: ‘Cứ nói dối mãi chẳng ích gì đâu, mẹ ơi. Ta cứ nói thật hết với quý ông này đi. Đúng là chúng tôi có gặp lại ông Drebber sau đó.’

‘Cầu Chúa xá tội!’ Bà Charpentier kêu to, hai tay vung lên trời rồi bà ta ngồi phịch xuống ghế. ‘Mày giết anh mày rồi, con ơi.’

‘Anh Arthur cũng sẽ muốn chúng ta nói sự thật mà thôi,’ cô gái đáp lại, giọng kiên quyết.

‘Tốt nhất là các người cứ kể hết cho tôi nghe luôn đi,’ tôi nói. ‘Cứ nửa tin nửa ngờ thì còn tệ hơn là không tin tưởng nhau. Hơn nữa, các người làm sao biết chúng tôi đã biết rõ chuyện này tới đâu chứ.’

‘Mọi chuyện là do mày hết đó nghe, Alice!’ Bà mẹ kêu lên rồi quay sang tôi. ‘Thưa ông, tôi sẽ kể hết. Ông đừng tưởng chuyện tôi lo lắng vì con trai tôi là do tôi sợ nó có nhúng tay vào cái việc khủng khiếp này. Con tôi hoàn toàn vô tội. Nhưng tôi sợ là ông và những người khác lại cho rằng con trai tôi có thể gây hại. Không thể nào có chuyện đó. Tư cách của nó, nghề nghiệp của nó, lai lịch của nó, hoàn toàn không cho phép nó làm bậy được.’

‘Tốt nhất là bà cứ khai báo hết mọi chuyện đi,’ tôi nói. ‘Theo lời khai này, nếu con trai bà vô tội thì anh ta sẽ không bị tổn hại gì đâu.’

‘Này Alice, chắc là con nên ra ngoài cho người lớn nói chuyện,’ bà mẹ nói và cô con gái rút lui. ‘Đấy, thưa ông,’ bà ta nói tiếp, ‘thật sự là tôi không muốn nói hết với ông đâu nhưng do đứa con gái tội nghiệp của tôi đã bộc lộ rồi thì tôi không còn cách nào khác. Một khi đã quyết định nói, tôi sẽ cho ông biết không sót chi tiết nào.’

‘Đó là cách xử sự khôn ngoan nhất đấy thưa bà,’ tôi nói.

‘Ông Drebber ở trọ nhà chúng tôi gần ba tuần, ông ta và viên thư kí Stangerson đang du hành Âu châu. Tôi có thấy trên mỗi rương hành lí của họ đều có dán nhãn Copenhagen, rõ ràng đó là điểm dừng chân sau chót của họ. Stangerson là người trầm lặng, kín đáo, nhưng ông chủ của anh ta, tôi xin lỗi, phải nói là hoàn toàn trái ngược, ông ta tính tình thì lỗ mãng còn cư xử thì hung tợn. Ngay đêm ông ta tới đây thì ông ta còn tồi tệ hơn vì đã say rượu, và thực tình là đến 12 giờ trưa hôm sau ông ta vẫn còn say chưa tỉnh. Cách xử sự của ông ta với mấy đứa hầu gái thật là buông tuồng và suồng sã thấy ghét. Tệ hại nhất là ông ta nhanh chóng giở cái thái độ đó với con gái tôi, con Alice, và đã nhiều lần nói chuyện với con gái tôi theo cái kiểu mà may sao con gái tôi ngây thơ quá nên không hiểu. Có một lần ông ta quả thực đã ôm ghì lấy con gái tôi trong vòng tay, một sự xúc phạm khiến cho viên thư kí của ông ta phải lên tiếng trách cứ cái hành vi phi quân tử đó.’

‘Nhưng sao bà lại cam chịu mọi chuyện thế chứ?’ Tôi hỏi. ‘Tôi nghĩ nếu bà muốn thì bà có quyền tống khứ những người ở trọ đi.’

Câu hỏi thẳng thừng của tôi làm bà Charpentier đỏ mặt. ‘Có Chúa chứng giám là ngay ngày đầu tiên ông ta đến ở thì tôi đã đòi đuổi đi rồi,’ bà ta nói. ‘Nhưng tiền cứ đâm vào mắt. Họ trả mỗi người một bảng Anh một ngày, vị chi mười bốn bảng một tuần, và mùa này lại ít khách trọ. Tôi thì góa chồng, con trai ở trong hải quân cũng làm tôi tốn nhiều tiền. Tôi không cam lòng mất số tiền đó. Tôi cố xoay xở cho khéo. Nhưng đến lần vừa rồi tôi hết chịu nổi, và vì chuyện đó tôi không cho ông ta trọ nữa. Đó là lí do ông ta phải đi.’

‘Rồi sao?’

‘Lòng tôi nhẹ nhõm hẳn khi thấy ông ta lên xe đi. Con trai tôi lúc đó cũng vừa nghỉ phép nhưng tôi không cho nó biết gì hết vì tính nó dữ lắm mà nó lại rất thương em gái. Họ đi rồi, tôi đóng cửa lại và thấy như tròng lòng trút được gánh nặng. Than ôi, không đầy một tiếng đồng hồ sau thì có tiếng chuông cửa, và tôi biết là ông Drebber đã quay lại. Ông ta hết sức nóng nảy, rõ ràng là càng kích động hơn vì đã say. Ông ta xô cửa vào phòng, nơi tôi đang ngồi với con gái, và ông ta cứ nói chẳng ra đầu ra đũa gì cả về chuyện nhỡ tàu. Rồi ông ta quay sang Alice, và ngay trước mặt tôi, đề nghị con gái tôi nên bỏ nhà trốn đi cùng ông ta. Ông ta nói: ‘Em đã trưởng thành rồi, chẳng có luật lệ nào cấm cản em. Tiền thì tôi có đầy. Đừng có bận tâm đến mụ già này, đi theo tôi ngay đi. Em sẽ sống như bà hoàng.’ Tội nghiệp con Alice sợ quá cứ rúm người tránh né, nhưng ông ta đã chộp lấy cổ tay nó và toan lôi nó ra cửa. Tôi thét lên và ngay lúc đó thằng Arthur con tôi đi vào. Những gì xảy ra sau đó thì tôi không rõ. Tôi nghe tiếng chửi thề và tiếng ẩu đả hỗn loạn. Tôi sợ quá đâu dám ngẩng đầu lên. Lúc nhìn lên tôi thấy thằng Arthur đứng ở ngưỡng cửa cười to, tay cầm cái gậy. Nó nói: ‘Con nghĩ là cha nội đó sẽ không dám quấy phá nhà ta nữa đâu. Để con đi theo xem hắn ta làm gì cho hết thời gian.’ Nói xong, nó đội mũ và đi ra phố. Sáng hôm sau chúng tôi biết tin cái chết bí ẩn của ông Drebber.’

Lời khai đó do chính miệng bà Charpentier nói ra giữa những tiếng thở dốc và những chỗ ngập ngừng. Có lúc bà ta nói nhỏ tới mức tôi hầu như không nghe được. Nhưng tôi đã ghi tốc kí hết những gì bà ta nói cho nên không thể nào sai sót gì được.”

“Lí thú quá”, Sherlock Holmes nói rồi ngáp dài. “Sau đó thì sao?”

“Khi bà Charpentier ngừng lời”, viên thanh tra kể tiếp, “tôi thấy toàn bộ vụ này xoay quanh một điểm mấu chốt. Tôi nhìn chằm chằm vào bà ta với ánh mắt mà tôi luôn thấy hiệu quả đối với phụ nữ, tôi hỏi bà ta mấy giờ thì con trai bà quay về.

‘Tôi không biết,’ bà ta đáp.

‘Không biết?’

‘Không, nó có chìa khóa riêng và tự mở cửa vào.’

‘Sau khi bà đã đi ngủ à?’

‘Dạ.’

‘Thế bà đi ngủ khi nào?’

‘Khoảng 11 giờ.’

‘Vậy là con trai bà bỏ đi ít nhất là hai tiếng?’

‘Dạ.’

‘Có thể là bốn hay năm tiếng?’

‘Dạ.’

‘Thế trong khoảng thời gian đó anh ta làm gì?’

‘Tôi đâu có biết,’ bà ta trả lời mà đôi môi cứ trắng nhợt ra. Tất nhiên sau đó chẳng còn gì để hỏi nữa. Tôi đã tìm ra trung úy Charpentier ở đâu, tôi gọi thêm hai sĩ quan nữa đi cùng tôi và bắt giữ hắn. Khi tôi vỗ vai hắn và khuyên hắn phải ngoan ngoãn đi theo chúng tôi, hắn trâng tráo đáp lại: ‘Chắc mấy ông bắt tôi vì liên quan đến cái chết của tên vô lại Drebber chứ gì.’ Chúng tôi đâu có nói gì với hắn về chuyện đó, cho nên việc hắn tự nói ra lại là điểm đáng nghi ngờ nhất.”

“Nghi lắm”, Holmes nói.

“Hắn ta vẫn còn mang theo cây gậy to mà theo lời bà mẹ là hắn đã mang bên người khi đi theo Drebber. Một cây gậy ngắn bằng gỗ sồi rất chắc.”

“Như vậy ông đưa ra giả thuyết gì?”

“À, giả thuyết của tôi là hắn ta đã đi theo Drebber đến tận đường Brixton. Khi tới đó, giữa hai người lại nảy ra cãi vã, và trong khi xô xát Drebber lãnh một gậy, có lẽ là ngay giữa bụng, khiến hắn chết mà không để lại dấu vết gì. Đêm mưa ướt át nên chung quanh không có ai, thế là Charpentier kéo xác nạn nhân vào căn nhà bỏ không đó. Còn cây nến, và vũng máu, và chữ viết trên tường, và cái nhẫn, đó toàn là những mánh lới để đánh lạc hướng cảnh sát thôi.”

“Quá hay!” Holmes nói với giọng khích lệ. “Quả thực ông đã xoay xở tốt quá, ông Gregson. Chúng tôi thật không biết khen ngợi ông sao cho xứng đây.”

“Tôi tự hào mình đã giải quyết chuyện này khá nhanh gọn”, viên thanh tra kiêu hãnh trả lời. “Gã thanh niên đó đã tự giác khai báo, hắn khai là sau khi đi theo Drebber được một lúc thì Drebber nhận ra hắn nên đón xe ngựa đi để trốn tránh. Trên đường về nhà, hắn gặp một bạn cùng tàu ngày trước, và đi tản bộ rất lâu với người này. Khi hỏi bạn cũ sống ở đâu thì hắn ta lại không thể đưa ra câu trả lời nào thỏa đáng. Tôi nghĩ toàn bộ vụ này ăn khớp với nhau lạ lùng. Chuyện làm tôi thích thú là nghĩ đến Lestrade, gã đánh hơi sai hướng rồi. Tôi e là chẳng được trò trống gì. Ôi trời, thiêng thật, mới nhắc đến đã ló mặt ra rồi!”

Quả đúng là Lestrade. Ông ta lên cầu thang trong lúc chúng tôi nói chuyện và giờ bước vào phòng. Tuy nhiên, vẻ ung dung tự mãn thường lộ rõ trong thái độ và cách phục sức của ông ta bây giờ đã đi đâu mất. Vẻ mặt Lestrade bối rối và bồn chồn trong khi áo quần lại xộc xệch lôi thôi. Rõ ràng là Lestrade đến đây với ý đồ nhờ Sherlock Holmes tư vấn, và khi thấy đồng nghiệp của mình cũng có mặt, ông ta đâm ra lúng túng và bực bội. Ông ta đứng ngay giữa phòng, tay lóng ngóng mân mê chiếc mũ mà không biết phải làm gì. “Đây là vụ lạ lùng nhất”, cuối cùng ông thốt lên, “một vụ khó hiểu nhất.”

“A, ông cũng thấy vậy à, ông Lestrade!” Gregson đắc thắng lên tiếng. “Tôi biết thế nào ông cũng kết luận như thế. Thế ông đã tìm ra viên thư kí, ông Joseph Stangerson chưa?”

“Viên thư kí Joseph Stangerson”, giọng Lestrade nghiêm trọng, “đã bị giết chết ở khách sạn Halliday lúc 6 giờ sáng nay.”

7
Ánh sáng trong bóng tối

Lestrade đã chào chúng tôi bằng một tin tức hết sức nghiêm trọng, hết sức bất ngờ khiến cả ba chúng tôi bàng hoàng sửng sốt. Gregson nhảy bật khỏi ghế làm đổ cả cốc rượu chưa uống hết. Tôi nín lặng trân trối nhìn Sherlock Holmes. Anh mím chặt môi và cau mày lại. “Stangerson nữa!” Anh lẩm bẩm. “Vụ này ngày càng phức tạp.”

“Làm như chưa đủ phức tạp không bằng”, Lestrade vừa càu nhàu vừa kéo một cái ghế. “Hình như tôi đã tình cờ chen vào một hội nghị khẩn cấp thì phải.”

“Ông có chắc chắn… ông có chắc chắn về thông tin này không?” Gregson ấp úng.

“Thì tôi vừa từ chỗ Stangerson tới đây mà”, Lestrade nói. “Tôi là người đầu tiên phát hiện sự việc vừa rồi.”

“Chúng tôi đang nghe ý kiến của Gregson về vụ này”, Holmes lên tiếng. “Phiền ông cho chúng tôi biết những gì ông đã chứng kiến và hành động?”

“Rất sẵn lòng”, Lestrade đáp và ngồi xuống. “Không giấu gì các ông, tôi vốn cho rằng Stangerson liên quan đến cái chết của Drebber. Tình huống mới nhất này đã chứng tỏ là tôi hoàn toàn sai lầm. Cứ chăm chăm theo một giả thuyết, tôi đi điều tra xem chuyện gì xảy đến cho viên thư kí đó. Người ta đã thấy họ cùng đứng ở ga Euston khoảng 8 giờ rưỡi tối hôm đó. Đến 2 giờ sáng thì phát hiện ra Drebber ở đường Brixton. Vấn đề tôi phải đương đầu là làm sao biết được Stangerson đã làm gì từ 8 giờ rưỡi cho đến lúc xảy ra án mạng, và chuyện gì xảy đến với ông ta sau đó. Tôi đánh điện đến Liverpool, mô tả nhân dạng người này, và nhờ người ở đó theo dõi những chuyến tàu trở về Mỹ. Sau đó tôi bắt đầu ghé đến mọi khách sạn và nhà trọ ở những khu lân cận Euston. Các ông thấy đấy, tôi lập luận rằng nếu Drebber và người đồng hành đã mỗi người mỗi hướng thì đương nhiên Stangerson tìm chỗ trú ngụ qua đêm ở đâu gần đó, để sáng hôm sau lại lảng vảng ở nhà ga.”

“Rất có khả năng họ đã bàn bạc trước về một điểm hẹn nào đó”, Holmes nói.

“Quả đúng như thế. Tôi bỏ cả buổi tối hôm qua đi dò hỏi mãi mà chẳng có kết quả gì. Sáng nay tôi bắt đầu rất sớm và đến 8 giờ thì tôi tới khách sạn Halliday ở phố Little George. Nghe tôi hỏi có ông nào là Stangerson ở đây không thì người ta trả lời ngay là có.

Họ nói: ‘Nhất định quý ông đây là người mà ông ấy đang trông đợi. Ông ấy đã chờ một quý ông nào đó cả hai ngày nay rồi.’

Tôi hỏi: ‘Thế bây giờ ông ấy ở đâu?’

‘Ông ấy còn đang ngủ trên lầu. Ông ấy đã dặn đánh thức lúc 9 giờ.’

Tôi nói: ‘Để tôi lên lầu gặp ông ấy ngay!’

Tôi nghĩ rằng có thể sự xuất hiện đột ngột của tôi sẽ khiến Stangerson mất bình tĩnh và khinh suất nói ra nhiều chuyện. Thằng bồi khách sạn tình nguyện đưa tôi đi, phòng đó ở trên tầng ba và có một hành lang nhỏ dẫn tới. Thằng bồi chỉ cho tôi thấy cửa phòng và định quay xuống cầu thang thì tôi thấy một thứ làm tôi muốn phát nôn, bất kể hai mươi năm kinh nghiệm của tôi. Từ dưới cánh cửa một dòng máu đỏ tràn qua hành lang và đọng thành một vũng nhỏ dọc theo gờ tường bên kia. Tôi kêu lên khiến thằng bồi quay lại. Thấy vũng máu nó suýt ngất xỉu. Cánh cửa đã khóa bên trong, nhưng cả hai chúng tôi cùng đưa vai tống mạnh và cửa bật ra. Cửa sổ trong phòng mở toang, và bên cạnh cửa sổ, xác một người đàn ông còn mặc đồ ngủ nằm co lại. Ông ta chết ngắc, và chết từ lâu, vì tay chân đã lạnh cứng. Khi chúng tôi lật cái xác lại thì thằng bồi nhận ra ngay quý ông đã thuê phòng với cái tên Joseph Stangerson. Ông ta chết vì một cú đâm sâu phía bên trái, hẳn là đâm thấu tim. Và bây giờ mới tới phần lạ lùng nhất của chuyện này. Phía bên trên người bị giết ấy là cái gì, các ông thử đoán xem?”

Tôi thấy cả người sởn gai ốc và linh cảm một điều khủng khiếp sẽ đến, trước cả khi Sherlock Holmes đáp lời. Anh nói, “Chữ RACHE, với những mẫu tự viết bằng máu.”

“Chính là thế”, Lestrade thốt lên, giọng sợ hãi và tất cả chúng tôi đều im lặng hồi lâu.

Hành vi của kẻ sát nhân bí ẩn này vừa rất có hệ thống, vừa không thể hiểu nổi, khiến cho tội ác của hắn càng thêm phần rùng rợn. Thần kinh của tôi, vốn đã khá vững vàng trên chiến trường, giờ lại bủn rủn khi nghĩ đến chuyện này.

“Có người đã thấy thủ phạm”, Lestrade kể tiếp. “Một thằng nhỏ bán sữa trên đường đi đến nhà máy lấy sữa đã tình cờ đi theo con đường nhỏ của dãy nhà đằng sau khách sạn. Nó để ý thấy một cái thang mọi khi vẫn nằm ở đó lại được dựng lên, tựa vào một cửa sổ mở toang trên tầng ba. Sau khi đi qua, thằng nhỏ ngoái lại và thấy một người đàn ông leo xuống thang. Hắn ta leo xuống bình thản và ngang nhiên tới mức thằng nhỏ tưởng đâu là thợ mộc đang làm việc ở khách sạn. Nó chẳng chú tâm gì mấy đến người đó, không hề nghĩ rằng giờ ấy mà đã làm việc thì quá sớm. Nó còn nhớ rõ người đó cao lớn, mặt đỏ ửng, và mặc áo khoác dài màu nâu. Thủ phạm hẳn phải nán lại trong căn phòng một lúc sau khi giết người, vì chúng tôi thấy nước trong bồn rửa mặt vấy máu, nơi hắn đã rửa tay, và nhiều dấu máu trên các lớp chăn trải giường nơi hắn đã cố tình lau sạch con dao.”

Tôi liếc nhìn Holmes trong lúc nghe mô tả về kẻ sát nhân, giống y những gì anh đã nói với tôi. Tuy nhiên, nét mặt anh không hề có dấu hiệu gì là hoan hỉ hay hài lòng. Anh hỏi, “Trong phòng đó ông có tìm thấy cái gì có thể cung cấp manh mối về kẻ sát nhân không?”

“Chẳng có gì. Trong túi Stangerson có cái ví của Drebber nhưng điều này có vẻ bình thường thôi vì viên thư kí lo hết mọi chuyện thanh toán. Trong ví có hơn tám mươi bảng Anh nhưng không mất đồng nào. Cho dù động cơ của những tội ác lạ lùng này là gì đi nữa thì nhất định không phải là cướp bóc. Trong túi của người bị giết cũng không hề có giấy tờ hay ghi chép gì, ngoại trừ một bức điện tín gửi từ Cleveland đề ngày cách đây một tháng rồi, và chỉ có mấy chữ: J. H đang ở Âu châu. Bức điện này không hề có tên người gửi.”

“Không còn gì khác sao?” Holmes hỏi.

“Chẳng có gì quan trọng cả. Cuốn tiểu thuyết mà Stangerson đọc cho dễ ngủ vẫn còn nằm trên giường, tẩu thuốc của ông ta vẫn còn trên cái ghế bên cạnh. Trên bàn có một cốc nước và trên bệ cửa sổ có một hộp thuốc nhỏ xíu, bên trong có hai viên thuốc.”

Sherlock Holmes đứng bật dậy khỏi ghế, kêu lên mừng rỡ, “Mắt xích cuối cùng! Giả thuyết của tôi đã trọn vẹn!”

Hai viên thanh tra ngạc nhiên nhìn anh chằm chằm. Anh bạn tôi nói rất tự tin, “Bây giờ tôi đã có trong tay đủ hết những manh mối hợp thành cái mớ bòng bong này. Tất nhiên còn thiếu những chi tiết nhưng tôi đã xác định được hết các yếu tố chính, từ lúc Drebber chia tay viên thư kí Stangerson ở nhà ga cho tới khi phát hiện ra xác viên thư kí, cứ như là chính mắt mình đã chứng kiến. Rồi tôi sẽ cho các ông thấy những gì tôi biết. Thế ông có giữ mấy viên thuốc đó trong tay không?”

“Có đây”, Lestrade vừa nói vừa chìa một hộp nhỏ màu trắng ra. “Tôi lấy cùng với cái ví và bức điện tín, tính mang về sở cảnh sát cất hết vào một chỗ an toàn. Chỉ tình cờ tôi mới lấy luôn mấy viên thuốc này, chứ phải nói là tôi chẳng thấy thứ đó quan trọng gì.”

“Đưa chúng cho tôi”, Holmes nói rồi quay sang tôi. “Này bác sĩ, đây có phải thuốc thường không?”

Chắc chắn là không. Đó là những viên tròn nhỏ, màu xám ngọc trai, và giơ lên ánh sáng thì gần như trong suốt. “Theo độ nhẹ và độ trong suốt này, tôi nghĩ là chúng tan trong nước”, tôi nhận xét.

“Chính xác là thế”, Holmes đáp lời. “Bây giờ phiền anh xuống nhà mang con chó tội nghiệp lên đây, bấy lâu nay nó đã quặt quẹo tới mức hôm qua bà chủ nhà đã muốn anh giúp nó thoát khỏi đau đớn.”

Tôi xuống nhà ôm con chó trong tay rồi quay lên. Hơi thở nặng nhọc và ánh mắt đờ đẫn của con vật cho thấy nó chẳng còn sống được bao lâu nữa. Quả thực, cái mõm trắng phếch cho thấy rõ nó đã quá già so với tuổi thọ bình thường của loài khuyển. Tôi đặt con chó lên một chiếc đệm để trên thảm.

“Bây giờ tôi sẽ cắt viên thuốc này làm đôi”, Holmes nói và rút dao nhíp ra rồi nói tới đâu làm tới đó. “Một nửa tôi sẽ bỏ lại vào hộp để dành về sau. Nửa kia tôi sẽ bỏ vào cái li này, trong li có sẵn một thìa nước. Các ông thấy là anh bạn bác sĩ của tôi nói đúng, thuốc này tan rất nhanh.”

“Chuyện này có thể hay ho đấy”, Lestrade nói với giọng tự ái của một kẻ nghi ngờ rằng mình đang bị nhạo báng, “nhưng tôi không thấy nó có liên quan gì đến cái chết của Joseph Stangerson.”

“Kiên nhẫn nào, ông bạn ơi, kiên nhẫn! Cứ từ từ rồi ông sẽ thấy rằng nó hoàn toàn có liên quan. Bây giờ tôi cho thêm tí sữa để làm cho cái hỗn hợp này ngon lành và khi đưa cho con chó thì ta sẽ thấy nó chịu liếm sạch.”

Vừa nói anh vừa đổ thứ trong li ra một cái đĩa rồi đặt đĩa trước con chó. Nó mau chóng liếm sạch. Thái độ của Sherlock Holmes nãy giờ đã thuyết phục chúng tôi nên tất cả đều ngồi im lặng chăm chú theo dõi con vật kia và chờ đợi một phản ứng bất ngờ nào đó. Tuy nhiên chẳng có gì xảy ra. Con chó tiếp tục nằm duỗi ra trên đệm, thở khò khè, nhưng rõ ràng là chuyện uống thuốc vừa rồi chẳng có tác dụng gì với nó cả. Holmes lấy đồng hồ ra xem và phút này tiếp nối phút kia mà không thấy kết quả gì, nét mặt anh lộ rõ vẻ chán nản và thất vọng hết sức. Hết mím môi, anh lại gõ mấy ngón tay lên bàn, và bộc lộ hết mọi dấu hiệu sốt ruột cực độ. Cảm xúc của anh căng thẳng tới mức tôi thật sự thấy thương hại cho anh, trong khi hai viên thanh tra cười chế giễu, hoàn toàn không thấy khó chịu gì với cái trở ngại mà anh gặp phải.

“Không thể nào là trùng hợp ngẫu nhiên được”, cuối cùng anh thốt lên, nhảy phắt khỏi ghế và đi tới đi lui trong phòng như phát cuồng. “Nhất định không thể nào chỉ là chuyện trùng hợp. Chính những viên thuốc tôi đã nghi ngờ từ vụ Drebber bây giờ đã được tìm thấy sau cái chết của Stangerson. Thế mà chúng chẳng có tác dụng gì. Vậy là sao chứ? Chắc chắn là toàn bộ chuỗi suy luận của tôi không thể sai. Không thể nào! Vậy mà con chó khốn khổ này cứ trơ trơ. A, tôi biết rồi! Tôi biết rồi!” Hét lên một tiếng vui sướng, anh lao tới hộp thuốc, cắt viên thuốc còn lại làm đôi, hòa tan, thêm sữa, rồi lại đưa cho con chó. Con vật bất hạnh dường như còn chưa kịp nhúng lưỡi vào đó thì đã rùng mình co giật cả bốn chân rồi nằm chết cứng đờ như thể vừa bị sét đánh.

Sherlock Holmes hít một hơi dài và lau vầng trán đẫm mồ hôi. “Lẽ ra tôi phải vững tin hơn”, anh nói. “Lẽ ra tới lúc này tôi phải biết là khi một dữ kiện có vẻ mâu thuẫn với cả chuỗi dài suy luận thì hẳn phải có thể giải thích theo cách khác. Hai viên thuốc trong hộp có một viên là độc dược giết người cực mạnh, còn viên kia hoàn toàn vô hại. Lẽ ra tôi phải biết từ trước khi nhìn thấy cái hộp mới đúng.”

Câu nói sau cùng của anh khiến tôi sửng sốt tới mức tôi khó mà tin nổi là anh đang hoàn toàn tỉnh táo. Thế nhưng một con chó đã phải chết để chứng minh rằng các phỏng đoán của anh chính xác. Tôi thấy dường như màn sương mù che phủ tâm trí mình đang dần dần tan biến, và tôi bắt đầu lờ mờ nhận ra sự thật.

“Mọi chuyện này có vẻ kì lạ đối với các ông”, Holmes nói tiếp, “bởi ngay từ đầu cuộc điều tra, các ông đã không thấu hiểu tầm quan trọng của manh mối đích thực duy nhất nằm ngay trước mắt. Rất may là tôi đã chộp được manh mối đó và mọi chuyện xảy ra về sau đều xác minh điều tôi giả định ngay từ đầu, và đúng như thế, mọi chuyện về sau chỉ là một chuỗi logic của giả định đó. Vì thế, nhiều điều khiến các ông lúng túng và làm cho sự việc thêm khó hiểu thì chúng lại khai sáng cho tôi và củng cố những kết luận của tôi. Thật sai lầm khi nhầm lẫn sự lạ thường với sự bí ẩn. Tội ác bình thường nhất nhiều khi lại chính là tội ác bí ẩn nhất bởi vì nó không có yếu tố gì mới mẻ hay đặc biệt để làm cơ sở suy luận. Vụ giết người này lẽ ra sẽ khó làm sáng tỏ hơn gấp bội phần nếu như xác của nạn nhân chỉ được phát hiện nằm trên đường lộ mà không hề có những yếu tố đi kèm gây xúc động thái quá, những yếu tố khiến nó khác thường. Những chi tiết lạ lùng này hoàn toàn không làm cho sự việc thêm khó hiểu mà thực ra lại có tác dụng ngược lại.”

Gregson nãy giờ nghe bài diễn văn này với vẻ sốt ruột thấy rõ, tới lúc này thì ông ta không chịu nổi nữa. “Này, ông Sherlock Holmes”, ông ta thốt lên, “ai trong chúng tôi cũng sẵn sàng thừa nhận ông là người thông minh và ông có phương pháp làm việc riêng. Nhưng chúng tôi lúc này cần những thứ khác hơn là chỉ toàn lí thuyết với rao giảng. Đây là chuyện tìm cho ra thủ phạm. Tôi đã điều tra theo hướng của mình và coi bộ tôi đã sai lầm. Anh chàng Charpentier kia không thể nào dính dáng vào vụ giết người thứ hai. Lestrade truy tìm mục tiêu của ông ta là Stangerson và hóa ra ông ta cũng sai lầm luôn. Còn ông thì cứ ra rả hết lời khuyên này đến lời khuyên khác, và tỏ ra hiểu biết nhiều hơn chúng tôi, nhưng đã tới lúc chúng tôi thấy là mình có quyền hỏi thẳng xem ông hiểu biết về vụ này đến đâu. Ông có biết được danh tính thủ phạm không nào?”

“Cũng phải nói là tôi thấy Gregson có lí đó, ông à”, Lestrade lên tiếng. “Cả hai chúng tôi đều đã cố gắng và đều thất bại. Từ khi tôi bước vào căn phòng này thì đã hơn một lần ông nói là ông đã có đủ chứng cứ cần thiết. Nhất định là ông sẽ không giữ kín chứng cứ lâu hơn nữa đâu.”

“Càng chậm trễ bắt tên sát nhân thì hắn càng có thời gian gây ra thêm những tội ác mới”, tôi cũng góp lời.

Bị cả ba chúng tôi thúc ép như thế, Holmes tỏ ra có phần lưỡng lự. Anh tiếp tục đi tới đi lui khắp phòng, đầu cúi gằm, chân mày cau lại, như thói quen mỗi khi suy tư.

“Sẽ không có vụ giết người nào nữa đâu”, cuối cùng anh đột ngột dừng lại và quay sang nhìn chúng tôi. “Quý vị có thể bỏ qua mối quan tâm đó đi. Quý vị hỏi tôi có biết tên kẻ ám sát đó không ư? Tôi biết. Nhưng việc biết danh tính hắn ta chỉ là chuyện nhỏ nhặt so với khả năng tóm cổ được hắn. Tôi nghĩ chuyện đó cũng sắp thôi. Tôi rất hi vọng sẽ bắt được hắn ta bằng những cách tôi đã chuẩn bị, song đây là việc cần phải xử lí thật khéo vì chúng ta đương đầu với một kẻ vừa xảo quyệt vừa liều lĩnh, một kẻ mà tôi đã có cơ hội xác minh là được hỗ trợ bởi một người nữa cũng khôn ngoan không kém. Chừng nào kẻ này còn chưa biết là người ta đã có manh mối thì còn có cơ hội bắt được hắn, nhưng chỉ cần hắn nghi ngờ một chút thôi thì hắn sẽ thay tên đổi họ và biến mất ngay giữa bốn triệu cư dân trong thành phố to lớn này. Không hề cố ý làm các ông tự ái nhưng phải nói là tôi thấy lực lượng cảnh sát không phải là đối thủ tương xứng với những kẻ này, và đó là lí do tôi đã không nhờ các ông giúp sức. Nếu thất bại, tất nhiên tôi sẽ lãnh hết trách nhiệm vì sự khinh suất này, nhưng tôi đã sẵn sàng gánh chịu rồi. Còn hiện tại, tôi chỉ hứa là ngay khi nào có thể thông báo với các ông mà không gây nguy hại cho những gì tôi đã sắp xếp, thì tôi sẽ nói.”

Gregson và Lestrade có vẻ chẳng lấy gì làm thỏa mãn với cam kết này, hoặc với lời ám chỉ đầy khinh thường giới cảnh sát điều tra. Mặt Gregson đỏ bừng đến tận chân tóc còn ánh mắt Lestrade thì long lên, vừa uất ức vừa hiếu kì. Nhưng chưa ai kịp lên tiếng thì đã có tiếng gõ cửa và kẻ đại diện cho đám trẻ bụi đời, thằng nhóc Wiggins, đã chường cái bộ dạng khó ưa ra. “Xin mời ông”, nó vừa nói vừa vuốt lọn tóc trước trán. “Cháu đã gọi sẵn xe ngựa chờ dưới nhà.”

“Giỏi đó, nhóc con”, Holmes ôn tồn nói. “Sao các ông không đưa kiểu mẫu này vào sử dụng ở Sở Cảnh sát London nhỉ?” Anh lấy trong ngăn kéo ra một đôi còng tay bằng thép và nói tiếp. “Thấy chưa, cái lò xo này hoạt động mới tuyệt vời chứ! Bóp một cái là siết chặt liền.”

“Kiểu cũ xài cũng tốt chán”, Lestrade lên tiếng, “chúng tôi chỉ cần tìm người cho tay vào còng thôi.”

“Đúng lắm, đúng lắm”, Holmes vừa nói vừa cười. “Bác xà ích mà khênh giúp tôi mấy cái rương thì hay quá. Wiggins, bảo bác ấy lên đây đi.” Tôi ngạc nhiên thấy anh bạn mình nói năng cứ như sắp lên đường đi một chuyến xa vì anh đã không hề nói gì với tôi về chuyện này. Trong phòng có một vali quần áo nhỏ, anh lôi nó ra và bắt đầu ràng dây. Anh đang loay hoay làm thì người xà ích đi vào phòng.

“Giúp tôi một tay cài khóa lại với, bác xà ích ơi”, vẫn quỳ bên chiếc vali, anh nói mà không quay đầu lại.

Với vẻ mặt ngang ngạnh và có phần cau có, người xà ích đi tới và đưa tay ra phụ giúp. Liền ngay đó là một tiếng cách khô đanh, tiếng kim khí lanh canh, và Sherlock Holmes đứng phắt lên.

“Thưa quý vị”, anh nói to, mắt bừng sáng, “xin giới thiệu với quý vị ông Jefferson Hope, người đã sát hại Enoch Drebber và Joseph Stangerson.” Mọi chuyện xảy ra chớp nhoáng, nhanh tới mức không kịp hiểu rõ. Tôi nhớ mồn một cái khoảnh khắc đó, nhớ vẻ mặt đắc thắng của Holmes và giọng nói sang sảng của anh, nhớ bộ mặt hung tợn đầy sửng sốt của người xà ích khi ông ta nhìn đôi còng bóng loáng hiện ra trên hai cườm tay như trò ảo thuật. Chúng tôi cứ đứng sững như tượng suốt một hay hai giây. Rồi với một tiếng gầm thịnh nộ không thành lời, tên bị bắt giữ ấy vùng thoát khỏi đôi tay đang ghì chặt của Holmes và lao mình qua cửa sổ. Gỗ và kính gãy vỡ khi bị xô vào nhưng ông ta chưa kịp thoát qua cửa sổ thì Gregson, Lestrade, và Holmes đã xông tới như đàn chó săn vồ mồi. Người xà ích bị lôi ngược trở lại vào phòng bèn chống trả quyết liệt, ông ta có sức giãy giụa cực mạnh như một kẻ đang lên cơn động kinh. Bộ mặt và hai bàn tay ông ta bị rạch nát khi tông vỡ kính nhưng máu tuôn giàn giụa chẳng hề làm suy giảm sức kháng cự. Mãi đến khi Lestrade luồn được bàn tay vào trong cổ áo của người xà ích và chẹt cổ ông ta thì chúng tôi mới buộc được người này nhận ra rằng có chống cự cũng vô ích; và mãi tới khi trói chặt được cả chân lẫn tay người xà ích, chúng tôi mới thấy an toàn. Xong xuôi chúng tôi đứng lên thở hổn hển như muốn đứt hơi.

“Chúng ta có sẵn xe ngựa của ông ta”, Sherlock Holmes nói. “Lấy xe đó đưa ông ta đến Sở Cảnh sát là vừa. Và bây giờ, thưa quý vị”, anh nói tiếp và nở nụ cười nhã nhặn, “chúng ta đã đi tới đoạn kết của vụ việc bí ẩn nho nhỏ này. Giờ thì quý vị có thể hỏi tôi bất kì câu hỏi nào mà không cần phải lo ngại là tôi sẽ từ chối trả lời.”

PHẦN II
XỨ SỞ CÁC THÁNH HỮU

8
Trên đại bình nguyên đất mặn

Nằm ở miền trung đại lục Bắc Mỹ bao la là một sa mạc khô cằn và hẻo lánh, suốt nhiều năm dài trở thành một chướng ngại cản trở bước tiến văn minh. Từ rặng núi Sierra Nevada cho tới Nebraska, từ sông Yellowstone phía bắc xuống Colorado phía nam, là cả một vùng quạnh hiu vắng lặng. Khắp khu vực đầy đe dọa này, thiên nhiên không phải lúc nào cũng giữ nguyên một trạng thái. Ở đây có cả những ngọn núi sừng sững đỉnh phủ tuyết lẫn những thung lũng mịt mù đìu hiu. Có những dòng sông chảy xiết lao mình qua những hẻm núi lởm chởm, và có những bình nguyên mênh mông mùa đông trắng tuyết còn mùa hè xám màu đất mặn. Thế nhưng tất cả đều có đặc điểm chung là cằn cỗi, khắc nghiệt và nghèo nàn.

Không có cư dân nào trên vùng đất tuyệt vọng này. Cũng có khi một toán dân da đỏ thuộc bộ lạc Pawnee hay Blackfeet đi ngang qua đây trên đường đến vùng săn bắt khác. Nhưng ngay cả những kẻ dày dạn nhất trong toán người can trường ấy cũng hoan hỉ khi thấy mình đặt chân trở về những đồng cỏ quen thuộc, bỏ lại sau lưng vùng bình nguyên kinh khủng đó. Sói đồng hoang lẩn khuất giữa những bụi rậm, chim ó phành phạch vỗ cánh trên không, và gấu xám vụng về lê bước qua những khe núi, cố sức kiếm tìm trong đá chút thức ăn nuôi sống. Đó là những cư dân hiếm hoi ở chốn hoang vu này.

Trong toàn bộ thế giới đó, không có cảnh tượng nào thê lương bằng triền núi phía bắc của rặng Sierra Blanco. Một bình nguyên bằng phẳng mênh mông trải dài xa tít tầm mắt, nằm phủ lấp dưới những lớp đất muối và được phân cắt bằng những lùm cây gai còi cọc lè tè. Nằm ở tận cùng chân trời là một dãy nhiều ngọn núi liên tiếp nhau, vươn cao những đỉnh nhọn lốm đốm tuyết. Ở vùng đất bao la này không hề có dấu hiệu của sự sống, hay bất cứ gì liên quan đến sự sống. Không có bóng chim nào trên bầu trời biếc xanh, không có chuyển động gì trên mặt đất xám xịt, tựu trung chỉ có sự im lặng tuyệt đối. Có nghe ngóng mấy cũng chẳng nhận ra một tiếng động nào khắp cõi hoang vu phi thường này, chẳng có gì ngoài sự im lặng - sự im lặng hoàn toàn ngột ngạt.

Ở trên vừa nói là chẳng có gì liên quan đến sự sống trên bình nguyên rộng lớn này. Điều đó cũng không đúng hẳn. Từ trên núi Sierra Blanco nhìn xuống, ta sẽ thấy xuyên qua hoang mạc này là một đường mòn chạy dài quanh co rồi mất hút nơi ngút ngàn xa. Con đường đã in hằn bao dấu bánh xe và bước chân phiêu lưu. Vương vãi đây đó là những vật thể màu trắng lấp lánh trong nắng và nổi bật trên màu xám xịt của những lớp đất muối. Hãy đến gần mà xem! Đó là xương cốt - cái thì lớn và thô, cái thì mỏng manh. Xương lớn là của những con bò kéo xe còn xương nhỏ là của người. Suốt năm trăm dặm, ta có thể lần theo lộ trình lữ hành rùng rợn này qua những tàn tích còn vương vãi của các sinh mạng đã gục ngã.

Vào ngày 4 tháng 5 năm 1847, một người lữ hành cô độc đứng nhìn xuống cảnh tượng đó. Dung mạo ông ta trông cứ như là quỷ thần của vùng này. Trông thật khó đoán được người này tuổi trạc bốn mươi hay là sáu mươi. Gương mặt gầy gò, phờ phạc, lớp da nâu sạm như da thuộc kéo căng trên bộ xương lồi lõm, mái tóc và bộ râu dài màu hung đều đã lốm đốm bạc cả, đôi mắt trũng sâu như lún vào hộp sọ nhưng lại sáng rực lạ thường, còn bàn tay đang ghì chặt khẩu súng trường lại gầy trơ xương. Mặc dù phải đứng tì cả thân người cho khẩu súng chống đỡ, thân hình và vóc dáng cao lớn của ông ta vẫn cho thấy một thể chất vốn dẻo dai đầy sinh lực. Tuy nhiên, gương mặt hốc hác và trang phục rộng lùng thùng trên thân hình khô đét lại phơi bày cái nguyên nhân làm ông ta mang tướng mạo tiều tụy, già nua như thế. Người này sắp chết - chết vì đói khát.

Ông ta đã khổ công tốn sức lần mò xuống khe núi và leo lên mỏm đá cao này với hi vọng hão huyền sẽ tìm thấy dấu hiệu nào đó của nước. Giờ đây trải dài trước mắt ông là một bình nguyên đất mặn không hề có bóng cây cối để cho thấy sự hiện diện của nước. Khắp quang cảnh bao la kia không lóe lên tia hi vọng nào. Ánh mắt ngỡ ngàng cuồng dại của ông nhìn khắp phương bắc, phương đông, phương tây và rồi nhận ra rằng đường lang bạt của ông đã kết thúc, và ngay tại đây, trên vách đá khô cằn này, ông sắp chết.

“Chết ở đây hay trên giường êm nệm ấm hai mươi năm nữa có khác gì nhau?” ông lẩm bẩm và tìm chỗ ngồi dưới bóng một tảng đá.

Trước khi ngồi, ông đặt xuống đít khẩu súng vô dụng cùng với một bọc lớn buộc trong chiếc khăn choàng màu xám mà ông đang đeo trên vai bên phải. Dường như cái bọc ấy có phần quá nặng so với sức lực của ông, bởi khi ông hạ cái bọc xuống thì nó rơi phịch ngay xuống đất. Ngay lập tức từ trong cái gói màu xám ấy phát ra một tiếng rên rỉ khe khẽ, rồi ló ra một gương mặt bé nhỏ sợ hãi với đôi mắt nâu sáng và hai nắm tay nhỏ nhắn gầy guộc lem luốc.

“Bác làm cháu đau!” Một giọng trẻ con lên tiếng trách móc.

“Bác lỡ tay mà”, người đàn ông đáp lại, giọng hối lỗi. “Bác đâu có cố ý làm thế.” Vừa nói ông ta vừa tháo chiếc khăn choàng xám và kéo ra khỏi bọc một bé gái xinh xắn chừng năm tuổi. Nhìn đôi giày điệu đàng và chiếc váy hồng thanh nhã có tấm vải yếm nhỏ của cô bé là biết rõ sự chăm sóc của người mẹ. Đứa bé xanh tái và mệt mỏi nhưng đôi tay, đôi chân còn khỏe mạnh cho thấy rõ cô bé ít phải chịu cực khổ như người bạn đồng hành.

“Giờ thì sao rồi?” Ông ta lo lắng hỏi vì cô bé vẫn còn vò mấy lọn tóc vàng sau gáy.

“Hôn vào đây cho hết đau đi nào”, cô bé vừa nói hết sức nghiêm trang vừa chìa phần bị đau về phía ông. “Mẹ vẫn thường làm thế đấy. Mẹ đâu rồi bác?”

“Mẹ cháu đi rồi. Chắc là cháu sẽ sớm gặp mẹ thôi.”

“Đi rồi à?” Cô bé thốt lên. “Ngộ ghê, đi mà không nói năng gì cả, mẹ vẫn luôn tạm biệt mỗi khi sang nhà dì uống trà, còn bây giờ thì mẹ đi cả ba ngày nay rồi. Ồ, ở đây sao khô cằn quá vậy bác? Không có nước, không có gì ăn ư?”

“Ừ, chẳng có gì hết, cháu à. Cháu phải chịu khó một tí rồi sẽ ổn cả thôi mà. Ngẩng đầu lên tựa vào bác như thế này đi, rồi cháu sẽ thấy dễ chịu hơn. Môi cháu khô ran thế này thì nói chuyện cũng khó lắm, nhưng bác nghĩ là nên nói thật với cháu thì hơn. Thế cháu có cái gì thế?”

“Mấy thứ dễ thương lắm! Đẹp lắm!” Bé gái hăng hái vừa thốt lên vừa chìa ra hai mảnh mika óng ánh. “Khi về tới nhà cháu sẽ cho anh Bob.”

“Rồi cháu sẽ thấy ngay nhiều thứ còn dễ thương hơn”, người đàn ông nói với giọng tự tin. “Cứ chờ thêm chút nữa. Rồi bác sẽ nói cháu biết… À, cháu còn nhớ lúc chúng ta rời khỏi con sông đó không?”

“À, nhớ.”

“Đấy, lúc đó chúng ta tưởng là mình sẽ mau gặp một con sông khác thôi, cháu nhớ chứ. Nhưng rồi có chuyện trục trặc, do la bàn hay bản đồ hay cái gì đó, và chẳng thấy sông đâu. Nước hết sạch. Chỉ còn mấy giọt cho những đứa trẻ con như cháu và… và…”

“Và bác thì không tắm được”, cô bé nghiêm nghị ngắt lời người bạn đường, mắt nhìn chăm chăm vào bộ dạng bẩn thỉu của người đàn ông.

“Không tắm, mà cũng không uống. Còn ông Bender, ông ấy là người đầu tiên chết, rồi tới anh da đỏ Pete, rồi tới lượt bà McGregor, rồi Johnny Hones, cháu à, rồi tới mẹ cháu.”

“Vậy mẹ cháu cũng chết rồi sao?” Bé gái kêu lên rồi gục mặt vào tấm vải yếm khóc thổn thức.

“Ừ, chết hết chỉ còn bác với cháu. Sau đó bác nghĩ là đi theo hướng này thì có cơ may tìm được nước, nên bác địu cháu trên vai mang đi cùng. Dường như hoàn cảnh chúng ta cũng chẳng khá gì hơn. Cơ may cho chúng ta bây giờ hết sức nhỏ nhoi!”

“Ý bác là chúng ta cũng sắp chết luôn à?” Đứa trẻ cố nén tiếng nấc, vừa hỏi vừa ngước gương mặt đầm đìa nước mắt lên nhìn.

“Đúng là vậy đó cháu.”

“Sao nãy giờ bác không nói chứ?” Cô bé bật cười vui sướng. “Bác làm cháu sợ quá. À, đúng rồi, chừng nào chết thì chúng ta lại gặp mẹ thôi!”

“Ừ, cháu sẽ gặp mẹ, cháu à.”

“Cả bác nữa. Cháu sẽ kể mẹ nghe là bác tốt bụng vô cùng. Nhất định là mẹ sẽ đón chúng ta ở cửa Thiên Đàng với một bình nước thật to, và thật nhiều bánh kiều mạch nóng hổi, nướng cả hai mặt, giống như anh Bob và cháu thích ăn. Nhưng mà còn lâu nữa không bác?”

“Bác không biết… chắc không lâu lắm đâu.”

Ánh mắt người đàn ông đăm đăm nhìn về chân trời phía bắc. Dưới vòm trời xanh xuất hiện ba chấm nhỏ càng lúc càng lớn dần và lao rất nhanh về phía họ. Mấy cái chấm ấy nhanh chóng hiện hình thành ba con chim lớn màu nâu, lượn vòng trên đầu hai kẻ lạc lối ấy, rồi đáp xuống mấy mỏm đá bên trên chỗ họ ngồi. Đó là lũ chim ó, loài kền kền của miền Tây, hiện thân của cái chết đã được báo trước.

“Ồ, gà kìa”, bé gái hân hoan vừa kêu vừa chỉ về phía những hình hài báo điềm dữ kia, rồi vỗ tay để xua chúng bay đi. “À, có phải Chúa tạo ra xứ sở này không?”

“Tất nhiên rồi”, người bạn đường của cô bé thoáng giật mình vì câu hỏi đột ngột này.

“Chúa đã tạo ra xứ sở tận Illinois, rồi Chúa tạo ra Missouri”, bé gái nói tiếp. “Cháu nghĩ người khác chứ không phải Chúa tạo ra xứ sở này đâu. Ở đây đâu có đầy đủ mọi thứ. Còn thiếu nước và thiếu cây cối thế kia.”

“Thế cháu nghĩ sao nếu bây giờ chúng ta cầu nguyện?” Người đàn ông rụt rè hỏi.

“Chưa tới buổi tối mà bác?” Cô bé thắc mắc.

“Không sao cả. Đâu cần phải cầu đúng giờ, Chúa không bắt buộc vậy đâu cháu. Cháu hãy đọc lại những lời cầu nguyện mà hồi chúng ta còn đi trên vùng thảo nguyên, đêm nào ở trên xe ngựa cháu cũng đọc đấy.”

“Sao bác không tự đọc lấy đi?” Đứa trẻ hỏi với ánh mắt ngạc nhiên.

“Bác quên hết rồi”, ông ta đáp. “Bác đã không cầu nguyện từ khi bác chỉ cao bằng nửa khẩu súng này. Nhưng bác nghĩ dù muộn còn hơn không. Cháu cứ đọc to lên, bác sẽ đứng cạnh bên và đọc theo.”

“Thế thì bác phải quỳ xuống, cháu cũng quỳ nữa”, cô bé vừa nói vừa trải chiếc khăn choàng ra trên mặt đất chuẩn bị. “Bác phải đưa hai bàn tay lên như thế này. Làm vậy bác sẽ thấy thoải mái đấy.”

Nếu không phải lũ chim ó thì ai nhìn thấy cảnh này đều phải lấy làm lạ. Quỳ cạnh nhau trên tấm khăn choàng chật hẹp là hai người lạc lối, một đứa trẻ ngây ngô và một lãng tử bạt mạng, dạn dày. Gương mặt mũm mĩm của cô bé lẫn diện mạo xương xẩu, hốc hác của người đàn ông đều ngước lên cao hướng về bầu trời không mây, thành tâm cầu khẩn với loài sinh vật đáng sợ mà họ đang đối mặt, trong khi hai giọng nói - một trong trẻo, một trầm khàn - cùng nài xin được khoan dung và tha thứ. Cầu nguyện xong, họ lại quay về ngồi dưới bóng tảng đá cho đến khi đứa trẻ ngủ thiếp đi, nép mình vào lồng ngực rộng của người che chở. Người đàn ông trông chừng cho cô bé ngủ được một lúc nhưng rồi không kháng cự nổi sức mạnh của thiên nhiên. Suốt ba ngày ba đêm rồi ông ta đã không cho phép mình được nghỉ ngơi hay chợp mắt. Từ từ đôi mi rũ xuống trên hai con mắt mệt mỏi, và cái đầu cứ cúi thấp dần thấp dần xuống ngực, cho đến khi bộ râu hoa râm của ông lẫn vào những lọn tóc vàng của người bạn đường, và cả hai cùng ngủ một giấc say không mộng mị.

Nếu như kẻ lang thang này thức tỉnh được thêm chừng nửa giờ nữa thì một cảnh tượng lạ lùng sẽ hiện ra trước mắt ông. Từ xa tít tận cùng bình nguyên đất mặn này bốc lên một làn bụi nhỏ, lúc đầu rất mờ nhạt và khó phân biệt với màn sương mù xa xa, nhưng rồi dần dần dâng cao và lan rộng cho tới khi hình thành rõ nét một đám mây mù mịt. Đám mây ấy tiếp tục bành trướng kích thước đến lúc ta thấy rõ là phải có một đám sinh vật rất đông đang di chuyển thì mới có thể tạo ra màn bụi lớn như thế. Ở những vùng đất màu mỡ hơn, người quan sát có thể đi tới kết luận rằng đó là một đàn bò rừng thường ăn cỏ trên thảo nguyên đang đi đến gần. Điều đó hiển nhiên không thể xảy ra ở miền đất hoang vu khô cằn này. Khi cơn lốc bụi tiến gần hơn về hướng vách núi hiu quạnh, nơi hai kẻ bơ vơ kia đang ngủ thiếp trên đỉnh, những mui phủ vải bạt của đoàn xe ngựa và hình bóng những người cưỡi ngựa có vũ khí bắt đầu hiện ra trong màn bụi mù, và những bóng ma ấy hiện hình là một đoàn lữ hành vĩ đại đang trên đường đi tới miền Viễn Tây. Đoàn lữ hành ấy sao mà đông ghê gớm. Khi đầu đoàn đã đến chân rặng núi này thì đuôi đoàn vẫn chưa ló dạng khỏi chân trời. Kéo dài từ đầu này sang đầu kia bình nguyên bao la là một đoàn hỗn hợp nào xe ngựa xe kéo, nào người đi bộ, nào người trên yên. Rất nhiều phụ nữ oằn lưng gồng gánh loạng choạng đi theo, và lũ trẻ con đứa thì bước tập tễnh bên các cỗ xe đứa thì ngồi trong xe phủ bạt màu trắng ghé mắt nhìn ra. Rõ ràng đây không phải là đoàn di dân bình thường mà giống một bộ tộc digan nào đó, do hoàn cảnh bắt buộc đã phải ra đi kiếm tìm một quê hương mới. Khuấy động bầu trời quang đãng là những tiếng nói ồn ào, râm ran hỗn độn của đoàn người đông đảo, cùng với tiếng bánh xe cọt kẹt và tiếng ngựa hí vang. Ầm ĩ đến thế mà sự huyên náo ấy cũng không đánh thức được hai kẻ lữ hành mệt mỏi đang ngủ trên cao.

Đi đầu đạo quân này là hơn hai mươi người cưỡi ngựa mặt lạnh như tiền, khoác những trang phục đơn giản sậm màu, tay lăm lăm súng trường. Khi đến chân vách núi, họ dừng ngựa và xúm lại hội ý nhanh.

“Phía bên phải có nhiều giếng nước đấy, các huynh đệ à”, lời một người đàn ông tóc hoa râm, râu cạo nhẵn, môi khô cứng.

“Đi sang bên phải rặng Sierra Blanco này, chúng ta sẽ tới sông Rio Grande”, lời một người khác.

“Không phải sợ thiếu nước”, người thứ ba nói to. “Người đã có thể lấy nước ra từ đá sẽ không bao giờ từ bỏ dân tộc mà Người đã chọn.”[28]

“Amen! Amen!” Cả nhóm đồng thanh phụ họa.

Họ định tiếp tục cuộc hành trình thì một người trong số trẻ tuổi nhất và tinh mắt nhất bỗng hô hoán và chỉ tay về phía vách đá lởm chởm trên đầu họ. Từ mỏm đá ấy lộ ra một mảnh nhỏ màu hồng đang máy động, nổi rõ mồn một trên nền đá xám đằng sau. Thấy thế, tất cả đồng loạt ghì cương và tháo súng khỏi vai trong khi một toán cưỡi ngựa khác phi nước đại đến chi viện cho toán đi tiên phong. Tất thảy họ lan truyền nơi cửa miệng, “Quân da đỏ”.

“Ở đây làm sao có bọn mọi ấy được”, tiếng của một người lớn tuổi có vẻ là người chỉ huy. “Chúng ta đã băng qua đất của bộ lạc Pawnee rồi, và từ đây cho tới khi vượt qua mấy ngọn núi lớn này thì không còn bộ lạc nào khác.”

“Để tôi đi tới đó xem thử nhé, huynh Stangerson”, một người trong bọn đề nghị.

“Tôi nữa! Tôi nữa!” Cả chục người khác cùng lên tiếng.

“Để ngựa dưới này, chúng tôi sẽ chờ các người ở đây”, người lớn tuổi đáp. Trong chớp nhoáng, những người trẻ tuổi đã xuống ngựa, buộc cương, rồi leo lên vách đá dốc ngược dẫn tới thứ đã khiến họ tò mò. Họ đi tới rất nhanh không gây tiếng động, với sự tự tin và khéo léo của những tay trinh sát lành nghề. Những người đứng dưới bình nguyên nhìn lên có thể thấy toán trinh sát di chuyển thoăn thoắt từ tảng đá này sang tảng đá khác cho đến khi bóng họ hiện rõ trên nền trời. Chàng trai đã báo động đầu tiên giờ đang dẫn đầu. Đột ngột, những người theo sau thấy anh ta vung hai tay lên trời như thể ngạc nhiên quá sức, và khi lên tới chỗ anh này thì cả toán cũng sửng sốt tương tự trước cảnh tượng bày ra trước mắt họ.

Trên khoảnh đất nhỏ bằng phẳng ở đỉnh núi trọc này chỉ có độc một tảng đá khổng lồ, và tựa vào tảng đá này là một người đàn ông cao lớn, râu dài, nét mặt phong trần nhưng lại cực kì gầy ốm, vẻ mặt bình an và hơi thở đều đều của người này cho thấy ông ta đang ngủ say. Bên cạnh ông là một cô bé, hai cánh tay trắng tròn ôm vòng qua cần cổ gân guốc nâu sạm của người đàn ông, và mái tóc vàng của đứa trẻ tựa vào ngực áo nhung rộng thùng thình của ông ta. Đôi môi hồng của bé gái hơi hé mở, để lộ hàm răng đều đặn trắng tinh bên trong, và trên gương mặt trẻ thơ còn in một nụ cười tinh nghịch. Đôi chân trắng muốt nhỏ nhắn và tròn trĩnh của cô bé luồn trong đôi vớ trắng và đôi giày trang nhã có khóa cài sáng loáng, trông thật tương phản lạ lùng với hai ống chân dài gầy đét của người bạn đường. Trên rìa vách đá phía bên trên hai con người lạ lùng này là ba con chim ó đáng sợ; thấy có toán người mới đến chúng rít lên một tràng khàn khàn đầy thất vọng rồi bực bội vỗ cánh bay mất.

Tiếng rú rít của lũ chim kinh tởm khiến hai kẻ đang say ngủ tỉnh giấc, mở to mắt nhìn quanh hoang mang. Người đàn ông loạng choạng đứng dậy nhìn xuống phía bình nguyên vốn hoang vu khi giấc ngủ chế ngự ông, nhưng giờ lại có một đoàn người và súc vật đông khôn tả đi ngang qua. Mắt nhìn trân trối mà vẻ mặt lộ rõ hoài nghi, ông đưa bàn tay xương xẩu lên che ngang mày.

“Chắc mình mê sảng đấy thôi”, ông lẩm bẩm. Đứa bé đứng cạnh bên, níu lấy vạt áo choàng của ông, không nói gì mà chỉ nhìn quanh với ánh mắt ngỡ ngàng của trẻ thơ.

Toán người giải cứu nhanh chóng chứng tỏ cho hai kẻ lạc loài kia biết rằng sự xuất hiện của họ không hề là ảo giác. Một người ôm lấy bé gái và nhấc bổng lên vai trong khi hai người khác vừa đỡ vừa dìu người bạn đường hốc hác của cô bé đi xuống chỗ đoàn xe đang dừng.

“Tôi là John Ferrier”, kẻ lạc đường giải thích. “Tôi và cháu bé đó là hai người còn sót lại của một đoàn hai mươi mốt người. Những người kia đều chết vì đói khát từ khi còn ở dưới phía nam.”

“Con bé đó là con ông à?” Ai đó hỏi.

“Kể từ bây giờ chắc là thế” người đàn ông nói to, giọng ngang ngạnh. “Nó là con tôi vì tôi đã cứu nó. Không ai được chia lìa nó với tôi. Từ ngày hôm nay, nó mang tên Lucy Ferrier. Nhưng các người là ai?” Ông ta hỏi tiếp, mắt tò mò nhìn những người lực lưỡng, phong trần đã giải cứu mình. “Các người đi đâu mà sao đông quá vậy?”

“Gần chục ngàn người đó”, một thanh niên trong bọn lên tiếng. “Chúng tôi là những đứa con bị ngược đãi của Chúa, những người đã được thiên sứ Moroni[29] chọn lựa.”

“Chưa hề nghe bao giờ”, người lạc đường nói. “Coi bộ thiên thần này chọn lựa quá nhiều đấy.”

“Đừng nhạo báng những điều thiêng liêng”, một người khác nghiêm nghị lên tiếng. “Chúng tôi là những người tin vào các thánh thư khắc bằng chữ Ai Cập trên những tấm vàng mà thiên sứ đã trao cho đấng tiên tri Joseph Smith[30] ở Palmyra. Chúng tôi xuất phát từ Nauvoo ở bang Illinois, nơi chúng tôi đã lập giáo đường. Chúng tôi phải đi tìm nơi trú ẩn, tránh xa những kẻ tàn bạo và vô thần, cho dù phải ở giữa sa mạc cũng cam lòng.”

Cái tên Nauvoo rõ ràng đã khiến John Ferrier nhớ ra. “À, biết rồi”, ông nói. “Các ông là những người theo đạo Mormon.”

“Chúng tôi là giáo dân Mormon đây”, những người kia đồng thanh đáp lại.

“Thế các ông đang đi đâu?”

“Chúng tôi không biết. Bàn tay của Chúa sẽ dẫn dắt chúng tôi qua hiện thân của Đấng Tiên Tri. Ông phải đến gặp Đấng Tiên Tri của chúng tôi. Ngài sẽ phán xử về chuyện cha con ông.”

Lúc này họ đã xuống tới chân núi và đám người lữ hành đông đảo kia bu quanh họ - những phụ nữ mặt nhợt nhạt nhưng trông nhu mì, lũ trẻ con cười đùa ầm ĩ, và những người đàn ông ánh mắt nghiêm nghị, vẻ mặt lo âu. Nhiều người không kìm được những tiếng kêu ngạc nhiên và xót xa khi nhận ra đứa bé vừa được giải cứu và sự cùng cực của người đàn ông xa lạ kia. Nhưng toán giải cứu vẫn không dừng lại mà cứ đi tiếp, theo sau là một đám đông đảo những người Mormon, cho đến khi cả đoàn tới một cỗ xe nổi bật vì cả kích thước to lớn lẫn hình thức sang trọng và cầu kì. Ách vào cỗ xe này là sáu con ngựa trong khi các cỗ xe khác chỉ có hai, hay cùng lắm là bốn con thôi. Ngồi cạnh người xà ích là một người đàn ông tuổi không quá ba mươi nhưng cái đầu thật lớn và vẻ mặt cương nghị cho thấy rõ đây là thủ lĩnh. Người này đang đọc một cuốn sách gáy nâu nhưng khi đám đông kéo tới thì anh ta bỏ sách qua một bên, và chăm chú lắng nghe câu chuyện được kể lại. Sau đó anh ta quay sang hai kẻ lạc loài kia.

“Nếu ta cho ngươi đi cùng”, anh ta nói bằng những lời lẽ trịnh trọng, “thì ngươi phải là tín đồ cùng chung tín ngưỡng. Trong đàn chiên của ta không thể có con chó sói nào cả. Thà để xương cốt của ngươi phơi trắng trong chốn hoang vu này còn hơn là ngươi lại hóa ra một đốm mục rữa mà về sau làm băng hoại hết trái quả lành. Ngươi có bằng lòng đi theo ta với điều kiện đó không?”

“Điều kiện gì thì tôi cũng theo”, Ferrier nói với giọng nhấn mạnh tới mức những vị trưởng tế nghiêm trang cũng không khỏi bật cười. Chỉ riêng vị thủ lĩnh vẫn giữ vẻ mặt uy nghi, lạnh lùng.

“Đưa ông ta đi, huynh Stangerson”, vị thủ lĩnh nói, “cho ông ta đồ ăn thức uống, và lo cho đứa trẻ nữa. Nhiệm vụ của thầy cũng là dạy cho ông ta tín điều linh thiêng của bổn đạo. Chúng ta đã chậm trễ quá rồi đó. Tiến lên! Đi nào, về miền Đất Hứa!”

“Đi nào, về miền Đất Hứa!” Đám đông Mormon cùng cất lời và câu nói ấy cứ rập rờn lan tỏa khắp đoàn lữ hành, từ miệng người này sang miệng người kia cho tới khi lịm dần thành một tiếng rầm rì mơ hồ ngoài xa tít. Tiếng roi quất ngựa đen đét, tiếng bánh xe kẽo kẹt vang lên và những cỗ xe to lớn bắt đầu dịch chuyển, rồi chẳng mấy chốc cả đoàn lữ hành lại rồng rắn lên đường. Huynh trưởng đã được ủy thác chăm lo cho hai kẻ lạc loài kia đưa họ về cỗ xe của ông ta, nơi một bữa ăn đã được bày sẵn.

“Hai người cứ ở đây”, huynh trưởng nói. “Vài ngày nữa hai người sẽ khỏe lại thôi. Còn lúc này, hãy nhớ là hai người sẽ mãi mãi theo đạo của chúng tôi. Brigham Young[31] đã nói rồi và ngài đã nói bằng lời của Joseph Smith, mà đó lại chính là lời Chúa.”

9
Đóa hoa xứ Utah

Đây không phải là chỗ tưởng niệm những thử thách và gian khổ mà đoàn dân Mormon di cư đã kinh qua trước khi đến được nơi trú ẩn cuối cùng. Từ những bến bờ trên dòng Mississippi cho tới những dốc núi phía tây rặng Rocky, họ đã nỗ lực ra đi với lòng kiên trì vô song trong lịch sử. Ác nhân, ác thú, đói, khát, lao khổ, bệnh tật - mọi chướng ngại mà thiên nhiên có thể cản đường, hết thảy đều bị đánh bại bằng ý chí ngoan cường của dòng máu Anglo Saxon bền bỉ. Tuy vậy, cuộc hành trình dằng dặc và bao nỗi kinh hoàng chồng chất đã làm nản lòng cả những kẻ can trường nhất trong đoàn người. Không một người nào mà không phủ phục xuống đất thành tâm cầu nguyện khi họ nhìn thấy vùng châu thổ Utah bao la rợp nắng dưới chân mình, và nghe từ miệng người thủ lĩnh rằng đấy chính là miền Đất Hứa, và vùng đất trinh nguyên này sẽ thuộc về họ đời đời.

Young nhanh chóng chứng tỏ ông ta vừa là nhà điều hành tài ba vừa là một lãnh đạo cương quyết, ông ta cho vẽ địa đồ, phác thảo bản đồ của một thành phố tương lai. Tất cả trang trại chung quanh được phân lô và chia phần theo tỉ lệ tương xứng với địa vị của từng cá nhân. Thương nhân được sắp xếp theo ngành nghề còn thợ thủ công theo chuyên môn. Trong khu thị tứ, đường sá và khu phố mọc lên như có phép màu. Ở vùng nông thôn, mọi người đào mương rãnh, dựng bờ giậu, trồng trọt, phát quang, cho đến mùa hè kế tiếp thì cả vùng này vàng rực vụ mùa lúa mì đầu tiên. Mọi thứ đều phát đạt trong khu định cư lạ lùng này. Đặc biệt nhất, ngôi đại giáo đường họ xây dựng ngay giữa thành phố cứ ngày càng vươn cao thêm và to lớn hơn. Từ ánh hừng đông đầu tiên cho đến phút chạng vạng cuối cùng, tiếng búa cồm cộp với tiếng lưỡi cưa xoèn xoẹt không bao giờ im ắng ở công trình mà đoàn di dân xây lên để tôn vinh Chúa, người đã dẫn dắt họ an toàn qua bao nguy khó.

Hai kẻ lạc loài, John Ferrier và bé gái chung số phận, giờ trở thành con nuôi của ông, đã đi cùng đoàn người Mormon cho tới khi cuộc di cư vĩ đại kết thúc. Bé Lucy Ferrier được rong ruổi khá thoải mái trong cỗ xe của huynh trưởng Stangerson, nơi cô bé ở chung với ba người vợ cùng đứa con trai của người Mormon ấy, một thằng bé mười hai tuổi cứng đầu, tự phụ. Với tính dễ quên của trẻ thơ, khi đã bình tâm sau chấn động về cái chết của mẹ, cô bé chẳng mấy chốc đã trở thành con cưng của mấy phụ nữ, và thích ứng với ngôi nhà di động phủ vải bạt này. Trong lúc đó, Ferrier dần lấy lại sức sau những ngày gian khổ và chứng tỏ ông là một người dẫn đường đắc lực, một tay thợ săn không biết mệt mỏi. Ferrier giành được sự kính trọng của những người bạn đồng hành mới nhanh chóng tới mức, khi họ đã đi đến chặng cuối hành trình lang bạt này thì tất cả đều đồng lòng cho rằng ông phải được chia phần một vùng đất phì nhiêu và rộng lớn như bất kì người định cư nào - tất nhiên là không thể so với chính Young cùng bốn vị trưởng tế là Stangerson, Kemball, Johnston, và Drebber.

Trên trang trại được chia phần như vậy, John Ferrier tự làm cho mình một ngôi nhà gỗ bề thế và ngôi nhà trong những năm sau đó được tiếp tục xây dựng cho đến khi trở thành một dinh thự rộng rãi. Ông là người có óc thực tế, nhiệt tình trong cách cư xử và khéo léo với những việc tay chân. Nhờ thể chất sắt đá, ông có thể làm lụng từ sáng đến tối lo vun bón, cày bừa đất đai của mình. Trang trại và những gì thuộc quyền sở hữu của ông vì thế mà rất phát đạt. Sau ba năm, ông phong lưu hơn hẳn xóm giềng, sau sáu năm ông đã sung túc, tới chín năm thì ông giàu có và tới năm thứ mười hai thì cả Salt Lake City này thì chỉ có chừng dăm người là sánh được với ông. Từ vùng biển nội địa[32] rộng lớn cho tới miền núi Wahsatch xa xăm, không có cái tên nào nổi tiếng hơn John Ferrier.

Chỉ có một điều và là điều duy nhất mà ông gây khó chịu cho những người đồng đạo. Không có lí lẽ hay khuyến dụ nào có thể thuyết phục ông tạo dựng một hậu cung theo lề thói của bằng hữu. Ông không bao giờ đưa ra lí do cho sự từ khước kiên trì này mà chỉ cương quyết và dứt khoát tuân theo quyết định của mình. Có người buộc tội ông là không sốt sắng theo đạo, kẻ khác lại cho đó là lòng tham của cải và không muốn gánh thêm chi phí. Cũng có người nói đến một mối tình xa xưa nào đó, đến một cô gái tóc vàng đã chết vì mong đợi mỏi mòn trên bờ biển Đại Tây Dương. Dù vì lí do gì, Ferrier vẫn sống hoàn toàn độc thân. Trong mọi khía cạnh khác, ông đều tuân theo tín ngưỡng của khu định cư mới và nổi danh là người phải đạo và chính trực.

Lucy Ferrier lớn lên trong ngôi nhà gỗ ấy và phụ giúp cha nuôi trong mọi công việc của ông. Với cô bé, khí rét của miền núi và mùi nhựa thơm của rừng thông đã thay thế vai trò bà vú và người mẹ. Năm tháng trôi qua, cô bé ngày càng cao lớn và khỏe mạnh, má hồng thắm hơn, và bước chân thêm uyển chuyển. Nhiều lữ khách trên con đường cái chạy ngang qua trang trại Ferrier thấy lòng hồi sinh những cảm tưởng đã quên lãng từ lâu khi họ ngắm bóng dáng thiếu nữ yểu điệu của cô gái đi thoăn thoắt qua những đồng lúa mì, hay bắt gặp cô cưỡi trên lưng con ngựa của cha và điều khiển với tất cả sự thoải mái và duyên dáng như một đứa con của miền Tây chính hiệu. Nụ cứ nở thành hoa như thế, và vào năm cha cô trở thành người giàu có nhất trong số những chủ trại ấy thì cô cũng trở thành một thiếu nữ xinh đẹp điển hình kiểu Mỹ không thua bất kì ai ở khắp miền sườn dốc nhìn ra Thái Bình Dương này.

Tuy nhiên, đâu phải cha là người đầu tiên biết được con gái mình đã nảy nở thành phụ nữ. Hiếm khi nào có chuyện đó. Sự đổi thay huyền bí đó xảy ra hết sức tinh vi và từ tốn nên không thể đo lường bằng ngày tháng. Bản thân thiếu nữ ấy lại càng không hề hay biết cho đến khi một giọng nói hay một cái nắm tay khiến trái tim cô run rẩy trong lồng ngực, và cô biết, với cảm xúc pha trộn lòng hãnh diện và lo sợ, rằng một sức sống mới mạnh mẽ hơn đã bừng tỉnh trong cô. Hiếm có ai hồi tưởng được cái ngày ấy và nhớ rõ chính sự việc nhỏ nhoi đã báo hiệu bình minh của một cuộc sống mới. Trong trường hợp Lucy Ferrier, bản thân sự việc ấy khá nghiêm trọng, chưa kể nó còn ảnh hưởng đến số phận tương lai của cô và nhiều người khác nữa.

Hôm đó là một sáng tháng 6, các giáo dân Thánh hữu Ngày sau đang bận rộn như những con ong; họ vốn đã chọn hình tổ ong làm biểu tượng. Trên những cánh đồng và khắp phố xá đều vang tiếng râm ran của những con người cần cù. Đi thành hàng dọc trên con đường cái bụi bặm là một đoàn dài những con la thồ nặng, tất cả đều hướng về miền Tây vì cơn sốt đi tìm vàng đã bùng phát ở California, và tuyến đường xuyên bang lại băng qua thành phố của những người Chúa chọn này. Gia nhập vào đó là những đàn cừu và bò thiến từ những vùng đồng cỏ xa xôi, cùng với hàng đoàn dân di cư mệt mỏi, cả người lẫn ngựa đều chán chường cuộc hành trình bất tận này như nhau. Với tài nghệ của một kị mã thành thạo, Lucy Ferrier phi nước đại len lỏi qua đám hỗn độn ấy, gương mặt xinh đẹp của cô đỏ bừng vì gắng sức và mái tóc dài màu hạt dẻ bay bồng bềnh sau lưng. Cha cô đã giao một việc trong thành phố, và như đã từng làm nhiều lần trước, cô phóng ngựa đi với tất cả sự mạnh dạn của tuổi trẻ, chỉ nghĩ tới phận sự và làm sao thực hiện cho tròn. Những kẻ lãng du lấm bụi đường trố mắt nhìn cô kinh ngạc, ngay cả những người da đỏ lãnh đạm, mặc cả bộ lông thú trên đường viễn du, cũng thả lỏng nét gan lì cố hữu của họ vì ngỡ ngàng trước nhan sắc của người thiếu nữ da trắng này.

Cô vừa tới vùng phụ cận thành phố thì thấy đường đã bị tắc vì một đàn bò đông đảo đang được sáu người chăn bò mặt mày man rợ từ vùng thảo nguyên lùa đi. Trong cơn nóng vội, cô đánh liều vượt qua chướng ngại bằng cách thúc ngựa chen qua một chỗ có vẻ trống trải. Nhưng cô chưa kịp băng qua thì lũ súc vật đã ùa vào và cô thấy mình bị bao vây hoàn toàn giữa đàn bò thiến sừng dài, mắt hung tợn, đang tràn đi như thác. Đã quen đương đầu với lũ gia súc, cô không hốt hoảng trước hoàn cảnh mà lại tận dụng mọi cơ hội để thúc ngựa đi tiếp với hi vọng sẽ chen qua khỏi đàn bò lũ lượt này. Rủi thay, không rõ vô tình hay có chủ đích, sừng của một con bò trong đàn húc mạnh vào sườn con ngựa của cô khiến nó phát cuồng. Con ngựa liền lồng lên, đứng trên hai chân sau rồi với một tiếng thở phì phì thịnh nộ, nó cứ nhảy dựng và quăng quật tới mức chỉ có người cưỡi giỏi lắm mới không bị hất văng khỏi yên. Cứ mỗi cú giãy giụa, con ngựa bị kích động lại va mạng sườn vào những chiếc sừng bò và mỗi cú chọc mạnh ấy lại khiến nó cuồng lên lần nữa. Điều duy nhất cô gái có thể xoay xở là giữ cho người bám chặt trên yên ngựa, nhưng chỉ cần trượt ngã một lần là chết nát thây dưới rừng móng của đàn súc vật đang hoảng sợ và khó kiểm soát này. Không quen với những tình huống nguy cấp đột ngột, cô gái bắt đầu thấy choáng váng và lơi lỏng bàn tay ghì cương. Ngạt thở vì màn mây bụi bốc lên và cơn thịnh nộ của đám súc vật đang chống chọi, lẽ ra cô đã buông xuôi trong tuyệt vọng thì một giọng nói ân cần dưới khuỷu tay cô đề nghị trợ giúp. Cùng lúc đó, một bàn tay nâu sạm tóm lấy sợi dây cương dưới hàm con ngựa khiếp đảm rồi dấn tới mở đường xuyên qua đàn bò đang lùa đi, và một loáng sau đã đưa cô ra ngoài.

“Hi vọng là cô không hề hấn gì chứ, thưa cô”, người bảo vệ cô nói kính cẩn.

Cô ngước nhìn gương mặt ngăm đen, dữ dằn của anh ta và bật cười giòn tan.

“Tôi sợ khiếp đi được”, cô gái ngây thơ nói. “Ai mà ngờ là con ngựa Poncho của tôi lại hoảng hồn khi gặp quá nhiều bò như thế chứ?”

“Tạ ơn Chúa là cô đã ngồi vững trên yên”, người kia sốt sắng đáp. Đó là một chàng trai cao lớn, mặt mày trông hung hãn, cưỡi một con ngựa đốm lang dũng mãnh, người khoác bộ đồ thợ săn thô kệch, trên vai đeo một khẩu súng trường nòng dài. “Chắc cô là ái nữ của ông John Ferrier”, anh ta nói tiếp. “Tôi đã thấy cô từ nhà ông ấy phi ngựa ra. Khi nào gặp ông ấy, cô hỏi xem ông có còn nhớ nhà Jefferson Hope ở St. Louis không. Nếu đúng là ông Ferrier đó thì cha tôi và ông ấy khá là thân thiết.”

“Anh đến mà tự hỏi lấy không phải hay hơn sao?” Cô gái dè dặt nói. Chàng trai có vẻ hài lòng trước đề nghị này, đôi mắt đen của anh ta bừng sáng vì thích thú. Anh đáp, “Tôi sẽ đến. Chúng tôi đã ở trong vùng núi suốt hai tháng rồi, chưa thu xếp được và hiện giờ cũng không tiện thăm viếng, ông ấy nên miễn thứ cho hoàn cảnh của chúng tôi.”

“Cha tôi còn phải cảm ơn anh nhiều đấy, và cả tôi cũng thế”, cô gái đáp lời. “Ông ấy thương tôi kinh khủng. Nếu đàn bò ấy mà giày xéo lên tôi thì ông ấy sẽ không bao giờ chịu đựng nổi đâu.”

“Tôi cũng vậy”, người đồng hành với cô gái nói.

“Anh! Chà, tôi thấy chuyện này có quan trọng gì với anh đâu. Thậm chí anh còn chưa là bạn bè của cha con tôi cơ mà.”

Gương mặt sạm đen của chàng thợ săn trẻ sầm hẳn xuống khi nghe lời nói đó, tới mức Lucy Ferrier phải cười ầm lên. “Này, tôi không cố ý nói thế đâu”, cô nói, “tất nhiên bây giờ anh đã là bạn bè rồi. Nhất định anh phải đến thăm cha con tôi. Bây giờ tôi phải đi thôi kẻo cha tôi lại không tin tưởng giao việc cho tôi làm nữa. Tạm biệt!”

“Tạm biệt”, chàng trai đáp, tay giơ cao chiếc mũ sombrero rộng vành rồi khom người hôn vào bàn tay nhỏ nhắn của cô gái. Lucy Ferrier giật cương cho con ngựa quay vòng lại, quất cho nó một roi và phóng như bay xuống con đường lớn trong màn bụi cuồn cuộn.

U sầu và lầm lì, chàng trai Jefferson Hope cưỡi ngựa đi tiếp cùng với những bạn đường. Nhóm của anh lâu nay đã sống trong vùng núi Nevada thăm dò mỏ bạc và họ đang quay lại Salt Lake City với hi vọng gom góp đủ tiền để khai thác mấy mạch mỏ mà họ đã phát hiện được. Anh hết mực say sưa với công việc này không kém bất kì người nào trong bọn họ, cho đến khi biến cố bất ngờ vừa qua đã thu hút suy nghĩ của anh sang hướng khác. Hình bóng của cô gái xinh đẹp kia, một thiếu nữ bộc trực và lành như những làn gió núi, đã khuấy động tận đáy trái tim hoang dã, dữ dội của anh. Khi cô gái đã khuất tầm mắt, anh nhận ra một cơn khủng hoảng đã xảy đến cho cuộc đời mình, và cả những trò đầu cơ mỏ bạc lẫn mọi chuyện khác đều không quan trọng bằng cái cảm xúc mới mẻ đang xâm chiếm cả tâm hồn anh. Tình yêu thương nảy sinh trong tim anh không phải là sự mê thích bất chợt, dễ đổi thay của một thiếu niên mà là tình cảm mãnh liệt, cuồng si của một người đàn ông có ý chí mạnh mẽ và tính khí ngang tàng. Anh vốn đã quen thành công với mọi chuyện anh quyết làm. Anh thề với lòng là sẽ không được thất bại trong chuyện này, nếu như nỗ lực và lòng kiên trì của con người có thể giúp anh toại nguyện.

Tối hôm đó anh ghé thăm John Ferrier và còn tới nhà nhiều lần nữa cho đến khi gương mặt anh trở thành quen thuộc ở trang viên ấy. Sống ru rú trong thung lũng này và miệt mài với công việc, John ít có dịp biết tin tức về thế giới bên ngoài suốt mười hai năm qua. Tất cả những chuyện đó Jefferson Hope đều có thể kể cho ông nghe, theo một cách gây thích thú cho cả Lucy lẫn cha cô. Anh từng là người tiên phong khai phá vùng California và có thể thuật lại nhiều câu chuyện lạ kì về những màn được tiền mất của vào cái thời thanh bình, tự do ấy. Anh cũng đã từng làm nghề dẫn đường, bẫy thú, nghề tìm mỏ và chăn bò. Bất kì nơi nào có chuyện phiêu lưu hào hứng, Jefferson Hope đều tìm tới dự phần. Anh nhanh chóng được ông chủ trại yêu mến, ông già thường hùng hồn khen ngợi những đức tính của anh. Những lần như thế, Lucy chỉ im lặng nhưng đôi má ửng hồng và đôi mắt vui sướng, rạng ngời kia cho thấy rành rành là trái tim non nớt của cô không còn là của riêng cô nữa. Người cha thật thà của cô có thể đã không nhận ra những dấu hiệu này, nhưng chắc chắn những biểu hiện ấy không phải là vô nghĩa đối với chàng trai đã chinh phục cảm tình của cô.

Hôm đó là một chiều mùa hè, khi anh phi nước đại xuống con đường và ghì cương ngựa dừng ngay cổng. Cô đang ở ngưỡng cửa và ra đón anh. Anh ném dây cương qua hàng rào rồi sải bước trên lối đi nhỏ vào nhà.

“Anh phải đi, Lucy à”, anh vừa nói vừa đưa tay nắm lấy hai bàn tay cô và dịu dàng nhìn cô không dứt. “Anh không xin em đi cùng anh bây giờ đâu, nhưng khi anh quay lại lần sau thì em sẵn sàng theo anh chứ?”

“Vậy lần sau là bao giờ?” Cô hỏi, vừa bẽn lẽn vừa cười.

“Chừng hai tháng nữa là cùng. Lúc đó anh sẽ đến đón em nhé, em yêu. Không ai có thể ngăn trở chúng ta được.”

“Thế còn cha thì sao?” Cô gái hỏi.

“Cha đã ưng thuận rồi, miễn là bọn anh phải làm cho mấy cái mỏ ấy hoạt động ổn thỏa. Anh không lo ngại gì chuyện đó.”

“Ôi, vậy thì hẳn rồi, nếu anh và cha đã lo liệu cả thì còn gì để nói nữa đâu”, cô thì thầm khi tựa má vào lồng ngực vạm vỡ của anh

“Tạ ơn Chúa!” Chàng trai thốt lên, giọng khàn đục, và cúi xuống hôn cô gái. “Vậy là đã quyết định rồi nhé. Anh càng nán lại lâu thì càng khó lòng ra đi. Họ đang chờ anh ở hẻm núi. Tạm biệt, em yêu của anh, tạm biệt, hai tháng nữa em sẽ gặp lại anh.”

Vừa nói anh vừa đẩy nàng ra xa rồi lao lên lưng ngựa, phi nước đại phóng đi như điên dại, thậm chí không hề ngoái lại như thể lo sợ rằng chỉ cần một cái liếc nhìn về sau lưng thì quyết tâm của anh sẽ rơi rụng. Cô gái đứng ở cổng, dõi mắt nhìn theo cho đến khi anh khuất dạng. Rồi cô tản bộ vào nhà, cô gái hạnh phúc nhất ở khắp xứ Utah này.

10
John Ferrier trò chuyện với Đấng Tiên Tri

Ba tuần đã trôi qua từ khi Jefferson Hope và các bạn rời khỏi Salt Lake City. John Ferrier xót xa cả cõi lòng khi ông nghĩ đến chuyện chàng trai ấy sẽ quay lại và ông sắp mất đứa con nuôi. Thế nhưng gương mặt hạnh phúc rạng ngời của cô gái lại khiến ông thấy hài lòng với sự sắp xếp này hơn bất kì lí lẽ nào. Từ tận đáy lòng, John Ferrier luôn quả quyết rằng không gì có thể xui khiến ông gả con gái cho một người Mormon. Một cuộc hôn nhân như thế với ông hoàn toàn không phải là hôn nhân mà chỉ là một niềm tủi hổ ê chề. Dù ông có hiểu các giáo thuyết Mormon theo cách nào đi nữa, thì đây cũng là điều ông không chịu khoan nhượng. Tuy nhiên, ông không hé răng về vấn đề này, bởi vì thời ấy ở xứ sở của các Thánh hữu, việc bộc lộ một quan điểm không chính thống là điều nguy hiểm.

Đúng, nguy hiểm - nguy hiểm tới mức ngay cả những kẻ thánh thiện nhất cũng chỉ dám thầm thì những quan điểm tín ngưỡng trong sự hồi hộp, e rằng một lời đã lỡ thốt ra có thể bị hiểu sai và họ sẽ nhanh chóng chuốc lấy một hình phạt. Những nạn nhân ngày nào bị khủng bố bây giờ lại trở thành những kẻ khủng bố, và lại thuộc hạng khủng bố kinh khiếp nhất. Ngay cả Tòa án Dị giáo ở Seville, tòa án bí mật Vehm bên Đức, hay các hội kín của Ý đều không thể nào vận hành một bộ máy ghê gớm hơn bộ máy đang đe dọa khắp Utah này. Tính chất vô hình của bộ máy, cộng thêm sự bí mật gắn liền với nó, khiến cho tổ chức này ghê gớm gấp đôi. Xem ra tổ chức này biết hết mọi chuyện và có quyền lực vô hạn, thế nhưng chẳng ai nghe thấy hay nhìn thấy nó. Kẻ nào chống lại Giáo hội sẽ biến mất và không một ai hay biết người ấy đã đi đâu hoặc chuyện gì đã xảy đến với kẻ đó. Vợ con người ấy ở nhà mong chờ, nhưng sẽ không có chuyện người cha trở về kể lại ông ta đã xoay xở làm sao dưới bàn tay của những quan tòa bí mật. Một lời nói bất cẩn hay một hành vi khinh suất sẽ kéo theo sự thủ tiêu, vậy mà chẳng ai biết được đâu là bản chất của cái quyền lực kinh khủng đang lơ lửng trên đầu họ. Thảo nào ai nấy cũng hành xử trong run sợ, và ngay ở giữa chốn hoang vu này họ cũng chẳng dám thì thầm về những nỗi nghi ngại đang đè nặng trong lòng.

Ban đầu, cái quyền lực kinh khủng mà mơ hồ này chỉ áp dụng với những kẻ nào ngoan cố, sau khi đã theo tín ngưỡng Mormon lại muốn thay đổi hay bỏ đạo. Nhưng chẳng bao lâu sau, nó được thực thi ở một phạm vi rộng lớn hơn. Số phụ nữ trưởng thành đang thiếu hụt dần, và chế độ đa thê mà không có một nhân số phụ nữ để củng cố thì quả thật cũng chẳng tồn tại bền lâu. Người ta bắt đầu kháo nhau những tin đồn lạ lùng, nghe đâu có nhiều người dân di cư bị sát hại và nhiều lán trại bị bắn phá ở những khu vực mà trước giờ không hề thấy bóng dáng mọi da đỏ. Nhiều phụ nữ lạ mặt mới xuất hiện trong hậu cung của các trưởng tế - những người đàn bà mỏi mòn và sướt mướt, trên nét mặt còn in hằn dấu vết của một nỗi kinh hoàng khôn nguôi. Những kẻ lang thang muộn màng trên núi kể về những toán người có vũ khí, đeo mặt nạ, lén lút, đi không gây tiếng động, mà họ tình cờ gặp khi toán ấy di chuyển ngang qua. Những chuyện kể và tin đồn này ngày càng vững chắc và được chứng thực hết lần này đến lần khác cho tới khi hình thành một danh tính cụ thể. Cho tới giờ này, trong những nông trại lẻ loi ở miền Tây, cái tên của tổ chức Danite[33] hay Phục Hận Thiên Thần báo điềm dữ đầy sát khí.

Càng hiểu biết đầy đủ hơn về tổ chức đã gây ra những hậu quả khủng khiếp như vậy, nỗi kinh hoàng nó đã gieo rắc trong tâm trí mọi người càng tăng thêm. Chẳng ai biết ai là người của cái hội đoàn tàn bạo này. Tên tuổi của những người tham gia các hành vi đẫm máu và bạo lực nhân danh tôn giáo được giữ kín kẽ. Chính người bạn mà ta thổ lộ những hoài nghi về Đấng Tiên Tri và sứ mệnh của ngài có thể là người ban đêm sẽ cầm súng cầm dao đến đòi ở ta một món chuộc tội khủng khiếp. Do đó ai ai cũng e dè xóm giềng của mình, và không người nào nói ra những gì chôn giấu trong lòng.

Một sáng đẹp trời, John Ferrier định đi ra đồng lúa mì thì nghe tiếng then cổng lách cách. Nhìn qua cửa sổ, ông thấy một người trung niên mập mạp, tóc màu hung đang theo lối đi dẫn tới nhà. Tim ông muốn nhảy khỏi lồng ngực bởi người đó không ai khác hơn là ngài Brigham Young. Đầy lo lắng vì ông biết một cuộc thăm viếng thế này chẳng báo trước điều gì tốt đẹp, Ferrier chạy ra cửa đón người lãnh đạo dân Mormon. Thế nhưng Brigham Young chỉ hờ hững đón nhận những lời chào hỏi, và với vẻ mặt lạnh lùng Young theo Ferrier vào phòng khách.

“Này huynh Ferrier”, ông ta vừa nói vừa kéo ghế ngồi và nhìn người chủ trại với đôi mắt sắc sảo dưới hàng lông mi nhạt màu, “những tín đồ chân chính lâu nay đã là bằng hữu tốt đẹp với ông. Chúng tôi đã cứu vớt ông khi ông sắp chết đói trên sa mạc, chúng tôi chia sẻ thực phẩm cho ông, đưa ông an toàn tới Thung lũng Chúa chọn này, chia phần đất đai hậu hĩ cho ông, và cho phép ông làm giàu dưới sự bảo vệ của chúng tôi. Có phải thế không?”

“Đúng thế ạ”, John Ferrier đáp.

“Để đổi lại tất cả những thứ đó, chúng tôi chỉ yêu cầu có một điều kiện. Đó là ông phải đi theo tín ngưỡng đích thực này, và tuân thủ mọi bề theo các đạo tục ông đã hứa sẽ làm theo, và nếu như lời đồn đãi khắp nơi đúng, thì đây chính là điều ông sao nhãng.”

“Làm sao mà tôi sao nhãng được chứ?” Ferrier vừa vặn hỏi vừa vung tay phân bua. “Tôi quên đóng góp vào quỹ chung sao? Tôi không đi lễ ở giáo đường sao? Tôi không…”

“Các bà vợ của ông đâu?” Young vừa hỏi vừa nhìn quanh. “Hãy gọi các bà vào đây cho tôi chào họ đi.”

“Thật tình là tôi chưa lập gia đình”, Ferrier đáp. “Nhưng phụ nữ thì ít mà lại có nhiều người xứng đáng lấy vợ hơn là tôi. Tôi cũng đâu có cô đơn, có con gái tôi chăm lo cho tôi rồi.”

“Chính con gái ông mới là chuyện tôi muốn nói”, người lãnh đạo dân Mormon nói. “Con bé đã trở thành một bông hoa xứ Utah rồi, và trông nó đã vừa mắt đẹp lòng với nhiều người quyền cao chức trọng xứ này?”

John Ferrier than thầm trong bụng.

“Có nhiều chuyện về con bé mà tôi sẵn sàng không tin, nghe đồn là con bé đã được đính ước với một kẻ ngoại đạo nào đó. Nhất định đây là chuyện ngồi lê đôi mách của những cái mồm rỗi hơi. Điều mười ba trong giới luật của đấng Joseph Smith thánh linh là gì? Hãy để cho mọi trinh nữ của chính giáo kết hôn với những người đã được chọn lựa, bởi lấy một người dị giáo tức là phạm trọng tội. Nếu như thế thì không thể nào mà ông, người tuyên xưng thánh tín, lại cam chịu cho con gái mình vi phạm đức tin.”

John Ferrier không nói không rằng mà chỉ bồn chồn mân mê cây roi quất ngựa.

“Toàn bộ đức tin của ông sẽ được thử thách chỉ với một điều này thôi, Tứ Trụ Thánh Hội đã quyết định như thế. Con bé còn nhỏ nên chúng tôi cũng không muốn gả nó cho những người lớn tuổi, và chúng tôi cũng không muốn tước bỏ quyền lựa chọn của nó. Các trưởng tế chúng tôi đã có nhiều vợ trẻ[34] rồi, nhưng con cái chúng tôi cũng phải được đáp ứng. Stangerson có một con trai, Drebber cũng có một, và cả hai đều hoan hỉ chào đón con gái ông vào gia đình họ. Hãy để con bé lựa chọn giữa hai nhà này. Cả hai đều trẻ và giàu, và đều thuộc chính giáo cả. Ý ông thế nào đây?”

Ferrier vẫn im lặng một hồi, đôi mày cau lại. Cuối cùng ông lên tiếng, “Xin ngài cho chúng tôi thời gian. Con gái tôi còn nhỏ, nó còn chưa đến tuổi cập kê mà.”

“Nó có một tháng để chọn lựa”, Young vừa nói vừa đứng dậy. “Hết thời gian đó thì nó phải có câu trả lời.”

Đi ra tới cửa thì Young quay lại, mặt đỏ bừng và quắc mắt nói như quát, “Này John Ferrier, thà ông và con bé bấy giờ nằm phơi xương trắng trên dãy Sierra Blanco còn hơn là các người đem lòng bất kính ra mà chống lại lệnh của Tứ Trụ.”

Với một cái khoát tay đe dọa, ông ta quay lưng ra đi và Ferrier nghe tiếng bước chân nặng nề của Young lạo xạo trên lối đi rải đá cuội.

Ông vẫn ngồi yên một chỗ, hai khuỷu tay chống trên đầu gối, phân vân không biết phải mở lời ra sao với con gái về chuyện này thì một bàn tay mềm mại nắm lấy bàn tay ông. Ngẩng lên, ông đã thấy con gái đứng cạnh bên. Chỉ cần nhìn qua gương mặt hoảng sợ, tái nhợt của cô gái là ông biết con ông đã nghe hết những gì vừa trao đổi.

“Con không cố ý nghe lỏm”, cô đáp lại ánh mắt dò hỏi của cha. “Ông ta nói oang oang khắp nhà đều nghe, ôi, cha ơi, làm sao đây cha?”

“Con đừng hoảng sợ”, ông vừa nói vừa kéo cô lại gần và đưa bàn tay thô ráp, to lớn vuốt ve mái tóc màu hạt dẻ của con gái. “Rồi chúng ta sẽ thu xếp bằng cách này hay cách khác. Chắc là cảm tình con dành cho anh ta đâu có suy giảm phải không?”

Câu trả lời của cô gái chỉ là một tiếng nấc và một cái siết chặt tay cha. “Ừ, hẳn thế rồi. Con mà có hết cảm tình với nó thì ta cũng mặc kệ con. Thằng đó được đấy, nó lại là dân đạo Cơ Đốc, thế lại càng hơn cái đám ở đây bất kể những gì chúng nguyện cầu hay rao giảng. Ngày mai sẽ có một đoàn lên đường đi Nevada, ta sẽ tìm cách báo tin cho nó biết tình thế khó xử của cha con ta. Ta còn lạ gì anh chàng đó chứ, nó sẽ chạy bay về đây ngay, còn nhanh hơn cả điện tín nữa đấy.”

Mắt hoen lệ mà Lucy vẫn không nén được cười trước lời ví von của cha. “Khi quay lại đây anh ấy sẽ chỉ cho cha con ta cách gì tốt nhất. Nhưng con chỉ lo sợ cho cha mà thôi, cha à. Ai cũng nghe đồn… nghe đồn nhiều chuyện ghê gớm về những kẻ chống đối Đấng Tiên Tri, họ luôn gặp chuyện kinh khủng.”

“Nhưng chúng ta đâu có chống đối ông ấy”, người cha đáp. “Khi nào cần đề phòng nguy hiểm thì hãy đề phòng. Chúng ta còn cả một tháng nữa mà, tới lúc đó chắc là chúng ta đã rời khỏi xứ Utah này rồi con.”

“Rời khỏi Utah!”

“Đúng là vậy đó con.”

“Thế còn trang trại này?”

“Chúng ta sẽ gom góp tiền càng nhiều càng tốt, còn bỏ hết mọi thứ khác. Nói thật với con đó, Lucy, đây không phải là lần đầu ta nghĩ tới chuyện này đâu. Ta không đời nào chịu khuất phục bất kì ai, không như lũ người kia cam chịu trước Đấng Tiên Tri đáng nguyền rủa của họ. Ta là một người Mỹ tự do từ lúc lọt lòng, và chưa bao giờ gặp chuyện như thế này cả. Chắc ta đã quá già để học những thứ mới. Nếu hắn ta tới lảng vảng quanh trang trại này thì không khéo hắn phải đối đầu với một phát đạn bay ngược chiều đó.”

“Nhưng họ sẽ không cho chúng ta bỏ đi đâu”, cô con gái phản đối.

“Cứ chờ đến khi Jefferson quay lại, rồi chúng ta sẽ thu xếp ngay. Còn trong lúc này thì đừng có buồn phiền nghe, con yêu, và đừng có khóc sưng mắt lên đó, kẻo hắn thấy thì hắn lại nhảy xổ tới cha đây. Không có gì phải sợ hãi cả, và không có gì nguy hiểm cả.”

John Ferrier thốt ra những lời trấn an ấy bằng một giọng điệu rất tự tin, nhưng cô gái dù không để ý cũng thấy cha mình cài chặt cửa nẻo kĩ lưỡng khác thường vào ban đêm, và thấy cha cẩn thận lau chùi rồi nạp đạn cho khẩu súng săn gỉ sét treo trên vách phòng ngủ của ông.

11
Cuộc đào thoát sinh tử

Vào buổi sáng sau hôm hội kiến với Đấng Tiên Tri Mormon, John Ferrier đi vào Salt Lake City. Khi tìm được người quen sắp lên đường tới vùng núi Nevada, ông nhờ gửi thư riêng cho Jefferson Hope. Trong thư ông thuật lại với chàng trai về nguy cơ đang chực chờ đe dọa họ và bảo anh cần phải cấp bách quay lại. Xong việc này ông thấy tâm trí thoải mái hơn và nhẹ lòng trở về nhà.

Về tới trang trại, ông ngạc nhiên thấy mỗi trụ cổng lại buộc một con ngựa. Ông còn ngạc nhiên hơn nữa khi vào nhà lại thấy có hai gã thanh niên đang chiếm ngự phòng khách. Một gã có khuôn mặt dài nhợt nhạt đã ngả lưng ra chiếc ghế đu, hai chân gác lên lò sưởi. Gã kia là một thanh niên cổ to bạnh, mặt mày húp híp thô lỗ, đang đứng trước cửa sổ, hai tay cho vào túi, mồm huýt sáo một điệu nhạc thời thượng. Cả hai gật đầu chào Ferrier khi ông bước vào, và gã ngồi trên ghế đu bắt đầu câu chuyện. “Chắc là ông không biết chúng tôi”, gã ta nói. “Đây là con trai của trưởng tế Drebber, còn tôi là Joseph Stangerson, người đã rong ruổi cùng ông trên sa mạc khi Thiên Chúa dang tay đón ông vào đàn chiên chân chính này.”

“Như là Người sẽ dang tay đón nhận mọi dân tộc khi đến lúc Người chọn lựa”, gã kia nói với giọng the thé. “Người sàng lọc chậm nhưng rất tinh, cực kì ít ỏi.”

John Ferrier lạnh lùng cúi chào, ông đã biết những vị khách này là ai. Stangerson nói tiếp, “Thể theo lời khuyên của thân phụ, chúng tôi đến xin cưới ái nữ của ông vì trong cả hai chúng tôi, ai cũng đều có thể hợp ý ông và ý cô ấy. Do tôi chỉ có bốn vợ còn huynh Drebber đây có tới bảy, xem ra quyền đính ước của tôi có nhiều triển vọng hơn.”

“Không được, không được đâu, huynh Stangerson”, gã kia kêu to, “vấn đề không phải là chúng ta có bao nhiêu vợ mà là chúng ta có thể nuôi được mấy người. Cha tôi vừa mới cho tôi mấy nhà máy xay lúa của ông rồi, vậy tôi giàu có hơn anh.”

“Nhưng tương lai tôi xán lạn hơn”, Stangerson sôi nổi đáp trả. “Khi nào Thiên Chúa đón cha tôi đi thì tôi sẽ có xưởng thuộc da với nhà máy làm đồ da của ông ấy. Khi đó tôi lại là trưởng tế của anh, và có địa vị cao hơn anh trong Giáo hội.”

“Quyền quyết định là của cô gái”, Drebber vừa cãi lại vừa cười tự mãn với bóng mình trong gương. “Chúng ta cứ để mọi chuyện cho cô gái định đoạt.”

Trong lúc hai gã đối đáp, John Ferrier đứng ở ngưỡng cửa giận sôi gan nhưng cố sức kiềm chế để khỏi quật cái roi ngựa vào lưng hai vị khách. Cuối cùng, ông vừa sải bước đi tới vừa lên tiếng, “Nghe đây, khi nào con gái tao gọi tụi bay thì hãy tới, từ giờ đến đó tao không muốn thấy mặt tụi bay nữa.”

Hai gã thanh niên Mormon sửng sốt nhìn ông chằm chằm. Trong mắt họ, chuyện tranh đua xin cưới cô gái là vinh dự cao quý nhất dành cho cả hai cha con nhà này.

“Có hai cách để ra khỏi căn phòng này”, Ferrier to tiếng, “một là ra bằng cửa chính, hai là ra bằng cửa sổ. Tụi bay muốn ra cách nào đây?”

Gương mặt nâu sạm của ông trông hết sức hung dữ và hai bàn tay gân guốc đầy đe dọa khiến hai vị khách đứng phắt lên hấp tấp rút lui. Ông già theo chúng ra tận cửa. “Khi nào tụi bay đã xác định được đứa nào cưới con tao thì nói tao biết”, ông nói với giọng nhạo báng.

“Rồi ông sẽ phải lãnh hậu quả vì chuyện này!” Stangerson giận tái mặt kêu lên. “Ông đã chống lại Đấng Tiên Tri và Tứ Trụ Thánh Hội. Ông sẽ ăn năn suốt đời cho coi.”

“Thiên Chúa sẽ nặng tay với ông”, gã Drebber cũng la to. “Người sẽ hiển linh và trừng phạt ông.”

“Vậy thì tao sẽ trừng phạt trước”, Ferrier điên tiết quát và đã toan phóng lên lầu lấy khẩu súng nếu như Lucy không tóm lấy cánh tay ông ngăn cản. Ông chưa kịp giằng tay ra thì tiếng vó ngựa rầm rập đã cho thấy các vị khách đã cao chạy xa bay.

“Đồ lưu manh đạo đức giả!” Ông vừa la ầm ĩ vừa lau mồ hôi trên trán. “Ta thà thấy con nằm dưới mồ còn hơn thấy con làm vợ một trong hai thằng đó, con à.”

“Con cũng thà chết còn hơn, cha à”, cô gái hăng hái đáp lời, “nhưng rồi anh Jefferson sẽ chóng quay lại thôi.”

“Ừ, không lâu nữa đâu. Càng sớm càng tốt bởi cha con ta không thể biết chúng nó sẽ làm gì kế tiếp đây.”

Quả thực, đây chính là lúc ông già gan lì và cô con nuôi của ông cần sự hỗ trợ của ai đó có khả năng đưa ra lời khuyên và giúp sức. Trong toàn bộ lịch sử của khu định cư này, chưa hề có trường hợp nào bất phục tùng quyền uy của các trưởng tế rành rành như vậy. Nếu như các lỗi lầm nhỏ nhặt đã bị trừng trị hà khắc đến thế thì không biết số phận của kẻ chống đối tày trời này sẽ ra sao. Ferrier thừa biết tài sản và địa vị của ông cũng chẳng giúp ích được gì. Trước đây, nhiều người khác cũng danh giá và giàu có như ông đã mất tích và của cải của họ bị sung công quỹ Giáo hội. Là người can trường vậy mà ông cũng rùng mình trước những chuyện kinh hoàng mơ hồ, khó hiểu đang chực chờ. Bất kì mối nguy hiểm nào ông đều dám cắn răng đối đầu nhưng tình trạng chờ đợi này quả là đáng sợ. Tuy nhiên, ông cố giấu nỗi lo sợ trước mặt con gái, và giả vờ như xem thường mọi chuyện, mặc dù Lucy, với con mắt sắc sảo của lòng hiếu kính, đã thấy rõ là ông bất an.

Ông chờ đợi sẽ nhận được thông điệp hay khiển trách nào đó từ Young về hành động của mình, và ông không lầm, mặc dù lời nhắn đó xuất hiện dưới một hình thức nằm ngoài mọi trù tính. Khi thức dậy sáng hôm sau, ông ngạc nhiên nhìn thấy một mảnh giấy nhỏ vuông vắn ghim vào tấm chăn đắp ngay phía trên ngực ông. Trên mảnh giấy ghi một dòng chữ đậm không ngay hàng thẳng lối:

CÒN HAI MƯƠI CHÍN NGÀY NỮA ĐỂ MI HỐI CẢI,

VÀ SAU ĐÓ…

Cái dấu ba chấm ấy còn đáng sợ hơn bất kì lời đe dọa nào. Làm sao lời cảnh cáo này xuất hiện được ở phòng ông thì thật tình John Ferrier nghĩ mãi không ra, bởi các gia nhân ngủ ở gian ngoài, mọi cửa ra vào và cửa sổ đều đóng chặt. Ông vò nát mẩu giấy và không nói gì với con gái, nhưng sự việc này khiến ông ớn lạnh thấu tim. Hai mươi chín ngày nữa chính là lúc hết thời hạn một tháng mà Young đã hẹn. Sức mạnh hay lòng can trường nào có thể giúp chống lại một kẻ thù được trang bị những quyền năng bí ẩn như thế? Cái bàn tay đã ghim chiếc kim giữ chặt mảnh giấy ấy lẽ ra đã có thể đâm thấu tim ông mà ông không thể nào biết được ai hạ sát mình.

Buổi sáng kế tiếp ông còn run sợ hơn. Hai cha con vừa ngồi vào bàn điểm tâm thì Lucy ngạc nhiên kêu lên rồi chỉ tay lên trần. Viết nguệch ngoạc - hình như bằng một que củi cháy - ngay giữa trần nhà là con số 28. Với cô con gái thì dấu hiệu này không thể hiểu nổi và người cha thì không muốn giải thích. Đêm đó ông ôm súng thức canh chừng và đề phòng, ông không nghe thấy gì cả, thế nhưng sáng ra một số 27 to tướng lại được sơn ngay bên ngoài cửa phòng ông.

Ngày cứ nối tiếp ngày như thế, và cứ mỗi sáng ông lại thấy những kẻ thù vô hình tiếp tục đánh số, và ở một vị trí dễ nhìn thấy nào đó là số ngày còn lại của một tháng ân huệ dành cho ông. Có lúc những chữ số định mệnh ấy xuất hiện trên vách tường, có lúc trên sàn nhà, thỉnh thoảng lại được đề trên những tấm bìa nhỏ cắm trên cổng vườn hay trên hàng rào. Cảnh giác hết sức vậy mà John Ferrier vẫn không thể phát hiện được những lời cảnh cáo hằng ngày ấy phát xuất từ đâu. Cứ nhìn thấy chúng là ông lại thấy một nỗi kinh sợ gần như mê tín dị đoan, ông trở nên phờ phạc, bồn chồn, và đôi mắt nhuốm vẻ lo lắng của một kẻ bị săn lùng. Bây giờ ông chỉ còn mỗi một hi vọng duy nhất trong đời, đó là sự xuất hiện của chàng thợ săn từ Nevada.

Ngày thứ hai mươi đã chuyển qua mười lăm, rồi mười lăm còn mười, người đi xa vẫn bặt vô âm tín. Từng ngày một, những con số cứ nhỏ dần mà vẫn không thấy tăm hơi anh ta. Hễ có tiếng vó câu của tay kị mã nào lọc cọc trên đường, hay có tiếng xà ích quát tháo lũ ngựa thì ông già lại hối hả chạy ra cổng, lòng khấp khởi rằng rốt cuộc cứu tinh đã đến. Cuối cùng, khi ông thấy năm ngày chỉ còn bốn rồi lại chỉ còn ba thì ông thối chí và từ bỏ mọi hi vọng thoát thân. Thân cô thế cô, lại chẳng am tường vùng núi bao quanh khu định cư này, ông biết chắc là mình bất lực. Những con đường thường lui tới đều được canh gác chặt chẽ, và không một ai có thể đi qua mà không có lệnh của Thánh Hội. Xem ra ông có đi bốn phương tám hướng cũng không tránh khỏi mối hiểm họa đang lơ lửng trên đầu. Thế nhưng ông già vẫn kiên quyết, thà từ bỏ sinh mạng chứ không cam lòng để con gái mình sa vào hoàn cảnh mà ông cho là ô nhục.

Một buổi tối, ông ngồi một mình nghiền ngẫm trong lòng bao nỗi lo và tìm kiếm tuyệt vọng một lối thoát nào đó. Sáng hôm ấy trên vách nhà ông đã hiện ra con số 2 và ngày hôm sau sẽ là ngày cuối cùng của hạn định. Chuyện gì sẽ xảy ra sau đó? Tràn ngập trí tưởng tượng của ông là bao hình ảnh kinh khủng mông lung. Rồi con gái ông, chuyện gì sẽ xảy đến cho nó sau khi ông đã lìa đời? Không có cách gì trốn thoát được cái mạng lưới vô hình đang siết chặt chung quanh họ sao? Ông gục đầu xuống bàn và thổn thức khi nghĩ tới sự bất lực của chính mình.

Cái gì thế? Trong tĩnh lặng ông nghe có tiếng sột soạt khe khẽ rất nhỏ, nhưng rõ mồn một trong đêm tĩnh mịch. Tiếng động phát ra từ cửa chính ngôi nhà. Ferrier rón rén đi vào sảnh và lắng nghe chăm chú. Im được một lúc thì những âm thanh khe khẽ quỷ quyệt đó lại tái diễn. Rõ ràng có ai đang gõ gõ rất nhẹ vào mấy ô cửa. Phải chăng đó là một kẻ ám sát lúc nửa đêm thừa hành những mệnh lệnh giết người của phiên tòa bí mật? Hay đó là tên mật phái nào đang đánh dấu ngày ân huệ cuối cùng? John Ferrier thấy thà chết ngay lập tức còn hơn là cứ căng thẳng thần kinh, khiếp đảm tâm can thế này. Lao vọt tới, ông rút then cài và mở toang cửa.

Bên ngoài hoàn toàn tĩnh lặng. Đêm trong trẻo và những vì sao sáng lấp lánh trên cao. Mảnh vườn nhỏ đầu nhà ngay trước mắt ông được bao bọc bằng cổng và hàng rào, nhưng cả trong vườn lẫn ngoài ngõ đều không một bóng người. Thở hắt một tiếng an lòng, Ferrier nhìn sang bên trái rồi bên phải, cho đến khi tình cờ nhìn xuống chân mình ông mới sửng sốt nhận ra một người đang nằm dài úp mặt xuống đất, tay chân dang rộng. Ông hoảng hồn trước cảnh tượng ấy tới mức phải tựa vào tường, tay đưa lên chặn ngang cuống họng mình để bóp nghẹt một tiếng la chực vọt ra. Ban đầu ông nghĩ rằng thân hình sóng soài ấy là một kẻ bị thương hay hấp hối, nhưng rồi nhìn kĩ ông thấy hình thù đó uốn éo trên mặt đất và trườn vào sảnh nhanh và êm như một con rắn. Khi đã vào trong nhà, người đó đứng phắt dậy, đóng cửa, trước mắt ông chủ trại sửng sốt hiện ra gương mặt dữ dội và cương quyết của Jefferson Hope.

“Lạy Chúa!” John Ferrier thảng thốt. “Con làm ta sợ hết vía! Sao lại đi vào nhà kiểu đó chứ!”

“Cho con ăn đi”, người kia lên tiếng, giọng khàn đục. “Con không có thời gian ăn uống gì suốt hai ngày qua.” Anh sà vào mở bành mì và thịt nguội lạnh còn lại trên bàn sau bữa ăn tối của chủ nhà. Khi đã nguôi ngoai cơn đói, anh mới nói tiếp. “Lucy có chịu đựng được không?”

“Được. Nó đâu biết nguy cơ này”, người cha đáp.

“Vậy thì tốt. Nhà này đã bị canh gác bốn bề. Thành ra con phải lẻn bò vào như vậy. Chúng nó có thể rất tinh ranh nhưng chưa đủ để bắt nổi thợ săn xứ Washoe này đâu.”

Khi nhận ra mình đã có một đồng minh tận tụy thì John Ferrier trở thành con người khác, ông chộp lấy bàn tay gân guốc của chàng trai và siết chặt rất chân thành.

“Ta thật tự hào vì con”, ông nói. “Không có mấy người dám cùng chịu nguy khó với cha con ta đâu.”

“Bác nói đúng đấy”, chàng thợ săn đáp. “Con kính trọng bác, nhưng nếu trong chuyện này chỉ có mình bác thôi thì con sẽ suy nghĩ hai lần trước khi đâm đầu vào tổ ong bầu hung hiểm như thế. Chính vì Lucy con mới về đây, và nếu chúng nó muốn đụng tới cô ấy thì phải lấy mạng một người nhà họ Hope ở Utah trước đã.”

“Chúng ta phải làm gì đây?”

“Mai là ngày cuối cùng rồi, nếu không hành động ngay đêm nay thì chết chắc. Con có một con lừa với hai con ngựa đang chờ ở khe núi Eagle. Bác hiện có bao nhiêu tiền?”

“Hai ngàn đôla tiền vàng và năm ngàn tiền giấy.”

“Vậy cũng đủ. Con sẽ góp thêm vào khoảng chừng đó. Chúng ta phải băng núi, cố tới được thành phố Carson. Bác nên đánh thức Lucy dậy đi. Cũng may là gia nhân không ngủ ở trong nhà.”

Trong lúc Ferrier rời phòng thu xếp cho con gái chuẩn bị lên đường, Jefferson Hope gom hết mọi thức ăn có thể tìm được vào một gói nhỏ rồi đổ đầy nước vào một bình gốm, vì theo kinh nghiệm của anh thì rất ít giếng nước ở vùng này và chúng cách nhau rất xa. Anh vừa thu xếp xong thì ông già đã quay lại cùng cô con gái, nai nịt sẵn sàng để lên đường. Hai kẻ đang yêu chào đón nhau thắm thiết nhưng chóng vánh bởi từng phút từng giây bây giờ đều quý báu và còn nhiều việc phải làm.

“Chúng ta phải lên đường ngay”, Jefferson Hope thì thầm bằng giọng cương quyết như một người đã nhận biết rõ tính nghiêm trọng của hiểm họa và dốc lòng đối phó. “Cổng trước và sau đều bị canh gác rồi, nhưng nếu cẩn thận thì chúng ta có thể tẩu thoát qua đường cửa sổ bên hông nhà và băng qua cánh đồng. Khi ra tới đường chúng ta chỉ còn hai dặm nữa là tới khe núi nơi ngựa đang chờ. Tới hừng sáng thì chúng đã đi được nửa đường xuyên núi.”

“Nếu ta bị chặn lại thì sao?” Ferrier hỏi.

Hope vỗ vào báng súng ngắn thò ra phía trước áo choàng. “Nếu chúng nó đông quá thì ta cũng hạ được vài ba mạng rồi mới chết”, anh nói với một nụ cười đầy sát khí.

Mọi đèn đóm trong nhà đều tắt hết, và từ khung cửa sổ tối đen Ferrier ghé mắt nhìn ra những cánh đồng đã từng thuộc về ông và bây giờ ông sắp từ bỏ chúng vĩnh viễn. Tuy nhiên, ông đã chuẩn bị tinh thần cho sự hi sinh này, ý muốn bảo vệ danh dự và hạnh phúc cho con gái đã lấn át mọi luyến tiếc về chuyện tiêu tan sản nghiệp. Mọi thứ đều có vẻ yên vui, cây lá xào xạc và ruộng lúa trải dài êm ả, khó mà nhận ra ám chướng sát nhân đang lẩn khuất quanh đây. Thế nhưng gương mặt trắng bệch, nghiêm nghị của chàng thợ săn cho biết những gì anh thấy trên đường đến ngôi nhà đủ để khẳng định nguy cơ ấy.

Ferrier mang túi tiền vàng và giấy bạc, Jefferson Hope giữ phần lương thực và nước, còn Lucy xách một bọc nhỏ chứa vài món tư trang giá trị của cô. Thận trọng và chậm rãi, họ mở cửa sổ và chờ đến khi một đám mây đen che lấp bớt bầu trời đêm, rồi từng người một leo qua khung cửa mở ra khoảnh vườn con. Hồi hộp, họ khom người dò bước băng qua vườn và nấp vào hàng giậu rồi cứ men theo đó mà đi tới khi gặp một chỗ trống thông ra những cánh đồng ngô. Họ vừa tới khoảng trống này thì chàng trai đã tóm lấy hai người đồng hành lôi họ vào bóng tối rồi cả ba nằm im lo sợ.

May mà sự tôi rèn trên đồng cỏ đã cho Jefferson Hope đôi tai thính nhạy như loài linh miêu. Anh và hai cha con Ferrier vừa nằm mọp xuống thì tiếng rúc ai oán của một con cú núi đã vang lên chỉ cách họ vài yard, và lập tức được hồi đáp bằng một tiếng rúc khác cách đó một quãng ngắn. Cùng lúc đó một bóng người lờ mờ hiện ra ngay khoảng trống mà họ định đi qua. Bóng đen lại rúc lên một ám hiệu thê lương, và nghe hiệu, một người thứ hai liền từ trong bóng tối hiện ra.

“Ngày mai lúc nửa đêm”, tiếng kẻ đầu tiên, có vẻ là người có thẩm quyền. “Khi nghe ba tiếng cú kêu.”

“Rõ”, người kia đáp. “Có báo với huynh Drebber không?”

“Báo đi, và huynh ấy sẽ báo những người khác. Chín còn bảy!”

“Bảy còn năm!” Người kia đáp rồi hai bóng đen nhẹ nhàng ra đi theo hai hướng khác nhau.

Hai câu đối đáp sau cùng của họ rõ ràng là một mật hiệu và khẩu lệnh thông hành. Ngay khi tiếng bước chân đã lặng tắt phía xa, Jefferson Hope nhảy phắt dậy và giúp hai người đồng hành đi qua khoảng trống. Anh dẫn đường băng qua mấy cánh đồng và chạy hết tốc lực, vừa chạy vừa dìu vừa bế Lucy khi cô gái muốn kiệt sức.

“Mau lên! Mau lên!” Thỉnh thoảng anh hổn hển thúc giục. “Chúng ta đang qua tuyến canh phòng đó. Chạy nhanh thì thoát. Mau lên!”

Khi ra được tới đường cái họ đi nhanh hơn. Chỉ có một lần họ gặp người lạ nhưng nhờ cố lẻn được vào ruộng lúa nên tránh bị nhận dạng. Tới gần thành phố, tay thợ săn chạy rẽ vào một đường mòn chật hẹp, gồ ghề dẫn ra vùng núi. Hai ngọn núi lởm chởm, đen đúa sừng sững vươn lên trong bóng tối và hẻm núi trước mặt họ chính là khe núi Eagle nơi ngựa đang chờ sẵn. Với bản năng không thể sai lầm, Jefferson Hope chọn lối đi giữa các tảng đá lớn và men theo một kênh lạch đã cạn khô cho tới khi đến một góc khuất có đá che chắn, ở đây những con vật trung thành đã được buộc cương. Cô gái được bế lên lưng lừa, già Ferrier leo lên một con ngựa cùng với túi tiền trong khi Jefferson Hope dẫn đầu trên một con ngựa khác đi theo con đường mòn dốc ngược cheo leo.

Đó là một lộ trình bàng hoàng với bất kì ai không quen đối mặt với những trạng thái hoang dã nhất của tự nhiên. Một bên là vách núi khổng lồ vươn chót vót hàng trăm thước hơn, đen ngòm, lạnh lùng, và đe dọa, trên bề mặt lởm chởm nhô cao những cột đá ngất ngưởng trông như xương sườn của một con quái thú hóa thạch. Một bên là cõi hỗn mang của đá mòn và sỏi vụn chặn đứng mọi bước tiến. Ở giữa là một đường mòn bất định, nhiều chỗ hẹp tới mức cả ba phải đi thành hàng một, và lởm chởm tới mức chỉ có những tay kị mã lành nghề mới đủ sức băng qua. Nhưng bất chấp mọi nguy nan, trái tim của những kẻ đào tẩu càng lúc càng lâng lâng vì cứ mỗi bước chân thì khoảng cách giữa họ và cái ách chuyên quyền kinh khủng mà họ đang trốn chạy kia càng xa thêm.

Tuy nhiên, họ liền có ngay bằng chứng là mình vẫn còn nằm trong vòng sinh sát của các Thánh hữu. Họ vừa đến đoạn đèo hoang vu và hẻo lánh nhất thì cô gái giật mình kêu lên và chỉ tay lên cao. Trên một tảng đá nhìn xuống con đường này, in mồn một trên nền trời là bóng đen của một tên tuần canh cô độc. Hắn nhìn thấy họ ngay khi họ nhận ra hắn và tiếng hô như quân lệnh: “Ai đi đó?” của hắn rung rền trong hẻm núi tĩnh mịch.

“Lữ khách đi tới Nevada”, Jefferson Hope đáp, bàn tay nắm lấy khẩu súng trường mang bên yên ngựa.

Họ có thể thấy tên tuần canh cô độc kia rê ngón tay lên khẩu súng của hắn, và cúi xuống nhìn họ chăm chú như thể không hài lòng với câu trả lời

“Ai cho phép?” Hắn ta hỏi

“Tứ Trụ Thánh Hội”, Ferrier đáp. Kinh nghiệm đạo giáo Mormon đã cho ông biết đó là thẩm quyền cao nhất mà ông có thể viện dẫn.

“Chín còn bảy!” Tên tuần canh hô to.

“Bảy còn năm!” Jefferson Hope đáp lại ngay theo khẩu lệnh mà anh nhớ được lúc nghe ở trong vườn nhà.

“Cho qua! Thiên Chúa đi cùng các người!” Tiếng nói trên cao vang lên.

Vượt qua trạm canh gác này là con đường mở rộng dần và những con ngựa đã có thể chuyển sang phi nước kiệu. Ngoái nhìn lại, họ còn thấy tên tuần canh cô độc kia tì người trên khẩu súng. Họ biết mình đã vượt qua trạm gác xa nhất của những người được Chúa chọn, tự do đang ở phía trước.

12
Phục Hận Thiên Thần

Suốt đêm họ băng núi vượt qua bao khe đá hiểm trở và đường mòn gập ghềnh bất định. Hơn một lần họ đã đi lạc nhưng sự am tường của Hope về địa hình miền núi này lại giúp họ tìm đúng hướng. Khi trời hừng sáng, một khung cảnh vừa tuyệt mĩ vừa hoang dã trải dài trước mắt. Bao quanh họ bốn bề là những ngọn núi hùng vĩ đỉnh phủ tuyết, ngọn này kế tiếp ngọn khác cho đến mút tầm mắt. Những sườn đá hai bên núi dốc đứng tới mức những hàng thông dường như đang treo lơ lửng trên đầu họ và chỉ cần một ngọn gió là chúng sẽ ào ào lao tuột xuống phía ba người. Nỗi sợ đó không hẳn là ảo giác đâu, bởi thung lũng cằn cỗi này phủ dày đặc cây cối và đá tảng đã rơi đổ theo cách tương tự. Ngay khi họ đi qua, một tảng đá lớn rơi ầm xuống với một tràng va đập rào rào vang dội khắp các khe núi im lìm khiến những con ngựa kiệt sức của họ giật mình lồng lên phi nước đại.

Lúc mặt trời từ từ dâng cao trên chân trời phía đông, đỉnh tuyết của các ngọn núi khổng lồ lần lượt bừng sáng như những lồng đèn lễ hội, cho đến khi tất cả đều hồng rực lên. Cảnh tượng lộng lẫy đó làm nức lòng ba kẻ đào tẩu và tiếp thêm sinh lực cho họ. Đến một dòng nước từ trong khe núi tuôn trào ra, họ tạm thời nghỉ chân và cho lũ ngựa uống nước trong khi họ ăn vội bữa điểm tâm hối hả. Lucy và cha cô muốn nghỉ ngơi lâu hơn nhưng Jefferson Hope nhất định không nhượng bộ.

“Tới lúc này thì chúng chắc chắn đang theo dấu truy tìm”, anh nói. “Tất cả tùy thuộc vào tốc độ của chúng ta. Khi đã tới Carson an toàn, chúng ta tha hồ nghỉ ngơi đến hết đời.”

Suốt cả ngày hôm đó họ vượt qua những hẻm núi đầy gian truân, và đến chiều họ ước tính đã cách xa kẻ thù được hơn ba mươi dặm. Đến tối, họ tìm chỗ trú ở chân một vách đá cheo leo nơi đá tảng sẽ che chắn cho họ tránh bớt những luồng gió lạnh, và ở cạnh nhau cho ấm, họ tận hưởng được vài giờ ngủ yên. Tuy nhiên, trời chưa hừng đông là họ đã thức dậy tiếp tục lên đường. Họ không nhìn thấy dấu hiệu nào của những kẻ truy đuổi và Jefferson Hope bắt đầu tin rằng họ đã đi khá xa tầm với của cái tổ chức kinh khủng khiến họ phải cam chịu oán cừu. Anh không thể biết rằng cái quyền lực sắt đá ấy có thể vươn xa đến đâu hay chừng nào nó sẽ thít chặt lấy họ và nghiền nát.

Đến khoảng giữa ngày thứ hai của cuộc đào tẩu thì nguồn lương thực dự trữ ít ỏi của họ bắt đầu cạn. Nhưng chàng thợ săn không mấy lo lắng chuyện này vì vùng núi có nhiều thú rừng và trước đây anh đã nhiều lần phải nhờ cậy đến khẩu súng trường để kiếm thức ăn. Chọn một góc khuất trú chân, anh chất mấy cành cây khô và nhóm một đống lửa cho những người bạn đường có thể sưởi ấm bởi lúc này họ đang ở trên độ cao gần năm ngàn foot so với mặt biển và khí trời rét buốt căm căm. Buộc ngựa xong và chào từ biệt Lucy, anh khoác súng lên vai rồi lên đường tìm kiếm những gì cơ may có thể mang tới. Ngoái lại, anh thấy ông già và cô gái lom khom bên đống lửa cháy rực trong khi ba con ngựa, lừa đứng bất động phía sau. Rồi những tảng đá chắn đường che khuất họ khỏi tầm mắt.

Anh lội bộ chừng mấy dặm, qua hết hẻm núi này đến hẻm núi khác mà không săn được gì, mặc dù những dấu vết còn lưu lại trên vỏ cây và nhiều biểu hiện khác đã khiến anh phán đoán là có nhiều gấu ở quanh đây. Cuối cùng, sau hai hay ba giờ tìm kiếm bất thành, anh đã tính đến chuyện quay về trong tuyệt vọng thì ngước mắt nhìn lên anh phát hiện một cảnh tượng khiến lòng mừng khấp khởi. Trên rìa một mỏm núi chìa ra, phía trên đầu anh chừng ba hay bốn trăm foot là một con thú trông giống cừu nhưng lại có cặp sừng vĩ đại. Con cừu núi sừng lớn này có lẽ đang canh gác bảo vệ cho một đàn cừu nào đó mà Hope không nhìn thấy, nhưng may thay nó đang đi theo hướng ngược lại và không nhận ra người thợ săn này. Nằm sấp người xuống, anh tì khẩu súng trên một tảng đá, nhắm thật kĩ trước khi bóp cò. Con thú giật bắn lên không, loạng choạng một chút bên rìa vách núi rồi đâm sầm xuống thung lũng phía dưới.

Con thú quá lớn không thể khiêng đi nên người thợ săn đành cắt một tảng thịt hông và một phần mạn sườn. Vác chiến lợi phẩm này trên vai, anh hấp tấp quay về vì màn đêm đang buông xuống. Nhưng vừa lên đường là anh nhận ra ngay nỗi gian nan đang chờ chực. Trong lúc hăm hở, anh đã lang thang quá xa những hẻm núi quen thuộc của mình và bây giờ không dễ gì tìm lại con đường cũ. Cái thung lũng bao quanh anh bị phân cắt chằng chịt thành nhiều hẻm núi, trông giống hệt nhau nên không thể nào phân biệt tách bạch. Anh đi theo một hẻm núi chừng hơn một dặm thì gặp một con suối lớn trong núi mà anh chắc chắn chưa bao giờ nhìn thấy. Tin là mình đã lầm đường, anh thử theo hướng khác nhưng kết cục vẫn như trước. Đêm đang xuống nhanh, và cuối cùng khi anh nhận ra mình đang ở trong một khe đá quen thuộc thì trời đã gần tối đen. Ngay cả lúc này cũng khó mà tìm cho đúng hướng đi bởi trăng chưa mọc và những vách núi cao hai bên càng làm bốn bề tăm tối cùng cực. Vác nặng oằn vai, kiệt quệ vì lao lực, anh lảo đảo đi tiếp, lòng tự khích lệ mình với ý nghĩ rằng cứ mỗi bước chân anh lại gần Lucy thêm một chút, và số thịt cừu anh đang mang trên vai sẽ bảo đảm cho họ no đủ suốt chặng hành trình còn lại.

Lúc này anh đã tới ngay miệng hẻm núi nơi anh đã từ biệt cha con Ferrier. Thậm chí trong bóng tối anh cũng có thể nhận ra đường nét của những vách đá bao quanh. Anh nghĩ chắc họ phải chờ đợi lo lắng lắm vì anh đã vắng mặt gần năm giờ rồi. Lòng hoan hỉ, anh đưa tay lên miệng hú một tiếng lớn vang dội cả khe núi để báo hiệu anh sắp tới. Anh dừng bước và lắng nghe hồi đáp. Không có tiếng trả lời nào. Chỉ có tiếng hú của anh dội vang qua những hẻm núi tĩnh mịch thê lương và đưa đến tai anh vô vàn hồi vọng. Anh hú lên lần nữa, thậm chí to hơn trước, và cũng như trước không một tiếng thì thầm nào vẳng ra từ phía những người bạn mà anh đã từ biệt chưa bao lâu. Một nỗi sợ hãi không tên mơ hồ xâm chiếm anh, và anh lao như điên loạn về phía trước, vứt bỏ luôn cả số thực phẩm quý báu trong cơn lo lắng.

Khi rẽ qua góc núi ấy anh thấy rõ toàn bộ vị trí nơi anh đã nhóm lửa. Một mớ củi tàn vẫn còn âm ỉ cháy ở đó, nhưng rõ ràng đã không được châm thêm lửa từ khi anh ra đi. Ngự trị bốn bề vẫn là sự im lặng chết chóc ấy. Nỗi lo sợ đã hoàn toàn biến thành điều xác tín, anh lao tới. Không có một sinh vật nào gần kề đống lửa tàn: Ngựa, lừa, ông già, cô gái. Tất cả đều biến mất. Rõ ràng là một tai họa kinh khủng bất ngờ đã xảy ra khi anh vắng mặt - một tai họa giáng xuống không chừa một ai nhưng không hề để lại dấu vết nào.

Bàng hoàng sửng sốt trước tai họa này, Jefferson Hope thấy đầu óc quay cuồng, anh phải tì người lên khẩu súng trường cho khỏi té ngã. Tuy nhiên, với bản chất là một người hành động, anh nhanh chóng vượt qua sự bất lực nhất thời của mình. Tóm lấy một thanh củi cháy dở trong đống lửa âm ỉ, anh thổi cho cháy bùng lên và bắt đầu kiểm tra chỗ đóng trại nhỏ bé này. Mặt đất bị giẫm nát bởi dấu móng ngựa cho thấy một đám đông kị mã đã đuổi kịp những người đào tẩu, và hướng di chuyển của dấu ngựa chứng tỏ toán người này sau đó đã quay lại Salt Lake City. Chúng có mang theo hai người bạn đồng hành của anh không? Jefferson Hope gần như đã tự thuyết phục mình tin là thế thì ánh mắt anh tình cờ nhìn thấy một vật khiến mọi thần kinh trong cơ thể đều chộn rộn. Kế bên chỗ cắm trại là một đống đất đỏ thâm thấp, chắc chắn là trước đó không hề tồn tại. Không thể nào lầm lẫn được, đó là một nấm mồ mới đắp. Khi chàng thợ săn đến gần, anh nhận ra một chiếc cọc đã được cắm trên gò đất, ngay vết chẻ đôi trên đầu cọc có cắm một mảnh giấy. Những dòng chữ ghi trên giấy vắn tắt nhưng cụ thể:

JOHN FERRIER,

NGUYÊN CƯ DÂN SALT LAKE CITY

Tạ thế ngày 4 tháng 8 năm 1860

Ông già cường tráng ấy, người mà anh vừa mới từ biệt chưa bao lâu, giờ đã lìa trần và đây chính là mộ chí của ông. Jefferson Hope cuống cuồng nhìn quanh tìm kiếm nấm mồ thứ hai nhưng không hề thấy dấu vết nào. Lucy đã bị những kẻ truy đuổi khủng khiếp kia bắt về để quy phục định mệnh nguyên thủy của cô, trở thành một hầu thiếp trong hậu cung của con trai huynh trưởng nào đó. Khi chàng trai đã biết chắc số phận của cô gái và sự bất lực của mình thì chính anh cũng muốn nằm chung với ông già trong chỗ yên nghỉ câm lặng cuối cùng này. Nhưng một lần nữa, ý thức chủ động của anh lại giũ bỏ hết những ý nghĩ đớn hèn nảy sinh từ tuyệt vọng. Nếu như anh không còn gì để mất thì ít nhất anh có thể dành cả đời mình để rửa hận. Ngoài lòng nhẫn nại và kiên trì, Jefferson Hope còn sở hữu sức mạnh của lòng căm thù khôn nguôi, có lẽ anh đã học được từ những người da đỏ anh từng sống chung.

Đứng bên đống lửa tan hoang, anh nhận ra rằng điều duy nhất giúp anh nguôi ngoai nỗi đau này là chính tay anh phải bắt kẻ thù trả hết, trả sạch oán cừu. Anh quyết dốc hết dũng khí và sinh lực cho mục đích này. Mặt tái nhợt đầy sát khí, anh đi ngược lại chỗ đã vứt bỏ thực phẩm rồi quay về khơi bừng đống lửa tàn, nấu chín thành thức ăn đủ cho vài ngày đường. Anh gói hết thức ăn vào một bọc, và dù kiệt quệ đến thế, anh vẫn buộc mình phải vượt núi ngược về đường cũ theo dấu lũ âm binh Phục Hận Thiên Thần.

Suốt năm ngày ròng rã anh lê bước mỏi mòn qua các hẻm núi mà trước kia anh đã cưỡi ngựa qua. Đêm xuống anh nằm vật giữa các tảng đá, tranh thủ ngủ vài giờ cho lại sức nhưng ngày chưa kịp rạng thì anh đã lên đường từ lâu. Đến ngày thứ sáu, anh tới hẻm núi Eagle, nơi bắt đầu cuộc đào tẩu bất hạnh của anh và cha con Ferrier. Từ đây anh có thể nhìn xuống xứ sở của các Thánh hữu. Cạn kiệt sức lực, anh tì người lên khẩu súng trường và vung bàn tay gân guốc một cách hung bạo về phía thành phố im lìm trải rộng dưới chân anh. Trong lúc quan sát, anh nhận thấy ở một số đường phố chính có treo cờ xí, và những dấu hiệu hội hè khác. Anh vẫn còn đang phán đoán xem những dấu hiệu đó có ý nghĩa gì thì nghe tiếng vó câu lọc cọc rồi thấy một người cưỡi ngựa đi về hướng mình. Khi kẻ đó đến gần, anh nhận ra đó là một giáo dân Mormon tên là Cowper, người mà anh đã đôi ba lần giúp đỡ công việc. Anh đến bắt chuyện khi Cowper đi tới, mục đích là tìm hiểu xem số phận Lucy Ferrier giờ ra sao.

“Tôi là Jefferson Hope đây”, anh nói. “Ông nhớ tôi chứ?”

Người Mormon kia nhìn anh với vẻ kinh ngạc không che giấu - thực tình khó mà nhận ra kẻ lang thang rách rưới lôi thôi, mặt mày trắng nhợt như thây ma, đôi mắt hung tợn dữ dằn này lại chính là chàng thợ săn lịch lãm dạo nào. Nhưng rốt cuộc, sau khi đã nhận ra người quen thì nỗi kinh ngạc của Cowper lại biến thành kinh hãi.

“Anh đúng là điên mới mò về đây”, ông ta thốt lên. “Người ta mà thấy tôi trò chuyện với anh cũng đủ mất mạng tôi rồi. Tứ Trụ Thánh Hội đã có lệnh trừ khử anh vì tội giúp nhà Ferrier chạy trốn đó.”

“Tôi không sợ họ hay lệnh của họ”, Hope khẩn khoản nói. “Nhất định là ông phải biết chút ít chuyện này, ông Cowper. Tôi xin ông hãy vì những gì ông yêu mến mà trả lời giúp tôi đôi điều. Chúng ta lâu nay vẫn luôn là bằng hữu. Hãy vì Chúa mà trả lời tôi đi.”

“Mà chuyện gì mới được?” Người Mormon kia bồn chồn hỏi. “Nói mau đi. Ở đây tai vách mạch rừng.”

“Cô Lucy Ferrier giờ ra sao rồi?”

“Hôm qua cô ta đã thành hôn cùng con trai nhà Drebber… Đứng vững nào, anh bạn, đứng cho vững, anh không còn chút sinh lực nào!”

“Đừng bận tâm”, Hope nói không ra hơi. Mặt anh trắng bệch đến tận môi và người anh cứ trượt xuống tảng đá mà anh đang tựa lưng. “Thành hôn, ông nói sao?”

“Đám cưới hôm qua, vì thế mà có mấy lá cờ cắm trên Thiên Hôn Đường. Có cãi cọ qua lại giữa hai cậu nhà Drebber và nhà Stangerson về chuyên ai được quyền lấy cô gái. Cả hai đều có mặt trong toán người truy đuổi cha con Ferrier và chính Stangerson đã bắn chết ông già, chuyện này có vẻ như cho cậu ta quyền ưu tiên hơn; nhưng khi tranh cãi trước Thánh hội thì phe cánh nhà Drebber đông hơn nên Đấng Tiên Tri gả cô gái cho con nhà Drebber. Nhưng chẳng ai giữ được cô gái lâu đâu, vì hôm qua tôi đã thấy cái chết hiển hiện trên gương mặt cô ta. Cô ta trông như một hồn ma chứ chẳng phải một phụ nữ… Ủa, anh lại đi à?”

“Ừ, tôi đi đây”, Jefferson Hope nói, anh đã gượng đứng lên. Gương mặt anh cứ như được đẽo ra từ một khối cẩm thạch, nét mặt lạnh lùng chai đá trong khi đôi mắt đằng đằng sát khí.

“Thế anh đi đâu?”

“Đừng bận tâm.” Anh đáp, rồi quàng súng lên vai, bước nhanh xuống khe núi và đi sâu vào vùng thâm sơn cùng cốc nơi thú dữ thường lai vãng. Không có con thú nào tàn bạo và nguy hiểm bằng anh.

Người Mormon kia tiên đoán quả không sai mảy may. Dù là do cái chết kinh hoàng của người cha hay là do tác động của cuộc hôn nhân cưỡng bức đáng ghét này, nàng Lucy tội nghiệp không bao giờ chịu đựng được nữa mà cứ héo hon rồi chết trong vòng một tháng. Người chồng say sưa bí tỉ của cô, kẻ lấy cô chủ yếu chỉ vì tài sản của ông John Ferrier, không bày tỏ chút tiếc thương nào trước mất mát này; nhưng những bà vợ khác của hắn than khóc cho cô gái, và theo tập tục Mormon họ thức trắng đêm bên xác cô trước ngày mai táng. Họ đang túm tụm quanh cỗ quan tài khi trời chưa rạng sáng thì trước sự kinh ngạc và sợ hãi khôn tả, cánh cửa bật mở toang, và một người đàn ông dày dạn phong sương, mặt mày man rợ, áo quần tả tơi, sải bước vào phòng. Không buồn nhìn hay nói một lời với đám phụ nữ đang co rúm, anh ta đi thẳng tới cái hình thù câm nín màu trắng đã từng chứa đựng linh hồn trinh bạch của Lucy Ferrier. Nghiêng người trên quan tài, anh kề đôi môi vào vầng trán lạnh của cô gái, và rồi chộp lấy bàn tay cô, tháo chiếc nhẫn cưới trên ngón tay người chết ra. “Không được chôn cô ấy cùng chiếc nhẫn này!” Anh gầm lên đầy hung tợn và chưa ai kịp báo động thì anh đã nhảy vọt xuống thang lẩn mất dạng. Sự việc quá nhanh và quá lạ lùng tới mức chính những người thức canh cũng khó mà tin được hay thuyết phục kẻ khác cùng tin, nếu như không có sự thật rành rành là chiếc nhẫn vàng, cho biết cô đã từng là cô dâu, đã biến mất.

Suốt mấy tháng trời, Jefferson Hope cứ nấn ná trong vùng núi, sống một đời hoang dã lạ thường, trong lòng nung nấu khát vọng báo thù mãnh liệt vẫn không ngừng ám ảnh. Trong thành phố người ta đồn đãi nhiều về chuyện bắt gặp một bóng người huyền bí rình mò quanh ngoại ô, và lảng vảng ở những hẻm núi quạnh hiu. Có lần một viên đạn bay vèo qua cửa sổ nhà Stangerson và cắm bẹp gí trên tường chỉ cách hắn ta trong gang tấc. Một lần khác, khi Drebber vừa đi ngang dưới một vách núi thì một tảng đá khổng lồ rơi ầm xuống, và tên này chỉ thoát chết nhờ kịp thời lao mình nằm sấp mặt xuống. Hai gã Mormon chẳng bao lâu đã phát hiện ra người chủ mưu những lần mưu toan lấy mạng đó và nhiều lần đưa các toán thám sát vào vùng núi với hi vọng bắt hay giết được cừu địch mà chẳng bao giờ thành công. Sau đó họ buộc phải đề phòng bằng cách không bao giờ ra ngoài một mình hay sau khi trời tối, và cho người canh gác quanh nhà. Được một thời gian, họ bắt đầu lơi lỏng các biện pháp này vì không hề thấy hay nghe gì về địch thủ của mình nữa, và hi vọng thời gian sẽ làm nguôi ngoai lòng hận thù của anh ta.

Hận thù không nguôi ngoai mà thậm chí còn tăng theo thời gian. Tâm trí của người thợ săn kia quyết không suy suyển, và ham muốn báo thù tột bực đã chiếm hữu anh hoàn toàn tới mức không còn chỗ cho cảm xúc nào khác. Tuy nhiên, trên hết, anh vẫn là người có óc thực tế. Anh nhanh chóng nhận ra rằng ngay cả thể chất sắt đá của mình cũng không thể kham nổi sự căng thẳng thường trực mà anh bắt nó phải chịu. Cảnh thiếu ăn thiếu mặc đang bào mòn sức lực của anh. Nếu anh chết như một con chó giữa vùng núi này thì cuộc báo thù của anh sẽ ra sao? Và nếu anh cứ cố chấp thì chắc chắn cái chết sẽ gọi anh trước. Anh thấy mình phải chơi theo luật của kẻ thù, cho nên anh miễn cưỡng trở lại vùng mỏ Nevada, ở đó phục hồi sức khỏe và gom góp đủ tiền để đeo đuổi mục tiêu mà không phải lo thiếu thốn.

Ý định của anh là vắng mặt cùng lắm chỉ một năm thôi nhưng bao nhiêu tình thế không lường trước đã giữ Hope ở vùng mỏ tới gần năm năm. Thế nhưng hết thời gian đó, kí ức về những mất mát của mình và lòng khao khát báo thù vẫn mãnh liệt như cái đêm không thể quên khi anh đứng bên nấm mồ John Ferrier. Hóa trang và lấy một cái tên giả, anh trở về Salt Lake City, bất kể mạng sống của mình ra sao, miễn anh giành được cái mà anh quen gọi là công lí. Về đến nơi thì tin dữ đang chờ anh. Vài tháng trước đó đã có chuyện li khai giữa những người được Chúa chọn, một số thành viên trẻ của Giáo hội này đã nổi loạn chống lại uy quyền của các huynh trưởng và kết quả là một số kẻ bất mãn đã bỏ đạo, rời khỏi Utah và trở thành dân dị giáo. Trong số này có Drebber và Stangerson, và chẳng ai biết họ đi đâu. Người ta đồn rằng Drebber đã xoay xở chuyển được phần lớn tài sản thành tiền và ra đi như một kẻ giàu có, trong khi người đồng hành với hắn, Stangerson, lại khá bần cùng. Nhưng tuyệt nhiên không có manh mối gì về nơi ở của hai người này.

Cho dù hận thù cách mấy thì nhiều người hẳn phải từ bỏ ý định rửa hờn khi gặp phải những khó khăn như vậy, nhưng Jefferson Hope lại không nao núng một phút giây nào. Với vốn liếng nhỏ đủ sống sẵn có, được bổ khuyết bằng những công ăn việc làm ngẫu nhiên, anh đi từ thành phố này sang thành phố khác trên khắp nước Mỹ truy lùng kẻ thù. Năm nối tiếp năm, mái tóc đen đã thành hoa râm mà Hope vẫn cứ lang thang, một con chó săn mang hình người, cả tâm trí chỉ nhắm vào một mục tiêu duy nhất mà ông cống hiến cả cuộc đời. Lòng kiên trì của ông rốt cuộc cũng được đền đáp. Chỉ nhìn thoáng qua một gương mặt trong khung cửa sổ, cũng đủ cho ông biết thành phố Cleveland ở Ohio đang chứa chấp những kẻ mà ông đang săn đuổi, ông quay về nhà trọ tồi tàn của mình với một kế hoạch báo thù sắp đặt sẵn. Nhưng cũng tình cờ là Drebber, đứng trong cửa sổ nhìn ra, cũng nhận ra kẻ lang thang ngoài đường kia và thấy được ánh mắt hừng hực ý định giết người của đối phương. Cùng với Stangerson giờ trở thành thư kí riêng của hắn, Drebber hấp tấp tìm gặp viên thẩm phán trị an và trình báo là họ đang gặp mối nguy liên quan đến tính mạng vì lòng ghen tuông và thù ghét của một kình địch cũ. Chiều hôm đó Jefferson Hope bị tống giam và do không tìm được người bảo lãnh, phải ngồi tù tới mấy tuần lễ. Rốt cuộc khi được trả tự do, Hope chỉ thấy nhà của Drebber bỏ trống, hắn ta và tên thư kí đã sang Âu châu.

Một lần nữa, người báo thù bị ngăn chặn, và một lần nữa lòng căm hận tích tụ thúc giục ông tiếp tục truy lùng. Thế nhưng tiền bạc lại thiếu hụt và ông phải mất một thời gian làm lụng trở lại, tiết kiệm từng đồng cho cuộc hành trình sắp đến. Cuối cùng, khi đã đủ tiền để sinh sống, ông sang Âu châu rồi vừa theo dấu kẻ thù từ thành phố này sang thành phố khác, vừa kiếm tiền trang trải bằng mọi công việc tay chân, nhưng chẳng bao giờ đuổi kịp hai kẻ đào tẩu kia. Khi ông tới St. Petersburg thì họ đã lên đường sang Paris và khi ông theo tới nơi thì được biết họ vừa khởi hành đi Copenhagen. Đến thủ đô Đan Mạch, một lần nữa ông lại chậm mất vài ngày, bởi họ đã tiếp tục hành trình sang London, nơi sau cùng ông cũng truy tìm được hai kẻ cựu thù.

Về những gì xảy ra ở đây, tốt nhất là chúng tôi trích dẫn lời tường trình của chính người thợ săn già đó. Tường trình này được ghi lại đầy đủ trong nhật kí của bác sĩ Watson mà chúng tôi đã sử dụng từ trước.

13
Đăng tiếp hồi kí của bác sĩ John Watson

Cuộc chống cự dữ dội của phạm nhân này hình như không hàm chứa ác cảm nào dành cho chúng tôi, bởi vì khi thấy mình bất lực, ông ta mỉm cười một cách nhã nhặn và bày tỏ hi vọng là đã không gây thương tích cho ai trong cuộc ẩu đả.

“Chắc là anh sẽ đưa tôi đến đồn cảnh sát”, ông ta nói với Sherlock Holmes. “Xe ngựa của tôi có sẵn dưới nhà đó. Nếu anh đừng trói chân tôi thì tôi sẽ tự đi xuống. Tôi bây giờ nặng nề khó khiêng lắm chứ không nhẹ cân như ngày xưa đâu.”

Gregson và Lestrade nhìn nhau như thể đây là một lời đề nghị trơ tráo, nhưng Holmes lập tức tin lời phạm nhân và tháo bỏ chiếc khăn tắm mà chúng tôi đã dùng để buộc hai cổ chân người này. Ông ta đứng dậy và co duỗi chân cẳng cứ như muốn tự bảo đảm rằng không còn gì trói buộc nữa. Tôi còn nhớ khi quan sát ông ta, tôi đã nghĩ thầm trong bụng rằng hiếm khi gặp được ai có vóc dáng lực lưỡng hơn người này, và gương mặt sạm nắng ngăm đen ấy toát ra vẻ quả quyết và một nghị lực cũng khủng khiếp như sức mạnh thể chất vậy.

“Nếu chức vụ cảnh sát trưởng còn trống thì tôi nghĩ là phải dành cho anh đấy”, ông ta vừa nói vừa nhìn anh bạn cùng trọ với tôi bằng ánh mắt thán phục không che giấu. “Cái cách anh lần theo dấu vết của tôi quả là cẩn trọng.”

“Các ông đi cùng tôi thì tốt hơn”, Holmes nói với hai viên thanh tra.

“Tôi có thể đánh xe chở các ông”, Lestrade nói

“Tốt quá! Vậy Gregson ngồi trong xe với tôi. Cả anh nữa, bác sĩ, anh đã quan tâm đến vụ này thì cũng nên đi theo chúng tôi luôn.”

Tôi hứng thú tán thành, rồi tất cả cùng đi xuống. Phạm nhân của chúng tôi không hề có ý chạy trốn mà lại bình thản bước vào cỗ xe vốn là của y, rồi chúng tôi cùng lên theo. Lestrade trèo lên ngồi trên ghế xà ích bên ngoài, vung roi quất ngựa, và trong chớp nhoáng đã đưa chúng tôi đến đích. Chúng tôi được đưa vào một phòng nhỏ, ở đó một viên sĩ quan cảnh sát ghi vào sổ danh tính của cả phạm nhân lẫn những người mà y bị buộc tội đã sát hại. Viên chức này là một gã mặt trắng lãnh đạm, cứ thi hành bổn phận một cách máy móc và ngu độn.

“Phạm nhân sẽ phải hầu tòa nội trong tuần này”, gã ta nói. “Còn trong lúc này, ông Jefferson Hope, ông có muốn nói điều gì không? Tôi phải cảnh báo trước là mọi lời ông nói sẽ được ghi lại và có thể dùng làm chứng cứ chống lại ông.”

“Tôi có nhiều chuyện muốn nói lắm”, phạm nhân của chúng tôi từ tốn đáp. “Tôi muốn kể hết mọi chuyện với quý ông.”

“Để đến khi xét xử hãy nói không phải tốt hơn sao ông?” Viên thanh tra hỏi.

“Có thể tôi sẽ không bao giờ ra tòa”, Jefferson Hope nói. “Quý ông không cần phải sửng sốt vậy. Tôi không có ý định tự sát đâu. Ông là bác sĩ phải không?” Ông ta hướng đôi mắt đen hung tợn về phía tôi khi hỏi câu sau cùng.

“Đúng thế!” Tôi đáp.

“Vậy thì xin ông đặt tay lên đây”, Hope vừa nói vừa cười, đưa hai cổ tay bị còng chỉ về phía lồng ngực của ông ta.

Tôi làm theo và lập tức nhận ra một nhịp đập chấn động lạ thường bên trong. Lồng ngực ông ta dường như đang rung chuyển chẳng khác gì một tòa nhà ọp ẹp rung lên khi có một cỗ máy mạnh nào đó đang chạy. Trong căn phòng yên lặng này tôi có thể nghe được một âm thanh rì rầm mơ hồ phát ra cũng ngay từ đó.

“Ôi”, tôi kêu lên, “ông bị chứng phình động mạch chủ!”

“Người ta bảo thế đó”, ông ta điềm tĩnh nói. “Tuần trước tôi đã đi bác sĩ và ông ấy bảo tôi rằng chỉ vài ngày nữa thôi là nó vỡ. Chứng này mỗi năm mỗi tồi tệ hơn. Tôi bị như thế là do những ngày đói rách trong vùng núi Salt Lake. Tôi đã làm xong công việc của mình rồi và tôi không màng đến chuyện ra đi lúc nào nữa, nhưng tôi muốn để lại một lời giải thích về chuyện này sau khi chết. Tôi không muốn mọi người nhớ đến tôi như là nhớ một tên giết người tầm thường.”

Viên sĩ quan và hai thanh tra hấp tấp bàn luận nhanh về việc có nên cho phép ông ta kể lại câu chuyện không. Viên sĩ quan hỏi tôi, “Thưa bác sĩ, theo ông thì có nguy hiểm cấp bách gì không?”

“Hẳn là có rồi”, tôi đáp.

“Trong trường hợp này thì rõ ràng bổn phận của chúng tôi, vì lợi ích công lí, là phải ghi lời khai của ông ấy”, viên sĩ quan nói rồi quay sang Hope. “Ông được tự do giải trình nhưng tôi báo trước một lần nữa là những gì ông nói ra đều được ghi lại.”

“Xin cho phép tôi ngồi xuống”, phạm nhân vừa nói vừa làm. “Chứng phình mạch khiến tôi mau mệt, và cuộc ẩu đả nửa giờ trước đây hẳn là chẳng giúp bệnh khá hơn. Tôi sắp chết tới nơi rồi nên tôi không đời nào nói dối các ông. Mọi lời tôi nói ra hoàn toàn là sự thật, còn các ông sử dụng lời tôi nói như thế nào không còn quan trọng đối với tôi nữa.”

Dứt câu nói, Jefferson Hope ngả lưng ra ghế và bắt đầu phần tường thuật lạ thường tiếp theo đây. Ông ta nói một cách bình tĩnh và đâu vào đấy, cứ như những biến cố mà ông kể lại là chuyện bình thường. Tôi cam đoan câu chuyện ghi lại là chính xác vì tôi đã xem được sổ tay của Lestrade, trong đó từng lời của phạm nhân đều được ghi chép lại đúng như đã nói. Ông ta kể:

“Nguyên do tôi căm ghét những kẻ đó không phải là chuyện quan trọng đối với các ông, chỉ cần biết là chúng có tội với cái chết của hai người, người cha và cô con gái, và do đó chúng phải trả giá bằng chính mạng sống của chúng. Sau một khoảng thời gian trôi qua kể từ khi chúng gây tội ác, tôi không có cách gì buộc tội chúng ở bất kì tòa án nào. Tuy nhiên tôi biết chúng có tội và tôi nhất định mình sẽ vừa là thẩm phán, vừa là bồi thẩm và kiêm luôn đao phủ. Các ông cũng sẽ làm thế nếu như các ông ở vào vị trí của tôi, nếu như các ông còn đáng gọi là trang nam tử. Cô gái mà tôi nói ở trên hai mươi năm trước đã sắp thành hôn với tôi. Cô ấy bị ép phải lấy chính tên Drebber đó, và vì thế mà cô tan nát cõi lòng. Tôi đã lấy cái nhẫn cưới từ ngón tay cô khi cô đã chết và tôi thề rằng đôi mắt hấp hối của thằng Drebber phải nhìn thấy đúng cái nhẫn đó, và những ý nghĩ cuối cùng của hắn là phải nghĩ đến cái tội ác khiến hắn bị trừng phạt. Tôi giữ cái nhẫn ấy bên người, theo đuổi hắn ta và tên thư kí của hắn qua hai lục địa cho đến khi tóm được chúng. Chúng tưởng là sẽ làm cho tôi kiệt sức, nhưng chúng đâu có làm nổi. Nếu ngày mai tôi chết, có thể lắm chứ, thì tôi sẽ chết mà biết công việc của tôi trên cõi đời này đã được làm xong và thực thi rất tốt. Chúng đã bỏ mạng dưới bàn tay tôi. Chẳng còn gì để tôi hi vọng hay mong muốn nữa cả.

Chúng nó giàu, còn tôi nghèo, cho nên tôi theo đuổi chúng đâu có dễ. Khi tới London thì tôi đã gần cạn túi và phải bấu víu vào một việc gì đó kiếm sống. Đánh xe và cưỡi ngựa là chuyện tự nhiên đối với tôi giống như là đi đứng vậy cho nên tôi tới một hãng xe ngựa xin việc và được nhận vào làm ngay. Mỗi tuần tôi nạp cho ông chủ một số tiền nhất định, còn dôi ra bao nhiêu tôi giữ lại cho mình. Hiếm khi được nhiều tiền dôi ra nhưng tôi cũng đắp đổi qua ngày được. Việc khó khăn nhất là phải thông thạo đường sá vì tôi thấy trong mọi thứ mê cung mà người ta từng thiết kế ra, cái thành phố này là lộn xộn nhất. Dù vậy, tôi mang theo bản đồ và một khi xác định được những khách sạn và nhà ga chính thì tôi xoay xở khá tốt.

Phải mất một thời gian tôi mới biết được hai tên nhà giàu kia sống ở đâu; tôi cứ dò hỏi, dò hỏi cho tới khi rốt cuộc tôi cũng bắt gặp chúng. Chúng sống ở một nhà trọ quận Camberwell, mãi phía bên kia sông. Tìm ra chúng rồi thì tôi biết chúng nằm trong quyền sinh sát của tôi. Tôi đã để râu nên không đời nào chúng nhận dạng được tôi. Tôi cứ bám theo chúng và chờ cơ hội. Tôi quyết lần này không để cho chúng trốn thoát được nữa. Nói vậy chứ suýt nữa là chúng trốn mất. Chúng có đi đâu khắp London này tôi đều bám theo bén gót. Có khi tôi đánh xe ngựa đi theo, có khi tôi đi bộ, nhưng theo dõi bằng xe ngựa là tốt nhất vì như thế chúng khó mà lẩn tránh được tôi. Chỉ có sáng sớm hay tối khuya tôi mới đánh xe kiếm tiền cho nên tôi bắt đầu trễ hạn nộp tiền cho ông chủ. Nhưng tôi mặc kệ, miễn sao tôi tóm được chúng nó.

Nhưng chúng rất ranh ma. Chắc hẳn chúng cũng đã nghĩ đến chuyện có thể bị theo dõi, bởi vì chúng không bao giờ ra ngoài một mình, và cũng không đi đâu sau khi trời tối. Suốt hai tuần ngày nào tôi cũng đánh xe theo sau chúng mà không một lần nào thấy chúng tách rời nhau. Thằng Drebber một ngày đã say bét nhè hết nửa ngày, nhưng thằng Stangerson không lúc nào lơ đễnh. Tôi cứ theo chúng hết sáng lại chiều nhưng không sao tìm ra cơ hội; nhưng tôi không nản lòng đâu, vì linh tính cho tôi biết giờ phút quyết định đã gần kề. Tôi chỉ sợ mỗi một điều là cái động mạch trong ngực tôi có thể vỡ ra hơi sớm một chút khiến công việc bất thành.

Cuối cùng, một buổi chiều, khi tôi đang đánh xe qua lại trên con đường mà người ta gọi là khu Torquay Terrace, nơi chúng ở trọ, thì tôi thấy một xe ngựa tới dừng ngay cửa nhà. Liền sau đó hành lí được mang ra rồi một chặp sau Drebber và Stangerson cùng lên xe đi. Tôi quất ngựa chạy nhanh hơn để giữ chúng trong tầm quan sát, trong lòng bồn chồn vì tôi lo chúng đổi chỗ cư ngụ. Tới ga Euston chúng xuống xe, tôi giao cho một thằng nhỏ giữ xe ngựa rồi đi theo chúng vào sân ga. Tôi nghe chúng hỏi thăm chuyến tàu đi Liverpool, nghe người trực ga trả lời là có một chuyến vừa mới đi và phải mấy giờ nữa mới có chuyến khác. Stangerson dường như bực bội vì chuyện này nhưng Drebber coi bộ lại hài lòng. Trong cảnh ồn ào, tôi tới gần sát chúng nó, gần tới mức nghe được từng lời qua lại giữa hai tên đó. Drebber bảo hắn có một việc riêng lặt vặt gì đó cần làm và nếu Stangerson chịu chờ đợi thì hắn sẽ sớm quay lại cùng đi. Tên kia phản đối và nhắc nhở Drebber là cả hai đã nhất quyết không tách rời. Drebber đáp lại rằng đây là chuyện tế nhị nên hắn phải đi một mình. Tôi không nghe được Stangerson nói gì sau đó nhưng nghe Drebber chửi thề toáng lên, nhắc nhở tên kia rằng thân phận hắn chỉ là người hầu ăn lương và không được cả gan ra lệnh cho Drebber. Nghe thế tên thư kí không buồn cãi lại nữa và chỉ thỏa thuận là nếu Drebber bỏ lỡ chuyến tàu sau thì đến khách sạn Halliday mà tìm. Drebber trả lời là sẽ quay lại sân ga trước mười một giờ rồi đi ra khỏi nhà ga.

Rốt cuộc, giây phút mà tôi chờ đợi suốt bấy lâu đã đến. Kẻ thù giờ nằm trong quyền sinh sát của tôi. Chúng có thể bảo vệ lẫn nhau khi đi chung, chứ tách rời ra thì sống chết là do tôi. Tuy nhiên, tôi không ra tay vội vàng mà không cân nhắc. Kế hoạch của tôi đã hoạch định rồi. Muốn trả thù cho thỏa mãn thì kẻ phạm tội phải có thời gian biết rõ ai đã tấn công hắn và tại sao hắn phải chịu sự trừng phạt này. Tôi đã sắp đặt để buộc kẻ mưu hại phải hiểu rằng tội lỗi ngày xưa đã đeo đuổi hắn. Tình cờ là mấy ngày trước đó, một quý ông có hẹn đi xem qua mấy căn nhà ở đường Brixton và đánh rơi chìa khóa của một nhà trong xe tôi. Đến buổi chiều thì chủ nhân báo mất và chìa khóa được trả lại, nhưng trước đó tôi đã lấy khuôn và cho đánh một chìa khóa y hệt. Nhờ vậy tôi có thể tới được ít nhất một địa điểm trong thành phố rộng lớn này mà tin rằng không bị điều gì ngăn trở. Làm sao đưa Drebber đến căn nhà đó lại là bài toán khó mà bây giờ tôi phải giải.

Hắn ta đi bộ dọc theo đường cái rồi đi vào một hay hai quán rượu, ở quán cuối cùng hắn nấn ná trong đó khoảng nửa tiếng. Khi đi ra hắn đã lảo đảo và rõ ràng là say khướt. Phía trước tôi là một cỗ xe ngựa nhỏ và hắn ta gọi xe này. Suốt đoạn đường, tôi đánh xe theo sát tới mức mũi của con ngựa xe tôi chỉ cách lưng người xà ích xe trước có một yard. Chúng tôi cứ lọc cọc băng qua cầu Waterloo và đi hàng dặm đường cho đến khi tôi kinh ngạc nhận ra xe đã quay lai khu Torquay Terrace ngay nơi hắn đã thuê trọ. Tôi không tài nào hiểu nổi hắn ta quay lại đây làm gì, nhưng tôi cứ đi tiếp và dừng xe cách nhà đó chừng trăm yard. Hắn đi vào nhà còn xe ngựa thì đi luôn… Xin ông cho tôi cốc nước. Tôi nói khô cả họng rồi.”

Tôi đưa cho Jefferson Hope cốc nước và ông ta uống cạn.

“Dễ chịu rồi đó”, ông ta nói. “Chà, tôi chờ đâu chừng mười lăm phút hoặc hơn thì thình lình có tiếng ồn ào giống như trong nhà có người vật lộn. Ngay sau đó cửa chính mở toang và hai người xuất hiện, một người là Drebber, người kia là một thanh niên tôi chưa gặp bao giờ. Anh chàng này nắm cổ áo Drebber và khi tới đầu bậc tam cấp thì anh ta xô Drebber xuống rồi đạp cho một phát văng ra tận giữa đường. ‘Đồ đê tiện’, anh ta vừa quát tháo vừa vung cây gậy về phía Drebber, ‘tao sẽ cho mày một bài học cho chừa cái tật xúc phạm con gái nhà lành!’ Anh chàng này nóng giận đến mức tôi cứ tưởng anh ta sẽ vung gậy mà nện Drebber, nhưng thằng vô lại ở dưới đường đã loạng choạng bỏ chạy bán sống bán chết. Hắn chạy thật nhanh đến góc phố rồi thấy xe ngựa của tôi, hắn gọi xe và nhảy tót vào trong. Hắn nói: ‘Cho tôi đến khách sạn Halliday.’ Khi hắn đã vào trong xe tôi rồi thì lòng tôi mừng rỡ, chẳng còn lo sợ là vào phút cuối cùng này động mạch của tôi có thể sinh chuyện. Tôi cứ từ từ đánh xe đi, trong đầu cân nhắc những gì đáng làm nhất. Tôi có thể đưa hắn ta đi thẳng ra vùng quê và tìm một con đường vắng vẻ nào đó cho hắn hội kiến tôi lần cuối. Tôi gần như đã quyết định như thế thì hắn đã giải quyết vấn đề giúp tôi. Hắn lại lên cơn thèm rượu và ra lệnh cho tôi dừng xe ngoài một quán rượu sang trọng. Hắn vào trong nhưng bảo tôi cứ chờ bên ngoài. Hắn ở đó cho đến giờ đóng cửa, và khi đi ra hắn đã say không còn biết trời trăng gì nữa; tôi biết con mồi giờ đã nằm gọn trong bàn tay mình.

Đừng có nghĩ là tôi định giết hắn ta một cách lạnh lùng thản nhiên. Nếu tôi làm thế thì đó chỉ là công lí cứng nhắc; tôi không chịu như thế. Từ lâu tôi đã quyết định là sẽ cho hắn một cơ may sống sót nếu như hắn muốn tận dụng điều đó. Trong rất nhiều công ăn việc làm tôi đã thử qua ở Hoa Kì trong suốt cuộc đời lang thang của mình, tôi đã từng làm lao công quét dọn phòng thí nghiệm ở Đại học York. Một ngày nọ có một giáo sư giảng giải về các loại độc dược, và ông ấy cho sinh viên xem một thứ hóa chất mà ông gọi là “alkaloid”, được ông trích ra từ loại chất độc nào đó thường tẩm vào mũi tên của thổ dân Nam Mỹ; và thứ này cực độc, chỉ cần một lượng chút xíu thôi cũng đủ gây chết tức thì. Tôi phát hiện ra chai chứa chất pha chế này và khi mọi người ra về hết tôi lén lấy một ít độc chất đó. Tôi cũng là người khá giỏi chuyện bào chế nên tôi chế biến chất alkaloid đó thành những viên nhỏ, hòa tan trong nước, và mỗi viên tôi cho vào một chiếc hộp, bỏ chung với một viên giống hệt nhưng không có độc chất. Khi đó tôi đã quyết định rằng khi nào tôi có cơ hội thì sẽ cho kẻ kia chọn lấy một viên trong hộp, còn tôi sẽ nuốt viên còn lại. Chết như thế là chết chắc, chết tươi, và chẳng hề ồn ào như là ăn một phát đạn bắn xuyên chiếc khăn tay bịt nòng súng để hãm thanh. Từ ngày hôm ấy, tôi luôn mang mấy hộp thuốc viên đó trong người, và giờ đã đến lúc tôi đem ra sử dụng.

Lúc đó đã quá 12 giờ, gần 1 giờ rồi, và trời đêm thì vần vũ, hoang vắng, mưa gió đùng đùng. Ngoài trời u ám nhưng trong lòng tôi lại sung sướng, sướng tới mức tôi có thể hét toáng lên chỉ vì đắc chí. Nếu như quý vị có ai đã từng mỏi mòn trông mong hay ao ước điều gì suốt hai mươi năm ròng rã và sau đó bất ngờ thấy điều đó nằm trong tầm tay mình thì quý vị sẽ hiểu được cảm xúc của tôi. Tôi châm một điếu xì gà rồi bập phà cho trấn tĩnh, nhưng hai bàn tay tôi thì run lẩy bẩy còn hai thái dương cứ phập phồng vì phấn khích. Trong lúc đánh xe, tôi có thể nhìn thấy trong bóng tối già John Ferrier và nàng Lucy nhìn tôi, mỉm cười với tôi, rõ ràng như là tôi nhìn thấy các ông trong phòng này. Suốt đường đi, hai cha con cứ ở trước mặt tôi, mỗi người đu một bên hông ngựa, cho đến khi tôi dừng xe trước căn nhà ở đường Brixton.

Không thấy một bóng người hay một âm thanh nào ngoại trừ tiếng mưa rơi rả rích. Nhìn qua cửa xe, tôi thấy tên Drebber đã nằm rúm thành một đống say mèm ngủ tự hồi nào. Tôi nắm cánh tay hắn lay dậy. Tôi nói: ‘Tới lúc rời xe rồi!’ Hắn nói: ‘Ra ngay đây, bác xà ích.’

Tôi đoán hắn tưởng xe đã tới cái khách sạn mà hắn nói tên, nên hắn bước ra mà không nói gì nữa, rồi đi theo tôi vào trong khu vườn. Tôi phải đi kèm bên cạnh để giữ cho hắn khỏi vấp ngã bởi vì hắn vẫn đi không vững, đầu nặng hơn chân. Khi tới cửa chính, tôi mở khóa và dẫn hắn vào phòng ngoài. Tôi thề danh dự với các ông là từ vườn vào nhà, người cha và cô con gái luôn đi trước mặt chúng tôi.

‘Tối đen như hũ nút,’ hắn ta vừa nói vừa bước thình thịch quanh phòng. ‘Sẽ có ánh sáng ngay thôi,’ tôi nói và đánh diêm châm lửa vào một cây nến tôi đã mang theo. ‘Nghe đây, Enoch Drebber,’ tôi quay lại nói tiếp, đưa ngọn nến lên soi mặt mình, ‘mày biết tao là ai không?’

Hắn ta nhìn tôi với đôi mắt đờ đẫn của người say một hồi lâu, và rồi tôi nhìn thấy một nỗi kinh hoàng vụt hiện trong đôi mắt đó và cả gương mặt co giật, rõ ràng hắn đã nhận ra tôi. Hắn lảo đảo lùi lại, mặt mày tím tái, và tôi thấy mồ hôi rịn ra trên mày hắn trong khi hai hàm răng hắn đập vào nhau lập cập. Thấy cảnh tượng đó, tôi tựa lưng vào cửa phòng và bật cười, cười rõ to và rõ lâu. Tôi luôn biết rằng cảm giác báo thù sẽ rất tuyệt vời, nhưng không hề hi vọng là cả linh hồn tôi được mãn nguyện trọn vẹn đến thế này.

‘Đồ chó!’ Tôi lớn tiếng. ‘Tao đã săn lùng mày từ Salt Lake City tới St. Petersburg mà mày luôn thoát được. Bây giờ, rốt cuộc mày cũng hết chạy rông, bởi vì hoặc là mày, hoặc là tao, sẽ không bao giờ nhìn thấy mặt trời mọc ngày mai nữa.’ Nghe tôi nói hắn càng né xa hơn và qua nét mặt hắn, tôi đoán hắn cho là tôi đã phát điên. Lúc đó quả là tôi điên thực. Mạch máu trên hai thái dương của tôi cứ đập đùng đùng như búa tạ, và tôi nghĩ là tôi lẽ ra đã lên cơn điên hay gì đó nếu như máu không tuôn ra đằng mũi để giải tỏa bớt.

‘Bây giờ mày nghĩ gì đến Lucy Ferrier hả?’ Tôi vừa quát vừa khóa cửa rồi lắc chìa khóa trước mặt hắn. ‘Sự trừng phạt có chậm trễ đó, nhưng rốt cuộc nó cũng đuổi kịp mày.’

Tôi thấy đôi môi hèn nhát của hắn run rẩy khi nghe tôi nói. Hắn sẵn sàng van xin tha mạng nhưng hắn biết thừa điều đó là vô ích. Hắn lắp bắp: ‘Ông sẽ giết tôi ư?’

‘Làm gì có chuyện giết người,’ tôi đáp. ‘Ai thèm giết một con chó dại chứ? Thế mày thương xót gì người yêu tội nghiệp của tao khi mày lôi cô ấy khỏi người cha đã bị sát hại và mang về cái hậu cung ô nhục, đáng nguyền rủa của mày?’

‘Đâu phải tôi giết cha cô ấy’, hắn kêu lên.

‘Nhưng chính mày làm cô ấy tan nát cõi lòng,’ tôi thét lên, chìa hộp thuốc ra trước mặt hắn. ‘Hãy để Chúa trên cao phán xét tao và mày. Chọn một viên rồi nuốt đi. Một viên sống, một viên chết đó. Mày chọn xong tao sẽ lấy viên còn lại. Để xem trên đời này có còn công lí không, hay là tất cả đều bị điều khiển theo luật may rủi.’

Hắn rúm người lại tránh né, mồm tru tréo vừa than khóc vừa cầu nguyện xin tha thứ, nhưng tôi rút dao gí vào cổ họng hắn cho đến khi hắn phải chịu tuân phục. Sau đó tôi nuốt viên thuốc kia rồi hai chúng tôi đứng đối diện nhau im lặng chừng một phút hơn, chờ xem ai sống ai chết. Làm sao mà tôi quên được vẻ mặt chợt thay đổi của hắn khi những đợt nhói đau đầu tiên báo hiệu rằng độc dược đã ngấm vào cơ thể hắn kia chứ? Tôi cười ầm lên khi thấy những biểu hiện đó và tôi chìa chiếc nhẫn cưới của Lucy ngay trước mắt hắn. Chỉ một thoáng thôi vì loại alkaloid này phát tác rất nhanh. Một cơn co thắt đau đớn đã bóp méo cả bộ mặt hắn; hắn vung hai bàn tay ra phía trước, loạng choạng, kêu ằng ặc lên một tiếng, rồi ngã ầm xuống sàn nhà. Tôi lấy chân lật người hắn lại và đặt tay lên ngực hắn. Không còn nhịp tim. Hắn chết ngắc!

Máu từ mũi tôi nãy giờ tuôn ra giàn giụa mà tôi không hề để ý. Tôi không biết điều gì đã xui khiến tôi lấy máu đó viết trên tường. Có lẽ là một ý tưởng ranh mãnh nào đó để đánh lạc hướng cảnh sát chăng, bởi tôi vui sướng và đắc chí quá. Tôi nhớ ra chuyện ở New York, người ta tìm thấy xác một người Đức với chữ RACHE viết bên trên xác chết, và lúc đó các nhật báo bàn tán là vụ này do các hội kín gây ra. Tôi nghĩ chuyện đã đánh đố dân New York ắt cũng đánh đố dân London, thế là tôi nhúng ngón tay vào máu của mình và viết cái chữ đó vào một chỗ thuận tiện trên vách tường. Sau đó tôi đi ra chỗ xe ngựa và không thấy ai chung quanh, và đêm vẫn còn mưa gió lắm. Tôi đánh xe được một đoạn thì sờ trong túi, nơi tôi cất chiếc nhẫn của Lucy, thì thấy chiếc nhẫn đâu mất rồi. Tôi như bị sét đánh ngang tai vì đó là kỉ vật duy nhất của cô ấy mà tôi có được. Nghĩ là mình có lẽ đã đánh rơi khi lúi húi trên xác Drebber, tôi đánh xe quay lại và để xe ở một đường phụ, tôi mạnh dạn đi tới căn nhà đó; tôi sẵn sàng liều mọi chuyện chứ không chịu mất chiếc nhẫn. Tới nơi, tôi chạm trán ngay một viên cảnh binh đang đi ra, và chỉ có cách giả vờ say bét nhè tôi mới xua tan được nghi ngờ của ông ta.

Enoch Drebber đã kết thúc cuộc đời như thế. Vậy những gì tôi phải làm là cũng phải bắt Stangerson chết để trả món nợ cho già John Ferrier. Tôi biết tên này đang ở khách sạn Halliday, và tôi lảng vảng cả ngày ở đó nhưng hắn chẳng hề ló mặt ra. Tôi đoán là hắn nghi ngờ gì đó khi không thấy Drebber xuất hiện. Hắn ranh ma lắm, thằng Stangerson đó, và lúc nào cũng đề phòng. Nếu hắn tưởng cứ ở lì trong phòng là tránh được tôi thì hắn đã lầm to. Tôi liền tìm ra đâu là cửa sổ phòng ngủ của hắn và sáng sớm hôm sau, tôi lợi dụng mấy cái thang nằm sẵn trên con đường nhỏ sau khách sạn đó và bắc thang trèo lên phòng hắn lúc trời chưa hừng đông. Tôi đánh thức hắn dậy báo cho biết rằng giờ đã điểm và hắn phải đền tội cho cái sinh mạng mà hắn đã tước đoạt từ ngày xa xưa. Tôi kể cho hắn nghe cái chết của Drebber và cũng cho hắn chọn lựa những viên thuốc giống như thế. Thay vì chộp lấy cơ may sống sót mà tôi đã cho hắn, tên này nhảy bật ra khỏi giường nhào đến bóp cổ tôi. Để tự vệ, tôi phải đâm vào tim hắn. Đằng nào hắn cũng phải chết, bởi Thượng Đế thể nào cũng khiến cho bàn tay tội lỗi của hắn chọn đúng thứ độc dược.

Tôi còn chút chuyện nữa muốn nói, và thà nói luôn vì tôi sắp kiệt sức rồi. Tôi tiếp tục đánh xe được đâu chừng một ngày nữa, định là cứ làm tiếp công việc này cho đến khi dành dụm đủ tiền quay về Hoa Kì. Tôi đang đứng trong sân nhà thì có một thằng bé rách rưới tới hỏi ở đây có người xà ích nào tên Jefferson Hope không, rồi bảo có một quý ông ở số 221B phố Baker cần gọi xe ngựa. Tôi vòng xe lại, không hề nghi ngờ chuyện gì nguy hiểm, chưa kịp gì hết thì quý ông đây đã siết còng vào tay tôi, màn còng tay nhanh gọn nhất mà tôi từng thấy trong đời. Đó là toàn bộ câu chuyện của tôi đó, thưa quý vị. Các ông có thể cho tôi là kẻ sát nhân, nhưng tôi lại cho rằng tôi cũng là người thi hành công lí như các ông vậy.”

Tường thuật của Jefferson Hope thật li kì và phong thái của ông ta cũng đầy ấn tượng tới mức chúng tôi ai cũng ngồi yên nghe mê mải. Ngay cả những thanh tra chuyện nghiệp, những người vốn dửng dưng trước mọi tiểu tiết của tội ác, cũng tỏ ra quan tâm sâu sắc đến câu chuyện của người này. Khi ông ta nói xong, chúng tôi còn ngồi yên hồi lâu trong căn phòng tĩnh lặng, chỉ có tiếng bút chì của Lestrade sột soạt khi viên thanh tra này kết thúc những dòng tốc kí cuối cùng ghi lại lời khai. Rốt cuộc, Sherlock Holmes là người lên tiếng, “Chỉ còn một điểm mà tôi muốn được biết thêm. Ai là người đồng lõa với ông đến lấy cái nhẫn mà tôi đã đăng thông báo?”

Phạm nhân nháy mắt với anh bạn tôi một cách hài hước. “Tôi có thể kể hết những bí mật của tôi”, ông ta nói, “nhưng tôi không thể gây rắc rối cho người khác. Tôi đã đọc thông báo của anh và tôi nghĩ đây có thể là gài bẫy mà cũng có thể đúng là chiếc nhẫn tôi cần. Bạn tôi đã tình nguyện tới gặp. Chắc anh cũng thấy là anh ta xử trí rất khéo.”

“Không hề hồ nghi điều đó”, Holmes vui vẻ đáp.

“Này, thưa quý vị”, viên sĩ quan long trọng lên tiếng, “các thủ tục luật pháp phải được tuân thủ. Vào ngày thứ năm, phạm nhân này sẽ phải ra hầu tòa sơ thẩm, và yêu cầu quý vị tham dự. Từ giờ đến đó, tôi sẽ chịu trách nhiệm về người này.”

Gã vừa nói vừa rung chuông. Mấy người giám ngục vào đưa Jefferson Hope đi, trong lúc anh bạn tôi và tôi rời đồn cảnh sát và đón xe ngựa trở về phố Baker.

14
Chung cuộc

Tất cả chúng tôi đều đã được báo trước là phải có mặt ở tòa vào thứ năm, nhưng đến thứ năm thì không có cơ hội nào cho chúng tôi ra tòa làm chứng. Một quan tòa cao hơn đã đảm trách vấn đề này và Jefferson Hope đã được triệu tới một pháp đình nơi công lí khắt khe sẽ được ban phát. Ngay đêm sau khi bị bắt giữ, động mạch của ông ta đã bục vỡ và sáng hôm sau người ta thấy ông nằm sõng soài trên sàn nhà giam, trên môi là một nụ cười bình yên như thể trong những giây phút hấp hối ông đã có thể hồi tưởng lại một cuộc đời hữu ích và công việc đã làm tròn.

“Gregson và Lestrade sẽ sướng điên với cái chết này”, Holmes nhận xét khi chúng tôi tán gẫu về chuyện này vào tối hôm sau. “Bố cáo hoành tráng của họ bây giờ sẽ đăng đâu đây.”

“Tôi thấy họ có liên quan gì đến chuyện bắt được Hope đâu”, tôi đáp.

“Chuyện anh làm gì trên đời này chẳng hề quan trọng”, anh bạn tôi chua chát nói, “quan trọng ở chỗ anh có thể làm cho người ta tin là anh đã làm được chuyện gì. Không hề chi”, anh nói tiếp, giọng đã vui vẻ hơn sau một lúc tạm ngừng. “Tôi không muốn bỏ lỡ vụ điều tra này với bất cứ giá nào. Trong hồi ức của tôi không có vụ nào hay hơn vụ này đâu. Đơn giản vậy chứ lại có nhiều điểm đáng học hỏi nhất.”

“Đơn giản!” Tôi thốt lên.

“Chứ còn gì nữa, không thể mô tả cách nào khác hơn”, Sherlock Holmes vừa nói vừa cười trước sự ngạc nhiên của tôi. “Bằng chứng của sự đơn giản từ trong bản chất của vụ này là tôi không cần ai giúp sức, chỉ bằng vài suy luận rất thông thường tôi cũng bắt được tội phạm trong vòng ba ngày.”

“Điều đó thì đúng”, tôi nói.

“Tôi đã giải thích với anh rằng, cái gì lạ lùng thì thường là chỉ dẫn chứ không phải trở ngại. Để giải một bài toán loại này, điều quan trọng nhất là khả năng suy luận ngược. Đó là một tài vặt hữu dụng mà lại rất dễ, nhưng người ta không rèn luyện nhiều. Trong công việc hằng ngày, cách suy luận xuôi đắc dụng hơn nên người ta thường bỏ bê cách suy luận ngược. Cứ năm mươi người suy luận theo kiểu tổng hợp thì chỉ có một người suy luận theo kiểu phân tích mà thôi.”

“Thú thật là tôi chưa hiểu rõ ý anh”, tôi nói.

“Tôi cũng không nghĩ là anh hiểu đâu. Để xem tôi có thể nói rõ hơn không. Hầu hết mọi người, nếu anh mô tả với họ một chuỗi sự kiện, họ sẽ cho anh biết kết quả sẽ là gì. Họ có thể xâu kết các sự kiện đó trong tâm trí và từ đó suy ra chuyện gì sẽ xảy ra. Tuy nhiên, ít có ai sau khi anh cho họ biết kết quả, lại có thể suy từ trong ý thức sâu kín của chính họ ra được các bước dẫn tới kết quả đó. Khả năng này là điều tôi muốn nói khi bàn về chuyện suy luận ngược, hay suy luận phân tích.”

“Tôi hiểu rồi”, tôi nói.

“Đấy, vụ này là trường hợp anh được biết kết quả và tự tìm ra mọi thứ khác. Bây giờ để tôi thử trình bày cho anh thấy các bước khác nhau trong cách suy luận của tôi. Từ đầu nhé. Anh biết rồi đó, tôi đi đến căn nhà đó bằng cách đi bộ, đầu óc hoàn toàn không bị ấn tượng nào chi phối. Tất nhiên tôi bắt đầu bằng cách xem xét đường đi, và ở đây, như tôi đã giải thích với anh rồi, tôi thấy rõ các dấu vết của một chiếc xe ngựa, tôi dò hỏi và biết chắc cái xe này phải đến đây trong đêm. Tôi tự biết đó là xe ngựa chở khách chứ không phải xe riêng qua khoảng cách hẹp giữa các bánh xe. Kiểu xe ngựa bốn bánh chở khách bình thường của London hẹp hơn nhiều so với kiểu xe nhà.

Đó là điều đầu tiên thu thập được. Rồi tôi tản bộ từ từ theo lối đi nhỏ trong vườn, tình cờ con đường này có pha đất sét, rất dễ in dấu chân. Chắc chắn đối với anh nó chỉ là một lối đi bùn sình bị giẫm nát nhưng với con mắt nhà nghề của tôi thì mọi dấu vết trên mặt đường đều có ý nghĩa. Không có ngành khoa học điều tra nào hết sức quan trọng nhưng lại ít được chú ý bằng kĩ thuật dò tìm dấu chân. May sao tôi lại luôn hết sức coi trọng chuyện này và nhờ rèn luyện nhiều nên nó trở thành bản năng thứ hai của tôi. Tôi thấy những dấu chân nặng nề của toán cảnh binh, nhưng thấy cả dấu chân của hai người đã băng qua khu vườn này đầu tiên. Rất dễ biết là hai kẻ này đã đến đây trước những người khác bởi vì ở nhiều chỗ, dấu chân của họ đã bị những dấu chân khác giẫm chồng lên trên xóa sạch. Nhờ vậy tôi xác định được mắt xích thứ hai là những vị khách trong đêm có hai người, một người rất cao vì tôi đã đo chiều dài sải chân của y, còn người kia ăn mặc thời thượng, phán đoán theo dấu hằn nhỏ nhắn và thanh nhã do đôi ghệt của người này còn in lại.

Khi vào trong nhà thì suy luận vừa rồi đã được chứng thực. Người mang ghệt sang trọng của tôi nằm ngay trước mặt. Vậy thì người cao lớn kia đã gây án mạng, nếu như đúng là có án mạng. Trên xác chết không hề có vết thương nào nhưng vẻ kinh động còn in trên gương mặt y khiến tôi tin chắc là y đã thấy trước số phận sẽ xảy đến với mình. Những người chết vì bệnh tim, hay bất kì nguyên nhân tự nhiên nào, không bao giờ có cơ hội bộc lộ vẻ kinh động trên nét mặt. Khi ngửi đôi môi xác chết, tôi phát hiện ra một mùi hơi chua chua và tôi đi tới kết luận là y bị ép buộc phải uống độc dược. Một lần nữa, tôi lí giải chuyện ép buộc này căn cứ theo vẻ mặt căm hờn và kinh hãi của y. Bằng phương pháp loại suy, tôi đã đi đến kết quả này, vì không có một giả thuyết nào khác có thể phù hợp với các dữ kiện. Đừng có nghĩ đó là một ý tưởng chưa từng có nhé. Chuyện ép buộc uống độc dược hoàn toàn không phải mới mẻ gì trong lịch sử tội phạm cả. Bất kì chuyên gia độc dược nào cũng có thể nghĩ ngay đến những trường hợp như vụ Dolsky ở Odessa và vụ Leturier ở Montpellier.

Và bây giờ câu hỏi lớn nhất nảy sinh là lí do tại sao. Cướp bóc không phải mục đích của vụ án mạng này vì không hề có gì mất mát. Vậy là chuyện chính trị hay vì một người phụ nữ? Đó là câu hỏi mà tôi phải trả lời. Tôi nghiêng theo giả thuyết sau hơn giả thuyết trước. Những kẻ sát nhân vì chính trị chỉ toàn là muốn làm xong việc cho nhanh rồi biến mất. Vụ án mạng này thì trái lại, được thực hiện một cách có chủ tâm và thủ phạm để lại dấu vết khắp phòng, cho thấy y đã ở trong phòng suốt khoảng thời gian đó. Nhất định đây không phải chuyện chính trị mà là chuyện tư thù mới cần tới một cách trả thù có hệ thống như thế. Khi phát hiện ra những chữ viết trên tường tôi lại càng thấy quan điểm của mình có lí. Chữ viết đó chỉ là hỏa mù, chuyện quá hiển nhiên. Tuy nhiên đến khi tìm thấy chiếc nhẫn thì vấn đề mới được xác định. Rõ ràng kẻ sát nhân đã dùng cái nhẫn để nhắc cho nạn nhân của y nhớ tới một phụ nữ nào đó đã chết hay vắng mặt. Tới lúc đó tôi hỏi Gregson xem khi ông ta đánh điện sang Cleveland có hỏi điều gì đặc biệt về quá khứ của ông Drebber không. Anh còn nhớ đó, câu trả lời của ông ta là không.

Sau đó tôi bắt đầu xem xét kĩ lưỡng căn phòng, và qua đó chứng thực quan điểm của tôi về chiều cao của kẻ sát nhân và cho tôi thêm nhiều chi tiết bổ sung như xì gà Trichinopoly và độ dài móng tay của y. Vì không hề có dấu hiệu giằng co ẩu đả, tôi đi đến kết luận rằng máu chảy trên sàn nhà chính là máu mũi của kẻ giết người tràn ra trong cơn kích động. Tôi có thể thấy dấu máu trùng với dấu chân của y. Hiếm có người nào, trừ phi khí huyết phương cương, lại thình lình phun máu mũi như thế khi quá xúc động, nên tôi đánh bạo đưa ra ý kiến rằng tội phạm có thể là người mặt mày hồng hào và thân thể tráng kiện. Các sự kiện đã chứng tỏ là tôi phán đoán chính xác.

Khi rời khỏi căn nhà đó, tôi tiến hành làm cái việc mà Gregson đã bỏ sót. Tôi đánh điện cho cảnh sát trưởng ở Cleveland, giới hạn những câu hỏi của tôi trong các tình huống liên quan đến chuyện hôn nhân của Enoch Drebber. Câu trả lời có tính quyết định. Họ cho tôi biết Drebber đã xin pháp luật bảo vệ y trước một tình địch cũ tên là Jefferson Hope, và chính người tên Hope đó đang ở Âu châu. Lúc đó tôi biết tôi đã tìm manh mối của vụ bí ẩn này trong tay rồi, những gì còn lại chỉ là tóm cổ tên sát nhân.

Trong đầu tôi đã quả quyết rằng người cùng đi với Drebber vào căn nhà đó cũng chính là người đã đánh xe ngựa. Những dấu vết trên đường cho tôi thấy con ngựa đó đã đi tha thẩn, chuyện này không thể nào xảy ra nếu như trên xe có người điều khiển. Vậy người xà ích ở đâu mới được chứ, nếu như hắn ta không ở trong căn nhà kia? Lại nữa, thật là phi lí nếu như cho rằng một kẻ tỉnh trí lại có thể cố tình gây tội ác khi có kẻ thứ ba chứng kiến, một người chắc chắn sẽ đi tố cáo thủ phạm. Cuối cùng, giả sử một người muốn bám theo người khác khắp London thì còn cách nào hay hơn là trở thành người xà ích chở khách. Bao nhiêu điều suy xét đó đưa tôi đến một kết luận không thể nào khác là phải tìm Jefferson Hope trong giới xà ích của thành phố này. Nếu như y là một người trong giới xà ích thì không có lí do gì mà cho rằng y đã bỏ việc. Trái lại, theo quan điểm của y, mọi thay đổi đột ngột chỉ càng gây thêm chú ý. Jefferson Hope phải tiếp tục làm công việc đánh xe, có lẽ ít nhất là một thời gian nữa. Cũng không có lí do gì mà Jefferson Hope hoạt động dưới một cái tên giả. Tại sao phải thay tên đổi họ ở một xứ sở mà chẳng ai biết gốc tích của mình chứ? Do đó tôi tập hợp đám trẻ thám tử bụi đời của tôi, rồi sai chúng tuần tự đến mọi hãng xe ngựa chở khách ở London dò hỏi cho đến khi săn lùng ra kẻ mà tôi cần tìm. Bọn trẻ đã làm việc giỏi như thế nào và tôi tận dụng điều đó mau lẹ ra sao là chuyện mới đây thôi, làm sao anh quên được. Cái chết của Stangerson là một biến cố hoàn toàn không mong đợi, nhưng dù sao cũng không thể nào ngăn chặn được. Như anh đã rõ, qua biến cố đó tôi mới có được mấy viên thuốc mà từ trước tôi đã ngờ ngợ đoán biết sự tồn tại của chúng. Anh thấy đó, toàn bộ vụ việc là một chuỗi sự kiện hợp lí không hề đứt đoạn hay sai sót.”

“Thật tuyệt vời!” Tôi thốt lên. “Công lao của anh phải được mọi người công nhận. Anh nên công bố một tường trình về vụ này. Nếu anh không làm thì để tôi làm cho.”

“Anh thích thì cứ việc, bác sĩ ơi”, anh đáp. “Xem đây này!” Anh vừa nói tiếp vừa đưa cho tôi một tờ báo. “Đọc chỗ này đi!”

Đó là tờ Echo ngày hôm nay, và chỗ anh chỉ cho tôi xem là một đoạn nói về vụ án đang bàn. Tờ báo đăng:

Công chúng vừa lỡ mất một cơ hội biết chuyện gay cấn vì cái chết đột ngột của người tên Hope, người bị tình nghi đã giết hại ông Enoch Drebber và ông Joseph Stangerson. Giờ đây nhiều chi tiết của vụ án này có lẽ sẽ không bao giờ sáng tỏ, mặc dù theo nguồn tin của chúng tôi từ giới chức trách, tội ác này là kết quả của một mối cừu hận tình ái đã tồn tại từ lâu và có dính dáng đến tình yêu và đạo Mormon. Có vẻ như cả hai nạn nhân, khi còn trai trẻ, đều thuộc Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau, và Hope, phạm nhân đã qua đời, cũng từ Salt Lake City đến. Nếu vụ án này không còn hiệu lực nữa thì ít ra nó cũng minh chứng một cách ấn tượng nhất năng lực của lực lượng thanh tra cảnh sát nước ta, và sẽ là một bài học dành cho tất cả ngoại kiều rằng nếu họ khôn ngoan thì nên giải quyết hận thù ở quê nhà chứ đừng mang đến đất Anh. Điều bí mật được hé lộ là thành tích của vụ bắt giữ tài tình này hoàn toàn thuộc về các viên chức Sở Cảnh sát London danh tiếng, ngài Lestrade và ngài Gregson. Được biết phạm nhân đã bị bắt trong nhà của một người tên Sherlock Holmes, một thám tử nghiệp dư nhưng cũng bộc lộ năng lực nhất định trong lĩnh vực điều tra, và với những người dìu dắt như thế, ông ta có thể hi vọng sẽ dần dà đạt được phần nào tài nghệ của những bậc thầy kia. Mọi người trông chờ một hình thức khen thưởng sẽ được dành cho hai vị sĩ quan để công nhận xứng đáng những cống hiến của họ.

“Ngay từ đầu tôi đã chẳng bảo anh rồi còn gì?” Sherlock Holmes thốt lên và bật cười. “Toàn bộ Cuộc điều tra màu đỏ của chúng ta sẽ đưa đến kết quả là bọn họ được khen thưởng!”

“Không sao đâu”, tôi đáp, “tôi đã ghi hết các dữ kiện vào nhật kí của tôi rồi, và công chúng sẽ biết chuyện. Còn tạm thời anh cứ tự bằng lòng vì biết mình đã thành công đi, giống như người La Mã hà tiện này… Populus me sibilat, at mihi plaudo, Ipse domi simul ac nummos contemplar in arca."[35]

DẤU BỘ TỨ
(The Sign of the Four, 1890)
Người dịch: Đăng Thư

1
Khoa học suy luận

Sherlock Holmes lấy cái lọ của mình ở góc bệ lò sưởi rồi mở chiếc hộp bọc da tinh xảo lấy ống tiêm. Những ngón tay dài, trắng bệch, bồn chồn của anh điều chỉnh mũi kim nhỏ và xắn ống tay áo bên trái lên. Anh trầm tư một thoáng, không rời mắt khỏi cườm tay và cẳng tay gân guốc chi chít toàn đốm và sẹo của vô số dấu chích. Cuối cùng anh đâm mũi kim nhọn vào thật sâu, ấn mạnh cái piston bé tí, rồi ngả lưng buông thõng người trong chiếc ghế bành bọc nhung, phả ra một hơi thở dài thỏa mãn.[36]

Mỗi ngày ba lần, suốt nhiều tháng liền tôi đã chứng kiến màn diễn đó, nhưng việc thấy thường xuyên vẫn không làm cho tôi chấp nhận được. Trái lại, càng ngày tôi càng bực mình hơn trước cảnh tượng ấy, và đêm đêm lương tâm tôi cứ dằn vặt với ý nghĩ rằng mình đã không đủ dũng khí để phản kháng. Bao lần tôi thề là sẽ nói cho rốt ráo chuyện này nhưng rồi trong dáng vẻ lạnh lùng, thờ ơ của anh bạn tôi có gì đó khiến người khác tuyệt không muốn tự tiện dây vào dù chỉ một mảy may. Tài năng, phong thái quyền uy, và những gì tôi đã biết về nhiều phẩm chất phi thường của anh, tất cả đã khiến tôi rụt rè, ngần ngại không dám can ngăn.

Thế nhưng chiều hôm đó, không biết là do loại rượu Beaune[37] tôi đã uống khi ăn trưa hay do bị chọc giận thêm vì cái kiểu cách khoan thai quá mức của anh, tôi đột nhiên cảm thấy mình không thể chịu đựng được hơn nữa.

“Hôm nay là thứ gì đây?” Tôi hỏi, “Morphine hay cocaine?”

Anh uể oải ngước mắt lên khỏi pho sách cổ bìa da màu đen mà anh vừa mở ra đọc.

“Cocaine”, anh nói, “nồng độ 7%. Anh có muốn thử không?”

“Không thử”, tôi đáp, giọng cộc cằn. “Sức khỏe của tôi vẫn chưa hồi phục sau chiến dịch Afghanistan. Tôi không muốn bắt cơ thể mình phải gánh chịu thêm bất kì áp lực nào khác.”

Anh mỉm cười trước sự gay gắt của tôi. “Có lẽ anh đúng đấy, Watson”, anh nói. “Tôi nghĩ là tác động của nó đối với thể chất là không tốt. Tuy vậy tôi thấy nó kích thích và làm cho tâm trí sáng suốt tột bậc tới mức tác dụng phụ kia không còn quan trọng gì mấy”

“Nhưng nghĩ lại đi!” Tôi nói nghiêm túc. “Tổn hại lắm! Nó có thể làm đầu óc hưng phấn, như anh nói; nhưng đó là một hoạt động không lành mạnh và chỉ tổ khiến anh chuốc bệnh vào thân, nó làm tăng sự biến đổi mô và cuối cùng có thể để lại sự suy yếu vĩnh viễn. Anh cũng biết đấy, anh mà mất trí thì đúng là tai họa. Cái trò này chắc chắn là không đáng một xu. Tại sao chỉ vì một thú vui nhất thời mà anh lại liều đánh mất bao tài năng thiên phú của mình chứ? Hãy nhớ tôi nói với anh không chỉ với tư cách một người bạn, mà còn là bác sĩ nói với một người mà anh ta ít nhiều phải chịu trách nhiệm vì thể trạng.”

Có vẻ như anh không bực mình. Trái lại, anh chụm các đầu ngón tay vào nhau và tì khuỷu lên hai tay vịn của ghế bành, giống như một người đang hứng thú trò chuyện.

“Đầu óc tôi không chịu được sự ù lì”, anh nói. “Hãy cho tôi những vấn đề nan giải, hãy cho tôi việc làm, cho tôi thứ tài liệu viết bằng mật mã khó hiểu nhất hay nhiệm vụ phân tích phức tạp nhất, là tôi lập tức trở về phong độ đích thực của mình. Lúc đó tôi không cần tới những thứ kích thích giả tạo nữa. Nhưng tôi căm ghét trạng thái tồn tại đều đều tẻ nhạt. Tôi thèm khát sự thăng hoa trí tuệ. Đó là lí do tôi chọn cái nghề đặc biệt này; hay nói đúng hơn, tôi đã tự tạo ra nó, vì trên toàn thế giới cũng chỉ có mình tôi làm nghề ấy.”

“Thám tử không chính thức độc nhất ư?” Tôi nhướng mày nói.

“Thám tử cố vấn không chính thức độc nhất”, anh đáp. “Tôi chính là tòa phúc thẩm cuối cùng và cao nhất trong nghề điều tra. Khi đám Gregson hay Lestrade, Athelney Jones bó tay chào thua - cũng phải nói là chuyện ấy xảy ra hoài - thì họ lại mang vụ án đến hỏi ý tôi. Tôi nghiên cứu các dữ kiện như một chuyên gia và đưa ra ý kiến của một chuyên gia. Tôi làm những vụ như thế chẳng hề vì danh lợi, nên tôi không xuất hiện trên một tờ báo nào. Bản thân công việc, niềm vui thú tìm ra một lĩnh vực để sử dụng những tài năng đặc biệt của mình, chính là sự tưởng thưởng cao nhất dành cho tôi. Nhưng mà chính anh cũng đã biết phần nào về phương pháp làm việc của tôi qua vụ Jefferson Hope rồi đó.”

“Thực tình là vậy”, tôi đổi giọng thân thiện. “Trong đời chưa có chuyện gì khiến cho tôi kinh ngạc nhường ấy. Thậm chí tôi còn viết lại chuyện đó thành một cuốn sách nhỏ với nhan đề có phần bay bướm là ‘Cuộc điều tra màu đỏ’.”

Anh lắc đầu buồn bã. “Tôi có đọc qua rồi”, anh nói. “Thật tình tôi không thể tán dương anh vì cuốn sách đó. Việc điều tra là, hay lẽ ra phải là, một môn khoa học chính xác, và phải được phản ánh với cùng một cung cách thản nhiên và vô cảm như thế. Anh lại muốn nó nhuốm màu sắc chủ nghĩa lãng mạn, hiệu ứng tạo ra chẳng khác gì khi anh nhào nặn một chuyện tình hay chuyện bỏ nhà theo trai thành tiên đề thứ năm của Euclid.”

“Nhưng bản thân chuyện đó li kì mà”, tôi cãi lại. “Tôi đâu thể bịa đặt các tình tiết thực.”

“Một số tình tiết thực lẽ ra nên loại bỏ, hoặc chí ít thì khi đề cập tới cũng phải để ý sao cho có cảm giác tương xứng. Điểm duy nhất đáng nói trong vụ đó là quá trình suy luận mang tính phân tích cặn kẽ từ nguyên nhân đến kết quả mà nhờ đó tôi đã phá án thành công.”

Tôi phiền lòng khi bị chỉ trích vì một công trình tôi viết chỉ để làm vui lòng anh. Cũng phải thú thật là tôi bực mình vì cái thói độc tôn dường như cứ đòi hỏi câu nào trong cuốn sách của tôi cũng phải viết về những việc làm của riêng mình anh. Đã hơn một lần trong những năm tháng sống cùng anh ở phố Baker này, tôi nhìn ra tính phù phiếm vặt vãnh đó ẩn giấu dưới phong thái trầm tĩnh và mô phạm của anh bạn tôi. Dù vậy, tôi chẳng hề đáp trả mà chỉ ngồi chăm sóc cái chân bị thương. Trước đây tôi đã bị một viên đạn Jezail bắn vào chân và tuy không cản trở việc đi lại nhưng mỗi khi chuyển mùa nó lại gây đau nhức khó chịu.

“Phạm vi hành nghề của tôi gần đây lại mở rộng sang Âu châu lục địa”, Holmes nói tiếp sau một hồi im lặng nhồi thuốc vào cái tẩu cũ làm bằng rễ thạch nam. “Tuần rồi một người cần tôi tư vấn là ông Francois Le Villard, chắc anh biết ông ta là người mới nổi trong ngành điều tra ở Pháp, ông ta có đầy đủ trực giác nhạy bén của người Celt nhưng lại thiếu kiến thức ở nhiều lĩnh vực cần thiết để nâng tầm chuyên môn. Vụ này liên quan đến một di chúc và có nhiều điểm thú vị. Tôi gợi ý cho ông ta hai vụ tương tự, một ở Riga năm 1857 và một ở St. Louis năm 1871, nhờ đó mà ông ta đã tìm ra lời giải đúng đắn. Đây là lá thư cảm ơn tôi nhận được sáng nay”.

Anh vừa nói vừa thảy lá thư sang chỗ tôi, một tờ giấy thuộc loại giấy viết thư của ngoại quốc, đã nhàu nhĩ. Tôi xem qua và thấy nội dung đầy rẫy lời ca tụng, với những từ: Magnifiques, coup de maitres và tours de force.[38], tất cả đều biểu lộ lòng ngưỡng mộ sâu sắc của người Pháp kia.

“Ông này viết cứ như trò nói với thầy”, tôi nói.

“Ồ, ông ta đánh giá quá cao sự trợ giúp của tôi”, Sherlock Holmes dửng dưng nói. “Bản thân ông ta cũng có nhiều tài đáng kể. Trong ba phẩm chất cần thiết của một điều tra viên lí tưởng thì ông ta có được hai rồi. Đó là khả năng quan sát và khả năng suy luận, ông ta chỉ thiếu kiến thức thôi và món đó thì có thể tích lũy theo thời gian. Hiện nay ông ta đang dịch những tác phẩm nho nhỏ của tôi sang tiếng Pháp đấy.”

“Tác phẩm của anh?”

“Ồ, anh không biết à?” Anh vừa nói vừa cười. “Đúng vậy, tôi là thủ phạm đã viết ra một vài công trình khảo cứu. Toàn là những đề tài nặng nề về kĩ thuật. Chẳng hạn đây là bài ‘Phân biệt tàn tro của các loại thuốc lá, trong đó tôi liệt kê một trăm bốn mươi dạng xì gà, thuốc lá và thuốc hút tẩu, kèm theo minh họa màu sự khác nhau giữa các loại tàn thuốc. Đây là một chi tiết liên tục xuất hiện trong các vụ án hình sự, và có khi lại là một manh mối cực kì quan trọng. Chẳng hạn, nếu như anh có thể tuyên bố dứt khoát là một vụ án mạng nào đó do một người hút xì gà lunkah của Ấn Độ gây ra thì hiển nhiên phạm vi truy tìm của anh sẽ thu hẹp lại. Dưới con mắt nhà nghề, tro màu đen của xì gà Trichinopoly và tàn xốp màu trắng của thuốc lá Birds Eye khác nhau rành rành như cải bắp khác khoai tây vậy.”

“Anh đúng là có kì tài về tiểu tiết”, tôi bình luận.

“Tôi đánh giá cao tầm quan trọng của chúng. Còn đây là khảo cứu của tôi về kĩ thuật điều tra dấu chân, với một số ý kiến về việc sử dụng vữa thạch cao để đổ khuôn lưu dấu vết. Còn nữa, cái này là một công trình nho nhỏ bàn tỉ mỉ về ảnh hưởng của nghề nghiệp đối với hình dạng bàn tay, có hình in thạch bản đủ kiểu bàn tay của thợ lợp ngói, thủy thủ, thợ làm nút bấc, thợ sắp chữ, thợ dệt đến thợ mài kim cương. Đây là vấn đề có lợi ích to lớn trong thực tiễn công việc điều tra khoa học, nhất là trong những trường hợp xác chết vô thừa nhận hay khi khám phá lai lịch tội phạm. Nhưng tôi sẽ làm anh phát chán vì thú vui của tôi mất.”

“Không hề chán”, tôi hăng hai đáp lời. “Đây lại là một trong những điều tôi thấy hấp dẫn nhất, đặc biệt là vì tôi đã có dịp quan sát anh áp dụng vào thực tế. Nhưng anh vừa nói đến quan sát và suy luận. Rõ ràng hai từ này ít nhiều bao hàm lẫn nhau.”

“Ồ, không hẳn đâu”, anh giảng giải trong lúc ngả lưng thoải mái vào ghế bành và phả ra những làn khói lam mù mịt từ tẩu thuốc. “Ví dụ nhé, khả năng quan sát cho tôi biết sáng nay anh đã tới bưu điện ở phố Wigmore, nhưng khả năng suy luận lại cho tôi biết khi ở đó anh đã gửi một bức điện tín.”

“Đúng rồi!” Tôi thốt lên. “Cả hai đều đúng! Nhưng thú thật là tôi không hiểu làm sao anh kết luận được như thế. Tôi ra bưu điện là do ý muốn bất thần, và tôi cũng không hề nói chuyện này với ai cả.”

“Bản thân việc này đơn giản thôi”, anh vừa nói vừa cười khúc khích trước sự ngạc nhiên của tôi, “đơn giản một cách phi lí, tới mức có giải thích cũng bằng thừa; thế nhưng nó lại rất phù hợp để phân định các giới hạn của quan sát và suy luận. Quan sát cho tôi biết anh có một mảng đất màu đỏ dính trên mũi giày. Ngay đối diện bưu điện ở phố Wigmore, người ta vừa đào vỉa hè lên và bới đất vương vãi cho nên nếu anh muốn vào bưu điện, anh không thể không giẫm lên đám bùn đất này. Loại đất ở đó lại có màu đo đỏ đặc biệt, theo như tôi biết thì không nơi nào khác trong vùng đó có loại đất như vậy. Quan sát đến thế là hết. Còn lại toàn là suy luận.”

“Vậy làm sao anh suy ra tôi gửi điện tín chứ?”

“À, tất nhiên tôi biết là trước đó anh đâu có viết lá thư nào, bởi cả buổi sáng tôi ngồi trước mặt anh mà. Tôi cũng thấy trên bàn giấy trống trải của anh đã có một tệp tem thư và cả một xấp dày bưu thiếp. Vậy anh ra bưu điện làm gì nếu không phải gửi điện tín? Loại trừ mọi khả năng khác thì khả năng còn lại phải là sự thực.”

“Trong trường hợp này thì chắc chắn là thế rồi”, tôi đáp sau một lúc suy nghĩ. “Nhưng như anh nói đấy, đây là chuyện hết sức đơn giản. Nếu tôi muốn kiểm tra các lí thuyết của anh bằng một thử thách khó hơn thì anh có cho là bất nhã không?”

“Ngược lại”, anh trả lời, “như vậy tôi sẽ khỏi tiêm thêm một liều cocaine thứ hai. Tôi sẽ rất vui nếu như anh có thể đưa ra bất kì vấn đề nào cho tôi xem xét.”

“Tôi từng nghe anh nói là bất kì vật dụng hằng ngày nào của một người cũng khó tránh khỏi lưu lại dấu vết cá nhân mà dựa vào đó một người quan sát thành thạo có thể nhận biết những điểm cá biệt ấy. Đây này, tôi có một chiếc đồng hồ quả quýt mới thuộc sở hữu của tôi. Xin anh vui lòng cho biết ý kiến về cá tính hay thói quen của chủ nhân trước được không?”

Tôi đưa cho anh chiếc đồng hồ mà trong lòng khấp khởi mừng thầm, bởi câu hỏi này, theo tôi nghĩ, là không thể giải đáp và tôi muốn dùng một bài học để đáp trả cái giọng điệu có phần võ đoán mà thỉnh thoảng anh để lộ ra. Anh giữ chiếc đồng hồ thăng bằng trên bàn tay, nhìn chăm chú vào mặt số, mở nắp đáy ra xem máy móc bên trong, lúc đầu bằng mắt thường rồi sau đó soi qua một thấu kính lồi có độ khuếch đại lớn. Sau cùng anh đóng nắp, trả lại đồng hồ cho tôi và tôi không sao nén được nụ cười trước bộ dạng ỉu xìu của anh.

“Hầu như chẳng có chi tiết gì”, anh nhận xét. “Chiếc đồng hồ này mới được lau chùi gần đây nên tôi không tìm được những chi tiết nhiều ngụ ý nhất.”

“Anh nói đúng!” Tôi đáp. “Nó đã được lau chùi trước khi gửi cho tôi.” Trong thâm tâm tôi buộc tội bạn mình đã đưa ra một lí do hết sức không thỏa đáng và kém thuyết phục để bào chữa cho thất bại của anh. Anh mong đợi tìm thấy gì ở một chiếc đồng hồ chưa lau chùi chứ?

“Tuy không thỏa mãn nhưng việc xem xét của tôi không phải là không có kết quả”, anh lên tiếng, ánh mắt mơ màng, đờ đẫn hướng lên trần nhà. “Nếu sai thì anh sửa nhé, tôi đoán chiếc đồng hồ này là của anh trai anh, anh ấy lại thừa hưởng nó từ cụ thân sinh ra anh.”

“Anh đoán được từ chữ tắt H. W khắc ở lưng đồng hồ chứ gì?”

“Đúng vậy. Chữ W gợi đến họ của anh. Năm sản xuất khắc trên đồng hồ là gần năm mươi năm trước, và những chữ tắt đó cũng cũ kĩ như chiếc đồng hồ, cho nên nó được làm cho người của thế hệ trước. Những đồ tư trang như vậy thường trao cho con trai cả kế thừa, và anh này rất có thể mang tên trùng với tên cha. Nếu tôi nhớ không lầm thì cụ thân sinh ra anh đã mất nhiều năm rồi. Do đó, chiếc đồng hồ này thuộc về người anh cả của anh.”

“Đến đây thì đúng”, tôi nói. “Còn gì nữa không?”

“Anh này quen thói bừa bãi… rất bừa bãi và cẩu thả. Anh ta từng có tiền đồ do đời trước để lại nhưng đi phung phí cơ hội, sống một thời gian trong cảnh bần hàn, xen kẽ với đôi lúc sung túc ngắn ngủi, và sau cùng, vì nghiện rượu mà chết. Đó là tất cả những gì tôi có thể suy ra được.”

Tôi nhảy bật khỏi ghế và nóng nảy đi khập khiễng quanh phòng, lòng tràn trề cay đắng. “Holmes, anh thật quá tệ!” Tôi nói. “Tôi thật không ngờ anh lại hèn hạ tới mức này. Anh đã dò la về người anh bất hạnh của tôi, rồi bây giờ anh lại vờ vĩnh làm như là suy đoán ra được một cách thần kì lắm. Anh đừng mong tôi tin là anh đọc được mọi thứ từ chiếc đồng hồ cũ của anh ấy! Làm thế không hay ho đâu, và nói thẳng ra luôn, chẳng khác gì trò bịp bợm.”

“Bác sĩ thân mến ơi”, anh nói ân cần, “tôi thật có lỗi với anh quá. Xem chuyện này như một vấn đề trừu tượng, tôi đã quên mất là đối với anh nó có thể rất riêng tư và đau đớn. Thế nhưng xin cam đoan với anh là trước khi anh đưa chiếc đồng hồ ra, tôi thậm chí còn không hề biết là anh có một người anh nữa kia.”

“Thế thì tài tình làm sao khi anh biết được những chuyện này! Chính xác đến từng chi tiết.”

“Ồ, may mắn thôi. Tôi chỉ có thể nói dựa trên xác suất. Tôi không ngờ là lại chính xác đến thế.”

“Nhưng không phải là đoán mò đấy chứ?”

“Không, không, tôi không hề đoán mò. Đó là một thói quen rất xấu, phá hoại khả năng suy luận. Anh thấy lạ lùng chỉ vì anh không đi theo chuỗi tư duy của tôi hoặc không quan sát được những chi tiết nhỏ vốn là cơ sở cho những kết luận lớn. Chẳng hạn, đầu tiên tôi nói rằng anh trai anh là người cẩu thả. Khi quan sát mặt đáy chiếc đồng hồ, anh sẽ thấy không chỉ có hai vết hằn lõm mà nó còn bị trầy xước khắp nơi vì thói quen bỏ đồng hồ cùng với các vật cứng khác, như tiền xu hay chìa khóa, vào chung một túi. Từ đó là chuyện vặt khi suy ra rằng, người nào không biết giữ gìn một chiếc đồng hồ trị giá năm mươi guinea[39] như thế thì hẳn phải là kẻ cẩu thả. Và ta không cần phải vắt óc mới suy ra được người thừa hưởng một vật có giá trị như thế hẳn cũng phải có điều kiện tốt ở nhiều phương diện khác.”

Tôi gật đầu cho thấy mình vẫn theo kịp lập luận của anh.

“Khi nhận đồng hồ, các chủ hiệu cầm đồ ở Anh quốc có thông lệ là dùng một đầu kim nhọn vạch số phiếu cầm đồ vào mặt trong nắp. Vạch như thế tiện hơn là dán nhãn và không sợ gặp rủi ro là số hiệu sẽ bị mất hay xê dịch. Nhìn qua thấu kính, tôi thấy rõ mặt trong nắp này có ít nhất bốn số như thế. Suy ra anh trai anh thường xuyên túng quẫn. Suy luận tiếp theo, anh ấy cũng có lúc phất lên, nếu không thì làm sao anh ấy chuộc lại vật thế chấp này được. Cuối cùng, tôi muốn anh nhìn tấm lắc phía trong, chỗ có lỗ tra chìa khóa lên dây cót đấy. Hãy nhìn hàng ngàn vết trầy trụa quanh cái lỗ đó, những dấu vết cho thấy chìa khóa bị trượt ra ngoài. Có ai tỉnh táo mà lại làm trầy xước được như thế chăng? Nhưng đồng hồ của người nghiện rượu bao giờ cũng có những vết xước này. Anh ấy lên dây cót đồng hồ vào buổi tối và bàn tay run rẩy của anh ấy đã lưu lại những dấu vết như vậy. Chuyện này có gì bí ẩn đâu?”

“Rõ như ban ngày”, tôi đáp. “Tôi rất tiếc đã bất công với anh. Lẽ ra tôi phải tin tưởng vào tài năng phi thường của anh mới đúng. Cho phép tôi hỏi dạo này anh có tản bộ ra ngoài điều tra gì không?”

“Không hề. Cho nên mới dùng cocaine. Tôi không thể sống mà không động não được. Sống để làm gì cơ chứ? Lại cửa sổ này mà xem. Thế giới có bao giờ lại ảm đạm, buồn nản, vô vị như thế này không? Hãy xem màn sương vàng vọt đang quay vần dưới phố và là đà trên những ngôi nhà xỉn màu kia đi. Còn gì trần tục và buồn tẻ cùng cực hơn không? Bác sĩ à, tài năng có ích gì khi ta không có đất để thi thố chứ? Tội phạm tầm thường, cuộc sống cũng tầm thường, và chẳng hề có gì khác ngoại trừ những thú tầm thường đang vận hành trên cõi đời này.”

Tôi vừa mở miệng định đáp lại tràng đả kích thì một tiếng gõ cửa bỗng vang lên rồi bà chủ nhà đi vào, tay cầm chiếc khay bằng đồng, bên trên có một tấm danh thiếp.

“Một quý cô muốn gặp ông đấy, thưa ông”, bà nói với anh bạn của tôi. “Cô Mary Morstan”, anh đọc tấm thiếp, “Hừm! Tôi không hề biết đến cái tên này. Mời quý cô ấy lên đây đi, bà Hudson. Đừng đi, bác sĩ. Tôi muốn anh ở lại.”

2
Tường trình vụ việc

Cô Morstan vào phòng, bước chân tự tin và phong thái điềm tĩnh. Đó là một tiểu thư tóc vàng, vóc người nhỏ nhắn thanh tú, đôi tay mang găng dài và có lối ăn mặc tinh tế hết mực. Tuy vậy, trang phục của cô vẫn toát ra một vẻ bình dị cho thấy điều kiện tài chính có hạn. Chiếc váy vải len màu xám u buồn, không nếp không viền, còn chiếc khăn xếp nhỏ trên đầu cũng mang màu sắc ảm đạm như thế, chỉ tươi sáng lên được một chút nhờ chiếc lông trắng giắt một bên. Gương mặt cô không cân đối về đường nét và da dẻ cũng không đẹp, nhưng lộ vẻ dịu dàng đáng yêu, đôi mắt to xanh biếc đầy cảm thông và thánh thiện khác thường. Với kinh nghiệm về phụ nữ trải rộng trên nhiều quốc gia và ba lục địa khác nhau, tôi chưa hề thấy một dung nhan nào lại hứa hẹn một bản tính nhạy cảm và tinh tế rõ rệt nhường ấy. Tôi không thể không để ý thấy khi cô đón chiếc ghế mà Sherlock Holmes đưa ra mời ngồi, đôi môi cô mấp máy, bàn tay run run, và cô bộc lộ mọi dấu hiệu của một tâm trạng lo âu cực độ.

“Thưa ông Holmes”, cô nói, “tôi đến tìm ông vì ông đã từng giúp bà chủ của tôi, bà Cecil Forrester, giải quyết một chuyện rắc rối nhỏ trong gia đình. Bà ấy đã rất cảm kích trước tài năng và lòng tốt của ông.”

“Bà Cecil Forrester?” Anh nhắc lại với vẻ trầm ngâm. “Tôi nghĩ là tôi đã từng giúp bà ấy chút việc. Nhưng theo như tôi nhớ, vụ việc của bà ấy rất đơn giản.”

“Bà ấy không nghĩ thế đâu ạ. Nhưng ít ra ông không thể nói như vậy về vụ việc của tôi. Tôi không sao tưởng tượng nổi lại có chuyện gì kì lạ hơn, khó hiểu hơn cái tình huống mà tôi gặp phải.”

Holmes xoa hai bàn tay vào nhau, đôi mắt sáng bừng. Ngồi trên ghế, anh chồm người tới trước với vẻ tập trung lạ thường trên gương mặt góc cạnh, sắc sảo. “Cô trình bày cảnh ngộ đi.” Anh nói với giọng hoạt bát nhà nghề.

Tôi thấy vai trò của mình đâm ra thừa thãi. “Chắc là tôi phải xin phép hai người”, tôi vừa nói vừa nhổm người khỏi ghế.

Thật ngạc nhiên, cô gái trẻ đưa bàn tay đeo găng lên ngăn tôi lại. Cô nói, “Nếu người bạn của ông vui lòng ngồi lại, ông ấy sẽ giúp ích cho tôi không sao kể xiết.”

Tôi đành ngồi lại xuống ghế.

“Nói vắn tắt, sự việc là thế này ạ”, cô ta nói tiếp. “Cha tôi là sĩ quan trong một trung đoàn thường trú ở Ấn Độ, và ông đã gửi tôi về nước khi tôi còn bé xíu. Mẹ tôi mất sớm và tôi không có họ hàng nào ở Anh quốc. Tuy vậy, tôi được gửi vào một trường nội trú có điều kiện tiện nghi ở Edinburgh và tôi cứ ở đó đến năm mười bảy tuổi. Vào năm 1878, cha tôi lúc đó là đại úy và được nghỉ phép mười hai tháng nên trở về nước. Từ London ông đánh điện cho tôi báo tin đã đến nơi an toàn, và dặn dò tôi phải đến gặp ngay theo địa chỉ của ông là khách sạn Langham. Tôi còn nhớ, bức điện của ông đầy ắp ân cần và yêu thương. Khi tới London, tôi đón xe về Langham và được báo là đại úy Morstan đang ngụ ở đó nhưng đã ra ngoài từ đêm hôm trước vẫn chưa quay về. Tôi chờ ở đó suốt cả ngày mà không hề nghe tin gì của cha. Tối hôm đó, theo lời khuyên của ông giám đốc khách sạn, tôi báo cảnh sát, và sáng hôm sau chúng tôi đăng tin trên tất cả các báo. Mọi dò hỏi của chúng tôi đều không có kết quả, và từ ngày đó người ta không bao giờ còn nghe một tin tức gì về người cha bất hạnh của tôi nữa. Cha tôi về nước lòng tràn trề hi vọng, muốn tìm chút bình an, chút thư nhàn, thế mà…” Cô đưa tay lên cổ vì một tiếng nấc nghẹn cắt ngang câu nói.

“Thời gian?” Holmes vừa hỏi vừa mở sổ tay.

“Cha tôi mất tích ngày 3 tháng 12 năm 1878, gần mười năm rồi.”

“Còn hành lí?”

“Để lại khách sạn. Trong đó chẳng có gì có thể gợi ra manh mối: Ít quần áo, mấy cuốn sách, và rất nhiều đồ sưu tập kì lạ từ quần đảo Andaman[40]. Cha tôi là một trong những sĩ quan đảm trách việc canh giữ tù nhân ở đó.”

“Ông ấy có bạn bè nào ở thủ đô không?”

“Chúng tôi chỉ biết có mỗi một người thôi, thiếu tá Sholto cùng trung đoàn với cha tôi, Trung đoàn 34 Bộ binh Bombay. Ngài thiếu tá đã về hưu trước đó một thời gian và sống ở khu Thượng Norwood. Tất nhiên chúng tôi có liên lạc với ông ấy nhưng ông ấy còn không biết là chiến hữu của mình đi về tới Anh quốc.”

“Một vụ lạ thường”, Holmes nhận xét.

“Tôi vẫn chưa kể ông nghe phần lạ thường nhất đâu. Chừng sáu năm trước, chính xác là ngày 4 tháng 5 năm 1882, một tin nhắn đăng trên tờ Times rao tìm địa chỉ của cô Mary Morstan và nói rằng hãy vì lợi ích bản thân mà hồi đáp. Không có danh tính hay địa chỉ nào đăng kèm cả. Lúc đó tôi vừa mới về sống cùng gia đình bà Cecil Forrester làm công việc gia sư. Theo lời khuyên của bà ấy, tôi cho đăng địa chỉ của tôi. Ngay trong ngày hôm đó bưu điện mang đến một chiếc hộp bằng giấy bồi gửi cho tôi, và tôi thấy bên trong là một viên ngọc trai rực rỡ rất lớn. Không hề có thư từ gì kèm theo. Kể từ đó, hàng năm cứ đúng vào ngày tháng đó lại xuất hiện một chiếc hộp tương tự, đựng một viên ngọc trai tương tự, mà không hề có manh mối gì về người gửi. Một chuyên gia đã xác nhận là các viên ngọc trai này thuộc loại hiếm và có giá trị đáng kể. Quý ông có thể tự mình xem để thấy chúng rất đẹp.” Vừa nói cô vừa mở một chiếc hộp dẹt ra và cho chúng tôi xem sáu viên ngọc trai tuyệt mĩ nhất mà tôi từng thấy trước giờ.

“Lời kể của cô hết sức kì thú”, Sherlock Holmes nói. “Còn chuyện gì khác xảy đến với cô không?”

“Có ạ, mới hôm nay chứ đâu. Chính vì thế tôi mới đến gặp ông. Sáng nay tôi nhận được bức thư này, có lẽ ông sẽ muốn đích thân đọc lấy.”

“Cảm ơn cô”, Holmes nói. “Xin cho tôi xem phong bì luôn. Dấu bưu điện London, khu Tây Nam. Ngày gửi 7 tháng 7. Hừm! Có dấu ngón cái của một người đàn ông trên góc phong bì, có lẽ là người phát thư. Loại giấy hảo hạng. Phong bì loại sáu xu một tệp. Một người cầu kì trong việc dùng văn phòng phẩm. Không đề địa chỉ người gửi. Hãy đứng ở cột thứ ba từ trái sang bên ngoài hí viện Lyceum vào lúc 7 giờ tối nay. Nếu cô ngờ vực, hãy đi cùng hai người bạn. Cô là một người bị hại và có quyền đòi công bằng. Đừng đi với cảnh sát. Nếu không, tất cả đều vô ích. Người bạn vô danh của cô. Chà, quả thực chuyện này là một bí ẩn nho nhỏ rất hay ho đây. Thế cô định làm gì, cô Morstan?”

“Đó chính là điều tôi muốn hỏi ông.”

“Vậy thì chúng ta nhất định phải đi rồi. Cô và tôi và… ờ, đúng rồi, bác sĩ Watson đây chứ ai nữa. Người viết thư cho cô nói là hai người bạn. Anh ấy và tôi đã từng hợp tác trước đây.”

“Nhưng ông ấy có chịu đi không?” Cô hỏi với giọng điệu và nét mặt có phần van nài.

“Tôi sẽ lấy làm hân hạnh nếu như có thể giúp ích được gì”, tôi sốt sắng nói.

“Hai ông thật tử tế”, cô đáp. “Tôi sống khép kín và không hề có bằng hữu nào để nhờ cậy cả. Tôi quay lại đây lúc 6 giờ được chứ?”

“Cô đừng đến muộn hơn đó”, Holmes nói. “Tuy nhiên, còn một điểm nữa. Kiểu chữ viết tay này có giống chữ viết trên địa chỉ của hộp đựng ngọc không?”

“Tôi có mang theo hết đây này”, cô vừa đáp vừa đưa ra sáu mảnh giấy.

“Cô đúng là một thân chủ mẫu mực. Cô có trực giác chính xác đấy. Bây giờ, chúng ta hãy xem nào.” Anh trải các mảnh giấy ra bàn, đảo mắt thật nhanh từ mảnh này sang mảnh khác rồi nhận xét ngay. “Trừ bức thư ra thì đều là kiểu chữ viết cố tình ngụy tạo. Hãy xem nét bắt đầu đột ngột của chữ ε kiểu Hi Lạp rành rành này, và xem nét xoắn của chữ s cuối cùng này. Không nghi ngờ gì nữa, tất cả đều do một người viết. Tôi thật không muốn gợi ra những hi vọng hão huyền đâu, cô Morstan, nhưng chữ viết này và chữ viết của cha cô có điểm nào giống nhau không?”

“Chẳng hề giống nhau một chút nào.”

“Tôi cũng đoán cô sẽ nói thế. Vậy thì chúng tôi sẽ đợi cô lúc 6 giờ. Xin cho phép tôi giữ mấy mảnh giấy nhé. Từ giờ tới đó tôi có thể kiểm tra chuyện này. Giờ chỉ mới 3 giờ rưỡi. Au revoir!"[41]

“Au revoir!,” vị khách của chúng tôi đáp lại, rồi lần lượt đưa mắt nhìn từng người chúng tôi với ánh mắt chân thành, rạng rỡ, cô cất lại hộp ngọc vào ngực áo và hối hả ra đi. Đứng ở cửa sổ, tôi dõi theo bước chân thoăn thoắt của cô dưới phố cho đến khi chiếc khăn xếp và cái lông vũ trắng chỉ còn là một chấm nhỏ trong đám đông u ám.

“Một phụ nữ duyên dáng quá chừng!” Tôi quay lại thốt lên với anh bạn. Anh đã đốt tẩu thuốc nữa và đang ngả lưng ra ghế, mí mắt cụp xuống. “Vậy sao?” Anh uể oải nói. “Tôi không để ý.”

“Anh đúng là một cỗ máy, một cái máy chỉ biết tính toán!” Tôi cao giọng. “Trong anh nhiều khi có cái gì đó rất ư là phi nhân.”

Anh cười nhẹ nhàng rồi nói, “Một trong những điều quan trọng hàng đầu là đừng để khả năng phán đoán của anh bị thiên lệch theo những đặc tính cá nhân. Một thân chủ đối với tôi chỉ là một đơn vị, một nhân tố trong bài toán. Các yếu tố cảm xúc đối nghịch với việc suy luận minh bạch. Tôi cam đoan với anh là người phụ nữ quyến rũ nhất tôi từng biết đã bị treo cổ vì đầu độc chết ba đứa con nhỏ để lấy tiền bảo hiểm, và người đàn ông khó ưa nhất mà tôi biết lại là một nhà từ thiện đã bỏ ra gần hai trăm năm mươi nghìn bảng Anh đem cho dân nghèo London đấy!”

“Thế nhưng trong trường hợp này thì…”

“Tôi không bao giờ đặt ra ngoại lệ. Ngoại lệ sẽ phủ định quy tắc. Có bao giờ anh thử nghiên cứu cá tính qua chữ viết tay chưa? Chữ viết tháu của người này khiến anh nghĩ gì nào?”

“Đều và dễ đọc”, tôi trả lời. “Một người có thói quen quy củ và cá tính có phần mạnh mẽ.”

Holmes lắc đầu. “Hãy nhìn những chữ cao mà xem”, anh nói. “Chúng hầu như không nhô lên khỏi hàng chữ thấp. Viết chữ d mà cứ như chữ a, còn chữ l thì y hệt chữ e. Những người có cá tính luôn luôn viết những chữ cao khác biệt rõ rệt, cho dù họ có viết tháu đến đâu đi nữa. Những chữ k của người này có sự do dự còn chữ viết hoa cho thấy niềm tự trọng. Bây giờ tôi ra ngoài đây. Tôi cần phải đi tham khảo vài nơi. Để tôi giới thiệu anh cuốn sách này, một trong những cuốn xuất sắc nhất xưa nay Nỗi thống khổ của con người của Winwood Reade[42]. Một giờ nữa tôi sẽ quay về.”

Tôi ngồi bên cửa sổ với pho sách trong tay nhưng tâm trí lại không đặt vào những lí luận táo bạo của tác giả. Đầu óc tôi cứ suy nghĩ miên man về người khách vừa rồi - nghĩ về những nụ cười, về giọng nói trầm trầm êm ái, về tấm màn bí mật lạ thường bao phủ cuộc đời cô. Nếu cô ấy mười bảy tuổi vào lúc cha cô mất tích thì bây giờ cô đã hai mươi bảy tuổi - cái tuổi ngọt ngào khi độ thanh xuân đã mất đi tính e ấp và kinh nghiệm đã cho thêm phần chín chắn. Tôi cứ ngồi đó mơ màng cho đến lúc trong đầu nảy sinh những ý nghĩ nguy hiểm, tới mức tôi phải hấp tấp chạy tới bàn làm việc và điên cuồng cắm đầu vào chuyên luận bệnh lí học mới nhất. Tôi là gì cơ chứ, một bác sĩ quân y với cẳng chân yếu và một tài khoản nhà băng còn yếu kém hơn, vậy mà còn dám nghĩ tới những chuyện như thế sao? Cô ấy chỉ là một đơn vị, một nhân tố - chỉ có thế. Nếu tương lai tăm tối thì hẳn là tôi nên đương đầu như một trang nam tử hơn là toan tính thắp sáng nó chỉ bằng những ảo ảnh tưởng tượng.

3
Đi tìm lời giải

Mãi đến 4 giờ rưỡi Holmes mới quay về. Trông anh hớn hở, hăng hái và tinh thần hết sức phấn chấn - một trạng thái thường xen kẽ với những cơn chán nản u ám nhất của anh.

“Chuyện này chẳng có bí ẩn gì ghê gớm”, anh vừa nói vừa cầm tách trà tôi rót cho anh. “Các dữ kiện hóa ra chỉ khớp với một cách giải thích duy nhất”

“Sao? Anh đã làm sáng tỏ được rồi à?”

“À, nói như vậy là quá đáng. Tôi vừa phát hiện được một dữ kiện có ý nghĩa, chỉ thế thôi. Nhưng mà rất ý nghĩa. Còn phải bổ sung thêm nhiều chi tiết nữa. Khi tham khảo hồ sơ lưu trữ nhật báo Times, tôi mới phát hiện ra thiếu tá Sholto, ở khu Thượng Norwood, trước ở Trung đoàn 34 Bộ binh Bombay, đã qua đời vào ngày 28 tháng 4 năm 1882.”

“Có lẽ tôi quá đần độn đấy, Holmes. Nhưng tôi chẳng thấy chuyện này có ý nghĩa gì.”

“Không à? Anh làm tôi ngạc nhiên đó. Vậy thì hãy nhìn vấn đề theo cách này. Đại úy Morstan biến mất. Người duy nhất ở London ông ta có thể đã viếng thăm chính là thiếu tá Sholto. Thiếu tá Sholto lại phủ nhận không biết ông đại úy đã về London. Bốn năm sau Sholto chết. Chỉ trong vòng một tuần sau khi ông thiếu tá qua đời, cô con gái của Morstan đã nhận được một món quà quý giá, và cứ đều đặn như thế hết năm này qua năm khác, và bây giờ đỉnh điểm lại là một lá thư bảo cô ta là người bị hại. Ngoài chuyện mất tích của cha cô thì còn chuyện phương hại nào nữa? Và tại sao những món quà ấy xuất hiện ngay sau cái chết của Sholto, trừ phi người thừa kế của Sholto biết chuyện bí mật gì đó và có ý muốn bù đắp? Anh còn giả thuyết nào khác đáp ứng được các dữ kiện này không?”

“Nhưng quả là một sự bù đắp lạ lùng! Và cách bù đắp cũng lạ lùng chẳng kém! Mà tại sao người đó sáu năm trước không viết thư đi để tới giờ mới viết? Chưa hết, lá thư còn nói đến chuyện đem lại công bằng cho cô gái. Công bằng gì cơ chứ? Việc cha cô ấy còn sống là điều không thể. Trong trường hợp cô ấy thì chẳng hề có chuyện bất công nào khác.”

“Còn nhiều chuyện nan giải, chắc chắn là nhiều nan giải”, Sherlock Holmes trầm ngâm nói. “Nhưng chuyến đi tối nay của chúng ta sẽ làm sáng tỏ hết. Kìa, có chiếc xe ngựa bốn bánh tới kia, cô Morstan ngồi trong xe. Anh sẵn sàng chưa? Vậy thì ta xuống đi, vì đã hơi quá giờ rồi đó.”

Tôi cầm mũ và cây gậy chống to nhất của mình, nhưng tôi để ý thấy Holmes lấy trong ngăn kéo của anh ra khẩu súng lục và luồn vào trong túi. Rõ ràng anh cho rằng công việc đêm nay của chúng tôi có thể là việc nghiêm trọng.

Cô Morstan trùm kín người trong chiếc áo choàng màu sậm, và gương mặt biểu cảm của cô tỏ ra bình tĩnh, nhưng hơi tái nhợt. Nếu không cảm thấy lo lắng ít nhiều về cuộc mạo hiểm kì lạ mà chúng tôi đang dấn thân thì cô ấy không phải là phụ nữ, tuy vậy cô tự kiềm chế rất giỏi và sẵn sàng trả lời mấy thắc mắc mà Sherlock Holmes đặt ra thêm.

“Thiếu tá Sholto là một người bạn rất đặc biệt của cha tôi”, cô nói. “Cha tôi khi viết thư cứ nhắc đến ngài thiếu tá. Ông ấy và cha tôi đều chỉ huy binh sĩ ở quần đảo Andaman nên họ thường tụ họp với nhau lắm. Tiện thể nói ông nghe, tại bàn của cha tôi có một tờ giấy kì lạ mà chẳng ai hiểu gì hết. Tôi không thấy nó có gì hệ trọng cả nhưng tôi nghĩ biết đâu ông muốn xem cho nên tôi mang theo đây. Đây này.”

Holmes cẩn thận mở tờ giấy ra và đặt trên đầu gối vuốt cho phẳng. Sau đó anh xem xét mọi chi tiết rất kĩ lưỡng qua kính lúp. “Đây là loại giấy bản xứ của Ấn Độ”, anh nhận xét “Có một thời gian tờ giấy này được ghim trên một tấm bảng. Sơ đồ trên đó hình như là bản vẽ một phần tòa nhà lớn có rất nhiều hành lang, lối đi và những đường thông nhau. Ở một chỗ, có một chữ thập nhỏ đánh dấu bằng mực đỏ và bên trên ghi ‘3.37 từ trái sang’ bằng nét bút chì đã phai mờ. Ở góc bên tay trái là những kí hiệu kì lạ trông giống bốn chữ thập thẳng hàng với các nét gạch ngang dính vào nhau. Bên cạnh, ghi bằng những chữ viết rất thô kệch cẩu thả, là câu ‘Dấu bộ tứ - Jonathan Small, Mahomet Singh, Abdullah Khan, Dost Akbar.’ Thú thật là tôi không hiểu nó có liên quan như thế nào đến chuyện này. Nhưng đây rõ ràng là một tài liệu quan trọng. Nó được cất giữ cẩn thận trong một cái ví, bởi vì cả hai mặt giấy đều sạch sẽ như nhau.”

“Đúng là chúng tôi tìm ra nó ở trong ví của cha tôi.”

“Vậy thì cô phải giữ gìn cho kĩ, cô Morstan, biết đâu nó có thể có ích cho chúng ta. Tôi đâm ra nghi ngờ là chuyện này có thể trở nên sâu xa và tinh vi hơn lúc đầu tôi tưởng nhiều. Tôi phải xem xét lại các nhận định của mình.”

Anh ngả người trong xe; nhìn đôi mày chau và ánh mắt mông lung kia, tôi biết anh đang tập trung suy nghĩ. Cô Morstan và tôi hạ giọng tán gẫu về chuyến đi hiện thời và những khả năng có thể xảy ra, còn anh bạn của tôi cứ giữ vẻ kín đáo khó hiểu cho đến cuối hành trình.

Hôm ấy là một tối tháng 9, chưa đến 7 giờ mà trời đã ảm đạm thê lương, và màn sương mù cùng mưa bụi dày đặc bao trùm thành phố to lớn này. Những đám mây màu bùn buồn bã giăng mắc trên phố xá mịt mờ. Dọc theo phố Strand, đèn đường chỉ còn là những đốm khuếch tán tù mù hắt xuống vỉa hè nhầy nhụa những quầng sáng chập chờn leo lét. Ánh vàng rực từ các cửa sổ hàng quán rọi vào bầu không khí mù mịt hơi nước và hắt một quầng sáng đùng đục, bất định ra đường phố đông người. Trong tâm trí tôi, cái dòng chảy bất tận của những mặt người chuyển dịch băng qua các ô cửa sáng chật hẹp kia - những gương mặt buồn, vui, phờ phạc và thích thú - sao có vẻ gì đó ma quái đáng sợ. Như mọi con người, họ hết dịch chuyển từ vùng tối sang vùng sáng rồi lại quay về vùng tối một lần nữa. Tôi vốn không bị hút vào những ấn tượng bên ngoài nhưng cái buổi tối u ám, nặng nề này cộng với sự việc lạ thường mà chúng tôi can dự vào, đã khiến tôi đâm ra lo ngại và chán chường. Qua thái độ của của cô Morstan, tôi thấy được cô cũng đang có cùng tâm trạng khó tả như tôi. Chỉ có mình Holmes mới có thể vượt lên trên những tác động tầm thường này. Anh giữ cuốn sổ tay mở rộng trên đầu gối, chốc chốc lại viết vội vào đó mấy con số và những dòng ghi nhớ dưới ánh sáng của chiếc đèn bỏ túi.

Ở hí viện Lyceum, lối vào hai bên hông đã đông nghẹt. Phía trước là một dòng xe ngựa hai bánh và bốn bánh không ngớt lóc cóc chạy tới, tuôn ra đấy những người là người, đàn ông phô ngực áo trắng và đàn bà choàng khăn, đeo kim cương. Chúng tôi chưa tới cột thứ ba là điểm hẹn của mình thì một người đàn ông da ngăm, vóc người thấp bé, dáng nhanh nhẹn, mặc đồ của phường xà ích đã xáp đến gần.

“Quý vị là nhóm đi cùng cô Morstan phải không?” Anh ta hỏi.

“Tôi là Morstan đây, còn hai quý ông đây là bạn tôi”, cô gái đáp.

Anh ta hướng đôi mắt đầy nghi ngờ và thấu suốt về phía chúng tôi và hỏi với thái độ có phần ngang ngạnh, “Xin cô thứ lỗi, thưa cô, nhưng tôi muốn cô phải bảo đảm với tôi là hai người đồng hành với cô không có ai là cảnh sát.”

“Xin bảo đảm với ông”, cô gái đáp.

Anh ta rút còi huýt lên một tiếng, nghe tiếng còi một thằng nhóc bụi đời từ bên kia đường dẫn một cỗ xe ngựa bốn bánh sang và mở cửa. Người vừa bắt chuyện leo lên ghế xà ích trong khi chúng tôi vào ngồi trong xe, Chúng tôi chưa kịp yên vị thì người xà ích đã quất ngựa và cỗ xe lao điên cuồng qua những đường phố mù sương.

Tình huống này đúng là kì cục. Chúng tôi đang đi tới một địa điểm vô danh với một mục đích không biết trước. Thế nhưng lời mời này hoặc là một vố lừa hoàn hảo - giả thuyết này khó có thể hiểu được - hoặc là chúng tôi có lí do để nghi rằng nhiều chuyện quan trọng có thể đang phụ thuộc vào chuyến đi này. Thái độ của cô Morstan vẫn cương quyết và bình tĩnh như trước. Tôi cố khích lệ và làm cho cô khuây khỏa bằng cách kể lại chuyện phiêu lưu của tôi ở Afghanistan, nhưng phải nói thật, chính tôi đây cũng bồn chồn về tình hình của cả nhóm và tò mò về cái đích sắp đến nên chẳng để tâm mấy vào những câu chuyện. Sau này cô bảo là tôi đã kể lại một chuyện hấp dẫn về một con hổ con đã thò đầu vào lều của tôi giữa đêm khuya và tôi vớ lấy khẩu súng hai nòng bắn nó như thế nào, nhưng tôi lại lúng túng nói ngược thành… bắn con hổ vào khẩu súng! Lúc đầu tôi còn nhận biết được phương hướng trên đường đi, nhưng với tốc độ và sương mù như thế này cùng hiểu biết hạn hẹp của tôi về London, chẳng mấy chốc tôi không định hướng được nữa và không biết gì hơn ngoài việc chuyến đi này có vẻ như sẽ rất xa. Tuy nhiên, Sherlock Holmes lại không hề hoang mang và anh cứ lẩm bẩm từng địa danh trong lúc cỗ xe lao qua các khu phố và luồn lách qua những con đường vắng ngoằn ngoèo.

“Phố Rochester Row đây”, anh nói. “Bây giờ là quảng trường Vincent. Bây giờ chúng ta đi ra đường Cầu Vauxhall. Hình như chúng ta đang đi về phía Surrey. Đúng rồi, tôi nghĩ vậy. Chúng ta đang ở trên cầu rồi. Hai người có thể thấy dòng sông lờ mờ ngoài kia.”

Quả thực chúng tôi thoáng thấy một đoạn sông Thames có những ngọn đèn soi sáng mặt nước lững lờ, mênh mông; nhưng cỗ xe cứ lao đi, và liền sau đó bị cuốn hút vào mê cung phố xá bên kia sông.

“Đường Wordsworth”, anh bạn tôi nói. “Đường Priory. Ngõ Lark Hall. Quảng trường Stockwell. Phố Robert. Ngõ Coldharbour. Cuộc truy tìm lời giải coi bộ sẽ không đưa ta đến những khu vực sang trọng mấy.”

Đúng là chúng tôi đã tới một khu vực trông gớm guốc và đáng ngờ. Những dãy dài nhà gạch ảm đạm chỉ dễ chịu lên được một chút nhờ ánh sáng chói gắt và vẻ rực rỡ phô trương của những tửu điếm ở góc đường. Rồi tới mấy dãy nhà biệt lập hai tầng, nhà nào cũng có một vườn nhỏ phía trước, và rồi đập vào mắt lại là những dãy nhà gạch bất tận khác - những xúc tu quái vật mà thành phố khổng lồ này quăng về vùng nông thôn. Cuối cùng, xe dừng lại ở căn nhà thứ ba của một khu nhà liền kề mới. Mọi căn nhà khác đều không có người ở, và nơi chúng tôi ghé đến cũng tăm tối như những căn lân cận, ngoại trừ một nguồn sáng le lói độc nhất trong cửa sổ nhà bếp. Tuy nhiên, ngay khi chúng tôi gõ cửa thì cửa chính lập tức mở ra, người mở cửa là một gia nhân Ấn Độ đội khăn xếp màu vàng, mặc trang phục rộng lùng thùng, và quấn một dải khăn vàng ở thắt lưng. Hình ảnh con người Đông phương này đứng trước ngưỡng cửa một căn nhà ngoại ô hạng ba có cái vẻ gì đó kì quặc.

“Sahib[43] đang chờ quý vị”, ông ta nói, và ngay lúc đó một giọng lanh lảnh cũng cất lên từ phòng nào đó bên trong.

“Đưa họ vào gặp tôi, khitmutgar[44]“, tiếng nói hối thúc. “Đưa họ gặp tôi ngay.”

4
Câu chuyện của người hói đầu

Chúng tôi theo người Ấn Độ ấy đi qua một hành lang nhớp nhúa, tối tăm và nội thất tồi tàn, tới một cánh cửa phía bên phải thì ông ta mở cửa ra. Một luồng sáng vàng chói ùa ra bao phủ chúng tôi, và đứng ngay giữa ánh lóa đó là một người đàn ông thấp bé có vầng trán cao, mớ tóc rễ tre đỏ hung trên đầu và một mảng da bóng loáng không tóc ngay chính giữa trông như một mỏm núi nhô cao trên rừng linh sam. Người này đứng mà hai bàn tay cứ vặn vẹo vào nhau và nét mặt không ngừng co giật - lúc mỉm cười, lúc cau có, nhưng không lúc nào ngừng nghỉ. Tự nhiên đã ban cho y đôi môi trề ra và hàm răng vàng khè, khấp khểnh quá lộ liễu khiến y cứ liên tục đưa bàn tay phất qua phần dưới khuôn mặt, cố che giấu nhưng vô ích. Bất kể cái đầu hói chướng mắt, trông người này có vẻ còn trẻ. Thực tế thì ông ta mới qua tuổi ba mươi.

“Hân hạnh, thưa cô Morstan”, ông ta cứ lặp đi lặp lại bằng một giọng khe khẽ, the thé. “Hân hạnh, thưa quý ông. Xin mời bước vào biệt phòng của tôi. Một nơi nhỏ bé nhưng trang hoàng theo đúng sở thích riêng. Một ốc đảo nghệ thuật giữa sa mạc buồn thảm phía nam London.”

Chúng tôi hết thảy đều sửng sốt trước hình thức của gian phòng ông ta mời chúng tôi vào. Trong căn nhà xoàng xĩnh này, gian phòng trông lạc điệu như một viên kim cương nước một[45] giữa một mớ đồng thau. Những tấm mành và thảm thêu lộng lẫy và hào nhoáng nhất trang trí các bức tường, đôi chỗ được vén lên để lộ một bức tranh đóng khung sang trọng hay một chiếc bình Đông phương. Tấm thảm trải sàn hai màu đen và hổ phách, êm và dày tới mức bàn chân ngập lún thoải mái cứ như giẫm lên một thảm rêu. Hai bộ da hổ to tướng trải chéo góc trên thảm cùng với một bình thuốc tẩu hookah[46] đồ sộ đặt trên một tấm đệm trong góc nhà càng làm tăng thêm ấn tượng Đông phương xa hoa. Ngay chính giữa phòng là một chiếc đèn hình chim bồ câu bằng bạc treo trên một sợi dây bằng vàng mảnh tới mức hầu như không nhìn thấy được. Vừa tỏa sáng, chiếc đèn vừa phả khắp không gian một hương thơm phảng phất.

“Tôi là Thaddeus Sholto”, người thấp bé kia nói, mặt vẫn co giật và tươi cười. “Cô tất nhiên là cô Morstan rồi. Còn quý ông đây…”

“Đây là ông Sherlock Holmes, còn đây là bác sĩ Watson.”

“Bác sĩ ư?” Ông ta kêu to, phấn khích hẳn lên. “Ông có mang ống nghe đấy không? Cho phép tôi hỏi… chắc ông không phiền chứ? Tôi hết sức nghi ngờ về cái van tim của mình, xin ông bỏ quá cho. Tôi có thể tin cậy cái động mạch chủ nhưng nếu ông có ý kiến về cái van hai lá thì thật quý hóa quá.”

Theo yêu cầu, tôi nghe tim nhưng không thấy điều gì khác thường ngoại trừ việc người này đang trong trạng thái lo sợ quá mức, bởi ông ta cứ run cầm cập từ đầu đến chân.

“Tim xem ra bình thường mà”, tôi nói. “Không có nguyên cớ gì mà ông phải lo lắng cả.”

“Xin thứ lỗi cho nỗi lo của tôi nhé, cô Morstan”, ông ta thốt lên, giọng hòa nhã. “Tôi cứ đau ốm miết và từ lâu tôi đã nghi ngờ về cái van tim đó. Thì thật mừng khi biết rằng nghi ngờ của tôi là không xác đáng. Thưa cô Morstan, giá như cha cô không bị lên cơn đau tim thì bây giờ lẽ ra ông ấy vẫn còn sống đó.”

Tôi nổi nóng với lời đề cập quá sức thản nhiên và nhẫn tâm về một chuyện tế nhị như thế, tới mức tôi chỉ muốn đấm vào mặt ông ta. Cô Morstan ngồi xuống, mặt mày tái nhợt.

“Trong thâm tâm tôi biết cha mình đã chết”, cô nói.

“Tôi có thể cho cô biết hết mọi chuyện”, ông ta nói, “và hơn nữa, tôi có thể đòi lại công bằng cho cô, mà tôi cũng muốn thế, mặc kệ anh Bartholomew nói gì thì nói. Tôi cũng mừng có những người bạn của cô ở đây, không chỉ tháp tùng cô mà còn là nhân chứng cho những gì tôi sắp nói và làm. Ba chúng ta ở đây có thể đương đầu với anh Bartholomew. Nhưng không được có bất kì người ngoài cuộc nào, không có cảnh sát hay viên chức. Giữa chúng ta có thể dàn xếp ổn thỏa mọi việc, không cần ai phải can thiệp. Không có gì khiến anh Bartholomew tức giận cho bằng chuyện bị thiên hạ biết đến.”

Ông ta ngồi xuống chiếc trường kỉ thấp và hướng đôi mắt xanh nhợt nhạt về phía chúng tôi, hấp háy với vẻ dò hỏi.

“Về phần tôi,” Holmes lên tiếng, “bất cứ điều gì ông muốn nói ra đều được giữ kín.”

Tôi gật đầu biểu lộ đồng tình.

“Thế thì tốt! Thế thì tốt!” Ông ta nói “Xin phép mời cô một cốc vang Chianti nhé, cô Morstan? Hay là rượu Tokay? Tôi chỉ có hai loại đó. Tôi khui một chai nhé? Không à? Ồ, vậy thì tôi chắc là cô không phản đối việc hút thuốc, không khó chịu với mùi thơm dịu của thuốc lá Đông phương. Tôi hơi căng thẳng và tôi thấy bình thuốc hookah của tôi là thứ an thần vô giá.”

Ông ta gí tim nến vào cái nỏ thuốc lớn, và khói thuốc sủi bọt ùng ục vui tai khi rít qua bình nước hoa hồng. Cả ba chúng tôi ngồi thành hình bán nguyệt, đầu vươn ra trước, cằm kê trên hai bàn tay, trong khi kẻ nhỏ con kì lạ kia, với vầng trán cao sáng bóng, ngồi chính giữa bứt rứt bập phà tẩu thuốc.

“Khi tôi quyết định hẹn gặp cô lần đầu tiên”, ông ta nói, “lẽ ra tôi phải cho cô biết địa chỉ của tôi, nhưng tôi lo là cô có thể bất chấp yêu cầu của tôi và đưa những người khó chịu theo cùng. Cho nên tôi mạn phép thu xếp cuộc hẹn sao cho người của tôi là Williams có thể gặp cô trước. Tôi hoàn toàn tin tưởng vào sự thận trọng của anh ta và anh ta đã được lệnh là nếu thấy không thỏa đáng thì không xúc tiến chuyện này nữa. Xin cô thứ lỗi cho những biện pháp phòng xa này, nhưng tôi là người sống có phần kín đáo, và thậm chí có thể nói tôi là người có học thức, tinh tế; và với tôi thì không có gì mất thẩm mĩ cho bằng một gã cảnh sát. Bản tính tôi là luôn xa lánh mọi hình thức duy vật chủ nghĩa sống sượng. Tôi hiếm khi tiếp xúc với đám đông lỗ mãng. Như cô thấy đó, tôi sống trong một môi trường ít nhiều có phần tao nhã bao quanh. Tôi có thể tự xem mình là một nhà bảo trợ nghệ thuật. Đó là nhược điểm của tôi. Bức phong cảnh này là tranh Corot[47] chính hiệu đó, và tuy một người mộ điệu có thể hồ nghi về bức Salvator Rosa[48] kia nhưng nhất định họ sẽ không chút thắc mắc về bức Bouguereau[49] ở đây. Tôi thiên về trường phái hiện đại Pháp.”

“Xin thứ lỗi, thưa ông Sholto”, cô Morstan lên tiếng, “nhưng tôi đến đây theo yêu cầu của ông để biết đôi điều ông muốn kể lại. Giờ đã muộn rồi và tôi mong là cuộc hội kiến này càng ngắn gọn càng tốt.”

“Chí ít cũng phải mất thêm một khoảng thời gian”, ông ta đáp, “vì chúng ta chắc chắn còn phải tới Norwood gặp anh Bartholomew nữa. Tất cả chúng ta sẽ cùng đi và thử xem chúng ta có thuyết phục được anh Bartholomew chăng. Anh ấy rất tức giận vì tôi đã làm theo cách mà tôi thấy chính đáng. Đêm qua tôi đã to tiếng với anh ấy. Quý vị không thể tưởng tượng nổi khi tức giận thì anh ấy ghê gớm như thế nào đâu.”

“Nếu phải đi tới Norwood thì có lẽ chúng ta nên khởi hành ngay thì hơn”, tôi đánh bạo đề nghị.

Ông Thaddeus Sholto cười ầm đến đỏ mặt tía tai. “Thế không được đâu”, ông ta cao giọng. “Tôi không biết anh ấy sẽ nói gì nếu như tôi đưa quý vị đến bất thình lình như vậy. Không, tôi phải chuẩn bị bằng cách cho quý vị thấy tất cả chúng ta có liên quan lẫn nhau ra sao. Trước hết, tôi phải nói là chính tôi cũng không hiểu nhiều điểm trong câu chuyện này. Tôi chỉ có thể trình bày với quý vị những sự việc mà chính tôi biết thôi. Như quý vị đã đoán biết, cha tôi là thiếu tá John Sholto, từng ở trong quân đội Ấn Độ. Ông ấy về hưu khoảng mười một năm trước, và sống ở biệt trang Pondicherry vùng Thượng Norwood. Cha tôi đã phất lên ở Ấn Độ và mang về đây một số tiền đáng kể, một bộ sưu tập nhiều vật lạ quý giá, và một toán gia nhân bản xứ. Với những lợi thế đó, cha tôi mua cho mình một ngôi nhà và sống hết sức xa hoa. Ông chỉ có hai người con là người anh sinh đôi Bartholomew và tôi.

Tôi còn nhớ rõ cơn chấn động nảy sinh từ vụ đại úy Morstan mất tích. Chúng tôi đọc các tường trình trên báo chí và biết người đó là bạn của cha tôi, chúng tôi vô tư bàn tán về vụ này ngay trước mặt cha. Cha tôi cũng tham gia những cuộc phỏng đoán của chúng tôi vì chuyện gì có thể đã xảy ra. Không một lúc nào chúng tôi hồ nghi rằng cha mình giấu kín trong lòng toàn bộ bí mật, là chỉ có mỗi mình ông biết rõ số phận của Arthur Morstan. Thế nhưng chúng tôi biết chắc là một bí mật nào đó, một nguy cơ có thực, đang đe dọa cha mình, ông rất sợ đi ra ngoài một mình, và ông luôn luôn sử dụng hai võ sĩ quyền Anh làm người gác cổng ở biệt trang Pondicherry. Một trong hai võ sĩ chính là Williams, người đánh xe cho quý vị tối nay. Anh ta từng là vô địch quyền Anh hạng nhẹ toàn quốc. Cha chúng tôi không bao giờ cho biết ông lo sợ điều gì, nhưng đặc biệt ông rất ác cảm đối với người nào có chân gỗ. Có một lần ông đã lấy súng lục bắn vào một người có chân gỗ nhưng hóa ra đó lại là một thương nhân vô hại đang đi huy động đơn đặt hàng. Chúng tôi phải chi một khoản tiền lớn để bưng bít vụ này. Anh tôi và tôi thường nghĩ đó chỉ là một thói hoang tưởng của cha mình nhưng nhiều chuyện xảy ra đã khiến chúng tôi thay đổi ý kiến.

Khoảng đầu năm 1882 cha tôi nhận được một lá thư gửi từ Ấn Độ khiến ông hết sức kinh hãi. Ông suýt ngất xỉu ngay bàn điểm tâm khi mở thư ra đọc và từ hôm đó ông ngã bệnh luôn cho tới khi chết. Trong thư viết gì chúng tôi chẳng bao giờ được biết nhưng khi cha tôi cầm thư trong tay thì tôi có thể nhìn thấy đó là một bức thư ngắn viết bằng nét chữ nguệch ngoạc. Cha tôi đã đau ốm nhiều năm vì chứng phù lá lách nhưng kể từ đó sức khỏe của ông suy sụp rất nhanh, và cho đến cuối tháng 4 chúng tôi được báo là cha tôi đã hết mọi hi vọng, và ông muốn gặp chúng tôi lần cuối.

Khi chúng tôi bước vào phòng cha thì ông đang ngồi giữa mớ gối đỡ và thở nặng nhọc. Ông khẩn khoản bảo chúng tôi khóa trái cửa lại và đứng hai bên giường của ông. Rồi nắm chặt tay chúng tôi, ông thuật lại một câu chuyện chấn động, bằng giọng nói đứt quãng vì cảm xúc lẫn đau đớn. Tôi sẽ cố thuật lại cho quý vị nghe bằng chính lời lẽ của cha tôi. Ông nói: ‘Ta chỉ có một chuyện canh cánh trong lòng vào giây phút sau cùng này. Đó là cách ta đối xử với đứa con gái mồ côi tội nghiệp của Morstan. Lòng tham đáng nguyền rủa vốn là tội lỗi ám ảnh suốt đời ta đã khiến ta chiếm đoạt phần kho báu của con bé; ít nhất một nửa kho báu ấy lẽ ra phải thuộc về nó. Ấy thế mà chính bản thân ta lại chẳng hề sử dụng đến phần của cải ấy, cái thói tham lam đúng là mù quáng và ngu xuẩn biết bao. Chỉ riêng cảm giác được sở hữu nó thôi đã khiến ta không đành lòng chia sẻ với ai khác. Hãy nhìn chuỗi ngọc trai nặng trĩu ở đằng sau chai thuốc kí ninh kia. Thậm chí ta cũng không cam tâm rời xa nó được, mặc dù ta đã lấy nó ra với ý đồ sẽ gửi cho con bé. Con trai của ta, hai con sẽ phải chia cho con bé ấy một phần thỏa đáng của kho báu Agra. Nhưng chừng nào ta chưa chết thì khoan gửi cho nó cái gì cả, ngay cả chuỗi hạt kia. Xét cho cùng thì nhiều kẻ bệnh tật nặng như thế này cũng bình phục được mà.’

‘Ta sẽ cho các con biết Morstan đã chết như thế nào.’ Cha tôi kể tiếp. ‘Morstan đã bị đau tim suốt nhiều năm nhưng giấu không cho ai hay. Chỉ mình ta biết mà thôi. Lúc còn ở Ấn Độ, ông ấy và ta, qua hàng loạt sự việc lạ thường, đã sở hữu được một kho báu lớn. Ta đã mang hết về Anh quốc, và vào cái đêm Morstan về tới nơi thì ông ấy đi thẳng tới đây để đòi lại phần của mình, ông ấy đi bộ từ nhà ga đến và được gia nhân trung thành Lal Chowdar của ta đưa vào; Lal Chowdar giờ đã chết rồi. Morstan và ta bất đồng ý kiến về chuyện chia phần kho báu và hai bên bắt đầu lời qua tiếng lại nóng nảy. Trong cơn tức giận bột phát, Morstan nhảy bật khỏi ghế rồi đột ngột ép chặt bàn tay vào bên hông, mặt bỗng tím tái, rồi ông ấy ngã ngửa ra sau, va đầu vào góc rương châu báu. Khi ta khom người xuống xem xét thì kinh hãi thay, ta thấy ông ấy đã chết.

Suốt một hồi lâu ta cứ ngồi bần thần, không biết phải làm gì. Động lực đầu tiên của ta tất nhiên là định hô hoán cầu cứu, nhưng ta không thể không nhận thấy rằng mọi sự đều quy cho ta tội giết ông ấy. Cái chết của Morstan trong lúc cãi vã, vết cắt sâu trên đầu ông ấy, đều rành rành chống lại ta. Thêm nữa, không thể có một cuộc điều tra chính thức nào mà lại không khơi ra vài chi tiết về chuyện kho báu, chuyện mà ta hết lòng muốn giữ bí mật. Morstan đã bảo ta là không một người nào biết ông ấy đi đâu. Có lẽ bây giờ lại càng không cần thiết cho bất kì ai biết chuyện. Ta vẫn còn đang nghĩ ngợi thì ngước nhìn lên, ta thấy tên gia nhân Lal Chowdar đứng ngay ngưỡng cửa. Nó kín đáo vào phòng và chốt cánh cửa lại sau lưng. Nó nói: ‘Đừng sợ, thưa sahib. Không ai biết là ngài đã giết ông ấy đâu. Hãy giấu nhẹm xác ông ấy đi thì ai mà biết được?’ Ta nói: ‘Ta không giết ông ấy’. Lal Chowdar lắc đầu và mỉm cười bảo: ‘Con nghe hai người cãi nhau, và con nghe tiếng cú đánh. Nhưng con kín miệng lắm. Mọi người trong nhà đã ngủ hết rồi. Ngài và con hãy cùng nhau đưa ông ấy đi.’ Thế là đủ cho ta quyết định. Ngay cả gia nhân của ta mà còn không tin ta vô tội thì làm sao ta còn hi vọng điều gì tốt đẹp khi ra hầu tòa trước mười hai gã lái buôn ngu ngốc ngồi ở ghế bồi thẩm đoàn chứ? Lal Chowdar và ta tống khứ cái xác chết trong đêm đó, và chỉ vài ngày sau các nhật báo London đã đăng toàn chuyện mất tích bí ẩn của đại úy Morstan. Qua những gì ta kể, hai con sẽ thấy là ta không có lỗi gì trong chuyện này. Ta chỉ có lỗi là đã giấu nhẹm không chỉ xác chết mà còn cả kho báu này, và ta đã chiếm giữ cả phần chia của Morstan lẫn phần của ta. Cho nên ta muốn hai con phải bồi hoàn. Hãy ghé tai vào miệng ta. Kho báu được cất giấu ở…!’

Đúng lúc đó sắc mặt cha tôi biến đổi đầy kinh hãi, hai mắt trợn trừng dại hẳn đi, mồm há hốc, và ông hét lên bằng một giọng mà tôi không thể nào quên: ‘Đuổi hắn đi! Hãy vì Chúa mà đuổi hắn đi!’ Cả hai anh em tôi quay lại nhìn chăm chăm vào khung cửa sổ phía sau lưng nơi ánh mắt cha tôi đang dán chặt. Từ trong bóng tối một khuôn mặt đang nhìn về phía chúng tôi. Chúng tôi thấy rõ cái mũi trắng bệch ngay nơi nó tì sát vào ô kính. Đó là một bộ mặt râu tóc bờm xờm với đôi mắt man dại tàn bạo và bộc lộ dã tâm tột cùng. Anh tôi và tôi lao tới cửa sổ nhưng kẻ đó đã biến mất. Khi chúng tôi quay lại, đầu cha tôi đã gục xuống và mạch đã ngừng đập.

Đêm ấy chúng tôi lục soát khu vườn nhưng không thấy dấu vết gì của kẻ đột nhập, ngoại trừ một dấu chân duy nhất trong bồn hoa ngay dưới khung cửa sổ. Nếu không có dấu vết đó thì chúng tôi đã cho rằng trí tưởng tượng của mình đã vẽ ra cái bản mặt hung tợn, man rợ kia. Tuy nhiên, liền sau đó chúng tôi lại có thêm bằng chứng khác và đáng chú ý hơn về chuyện có nhiều kẻ bí mật đang ngấm ngầm hoạt động quanh chúng tôi. Sáng ra chúng tôi thấy cửa phòng cha mở toang, tủ kệ và rương hòm bị lục tung, trên ngực cha ghim một mảnh giấy ghi dòng chữ ‘Dấu bộ tứ’ viết nguệch ngoạc. Chúng tôi không hề biết mấy chữ đó có ý nghĩa gì, cũng như ai là kẻ thăm viếng bí mật đó. Trong khả năng phán đoán của chúng tôi, thực tế không có tài sản nào của cha bị đánh cắp dù mọi thứ đều bị đảo lộn. Tất nhiên hai anh em tôi cho rằng cái biến cố kì quặc này có liên quan đến nỗi sợ đã ám ảnh cha suốt cuộc đời, nhưng tất cả đối với anh em tôi vẫn hoàn toàn là một bí ẩn.”

Người thấp bé kia ngừng lời để châm lại tẩu thuốc hookah rồi trầm ngâm bập phà một lúc. Cả ba chúng tôi nãy giờ ngồi chăm chú lắng nghe câu chuyện dị thường của ông ta. Nghe tới đoạn tường thuật vắn tắt về cái chết của cha mình, cô Morstan mặt tái nhợt như xác chết và có lúc tôi e là cô sẽ ngất đi. Tuy nhiên cô trấn tĩnh lại khi uống cốc nước tôi đã lặng lẽ rót cho cô từ chiếc bình pha lê Venice trên cái bàn con. Sherlock Holmes ngả lưng ra ghế, vẻ mặt lơ đãng và hai mi mắt khép hờ trên đôi mắt lim dim. Nhìn anh, tôi không thể không nhớ lại rằng đúng vào ngày hôm ấy anh đã chua chát ta thán về sự tầm thường của cuộc sống ra sao, ít nhất đây cũng là một vấn đề sẽ buộc anh phải vắt óc đến kiệt cùng. Còn ông Thaddeus Sholto nhìn từng người trong bọn chúng tôi với vẻ kiêu hãnh thấy rõ trước tác động mà câu chuyện của ông đã tạo ra, và tiếp tục nói xen kẽ giữa những hơi thuốc phả ra từ cái tẩu to quá khổ.

“Như quý vị có thể hình dung”, ông ta nói, “anh em tôi hết sức phấn khích về kho báu mà cha tôi đã nhắc đến. Suốt nhiều tuần rồi nhiều tháng trời, chúng tôi đào bới khắp vườn không chừa chỗ nào nhưng chẳng phát hiện ra manh mối gì. Thật tức điên khi nghĩ rằng cha mình chưa kịp thốt ra chỗ cất giấu ấy thì đã chết. Chúng tôi có thể đoán chừng kho báu ấy lớn đến mức nào qua chuỗi hạt mà cha đã lấy ra. Còn với chuỗi hạt thì anh Bartholomew và tôi đã có bàn luận sơ qua. Những viên ngọc này rõ ràng có giá trị lớn và anh tôi không muốn từ bỏ bởi vì, nói thật tình, anh tôi có phần nhiễm cái tật xấu của cha. Anh tôi còn e rằng nếu chúng tôi từ bỏ chuỗi hạt này thì có thể gây ra nhiều đồn đãi và cuối cùng khiến chúng tôi rắc rối. Tôi chỉ làm được mỗi một chuyện là thuyết phục anh mình cho tôi tìm địa chỉ cô Morstan và cứ cách một khoảng thời gian nhất định lại gửi cho cô từng viên ngọc rời, như thế ít ra cô ấy cũng không bao giờ cảm thấy nghèo túng.”

“Thực là tử tế”, cô bạn đồng hành của chúng tôi sốt sắng nói. “Ông thật tốt quá.”

“Chúng tôi là người nhận ủy quyền của cô”, người thấp bé kia khoát tay tỏ vẻ phản đối. “Đó là quan điểm của tôi mặc dù anh Bartholomew có thể không hoàn toàn cùng suy nghĩ đó. Bản thân chúng tôi đã có thừa tiền rồi. Tôi đâu có khao khát gì nữa. Ngoài ra, đối xử với một quý cô theo kiểu cách đáng khinh như thế thì đúng là thiếu thẩm mĩ. Le mauvais goût mène au crime.[50] Người Pháp có cách diễn đạt điều này rất tuyệt. Sự khác biệt quan điểm của anh em tôi trong chuyện này đi xa tới mức tôi nghĩ tốt nhất là phải tìm chỗ ở riêng. Thế là tôi rời khỏi biệt trang Pondicherry, đưa ông lão Khitmutgar và Williams đi cùng. Thế nhưng hôm qua tôi hay tin một chuyện cực kì quan trọng: Tìm được kho báu rồi. Tôi lập tức liên lạc với cô Morstan và chuyện còn lại chỉ là chúng ta đi tới Norwood đòi phần chia. Đêm qua tôi đã nói rõ quan điểm của mình với anh Bartholomew rồi, cho nên chúng ta sẽ là những vị khách nếu không được hoan nghênh thì cũng được chờ đợi.”

Ông Thaddeus Sholto ngừng lời và ngồi xoay trở trên chiếc trường kỉ sang trọng. Ba chúng tôi vẫn im lặng ngẫm nghĩ về đường hướng mới mà sự việc bí hiểm này đưa đẩy tới. Holmes là người đầu tiên đứng lên.

“Ông đã xử sự rất hay, thưa ông, hay từ đầu đến cuối”, anh nói. “Hi vọng chúng tôi có thể đền đáp đôi chút cho ông bằng cách làm sáng tỏ những gì ông còn chưa am tường. Nhưng như cô Morstan đã nói, lúc này đã muộn rồi và chúng ta tốt nhất nên tiến hành việc này ngay không chần chờ nữa.”

Người bạn mới quen của chúng tôi rất khoan thai cuộn tròn cái ống của bình thuốc tẩu hookah lại, rồi lấy từ sau bức mành một chiếc áo bành tô dài cài khuy bằng dây tua với cổ áo và cổ tay viền lông cừu. Ông ta cài chặt từng khuy một bất kể không khí cực kì ngột ngạt của đêm ấy và hoàn tất việc phục sức bằng cách đội lên đầu một chiếc mũ da thỏ có hai miếng phủ lòng thòng che tai. Thế là không có phần cơ thể nào của ông ta ở ngoài cả ngoại trừ bộ mặt tiều tụy luôn biến sắc. “Thể trạng của tôi hơi yếu”, ông ta vừa nói vừa dẫn đường đi qua hành lang. “Tôi lúc nào cũng phải lo lắng về bệnh tật.”

Xe ngựa đang chờ sẵn bên ngoài và chương trình của chúng tôi rõ ràng đã được bố trí từ trước bởi người xà ích khởi hành ngay lập tức với tốc độ rất nhanh. Thaddeus Sholto nói không ngừng, giọng át cả tiếng bánh xe khua vang trên đường.

“Bartholomew là người thông minh”, ông ta nói. “Quý vị nghĩ anh tôi tìm ra kho báu bằng cách nào? Anh ấy đi tới kết luận là nó phải ở đâu đó trong nhà; thế là anh ấy tính toán từng khối vuông trong ngôi nhà, đo lường mọi nơi, không bỏ sót một li một tí nào mà không soi xét. Nhờ đo đạc đủ thứ, anh tôi biết được chiều cao của cả tòa nhà là bảy mươi tư foot, nhưng cộng gộp hết lại chiều cao của từng căn phòng, tính toán cả khoảng giữa mà anh tôi đã khoan để xác định, thì tổng cộng chiều cao cũng không ngoài bảy mươi foot được. Vậy là có bốn foot không thể giải thích. Khoảng cách này chỉ có thể ở trên nóc nhà. Thế là anh tôi đục thủng một lỗ xuyên qua lớp vữa và ván trần của căn phòng cao nhất, và quả không sai, anh tôi tìm ra một gác xép nhỏ nữa ở bên trên, lâu nay được bít kín mà không ai hay biết. Ngay chính giữa gác xép này là một chiếc rương đặt trên hai xà ngang. Anh tôi hạ chiếc rương xuống qua lỗ thủng trần nhà và đó chính là kho báu. Anh ấy tính toán trị giá của số châu báu đó là không dưới nửa triệu bảng Anh.”

Nghe tới số tiền khổng lồ đó, chúng tôi trố mắt nhìn nhau. Nếu như chúng tôi có thể bảo vệ được quyền lợi cho cô Morstan thì cô ấy sẽ từ một gia sư nghèo túng biến thành một người thừa kế giàu có nhất Anh quốc. Rõ ràng đây là cơ hội để một người bạn trung thành tỏ ra hoan hỉ trước một tin tức như thế, song tôi phải xấu hổ mà nói rằng tính ích kỉ đã chế ngự cả tâm hồn và lòng tôi trĩu nặng như chì. Tôi lắp bắp mấy lời chúc mừng ngập ngừng rồi chán nản ngồi cúi gằm mặt xuống, không buồn nghe những lời lải nhải của người bạn mới quen nữa. Ông ta rõ ràng là một kẻ bị bệnh tưởng kinh niên, và tôi cứ lơ mơ nghe ông ta xổ ra liên tu bất tận đủ loại triệu chứng, nài nỉ hỏi han về thành phần và tác dụng của vô vàn thứ thuốc lang băm, ông ta còn mang theo một vài thứ thuốc đó trong chiếc hộp da bỏ trong túi. Tôi chắc chắn rằng ông ta có lẽ không nhớ được một câu trả lời nào của tôi vào đêm hôm đó. Còn Holmes tuyên bố rằng anh đã nghe lỏm được tôi cảnh báo Thaddeus Sholto về mối nguy hiểm vô cùng nếu uống nhiều hơn hai giọt dầu thầu dầu, nhưng lại khuyên uống mã tiền liều cao hơn để giúp giảm đau. Dù sao đi nữa tôi thấy dễ chịu hẳn khi cỗ xe dừng phắt lại và người xà ích nhảy xuống mở cửa.

“Thưa cô Morstan, đây là biệt trang Pondicherry”, ông Thaddeus Sholto vừa nói vừa đưa tay đón cô xuống xe.

5
Thảm kịch ở biệt trang Pondicherry

Khi chúng tôi tới chặng cuối của cuộc phiêu lưu trong đêm thì đã gần 11 giờ. Chúng tôi đã bỏ lại sương mù ẩm ướt của đô thành sau lưng và màn đêm lúc này khá quang đãng. Một làn gió ấm thổi từ hướng tây, những tầng mây nặng trĩu chầm chậm dịch chuyển ngang trời và thỉnh thoảng nửa vầng trăng ghé mặt qua những kẽ mây. Màn đêm quang đãng nên tầm nhìn cũng được một quãng xa nhưng Thaddeus Sholto vẫn tháo chiếc đèn bên hông xe ngựa xuống để soi cho chúng tôi rõ đường đi hơn.

Biệt trang Pondicherry đứng tách biệt giữa khu đất bao quanh là tường đá rất cao, bên trên có gắn mảnh thủy tinh. Chỉ có một cánh cửa nhỏ hẹp nẹp đai sắt là lối vào độc nhất. Người dẫn đường của chúng tôi gõ cộc cộc lên cánh cửa nghe lạ tai như kiểu gõ của bưu tá.

“Ai đó?” Một giọng nói cộc cằn từ bên trong vang lên.

“Tôi đây, McMurdo. Tới giờ thì anh hẳn phải nhận ra cách gõ cửa của tôi chứ.”

Có tiếng lẩm bẩm rồi tiếng chìa khóa lách cách khua vang. Cánh cửa nặng nề xoay vào phía trong và một người thâm thấp, ngực nở nang, đứng chặn ngay khoảng trống hé ra, ánh đèn vàng soi sáng bộ mặt vẩu và đôi mắt hấp háy ngờ vực.

“Cậu đấy ư, cậu Thaddeus? Nhưng mấy người kia là ai? Tôi không có lệnh nào của cậu chủ liên quan tới họ cả.”

“Không có à, McMurdo? Anh làm tôi ngạc nhiên đó! Tối qua tôi đã bảo với anh tôi là tôi sẽ đưa mấy người bạn đến.”

“Cả ngày hôm nay cậu chủ không hề ra khỏi phòng, cậu Thaddeus à, và tôi không nghe dặn dò gì. Cậu biết rất rõ là tôi phải tuân theo các quy định. Tôi để cậu vào được nhưng bạn của cậu phải đứng lại đây thôi.”

Đây là một trở ngại bất ngờ. Thaddeus Sholto nhìn quanh với vẻ bất lực và bối rối. Ông nói, “Anh thật tệ quá, McMurdo! Chỉ cần tôi bảo đảm cho họ là được rồi. Còn quý cô đây nữa. Đâu thể để cho cô ấy chờ ngoài đường lộ vào giờ này được.”

“Rất tiếc, thưa cậu Thaddeus”, người gác cổng không lay chuyển mảy may. “Mấy người đó có thể là bạn cậu nhưng lại không phải là bạn của cậu chủ. Cậu ấy trả lương tôi hậu hĩnh để tôi làm phận sự và việc của tôi thì tôi phải làm. Tôi không biết ai trong mấy người bạn của cậu hết.”

“Ồ, anh có biết đấy chứ, McMurdo”, Sherlock Holmes lên tiếng, giọng thân thiện. “Tôi không nghĩ là anh lại có thể quên tôi được. Anh không nhớ gã tay mơ đã đấu với anh ba hiệp liền ở nhà Alison vào cái đêm thượng đài lạc quyên của anh cách đây bốn năm sao?”

“Sherlock Holmes đấy sao!” Gã võ sĩ kia gầm lên. “Chúa ơi! Sao tôi lại không nhận ra anh chứ? Thay vì cứ im lìm đứng đó, nếu anh bước lên và đấm một cú vào dưới hàm tôi thì tôi biết là anh ngay khỏi cần thắc mắc. Chà, anh đúng là đã bỏ phí tài năng, tiếc cho anh! Nếu hồi đó mà anh gia nhập giới chuyên nghiệp thì có lẽ đã tiến xa rồi.”

“Thấy chưa, Watson”, Holmes vừa nói vừa cười, “nếu mọi chuyện khác thất bại thì tôi vẫn còn một nghề rất ư là hợp với mình. Tôi chắc anh bạn đây bây giờ sẽ không để cho chúng ta đứng ngoài trời lạnh đâu.”

“Mời vào, thưa cậu, mời vào, cả cậu và bạn cậu”, người gác cửa đáp lời. “Hết sức xin lỗi cậu, cậu Thaddeus, nhưng lệnh rất nghiêm ngặt. Phải biết chắc bạn bè của cậu tôi mới cho vào được.”

Bên trong, một lối đi rải sỏi ngoằn ngoèo qua những khu vườn tiêu điều dẫn tới một khối nhà đồ sộ, vuông vức và buồn tẻ; toàn bộ chìm trong bóng tối ngoại trừ nơi ánh trăng rọi chiếu vào một góc nhà và thắp sáng một ô cửa sổ gác xép. Kích thước rộng lớn của tòa nhà cùng với vẻ âm u và sự im lặng chét chóc của nó làm ớn lạnh tâm can. Ngay cả Thaddeus Sholto cũng có vẻ bất an và chiếc đèn cứ run rẩy, chao đảo trong tay ông ta.

“Sao kì lạ quá”, ông nói. “Phải có nhầm lẫn gì đây. Rõ ràng tôi đã bảo Bartholomew là chúng ta sẽ đến đây, thế mà cửa sổ phòng anh ấy lại chẳng có đèn đóm gì cả. Tôi không biết sao lại thế này.”

“Ông ấy lúc nào cũng canh gác cơ ngơi như thế à?” Holmes hỏi.

“Đúng vậy, anh ấy làm theo lệ của cha tôi. Anh ấy là con cưng mà, ông biết rồi đó, và lắm lúc tôi cho rằng cha có thể đã nói cho anh tôi nhiều điều mà tôi không biết. Cửa sổ trên cao, chỗ ánh trăng chiếu vào chính là phòng của Bartholomew đó. Phòng khá sáng sủa nhưng bên trong không hề thắp đèn, tôi nghĩ vậy.”

“Không sai”, Holmes nói. “Nhưng tôi thấy có ánh sáng ở ô cửa sổ nhỏ bên cạnh cửa chính.”

“À, đó là phòng quản gia. Bà lão Bernstone ngủ ở đó. Bà ta có thể cho chúng ta biết rõ mọi chuyện. Nhưng có lẽ quý vị cảm phiền chờ ở đây một vài phút nhé, vì nếu tất cả chúng ta cùng vào một lượt mà bà ta không hề biết trước thì bà sẽ phát hoảng lên đó. Suỵt! Cái gì thế?”

Ông ta run rẩy giơ cao đèn, cho đến khi những quầng sáng lập lòe, chập chờn tứ phía bao quanh chúng tôi. Cô Morstan nắm chặt cổ tay tôi và cả bọn chúng tôi đứng im, tim đập dồn, căng tai nghe ngóng. Từ ngôi nhà đen đúa to lớn kia vẳng ra những âm thanh buồn bã và ai oán nhất phá vỡ màn đêm tĩnh mịch - tiếng khóc rên the thé, nấc nghẹn của một người đàn bà đang khiếp đảm.

“Đó là tiếng bà Bernstone”, Thaddeus Sholto nói. “Trong nhà chỉ có mỗi bà ấy là phụ nữ. Chờ ở đây. Tôi sẽ quay lại ngay.” Ông hấp tấp chạy tới cánh cửa và gõ theo cách đặc biệt của mình. Chúng tôi nhận ra bóng một bà già cao gầy ra đón và mừng cuống quýt khi thấy mặt ông ta.

“Ôi, cậu Thaddeus, thưa cậu, có cậu đến tôi mừng quá! Có cậu đến tôi mừng quá, cậu Thaddeus ơi!” Bà già cứ lặp đi lặp lại những lời hân hoan ấy cho đến khi cánh cửa khép lại và tiếng nói của bà bị bóp nghẹn thành một âm thanh đều đều rồi tắt lịm dần.

Người dẫn đường đã để lại đèn cho chúng tôi. Holmes từ từ giơ đèn lên soi một vòng rồi chăm chú quan sát ngôi nhà và những đống rác vĩ đại chất ngổn ngang khắp vườn tược. Cô Morstan và tôi đứng bên nhau, bàn tay cô nằm trong bàn tay tôi. Tình yêu là một xúc cảm huyền ảo thần kì xiết bao, vì trước hôm đó, chúng tôi vốn chưa hề gặp mặt nhau, chưa hề trao gửi một lời hay thậm chí một cái nhìn cảm mến, ấy vậy mà trong giờ khắc tai biến này những bàn tay lại bất giác kiếm tìm nhau. Tôi cứ lấy làm lạ về điều ấy cho tới tận bây giờ, nhưng vào lúc đó dường như việc tự nhiên nhất là tôi cứ bộc lộ như thế, và như cô sau này vẫn thường nói với tôi, bản năng cũng thôi thúc cô nương tựa vào tôi để được chở che và an ủi. Như hai đứa trẻ, chúng tôi cứ đứng nắm tay nhau như thế và thấy lòng bình an bất chấp mọi thứ đen tối bao quanh.

“Quả là một chỗ kì lạ!” Cô vừa nói vừa nhìn quanh.

“Trông cứ như tất cả chuột chũi của Anh quốc đã được thả rông ở đây. Tôi từng thấy một cảnh tương tự ở một sườn đồi gần Ballarat[51] nơi những người đi tìm vàng đã đào bới.”

“Thì cùng mục đích mà”, Holmes nói. “Đây là dấu vết của những kẻ đi tìm kho báu. Hai người phải nhớ là họ đã tìm kiếm suốt sáu năm nay. Thảo nào mà vườn tược trông cứ như hầm mỏ thế này.”

Ngay lúc đó, cửa chính căn nhà bật mở toang và Thaddeus Sholto chạy ra, hai bàn tay vung về phía trước, đôi mắt đầy kinh hoàng. “Bartholomew gặp chuyện chẳng lành rồi!” Ông ta kêu to. “Tôi sợ quá! Thần kinh tôi không chịu nổi!” Quả thực ông ta đã khóc muốn sưng mắt vì sợ, bộ mặt yếu đuối rúm ró nhô ra từ cái cổ áo lông cừu vĩ đại kia lồ lộ vẻ cầu khẩn bất lực của một đứa bé kinh hãi.

“Vào nhà đi”, Holmes nói với giọng dứt khoát, kiên quyết.

“Vâng, ngay cho!” Thaddeus Sholto nài xin. “Tôi thực sự không biết phải làm gì nữa.”

Tất cả chúng tôi theo ông ta vào phòng của bà quản gia ở bên tay trái của hành lang chính. Bà già đang quýnh quáng đi tới đi lui với vẻ mặt sợ hãi vì những ngón tay vặn xoắn run rẩy, nhưng sự xuất hiện của cô Morstan dường như có tác dụng khiến bà bình tâm hơn.

“Chúa ban phước cho gương mặt dịu dàng, bình hòa của cô!” Bà thốt lên, kèm một tiếng nức nở hoảng hốt. “Gặp cô tôi nhẹ cả người. Ôi, khổ thân tôi cả ngày hôm nay!”

Cô bạn của chúng tôi vỗ về bàn tay gầy guộc, lam lũ của bà và thì thầm mấy lời an ủi ân cần của phụ nữ khiến hai gò má tái nhợt cắt không còn giọt máu của bà hồng hào trở lại.

“Cậu chủ cứ tự giam mình trong phòng và không chịu trả lời tôi”, bà giải thích. “Tôi đã chờ suốt ngày để nghe cậu chủ gọi vì cậu thường thích ở một mình, nhưng một giờ trước tôi sợ có chuyện gì chẳng lành nên tôi tới nhìn qua lỗ khóa. Cậu phải lên trên đó đi, cậu Thaddeus, cậu phải lên mà xem tận mắt đi. Tôi đã từng biết cậu Bartholomew Sholto vui buồn ra sao suốt mười năm nay nhưng tôi chưa hề thấy cậu chủ lại có vẻ mặt như thế bao giờ.”

Sherlock Holmes đón lấy ngọn đèn và đi trước dẫn đường vì Thaddeus Sholto đã phát hoảng tới mức người run cầm cập, hai hàm răng đánh vào nhau lập cập không ngừng. Khi lên cầu thang, tôi phải luồn tay xốc nách người thấp bé kia vì hai đầu gối ông ta run lẩy bẩy muốn ngã quỵ. Có hai lần trong khi đi lên, Holmes móc chiếc kính lúp trong túi ra vẻ cẩn thận xem xét những dấu vết mà đối với tôi chẳng khác gì những vết bụi không hình thù trên tấm thảm xơ dừa trải cầu thang. Anh cứ bước thong thả từng bậc một, tay soi đèn, ánh mắt sắc sảo quan sát hai bên. Cô Morstan ở lại với bà quản gia hốt hoảng.

Cầu thang thứ ba kết thúc ở một lối đi thẳng khá dài, phía bên phải là tấm thảm tranh lớn của Ấn Độ còn bên trái là ba cánh cửa. Holmes đi theo đường ấy cũng với cung cách từ tốn và cẩn thận ban nãy, trong khi chúng tôi bám sát gót anh, bóng đen của chúng tôi đổ dài xuống hành lang sau lưng. Cánh cửa thứ ba là nơi chúng tôi cần đến. Holmes gõ cửa mà không thấy ai trả lời, rồi anh xoay tay nắm thử đẩy mạnh. Nhưng cửa đã khóa trái ở bên trong. Khi tì sát ngọn đèn vào ổ chúng tôi thấy cửa được khóa bởi một cái chốt rất to và chắc. Tuy nhiên, chìa đã được vặn sang một bên và lỗ khóa không hoàn toàn bị bịt kín. Sherlock Holmes khom người ghé mắt qua lỗ khóa rồi đứng bật dậy ngay lập tức, hít mạnh một hơi.

“Trong này có gì đó khủng khiếp lắm, Watson”, anh nói, vẻ xúc động hơn hẳn những lần tôi đã từng thấy anh bộc lộ. “Theo anh thì sao?”

Tôi khom xuống lỗ khóa rồi kinh hoàng thoái lui. Ánh trăng đang chiếu vào căn phòng đó, và bên trong ngập tràn một ánh sáng lờ mờ, ma mị. Nhìn thẳng về phía tôi là một bộ mặt trông như lơ lửng vì toàn bộ phía dưới đều chìm trong bóng tối - bộ mặt của chính ông bạn Thaddeus. Cũng vầng trán cao bóng loáng ấy, cũng mớ tóc hung đỏ bờm xờm ấy, cũng sắc mặt tái nhợt ấy. Thế nhưng nét mặt lại cứng đơ thành một diệu cười kinh dị, một bộ dạng cười nhe răng bất động và phi tự nhiên mà trong căn phòng tĩnh mịch dưới ánh trăng này nó khiến thần kinh rúng động hơn bất kì vẻ mặt cau có hay méo xệch nào. Gương mặt ấy giống hệt anh bạn thấp bé của chúng tôi tới mức tôi phải ngoảnh nhìn lại để chắc chắn là ông ta thực sự đang ở cùng chúng tôi. Sau đó tôi mới nhớ lại ông ta đã từng cho chúng tôi biết là mình có một người anh song sinh.

“Kinh khủng quá!” Tôi bảo Holmes. “Phải làm gì đây?”

“Phải phá cửa vào trong”, anh đáp và xô người vào cánh cửa, vận hết sức lực dồn về phía ổ khóa. Cánh cửa rên rỉ, kèn kẹt, nhưng không nhượng bộ. Cả hai chúng tôi cùng xô người tới một lần nữa và lần này cánh cửa đột ngột bật ra, và chúng tôi thấy mình đang ở bên trong căn phòng của Bartholomew Sholto.

Có vẻ như phòng này đã được trang bị để làm một phòng thí nghiệm hóa học. Hai hàng chai lọ có nút đậy bằng thủy tinh xếp dài trên bức tường đối diện cánh cửa, và trên cái bàn bừa bộn đủ thứ đèn Bunsen, ống nghiệm và bình cổ cong. Ở các góc phòng là những bình lớn có vỏ bọc đặt trong các giỏ đan bằng cây liễu gai. Một bình có lẽ đã rò rỉ hay bị vỡ bởi vì một chất lỏng màu thâm đen đã từ đó chảy ra thành vũng nhỏ, và bầu không khí nồng một mùi hăng hăng đặc biệt giống như mùi hắc ín. Ở một phía gian phòng là chiếc thang dựng giữa đống thạch cao và gỗ lát trần vung vãi, bên trên là một lỗ hổng đục thủng trần nhà đủ rộng cho một người chui qua. Dưới chân thang vứt bừa một cuộn dây thừng dài.

Cạnh cái bàn là một ghế bành bằng gỗ, chủ nhân của ngôi nhà ngồi bất động trên ghế, đầu gục sang vai trái và trên mặt là nụ cười ma quái bí hiểm đó. Người ông ta lạnh cứng và rõ ràng đã chết từ nhiều giờ trước. Tôi thấy hình như không chỉ nét mặt mà cả tay chân của ông ta đều vặn vẹo, co quắp hết sức dị thường. Trên mặt bàn, cạnh bàn tay người chết là một đồ vật kì lạ - một cái chày vồ nhẵn bóng màu nâu, ở đầu là viên đá giống như đầu búa, được buộc vào bằng dây bện thô sơ. Bên cạnh là mảnh giấy được xé từ tờ giấy viết thư, ghi nguệch ngoạc mấy chữ. Holmes nhìn qua rồi đưa mảnh giấy cho tôi. “Anh xem đi”, anh nói và nhướng mày đầy ý nghĩa.

Dưới ánh sáng ngọn đèn xách tay, tôi đọc và rùng mình kinh hãi - “Dấu bộ tứ”. “Nhân danh Chúa, chuyện này có nghĩa gì chứ?” Tôi hỏi.

“Có nghĩa là án mạng đấy”, anh vừa nói vừa khom người bên xác chết. “À, đúng như tôi nghĩ. Nhìn này!” Anh chỉ cho tôi thấy một vật giống như một cái gai dài, thâm đen, cắm vào da ngay phía trên tai.

“Trông như cái gai”, tôi nói

“Đúng vậy. Anh có thể nhổ nó ra. Nhưng cẩn thận đấy, vì gai đã tẩm độc.”

Tôi đưa ngón cái và ngón trỏ nhón lấy cái gai. Nó rút khỏi lớp da dễ dàng tới mức hầu như không để lại dấu vết gì. Chỉ có một đốm máu nhỏ xíu cho thấy nơi đã bị đâm.

“Chuyện này lại càng bí ẩn không thể hiểu nổi đối với tôi”, tôi nói. “Mọi thứ càng thêm mù mịt thay vì sáng tỏ thêm.”

“Ngược lại”, anh đáp, “sự việc càng lúc càng rõ ràng. Tôi chỉ cần vài mắt xích còn thiếu nữa là xâu kết được toàn bộ sự việc.”

Chúng tôi cơ hồ quên mất sự hiện diện của người bạn đồng hành kể từ lúc chúng tôi đi vào căn phòng này. Thaddeus vẫn còn đứng ở ngưỡng cửa, hoàn toàn kinh hãi, hai bàn tay vặn vẹo vào nhau và ông ta cứ rên rỉ một mình. Nhưng bất thình lình, ông ta bật ra một tiếng hét lanh lảnh đầy tức tối.

“Mất kho báu rồi!” Ông la lên. “Chúng nó cướp kho báu của anh tôi rồi! Đó là cái lỗ mà chúng tôi đã hạ cái rương xuống. Tôi đã giúp anh tôi làm mà! Tôi là người cuối cùng gặp anh tôi! Tôi đã để anh tôi ở lại đây đêm qua, và tôi còn nghe anh ấy khóa cửa khi tôi đi xuống cầu thang.”

“Lúc đó là mấy giờ?”

“10 giờ. Bây giờ anh tôi chết rồi, cảnh sát sẽ tới đây, và tôi sẽ bị tình nghi nhúng tay vào vụ này. Ôi, đúng thế, tôi biết chắc mà. Nhưng quý vị không nghĩ vậy phải không? Nhất định là các ông không nghi là tôi làm đấy chứ? Nếu tôi làm thì sao tôi lại có thể đưa các ông đến đây? Ôi chao! Ôi chao! Tôi sắp phát điên tới nơi rồi!” Thaddeus cứ co giật hai cánh tay và giậm chân thình thịch trong một cơn mê loạn như động kinh.

“Ông không việc gì phải sợ hãi, ông Sholto”, Holmes lên tiếng và ân cần đặt tay lên vai ông ta. “Hãy nghe lời tôi, đánh xe xuống đồn báo cảnh sát đi. Hãy đề nghị giúp đỡ họ bằng mọi cách. Chúng tôi sẽ chờ ở đây cho đến khi ông quay lại.”

Người thấp bé kia làm theo trong trạng thái gần như u mê, và trong bóng tối chúng tôi nghe tiếng ông trượt chân suýt ngã dưới cầu thang.

6
Sherlock Holmes diễn giảng

“Này, Watson”, Holmes vừa nói vừa xoa bàn tay vào nhau, “chúng ta được nửa giờ tự do đấy. Hãy tận dụng đi. Như tôi đã nói với anh, vụ này đối với tôi hầu như đã đầy đủ dữ kiện, nhưng chúng ta không được sai lầm vì quá tự tin. Bây giờ vụ này đã có vẻ đơn giản nhưng có thể còn ẩn chứa điều gì đó sâu xa hơn.”

“Đơn giản?” Tôi thốt lên.

“Đúng”, anh nói với giọng điệu của một vị giáo sư lãnh đạm đang giảng bài trước lớp học. “Anh cứ ngồi ở góc phòng đó nhé, để dấu chân của anh khỏi làm phức tạp vấn đề. Bây giờ làm việc! Trước hết, chúng đến bằng cách nào và chúng đi bằng cách nào? Cửa ra vào từ đêm qua đã không hề mở ra. Còn cửa sổ thì sao?” Anh cầm đèn đi tới cửa sổ, miệng lẩm bẩm nêu ra những kết quả quan sát nhưng anh nói với chính mình hơn là nói với tôi. “Cửa sổ cài chốt phía trong. Khung cửa chắc chắn. Cạnh cửa không có bản lề. Ta thử mở ra xem, gần đấy không có ống nước nào. Mái nhà xa ngoài tầm với. Tuy vậy có kẻ đã leo qua cửa sổ. Đêm qua trời mưa nhỏ. Đây này, trên bệ cửa sổ còn dính đất của một dấu chân. Còn đây là một dấu bùn đất hình tròn, rồi trên sàn nhà đây này, rồi cạnh cái bàn cũng có nữa. Nhìn đi, Watson! Quả là một chứng cứ rất tuyệt.”

Tôi nhìn những dấu bùn đất hình tròn rõ nét. “Đây đâu phải dấu chân.” Tôi nói.

“Dấu ấy có giá trị đối với chúng ta hơn là dấu chân nhiều lắm. Đấy là dấu của một cái chân gỗ. Anh xem đây, trên bệ cửa này là dấu giày, một chiếc ghệt lớn đóng gót kim loại to bản, và bên cạnh là dấu tròn của cái chân gỗ.”

“Chính là người có chân gỗ.”

“Đúng thế. Nhưng còn một kẻ khác nữa, một kẻ tòng phạm rất lành nghề và đắc dụng. Anh có thể leo trên bức tường đó được không, bác sĩ?”

Tôi nhìn qua cánh cửa sổ mở. Vầng trăng vẫn soi sáng ngôi nhà theo hướng cũ. Chúng tôi đang đứng cách mặt đất sáu mươi foot và từ chỗ tôi đứng tôi không nhìn thấy một chỗ nào có thể bám chân hay một khe hở nào trên bức tường gạch này.

“Chắc chắn không thể nào leo được”, tôi đáp.

“Nếu không có trợ giúp thì đúng là thế. Nhưng giả sử anh có một người bạn ở trên này thả xuống cho anh sợi dây thừng to chắc mà tôi thấy trong góc phòng, buộc chặt một đầu dây vào cái móc lớn ở trên tường này. Đấy, tôi nghĩ nếu anh là người nhanh nhẹn thì anh vẫn có thể leo lên được, dù có chân gỗ hay chân gì đi nữa. Tất nhiên anh cũng phải ra đi theo cách đó, và đồng minh của anh sẽ kéo dây lên, tháo khỏi móc, đóng cửa sổ, chốt lại bên trong, rồi tẩu thoát theo ngả hắn ta đã đi vào lúc đầu. Có một chi tiết tuy nhỏ nhưng cũng cần lưu ý”, anh vừa nói tiếp vừa mân mê sợi dây thừng, “đó là người bạn chân gỗ của chúng ta cho dù giỏi leo trèo nhưng lại không phải là thủy thủ chuyên nghiệp. Hai bàn tay hắn ta không hề chai sần. Kính lúp của tôi cho thấy nhiều dấu máu, nhất là về phía cuối sợi dây, từ đó tôi kết luận là hắn ta đã tuột xuống nhanh đến độ tróc cả một mảng da bàn tay.”

“Tất cả đều hợp lí”, tôi nói, “nhưng có một điều lại càng khó hiểu hơn bao giờ hết. Tên đồng lõa bí ẩn này thì sao? Làm sao hắn vào phòng này được chứ?”

“Đúng, tên đồng lõa!” Holmes lập lại với vẻ trầm ngâm. “Tên này có nhiều chi tiết thú vị. Chính hắn đã khiến vụ này vượt xa trình độ tầm thường. Tôi cho rằng hắn đã tạo ra bước tiến lớn trong biên niên sử tội phạm ở nước ta, mặc dù có thể liên tưởng đến nhiều vụ tương tự ở Ấn Độ, và nếu như tôi nhớ không lầm, thì cả từ Senegambia[52] nữa.”

“Thế thì hắn vào bằng ngả nào chứ?” Tôi lặp lại. “Cửa phòng khóa, cửa sổ không thể trèo lên. Không lẽ chui qua ống khói ư?”

“Vì lò sưởi quá nhỏ”, anh đáp. “Tôi đã cân nhắc khả năng đó rồi.”

“Vậy thì bằng cách nào?” Tôi vẫn khăng khăng.

“Anh không chịu áp dụng những quy tắc của tôi”, anh lắc đầu nói. “Tôi thường bảo anh là khi đã loại trừ hết những điều bất khả, thì điều gì còn lại, cho dù phi lí tới đâu, nhất định phải là sự thật! Chúng ta biết là kẻ này không đi qua cửa chính, cửa sổ hay ống khói. Chúng ta cũng biết là hắn không thể nào ẩn nấp trong phòng này, bởi không có chỗ nào khả dĩ ẩn nấp được. Nếu vậy thì hắn từ đâu đến?”

“Hắn đi qua cái lỗ thủng trên mái nhà?” Tôi kêu lên.

“Đương nhiên là thế. Hắn ta hẳn phải theo ngả đó. Nếu anh vui lòng cầm cái đèn giúp tôi, chúng ta sẽ mở rộng phạm vi điều tra sang căn phòng bên trên, căn phòng bí mật nơi cất giấu kho báu.”

Anh trèo lên thang rồi mỗi tay bám lấy một xà nhà, anh đu người lên căn gác xép áp mái. Sau đó, anh nằm sấp xuống đưa tay đón lấy ngọn đèn và cầm đèn cho tôi trèo lên theo.

Căn phòng này dài chừng mười foot, còn chiều kia khoảng sáu foot. Sàn phòng chính là những xà nhà ở giữa lát ván trần, trét thạch cao, cho nên khi đi ta phải bước từ xà này sang xà kia. Mái dựng thành chóp nhọn và rõ ràng là mặt trong mái nhà. Không hề có đồ đạc gì cả và bụi bặm tích tụ theo tháng năm đóng dày trên mặt sàn.

“Đây này, anh thấy chưa”, Sherlock Holmes vừa nói vừa đặt tay vào một vách nghiêng. “Đây là cửa sập thông ra mái nhà. Tôi có thể đẩy cửa ra, và kia chính là mái nhà nghiêng theo một góc thoải. Vậy thì đây chính là ngả mà tên Số Một đi vào. Hãy xem thử chúng ta có tìm được dấu vết cá biệt nào khác của hắn không.”

Anh đặt đèn xuống sàn và lần thứ hai trong đêm hôm đó tôi nhìn thấy vẻ ngạc nhiên, sửng sốt hiện trên nét mặt anh. Về phần mình, khi dõi theo cái nhìn của anh, tôi phát ớn lạnh dù mặc quần áo ấm. Trên sàn đầy dấu vết một bàn chân trần - rõ ràng, sắc nét, hình dạng hoàn hảo, nhưng kích thước chưa tới phân nửa dấu chân của một người bình thường.

“Holmes”, tôi thì thào, “một đứa nhỏ đã làm chuyện kinh khủng này.”

Anh đã trấn tĩnh lại trong chớp nhoáng. Anh nói, “Tôi đã sửng sốt mất một lúc nhưng chuyện này cũng tự nhiên thôi. Tôi đã không nhớ hết các chi tiết, nếu không thì tôi đã tiên liệu được rồi. Ở đây chẳng còn gì để tìm hiểu nữa. Chúng ta leo xuống đi.”

“Thế thì giả thuyết của anh về những dấu chân đó là thế nào?” Tôi hăm hở hỏi khi cả hai đã trở lại căn phòng phía dưới.

“Anh Watson thân mến ơi, thử tự mình phân tích một chút xem”, anh nói, vẻ hơi mất kiên nhẫn. “Anh biết phương pháp của tôi mà. Cứ áp dụng đi, nó sẽ dẫn đường cho anh khi đối chiếu các kết quả.”

“Tôi không nghĩ ra được kết luận nào có thể khớp với mọi dữ kiện”, tôi đáp.

“Rồi anh sẽ thấy rõ ngay thôi”, anh nói với vẻ hờ hững. “Chắc là không còn gì quan trọng ở đây nữa, nhưng để tôi xem lại.”

Anh móc kính lúp và thước dây ra, rồi bò trên đầu gối lăng xăng khắp phòng, lúc đo đạc, lúc đối chiếu, xem xét, cái mũi dài và thanh mảnh của anh chỉ cách mặt ván sàn chừng vài inch[53], còn đôi mắt nhỏ sáng rực và hốc mắt sâu như mắt của loài chim. Những động tác của anh hết sức mau lẹ, khẽ khàng và bí ẩn chẳng khác gì một con chó săn lão luyện đang đánh hơi, khiến tôi không khỏi nghĩ rằng anh hẳn sẽ là một tên tội phạm khủng khiếp biết nhường nào nếu như dồn hết sức lực và trí tuệ để chống lại chứ không phải để bảo vệ luật pháp. Trong lúc lùng sục khắp nơi, anh cứ nói lẩm bẩm một mình, và cuối cùng anh bật ra một tiếng kêu to đắc chí.

“Đúng là chúng ta gặp may rồi”, anh nói. “Bây giờ chúng ta không còn nhiều khó khăn nữa. Số Một đã xui xẻo giẫm chân vào vũng dầu creosote này. Anh có thể thấy đường nét cạnh bàn chân nhỏ nhắn của hắn ta ở đây, kế bên vũng hôi nồng này. Bình chứa bị nứt. Thấy chưa, chất lỏng bên trong đã chảy ra.”

“Thế thì sao?” Tôi hỏi.

“Ồ, chúng ta đã tóm được hắn, thế thôi”, anh nói. “Tôi biết chắc một con chó sẽ đánh hơi ra cái mùi đó đến tận cùng thế giới. Nếu một đàn chó có thể bám theo con mồi bị săn đuổi khắp cả vùng rộng lớn, thì một con chó săn được huấn luyện đặc biệt có thể dò theo cái mùi hăng nồng như thế này được bao xa? Nghe có vẻ như một phép tính theo quy tắc tam suất. Đáp số sẽ cho ta biết. A ha! Các đại diện chính thức của pháp luật đến rồi kìa.”

Tiếng bước chân nặng nề và tiếng người nói huyên náo từ bên dưới vẳng lên và tiếng cửa chính đóng sầm một cái inh tai. Holmes bảo tôi, “Trước khi họ lên đây, anh hãy đặt tay lên cánh tay của kẻ xấu số này, rồi đặt ở đây trên chân ông ta nữa. Anh cảm thấy gì nào?”

“Các cơ bắp cứng ngắc như tấm phản”, tôi đáp.

“Đúng thế! Các cơ bắp ở trong tình trạng co rút cực độ, vượt xa trạng thái rigor mortis[54] thông thường. Cộng với nét mặt biến dạng méo mó, với hai má căng cơ thành kiểu cười mà các y văn cổ gọi là trạng thái risus sardonicus.[55] Vậy thì anh nghĩ ra kết luận gì nào?”

“Một chất độc rất mạnh có nguồn gốc thực vật”, tôi nói, “một chất nào đó giống như mã tiền có khả năng làm co cơ.”

“Đó chính là ý tưởng nảy ra trong đầu ngay khi tôi nhìn thấy các cơ căng cứng trên khuôn mặt này. Khi bước vào phòng, tôi liền tìm hiểu xem độc chất đã xâm nhập cơ thể bằng phương tiện gì. Như anh đã thấy, tôi phát hiện ra một cái gai được đâm hay bắn vào da đầu hết sức nhẹ nhàng. Anh để ý xem, nếu người này ngồi thẳng trên ghế thì chỗ bị bắn gai vào sẽ hướng về phía lỗ thủng trên trần nhà. Bây giờ hãy kiểm tra cái gai.”

Tôi thận trọng nhón cái gai lên và đưa ra dưới ánh đèn. Chiếc gai dài, bén, và thâm đen, phía gần đầu nhọn có vẻ bóng loáng như thể một chất keo gì đó đã được phết lên đó và để cho khô. Đầu gai còn lại đã được gọt tròn bằng dao.

“Có phải loại cây gai nào đó của Anh quốc không?”

“Không phải, chắc chắn là không. Với tất cả dữ kiện này anh đã có thể rút ra một số kết luận chính xác. Nhưng quân chính quy đã đến kìa, vậy thì lực lượng hỗ trợ có thể rút quân được rồi.”

Trong lúc anh nói, những bước chân đang đi tới vang động khắp hành lang, rồi một người đàn ông đẫy đà, to béo mặc bộ đồ màu xám sấn bước thình thịch vào phòng. Đó là một người mặt đỏ hồng, trông sung mãn và dư thừa quá mức, đôi mắt ti hí hấp háy với ánh nhìn sắc sảo lọt thỏm giữa hai túi thịt căng phồng húp híp. Theo sát ông ta là một viên thanh tra khác mặc cảnh phục và Thaddeus Sholto, người vẫn còn run lẩy bẩy.

“Công việc đây rồi!” Ông ta thốt lên bằng một giọng khàn khàn, nghèn nghẹn. “Công việc quan trọng đây rồi! Nhưng mấy người này là ai? Ối chà, căn nhà này coi bộ đông nghẹt như hang thỏ!”

“Chắc là ông phải nhớ tôi chứ, ông Athelney Jones”, Holmes khẽ lên tiếng.

“Ồ, tất nhiên là nhớ”, ông ta nói khò khè. “Đây là ông Sherlock Holmes, lí thuyết gia. Nhớ rõ nữa kìa! Tôi không hề quên ông đã thuyết giảng cho cả bọn chúng tôi nghe về những nguyên nhân, suy luận và hệ quả trong vụ hộp đựng nữ trang Bishopgate. Quả đúng là ông đã giúp chúng tôi điều tra đúng hướng, nhưng bây giờ chắc ông phải thừa nhận rằng lần đó ông gặp vận may hơn là phán đoán tốt.”

“Vụ đó suy luận rất đơn giản mà.”

“Ồ, thôi nào, bỏ qua! Chẳng có gì phải xấu hổ khi thừa nhận cả. Nhưng chuyện gì thế này? Chuyện dữ! Chuyện dữ! Toàn là dữ liệu thực tế đấy, không có chỗ cho giả thuyết đâu. May mà tôi tình cờ đến Norwood vì một vụ khác! Khi tin báo đến nơi thì tôi đang ở đồn cảnh sát. Theo ông thì người này vì sao chết?”

“Ồ, vụ này chưa cần tôi đưa ra giả thuyết”, Holmes lạnh lùng nói.

“Không, không. Dù sao chúng tôi cũng không phủ nhận là có lúc ông đoán trúng phóc. Ôi trời! Cửa phòng đã khóa, tôi hiểu rồi. Số châu báu trị giá nửa triệu biến mất. Còn cửa sổ thì sao?”

“Khóa chặt, nhưng có dấu chân trên bệ cửa.”

“Đó, đó, nếu cửa khóa chặt thì dấu chân chẳng có liên quan gì đến chuyện này. Ai mà không biết chứ. Người này có thể đã chết trong cơn đau tim, nhưng rồi châu báu biến mất. A! Tôi có giả thuyết đây. Nhiều khi tôi cũng tỏa sáng đấy chứ… Hãy bước ra ngoài đi, anh hạ sĩ. Và ông nữa, ông Sholto. Bạn của ông có thể ở lại… ông nghĩ sao, ông Holmes? Theo lời khai của chính Sholto thì đêm qua hắn ta đã ở đây với anh hắn. Anh hắn đau tim chết, thế là Sholto ôm kho báu bỏ đi. Ông thấy sao?”

“Thế là người chết này rất ý tứ đứng dậy và khóa cửa phòng từ bên trong.”

“Hừm! Có sai lầm ở đây. Ta hãy thử áp dụng óc phán đoán thực tế xem nào. Tên Thaddeus Sholto này đã ở cùng anh hắn, đã có cãi cọ, chúng ta đã biết quá rõ. Người anh chết còn châu báu thì mất. Chúng ta cũng đã biết quá rõ. Không một ai nhìn thấy người anh kể từ lúc Thaddeus ra đi. Giường ngủ của người anh không có ai nằm. Thaddeus rõ ràng ở trong tâm trạng hết sức bất an. Diện mạo của hắn thì… ừ, chẳng ai ưa nhìn. Ông thấy là tôi đang dệt tấm lưới bao quanh Thaddeus. Màn lưới bắt đầu trùm lên hắn.”

“Ông vẫn chưa có đủ các dữ kiện mà”, Holmes nói. “Dằm gỗ này đã cắm vào da đầu của người chết ở chỗ ông thấy dấu vết đó, tôi có đủ lí do để tin rằng dằm gỗ tẩm độc. Còn tấm thiếp này, ông thấy có ghi chữ đó, nằm trên bàn, và bên cạnh là một đồ vật kì lạ có đầu bằng đá. Làm sao khớp được tất cả vào giả thuyết của ông?”

“Xác đáng trong mọi phương diện”, viên thanh tra mập béo nói với vẻ khoa trương. “Nhà này đầy những vật lạ ở Ấn Độ. Thaddeus đã bày chúng ra, và nếu dằm gỗ này tẩm độc thì Thaddeus có khả năng đã sử dụng nó với ý đồ sát nhân như bất kì ai. tấm thiếp này chỉ là trò bịp, một thứ hỏa mù, rất có thể như thế. Câu hỏi duy nhất là hắn đi ra bằng cách nào? À, tất nhiên rồi, có cái lỗ trên mái nhà.”

Với sự nhanh nhẹn tuyệt vời nếu xét đến tấm thân kềnh càng của ông ta, viên thanh tra nhảy vọt lên chiếc thang, nhét người chui vào căn gác xép, và liền sau đó chúng tôi nghe tiếng nói hớn hở của ông ta tuyên bố đã phát hiện ra cánh cửa sập.

“Gã cũng tìm được cái gì đó”, Holmes vừa nói vừa nhún vai. “Thỉnh thoảng gã cũng biết suy luận đấy! Il n’y a pas des sots si incommodes que ceux qui ont de l’esprit!"[56]

“Thấy chưa!” Athelney Jones lại xuất hiện và vừa nói vừa trèo xuống thang. “Dẫu sao thực tế vẫn hay hơn giả thuyết. Quan điểm của tôi về vụ này đã được xác thực. Có một cửa sập thông ra mái nhà và đã mở hé.”

“Chính tôi mở ra đó.”

“Ồ, vậy à! Hóa ra ông đã thấy rồi sao?” Ông ta có vẻ hơi thất vọng khi biết chuyện này. “Chà, cho dù ai thấy đi nữa thì nó cũng cho biết ngài quý tộc của chúng ta đã tẩu thoát bằng cách nào. Thanh tra đâu?”

“Có tôi, thưa ông”, tiếng nói từ hành lang vọng vào.

“Yêu cầu ông Sholto bước vào đây… Này ông Sholto, bổn phận của tôi là thông báo với ông rằng bất cứ điều gì ông nói ra có thể được dùng làm chứng cứ buộc tội ông. Nhân danh nữ hoàng, tôi bắt giữ ông vì có dính líu đến cái chết của anh ông.”

“Đấy, biết mà! Tôi đã bảo các ông rồi!” Kẻ thấp bé tội nghiệp kia kêu lên, hai bàn tay vung ra, mắt hết nhìn từ Holmes lại chuyển sang nhìn tôi.

“Đừng có lo chuyện này, ông Sholto”, Holmes nói. “Tôi nghĩ là tôi có thể can thiệp để minh oan cho ông.”

“Đừng hứa hẹn quá nhiều, ngài Lí Thuyết Gia ơi, đừng hứa hẹn quá nhiều!” Viên thanh tra ngắt lời. “Ông sẽ thấy vụ này khó khăn hơn ông tưởng đấy.”

“Ông Jones, không những tôi sẽ minh oan cho ông ấy mà tôi còn tặng ông một món quà miễn phí là tên và nhân dạng của một trong hai kẻ đã có mặt trong phòng này đêm hôm qua. Tôi có đủ lí do để tin rằng tên hắn là Jonathan Small. Hắn là một kẻ ít học, nhỏ con, nhanh nhẹn, chân phải bị cụt và mang một chân gỗ mà mặt trong đã mòn vẹt. Chiếc ghệt trái của hắn đế đã tồi tàn, mũi vuông, gót bọc sắt. Mấy dấu hiệu này có thể có ích cho ông đấy, cộng thêm dữ kiện là một mảng da lớn trong lòng bàn tay hắn đã bị tróc mất. Còn kẻ thứ hai…”

“Á à! Còn người khác nữa ư?” Athelney Jones hỏi với giọng giễu cợt nhưng, như tôi thấy rõ, ông ta vẫn bị phong cách tỉ mỉ chính xác của Holmes gây ấn tượng.

“Là một kẻ khá quái dị”, Sherlock Holmes vừa nói vừa quay gót. “Hi vọng là chẳng bao lâu nữa tôi có thể giới thiệu cả hai người này với ông… Watson này, nói riêng với anh một chút.”

Anh kéo tôi ra đầu cầu thang rồi nói, “Sự cố bất ngờ này đã khiến chúng ta quên mất mục tiêu ban đầu của chuyến đi.”

“Tôi cũng đang nghĩ như vậy đó”, tôi đáp. “Cứ để cô Morstan ở lại trong ngôi nhà tai họa này là không nên.”

“Đúng. Anh phải đưa cô ấy về nhà. Cô ấy ở nhà bà Cecil Forrester, khu Hạ Camberwell, nên cũng không xa lắm. Tôi sẽ đợi anh ở đây cho đến khi anh đón xe quay trở lại. Hay là anh cũng quá mệt rồi?”

“Hoàn toàn không. Tôi e là tôi không thể nào ngơi nghỉ chừng nào chưa hiểu rõ hơn sự việc kì quái này. Tôi đã chứng kiến nhiều chuyện ghê gớm trong đời nhưng nói thật với anh, hàng loạt chuyện kinh ngạc lạ lùng liên tiếp xảy ra đêm nay đã khiến tôi hết sức căng thẳng. Tuy vậy, đã theo anh đến tận bây giờ rồi thì tôi vẫn muốn biết tường tận sự việc.”

“Sự có mặt của anh giúp ích cho tôi nhiều lắm đấy”, anh đáp. “Chúng ta sẽ độc lập giải quyết vụ này và để cho gã ngốc Jones hả hê với bất kì phát hiện ảo tưởng nào mà gã muốn dựng ra. Khi anh đã đưa cô Morstan về nhà, tôi muốn anh đi tiếp tới số 3 ngõ Pinchin, mé gần bờ sông phía Lambeth. Nhà thứ ba bên tay phải là của một người chuyên làm thú nhồi rơm tên là Sherman. Anh sẽ thấy ở cửa sổ có một con chồn đang ôm một con thỏ con. Gõ cửa gọi già Sherman dậy và bảo ông ấy tôi nhắn là tôi cần Toby gấp. Rồi anh đưa Toby lên xe ngựa đi cùng.”

“Một con chó à?”

“Đúng, một con chó lai kì lạ có khả năng đánh hơi hết sức tuyệt vời. Tôi thà nhờ con Toby giúp sức còn hơn trông cậy vào toàn bộ lực lượng thanh tra cảnh sát London.”

“Vậy thì tôi sẽ đưa nó đến”, tôi nói. “Đã 1 giờ rồi. Chắc phải trước 3 giờ tôi mới quay lại được, nếu như tìm được con ngựa khỏe.”

“Về phần mình”, Holmes nói, “để tôi xem có thể biết được gì thêm từ bà Bernstone và người gia nhân Ấn Độ không, ông Thaddeus bảo tôi là người này ngủ ở căn gác xép áp mái kế bên. Sau đó tôi sẽ học hỏi các phương pháp của ngài Jones vĩ đại và lắng nghe những lời châm biếm không mấy tế nhị của hắn ta. Wir sind gewohnt dass die Menschen verhöhnen was sie nicht verstehen,[57] Goethe lúc nào cũng thật súc tích.”

7
Truy lùng dấu vết

Cảnh sát đã đến đây bằng xe ngựa và tôi hộ tống cô Morstan lên cỗ xe ấy đưa về nhà. Với cung cách thiên thần của nữ giới, cô đã chịu đựng chuyện kinh khủng này với thái độ điềm tĩnh trong chừng mực có ai đó yếu đuối hơn để cô giúp đỡ, và tôi đã thấy cô tươi tỉnh, bình thản khi ở bên cạnh bà quản gia khiếp đảm kia. Tuy nhiên, khi vào trong xe cô lại hóa ra yếu mềm và òa khóc nức nở - cuộc phiêu lưu đêm nay đã khiến cô khổ sở biết bao. Sau này cô bảo tôi rằng trong chuyến đi ấy cô cứ tưởng tôi là kẻ lạnh lùng và thờ ơ. Cô nào biết nỗi giày vò trong lòng tôi, hay nỗ lực tự kiềm chế đã ràng buộc tôi. Bao cảm thông và thương mến tôi đã dành hết cho cô, thậm chí ngay cả bàn tay tôi nắm lấy tay cô khi ở trong khu vườn ấy cũng dạt dào xúc động. Tôi cảm thấy bao nhiêu năm tháng sống theo lệ thường cũng không giúp tôi hiểu được bản tính vừa can trường vừa dịu dàng của cô cho bằng chỉ một ngày đầy kinh nghiệm lạ lùng này. Thế nhưng có hai điều khóa chặt những lời yêu thương trên môi tôi. Cô yếu đuối và bất lực, còn tinh thần lại căng thẳng bất an. Bắt cô phải đón nhận tình cảm của tôi vào thời điểm như thế quả là chẳng có ích gì. Tệ hơn nữa, cô lại giàu có. Nếu việc điều tra của Holmes thành công thì cô sẽ là người thừa kế cả một gia tài. Có công bằng chăng, có xứng đáng chăng, khi một bác sĩ quân y đang hưởng lương phụ cấp lại lợi dụng một sự thân tình do ngẫu nhiên đưa tới? Không khéo cô ấy lại xem tôi chẳng khác gì một kẻ đào mỏ ti tiện ấy chứ? Tôi không thể đánh liều để cho ý nghĩ đó nảy sinh trong tâm tư cô. Cái kho báu Agra này đã chắn giữa hai chúng tôi như một chướng ngại vật không thể vượt qua.

Lúc chúng tôi đến nhà bà Cecil Forrester thì đã gần 2 giờ sáng. Đám gia nhân đã đi ngủ từ lâu nhưng bà Forrester quá quan tâm đến bức thư kì lạ gửi cho cô Morstan tới mức bà cứ ngồi thức mong ngóng cô về. Đích thân bà ra mở cửa, một phụ nữ trung niên duyên dáng, và tôi hoan hỉ khi thấy cánh tay bà ôm vòng qua eo cô gái trìu mến xiết bao và tiếng bà chào đón cô cũng tràn trề tình mẫu tử. Rõ ràng cô gái không phải là người lệ thuộc vì đồng lương mà là một người bạn được quý trọng. Cô giới thiệu tôi và bà Forrester sốt sắng mời tôi vào nhà để thuật lại chuyến phiêu lưu vừa qua. Dù vậy, tôi phải nói rõ mục đích quan trọng của mình và thành thực hứa với bà là sẽ đến và tường thuật mọi tiến triển sắp tới của vụ này. Khi xe đã chạy, ngoái nhìn lại tôi vẫn thấy hai bóng người ấy đứng trên bậc thềm, hai phụ nữ duyên dáng đang ôm lấy nhau; thấy cánh cửa mở lưng chừng, ánh đèn tiền sảnh soi sáng qua lớp kính màu; thấy chiếc phong vũ biểu và những thanh sắt bóng loáng chặn thảm cầu thang. Thật dễ chịu khi nhìn thấy dù chỉ thoáng qua cảnh một gia đình Anh quốc bình yên ngay giữa lúc vụ án đen tối, man rợ này đang cuốn hút chúng tôi.

Và càng nghĩ tới những gì đã xảy ra, tôi thấy mọi chuyện càng đen tối và man rợ thêm. Tôi điểm lại toàn bộ trình tự dị thường của các sự kiện trong lúc cỗ xe lọc cọc lăn bánh trên đường phố tĩnh lặng dưới ánh đèn khí đốt. Ít ra vấn đề ban đầu bây giờ đã rõ ràng. Cái chết của đại úy Morstan, việc gửi những viên ngọc, mẩu tin nhắn, bức thư, tất cả những sự kiện ấy đều đã sáng tỏ. Thế nhưng chúng chỉ đưa chúng tôi đến một bí ẩn càng sâu thẳm và bi đát hơn nhiều. Kho báu từ Ấn Độ, bức họa đồ khó hiểu tìm thấy trong hành lí của ông Morstan, cảnh tượng lạ lùng lúc thiếu tá Sholto qua đời, kho báu vừa được phát hiện thì lập tức người phát hiện lại bị sát hại, những chi tiết vô cùng kì quặc kèm theo tội ác, những dấu chân, vũ khí khác thường, dòng chữ trên mẩu giấy tương ứng với những lời ghi trên tấm bản đồ của đại úy Morstan - quả thực đây là một mê cung mà người nào không có tư chất thiên phú phi thường như anh bạn trọ cùng nhà với tôi hẳn sẽ phải tuyệt vọng vì không thể nào tìm ra manh mối.

Ngõ Pinchin là một dãy nhà gạch hai tầng tồi tàn nằm tại khu vực dân nghèo ở quận Lambeth. Tôi phải gõ cửa nhà số 3 một hồi lâu mới gây được chú ý. Cuối cùng thì sau tấm rèm cũng có ánh nến lóe sáng và từ ô cửa sổ tầng trên, một gương mặt nhìn ra. “Cút đi, quân bét rượu kia”, gương mặt ấy lên tiếng. “Nếu mày làm ồn một lần nữa là tao mở chuồng cho bốn mươi ba con chó vồ lấy mày đó.”

“Chỉ cần ông thả ra một con thôi, tôi đến chính vì chuyện đó đấy”, tôi nói.

“Cút đi!” Giọng nói ấy quát to. “Thề có Chúa, tao có sẵn cây chổi lau nhà ngay đây, mày không cuốn xéo thì tao ném xuống đầu mày đó.”

“Nhưng tôi cần một con chó”, tôi kêu lên.

“Đừng có cãi với tao!” Ông Sherman quát tháo. “Tránh xa ngay, nếu không tao đếm đến ba là mày lãnh đủ cái chổi lau nhà.”

“Ông Sherlock Holmes…” Tôi mới bắt đầu nói, nhưng cái tên ấy có tác động hết sức màu nhiệm vì cánh cửa sổ lập tức đóng sập xuống và chỉ trong một phút cửa chính đã được tháo chốt và mở toang, ông Sherman là một ông già gầy còm, cao lêu nghêu với hai bờ vai xuôi, cần cổ gân guốc, và đeo mắt kính ánh xanh.

“Bạn của ông Sherlock Holmes luôn được đón tiếp”, ông già nói. “Vào đi, thưa ông. Tránh xa con chồn lửng này kẻo nó cắn đó. À, đồ hư, đồ hư, bộ mày muốn cắn quý ông này à?” Ông nói với con triết trắng đang thò cái đầu hung dữ và đôi mắt đỏ giữa những chấn song chuồng thú. “Mặc kệ nó, ông ạ, đây chỉ là một con rắn thủy tinh. Nó không có răng nanh nào cả nên tôi thả rông nó trong phòng này để nó diệt bớt sâu bọ đó mà. Ông đừng phiền là lúc đầu tôi có hơi cộc cằn với ông nhé, vì tôi cứ toàn bị tụi nhỏ chọc ghẹo, và có nhiều đứa cứ hay vào đường này gõ cửa phá giấc ngủ của tôi. Mà ông Sherlock Holmes cần gì vậy, thưa ông?”

“Anh ấy cần một con chó của ông.”

“A! Vậy chắc là con Toby.”

“Đúng rồi, tên con chó là Toby.”

“Toby ở chuồng số 7 phía bên trái đó.” Ông từ từ cầm cây nến đi tới giữa gia đình thú vật lạ lùng được ông gom về chung một nhà. Trong ánh sáng chập chờn, lờ mờ ấy tôi mơ hồ nhận ra nhiều đôi mắt lấp loáng đang nhìn ngó chúng tôi từ mọi ngóc ngách. Ngay cả những xà nhà trên đầu chúng tôi cũng sắp hàng dài đầy những loài chim bệ vệ nào đó, chúng uể oải chuyển trọng tâm thân hình từ chân này sang chân kia khi bị tiếng nói của chúng tôi quấy rối giấc điệp.

Hóa ra Toby là một con chó xấu xí, lông dài, tai cụp, lai giữa hai giống chó săn Tây Ban Nha và Ireland, màu lông vừa nâu vừa trắng, và có dáng đi lạch bạch trông rất vụng về. Sau một lúc ngần ngừ, nó đón nhận viên đường mà nhà tự nhiên học cao niên kia đưa cho tôi, và sau khi xác lập tính đồng minh bằng cách đó, nó theo tôi ra xe ngựa mà không hề gây khó khăn gì. Chuông đồng hồ trên tháp Big Ben vừa gióng ba tiếng thì tôi thấy mình một lần nữa đã trở lại biệt trang Pondicherry. Tôi hay tin chàng cựu võ sĩ McMurdo đã bị bắt giữ như một kẻ tòng phạm, và cả anh ta lẫn ông Sholto đều đã bị giải về đồn cảnh sát. Hai cảnh binh đang canh gác cái cổng hẹp nhưng họ để tôi cùng con chó đi qua khi tôi nêu tên viên thám tử.

Holmes đang đứng ở ngưỡng cửa, hai tay cho vào túi, miệng ngậm tẩu thuốc.

“À, anh mang nó tới rồi!” Anh nói. “Nào, chó ngoan! Athelney Jones đi rồi. Sau khi anh đi thì gã phô trương năng lực quá chừng. Không những bắt giữ Thaddeus mà hắn còn bắt luôn cả anh gác cổng, bà quản gia và người hầu Ấn Độ. Chỗ này hoàn toàn thuộc về chúng ta, chỉ có một hạ sĩ ở trên lầu thôi. Để con chó ở đây, lên lầu đi.”

Chúng tôi buộc Toby vào cái bàn dưới sảnh rồi lại lên cầu thang. Căn phòng vẫn y nguyên như lúc chúng tôi ra ngoài, ngoại trừ một tấm chăn bây giờ đã được phủ lên nhân vật chính. Viên hạ sĩ cảnh sát mặt mày bơ phờ đang tựa lưng vào góc tường.

“Cho tôi mượn cái đèn xách tay đi, hạ sĩ ơi”, anh bạn tôi nói. “Bây giờ anh buộc cái đèn này quanh cổ tôi đi, cho nó thòng ra phía trước nhé. Cảm ơn anh. Giờ tôi phải tháo hết giày vớ đã… Anh xuống thì mang theo giùm tôi với, Watson. Tôi sẽ phải leo trèo chút ít. Và nhúng cái khăn tay của tôi vào vũng dầu creosote kia. Thế được rồi. Bây giờ anh với tôi lên trên gác xép một lúc.”

Chúng tôi chui qua lỗ hổng và trèo lên. Holmes lại bật đèn soi vào những dấu chân trên lớp bụi.

“Tôi mong là anh đặc biệt chú ý đến các dấu chân này”, anh nói. “Anh có thấy gì đáng lưu ý không?”

“Đây là dấu chân của một đứa trẻ”, tôi nói, “hay của một phụ nữ rất nhỏ bé.”

“Nhưng ngoài kích thước ra thì còn gì nữa không?”

“Trông cũng giống các dấu chân khác thôi mà.”

“Hoàn toàn không. Xem này! Đây là dấu của bàn chân phải trên lớp bụi. Bây giờ tôi lấy bàn chân không của tôi in một dấu bên cạnh. Đâu là điểm khác biệt chính yếu nào?”

“Các ngón chân của anh chụm lại. Còn dấu chân kia lại có các ngón tẽ ra rất rõ.”

“Đúng thế. Đó là vấn đề. Hãy ghi nhớ. Bây giờ, phiền anh bước về phía cánh cửa sập kia và ngửi cạnh cửa nhé. Tôi sẽ ở đây vì tôi đang cầm cái khăn tay này.”

Tôi làm theo chỉ dẫn của anh, và lập tức nhận ra mùi hăng nồng của dầu creosote.

“Đó là nơi kẻ đó đặt chân để trèo ra. Nếu anh ngửi thấy được dấu vết của hắn thì tôi nghĩ chẳng có khó khăn gì đối với con Toby. Bây giờ anh xuống nhà, thả con chó ra, và đi tìm kẻ đu dây kia đi.”

Lúc tôi ra ngoài vườn thì Sherlock Holmes đã ở trên mái nhà rồi, và tôi có thể nhìn thấy anh đang bò rất chậm dọc theo gờ nóc nhà như một con bọ phát sáng khổng lồ. Anh khuất dạng sau cụm ống khói nhưng rồi lại xuất hiện và biến mất một lần nữa ở phía bên kia. Khi tôi đi vòng qua bên ấy thì thấy anh đã ngồi trên một góc mái nhà nhô ra.

“Anh đấy hả, Watson?” Anh lên tiếng.

“Ừ!”

“Đúng là chỗ này. Cái gì đen đen ở dưới đó vậy?”

“Một thùng tônô chứa nước.”

“Có nắp đậy không?”

“Có.”

“Có dấu vết của cái thang nào không?”

“Không.”

“Tên này thật ghê gớm! Chỗ này té gãy cổ như chơi. Tôi phải mò xuống đúng ngay chỗ hắn ta trèo lên mới được. Cái ống nước này coi bộ chắc chắn. Leo đại xuống vậy!”

Có tiếng chuyển động loạt xoạt và chiếc đèn bắt đầu từ từ hạ thấp độ cao theo bức tường, rồi phóc một cái, anh đã đứng trên thùng tônô, và từ đó nhảy xuống đất.

“Theo dấu tên này cũng dễ”, anh vừa nói vừa xỏ lại giày vớ vào chân. “Các tấm ngói lợp đã long ra suốt dọc lối thoát của hắn, và trong lúc hấp tấp hắn đã đánh rơi vật này. Nói như bác sĩ các anh, nó đã xác minh các chẩn đoán của tôi.”

Anh giơ lên cho tôi xem một chiếc túi nhỏ dệt bằng cói nhuộm màu, chung quanh có đính vài hạt trang trí rẻ tiền. Hình dạng và kích thước chiếc túi này ngang cỡ một hộp đựng thuốc lá. Bên trong là chừng nửa tá mũi nhọn bằng gỗ đen, một đầu sắc bén một đầu vót tròn giống như cái gai đã bắn vào Bartholomew Sholto.

“Thứ này kinh khủng lắm đó”, anh nói. “Cẩn thận đừng để chích vào người anh đấy. Tóm được cái túi này tôi thật mừng vì rất có thể đây là toàn bộ số mũi gai độc của hắn. Vậy thì bớt đi mối lo là anh và tôi sẽ sớm nhận một phát bắn vào người. Tôi thà đương đầu với đạn còn hơn. Anh có đủ sức để lội bộ sáu dặm không, Watson?”

“Chắc chắn là đủ”, tôi đáp.

“Chân anh chịu nổi không?”

“Nổi chứ.”

“Đây này, chó già! Toby ngoan nào! Ngửi đi, Toby, ngửi đi!” Anh gí chiếc khăn tay tẩm dầu creosote vào dưới mũi con chó trong lúc con vật đứng giạng hết bốn cẳng chân đầy lông mịn, đầu vẹo sang một bên hết sức khôi hài, trông cứ như một tay sành điệu đang khịt mũi ngửi một hương rượu xưa danh tiếng. Sau đó Holmes quẳng chiếc khăn ra xa, buộc một đoạn dây thừng chắc chắn vào vòng cổ của con chó lai, rồi dắt nó đến ngay chân thùng nước. Con vật lập tức bật ra một tràng sủa ăng ẳng rồi gí mũi sát đất, chổng đuôi lên trời, nó nhanh nhảu phóng theo dấu vết ấy, kéo căng hết dây buộc và khiến chúng tôi phải ráng chạy nhanh hết cỡ.

Trời phía đông đang dần hửng sáng, bây giờ chúng tôi đã có thể nhìn được một quãng xa trong ánh sáng âm u, lạnh lẽo. Ngôi nhà vuông vức, đồ sộ với những ô cửa sổ đen trống trơn, những bức tường cao trần trụi, sừng sững u sầu và hoang vắng sau lưng tôi. Chúng tôi băng qua khu đất, len lỏi qua những hầm hố, hào rãnh rạch nát đất đai. Với những đống đất bừa bộn và bụi cây còi cọc, toàn bộ chốn này có vẻ gì đó đầy tai ương và đe dọa, rất phù hợp với tấn thảm kịch đen tối đang bao trùm nơi này.

Tới chỗ bức tường bao, Toby vừa chạy men theo tường vừa hăm hở kêu ư ử dưới bóng tối và cuối cùng dừng lại ở một góc có cây sồi non che chắn. Chỗ hai bức tường giao nhau, nhiều viên gạch đã bị bươi ra và phần dưới của những hốc lõm còn lại đã mòn nhẵn như thể chúng thường xuyên được dùng làm thang leo. Holmes trèo lên, đón lấy con chó từ tay tôi rồi thả nó qua phía bên kia. “Có dấu vết của tên chân gỗ đây này”, anh nói khi tôi trèo lên ngồi bên cạnh. “Anh nhìn vết máu mờ mờ dây trên lớp vữa trắng đây này. Thật may là từ hôm qua đến giờ không có mưa to! Mùi dầu creosote kia vẫn sẽ còn vương trên đường bất kể chúng đã đi trước ta hai mươi tám giờ.”

Thú thật là bản thân tôi hoài nghi điều đó khi nghĩ tới biết bao xe cộ đã chạy qua cung đường London này trong khoảng thời gian đó. Tuy nhiên, mối lo ngại của tôi nhanh chóng nguôi đi. Toby không hề do dự hay đột ngột chuyển hướng mà cứ lắc lư lao tới theo kiểu đi nghiêng ngả kì cục của nó. Rõ ràng là mùi hăng nồng của dầu creosote trội hơn mọi mùi khác. Holmes nói, “Anh đừng tưởng tôi phó thác hết thành bại của vụ này cho một cơ may duy nhất là những tên này đã giẫm chân vào vũng hóa chất đó. Bây giờ tôi đã có nhiều thông tin có thể giúp tôi dò ra chúng theo nhiều cách khác nhau rồi. Nhưng đây là cách dễ dàng nhất và vì vận may đã mang nó cho chúng ta, nên nếu tôi lờ đi thì quả đáng trách. Tuy vậy, cách đó lại khiến cho vụ này không còn là một vấn đề trí tuệ hay ho như lúc đầu đã hứa hẹn. Nếu không có cái manh mối quá rõ ràng này thì việc phá án mới gọi là có tí chút công lao.”

“Công lao thì hẳn rồi, Holmes”, tôi nói. “Bảo đảm với anh là tôi kinh ngạc với cách thức thu thập kết quả của anh trong vụ này đấy, thậm chí còn kinh ngạc hơn cả vụ giết người của Jefferson Hope. Vụ này đối với tôi dường như càng lúc càng bí ẩn và không thể giải thích được. Chẳng hạn, làm sao anh có thể mô tả một cách tự tin như vậy về tên chân gỗ kia?”

“Chà, chuyện vặt thôi, anh bạn thân mến ơi. Tôi không muốn làm bộ làm tịch đâu. Mọi thứ rành rành ra đó cả. Hai sĩ quan chỉ huy đội lính canh giữ tù nhân đã biết được bí mật quan trọng về một kho báu được chôn giấu. Một người Anh tên là Jonathan Small đã vẽ cho họ một sơ đồ. Chắc anh còn nhớ là chúng ta đã thấy cái tên đó trên bản họa đồ thuộc sở hữu của đại úy Morstan. Người Anh đó đã kí tên nhân danh chính mình và các đồng bọn bằng dấu hiệu mà hắn ta gọi bằng cái tên khá kêu là ‘Dấu bộ tứ’. Nhờ bản họa đồ này, hai viên sĩ quan, hoặc là một trong hai người này, đã lấy được kho báu và mang về Anh quốc, nhưng chúng ta có thể giả định rằng họ không thực hiện những điều kiện đã hứa hẹn khi nhận bản họa đồ. Đấy, thế thì tại sao gã Jonathan Small kia không tự mình đi lấy kho báu chứ? Câu trả lời rất hiển nhiên. Họa đồ ấy được vẽ ra vào thời gian Morstan sống cận kề với đám tù nhân. Jonathan Small không thể đi lấy kho báu bởi vì hắn và đồng bọn chính là những tù nhân và không thể thoát thân.”

“Nhưng đó chỉ là suy đoán thôi”, tôi nói

“Hơn thế. Đó là giả thuyết duy nhất đáp ứng hết các dữ kiện. Chúng ta hãy xem nó phù hợp với những diễn biến về sau ra sao. Thiếu tá Sholto sống yên ổn được vài năm, sung sướng sở hữu kho báu. Rồi ông ta nhận được một lá thư từ Ấn Độ khiến ông ta thất kinh hồn vía. Vậy là sao?”

“Lá thư cho biết những kẻ mà ông ta từng gây thiệt hại giờ đã được trả tự do.”

“Hoặc đã trốn thoát. Khả năng này cao hơn nhiều, bởi vì ông ta chắc chắn phải biết thời hạn án tù của họ. Như vậy nếu họ được thả thì ông ta không thể nào ngạc nhiên. Thế sau đó ông ta làm gì? Tự bảo vệ mình trước một người có chân gỗ - một người da trắng, anh nhớ cho - vì ông ta đã nhìn lầm một thương nhân da trắng thành ra người kia, và thực tế đã rút súng lục ra bắn. Đấy, trong bản họa đồ chỉ có tên một người da trắng. Các tên còn lại đều là tên của người Hindu hay người Hồi. Không có người da trắng nào khác. Vì thế chúng ta có thể tuyên bố quả quyết rằng người chân gỗ kia với tên Jonathan Small chỉ là một. Anh thấy lập luận này có sai chỗ nào không?”

“Không, rất rõ ràng và súc tích.”

“Thế đấy, bây giờ ta hãy tự đặt mình vào vị trí Jonathan Small. Ta hãy nhìn sự việc theo quan điểm của hắn. Hắn đến Anh quốc với hai ý đồ: Lấy lại những gì hắn xem là quyền lợi của hắn và trả thù kẻ đã khiến hắn chịu thiệt hại. Hắn tìm ra chỗ ở của Sholto, và rất có khả năng là hắn đã thiết lập được quan hệ với ai đó ở trong nhà này. Nhà có ông quản gia Lal Rao mà chúng ta chưa gặp. Theo bà Bernstone thì khó có thể coi ông ta là người tốt. Tuy nhiên, Small không thể tìm ra được chỗ giấu kho báu vì chẳng ai biết cả, ngoại trừ ông thiếu tá và một gia nhân trung thành đã chết. Bất ngờ Small hay tin ông thiếu tá đang hấp hối. Trong cơn điên cuồng vì sợ kho báu sẽ mất luôn theo người chết, hắn ta liều mạng vượt qua mọi canh phòng, tìm đường đến tận cửa sổ phòng của người hấp hối kia, và bị ngăn chặn không vào được chỉ vì hai người con trai đang có mặt ở đó. Thế nhưng, cuồng điên vì lòng căm hận đối với người chết, đêm ấy hắn vào trong phòng, lục lọi giấy tờ riêng tư của người kia với hi vọng phát hiện được một bản ghi nhớ nào đó có liên quan đến kho báu, và cuối cùng hắn để lại một lời nhắc nhở về cuộc viếng thăm của hắn qua mấy chữ vắn tắt ghi trên tấm thiếp. Chắc chắn hắn ta đã dự tính trước là nếu sát hại ông thiếu tá thì hắn sẽ lưu lại một dấu ấn nào đó trên xác chết như một dấu hiệu cho biết đó không phải là vụ giết người thông thường mà là một hành động có tính chất như thực thi công lí trên quan điểm của cả nhóm bốn tên đồng bọn. Những ý tưởng kì quái, ngông cuồng như thế khá phổ biến trong lịch sử tội ác và thường gợi mở nhiều dấu hiệu giá trị về kẻ phạm tội. Anh hiểu hết mọi chuyện này chứ?”

“Rất rõ ràng.”

“Vậy thì bây giờ Jonathan Small có thể làm gì đây? Hắn chỉ có thể tiếp tục bí mật theo dõi những nỗ lực tìm kiếm kho báu. Có khả năng hắn nhiều lần rời khỏi Anh quốc rồi quay lại sau một khoảng thời gian, rồi xảy ra chuyện phát hiện căn gác xép, và hắn được báo tin ngay lập tức. Một lần nữa, chúng ta lại thấy sự hiện diện của một kẻ đồng lõa nào đó trong nhà này. Với cái chân gỗ, Jonathan không có cách gì lên được căn phòng cao chót vót của Bartholomew Sholto. Thế nhưng đi cùng hắn ta là một tên đồng bọn khá quái dị, kẻ này giúp hắn giải quyết khó khăn đó, nhưng lại giẫm một bàn chân trần của y vào vũng dầu creosote, vì thế mới cần tới con Toby, và một sĩ quan ăn lương phụ cấp bị tổn thương gân gót chân phải lết bộ sáu dặm đường.”

“Nhưng không phải Jonathan mà chính kẻ đồng lõa đã gây ra tội ác.”

“Đúng thế. Và khiến Jonathan tức giận không ít, xét theo cách hắn nện bước đi quanh khi đã vào trong phòng. Hắn ta đâu có thù oán gì với Bartholomew Sholto, và lẽ ra chỉ muốn trói và nhét giẻ vào miệng người này mà thôi. Hắn nào có muốn cho cổ vào thòng lọng đâu. Nhưng không thể cứu vãn được nữa, bản năng man rợ của kẻ đồng lõa kia đã bột phát và chất độc phát huy tác dụng. Thế là Jonathan Small để lại dấu hiệu, hạ hòm châu báu xuống đất, và chấp nhận ra sao thì ra. Đó là chuỗi sự kiện trong khả năng giải mã của tôi. Còn về nhân dạng của hắn ta, tất nhiên hắn phải ở tuổi trung niên và da dẻ phải sạm đen sau khi lĩnh án ở một nơi nóng như hỏa lò là quần đảo Andaman. Chiều cao dễ dàng tính toán được nếu căn cứ theo độ dài của bước chân, và chúng ta biết là hắn có râu mà. Râu tóc bờm xờm chính là đặc điểm khiến Thaddeus Sholto có ấn tượng mạnh khi nhìn thấy hắn ở cửa sổ. Tôi không biết có còn chi tiết nào nữa không.”

“Tên đồng bọn?”

“Ái chà, chuyện đó chẳng có gì bí ẩn ghê gớm cả. Không lâu nữa anh sẽ biết rõ hết thôi mà. Khí trời ban mai mới dễ chịu làm sao! Hãy xem đám mây lẻ loi kia cứ bồng bềnh như một chiếc lông màu hồng của một con hồng hạc khổng lồ. Bây giờ vầng dương đỏ rực đã vươn mình khỏi làn mây mù xa xa của London. Mặt trời soi sáng cho biết bao người nhưng tôi dám cá rằng không có ai đeo đuổi một mục đích lạ lùng như anh và tôi. So với sức mạnh nguyên sơ vĩ đại của tự nhiên, chúng ta thấy mình mới nhỏ bé làm sao với những tham vọng và nỗ lực vặt vãnh này! Anh có rành về Jean Paul[58] không?”

“Cũng kha khá. Tôi đã tìm đọc thêm nhà văn này từ bản dịch của Carlyle.”

“Vậy cũng giống như lần theo con suối, tìm ngược lại hồ nước cội nguồn. Ông ta có một nhận định lạ lùng nhưng sâu sắc. Ông ta bảo minh chứng hàng đầu cho sự vĩ đại của con người nằm trong cách họ cảm nhận về sự nhỏ bé của chính mình. Anh thấy đó, ông ta cho rằng bản thân năng lực đối chiếu và nhận thức chính là bằng chứng cho phẩm chất cao quý. Đọc Richter có nhiều điều đáng suy ngẫm lắm. Anh không mang súng lục theo phải không?”

“Tôi có cái gậy đây.”

“Nhiều khả năng phải cần tới những thứ như thế nếu chúng ta tìm tới tận hang ổ bọn chúng. Tôi để tên Jonathan cho anh lo liệu, còn tên kia nếu làm càn thì tôi sẽ hạ hắn luôn.” Vừa nói anh vừa rút khẩu súng lục ra, nạp hai viên đạn vào ổ quay, rồi cất trở lại vào túi áo khoác bên phải.

Nãy giờ theo sự dẫn dắt của con Toby, chúng tôi đã băng qua những trang viên nằm rải rác hai bên các con lộ ngoại ô dẫn tới đô thành. Nhưng giờ đây chúng tôi đã sắp tới những khu phố nhà cửa san sát, nơi đám công nhân và phu bến tàu đã thức giấc còn đám đàn bà nhếch nhác đang mở cửa quét thềm. Ở góc phố đầu quảng trường, các tửu quán đã bắt đầu kinh doanh, và những gã tướng tá bặm trợn vừa đi ra vừa lấy ống tay áo chùi bộ râu sau khi làm mấy li rượu đầu ngày. Mấy con chó lạ tha thẩn tới gần, ngạc nhiên nhìn ngó khi chúng tôi đi qua, nhưng con Toby vô song không hề nhìn ngang liếc dọc mà cứ lon ton thẳng tiến, mũi gí sát đất và chốc chốc lại kêu ư ử đầy háo hức như muốn cho biết là dấu vết vẫn rõ mồn một.

Chúng tôi băng qua Streatham, Brixton, Cambemell, và bây giờ thấy mình ở ngõ Kennington sau khi đã chuyển hướng qua các đường phụ dẫn tới phía đông khu Oval, những kẻ mà chúng tôi truy tìm hình như đã đi theo một đường chữ chi kì quặc, có thể là với ý đồ tránh bị theo dõi. Chúng không bao giờ đi theo đường chính nếu có một đường phụ song song cho chúng rẽ vào. Ở cuối ngõ Kennington, chúng đã men theo bên trái qua phố Bond và phố Miles. Tới chỗ phố Miles rẽ sang Knight’s Place, con Toby không tiến tới nữa mà bắt đầu chạy tới chạy lui, một tai vểnh lên, một tai cụp xuống, đích thị là biểu hiện sự do dự của loài chó, rồi nó lắc lư chạy quanh nhiều vòng, thỉnh thoảng lại ngước lên nhìn chúng tôi như thể muốn được cảm thông cho sự bối rối của nó.

“Con chó này mắc cái chứng quái quỷ gì thế?” Holmes càu nhàu. “Nhất định là bọn chúng không thể nào đón xe ngựa hay đu khinh khí cầu biến mất.”

“Có thể là bọn chúng đã đứng ở đây một lúc”, tôi gợi ý.

“A! Ổn rồi. Nó lại đi tiếp”, anh bạn tôi thốt lên với giọng nhẹ nhõm.

Quả đúng như thế, bởi vì sau khi khịt mũi ngửi vòng quanh một lần nữa, nó đột ngột quyết định và phóng tới với sức lực và quyết tâm mạnh mẽ chưa từng thấy. Cái mùi ấy hẳn là nồng hơn trước, vì con chó không còn gí mũi xuống đất nữa mà giật mạnh dây buộc và cố chạy hết tốc lực. Nhìn ánh mắt đầy hi vọng của Holmes, tôi có thể biết anh đang nghĩ rằng cuộc hành trình của chúng tôi đã gần kết thúc.

Bây giờ chúng tôi chạy xuống quận Nine Elms cho đến khi tới xưởng cưa lớn của Công ty Broderick & Nelson, ngay chỗ qua khỏi lữ quán Đại Bàng Trắng. Tới đây con chó mừng cuống quýt rẽ qua cổng phụ vào trong khuôn viên nơi các thợ cưa đang làm việc. Toby chạy băng băng qua mớ mùn cưa và dăm bào, vào một đường hẻm, vòng qua một hành lang giữa hai hàng gỗ xẻ chất đống, và cuối cùng sủa lên một tiếng đắc thắng, nó nhảy phóc lên một thùng tônô lớn dựng trên một chiếc xe đẩy tay mà ai đó đã đưa đến. Lưỡi thè dài, mắt hấp háy, Toby đứng trên thùng, hết nhìn tôi lại quay sang Holmes chờ một lời khen. Các thanh ván thùng tônô và hai bánh xe đẩy dính đầy một chất lỏng đen đúa và cả bầu không khí nồng nặc mùi dầu creosote.

Sherlock Holmes và tôi nhìn nhau trân trối, rồi cùng bật ra một tràng cười không sao nén nổi.

8
Đội quân bụi đời phố Baker

“Giờ thì sao?” Tôi hỏi. “Toby không còn phát huy được sự chuẩn xác như mọi khi nữa rồi.”

“Nó hành động theo trí khôn của nó thôi”, Holmes vừa nói vừa nhấc con chó trên thùng tônô xuống và dắt nó ra khỏi xưởng cưa. “Anh thử nghĩ xem, một ngày có biết bao thùng dầu creosote được vận chuyển đi khắp London, bảo sao dấu vết của chúng ta không bị chồng chéo lên chứ. Người ta bây giờ dùng dầu creosote nhiều lắm, nhất là để bảo quản gỗ. Không phải lỗi tại con Toby tội nghiệp.”

“Chắc là chúng ta phải dò lại theo dấu vết chính.”

“Đúng vậy. Và may là ta không còn phải đi xa nữa. Rõ ràng điều khiến con chó do dự ở góc quảng trường Knight’s Place chính là có hai dấu vết đi theo hai hướng ngược chiều nhau. Chúng ta đã chọn sai hướng. Giờ chỉ cần đi theo hướng kia.”

Đi theo hướng kia thì chẳng có gì khó. Khi đưa Toby tới chỗ nó đã phạm sai lầm, con chó đánh hơi tìm kiếm trong một vòng tròn lớn rồi cuối cùng phóng đi theo đường khác. Tôi nhắc nhở, “Bây giờ coi chừng nó lại đưa chúng ta đến nơi phát xuất của cái thùng tônô hồi nãy đấy.”

“Tôi đã nghĩ tới chuyện đó rồi, nhưng để ý là nó chỉ đi trên vỉa hè, trong khi thùng tônô kia được đẩy đi trên đường cái. Không đâu, bây giờ chúng ta theo đúng dấu vết rồi.”

Con chó đi xuôi theo hướng bờ sông, chạy băng qua Belmont Place và phố Prince. Đến cuối phố Broad nó đâm thẳng ra bờ nước, chỗ có một cầu tàu nhỏ bằng gỗ. Toby dẫn chúng tôi ra ngay tận mép cầu tàu rồi đứng đó, vừa rên ư ử vừa nhìn ra dòng nước mịt mờ.

“Không may rồi”, Holmes nói. “Bọn chúng đã lên thuyền ở đây!”

Vài chiếc xuồng và thuyền nhỏ đậu rải rác trên mặt nước sông và bên mép cầu tàu. Chúng tôi đưa Toby vòng qua từng con thuyền, nhưng dù tận tình đánh hơi không sót một chiếc, nó vẫn không tìm ra dấu vết nào. Gần bến đỗ thô sơ đó là một ngôi nhà gạch nhỏ, với tấm biển gỗ máng bên ngoài ô cửa sổ thứ hai in bằng chữ lớn trên tấm biển là tên “Mordecai Smith” và phía dưới đề: Cho thuê tàu thuyền theo giờ hoặc theo ngày. Câu thứ hai đề trên cửa chính cho chúng tôi biết một chiếc tàu thủy hơi nước đã có khách thuê - thông báo này được xác thực bằng một đống than cốc trên cầu tàu. Sherlock Holmes từ từ nhìn quanh và nét mặt lộ rõ vẻ lo ngại.

“Tệ thật đấy”, anh nói. “Mấy tên này ranh ma hơn tôi tưởng. Có vẻ như chúng đã lấp hết dấu vết. Tôi e là đã có một mưu mô sắp đặt sẵn từ trước ở đây.”

Anh đang đi tới cửa chính ngôi nhà thì cửa bật mở và một chú nhóc tóc xoăn chừng sáu tuổi chạy ào ra, theo sau là một phụ nữ phốp pháp, mặt đỏ bừng, tay cầm một miếng bọt biển.

“Quay về tắm nào, Jack”, bà quát tháo. “Về ngay, thằng ranh con, cha mày về mà thấy mày như thế thì biết tay ông ấy!”

“Này nhóc!” Holmes thốt lên có ý đồ. “Thằng bé này sao mà hai má hồng hào thế! Này, Jack, cháu thích được ai cho cái gì không nào?”

Chú bé ngẫm nghĩ một lúc rồi nói, “Cháu thích có một đồng shilling.”

“Chỉ thích thế thôi sao?”

“Được hai shilling thì thích hơn”, chú nhóc tài lanh này trả lời sau một lúc suy nghĩ.

“Đây, cho cháu đó! Chụp lấy!… Thằng nhỏ thật dễ thương đó, bà Smith!”

“Chúa phù hộ ông, thưa ông, nó thế đấy, cứ xấc xược vậy đó. Tôi thiếu điều hết chịu nổi nó, nhất là khi ông nhà tôi vắng nhà mấy ngày liền.”

“Ông nhà đang đi xa à?” Holmes nói, giọng ra vẻ thất vọng. “Tiếc thật, tôi đang cần nói chuyện với ông Smith đây.”

“Ông ấy đi từ sáng hôm qua rồi, thưa ông, và nói thật là tôi bắt đầu thấy lo cho ông nhà tôi. Nhưng nếu là chuyện thuyền bè thì tôi cũng có thể hầu ông được, thưa ông.”

“Tôi muốn thuê chiếc tàu thủy hơi nước của ông nhà.”

“Ôi, rủi quá, thưa ông, chính cái tàu đó là chiếc ông nhà tôi lấy đi mất. Tôi thiệt không hiểu nổi, vì tôi biết nó chỉ có đủ than để chạy tới Woolwich rồi quay về thôi. Nếu đi xa bằng chiếc sà lan thì thôi không nói làm chi, vì nhiều lần ông ấy có việc đi tới tận Gravesend, và nếu ở đó có nhiều công chuyện thì có thể nấn ná ở lại. Nhưng tàu thủy hơi nước mà không có than thì có ích gì chứ?”

“Biết đâu ông ấy có thể mua ít than ở bến nào đó miệt dưới.”

“Có thể mua, thưa ông, nhưng đó không phải kiểu của ông ấy, nhiều lần tôi đã nghe ông ấy la lối về giá tiền họ tính cho mấy bao than lẻ. Hơn nữa, tôi không ưa cái tên chân gỗ kia, mặt mày xấu xí, nói năng thì kì cục. Hắn ta muốn gì mà cứ tới đây luẩn quẩn miết vậy chứ?”

“Một người có chân gỗ à?” Holmes thốt lên với vẻ ngạc nhiên chiếu lệ. “Dạ đúng, thưa ông, một thằng cha mặt như khỉ, da ngăm, tới tìm ông chồng tôi nhiều lần rồi. Chính hắn ta lôi ông nhà tôi dậy tối hôm trước, chưa hết đâu, ông nhà tôi biết trước hắn ta sẽ đến nên đã cho máy hơi nước trong thuyền chạy sẵn. Nói thiệt tình với ông đó, thưa ông, chuyện này khiến tôi cứ bồn chồn sao sao ấy.”

“Này, bà Smith ơi”, Holmes vừa nói vừa nhún vai, “bà cứ lo chuyện không đâu. Làm sao bà biết được người đến gọi trong đêm là tên chân gỗ được chứ? Tôi không hiểu sao bà có thể dám chắc như thế.”

“Giọng nói hắn ta, thưa ông. Tôi biết giọng nói đó, nó khàn khàn khó nghe. Hắn ta gõ vào trục tời, đâu khoảng 3 giờ sáng. Hắn nói: ‘Chường mặt ra đi bồ, tới phiên canh rồi’, ông nhà tôi đánh thức thằng Jim, thằng cả nhà tôi đó, rồi họ đi, chẳng nói với tôi một tiếng nào. Tôi còn nghe tiếng cái chân gỗ lọc cọc trên đường đá mà.”

“Thế tên chân gỗ này tới đấy một mình à?”

“Tôi chịu, thưa ông. Nhưng chắc chắn là tôi không nghe tiếng ai khác.”

“Thật tiếc, bà Smith, vì tôi cần một chiếc tàu thủy hơi nước và tôi nghe người ta nói tốt về… Để xem, tôi quên mất con thuyền tên gì rồi?”

“Aurora, thưa ông.”

“À! Có phải con tàu thủy cũ màu xanh lá cây có một sọc vàng, thân tàu rất rộng không đấy?”

“Không phải đâu. Thuyền nhà tôi cũng thuôn mảnh nhỏ nhắn như mọi tàu thủy khác trên sông này. Nó mới sơn lại, màu đen có hai sọc đỏ.”

“Cảm ơn bà. Mong là bà sẽ sớm hay tin ông Smith. Tôi sẽ đi xuống miệt dưới, và nếu tôi gặp thuyền nào giống chiếc Aurora thì tôi sẽ báo cho ông ấy biết là bà đang lo lắng, ống khói màu đen, phải không bà?”

“Không phải, thưa ông. Màu đen với một đường kẻ trắng.”

“A, hẳn thế rồi. Hai bên hông thuyền mới màu đen. Chào bà Smith nhé… Watson này, có một người chèo thuyền chở khách ở đây này. Chúng ta sẽ đón thuyền qua bên kia sông.”

“Điều cốt yếu với những người như thế”, Holmes nói khi chúng tôi đã ngồi trong mớ dây lèo của thuyền, “là đừng bao giờ để họ nghĩ rằng thông tin của họ có thể quan trọng ít nhiều đối với anh. Nếu anh để họ biết thì họ sẽ lập tức câm như hến. Nếu anh lắng nghe họ với vẻ miễn cưỡng thì rất có khả năng anh sẽ có được điều mình muốn.”

“Chiều hướng có vẻ khá rõ ràng rồi”, tôi nói.

“Như vậy anh sẽ làm gì nào?”

“Tôi sẽ thuê một chiếc tàu thủy và đi xuôi dòng sông theo dấu chiếc Aurora.”

“Anh bạn thân mến ơi, đó là một việc quá tốn công. Con thuyền ấy có thể cập vào bất kì cầu tàu nào ở hai bên bờ sông từ đây đến Greenwich. Phía dưới cây cầu kia là một mê cung toàn là những bến đậu kéo dài nhiều dặm. Ghé cho hết các bến đó thì phải mất bao nhiêu ngày mới xong, nếu như anh làm việc đó một mình.”

“Vậy thì huy động cảnh sát.”

“Không. Có khả năng tôi sẽ gọi Athelney Jones vào phút chót. Gã không phải là người tồi, và tôi không muốn làm chuyện gì có thể phương hại cho gã về mặt nghề nghiệp. Nhưng bây giờ chúng ta đã đeo đuổi tới đây rồi thì tôi thích tự mình giải quyết hết.”

“Vậy chúng ta có thể đăng báo hỏi tin tức từ các chủ bến tàu được không?”

“Càng tệ hại hơn! Bọn kia sẽ biết ngay chúng đang bị truy đuổi sát gót và chúng có thể rời khỏi xứ này. Tình hình thế này cũng đủ cho chúng ra đi rồi, nhưng chừng nào chúng còn tin là chắc chắn an toàn thì chúng sẽ không vội vàng. Sự tích cực của Jones sẽ có ích cho chúng ta trong chuyện này, vì quan điểm của hắn về vụ này nhất định là tương mọi thứ lên nhật trình và những kẻ đào tẩu kia sẽ tưởng rằng ai cũng đều đuổi theo dấu vết giả mạo.”

“Vậy chúng ta phải làm gì?” Tôi hỏi khi thuyền cập bến gần nhà tù Millbank.

“Đón chiếc xe ngựa này, về nhà, ăn điểm tâm chút ít, rồi ngủ chừng một tiếng. Theo chương trình rất có thể đêm nay chúng ta lại lội bộ đó… Dừng ở bưu điện nào đi, bác xà ích ơi! Chúng ta sẽ giữ con Toby, vì có thể sẽ cần tới nó đấy.”

Chúng tôi dừng lại ở phố Great Peter và Holmes gửi đi một bức điện tín. Lúc tiếp tục hành trình, anh hỏi tôi, “Theo anh thì tôi gửi cho ai?”

“Chắc chắn là tôi không biết.”

“Anh còn nhớ biệt đội thám tử phố Baker mà tôi đã huy động trong vụ Jefferson Hope không?”

“Ra thế”, tôi bật cười.

“Lũ nhóc có thể đóng vai trò vô giá trong vụ này. Nếu chúng thất bại, tôi còn các phương án khác, nhưng tôi muốn thử dùng chúng trước. Bức điện đó tôi gửi cho Wiggins, chú nhóc phụ tá lem luốc của tôi, và tôi cho rằng chúng ta chưa ăn xong bữa sáng thì nó đã kéo đồng bọn đến rồi.”

Bây giờ đã 8 rưỡi và tôi nhận ra tác động rõ rệt sau một đêm không ngừng kích động. Tôi mệt đừ, đi hết nổi, đầu óc mụ mị và thể xác kiệt quệ. Tôi không có động lực là niềm hăng say nghề nghiệp như anh bạn của mình, mà tôi cũng không xem sự việc này là một vấn đề trí óc hoàn toàn trừu tượng. Về cái chết của Bartholomew Sholto, tôi chẳng nghe chuyện gì tốt đẹp về con người đó và cũng chẳng thấy ác cảm ghê gớm gì đối với những kẻ sát nhân kia. Tuy nhiên, kho báu lại là chuyện khác. Nó, hay một phần của nó, chính đáng thuộc về cô Morstan. Chừng nào còn cơ may để lấy lại kho báu thì tôi sẵn sàng hiến cả đời mình cho mỗi một mục đích ấy. Đúng là nếu tôi tìm được thì có lẽ nó sẽ đẩy cô vượt ngoài tầm với của tôi mãi mãi. Nhưng tình yêu của tôi sẽ lại tầm thường và ích kỉ nếu bị chi phối bởi những ý nghĩ như thế. Nếu như Holmes có thể ráng sức tìm cho ra những tên tội phạm thì tôi còn có lí do mạnh mẽ hơn gấp chục lần, buộc tôi kiếm tìm kho báu đó.

Về đến phố Baker tắm rửa và thay bộ áo quần mới đã giúp tôi tươi tỉnh lên một cách kì diệu. Khi tôi ra phòng khách thì thấy bữa điểm tâm đã được bày sẵn và Holmes đang rót cà phê.

“Đây này”, anh vừa nói vừa cười, tay chỉ vào tờ báo đang mở, “Gã Jones đầy năng lực và đám phóng viên có mặt khắp nơi đã dàn xếp với nhau. Nhưng anh biết thừa vụ này rồi. Tốt nhất nên ăn món giăm bông với trứng trước đã.”

Tôi đón lấy tờ báo từ tay anh và đọc mẩu tin ngắn có dòng tít “Bí ẩn ở Thượng Norwood”. Tờ Standard viết:

Vào hồi 12 giờ đêm qua, người ta phát hiện ông Bartholomew Sholto, ngụ tại biệt trang Pondicherry, Thượng Norwood, đã chết trong phòng riêng, và hoàn cảnh xảy ra sự việc này cho thấy dấu hiệu của một hành vi phạm pháp. Theo thông tin đã biết, trên thi thể ông Sholto không có dấu hiệu bị hành hung, song một bộ sưu tập đá quý Ấn Độ rất giá trị mà người chết được thừa hưởng từ cha đã bị lấy đi. Ông Sherlock Holmes và bác sĩ Watson là những người đầu tiên phát hiện vụ việc này khi đến tòa biệt trang cùng ông Thaddeus Sholto, em trai của người quá cố. Điều cực kì may mắn là ông Athelney Jones, một thanh tra danh tiếng thuộc lực lượng cảnh sát điều tra, lại tình cờ có mặt ở đồn cảnh sát Norwood và đã đến hiện trường chỉ trong vòng nửa giờ sau khi nhận được tin cấp báo. Ông lập tức dốc hết tài trí và kinh nghiệm vào việc điều tra phát hiện tội phạm, kết quả đáng mừng là em trai nạn nhân, Thaddeus Sholto, đã bị bắt giữ cùng bà quản gia Bernstone, một người hầu Ấn Độ tên là Lal Rao, và người gác cổng McMurdo. Rõ ràng kẻ trộm, dù là một hay nhiều tên, chắc chắn là người thông thuộc ngồi nhà này, bởi lẽ dựa trên sự am tường về chuyên môn và năng lực quan sát tinh vi, ông Jones đã chứng minh một cách thuyết phục rằng thủ phạm chắc chắn không thể vào nhà bằng cửa chính hay cửa sổ, mà đã đột nhập từ mái nhà qua một cửa sập dẫn vào một căn phòng ăn thông với phòng đã phát hiện tử thi. Dữ kiện này đã được chứng minh hết sức rõ ràng, từ đó đưa đến kết luận rằng đây không đơn thuần chỉ là một vụ trộm ngẫu nhiên. Hành động quyết liệt và mau lẹ của lực lượng thi hành pháp luật đã chứng tỏ lợi ích lớn lao mà một bộ óc năng nổ và quyết đoán có thể đem lại trong những tình huống như thế này. Thiết nghĩ sự kiện này đã góp phần củng cố thêm quan điểm cho rằng lực lượng cảnh sát điều tra của chúng ta cần được phân quyền nhiều hơn nữa để họ có thể tiếp cận những vụ án thuộc phận sự điều tra của mình một cách sát sao và hiệu quả hơn.

“Hoành tráng nhỉ?” Holmes nói mà miệng cười toe toét, tay vẫn cầm cốc cà phê. “Anh nghĩ gì về chuyện này?”

“Tôi nghĩ may mà chúng ta không bị bắt giữ vì tội ác này.”

“Tôi cũng nghĩ vậy. Bây giờ tôi không dám đảm bảo chúng ta được an toàn đâu nếu như gã bỗng lên cơn tích cực một lần nữa.”

Đúng lúc đó chúng tôi nghe tiếng chuông cửa ầm ĩ, rồi có tiếng bà Hudson, bà chủ nhà của chúng tôi, cao giọng la lối một tràng vừa mắng nhiếc vừa khiếp đảm.

“Trời đất”, tôi vừa nói vừa dợm đứng dậy. “Holmes này, tôi cho là họ truy bắt chúng ta thật rồi.”

“Không đâu, không đến nỗi tệ thế đâu. Đó là lực lượng phi chính quy, đội quân bụi đời phố Baker.”

Anh nói chưa dứt lời thì đã có tiếng chân trần chạy rầm rập trên cầu thang, tiếng huyên thuyên của nhiều giọng nói lảnh lót, rồi một tá nhóc con bụi đời rách rưới, bẩn thỉu ùa vào. Tuy đi vào lộn xộn như thế, chúng cũng thể hiện đôi chút kỉ cương, vì cả bọn lập tức đứng thành hàng lối và nhìn chúng tôi với vẻ mặt chờ đợi. Một đứa trong bọn, cao và lớn tuổi hơn cả, đứng đằng trước với điệu bộ bề trên trông rất buồn cười so với thân hình nhỏ con rách rưới bất hảo của nó.

“Đã nhận được điện tín, thưa ông”, thằng nhóc nói, “và kéo cả bọn tới luôn. Mất ba shilling với sáu xu tiền xe.”

“Tiền đây”, Holmes vừa nói vừa đưa mấy đồng bạc ra. “Về sau chúng nó sẽ báo cáo với mi nhé, Wiggins, rồi mi báo lại cho ta. Ta không thể để tụi bay xông vào nhà này như thế được. Nhưng tất cả bọn bay ở đây cùng nghe chỉ dẫn cũng tốt. Ta muốn tìm cho ra nơi nào có chiếc tàu thủy hơi nước tên là Aurora, chủ thuyền là Mordecai Smith, thuyền màu đen có hai sọc đỏ, ống khói đen có một đường kẻ trắng. Nó ở đâu đó phía miệt dưới con sông này. Ta muốn một đứa có mặt ở bến thuyền nhà Mordecai Smith, đối diện Millbank, xem thử con thuyền đó đã quay về chưa. Tụi bay phải tự chia nhau ra, tìm cho kĩ cả hai bên bờ sông. Có tin gì thì báo ngay cho ta. Tất cả rõ chưa?”

“Rõ, thưa thủ lĩnh”, Wiggins đáp.

“Mức tiền công như cũ, và một đồng guinea thưởng cho đứa nào tìm thấy con thuyền đó. Đây ta ứng trước một ngày tiền công. Rồi, giải tán!” Anh đưa cho mỗi đứa một shilling và cả bọn lao nhao chạy xuống cầu thang, rồi chỉ một thoáng sau tôi đã thấy chúng tràn ra đường.

“Nếu con tàu đó còn nổi trên mặt nước thì chúng nó sẽ tìm ra”, Holmes nói khi anh rời khỏi bàn, châm một tẩu thuốc. “Chúng có thể đi mọi nơi, thấy mọi thứ, nghe lỏm mọi chuyện. Tôi hi vọng trước buổi tối sẽ hay tin chúng đã tìm ra con tàu. Còn trong lúc này, chúng ta không thể làm gì hơn là chờ kết quả. Chúng ta không thể lần theo dấu vết đã gián đoạn cho đến khi nào tìm ra hoặc là chiếc Aurora hoặc là ông Mordecai Smith.”

“Con Toby có thể ăn mấy đồ thừa này, tôi chắc vậy. Anh có đi ngủ không, Holmes?”

“Không, tôi không mệt. Tạng người tôi lạ kì thế đấy. Tôi không bao giờ thấy mệt vì công việc, nhưng lại hoàn toàn kiệt quệ khi ăn không ngồi rồi. Tôi sẽ hút thuốc và suy nghĩ về công việc dị thường mà cô thân chủ xinh đẹp kia đã đưa đến cho chúng ta. Còn nhiệm vụ nào dễ dàng hơn nhiệm vụ của chúng ta. Những người có chân gỗ đã là hiếm gặp, nhưng tên còn lại, tôi phải nói là có một không hai.”

“Lại là tên đó!”

“Tôi không hề muốn giấu bí mật về tên này với anh. Nhưng anh phải tự xây dựng giả thuyết của mình đi. Này nhé, hãy xem xét các dữ kiện. Những dấu chân bé nhỏ, các ngón chân chưa bao giờ bị gò bó trong ghệt, bàn chân trần, cái chùy bằng gỗ đầu đá, sự nhanh nhẹn cực độ, những mũi tên nhỏ tẩm độc. Tất cả những yếu tố đó khiến anh suy ra điều gì nào?”

“Thổ dân!” Tôi kêu lên. “Có lẽ là một trong những tên Ấn Độ đồng bọn với Jonathan Small.”

“Không phải”, anh nói. “Lúc đầu nhìn thấy dấu hiệu những thứ vũ khí lạ lùng, tôi cũng suy nghĩ theo hướng đó, nhưng đặc điểm khác thường của các dấu chân đã khiến tôi phải xem lại quan điểm của mình. Một số cư dân ở vùng bán đảo Ấn Độ có vóc người nhỏ bé nhưng không một ai có thể để lại những dấu vết như thế được. Người Hindu chính cống có bàn chân dài và hẹp. Người Hồi giáo có ngón chân cái tẽ hẳn ra so với các ngón khác do họ đi dép xỏ ngón. Những mũi tên nhỏ kia nữa, chỉ có thể bắn bằng một cách. Chúng được phóng từ một ống xì đồng. Đấy, vậy thì chúng ta phải tìm tên thổ dân này ở đâu?”

“Mỹ”, tôi đánh bạo nói.

Anh với tay lên kệ lấy xuống một pho sách dày cộp. “Đây là tập đầu tiên của một bộ từ điển địa lí đang được phát hành. Có thể xem đây là nguồn tư liệu tin cậy mới nhất. Trong này viết gì nào? Quần đảo Andaman, nằm cách Sumatra 340 dặm về phía bắc, trong vịnh Bengal. Hừm, hừm! Sao mà đủ thứ? Khí hậu ẩm ướt, vành đai san hô, cá mập, thủ phủ Port Blair, trại tù, đảo Rutland, cây dương… A, đây rồi! Thổ dân quần đảo Andaman có đặc điểm là chủng tộc nhỏ bé nhất thế giới, mặc dù một số nhà nhân chủng học lại quy đặc điểm này cho người Bushmen ở Phi châu, người da đỏ đào đất ở Mỹ châu, và các bộ tộc ở Tierra del Fuego[59]. Chiều cao trung bình dưới bốn foot, mặc dù nhiều người trưởng thành phát triển đầy đủ còn thấp bé hơn thế nhiều. Bản tính hung bạo, lầm lì và bất phục tùng, tuy nhiên họ cũng có khả năng xây dựng những mối thân tình tận tụy nhất một khi họ đã có được sự tin cậy. Lưu ý điều đó, Watson. Bây giờ nghe chỗ này nhé! Nhân hình tự nhiên trông dễ sợ: Đầu to, dị dạng, đôi mắt nhỏ và dữ tợn, diện mạo rúm ró. Bàn chân và bàn tay của họ lại đặc biệt nhỏ nhắn. Họ hung bạo và ngoan cố tới mức mọi nỗ lực của viên chức Anh quốc đều không thể thu phục được họ ở bất kì mức độ nào. Họ luôn là nỗi kinh hoàng của những thủy thủ bị đắm tàu; họ dùng những chày vồ đầu đá đập vỡ sọ những thủy thủ sống sót, hay bắn chết những người này bằng tên tẩm độc. Những cuộc thảm sát này luôn kết thúc bằng một bữa tiệc thịt người. Thật là những người dễ thương, thân thiện, Watson! Nếu như kẻ này mà được tự tung tự tác thì sự việc sẽ có những diễn biến thậm chí còn rùng rợn hơn. Tuy vậy, tôi vẫn cho rằng nếu có thể thì chính Jonathan Small đã cố gắng tránh huy động tới tên mọi này bằng mọi giá.”

“Nhưng làm sao hắn ta lại có một đồng bọn đặc biệt đến thế chứ?”

“À, chuyện này nằm ngoài khả năng hiểu biết của tôi. Nhưng vì chúng ta đã xác định rằng Small từ Andaman tới nên không có gì ngạc nhiên khi tên thổ dân quần đảo ấy đi cùng với hắn. Nhất định rồi có lúc chúng ta sẽ biết rõ mọi chuyện thôi. Này, Watson, trông anh không còn chút hơi sức nào kia. Cứ nằm trên trường kỉ đi, để xem tôi ru anh ngủ được không?”

Anh lấy cây vĩ cầm trong góc phòng ra, và trong lúc tôi nằm duỗi thẳng người, anh bắt đầu chơi một giai điệu du dương, mơ màng, chậm rãi - chắc chắn là tác phẩm của anh vì anh có tài ứng tác xuất sắc. Tâm trí tôi lờ mờ ghi nhận vóc dáng gầy gò của Holmes, nét mặt say sưa, và chuyển động lên xuống của cây vĩ. Sau đó tôi dường như trôi êm đềm giữa một biển âm thanh dịu dàng cho đến khi thấy mình cập vào bến mơ, và gương mặt yêu kiều của nàng Mary Morstan đang cúi nhìn tôi.

9
Mắt xích gián đoạn

Mãi đến xế trưa tôi mới thức giấc, trong người khỏe khoắn và sảng khoái. Sherlock Holmes vẫn ngồi đúng ngay chỗ cũ, chỉ khác là anh đã bỏ cây vĩ cầm sang một bên và đang chăm chú vào một cuốn sách. Lúc tôi cựa quậy, anh nhìn sang và tôi thấy vẻ mặt anh u ám và lo lắng.

“Anh ngủ ngon lắm”, Holmes nói. “Tôi cứ lo anh sẽ mất giấc vì chúng tôi nói chuyện.”

“Tôi chẳng nghe gì cả”, tôi đáp. “Vậy anh có tin gì mới à?”

“Rất tiếc là không. Phải thú nhận là tôi ngạc nhiên và thất vọng. Tôi dự kiến là đến lúc này phải có tin tức chính xác rồi. Wiggins đã lên đây báo cáo. Nó nói không thấy tăm hơi chiếc tàu thủy. Đó là một trở ngại trớ trêu, vì từng giờ trôi qua đều quan trọng.”

“Tôi có giúp được gì không? Giờ tôi đã hoàn toàn khỏe khoắn, và sẵn sàng ra ngoài một đêm nữa.”

“Không, chúng ta không thể làm gì cả. Chỉ có thể chờ đợi. Nếu chúng ta đi mà điện tín đến khi không ai ở nhà thì lại càng thêm trễ. Anh muốn làm gì thì làm nhưng tôi phải túc trực ở đây.”

“Vậy thì tôi sẽ chạy sang khu Camberwell ghé nhà bà Cecil Forrester. Hôm qua bà ấy đã mời tôi.”

“Thăm bà Cecil Forrester à?” Holmes hỏi, trong mắt ánh lên một nụ cười.

“À, tất nhiên là cả cô Morstan nữa. Họ nôn nóng muốn biết những gì đã xảy ra.”

“Nếu là tôi thì tôi sẽ không cho họ biết quá nhiều”, Holmes nói. “Không bao giờ có thể tin cậy hoàn toàn vào phụ nữ, kể cả những người khá khẩm nhất.”

Tôi không buồn tranh cãi về nhận định cay nghiệt ấy. Tôi nói, “Tôi sẽ quay về trong một hay hai giờ nữa.”

“Không sao! Chúc may mắn! À mà này, nếu có sang bên kia sông thì anh mang trả con Toby luôn thể, vì bây giờ tôi nghĩ là không cần dùng nó nữa đâu.”

Tôi đưa con chó lai đi theo và để nó lại, với nửa đồng sovereign ở chỗ nhà tự nhiên học cao niên ngõ Pinchin. Đến Camberwell, tôi thấy cô Morstan dù mệt mỏi đôi chút sau những biến cố đêm trước nhưng vẫn háo hức nghe chuyện. Bà Forrester nữa, cũng đầy hiếu kì. Tôi kể họ nghe mọi chuyện chúng tôi đã làm, nhưng giấu nhẹm những chi tiết kinh khủng hơn của thảm kịch này. Vì thế, tuy tôi có nhắc đến cái chết của ông Sholto, tôi chẳng hề nói gì đến đặc điểm thi thể và cách thức gây án. Tuy đã lược bỏ như thế, câu chuyện vẫn đủ khiến họ giật mình thảng thốt.

“Đúng là như tiểu thuyết!” Bà Forrester kêu lên. “Thay vì một bá tước hung ác hay một con rồng tàn bạo theo lối cổ thì ở đây là một cô nương bị hại, nửa triệu bảng trong kho báu, một tên mọi đen ăn thịt người, và một tên côn đồ chân gỗ.”

“Và hai chàng hào hiệp đến giải cứu”, cô Morstan nói thêm với một cái nhìn rạng rỡ dành cho tôi.

“Ồ, Mary, gia tài của cô tùy thuộc vào kết quả của cuộc tìm kiếm này. Tôi tưởng cô phải phấn khích hơn nhiều chứ. Cứ tưởng tượng xem! Trở nên giàu có, cả thế giới đặt dưới chân mình, thì sẽ như thế nào nhỉ?”

Tôi thầm hoan hỉ trong lòng khi để ý thấy cô không tỏ vẻ gì mừng vui trước viễn cảnh ấy. Trái lại, vầng trán kiêu hãnh của cô chỉ khẽ lắc một cái, cứ như đó chỉ là một chuyện vặt cô chẳng mấy chú ý. “Chính ông Thaddeus Sholto mới khiến tôi quan tâm”, cô nói. “Mọi chuyện đều chưa có kết quả nhưng tôi nghĩ rằng ông ấy từ đầu đến cuối đều xử sự rất tử tế và đáng kính trọng. Trách nhiệm của chúng ta là phải làm cho ông ấy khỏi bị hàm oan vì sự buộc tội khủng khiếp vô căn cứ đó.”

***

Mãi đến xế chiều tôi mới rời khu Camberwell và lúc về đến nhà thì trời đã tối. Cuốn sách và tẩu thuốc của anh bạn tôi nằm cạnh ghế ngồi của anh, nhưng anh đã biến mất. Tôi nhìn quanh mong thấy một lời nhắn nào đó nhưng chẳng có gì cả.

“Chắc là Sherlock Holmes đã đi ra ngoài rồi”, tôi nói với bà Hudson khi bà lên phòng hạ các mành cửa xuống.

“Không đâu. Ông ấy vào trong phòng riêng rồi, ông à.” Rồi bà hạ giọng xuống thành một lời thì thầm xúc động. “Tôi lo ông ấy không được khỏe.”

“Sao thế, bà Hudson?”

“Ôi, ông ấy kì cục lắm, thưa ông. Sau khi ông đi thì ông Holmes cứ đi tới đi lui, mãi cho đến lúc tôi phát mệt vì tiếng chân của ông ấy. Sau đó tôi nghe ông ấy cứ lẩm bẩm một mình, và hễ có chuông reo thì lại ra đầu cầu thang hỏi: ‘Cái gì thế, bà Hudson?’ Bây giờ ông ấy đã vào trong phòng đóng sầm cửa lại rồi nhưng tôi vẫn nghe tiếng ông ấy bước tới lui y như trước. Tôi mong là ông Holmes không đau bệnh gì, ông à. Lúc nãy tôi có đánh liều bảo ông ấy mấy câu về chuyện uống thuốc an thần, ông ấy quay sang tôi nhìn như muốn ăn tươi nuốt sống khiến tôi cũng thất kinh hồn vía luôn.”

“Tôi nghĩ bà không việc gì phải lo lắng cả, bà Hudson ơi”, tôi đáp. “Tôi đã từng thấy anh ấy như thế rồi. Anh ấy có vài chuyện nhỏ cần phải suy nghĩ cho nên đâm ra bồn chồn ấy mà.”

Tôi cố trấn an bà chủ nhà đáng kính, nhưng bản thân tôi cũng đâm lo khi suốt đêm dài thỉnh thoảng tôi vẫn nghe tiếng bước chân đều đều của Holmes và biết tinh thần hăng say của anh đang nóng nảy vì sự đình trệ ngoài ý muốn này. Đến giờ điểm tâm trông anh hốc hác và tiều tụy, hai má ửng hai đốm đỏ như bị sốt.

“Anh đang hủy hoại sức khỏe của mình đấy, anh bạn”, tôi nói. “Tôi nghe anh cứ đi lại quanh phòng cả đêm.”

“Không, tôi không ngủ được”, anh đáp. “Cái vấn đề quỷ quái này cứ ám ảnh tôi. Thật không chịu nổi khi bị ách tắc chỉ vì một chướng ngại vặt vãnh này, khi mọi thứ khác đều đã khắc phục được. Tôi biết bọn chúng, con tàu, mọi thứ, thế mà vẫn không có tin tức gì. Tôi đã huy động các lực lượng trung gian khác, sử dụng hết mọi phương cách có trong tay. Hai bên bờ sông đã được lùng sục hết, nhưng chẳng có tin tức, mà bà Smith cũng không hay tin gì của ông chồng. Chẳng mấy mà tôi sẽ phải đi đến kết luận rằng bọn chúng đã đánh đắm con tàu. Nhưng có nhiều lập luận phản bác lại giả thuyết này.”

“Hay là bà Smith đã đánh lạc hướng chúng ta.”

“Không đâu, tôi nghĩ có thể bỏ qua chuyện đó. Tôi đã cho điều tra và đúng là có một chiếc tàu thủy đúng như mô tả.”

“Hay là thuyền đã đi ngược dòng sông?”

“Tôi cũng đã cân nhắc tới khả năng đó, và đã có một nhóm tìm kiếm lùng sục đến tận Richmond. Nếu hôm nay không có tin tức gì khác thì ngày mai chính tôi sẽ lên đường, và sẽ đi tìm người chứ không tìm tàu nữa. Nhưng nhất định, nhất định là chúng ta sẽ phải có tin gì đó.”

Thế nhưng chẳng có gì cả. Không một lời nào từ thằng nhóc Wiggins hay từ các nguồn khác. Hết thảy các tờ báo đều có bài đăng tin về tấn thảm kịch ở Norwood. Tất cả đều tỏ thái độ công kích đối với ông Thaddeus Sholto bất hạnh. Tuy vậy, không có bài báo nào cho thấy chi tiết gì mới mẻ, ngoại trừ chuyện một cuộc điều tra chính thức sẽ được tiến hành vào hôm sau. Tôi đi bộ sang khu Camberwell vào buổi chiều để thuật lại những thất bại của chúng tôi cho hai phụ nữ kia biết, và khi quay về tôi thấy Holmes chán chường và bực bội. Anh chẳng buồn trả lời những câu hỏi của tôi, loay hoay cả buổi tối với một phân tích hóa học khó hiểu bằng cách đun nóng nhiều bình cổ cong và chưng cất hóa chất thành hơi, cuối cùng bốc ra thứ mùi khiến tôi chỉ muốn chạy ra khỏi nhà. Nửa đêm về sáng tôi còn nghe tiếng ống nghiệm của Holmes kêu lanh canh cho biết anh vẫn còn bận bịu với cái thí nghiệm nặng mùi ấy.

Đến sáng sớm tôi giật mình tỉnh giấc và ngạc nhiên thấy anh đứng bên giường tôi, người khoác bộ đồ thủy thủ đơn sơ với một chiếc áo khoác và một khăn choàng đỏ vải thô quấn quanh cổ. “Tôi đi xuôi xuống phía cuối sông đây, Watson”, anh nói. “Tôi đã suy nghĩ mãi trong đầu và thấy chỉ còn mỗi một cách giải quyết. Với mọi khả năng có thể xảy ra thì cũng đáng thử xem sao.”

“Chắc là tôi phải đi cùng anh chứ?” Tôi hỏi.

“Không, anh sẽ có ích hơn nếu như ở lại đây làm đại diện cho tôi. Tôi chẳng muốn đi vì theo dự tính rất có thể trong ngày hôm nay sẽ có tin nhắn tới, mặc dù thằng Wiggins tối qua đã nản lòng rồi. Tôi cần anh mở ra đọc hết các thư báo và điện tín, và hành động theo phán đoán của anh nếu như có tin tức gì. Tôi có thể nhờ cậy anh chứ?”

“Hẳn thế rồi.”

“Tôi e là anh sẽ không thể gửi điện cho tôi được vì chính tôi cũng không biết được mình sẽ ở đâu. Nhưng nếu may mắn thì tôi sẽ không đi quá lâu. Trước khi về tôi phải có thông tin gì đó mới được.”

Cho đến giờ điểm tâm tôi vẫn không hay tin gì từ anh. Tuy nhiên, mở tờ báo Standard ra, tôi lại thấy có một diễn biến mới về vụ này. Tờ báo viết:

Liên quan tới thảm kịch ở Thượng Norwood, chúng tôi có lí do để tin rằng sự việc hứa hẹn sẽ còn phức tạp và bí hiểm hơn giả định ban đầu. Chứng cứ mới đã cho thấy rằng ông Thaddeus Sholto khó có thể liên can đến vụ này theo bất kì phương thức nào. Ông và bà quản gia Bernstone đã được trả tự do chiều hôm qua. Tuy nhiên, chúng tôi tin rằng cảnh sát đã có manh mối về những thủ phạm thực sự và ông Athelney Jones thuộc Sở Cảnh sát London đang tiếp tục điều tra bằng tất cả tài trí và sự năng nổ. Bất kì lúc nào cũng có thể có những vụ bắt giữ khác.

Tôi nghĩ như vậy cũng là thỏa đáng. Dẫu sao ông bạn Sholto cũng được an toàn rồi. Không biết manh mối mới ở đây là gì mặc dù có vẻ như đó là kiểu nói rập khuôn mỗi khi cảnh sát phạm phải sai lầm ngớ ngẩn. Tôi thảy tờ báo xuống bàn, nhưng ngay lúc đó mắt tôi bắt gặp mẩu thông báo ở mục nhắn tin. Nó như thế này:

Tìm người. Tìm ông Mordecai Smith, phu thuyền, cùng con trai Jim, rời bến Smith’s Wharf vào khoảng 3 giờ sáng trên chiếc tàu thủy hơi nước Aurora, màu đen hai sọc đỏ, ống khói đen kẻ trắng. Thưởng năm bảng Anh cho bất kì ai báo tin cho bà Smith ở bến Smith’s Wharf, hay ở 221B phố Baker, về tung tích của ông Mordecai Smith và chiếc tàu Aurora nói trên.

Rõ ràng đây là việc làm của Holmes. Địa chỉ phố Baker đủ chứng minh điều đó. Tôi thấy quả là ý tưởng tài tình, bởi vì cho dù bọn đào tẩu kia có đọc thì cũng chỉ thấy đó là nỗi lo lắng tự nhiên của một bà vợ vì chồng vắng nhà.

Một ngày thật dài. Mỗi lần có tiếng gõ cửa hay tiếng chân nện mạnh băng qua dưới đường, tôi lại hình dung hoặc là Holmes trở về hoặc là có người hồi đáp tin nhắn của anh, tôi cố đọc sách nhưng đầu óc cứ nghĩ lan man về cuộc kiếm tìm kì lạ của chúng tôi và hai kẻ ác ôn côn đồ mà chúng tôi đang truy lùng. Tôi tự hỏi lẽ nào trong suy luận của anh bạn tôi lại có một sai lầm cơ bản nào đó. Biết đâu anh lại đang gánh chịu hậu quả do sự ngộ nhận nào đó? Không lẽ bộ óc suy đoán nhạy bén của anh lại xây dựng giả thuyết điên rồ này trên những tiền đề sai lầm ư? Tôi chưa bao giờ thấy anh ấy sai lầm, thế nhưng ngay cả nhà suy luận sắc sảo bậc nhất cũng có khi bị đánh lừa. Tôi nghĩ anh có khả năng phạm sai sót vì quá tinh vi trong lí luận của mình - anh thích chọn cách lí giải kì quái và lắt léo tuy đã có sẵn một cách khác dễ hiểu hơn và bình thường hơn. Nhưng mặt khác, chính tôi đã thấy chứng cứ và tôi đã biết nhiều lí lẽ trong cách suy luận của anh. Khi tôi nhớ lại một chuỗi dài những tình huống lạ lùng - nhiều lúc bản thân chúng có vẻ vụn vặt - nhưng tất cả đều theo cùng một hướng, tôi không thể không thấy rằng ngay cả nếu cách lí giải của Holmes không chính xác thì chân lí sau cùng nhất định cũng không kém phần kì quái và khó tin.

Đến 3 giờ chiều thì có một hồi chuông cửa inh ỏi, một giọng nói uy quyền ở dưới sảnh, và ngạc nhiên thay, chính ông Athelney Jones chứ không ai khác xuất hiện ngay trước mặt tôi. Tuy nhiên, ông ta khác hẳn kẻ trịch thượng, lỗ mãng đã rao giảng về óc suy xét và tiếp quản vụ ở Thượng Norwood hết sức tự tin. Vẻ mặt của ông đầy chán chường còn thái độ lại nhún nhường và thậm chí có vẻ hối lỗi nữa.

“Xin chào ông, xin chào”, ông ta nói. “Tôi được biết là ông Sherlock Holmes đi vắng rồi phải không?”

“Vâng, và tôi không biết chắc khi nào anh ấy quay về. Nhưng có lẽ ông cũng muốn chờ gặp. Mời ông ngồi vào ghế kia và hút thử loại xì gà này nhé.”

“Cảm ơn ông, tôi chờ bao lâu cũng được”, ông ta vừa nói vừa lau mặt bằng chiếc khăn tay to bản sặc sỡ.

“Dùng chút rượu mạnh pha soda nhé?”

“À, cho tôi nửa li. Mùa này trời nóng bức quá, mà tôi thì gặp đủ thứ chuyện lo lắng và trở ngại, ông có biết giả thuyết của tôi về vụ Norwood không?”

“Tôi nhớ là ông có nêu ra rồi.”

“À, tôi buộc phải xem xét lại giả thuyết đó. Tôi đã tung lưới siết chặt quanh ông Sholto, thưa ông, thì đùng một cái ông ta lọt qua lỗ thủng ngay giữa lưới, ông ta đưa ra được chứng cứ ngoại phạm mà không ai có thể bác bỏ. Từ lúc rời phòng của người anh, ông ta luôn luôn ở tròng tầm mắt một ai đó. Cho nên ông ta không thể là kẻ trèo lên mái nhà và chui qua cửa sập được. Đây là một vụ rất khó hiểu và uy tín nghề nghiệp của tôi đang lâm nguy. Tôi rất vui nếu được hỗ trợ tí chút.”

“Ai trong chúng ta cũng có lúc cần được giúp đỡ mà”, tôi nói,

“Ông bạn Sherlock Holmes của ông là một người tuyệt vời, thưa ông”, ông ta nói bằng giọng khàn khàn ra vẻ bí mật. “Ông ấy là người bất bại. Tôi từng biết con người trẻ tuổi đó đã tham gia rất nhiều vụ nhưng tôi chưa hề thấy có vụ nào mà ông ấy lại không làm sáng tỏ được, ông ấy có những phương pháp trái quy tắc và có lẽ là hơi nhanh nhảu khi lao theo những giả thuyết, nhưng nói chung, tôi nghĩ ông ấy lẽ ra đã trở thành một sĩ quan đầy triển vọng, và tôi dám nói như thế. Sáng nay tôi nhận được điện tín của ông Holmes, theo đó tôi biết là ông ấy đã có manh mối gì đó về vụ Sholto. Bức điện đây này.”

Ông ta lấy bức điện trong túi ra đưa cho tôi. Điện gửi từ Poplar lúc 12 giờ. Bức điện ghi: Tới phố Baker ngay. Nếu tôi chưa về, hãy đợi tôi. Tôi đang bám theo dấu vết của vụ Sholto. Ông có thể đi cùng chúng tôi đêm nay nếu như ông muốn tham gia vào đoạn kết.

“Coi bộ khả quan. Rõ ràng là anh ấy đã tìm lại được dấu vết đã mất”, tôi nói.

“À, hóa ra ông ấy cũng có lúc phạm sai lầm”, Jones thốt lên với vẻ hài lòng lộ rõ. “Ngay cả những người tài giỏi nhất của chúng tôi cũng có lúc bị nhầm lẫn. Tất nhiên đây có thể là một báo động giả, nhưng trách nhiệm của tôi trong vai trò người thực thi pháp luật lại không cho phép bỏ lỡ một cơ hội nào. Nhưng có ai ở cửa thì phải. Có lẽ ông ấy về.”

Có tiếng bước chân nặng nề đang lên cầu thang kèm theo tiếng thở khò khè, dồn dập giống một người đang gắng sức tới mức hụt hơi. Một hai lần người đó dừng lại như thể việc leo cầu thang là quá sức, nhưng rồi cuối cùng cũng lần mò được tới cửa phòng chúng tôi và đi vào. Diện mạo của ông ta tương ứng với những âm thanh đã nghe thấy. Đó là một người đàn ông đứng tuổi, mặc đồ theo kiểu dân đi biển với chiếc áo khoác thủy thủ cài khuy tận cằm. Lưng ông ta còng, hai đầu gối run rẩy, và hơi thở cứ như đau đớn vì hen suyễn. Khi ông ta tì người lên cây gậy to bằng gỗ sồi, hai bờ vai nhô cao gắng sức hít đầy hơi vào hai buồng phổi. Một chiếc khăn quàng cổ màu mè che kín phần dưới khuôn mặt ông ta và tôi chỉ nhìn thấy một đôi mắt đen sắc sảo nằm khuất dưới đôi mày rậm bạc trắng và mớ tóc mai dài hoa râm hai bên má. Tất cả hợp lại khiến tôi nghĩ rằng ông ta là một thuyền trưởng tàu buôn đã lâm vào cảnh già yếu bần cùng.

“Có việc gì thế ông?” Tôi hỏi.

Ông già chậm chạp đảo mắt nhìn quanh theo kiểu người già. “Có ông Sherlock Holmes ở đây không?” Ông ta nói.

“Không ạ, nhưng tôi đại diện cho anh ấy. Ông có thể nói với tôi bất kì tin tức nào cần nhắn với anh ấy.”

“Tôi chỉ nói với chính ông ta thôi”, ông già đáp.

“Nhưng tôi đã bảo là tôi đại diện cho anh ấy. Có phải về chuyện chiếc tàu của Mordecai Smith không?”

“Đúng vậy. Tôi biết rõ nó ở đâu. Và tôi biết những kẻ ông ta đang truy tìm ở đâu. Và tôi biết kho báu ở đâu. Tôi biết tuốt.”

“À, vậy thì ông phải chờ anh ấy về.”

“Không được, không được, tôi không mất toi cả ngày để chiều lòng ai đâu. Nếu ông Holmes không có ở đây thì ông Holmes phải tự đi mà tìm lấy. Tôi mặc kệ các người là ai và tôi nhất định không nói gì hết.”

Ông già lê bước ra cửa nhưng Athelney Jones đã phóng tới chặn đường.

“Khoan đã, ông bạn”, Jones nói. “Ông có tin tức quan trọng, ông không được bỏ đi. Chúng tôi sẽ giữ ông lại, dù ông thích hay không, cho đến khi người bạn của chúng ta trở về.”

Ông già dợm chạy ra cửa nhưng thấy Athelney Jones đã đưa cái lưng to lớn của mình chận ngang cánh cửa, đành chấp nhận là có kháng cự cũng vô ích. Ông ta vừa nện cây gậy xuống sàn nhà vừa la lối, “Cư xử kiểu gì thế này! Tôi đến đây gặp một quý ông, thế mà hai kẻ tôi chưa từng thấy trong đời lại bắt giữ tôi, cư xử với tôi thế đấy!”

“Không ai làm gì ông đâu”, tôi nói. “Chúng tôi sẽ bồi hoàn cho việc làm tốn thời giờ của ông. Ngồi ở trường kỉ kia đi, ông sẽ không phải chờ đợi lâu đâu.”

Ông già đi sang bên đó, mặt mày sưng sỉa, và ngồi xuống, tay chống cằm. Jones và tôi tiếp tục nói chuyện và hút xì gà. Nhưng bất thình lình, giọng Holmes vang lên chen vào giữa cuộc trò chuyện. “Tôi nghĩ là các ông có thể mời tôi xì gà nữa.”

Jones và tôi giật bắn người trên ghế. Chính Holmes đang ngồi sát bên với vẻ thích thú lặng thầm.

“Holmes!” Tôi kêu lên. “Anh đây rồi! Nhưng ông già đâu?”

“Ông già đây này”, anh vừa nói vừa chìa ra một đống tóc trắng, “ông ta đây, bộ tóc giả, tóc mai, lông mày, đủ thứ. Tôi nghĩ là mình cải trang khá tốt, nhưng hoàn toàn không mong qua được thử thách này.”

“Ái chà, đồ đểu!” Jones kêu lên, hết sức hoan hỉ. “Ông đúng là một kịch sĩ thuộc loại hiếm có, ông ho đúng hệt kiểu trại tế bần, và hai cái cẳng run rẩy kia đáng lĩnh trợ cấp mười bảng Anh một tuần. Nhưng tôi nghĩ là tôi nhận ra ánh mắt của ông. Ông không qua mặt được chúng tôi dễ dàng vậy đâu. Thật đấy!”

“Tôi đã làm việc cả ngày trong cái lốt ấy”, anh vừa nói vừa châm điếu xì gà. “Ông biết mà, bây giờ rất nhiều tên trong tầng lớp tội phạm đã biết tới tôi, nhất là từ khi anh bạn tôi đây bắt đầu cho đăng tải vài vụ án của tôi. Cho nên tôi chỉ có thể xung trận với một vỏ ngụy trang đơn giản như thế. Ông có nhận điện tín của tôi chứ?”

“Có, vì thế tôi mới tới đây.”

“Vụ của ông tiến triển thế nào rồi?”

“Mọi việc chẳng đi tới đâu. Tôi phải trả tự do cho hai trong số những người bị bắt giam, và không có bằng chứng nào chống lại hai người còn lại.”

“Không sao. Chúng tôi sẽ cho ông hai người khác thế chỗ. Nhưng ông phải làm theo ý tôi. Ông được hưởng hết mọi công lao, nhưng ông phải hành động theo đường hướng tôi vạch ra. Đồng ý không nào?”

“Hoàn toàn đồng ý, nếu ông giúp tôi tóm được chúng.”

“Tốt, vậy thì trước hết tôi sẽ cần một chiếc tàu cao tốc của cảnh sát, một tàu thủy hơi nước, sẵn sàng ở bến Westminster lúc 7 giờ.”

“Chuyện đó dễ thu xếp thôi. Lúc nào cũng có một chiếc ở quanh đó, nhưng tôi có thể băng qua đường gọi điện thoại cho chắc chắn.”

“Thế thì tôi sẽ cần hai người tin cẩn, đề phòng có kháng cự.”

“Sẽ có hai hoặc ba người dưới tàu. Còn gì nữa?”

“Khi tóm được bọn chúng, chúng ta sẽ lấy được kho báu. Tôi nghĩ rằng anh bạn tôi sẽ lấy làm hân hạnh được mang cái rương đến chỗ quý cô là người có quyền sở hữu chính đáng phần nửa tài sản đó. Hãy để cô ấy là người đầu tiên mở nó ra… Thế nào, Watson?”

“Quả là vinh dự lớn lao cho tôi.”

“Phương thức đó hơi trái quy tắc đấy”, Jones vừa nói vừa lắc đầu. “Dù vậy, toàn bộ chuyện này đều không theo quy tắc nào cả, và tôi chắc là chúng ta cứ làm lơ như không có đi. Nhưng sau đó kho báu ấy phải được giao lại cho cơ quan có thẩm quyền cho đến khi kết thúc việc điều tra chính thức.”

“Hẳn rồi. Chuyện này dễ thu xếp thôi. Một điểm nữa. Tôi rất muốn nghe vài chi tiết về vụ này từ chính miệng Jonathan Small. Ông biết là tôi thích làm rõ chi tiết các vụ án của mình. Nếu tôi muốn thẩm vấn không chính thức hắn ta, ở đây trong căn hộ của tôi hay ở đâu đó, miễn là hắn ta được canh giữ bảo đảm, thì ông không phản đối chứ?”

“Chà, ông làm chủ tình huống mà. Tới giờ tôi vẫn chưa có chứng cứ gì về sự tồn tại của tên Jonathan Small này. Nhưng nếu ông bắt được hắn thì làm sao tôi có thể khước từ cho ông thẩm vấn hắn được chứ.”

“Vậy thì rõ ràng hết rồi phải không?”

“Rõ hết. Không còn gì nữa sao?”

“Chỉ còn một chuyện là tôi nhất định mời ông ăn tối cùng chúng tôi. Thức ăn sẽ sẵn sàng trong nửa giờ nữa. Tôi có hàu và một cặp gà gô, cùng ít loại rượu vang trắng để lựa chọn… Watson này, anh chưa biết giá trị của tôi trong vai trò quản gia đâu đấy nhé.”

10
Kết liễu tên thổ dân

Bữa ăn của chúng tôi rất vui vẻ. Holmes có thể nói chuyện cực kì cuốn hút khi anh muốn và tối hôm đó anh quả thực có hứng. Có vẻ như anh đang trong trạng thái hưng phấn tinh thần. Tôi chưa bao giờ thấy anh thông thái đến thế. Anh nói liên tục hàng loạt đề tài - nào kịch thần bí, nào đồ gốm Trung Hoa cổ, nào vĩ cầm Stradivarius, nào Phật giáo xứ Tích Lan[60], và cả những chiến hạm của tương lai - như thể anh đã nghiên cứu chuyên sâu tất cả. Sự hóm hỉnh tươi vui của anh thật khác hẳn vẻ trầm uất u ám của mấy ngày trước. Athelney Jones hóa ra cũng là người dễ hòa đồng vào những lúc thoải mái và ông ta dùng bữa tối với phong thái của một người lịch lãm. Riêng tôi lại thấy phấn chấn với ý nghĩ rằng công việc của chúng tôi đã gần đến đích, và tôi cũng lây theo sự vui vẻ của Holmes. Suốt bữa ăn không ai nhắc tới nguyên do đã đưa đẩy chúng tôi lại với nhau.

Khi bàn ăn đã dọn sạch, Holmes liếc nhìn đồng hồ và rót đầy ba li rượu Porto.

“Cạn li”, anh nói, “chúc cho cuộc viễn chinh nho nhỏ của chúng ta thành công tốt đẹp. Bây giờ đã đến lúc lên đường. Anh có súng phải không, Watson?”

“Tôi còn cất trong bàn giấy khẩu súng lục từ thời còn tại ngũ.”

“Vậy tốt nhất anh nên mang theo đi. Có sẵn vẫn hơn. Tôi thấy xe ngựa đang chờ ngoài cửa. Tôi đã dặn xe đến từ 6 giờ rưỡi.”

Lúc chúng tôi đến bến Westminster thì đã quá 7 giờ một chút và thấy chiếc tàu thủy của mình đã chờ sẵn. Holmes nhìn chiếc tàu với vẻ xét nét.

“Có dấu hiệu gì cho biết đó là tàu của cảnh sát không?”

“Có, đèn xanh bên hông tàu.”

“Vậy thì tháo nó ra đi.”

Làm xong thay đổi nhỏ, chúng tôi lên tàu và dây thừng được tháo. Jones, Holmes và tôi ngồi ở đằng đuôi. Có một người điều khiển bánh lái, một thợ máy, và hai thanh tra cảnh sát lực lưỡng ở đằng mũi.

“Đi đâu?” Jones hỏi.

“Theo hướng Tháp[61]. Bảo họ dừng đối diện công xưởng Jacobson.”

Chiếc tàu của chúng tôi đúng là chạy rất nhanh. Chúng tôi lao vọt qua những hàng dài sà lan nặng nề cứ như thể chúng đứng yên một chỗ. Holmes mỉm cười hài lòng khi chúng tôi vượt qua một chiếc tàu hơi nước đường sông và bỏ nó lại sau lưng.

“Chúng ta có thể đuổi kịp bất cứ thứ gì trên sông này”, anh nói.

“Chưa chắc. Nhưng không có nhiều chiếc chạy nhanh hơn tàu này đâu.”

“Chúng ta sẽ phải đuổi kịp chiếc Aurora, và nó nổi tiếng là một con tàu thần tốc. Tôi sẽ kể anh nghe sự tình, Watson. Anh còn nhớ tôi đã bực bội ra sao khi bị cản trở bởi một chuyện vụn vặt như thế không?”

“Nhớ!”

“Đấy, tôi để cho đầu óc nghỉ ngơi hoàn toàn bằng cách lao vào làm một phân tích hóa học. Một trong những chính khách lừng lẫy nhất của chúng ta đã nói rằng cách nghỉ ngơi tốt nhất là thay đổi công việc. Đúng là thế. Khi đã hòa tan thành công chất hydrocarbon mà tôi đang xử lí, tôi quay lại vấn đề nhà Sholto, và ngẫm nghĩ lại toàn bộ sự việc một lần nữa. Bọn nhóc của tôi đã đi xuôi ngược cả dòng sông mà không có kết quả gì. Chiếc tàu ấy không có ở bến cảng hay cầu tàu nào, mà cũng không thấy quay về. Nhưng không thể nào người ta lại đánh đắm nó để che giấu tung tích, mặc dù điều này vẫn luôn là một giả thuyết có thể xảy ra nếu như mọi giả thuyết khác đều thất bại. Tôi biết đầu óc tay Small này cũng có chút xảo quyệt ở tầm thấp đấy nhưng tôi không nghĩ là hắn ta có thể có những mánh khóe tinh vi như thế. Đó thường là sản phẩm của kẻ có học thức cao. Sau đó tôi ngẫm nghĩ về chuyện hắn chắc chắn đã ở London một thời gian, vì chúng ta có bằng chứng là hắn liên tục canh chừng biệt trang Pondicherry; nếu như vậy hắn không thể nào ra đi ngay lập tức mà không cần thu xếp, chuẩn bị trước, dù chỉ là một ngày. Dù sao đi nữa đây cũng là khả năng có xác suất cao nhất.”

“Coi bộ lập luận này không vững chắc”, tôi nói. “Rất có thể hắn ta đã sắp xếp mọi việc từ trước khi hắn bắt đầu cuộc viễn du này.”

“Không, tôi không nghĩ thế. Khi cần thiết, sào huyệt của hắn sẽ là nơi ẩn náu hết sức quý giá, cho nên hắn không thể nào từ bỏ nó chừng nào còn chưa chắc chắn là không cần tới nữa. Nhưng tôi cũng nảy ra một ý tưởng thứ hai. Jonathan Small chắc hẳn phải nhận thấy rằng, cho dù hắn có thể trùm kín đầu tên bạn đồng hành thì diện mạo quái dị ấy cũng sẽ gây ra nhiều đồn đãi và có khả năng sẽ bị liên hệ đến thảm kịch ở Norwood. Hắn ta đủ khôn ngoan để thấy điều đó. Chúng đã xuất phát từ sào huyệt giữa đêm hôm và chắc chắn hắn muốn quay lại trước khi trời sáng rõ. Đấy, theo bà Smith thì chúng lên tàu khi đã quá 3 giờ. Chậm một giờ nữa thì trời đã hừng sáng và lắm người qua lại. Do đó tôi lập luận rằng bọn chúng sẽ không đi đâu xa lắm. Chúng trả cho ông Smith nhiều tiền để câm miệng, giữ lại chiếc tàu thủy của ông ta cho chuyến tẩu thoát cuối cùng, và hấp tấp về nơi trú ngụ của chúng cùng với rương châu báu. Vài đêm sau đó, khi chúng đã có thời gian xem báo chí bàn tán gì và xem thử có ai nghi ngờ gì không, chúng mới tranh thủ ban đêm lần mò tới một chiếc tàu lớn nào đó ở Gravesend hay ở miệt dưới, nơi chắc chắn chúng đã thu xếp sẵn một chuyến đi sang Mỹ châu hay sang các thuộc địa.”

“Nhưng còn chiếc tàu thủy? Chúng đâu có thể đưa nó về nơi trú ẩn được.”

“Hẳn thế rồi. Tôi lập luận rằng chiếc tàu ấy nhất định phải ở đâu đó gần đấy, cho dù nó có tàng hình đi nữa. Rồi tôi đặt mình vào địa vị của Small, và xem xét vấn đề theo khả năng của hắn. Hắn có thể nghĩ rằng, việc trả tàu về hay giữ lại ở một bến nào đó chỉ làm cho việc truy đuổi thêm dễ dàng nếu cảnh sát tình cờ lần được dấu vết hắn. Như vậy làm sao hắn có thể vừa giấu chiếc tàu mà vừa có ngay khi cần? Tôi đã tự hỏi mình phải làm gì nếu ở trong hoàn cảnh của hắn. Tôi chỉ có thể nghĩ ra một cách duy nhất. Tôi có thể cho chiếc tàu cập vào một xưởng sửa chữa hay đóng tàu nào đó, với yêu cầu điều chỉnh lặt vặt. Như vậy chiếc tàu có thể được đưa vào xưởng, và được giấu kín rất hữu hiệu, đồng thời tôi chỉ cần báo trước vài giờ là có thể có được ngay chiếc tàu.”

“Nghe khá là đơn giản.”

“Chính những điều rất đơn giản như thế lại cực kì dễ bị bỏ sót. Dù sao tôi cũng quyết định hành động theo ý tưởng đó. Tôi cải trang ngay thành lão thủy thủ vô hại và đi dò la khắp các xưởng tàu dọc dòng sông. Tôi chẳng tìm được tin tức gì suốt mười lăm xưởng nhưng đến cái thứ mười sáu, công xưởng Jacobson, thì tôi được biết một người chân gỗ đã giao chiếc Aurora cho xưởng này cách đây hai ngày, với yêu cầu điều chỉnh lặt vặt chỗ bánh lái, ông cai xưởng nói: ‘Bánh lái đó có gì trục trặc đâu. Chiếc tàu kia kìa, có mấy sọc đỏ đấy.’ Ngay lúc đó chính Mordecai Smith, tay chủ tàu mất tích mò tới, ông ta đã say khướt. Tất nhiên trước giờ tôi có biết Smith là ai đâu, nhưng ông ta cứ rống oang oang tên mình và tên chiếc tàu. Ông ta nói: ‘Tôi cần nó tối nay lúc 8 giờ, 8 giờ đúng đó, ông nhớ cho, vì tôi còn hai quý ông không muốn mất công chờ đợi.’ Rõ ràng là chúng đã trả công cho ông ta hậu hĩnh, vì ông ta có rất nhiều tiền, và quăng ra nhiều đồng shilling cho đám thợ. Tôi đi theo Smith một quãng nhưng rồi ông ta sà vào một quán bia nên tôi quay lại xưởng tàu, và trên đường đi tình cờ gặp được một đứa trong đám nhóc con của tôi. Tôi bố trí nó đứng canh chừng chiếc tàu thủy. Nó phải đứng ngay bờ nước và vẫy khăn tay báo hiệu cho chúng ta khi bọn chúng khởi hành. Chúng ta sẽ án binh bất động chờ ngoài sông, nếu không tóm được cả người lẫn kho báu thì mới lạ đấy!”

“Ông đã vạch kế hoạch đâu vào đấy cả, cho dù bọn chúng có đúng là thủ phạm hay không”, Jones nói. “Nhưng nếu chuyện này thuộc thẩm quyền của tôi thì tôi đã cho cả đội cảnh sát phục sẵn ở xưởng tàu Jacobson và tóm cổ khi chúng mò tới đó.”

“Điều đó sẽ không bao giờ xảy ra. Tên Small này ranh ma lắm đấy. Hắn sẽ cho một tên do thám đi trước, và nếu có chuyện gì khiến hắn nghi ngờ thì hắn sẽ nằm im cả tuần nữa.”

“Nhưng anh có thể bám theo Mordecai Smith và nhờ đó tìm tới nơi trú ẩn của bọn chúng”, tôi nói.

“Trong trường hợp này tôi sẽ phí phạm mất cả ngày của mình. Và tôi dám cá một trăm ăn một là Smith không hề biết bọn chúng đang ở đâu. Chừng nào còn có rượu uống và tiền công hậu hĩnh thì cớ gì mà ông ta thắc mắc chứ? Chúng sẽ nhắn tin bảo ông ta những gì cần làm. Không, tôi đã suy tính hết mọi đường hướng có thể xảy ra, và đây là cách tốt nhất.”

Trong lúc cuộc trò chuyện tiếp diễn, chúng tôi vượt qua hàng loạt cây cầu bắc ngang sông Thames. Lúc chúng tôi băng ngang thành phố, những tia nắng cuối cùng đang nhuộm vàng cây thánh giá trên đỉnh tháp giáo đường St. Paul. Lúc đến tháp London thì trời đã chạng vạng.

“Xưởng tàu Jacobson kia kìa”, Holmes vừa nói vừa chỉ về đám cột buồm tua tủa bên phía Surrey. “Hãy chạy từ từ qua lại chỗ này, trong tầm che chắn của dãy sà lan chở hàng kia.”

Anh lấy ra một chiếc ống nhòm chuyên quan sát ban đêm và nhìn chằm chằm một hồi về phía bờ sông. Anh nói, “Tôi thấy người canh gác của tôi rồi, nhưng chưa thấy dấu hiệu của chiếc khăn tay.”

“Giả sử chúng ta đi xuôi dòng một đoạn ngắn nữa rồi mai phục bọn chúng thì sao?” Jones hăm hở lên tiếng. Đến lúc này tất cả chúng tôi đều háo hức, ngay cả mấy viên cảnh sát và người phụ máy vốn chẳng hề biết rõ chuyện gì sắp xảy ra.

“Chúng ta không có quyền coi bất cứ chuyện gì là đương nhiên cả”, Holmes nói. “Chín mươi phần trăm chúng sẽ đi xuôi dòng, nhưng không thể đoán chắc. Từ điểm này chúng ta có thể thấy được cổng vào xưởng tàu trong khi chúng không thể nhìn thấy ta. Đêm nay trời trong và nhiều ánh sáng. Chúng ta phải ở yên đây thôi. Hãy xem người ta kéo đi cả đám đằng xa dưới ánh đèn khí đốt kia kìa.”

“Họ từ xưởng tàu tan tầm ra về.”

“Những kẻ lôi thôi lếch thếch, nhưng tôi cho là bất cứ ai cũng ẩn chứa một tia sáng nhỏ nhoi bất diệt nào đó. Nhìn họ thì anh không nghĩ thế đâu. Không có một xác suất tiên nghiệm nào trong chuyện này cả. Con người là một điều bí ẩn lạ lùng!”

“Có người lại nói con người là một linh hồn được che giấu bên trong một con thú”, tôi gợi ý.

“Winwood Reade rất giỏi về đề tài này”, Holmes nói. “Ông ấy nhận định rằng, dù mỗi cá nhân là một câu đố không có lời giải, nhưng nhìn tổng thể thì con người lại trở thành đại lượng xác định về toán học. Chẳng hạn, anh chẳng bao giờ có thể biết trước bất kì ai sẽ làm chuyện gì, nhưng anh có thể nói chính xác một số người bình quân sẽ toan tính điều gì. Cá thể biến thiên nhưng tỉ lệ thì bất biến. Chuyên gia thống kê nói thế. Nhưng hình như có dấu hiệu khăn tay kìa? Rõ ràng có cái gì trăng trắng vung vẩy ở xa xa.”

“Phải rồi, chính thằng nhóc của anh đó”, tôi kêu lên. “Tôi thấy nó rõ lắm.”

“Và kia là chiếc Aurora” Holmes kêu lên, “nó phóng nhanh như quỷ sứ! Chạy hết tốc lực đi, anh thợ máy. Đuổi theo chiếc tàu có cái đèn vàng đó. Nói có Chúa, tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho chính mình nếu như chiếc tàu đó chạy nhanh hơn chúng ta!”

Chiếc Aurora đã chạy qua cổng xưởng tàu mà không ai hay biết và đã lướt đi đằng sau hai hay ba chiếc tàu nhỏ cho nên khi chúng tôi nhìn thấy thì nó đã phóng ngon trớn rồi. Lúc này nó đang lao như bay xuôi dòng nước, phía gần bờ, với tốc độ kinh hồn. Jones lo ngại nhìn chiếc tàu rồi lắc đầu.

“Nó chạy nhanh quá”, ông ta nói. “Tôi không chắc chúng ta đuổi kịp.”

“Chúng ta phải đuổi kịp!” Holmes nghiến răng thốt lên. “Chất đầy than vào đi anh thợ máy. Cho máy chạy hết mức đi! Phải bắt được chúng dù có cháy con tàu này!”

Chúng tôi đã ở khá gần chiếc Aurora. Các lò hơi gầm lên và các động cơ mạnh mẽ rú rít như một trái tim kim khí khổng lồ. Mũi tàu nhọn hoắt xé nước, rẽ sóng thành hai làn cuồn cuộn hai bên mạn. Theo từng nhịp của động cơ, con tàu của chúng tôi nhún nhảy, rung lắc như một sinh vật. Một ngọn đèn vàng to tướng ở đầu tàu hắt ra phía trước một luồng sáng dài, lập lòe tỏa rộng. Ngay trước mặt, một đốm mờ đen đúa trên mặt nước cho biết vị trí của chiếc Aurora, và đám bọt trắng cuộn xoáy đằng sau đuôi cho biết tốc độ con tàu này đang lao tới. Chúng tôi chạy vụt qua biết bao sà lan, tàu khách, thương thuyền, hết vào trong lại ra ngoài, hết chạy sau chiếc này lại vòng qua chiếc khác. Từ trong bóng tối vẳng ra nhiều tiếng người réo gọi chúng tôi nhưng Aurora vẫn cứ phóng ào ào và chúng tôi vẫn bám sát theo đường đi của nó.

“Thêm than vào, các bạn, thêm than vào!” Holmes vừa la vừa nhìn vào buồng máy trong khi ánh lửa nóng rực từ bên dưới táp vào gương mặt hăng hái của anh. “Cho hơi nước xả hết cỡ đi.”

“Tôi nghĩ chúng ta đã gần hơn một chút”, Jones nói, mắt dán vào chiếc Aurora.

“Tôi chắc chắn là thế”, tôi nói. “Chỉ vài phút nữa là chúng ta đuổi kịp nó.”

Thế nhưng ngay lúc đó, xui khiến sao lại có một chiếc tàu kéo một dãy ba sà lan chen ngang giữa chúng tôi và chiếc Aurora. Phải bẻ ngoặt bánh lái tối đa mới tránh được va chạm, và khi chúng tôi có thể chạy vòng qua đoàn tàu kéo này để theo đường cũ thì Aurora đã bỏ xa chừng hai trăm yard. Tuy vậy nó vẫn còn trong tầm mắt và ánh hoàng hôn nhập nhoạng âm u đang chuyển dần sang một đêm trời quang sao sáng. Mấy nồi hơi trên tàu đã sôi sục muốn nổ tung và lớp vỏ mỏng manh của chúng phập phồng, cọt kẹt theo động cơ mãnh liệt đang đẩy chúng tôi vọt tới. Chúng tôi băng ngang khu cảng Pool, phóng qua bến tàu West India, xuôi theo đoạn kênh dài Deptford, rồi lại lao ngược lên sau khi đã vòng qua cù lao Dogs. Cái đốm mờ đục trước mặt giờ đã dần hiện rõ nét thành chiếc Aurora kiêu kì.

Jones hướng ngọn đèn pha về phía con tàu đó để chúng tôi có thể nhìn thấy rõ những bóng người trên boong. Một tên ngồi ở đuôi tàu, đang lom khom với vật gì màu đen giữa hai đầu gối hắn. Bên cạnh hắn ta là một đống sậm màu trông như một con chó giống Newfoundland. Một thằng nhóc đang giữ tay đòn bánh lái trong lúc một bóng người hiện rõ trong ánh lửa đỏ của lò hơi; tôi có thể đoán là ông Smith, áo tuột khỏi lưng, đang xúc than hì hục. Thoạt tiên họ không chắc là chúng tôi đang đuổi theo nhưng bây giờ, khi thấy chúng tôi bám theo mọi khúc quanh ngã rẽ thì họ không còn hồ nghi gì nữa.

Ở Greenwich chúng tôi cách chiếc Aurora chừng ba trăm sải[62]. Đến Blackwall chúng tôi còn cách chưa đến hai trăm rưỡi sải. Tôi đã săn đuổi nhiều con mồi ở nhiều xứ sở trong suốt binh nghiệp thăng trầm của mình, nhưng chưa bao giờ trò cút bắt lại kích thích tôi dữ dội như cuộc săn người điên cuồng vùn vụt trên sông Thames này. Chúng tôi rút ngắn khoảng cách từng chút một. Trong đêm tĩnh mịch, chúng tôi nghe được cả tiếng máy tàu hồng hộc, lạch cạch trên chiếc Aurora. Người ngồi ở đuôi tàu vẫn lom khom trên boong, và hai cánh tay hắn hoạt động như thể đang bận rộn việc gì đó, trong khi chốc chốc hắn lại đưa mắt đo lường khoảng cách giữa hai chiếc tàu. Chúng tôi càng lúc càng gần hơn, gần hơn.

Jones quát to ra lệnh cho chiếc Aurora dừng lại. Cả hai đều đang phóng như bay với tốc độ kinh hoàng, và chỉ còn cách nhau một khoảng bằng độ dài của bốn chiếc tàu nối đuôi nhau. Đây là một khúc sông trống trải, một bên là khu đất bằng Barking còn một bên là khu đầm lầy Plumstead. Nghe tiếng quát tháo, người ở đuôi tàu Aurora đứng phắt dậy, vừa vung hai nắm tay siết chặt về hướng chúng tôi vừa nguyền rủa một hồi bằng giọng the thé, khàn khàn. Gã đó có tầm vóc cao lớn, lực lưỡng, và khi hắn đứng giạng chân để giữ thăng bằng tôi nhận ra chân phải của hắn từ phần bắp đùi trở xuống chỉ là một khúc gỗ.

Nghe tiếng la hét tức tối the thé kia, cái đống lù lù nằm trên boong bỗng nhúc nhích. Nó vươn thẳng lên và hiện hình thành một người da đen nhỏ bé - người nhỏ bé nhất mà tôi từng thấy - với một cái đầu dị dạng và một mớ tóc bù xù, rối bời. Holmes đã rút khẩu súng lục của mình ra, tôi cũng rút súng ngay khi thấy kẻ man rợ kì dị này. Hắn trùm kín người bằng một tấm chăn hay một chiếc áo choàng gì đó, chỉ lộ xa khuôn mặt, song bộ mặt ấy đủ khiến người ta mất ngủ cả đêm. Chưa bao giờ tôi lại thấy nét mặt nào hằn sâu sự hung bạo và thú tính nhường ấy. Đôi mắt nhỏ tí kia hừng hực một thứ ánh sáng âm u còn đôi môi dày vén lên để lộ hàm răng đang nhe ra và rú rít với chúng tôi một tràng thịnh nộ như tiếng thú vật.

“Nó giơ tay lên là bắn liền”, Holmes khẽ nói.

Lúc này chúng tôi chỉ còn cách chiếc Aurora bằng độ dài một con thuyền, và hầu như sắp chạm tới con mồi. Tôi bây giờ đã thấy rõ hai tên đó khi chúng đứng lên, người da trắng đứng giạng chân chửi rống và tên quỷ lùn có bộ mặt gớm guốc và bộ răng vàng khè chắc đang nghiến chặt ra vẻ hăm dọa dưới ánh đèn của chúng tôi. Cũng may mà chúng tôi nhìn rõ hắn. Trong lúc chúng tôi còn đứng nhìn, hắn đã rút phắt ra từ dưới tấm áo choàng một khúc gỗ tròn, ngắn, trông như cây thước kẻ, và đưa lên môi. Holmes và tôi nổ súng cùng một lúc. Hắn quay ngược một vòng, hai cánh tay vung lên trời, khạc ra một tiếng nấc nghẹn, hắn ngã sang một bên rồi rơi xuống sông. Tôi thoáng nhìn thấy đôi mắt hiểm ác, đầy đe dọa của hắn giữa dòng nước cuộn xoáy. Ngay khi đó, tên chân gỗ lao người lên tay đòn bánh lái bẻ ngoặt cho chiếc Aurora phóng thẳng vào bờ phía nam trong lúc chúng tôi lao vọt qua đuôi tàu của hắn, chỉ cách chừng vài foot. Chúng tôi lập tức quay vòng tàu lại đuổi theo nhưng chiếc Aurora đã tiến gần bờ. Khúc sông đó hoang vắng, ánh trăng mờ chiếu trên một dải đầm lầy rộng lớn toàn những vũng nước tù đọng và thảm thực vật đang thối rữa. Uỵch một cái, chiếc tàu thủy đã lao lên bờ đất sình, mũi chĩa lên trời còn đuôi nằm ngang mặt nước. Kẻ đào tẩu nhảy phắt xuống nhưng cái chân gỗ của hắn lập tức cắm ngập xuống lớp đất nhão. Hắn vùng vẫy, chống chọi vô ích. Hắn không thể dịch chuyển tới lui dù chỉ một bước. Thịnh nộ vì bất lực, hắn rống lên và đạp loạn xạ chân còn lại xuống mặt bùn nhưng những nỗ lực ấy chỉ khiến cái chân gỗ cắm sâu thêm vào bờ sông sình lầy. Khi chiếc tàu cảnh sát cập vào kế bên thì hắn đã bị lún trong sình lầy tới mức phải thảy một đầu dây thừng qua vai hắn chúng tôi mới có thể lôi hắn lên và kéo hắn như kéo một con cá dữ về phía mình. Hai cha con nhà Smith mặt mày sưng sỉa ngồi trên chiếc tàu thủy của họ nhưng rồi cũng ngoan ngoãn nghe lệnh đi lên boong tàu chúng tôi.

Chiếc tàu cảnh sát kéo dây lôi chiếc Aurora ra khỏi bờ sình và buộc chặt phía sau đuôi. Trên boong Aurora là một cái rương sắt chắc chắn do thợ thủ công người Ấn chế tác. Không nghi ngờ gì nữa, đây chính là cái rương chứa đựng kho báu mang vận gở của nhà Sholto. Không thấy chìa khóa đâu, nhưng cái rương khá nặng nên chúng tôi cẩn thận chuyển nó sang cabin nhỏ trên tàu cảnh sát. Lúc tàu nổ máy chầm chậm đi ngược dòng trở lại, chúng tôi soi đèn pha về mọi hướng nhưng không thấy dấu vết nào của tên thổ dân. Ở đâu đó trong lớp bùn đen dưới đáy sông Thames là xương cốt của du khách kì dị đã đến xứ này.

“Nhìn đi”, Holmes vừa nói vừa chỉ vào tấm cửa gỗ buồng tàu. “Suýt chút nữa là chúng ta bắn không kịp.” Đúng như thế. Vì tấm gỗ ngay phía sau chỗ chúng tôi đứng lúc nãy có găm một mũi tên chết người mà chúng tôi đã biết quá rõ. Mũi tên ấy hẳn đã bay vèo qua giữa Holmes và tôi ngay lúc cả hai nổ súng. Holmes nhìn mũi tên mỉm cười rồi nhún vai theo kiểu ung dung của anh, nhưng thú thật tôi ớn lạnh khi nghĩ tới cái chết kinh hoàng đã cận kề chúng tôi đêm đó.

11
Kho báu Agra

Kẻ bị bắt giữ ngồi trong cabin đối diện với chiếc rương sắt mà hắn đã làm hết sức và chờ đợi quá lâu mới lấy được. Hắn có làn da sạm nắng, ánh mắt khinh bạc, trên gương mặt nâu sẫm hằn chi chít nếp nhăn cho thấy cả một đời cơ cực dãi dầu. Cái cằm để râu dài chìa ra trước làm nổi bật cá tính của một kẻ không dễ dàng từ bỏ mục đích. Hắn ta hẳn phải trạc tuổi năm mươi bởi mái tóc xoăn đen đã lốm đốm bạc. Khi thư thái, gương mặt ấy không đến nỗi khó ưa, mặc dù cặp mày rậm và cái cằm khiêu khích kia tạo cho hắn một biểu hiện đáng sợ khi nổi cơn thịnh nộ - như tôi đã vừa chứng kiến. Bây giờ hắn ta ngồi đó, hai tay bị còng đặt lên đùi, đầu cúi gằm xuống ngực trong khi đôi mắt sắc sảo hấp háy nhìn chiếc rương vốn là nguyên nhân của những điều tai ác hắn đã gây ra. Tôi thấy nét mặt kiềm chế, cứng rắn ấy dường như lộ vẻ buồn rầu hơn là tức giận. Có một lần hắn ngước nhìn tôi với ánh mắt có phần hóm hỉnh.

“Chào, ông Jonathan Small,” Holmes lên tiếng, tay châm điếu xì gà, “tôi tiếc là kết cục lại như thế này.”

“Tôi cũng tiếc, thưa ông”, ông ta trả lời thành thật. “Tôi không nghĩ là mình có thể xoay chuyển tình thế. Xin thề danh dự với ông là tôi không hề ra tay sát hại cậu Sholto. Chính tên Tonga quỷ sứ loắt choắt kia đã bắn mũi tên đáng nguyền rủa ấy vào cậu ta. Tôi không can dự vào chuyện đó, thưa ông. Tôi cũng đau lòng chẳng khác gì người thân thuộc của mình bị giết. Tôi đã lấy đầu dây thừng quất thằng quỷ đó, nhưng chuyện đã rồi và tôi không thể làm cho cậu Sholto sống lại được.”

“Mời ông điếu xì gà”, Holmes nói, “và tốt nhất ông nên làm một ngụm rượu trong chai này đi, vì ông ướt sũng rồi. Làm sao ông có thể mong đợi một tên nhỏ bé và yếu ớt như tên da đen kia chế ngự được ông Sholto và giữ chặt Sholto trong khi ông đu dây trèo lên chứ?”

“Coi bộ ông biết rõ ràng như là đã có mặt ở đó vậy, thưa ông. Sự thật là tôi đã hi vọng căn phòng ấy không có ai. Tôi biết khá rõ lề thói trong nhà ấy, và đó là giờ cậu Sholto thường xuống nhà dùng bữa tối. Tôi sẽ không giấu gì hết. Cách bào chữa tốt nhất mà tôi có thể làm chỉ là nói lên sự thật. Đấy, nếu như đó là lão già thiếu tá thì tôi đã sung sướng nhảy xổ tới. Tôi sẽ đâm lão ta mà chẳng hề bận tâm, chẳng khác gì hút điếu xì gà này. Nhưng trời xui đất khiến tôi lại bị bắt vì cậu cả nhà Sholto, người mà tôi không hề có hiềm khích gì hết.”

“Bây giờ ông thuộc trách nhiệm của ông Athelney Jones, người của Sở Cảnh sát London. Ông ấy sẽ đưa ông về nhà tôi và tôi sẽ yêu cầu ông kể thành thật hết sự việc này. Ông phải khai hết vì tôi hi vọng như thế là có ích cho ông. Tôi nghĩ tôi có thể chứng minh rằng chất độc tác dụng quá nhanh đến nỗi nạn nhân đã chết trước khi ông vào tới căn phòng đó.”

“Đúng vậy đó, thưa ông. Trong đời tôi chưa bao giờ phát hoảng như thế khi tôi thấy cậu ấy đầu ngoẹo sang một bên, ngoác miệng nhìn tôi khi tôi trèo qua cửa sổ phòng. Tôi thật bất bình, thưa ông. Suýt nữa tôi đã giết chết thằng Tonga nếu như nó không chạy trốn. Vì thế nó mới bỏ lại cái chùy của nó, với mấy mũi tên, theo như nó kể lại, tôi dám chắc là mấy thứ đó đã giúp ông lần theo dấu bọn tôi; mặc dù làm sao mà ông theo được thì tôi chịu thua, không biết. Tôi không hề thấy ác cảm gì với ông vì chuyện truy đuổi. Nhưng nghĩ cũng lạ thật”, hắn nói tiếp với một nụ cười cay đắng, “tôi đây, kẻ có quyền chính đáng hưởng số tiền nửa triệu bảng, lại mất nửa cuộc đời xây đê chắn sóng ở Andaman, và có lẽ phải mất nửa cuộc đời còn lại đào cống rãnh ở Dartmoor. Cái ngày đầu tiên tôi để mắt tới tay lái buôn Achmet và phải dính dáng vào cái kho báu Agra, thứ chẳng đem lại gì ngoại trừ tai ương cho kẻ nào sở hữu nó, thật là tai họa. Với Achmet nó lấy đi mạng sống, với thiếu tá Sholto nó mang tới sợ hãi và tội lỗi, còn với tôi nghĩa là đày đọa chung thân.”

Đúng lúc đó Athelney Jones thò bản mặt to bè và đôi vai cục mịch vào trong cabin chật hẹp. Ông ta thốt lên, “Đúng là một bữa tiệc gia đình. Chắc tôi cũng phải uống một hớp rượu đó, Holmes. Chà chà, tôi nghĩ là tất cả chúng ta có thể chúc mừng nhau. Tiếc là không bắt sống được tên kia, nhưng không còn cách nào khác. Này Holmes, anh phải công nhận rằng suýt chút nữa là hỏng. Tôi cố hết sức cũng chỉ đuổi chiếc tàu kia được thế thôi.”

“Mọi chuyện kết thúc tốt đẹp là hay rồi”, Holmes nói. “Nhưng thực sự tôi không ngờ chiếc Aurora chạy nhanh đến thế.”

“Smith nói đó là chiếc tàu thủy nhanh nhất trên sông này, và bảo nếu có thêm một thợ máy giúp hắn thì chúng ta không thể nào đuổi kịp đâu. Hắn ta thề là không hay biết gì về vụ Norwood.”

“Ông ta không biết đâu”, tù nhân của chúng tôi kêu lên, “không biết gì hết. Tôi chọn tàu của ông ta vì nghe nói chiếc đó chạy thần tốc. Chúng tôi không hề nói gì với ông ta mà chỉ trả công hậu hĩnh và ông ta sẽ được bộn tiền nếu chúng tôi tới được tàu Esmeralda neo ở Gravesend, chờ lên đường sang Brazil.”

“À, nếu hắn ta không làm gì sai trái thì chúng tôi sẽ lo liệu để hắn không phải gánh chịu thiệt hại gì. Chúng tôi bắt người thì nhanh chứ xử tội họ thì chậm lắm.” Thật thú vị khi nhận ra ngài Jones tự phụ đã bắt đầu lên mặt dương oai về vụ bắt bớ này. Nhìn nụ cười ruồi thoáng qua trên nét mặt Sherlock Holmes, tôi biết anh cũng đã để ý đến câu nói ấy.

“Chúng ta sắp đến cầu Vauxhall rồi, bác sĩ Watson”, Jones nói, “và sẽ cho ông lên bờ cùng với cái rương. Tôi khỏi cần phải nói là chính tôi đây sẽ phải chịu trách nhiệm rất nặng nề về chuyện này. Làm thế là trái nguyên tắc nhưng tất nhiên, đã thỏa thuận thì phải làm. Tuy vậy, vì bổn phận, tôi phải cho một thanh tra viên đi cùng ông, vì ông đang giữ một tang chứng hết sức giá trị. Chắc ông phải bắt xe ngựa chứ?”

“Vâng, tôi sẽ gọi xe.”

“Tiếc là không có chìa khóa nào để chúng tôi có thể kiểm kê trước, ông sẽ phải cạy nắp ra thôi. Chia khóa ở đâu, ông bạn?”

“Dưới đáy sông”, Small nói cộc lốc.

“Hừm! Ông gây rắc rối không cần thiết như vậy cũng chẳng ích gì.

Với các ông chúng tôi cũng có quá nhiều việc rồi. Mà này, bác sĩ ơi, tôi không nhắc thì ông cũng phải cẩn thận đấy. Hãy mang theo cái rương về phố Baker. Chúng tôi sẽ ở đó chờ, trên đường đến đồn cảnh sát.”

Họ cho tôi lên bờ ở Vauxhall cùng với cái rương sắt nặng nề và một viên thanh tra vui tính, chất phác tháp tùng. Sau mười lăm phút xe đưa chúng tôi đến nhà bà Cecil Forrester. Cô hầu gái có vẻ ngạc nhiên khi thấy có khách tới muộn. Cô cho biết bà Forrester tối nay đã ra ngoài và có thể đến khuya mới về, tuy nhiên vẫn có cô Morstan ở trong phòng khách. Thế là tôi đi thẳng vào phòng khách, tay ôm chiếc rương, để mặc viên thanh tra theo kèm ngồi chờ trong xe ngựa.

Cô Morstan mặc một bộ đồ vải trắng trong mờ điểm xuyết chút màu đỏ tươi ở cổ áo và eo đang ngồi bên cánh cửa sổ mở. Cô ngả người trên ghế mây dưới ánh sáng dịu của chiếc đèn chụp, ánh sáng mơn man trên gương mặt dịu dàng, đoan trang, và nhuộm những lọn tóc xoăn dày trong ánh bạc lấp loáng mơ hồ. Một cánh tay và bàn tay trắng muốt buông thõng bên thành ghế và dáng ngồi của cô toát lên một nỗi buồn da diết. Nhưng nghe tiếng chân tôi, cô đứng bật dậy, hai má ửng hồng trong một cảm xúc vừa ngạc nhiên vừa hân hoan.

“Tôi có nghe tiếng xe ngựa dừng bánh”, cô gái nói. “Tôi cứ tưởng là bà Forrester về nhà sớm nhưng thật không ngờ lại là ông. Ông mang tin tức gì đến cho tôi ư?”

“Tôi mang một thứ còn hay hơn cả tin tức”, tôi đặt chiếc rương xuống bàn và nói năng sôi nổi, vui tươi, mặc dù trong lòng nặng trĩu. “Tôi mang cho cô một thứ xứng đáng hơn mọi tin tức trên đời. Tôi mang cho cô một gia sản.”

Cô nhìn chiếc rương sắt rồi hỏi thản nhiên, “Vậy kho báu đó sao?”

“Đúng, đó là kho báu Agra. Phân nửa số đó thuộc về cô còn phân nửa thuộc về Thaddeus Sholto. Mỗi người sẽ được hơn hai trăm nghìn bảng Anh. Nghĩ coi! Ở Anh quốc này chẳng có mấy quý cô giàu có hơn đâu. Huy hoàng quá còn gì?”

Chắc hẳn tôi đã quá cường điệu vẻ vui sướng của mình, và cô đã nhận ra giọng giả dối trong những lời chúc mừng của tôi, bởi vì cô hơi nhướng mày rồi nhìn tôi đầy tò mò.

“Tôi mà có được là nhờ ông cả”, cô nói.

“Không đâu, không đâu”, tôi đáp, “không phải tôi mà là anh bạn Sherlock Holmes. Vụ này thì đến tài phân tích của anh ấy còn gặp khó khăn huống chi là tôi. Thực tế là suýt nữa chúng tôi đã thua cuộc vào phút chót.”

“Xin ngồi xuống kể chuyện tôi nghe đi, bác sĩ Watson”, cô nói.

Tôi tường thuật vắn tắt những gì đã diễn ra từ khi tôi gặp cô lần trước - phương cách điều tra mới của Holmes, việc tìm ra chiếc tàu Aurora, sự xuất hiện của Athelney Jones, chuyến viễn du chiều nay và cuộc rượt đuổi điên cuồng trên sông Thames. Cô lắng nghe, đôi môi hé mở và ánh mắt long lanh khi tôi kể lại những cuộc phiêu lưu ấy. Khi nghe tới đoạn mũi tên độc đã bắn hụt chúng tôi trong gang tấc, mặt cô tái nhợt và tôi lo là cô sẽ ngất mất.

“Không sao đâu”, cô lên tiếng khi tôi hấp tấp rót cho cô ít nước. “Tôi đã khỏe lại rồi. Thật kinh hoàng khi biết tôi đã đưa những người bạn của mình vào một hoàn cảnh nguy nan như thế.”

“Mọi chuyện đã qua rồi”, tôi nói. “Không sao cả. Tôi sẽ không kể cô nghe một chi tiết nào u ám hơn nữa đâu. Hãy chuyển sang chuyện khác tươi sáng hơn. Kho báu đấy. Còn gì tươi sáng hơn chứ? Tôi được phép mang nó đến đây, nghĩ rằng cô sẽ thích là người đầu tiên nhìn thấy nó.”

“Tôi thật thích thú không gì bằng”, cô nói, thế nhưng giọng lại chẳng có chút gì là háo hức. Rõ ràng cô thấy rằng nếu tỏ ra dửng dưng trước một phần thưởng mà phải tốn quá nhiều công sức mới lấy được thì hóa ra mình là kẻ vô ơn.

“Chiếc rương đẹp quá!” Cô vừa nói vừa cúi nhìn. “Chắc đây là đồ thủ công Ấn Độ?”

“Đúng, đó là đồ kim khí xứ Benares.”

“Nặng quá chừng!” Cô kêu lên khi cố nhấc thử chiếc rương. “Chỉ riêng cái rương không thôi đã có giá trị rồi. Còn chìa khóa đâu?”

“Small đã ném xuống sông Thames rồi”, tôi đáp. “Tôi phải mượn thanh cời lửa của bà Forrester mà mở ra thôi.”

Ở mặt trước rương là một bản lề rộng và dày, chế tác thành hình một ông Phật đang ngồi. Tôi thọc một đầu thanh cời lửa vào dưới cái bản lề này và nạy ngược ra ngoài. Cái bản lề bật tung kêu cạch một tiếng. Với những ngón tay run rẩy, tôi lật nắp rương ra sau. Cả hai chúng tôi đứng trố mắt kinh ngạc: Cái rương rỗng! Thảo nào rương nặng thế. Cái hòm sắt này cả sáu mặt đều dày gần một inch. Nó to lớn, chắc chắn và được chế tạo công phu như một cái rương chuyên chứa những đồ có giá trị lớn, nhưng bên trong không hề có một mảnh vụn kim hoàn hay châu báu nào. Nó hoàn toàn trống không.

“Kho báu mất rồi”, cô Morstan điềm tĩnh lên tiếng. Khi lắng nghe những lời ấy và nhận ra hàm ý của chúng, lòng tôi như được xua tan một bóng tối mênh mông. Cho đến tận bây giờ, khi số châu báu ấy cuối cùng đã mất đi, tôi mới nhận ra cái kho báu Agra này đã đè nặng tâm hồn tôi đến dường nào. Chắc chắn như thế là ích kỉ, là không trung nghĩa, là sai trái, nhưng tôi không thể nhận ra điều gì khác hơn là cái chướng ngại bằng tài sản chắn giữa hai chúng tôi đã biến mất.

“Tạ ơn Chúa!” Tôi thốt lên một lời tự đáy lòng.

Cô nhìn tôi với một nụ cười thắc mắc thoáng nhanh. “Sao ông lại nói thế?” Cô hỏi.

“Bởi vì em giờ lại trong tầm với của tôi”, tôi vừa nói vừa nắm lấy bàn tay Morstan. Cô không rút tay về. “Bởi vì tôi yêu em, Mary, yêu chân thành như một người đàn ông có thể yêu thương một phụ nữ. Chính vì cái kho báu này, của cải này, mà tôi không dám mở lời. Bây giờ khi chúng đã mất hết thì tôi có thể nói là tôi yêu em biết bao. Chính vì thế tôi mới nói: Tạ ơn Chúa!”

“Vậy thì em cũng nói: Tạ ơn Chúa!” Cô thì thầm khi tôi kéo cô lại gần mình.

Dẫu có ai mất mát tài sản, tôi biết đêm ấy tôi đã có được một kho báu.

12
Câu chuyện kì lạ của Jonathan Small

Viên thanh tra ở trong xe ngựa quả là người rất nhẫn nại, bởi vì anh ta phải chờ mỏi mòn tôi mới quay lại. Mặt anh sa sẩm khi tôi cho xem chiếc rương trống trơn.

“Mất toi tiền thưởng rồi!” Anh ủ rũ nói. “Không có tiền thì trả bằng gì. Nếu có kho báu thì công việc đêm nay của tôi và Sam Brown đáng thưởng công mỗi đứa mười bảng.”

“Ông Thaddeus Sholto là người giàu có”, tôi nói. “Ông ấy sẽ lo liệu để anh được thưởng công, dù có kho báu hay không.”

Viên thanh tra vẫn lắc đầu chán nản. “Công việc tệ hại”, anh ta lặp lại, “và ông Athelney Jones cũng sẽ nghĩ như vậy?”

Dự đoán của anh này hóa ra chính xác vì khi tôi tới phố Baker và cho Jones xem cái rương rỗng không, viên thanh tra hầu như không lộ cảm xúc gì. Holmes, tù nhân, và ông ta chỉ vừa mới tới đó vì họ đã đổi kế hoạch, ghé một đồn cảnh sát nào đó trên đường đi để báo cáo. Anh bạn tôi ngồi ườn trong chiếc ghế bành với vẻ bơ phờ thường lệ, trong lúc Small ngồi dửng dưng phía đối diện với cái chân gỗ vắt ngang chân lành. Khi tôi cho xem cái rương rỗng, y ngả lưng ra ghế cười ầm lên.

“Đây là trò của ông chứ gì, Small!” Athelney Jones kêu lên giận dữ.

“Đúng, tôi đã cất ở chỗ mà các người sẽ không bao giờ chạm tay tới được”, Small nói to, giọng hớn hở. “Đó là kho báu của tôi, và nếu tôi không có được số của cải đó thì tôi sẽ phải tính thật kĩ sao cho không một ai lấy được. Nói cho mấy ông biết, không một con người nào có quyền gì với nó, ngoại trừ ba người ở trại tù Andaman và tôi đây. Giờ tôi biết chắc là mình không thể sử dụng nó được, và họ cũng thế. Tôi đã hành động hoàn toàn vì họ cũng như vì chính mình. Chúng tôi lúc nào cũng là Dấu bộ tứ. À, tôi biết chắc họ cũng sẽ bảo tôi làm đúng như điều tôi đã làm, và thà quẳng kho báu đó xuống sông Thames chứ không để lại cho thân quyến nhà Sholto hay Morstan. Những người đó không có quyền hưởng lợi vì những gì chúng tôi đã làm đối với Achmet. Các ông cứ tìm đi, kho báu nằm chung một chỗ với chìa khóa, chung một chỗ với thằng oắt Tonga. Khi tôi thấy tàu của các ông thể nào cũng đuổi kịp, tôi đã cho số của cải ấy vào nơi an toàn rồi. Chuyến đi của các ông chẳng được một đồng rupee nào đâu.”

“Ông định lừa gạt chúng tôi đấy à, Small”, giọng Athelney Jones lạnh lùng. “Nếu ông muốn ném kho báu ấy xuống sông Thames thì ném cả cái rương đi không dễ hơn sao?”

“Tôi dễ ném thì các người cũng dễ tìm lại”, hắn ta đáp lại với cái liếc mắt tinh ranh. “Ai đủ khôn ngoan để săn lùng ra tôi thì cũng đủ khôn ngoan để lấy cái hòm sắt từ dưới đáy sông lên. Khi số của cải ấy đã vương vãi suốt cả năm dặm đường rồi thì khó tìm hơn nhiều. Nhưng tôi thật sự đau lòng khi phải làm thế. Tôi đã phát khùng lên khi các ông đuổi theo. Nhưng có tiếc than mấy cũng vô nghĩa. Đời tôi lắm thăng trầm và tôi đã biết cách không kêu ca vì những chuyện đã rồi.”

“Chuyện rất nghiêm trọng đấy, Small”, viên thanh tra nói. “Nếu ông hỗ trợ công lí thay vì cản trở như thế thì ông đã có cơ hội được khoan hồng khi xét xử rồi.”

“Công lí!” Tên cựu tù nhân gắt lên. “Công lí hay ho nhỉ! Tài sản đó là của ai chứ, nếu như không thuộc về chúng tôi? Công lí ở đâu nếu tôi phải nhường số của cải đó cho những kẻ chẳng hề mất gì vì nó chứ? Hãy xem tôi đã trả giá như thế nào! Hai mươi năm dài trong cái đầm lầy bị sốt rét hoành hành đó, suốt ngày lao lực dưới những rặng đước, suốt đêm bị gông cùm trong những nhà tù bẩn thỉu, bị muỗi đốt, bị hành hạ vì những cơn sốt run người, bị bọn cảnh binh da đen khốn kiếp ngược đãi cho thỏa sở thích hành hạ người da trắng. Tôi đã trả giá cho kho báu Agra như thế đó, còn ông thì nói đến công lí bởi vì tôi không thể chấp nhận rằng mình đã phải trả giá như thế chỉ để cho kẻ khác hưởng! Tôi thà bị treo cổ cả chục lần, hay lãnh một mũi tên của thằng Tonga vào người, còn hơn phải sống trong ngục tù và biết rằng kẻ khác đang sống thoải mái trong một lâu đài nào đó bằng tài sản lẽ ra phải thuộc về tôi.”

Small đã vứt bỏ cái mặt nạ dửng dưng và mọi cảm xúc bùng phát theo một cơn lốc ngôn từ dữ tợn, trong khi ánh mắt bừng bừng và hai chiếc còng cứ va loảng xoảng vào nhau theo chuyển động sôi nổi của hai bàn tay. Chứng kiến cơn thịnh nộ và kích động của hắn, tôi có thể hiểu được nỗi kinh hoàng lạ lùng và không phải là vô căn cứ đã xâm chiếm thiếu tá Sholto khi lần đầu tiên hay tin người tù này đang truy tìm mình.

“Ông quên là chúng tôi đâu hề biết mấy chuyện đó”, Holmes nhẹ nhàng nói. “Chúng tôi chưa nghe câu chuyện của ông, và làm sao chúng tôi biết được là công lí ngay từ đầu có đứng về phía ông hay không.”

“À, thưa ông, nãy giờ ông nói chuyện rất đàng hoàng với tôi, mặc dù tôi biết mình phải cho tay vào hai cái vòng này là nhờ ơn ông. Quả thực là tôi không hề oán hận gì ông cả. Đây toàn chuyện thẳng thắn và thực tình. Nếu ông muốn biết chuyện của tôi thì tôi chẳng giấu làm chi. Những gì tôi nói với ông là sự thật tuyệt đối, không sai một lời. Cảm ơn ông, nhờ ông để cái li cạnh tôi đi, nếu khô cổ họng thì tôi uống.

Tôi đây là dân Worcestershire, tôi sinh ra gần Pershore. Tôi dám nói là ông sẽ thấy cả đống người nhà họ Small hiện nay đang sống ở đó nếu ông chịu khó để ý. Tôi thường nghĩ đến chuyện về đó đi tìm một vòng, nhưng sự thực là tôi chẳng có uy tín mấy đối với dòng họ, chắc gì người ta vui mừng khi gặp lại tôi. Họ toàn là dân đứng đắn, chăm đi nhà thờ; toàn điền chủ nhỏ, ở nhà quê ai cũng biết và tôn trọng, trong khi tôi lại có chút máu giang hồ. Nhưng rốt cuộc, khi đâu chừng mười tám tuổi thì tôi không gây khó xử cho họ nữa vì tôi dính vô chuyện rắc rối về một cô gái, và chỉ có thể thoát nạn bằng cách đi lính và gia nhập Trung đoàn 3 Bộ binh lúc đó chuẩn bị sang Ấn Độ. Nhưng trời có cho tôi làm lính được bao lâu đâu. Tôi vừa mới học xong cách đi duyệt binh, mới biết cầm súng hỏa mai, thì tôi lại ngu ngốc mà xuống sông Hằng bơi lội. May cho tôi là anh John Holder, trung sĩ đại đội, ngay lúc đó cũng ở dưới sông, và anh ta là một trong những người bơi tài nhất trong binh chủng. Đúng ngay lúc tôi bơi tới giữa sông thì một con cá sấu táp lìa chân phải của tôi ngay trên đầu gối, ngọt xớt như bác sĩ cưa chân vậy. Hoảng kinh và mất máu, tôi ngất luôn, và lẽ ra chết chìm rồi nếu anh Holder không giữ chặt tôi và lội vào bờ. Tôi nằm nhà thương mất năm tháng vì chuyện này và sau cùng, khi tôi có thể cà nhắc đi ra với cái cẳng gỗ buộc vào cái chân cụt thì tôi thấy mình đã bị cho giải ngũ vì tàn phế và không phù hợp với bất kì công việc tại ngũ nào.

Như ông có thể hình dung, lúc đó tôi khá xui xẻo vì chưa tới hai mươi tuổi mà đã thành một thằng què vô dụng. Tuy vậy, cái xui của tôi hóa ra lại là một may mắn trá hình. Có một người tên là Abelwhite lập đồn điền trồng chàm, ông ta cần một đốc công trông coi bọn culi và bắt chúng làm việc. Tình cờ ông ta lại là bạn ông đại tá của chúng tôi, mà ông đại tá lại quan tâm tới tôi từ vụ tai nạn. Nói luôn cho gọn, ông đại tá hết lòng tiến cử tôi cho công việc đó, và do công việc chủ yếu chỉ ngồi trên lưng ngựa nên chân cẳng tôi không thành vấn đề lớn, tôi vẫn còn có thể kẹp chặt yên ngựa giữa hai chân. Việc tôi phải làm là cưỡi ngựa đi khắp đồn điền, để mắt đến đám lao công và báo cáo đứa nào lười biếng. Tiền lương cũng khá, tôi có chỗ ăn ở thoải mái, và nói chung tôi đã bằng lòng sống hết phần đời còn lại ở đồn điền chàm này. Ông Abelwhite là người tử tế, và ông thường ghé qua cái nhà xập xệ của tôi làm một tẩu thuốc, bởi vì người da trắng ở bên đó luôn cảm thấy thân tình với nhau chứ không như ở quê nhà bên này.

Ối chao, tôi đâu được may mắn lâu. Đùng một cái, khắp nơi bạo loạn chống lại chúng tôi[63]. Mới tháng trước Ấn Độ còn bình yên, lặng lẽ, nhìn bề ngoài chẳng khác gì Surrey hay Kent bên này, thì ngay tháng sau đã có hai trăm nghìn tên quỷ đen xồ ra và cả nước thành địa ngục cùng khắp. Tất nhiên các ông biết hết chuyện đó mà, thưa quý ông, có thể còn biết nhiều hơn tôi nữa vì hạng như tôi đâu có đọc sách. Tôi chỉ biết những gì chính mắt mình thấy. Đồn điền của chúng tôi ở một nơi gọi là Muttra, gần giáp ranh mấy tỉnh ở tây bắc. Đêm đêm cả bầu trời sáng rực vì những ngôi nhà gỗ bị đốt cháy, và ngày ngày những toán người Âu châu dắt díu vợ con băng qua điền trang của chúng tôi trên đường tới Agra, nơi có quân đội trú đóng gần nhất, ông Abelwhite là người gan lì, ông ta tin rằng chuyện này bị thổi phồng quá sự thật và rồi sẽ qua đi đột ngột như lúc nó bùng phát, ông cứ ngồi trên hàng hiên nhà mình, uống rượu whisky, hút xì gà, trong khi cả xứ sở chung quanh bốc lửa. Tất nhiên là bọn tôi phải ở cùng ông, tôi và Dawson; anh này cùng với cô vợ thường lo chuyện sổ sách và quản lí.

Đấy, rồi một ngày đẹp trời tai họa ập tới. Lúc đó tôi đi làm ở một đồn điền xa và đang từ từ cưỡi ngựa về nhà vào buổi chiều thì mắt tôi nhìn thấy đám gì đó lộn xộn túm tụm dưới chân một hẻm núi dốc đứng. Tôi phi ngựa xuống xem thử và ớn lạnh thấu tim khi nhận ra cô vợ của Dawson, thi thể bị băm vằm và đã bị lũ chó rừng lẫn chó nhà ăn mất nửa xác. Đi lên một chút phía đường cái là chính Dawson đang nằm sấp, chết ngắc, trong tay còn cầm khẩu súng lục đã hết đạn và phía trước anh ta là xác bốn tên lính Ấn phiến loạn nằm vắt lên nhau. Tôi ghì cương ngựa không biết phải làm sao thì ngay lúc đó tôi thấy khói bốc lên dày đặc từ căn nhà gỗ của Abelwhite và lửa bắt đầu bùng lên mái. Thấy thế tôi hiểu ngay là nếu tôi can thiệp vào chuyện này thì chẳng thể giúp được gì cho ông chủ mà chỉ hủy hoại sinh mạng mình. Từ chỗ tôi đứng, tôi nhìn thấy hàng trăm tên quỷ sứ da đen, trên người còn khoác áo đỏ, đang nhảy nhót, hú hét quanh ngôi nhà phừng cháy. Có mấy tên chỉ về phía tôi rồi vài viên đạn bay sượt ngang đầu tôi, thế là tôi chạy băng qua đồng lúa bỏ trốn và đến khuya hôm đó thì đã an toàn trong thành phố Agra.

Thế nhưng hóa ra ở đó cũng chẳng yên. Toàn bộ xứ sở này hỗn loạn như một đàn ong vỡ tổ. Ở chỗ nào người Anh có thể tập hợp thành nhóm nhỏ thì họ cố thủ trong phạm vi súng đạn của họ kiểm soát được. Ở mọi chỗ khác, họ trở thành những kẻ trốn chạy tuyệt vọng. Đó là cuộc chiến của hàng triệu người chống lại hàng trăm người, và cái phần tàn nhẫn nhất của chuyện này là những kẻ mà người Anh chúng ta đang chống cự - bằng bộ binh, kị binh lẫn pháo binh - lại chính là những người lính do ta tuyển mộ, những kẻ đã được ta dạy dỗ và huấn luyện, sử dụng vũ khí của ta và thổi những hiệu kèn của ta. Ở Agra có Trung đoàn 3 Bộ binh Bengal, một số lính người Sikh, hai đơn vị kị binh và một khẩu đội pháo. Một lực lượng tình nguyện gồm viên chức và thương nhân đã được thành lập, và tôi gia nhập đội quân này, dù cẳng gỗ cũng mặc. Chúng tôi đã ra ngoài đương đầu với quân phiến loạn ở Shahgunge vào đầu tháng 7, và chống trả chúng được một thời gian nhưng rồi cạn hết đạn dược và rút lui trở lại vào trong thành phố.

Từ khắp nơi chúng tôi chỉ nghe được toàn tin xấu, cũng chẳng có gì lạ, bởi vì nếu các ông xem bản đồ thì sẽ thấy chúng tôi nằm ngay tâm điểm của bạo loạn. Lucknow cách chỗ chúng tôi hơn trăm dặm về phía đông, còn Cawnpore ở phía nam cũng cách xa chừng đó. Bốn phương tám hướng đều chỉ toàn chuyện tra khảo, giết hại và lăng nhục.

Thành phố Agra là một nơi rộng lớn, đầy những kẻ cuồng tín và đủ loại người thờ cúng ma quỷ hung tợn. Nhóm người ít ỏi chúng tôi lạc lối giữa những con đường hẹp quanh co. Do đó, người chỉ huy của chúng tôi chuyển sang bên kia sông và quyết định đóng ở pháo đài cổ Agra. Tôi không biết có ai trong số quý ông đã từng đọc hay nghe gì về cổ thành đó chưa. Đó là một chỗ kì quặc, chỗ kì quặc nhất tôi từng ở, mặc dù tôi đã ở nhiều chỗ lạ lùng rồi. Đầu tiên là nó rộng mênh mông. Bên trong hẳn phải rộng tới nhiều mẫu. Có một khu mới xây sau này có nhiều chỗ trống, nơi chứa hết bọn lính đồn trú chúng tôi, đàn bà, trẻ con, hàng hóa, và đủ thứ khác. Nhưng khu này chẳng nghĩa lí gì so với phần từ xưa còn lại, nơi chẳng ai lui tới, và bỏ mặc cho lũ bọ cạp, rắn rết. Khu đó đầy những đại sảnh bỏ hoang, những lối quanh co, và những hành lang dài hun hút, chạy ngoằn ngoèo, nên vào đó rất dễ bị lạc. Vì thế ít có ai tới khu ấy, mặc dù thỉnh thoảng cũng có một nhóm cầm đuốc đi thám hiểm cho biết.

Con sông chạy dọc theo mặt trước pháo đài cổ và bảo vệ hướng đó, nhưng hai bên và phía sau có rất nhiều cửa nên phải canh gác, tất nhiên là phải canh gác cả khu vực ngày xưa lẫn khu vực mà đám binh lính chúng tôi chiếm ngụ. Thiếu hụt quân số, chúng tôi đâu có đủ người để bố trí ở mọi chốt canh và lo đạn dược. Do đó, với vô số cổng vào thì làm sao bố trí cho đủ mỗi cổng một đội canh gác được. Chúng tôi chỉ có thể tổ chức một trạm gác trung tâm ở ngay giữa thành, giao cho một người da trắng và hai hay ba dân bản xứ phụ trách một cổng vào. Tôi được phân công trực một số giờ trong đêm ở một cửa nhỏ biệt lập nhìn ra hướng thành tây nam. Có hai tên lính người Sikh dưới quyền chỉ huy của tôi và tôi được lệnh nếu có gì bất ổn thì cứ bắn súng hỏa mai là có thể trông cậy vào sự chi viện từ trạm gác ở trung tâm. Thế nhưng, trạm này lại cách xa tới hai trăm sải và khoảng cách giữa hai nơi bị chia cắt thành một mê cung hành lang và ngõ ngách. Tôi không dám chắc là họ có thể đến kịp thời để hành động hữu hiệu trong trường hợp có đột kích thật sự.

Chà, tôi cũng hãnh diện khi được cho chút quyền chỉ huy chứ, bởi vì tôi là một thằng tân binh non nớt, lại chân cẳng như thế. Suốt hai đêm, tôi canh gác với hai tên lính Ấn xứ Punjab. Đó là Mahomet Singh và Abdullah Khan, hai đứa cao lớn, dữ dằn, đều là chiến binh kì cựu đã từng cầm súng chống lại phe ta ở trận Chillianwallah. Tụi nó nói tiếng Anh khá tốt nhưng tôi chẳng nghe được gì mấy. Chúng thích đứng riêng với nhau và nói ra rả cả đêm bằng thứ tiếng Sikh lạ lùng. Còn tôi thường đứng phía ngoài cổng vào, nhìn xuống dòng sông rộng uốn lượn và ánh sáng nhấp nháy của thành phố to lớn kia. Tiếng trống cái thì thùng, tiếng trống con lạch xạch, tiếng la hét của bọn phiến quân say sưa vì thuốc phiện và chiến thắng đủ nhắc cho chúng tôi nhớ suốt đêm về những người láng giềng nguy hiểm bên kia sông. Cứ hai giờ một lần, viên sĩ quan trực đêm thường đi một vòng quanh các điểm gác để bảo đảm mọi chuyện đều tốt đẹp.

Đêm gác thứ ba của tôi tối đen và nhớp nháp vì một cơn mưa đâm rát mặt. Đứng gác ở cổng hết giờ này sang giờ khác trong thời tiết thế này đúng là một công việc buồn nản, nhiều lần tôi cố bắt chuyện với hai tên lính người Sikh nhưng chẳng thành công. Đến 2 giờ sáng thì đổi phiên canh và nỗi chán chường trong đêm tạm thời gác lại. Thấy không thể trò chuyện với hai đồng bọn, tôi lấy tẩu thuốc ra, bỏ súng hỏa mai xuống để đánh diêm. Lập tức hai tên Sikh nhảy xổ vào tôi. Một tên giật phắt khẩu súng của tôi rồi gí súng vào đầu tôi trong lúc tên kia kề một con dao to bản ngay cổ tôi và nghiến răng thề rằng tôi mà cục cựa là hắn thọc luôn vào cuống họng. Ý nghĩ đầu tiên của tôi là mấy tên này cùng phe với bọn phiến quân và vậy là bắt đầu có đột kích rồi. Nếu lối vào này rơi vào tay bọn lính Ấn nổi loạn thì cổ thành chắc chắn thất thủ, và đám đàn bà với con nít sẽ bị đối xử như những người ở bên Cawnpore. Chắc các quý ông nghĩ rằng tôi chỉ bịa chuyện để tự bào chữa, nhưng thề danh dự với các ông rằng dù biết dao nhọn kề ngay cổ nhưng tôi vẫn mở miệng định thét to lên, cho dù là tiếng thét cuối cùng thì cũng có thể báo động cho nhóm gác chính. Cái tên đang giữ chặt tôi dường như biết tôi nghĩ gì, vì ngay khi tôi vận sức chuẩn bị thì hắn thì thào: ‘Đừng làm ầm. Thành này vẫn an toàn. Phía bên này sông không có bọn chó phiến quân đâu.’ Giọng điệu hắn thành thật và tôi biết mình lên tiếng là chết liền. Tôi thấy sự thật đó trong đôi mắt nâu của tên kia. Thế là tôi im lặng chờ xem chúng muốn gì ở tôi.

Abdullah Khan, tên cao to hơn và hung tợn hơn trong hai tên, nói: ‘Hãy nghe tôi, thưa sahib, hoặc là ông phải về phe chúng tôi bây giờ hoặc là ông sẽ im lặng mãi mãi. Điều này hết sức quan trọng nên chúng tôi không do dự đâu. Hoặc là ông thề với thánh giá của người Thiên Chúa phải hết lòng hết dạ đi theo chúng tôi, hoặc là đêm nay xác của ông sẽ bị ném xuống mương và chúng tôi sẽ qua sông nhập bọn với số anh em trong đội quân phiến loạn. Không có con đường khác. Chọn cái nào, sống hay chết? Chúng tôi chỉ có thể cho ông ba phút để quyết định, vì thời gian gấp rút lắm, và mọi việc phải xong trước khi đổi phiên gác.’

Tôi nói: ‘Làm sao tao quyết định được? Tao đâu có biết tụi bay cần gì ở tao. Nhưng tao có thể nói ngay là nếu điều đó gây nguy hiểm cho thành Agra thì tao không can dự vào, như vậy tụi bay cứ việc cắt cổ tao đi cho xong.’

‘Điều này không nguy hại gì cho thành Agra cả,’ hắn nói. ‘Chúng tôi chỉ muốn ông làm đúng điều mà những đồng hương của ông đã mưu cầu ở đất nước này. Chúng tôi muốn ông giàu có. Nếu đêm nay ông trở thành người của chúng tôi thì chúng tôi thề trên lưỡi dao này bằng lời thề thiêng liêng của người Sikh rằng ông sẽ được chia đồng đều số của cải đó. Một phần tư kho báu sẽ thuộc về ông. Không có gì công bằng hơn thế.’

Tôi hỏi: ‘Nhưng kho báu gì vậy? Tao cũng muốn giàu có như tụi bay nếu tụi bay cho tao biết làm cách nào.’

Hắn nói: ‘Vậy thì ông phải thề trên xương cốt của cha ông, trên tiết hạnh của mẹ ông, trên thánh giá của tôn giáo ông, là từ nay về sau không làm gì hay nói gì chống lại chúng tôi.’

‘Tao sẽ thề, miễn là thành Agra không lâm nguy,’ tôi đáp.

‘Như vậy bạn tôi đây và tôi cũng sẽ thề là sẽ chia kho báu đồng đều làm bốn phần và ông sẽ được một phần.’

‘Có ba người thôi mà,’ tôi nói.

‘Không, Dost Akbar phải có phần của anh ta. Chúng tôi sẽ cho ông biết chuyện khi chờ họ tới. Mahomet Singh, anh canh ở cổng và báo hiệu khi họ tới. Chuyện như thế này, thưa sahib, tôi kể ông nghe vì tôi biết người Âu châu các ông coi trọng lời thề và vì chúng tôi tin cậy ông. Nếu ông mà là một tên Hindu xảo trá thì cho dù ông có đem hết thần thánh trong những miếu đền giả dối của chúng ra mà thề, máu ông cũng thấm đẫm vào lưỡi dao này và xác ông cũng nằm dưới đáy nước kia mà thôi. Nhưng người Sikh hiểu người Anh và người Anh hiểu người Sikh. Vậy thì hãy nghe tôi kể đây:

Ở miền bắc, có một tiểu vương rất giàu dù đất đai không nhiều, ông ta được thừa kế nhiều của cải từ người cha, và còn giàu thêm lên nhờ dành dụm vì ông này có tính nhỏ mọn, thích tích trữ vàng bạc hơn là tiêu xài. Khi loạn lạc bùng nổ, ông ta đánh bạn với cả hổ lẫn sư tử, cả lính Ấn lẫn người Anh cai trị. Thế nhưng sau đó, dường như ông ta thấy rằng thời của người da trắng đã sắp hết vì đi tới đâu cũng chỉ nghe toàn chuyện người da trắng bị giết chết và lật đổ. Nhưng là người kĩ tính, ông ta đã vạch ra một kế hoạch là dù thời cuộc thế nào, ít nhất ông ta cũng còn giữ được phân nửa tài sản. Đó là số vàng bạc do chính ông ta cất giấu trong những căn hầm ở dinh thự của mình, còn những món ngọc ngà, châu báu quý giá nhất được ông ta cất trong một hòm sắt và giao cho một gia nhân thân tín. Người này dưới lốt một thương nhân sẽ mang nó đến thành Agra này và giấu kín ở đó chờ đến ngày đất nước bình yên. Như thế, nếu bên phiến loạn thắng thì ông ta vẫn sẽ có tiền bạc, còn nếu bên người Anh dẹp được loạn thì số châu báu của ông cũng được bảo toàn. Khi phân chia của dành dụm như vậy xong, ông ta đi theo ủng hộ bọn lính Ấn phiến loạn, bởi vì chúng rất mạnh ở khu vực lãnh địa của ông ta. Xin nhớ cho, thưa sahib, làm như thế thì tài sản của ông ta vẫn thuộc quyền của những ai trung thành.

Thương nhân giả dạng này lấy tên giả là Achmet, hiện đang ở trong thành phố Agra và muốn tìm cách vào trong cổ thành. Đi cùng với hắn là Dost Akbar, anh nuôi của tôi, người biết chuyện bí mật này. Dost Akbar đã hứa đêm nay đưa Achmet đến một ngõ vào kín đáo bên hông thành, và đã chọn chỗ này cho mục đích đó. Chốc nữa anh ấy sẽ đến và sẽ thấy tôi với Mahomet Singh chờ sẵn. Nơi này vắng vẻ và chẳng ai biết chuyện anh ấy đến. Thế giới sẽ không còn nghe đến tên thương nhân Achmet nữa, còn kho báu lớn của vị tiểu vương kia sẽ được chia đều cho chúng ta. Ông thấy thế nào, thưa sahib?’

Ở Worcestershire sinh mạng con người có vẻ là điều cao cả và thiêng liêng, nhưng ở đây khi bốn bề toàn là máu lửa và người ta đi đâu cũng gặp chết chóc thì mọi chuyện khác hẳn. Tên lái buôn Achmet kia có sống hay chết cũng chẳng nghĩa lí gì với tôi nhưng câu chuyện về kho báu ấy khiến tôi ham muốn, và tôi nghĩ tới chuyện mình sẽ làm gì với số tiền đó khi quay lại quê xưa, tới chuyện bà con sẽ trố mắt khi họ thấy cái thằng bần cùng này trở về với tiền vàng đầy trong túi. Vậy là lòng tôi đã quyết. Nhưng Abdullah Khan nghĩ là tôi lưỡng lự nên càng hối thúc hơn. Hắn nói: ‘Nghĩ kĩ đi, thưa sahib, nếu tên này bị sĩ quan chỉ huy bắt thì hắn cũng sẽ bị bắn hay treo cổ mà thôi, chính phủ sẽ lấy châu báu, thế thì chẳng ai được thêm một đồng rupee nào hết. Đấy, vì chúng ta sẽ hạ sát hắn, tại sao không làm nốt phần còn lại luôn? Thà rằng số của cải ấy thuộc về chúng ta còn hơn là nằm trong ngân khố của chính quyền. Của cải đó thừa sức mang cho chúng ta vinh hoa phú quý. Sẽ không ai biết chuyện này, vì ở đây chỉ có chúng ta mà thôi. Còn cơ hội nào tốt hơn nữa đâu? Nói đi nào, thưa sahib, ông theo chúng tôi hay là chúng tôi phải xem ông như kẻ thù?’

‘Tao một lòng theo tụi bay,’ tôi nói.

‘Vậy thì tốt,’ hắn đáp lời rồi trả lại khẩu súng cho tôi. ‘Ông thấy là chúng tôi tin cậy ông, bởi vì lời của ông, cũng như lời của chúng tôi, đã nói ra thì không thay đổi. Giờ chỉ còn chờ anh tôi và tên thương gia kia tới.’

‘Thế anh mày có biết những chuyện tụi bay định làm không?’

‘Đây là kế hoạch của anh tôi. Anh ấy đã vạch ra hết. Chúng ta sẽ ra cổng và canh chừng cùng với Mahomet Singh.’

Mưa vẫn rơi đều vì thời điểm đó đã là đầu mùa mưa. Những đám mây đen nặng trĩu trôi ngang trời, và tầm mắt không thể nhìn xa. Một cái hào sâu nằm ngay trước cổng nơi chúng tôi đứng nhưng dưới hào nhiều chỗ nước đã gần cạn kiệt và dễ dàng băng qua. Tôi có cảm giác thật lạ lùng khi thấy mình đứng đây cùng hai tên Punjab hung tợn chờ đợi một người sắp đi vào cõi chết.

Đột nhiên tôi nhìn thấy ánh sáng của một ngọn đèn che bóng ở phía bên kia hào nước. Ánh đèn biến mất sau những gò đất rồi lại hiện ra, từ từ hướng về phía chúng tôi. Tôi kêu lên: ‘Họ tới kìa!’

‘Ông phải hô đứng lại, thưa sahib, như thông lệ vậy,’ Abdullah nói khẽ. ‘Đừng làm hắn sợ hãi. Cho hắn vào gặp chúng tôi, và chúng tôi sẽ lo việc còn lại trong lúc ông đứng canh ở đây. Cầm sẵn đèn và nhớ tháo chụp đèn ra để chúng tôi biết chắc là đúng người đó.’

Ánh đèn ấy cứ lập lòe di chuyển, lúc thì ngừng lúc thì đi tiếp, cho đến khi tôi nhìn ra hai bóng người ở bờ hào bên kia. Tôi để cho họ trượt xuống bờ dốc, lội qua vũng bùn, và trèo lên được nửa đường dẫn tới cổng vào, tôi mới lên tiếng chặn lại với giọng cố kiềm chế: ‘Ai đi đó?’

‘Bạn bè cả,’ có tiếng đáp lại. Tôi tháo chụp đèn ra và hắt một luồng sáng về phía họ. Đầu tiên là một gã người Sikh cao to lừng lững, có bộ râu đen dài gần tới thắt lưng. Ngoài ở gánh xiếc ra, tôi chưa bao giờ thấy ai cao lớn như thế. Tên kia là một lão mập tròn, thấp bé, đầu đội khăn vàng, tay ôm một gói gì đó bọc kín trong chiếc khăn choàng. Lão ta dường như đang run lẩy bẩy vì sợ, hai bàn tay giật giật như lên cơn sốt rét, đầu hết quay sang trái lại quay sang phải với đôi mắt nhỏ lóe sáng, trông cứ như một con chuột đang đánh bạo chui ra khỏi hang. Nghĩ tới chuyện phải giết lão, tôi phát rùng mình, nhưng nghĩ tới kho báu thì lòng tôi lại sắt đá. Thấy gương mặt người da trắng của tôi, lão ta kêu ríu rít mừng rỡ rồi chạy đến.

‘Xin được bảo vệ, thưa sahib’, lão nói hổn hển, ‘xin ngài bảo vệ lái buôn Achmet khốn khổ này. Tôi đã đi xuyên qua vùng Rajputana với hi vọng được nương thân ở thành Agra này. Tôi đã bị cướp bóc, đánh đập và ngược đãi chỉ vì tôi là bạn của những người Anh cai trị. Quả là phúc lành đêm nay khi tôi và chút của cải nghèo nàn của mình lại được an toàn một lần nữa.’

Tôi hỏi: ‘Ông mang gì trong bọc đó?’

Lão ta đáp: ‘Một cái rương sắt, chỉ chứa mấy món lặt vặt của gia đình, chúng chẳng có giá trị gì với người ngoài nhưng tôi lại tiếc không muốn mất. Nhưng tôi không phải là kẻ ăn xin đâu, thưa sahib, tôi sẽ đền đáp cho ngài và cho cả ngài thống sứ nữa nếu như ông ta cho tôi được nương nhờ ở đây.’

Cuộc trò chuyện mà kéo dài thêm thì tôi không còn tin tưởng vào bản thân nữa. Càng nhìn cái gương mặt mập béo, sợ hãi của Achmet thì dường như chúng tôi càng khó lòng mà nhẫn tâm giết lão. Tốt nhất là kết thúc cho xong.

‘Đưa ông này tới trạm gác chính,’ tôi nói. Lúc cả bọn đi về phía cổng vào âm u, hai tên lính người Sikh kè kè hai bên ông ta, còn tên khổng lồ kia đi phía sau. Bị cái chết bao vây như thế chắc trên đời chẳng có ai. Tôi vẫn ở lại cổng với ngọn đèn trên tay.

Tôi nghe tiếng bước chân nặng nề thận trọng của họ vang vang trong những ngõ ngách vắng vẻ. Đột nhiên tiếng chân im bặt, rồi tôi nghe thấy tiếng nói, tiếng ẩu đả và nhiều cú đấm đá. Một thoáng sau, tôi thất kinh nghe tiếng bước chân lại ào ào hướng về chỗ mình đứng với tiếng thở hổn hển của một người đang chạy. Tôi quay ngọn đèn sang phía hành lang dài đâm thẳng ra ngoài cổ thành, thấy lão mập kia chạy như bay, mặt vấy máu, và bám sát gót lão như một con hổ đang xông tới vồ mồi là tên người Sikh to lớn râu đen, tay lăm lăm một lưỡi dao sáng lóe. Tôi chưa hề thấy ai chạy nhanh như lão lái buôn nhỏ bé đó. Achmet đang bỏ xa tên người Sikh, và tôi thấy nếu lão mà chạy vụt qua tôi và ra tới đồng trống thì lão sẽ thoát thân. Tôi thấy thương hại cho Achmet nhưng một lần nữa ý nghĩ về kho báu kia lại khiến tôi thêm chai đá. Tôi quẳng khẩu súng ngay giữa hai chân Achmet khi lão phóng ngang qua và lão lộn hai vòng như một con thỏ trúng đạn. Trước khi lão lái buôn kịp gượng đứng dậy, tên râu đen kia đã nhảy xổ tới đâm hai nhát vào mạng sườn lão. Achmet không hề kêu một tiếng hay nhúc nhích gì cả mà chỉ nằm yên ngay nơi đã ngã xuống. Tôi nghĩ thầm chắc lão đã té gãy cổ chết tươi.

Vậy đấy, thưa quý ông, thế là tôi đã giữ lời hứa. Tôi kể các ông nghe mọi việc đúng như đã xảy ra, cho dù những chuyện đó có lợi cho tôi hay không.”

Small ngừng lời và chìa đôi tay bị còng ra đón li whisky pha loãng mà Holmes đã pha cho. Về phần tôi, phải thú thật là bây giờ tôi xem Small là hạng người đáng sợ nhất trên đời, không chỉ vì cái việc nhẫn tâm mà hắn can dự vào mà chính vì cách kể chuyện thản nhiên, bất cần của hắn. Dù cho hắn nhận bất cứ hình phạt nào, tôi cũng chẳng thấy chút thương hại nào đối với con người này. Sherlock Holmes và Jones ngồi hai tay để trên đầu gối, hết sức chú tâm vào câu chuyện nhưng trên mặt họ lộ rõ một biểu hiện ghê tởm giống như cảm nhận của tôi. Có lẽ Small đáng bị như thế, bởi vì giọng điệu và thái độ của hắn có phần thách thức khi tiếp tục kể.

“Mọi chuyện chẳng hay ho gì, hẳn rồi”, hắn lên tiếng. “Tôi muốn biết có bao nhiêu người ở vào hoàn cảnh của tôi lại có thể từ chối phần chia của cải này và trả giá bằng mũi dao kề cổ. Hơn nữa, một khi lão ta đã vào trong thành rồi thì hoặc là mạng tôi, hoặc là mạng lão mà thôi. Nếu lão thoát, toàn bộ sự việc được đưa ra ánh sáng, tôi sẽ bị đưa ra tòa án binh và bắn bỏ như không, vì vào thời điểm như thế chẳng ai buồn khoan dung cả.”

“Cứ kể tiếp đi”, Holmes nói cộc lốc.

“Đấy, ba người chúng tôi - Abdullah, Akbar và tôi - khiêng xác lão vào trong. Lão nhỏ bé như thế chứ nặng cân lắm. Mahomet Singh ở lại canh cổng. Chúng tôi đưa lão tới chỗ mấy tên Sikh kia đã dọn sẵn. Chỗ đó xa khuất, nơi mấy hành lang ngoằn ngoèo dẫn tới một đại sảnh bỏ hoang, mấy bức tường gạch ở đó đã đổ nát hết. Sàn đất có một chỗ đã lún xuống, tạo thành một cái huyệt tự nhiên, thế là chúng tôi đặt Achmet xuống đó rồi lấp gạch vụn lên. Làm xong cả bọn quay lại với kho báu.

Kho báu vẫn ở chỗ lão đã đánh rơi khi bị tấn công lần đầu. Chính là cái rương đang nằm trên bàn các ông đó. Trên nắp rương có một cái quai xách, chìa khóa được buộc vào quai bằng một dải lụa. Chúng tôi mở ra, và ánh đèn soi rọi vào một đống ngọc ngà châu báu giống như tôi đã đọc và tưởng tượng lúc còn nhỏ ở Pershore. Nhìn muốn lóa mắt. Sau khi đã nhìn ngắm chán chê, chúng tôi lấy hết ra lập một bảng liệt kê. Có một trăm bốn mươi ba viên kim cương nước một, bao gồm một viên tôi tin được mệnh danh là ‘Đại Mogul’ và nghe đâu nó là viên kim cương lớn thứ hai thế giới. Có chín mươi bảy viên ngọc lục bảo hảo hạng, một trăm bảy mươi viên hồng ngọc nhưng trong số này có những viên rất nhỏ. Có bốn mươi viên ngọc hồng lựu, hai trăm mười viên ngọc bích, sáu mươi mốt viên mã não, cùng rất nhiều ngọc thạch, ngọc mắt mèo, ngọc lam và nhiều loại khác mà lúc đó tôi không biết tên, mặc dù về sau tôi đã am hiểu các loại đá quý hơn. Ngoài ra còn có gần ba trăm viên ngọc trai hảo hạng, trong số này có mười hai viên được nạm vào một chiếc mũ miện bằng vàng. Nhân tiện nói luôn là những món cuối cùng này đã bị lấy đi mất và không còn trong đó khi tôi giành lại được cái rương.

Sau khi đã đếm kho báu, chúng tôi cho lại hết vào trong rương và mang ra ngoài cổng cho Mahomet Singh xem. Rồi chúng tôi trang nghiêm lập lại lời thề trung thành với nhau và trung thành với bí mật này. Chúng tôi đồng lòng giấu kín số của cải đó ở một nơi an toàn cho đến khi xứ sở này bình yên trở lại, rồi sau đó sẽ chia đều cho tất cả. Chia của ngay lúc đó chẳng ích lợi gì vì nếu người ta thấy chúng tôi có những thứ châu báu giá trị như thế thì sẽ chỉ sinh nghi, và trong cổ thành này hay bất kì đâu chúng tôi chẳng có chỗ nào kín đáo riêng tư để giấu cả. Thế là chúng tôi lại mang cái rương vào ngay đại sảnh đã chôn xác chết, đào một cái hốc dưới bức tường còn vững chãi nhất rồi chôn kho báu trong đó. Chúng tôi cẩn thận ghi dấu vị trí và ngày hôm sau tôi vẽ bốn bức họa đồ, mỗi người giữ một bức, và bên dưới bức nào cũng ghi Dấu bộ tứ, bởi chúng tôi đã thề rằng một người sẽ luôn hành động vì cả bốn người, để không ai được mưu lợi riêng. Đó là lời thề tôi có thể đặt tay lên ngực mà tuyên bố rằng tôi chưa bao giờ phá bỏ.

Chà, có kể cho quý ông nghe về kết cục của cuộc Bạo loạn Ấn Độ đó cũng chẳng ích gì. Sau khi Wilson[64] chiếm Delhi và ngài Colin[65] giải vây Lucknow, hậu cứ của phe phiến loạn bị đánh tan tác. Quân tiếp viện liên tục đổ vào và Nana Sahib[66] lánh mặt khỏi biên thùy. Một đạo quân cơ động dưới trướng đại tá Greathed tiến tới Agra và dẹp tan phiến quân ở đây. Hòa bình có vẻ sắp tái lập trên xứ sở này và bốn chúng tôi bắt đầu hi vọng là sắp có thể an toàn lên đường với phần chia số của cải cướp được. Nhưng chẳng mấy chốc, hi vọng của chúng tôi tan tành, cả bọn bị bắt giam vì tội sát hại Achmet.

Đầu đuôi thế này. Khi tiểu vương kia phó thác số châu báu của mình cho Achmet, ông ta làm thế vì biết lão mập là người tin cẩn. Nhưng ở Đông phương người ta đa nghi lắm, cho nên tiểu vương kia sẽ làm gì nếu không chọn một gia nhân thứ hai thậm chí còn tin cẩn hơn, rồi phái người này đi do thám người kia? Tên thứ hai được lệnh không bao giờ rời mắt khỏi Achmet và hắn ta bám theo lão mập như cái bóng. Hắn đã đi theo Achmet đêm đó và đã thấy lão mập đi vào cổng. Tất nhiên hắn nghĩ là lão mập đã vào nương náu trong cổ thành nên ngày hôm sau cũng xin vào, song chẳng tìm ra dấu vết nào của Achmet. Thấy lạ lùng quá nên hắn thưa chuyện này với một trung sĩ thám báo, người này lại nói với sĩ quan chỉ huy. Một cuộc tìm kiếm nhanh chóng được tổ chức và người ta tìm ra cái xác. Thế là ngay vào lúc chúng tôi tưởng mọi chuyện đã an toàn thì cả bốn bị bắt hết và đưa ra xét xử về tội sát nhân; ba đứa chúng tôi bị bắt vì đã canh cổng đó đêm hôm ấy, còn tên thứ tư vì người ta biết hắn đã đi cùng với người bị giết. Trong phiên xử, không ai nói lời nào về số châu báu bởi vì tiểu vương đó đã bị truất phế và phải bỏ chạy khỏi Ấn Độ nên chẳng ai quan tâm đến ông ta nữa. Nhưng vụ án mạng đựợc xét xử tới nơi và rành rành là cả bốn tên chúng tôi đều dính líu. Ba tên người Sikh lãnh án khổ sai chung thân còn tôi bị kết án tử hình, nhưng sau đó tôi được giảm tội và lĩnh án như ba tên kia. Sau đó chúng tôi sa vào một cảnh ngộ mới kì quặc lắm thay. Cả bốn tên đều bị xiềng chân, không biết bao giờ mới có cơ may thoát được ra ngoài như trước, trong khi mỗi đứa chúng tôi đều nắm giữ một bí mật có thể khiến đứa nào cũng được giàu sang nếu như biết lợi dụng. Thật không còn gì đau khổ hơn cho chúng tôi khi phải chịu đựng những cú đấm đá của mọi tên sai nha hạ cấp, phải ăn cơm khô uống nước lã, trong khi cơ đồ huy hoàng kia đã sẵn sàng ở bên ngoài, chỉ chờ chúng tôi nắm lấy. Điều đó hẳn đã khiến tôi phát điên, nhưng tôi lúc nào cùng là một thằng khá lì lợm nên cứ cam chịu chờ thời.

Cuối cùng coi bộ thời cơ cũng đến với mình. Tôi được chuyển từ Agra sang Madras, rồi từ đó sang đảo Blair trong quần đảo Andaman. Ở xứ thuộc địa này có rất ít tù nhân da trắng, và nhờ tôi đã có hạnh kiểm tốt ngay từ đầu nên chẳng bao lâu sau tôi thấy mình được hưởng đặc ân. Tôi được cấp cho một túp lều riêng ở Hope Town, một chỗ ở nhỏ xíu trên dốc núi Harriet, và gần như người ta để mặc tôi. Đó là một nơi buồn thảm, bị bệnh sốt rét hoành hành, và bên ngoài ranh giới khu trại nhỏ của chúng tôi đầy bọn thổ dân ăn thịt người, những kẻ sẵn sàng thổi một mũi tên độc giết chúng tôi nếu có dịp. Chúng tôi bận túi bụi, suốt ngày đào đất, vét mương, trồng khoai từ, và cả chục công việc khác, mặc dù buổi tối vẫn được một chút thời gian riêng tư. Ngoài những công việc đó, tôi học cách pha chế thuốc men cho ông bác sĩ quân y và học lõm bõm chuyên môn của ông ta. Lúc nào tôi cũng chờ chực cơ hội trốn thoát, nhưng đảo cách xa mọi bến bờ hàng trăm dặm và vùng biển này rất lặng gió. Trốn thoát được là chuyện vô cùng khó khăn. Ông Somerton, bác sĩ quân y, là một thanh niên nhanh nhẹn, thích ganh đua, và các sĩ quan trẻ khác thường tụ tập ở nhà ông đánh bài vào buổi tối. Phòng khám, nơi tôi thường pha chế thuốc, nằm cạnh phòng khách của ông và có một cửa sổ nhỏ nhìn thông sang. Thường những lúc thấy cô đơn, tôi hay bật đèn trong phòng khám và đứng đó nghe họ trò chuyện, xem họ chơi bài. Tôi cũng thích cầm lá bài và xem người khác chơi cũng thích thú chẳng kém gì chính mình đánh vậy. Người chơi thường là các sĩ quan chỉ huy đám binh lính bản xứ là thiếu tá Sholto, đại úy Morstan và trung úy Bromley Brown, và chính ông bác sĩ. Thêm hai hay ba tay viên chức bên trại tù nữa, đó là những tên lão luyện, lắm mánh khóe luôn chơi theo kiểu láu cá chắc ăn. Họ họp thành một nhóm bù khú thân tình.

Chà, chẳng bao lâu tôi nhận ra ngay một điều là đám quân nhân luôn thua còn đám dân sự luôn thắng. Ồ, tôi không nói là có trò gian lận gì ở đây, nhưng sự thực là thế. Mấy thằng cha bên trại tù kể từ khi họ có mặt ở Andaman chẳng làm việc gì khác ngoài đánh bài, và họ biết tường tận cách chơi của nhau, trong khi mấy người kia chỉ chơi cho qua thời giờ và thảy mấy quân bài một cách hú họa. Đêm đêm, hễ mấy quân nhân đứng dậy là họ lại nghèo thêm một chút, và càng nghèo họ lại càng máu chơi. Thiếu tá Sholto là người thua nặng nhất. Lúc đầu ông ta còn đặt cược bằng giấy bạc với tiền vàng, nhưng rồi chẳng mấy chốc lại cược những số tiền lớn bằng giấy nợ viết tay. Có lúc ông ta thắng được vài ván, chỉ đủ để phấn chấn, nhưng rồi vận đen lại khiến ông ta thua đậm hơn trước. Suốt cả ngày ông ta cứ đi tha thẩn, cáu kỉnh bực tức, và bắt đầu sa vào rượu chè quá độ.

Một đêm nọ, ông ta thậm chí còn thua đau hơn bình thường. Tôi đang ở trong lều của mình thì ông ta và đại úy Morstan loạng choạng đi ngang qua trên đường về doanh trại. Họ là bạn chí cốt, hai người chẳng bao giờ rời nhau, ông thiếu tá đang nổi khùng vì chuyện thua bạc. Ông ta nói khi đi ngang qua túp lều của tôi: ‘Thua sạch bách, Morstan ơi. Tôi phải thanh toán hết giấy nợ. Tiêu đời tôi rồi.’ Người kia vừa đáp lại vừa vỗ vai bạn mình: ‘Nói bá láp, ông bạn. Tôi cũng đen đủi chứ, nhưng…’ Tôi chỉ nghe được chừng đó nhưng cũng đủ để tôi phải suy nghĩ. Vài ngày sau đó khi thiếu tá Sholto đang tản bộ trên bãi biển, tôi nhân cơ hội nói chuyện với ông ta.

‘Mong ông cho tôi lời khuyên, thưa ngài thiếu tá,’ tôi nói.

‘À, Small hả, chuyện gì?’ Ông lấy điếu xì gà trên môi ra.

‘Thưa ngài, tôi muốn hỏi xem ai là người thích hợp để giao nộp một kho báu đang chôn giấu. Tôi biết chỗ đang giấu nửa triệu bảng Anh, và bản thân tôi không thể sử dụng được, tôi nghĩ có lẽ cách tốt nhất tôi có thể làm là giao nó cho nhà chức trách thích hợp, và biết đâu nhờ đó mà họ giảm bớt án tù cho tôi.’

‘Nửa triệu bảng à, Small?’ Ông ta sửng sốt, nhìn tôi chằm chằm xem thử tôi có nói thật không.

‘Đúng vậy, thưa ngài, bằng ngọc ngà châu báu. Nó nằm sẵn đó cho bất kì ai. Và điều lạ lùng trong chuyện này là chủ nhân đích thực của nó đã bị đặt ngoài vòng pháp luật và không còn quyền sở hữu cho nên ai tới trước thì làm chủ.’

‘Nộp cho chính phủ, Small,’ ông ta lắp bắp, ‘… cho chính phủ.’ Nhưng vị thiếu tá này lại nói ngắc ngứ và tôi thầm biết là mình đã nắm được tẩy của ông ta.

Tôi nói khẽ: ‘Vậy theo ngài tôi nên bẩm báo cho quan toàn quyền à?’

‘Ồ, ồ, đừng có làm gì hấp tấp, kẻo ân hận đấy. Kể ta nghe đầu đuôi đi, Small. Cho ta biết sự thật.’

Tôi kể lại toàn bộ câu chuyện, thay đổi đôi chút để ông ta không xác định được các nơi chốn. Khi tôi kể xong, ông ta đứng bất động suy nghĩ dữ lắm. Nhìn đôi môi run run kia tôi biết trong lòng vị thiếu tá đang giằng xé. Mãi một hồi ông ta mới nói: ‘Chuyện này hệ trọng đấy, Small. Anh không được hé răng với bất kì ai nghe chưa, rồi ta sẽ sớm gặp lại anh.’

Hai đêm sau, ông ta cùng người bạn đại úy Morstan cầm đèn tới túp lều của tôi ngay giữa khuya, ông thiếu tá nói: ‘Ta muốn chính miệng anh kể lại cho đại úy Morstan nghe chuyện đó, Small.’

Tôi lặp lại giống như đã kể lần trước.

‘Có vẻ là thật, phải không?’ Ông ta nói với ông đại úy. ‘Có đáng để tiến hành không?’

Đại úy Morstan gật đầu.

‘Nghe đây, Small, viên thiếu tá nói. ‘Ông bạn này với tôi đã bàn bạc qua rồi, và cả hai đã đi đến kết luận là bí mật của anh nói cho cùng hoàn toàn chẳng phải chuyện của chính quyền mà là chuyện riêng của anh, dù tất nhiên anh có quyền quyết định theo cách nào anh thấy tốt nhất. Đó, vấn đề là anh muốn giá nào? Chúng tôi có thể chấp nhận gánh vác chuyện này, hay chí ít cũng tìm cách lo liệu, nếu thấy giá đó thỏa đáng.’ Ông ta cố ra giọng bình thản, bất cần, nhưng ánh mắt lại sáng rực niềm hưng phấn và ham hố.

Tôi cố tỏ ra điềm tĩnh nhưng trong lòng cũng háo hức như ông ta. Tôi đáp: ‘Ồ, thưa các ngài, về chuyện đó thì một người trong hoàn cảnh như tôi chỉ có thể có một điều kiện duy nhất. Tôi muốn các ngài giúp tôi được tự do, và giúp ba người bạn của tôi cũng vậy. Sau đó chúng tôi sẽ cùng các ngài chung hưởng, các ngài sẽ được một phần năm số của cải đó để tự phân chia với nhau.’

‘Hừm!’ Morstan thốt lên. ‘Một phần năm! Nghe chẳng hấp dẫn mấy!’

‘Như vậy mỗi người cũng được tới năm chục ngàn bảng Anh,’ tôi nói.

‘Nhưng làm sao bọn ta giúp các anh tự do được? Anh biết thừa là anh yêu cầu một chuyện bất khả thi.’

‘Hoàn toàn không,’ tôi đáp. ‘Tôi đã tính toán cặn kẽ đến từng chi tiết rồi. Cản trở duy nhất khiến chúng tôi chưa tẩu thoát được là không có thuyền phù hợp cho chuyến đi, và không có lương thực dự trữ đủ dùng một thời gian dài. Ở Calcutta hay Madras có rất nhiều thuyền buồm cỡ nhỏ phù hợp với mục đích của chúng tôi. Các ngài mang về đây một chiếc. Chúng tôi sẽ xoay xở lên thuyền vào ban đêm và nếu các ngài thả chúng tôi xuống bất kì chỗ nào ven biển Ấn Độ thì coi như đã hoàn thành giao kèo.’

‘Giá như chỉ có một người thôi,’ Morstan nói.

‘Cả bốn hoặc không ai hết,’ tôi đáp. ‘Chúng tôi đã thề rồi. Cả bốn chúng tôi mỗi người phải luôn hành động vì tất cả.’

‘Thấy chưa, Morstan,’ Sholto lên tiếng. ‘Small là người trọng lời hứa. Đã vì bạn bè thì anh ta không hề nao núng đâu. Tôi nghĩ chúng ta phải tin anh ta thôi.’

‘Đây là chuyện sai trái,’ Morstan nói. ‘Nhưng như anh nói đó, số tiền này sẽ rửa tội cho chúng ta ngon lành.’

‘Này, Small,’ vị thiếu tá quay sang tôi, ‘chắc là bọn ta phải đáp ứng đòi hỏi của anh vậy. Tất nhiên, trước hết bọn ta phải thử xem câu chuyện của anh thật đến đâu. Nói xem cái rương ấy giấu ở đâu đi, ta sẽ xin nghỉ phép và theo tàu tiếp tế hằng tháng quay lại Ấn Độ để tìm hiểu vụ này.’

‘Đâu có nhanh vậy,’ tôi đáp. Sholto càng nóng máu thì tôi càng lạnh lùng. ‘Tôi phải được ba người bạn của tôi ưng thuận cái đã. Tôi đã nói với ngài là cả bốn chúng tôi hoặc không ai hết.’

‘Vớ vẩn!’ Sholto ngắt lời. ‘Ba thằng da đen kia thì liên quan gì với thỏa thuận của chúng ta.’

‘Da đen da đỏ gì cũng thế,’ tôi nói. ‘Họ với tôi là một và tất cả chúng tôi cùng đi với nhau.’

Thế đấy, việc này kết thúc ở cuộc gặp sau với sự có mặt đầy đủ của Mahomet Singh, Abdullah Khan và Dost Akbar. Chúng tôi đã bàn bạc lại và cuối cùng đi đến thỏa thuận. Chúng tôi sẽ giao cho cả hai sĩ quan đó các bức họa đồ của khu vực cổ thành Agra và đánh dấu chỗ chôn kho báu trong bức tường. Thiếu tá Sholto sẽ đi Ấn Độ để kiểm chứng câu chuyện của chúng tôi. Nếu tìm thấy cái rương, ông ta phải để yên đó, rồi phái một chiếc thuyền buồm đầy đủ lương thực cho một chuyến hành trình chờ sẵn ngoài đảo Rutland. Chúng tôi sẽ tìm đường tới đó, còn Sholto quay lại nhiệm sở. Lúc đó đại úy Morstan sẽ xin nghỉ phép và gặp chúng tôi ở Agra, và ở đấy cả bọn sẽ phân chia của cải dứt khoát, ông đại úy sẽ nhận luôn phần mình lẫn phần của ông thiếu tá. Tất cả đều được chúng tôi cam kết bằng những lời thề thiêng liêng nhất mà trí óc có thể nghĩ ra hay miệng lưỡi có thể thốt lên. Tôi thức trắng suốt đêm với giấy mực và đến sáng tôi đã có hai họa đồ sẵn sàng, đều kí bằng Dấu bộ tứ, tức là Abdullah, Akbar, Mahomet và tôi đây.

Chà, thưa quý ông, tôi làm các ông phát mệt vì câu chuyện lê thê này, và tôi biết ông Jones đây rất nóng lòng muốn tống tôi vào khám cho yên tâm. Tôi sẽ cố nói ngắn gọn hết sức. Thằng côn đồ Sholto đi về Ấn Độ nhưng không bao giờ quay lại. Không lâu sau đó, đại úy Morstan cho tôi xem tên hắn trong danh sách hành khách trên một con tàu bưu chính. Chú bác gì đó của hắn qua đời để lại cho hắn gia tài và hắn đã giải ngũ, thế mà hắn lại hèn hạ xử sự với cả năm chúng tôi như thế đấy. Morstan liền đi tới Agra và đúng như chúng tôi dự đoán, thấy kho báu đó đã biến mất thật rồi. Tên vô lại kia đã ăn cắp hết mà không hề thực hiện một điều kiện nào đã cam kết khi chúng tôi trao bí mật cho hắn. Từ ngày đó, tôi sống chỉ để trả thù. Ngày cũng như đêm tôi nung nấu nghĩ cách trả thù. Trả thù đã trở thành niềm say sưa mãnh liệt chế ngự tôi. Tôi bất chấp luật pháp, bất chấp giá treo cổ. Trốn thoát, lùng cho ra Sholto, bóp cổ hắn cho chết, tôi chỉ có mỗi một ý nghĩ đó. Ngay cả kho báu Agra kia cũng dần trở nên ít quan trọng hơn trong tâm trí tôi so với chuyện giết Sholto trả thù.

Chà, trong đời này tôi đã quyết tâm làm nhiều chuyện và không có chuyện nào mà không thành. Nhưng phải mất nhiều năm tháng mỏi mòn thì thời cơ mới đến. Tôi đã nói với các ông là tôi có học chút ít nghề thuốc. Một ngày nọ khi bác sĩ Somerton nằm bẹp vì sốt, có một tù nhân bắt được một tên thổ dân Andaman nhỏ xíu ở trong rừng. Nó bệnh gần chết và đã tìm nơi vắng vẻ để chết. Tôi đem nó về nuôi, dù nó hiểm độc như con rắn vậy, và sau mấy tháng tôi đã làm cho nó khỏe lại và có thể đi đứng. Sau đó nó đâm ra quyến luyến tôi và không muốn quay về rừng nữa mà chỉ lảng vảng quanh túp lều của tôi. Tôi học được chút ít ngôn ngữ của nó và càng khiến nó quý mến tôi hơn. Thằng Tonga, đó là tên nó, là tay chèo giỏi và có riêng một con thuyền to, rộng rãi. Khi tôi thấy nó tận tụy và sẵn sàng làm bất cứ chuyện gì vì tôi thì tôi nhận ra cơ hội trốn thoát của mình. Tôi nói chuyện đó với nó. Vào một đêm thuận lợi nó sẽ đưa thuyền tới một bến cũ chẳng hề có lính canh, và sẽ đón tôi ở đó. Tôi ra lệnh cho nó chuẩn bị sẵn nhiều bầu nước và thật nhiều quả dừa, khoai từ, và khoai lang. Thằng nhỏ Tonga đó thật là trung thành và đáng tin cậy. Chẳng ai trên đời này có được người tâm phúc hơn. Vào cái đêm đã xác định, nó đưa thuyền đến bến đó. Nhưng ngẫu nhiên sao, ở đó lại có một tên cai tù, thằng Pathan đê tiện vốn không bao giờ bỏ lỡ cơ hội nào để nhục mạ và hành hạ tôi. Tôi lâu nay vẫn luôn thề trả thù thì bây giờ đã tới lúc. Thật chẳng khác gì số phận đã run rủi cho hắn gặp tôi để tôi trả món nợ này trước khi rời đảo. Hắn đứng trên bờ, quay lưng lại tôi, vai khoác súng cạcbin. Tôi nhìn quanh tìm hòn đá để đập vỡ sọ hắn ra nhưng chẳng thấy. Rồi một ý nghĩ kì cục nảy ra trong đầu và cho tôi biết có thể tìm vũ khí ở đâu. Tôi ngồi trong bóng tối và tháo cái cẳng gỗ ra. Nhảy phóc ba bước dài, tôi ào tới chỗ thằng Pathan. Hắn đưa súng cạcbin lên vai nhưng tôi giáng cho hắn một cú hết sức bình sinh, đập móp luôn nguyên phần sọ phía trước. Các ông có thể nhìn thấy chỗ gỗ nứt nơi tôi quật cái cẳng này vào đầu hắn. Cả hai đều té xuống vì tôi không giữ được thăng bằng, nhưng khi đứng lên tôi thấy hắn vẫn nằm ngay đơ. Tôi lần mò xuống con thuyền và một giờ sau chúng tôi đã ở ngoài biển xa. Tonga đã mang theo hết mọi tài sản trên đời của nó, cả vũ khí lẫn thần linh. Trong số đồ đạc của nó có một cây giáo dài bằng tre, mấy tấm chiếu bằng xơ dừa Andaman mà tôi dùng làm buồm. Suốt mười ngày chúng tôi cứ lênh đênh, phó thác cho may rủi, và đến ngày thứ mười một chúng tôi đón được một chiếc tàu buôn trên đường từ Singapore đến Jeddah chở toàn dân Mã Lai hành hương. Đó là một đám người kì cục và tôi với thằng Tonga liền xoay xở tìm chỗ ổn định ở chung với họ. Họ có một tính rất tốt là họ mặc kệ anh và không thắc mắc gì.

Ối chà, nếu tôi kể hết với các ông những chuyện phiêu lưu mà thằng bạn nhỏ kia và tôi đã trải qua thì các ông sẽ chẳng cảm ơn tôi đâu, tôi sẽ giữ các ông ở đây cho đến khi mặt trời sáng rực mất thôi. Chúng tôi cứ trôi dạt đó đây khắp thế giới, lúc nào cũng có chuyện ngăn trở không cho tôi quay về London. Tuy vậy, tôi không hề lãng quên mục đích của mình một chút nào. Đêm nào tôi cũng nằm mơ thấy Sholto. Cả trăm lần tôi đã giết hắn trong mơ. Rồi sau cùng, đâu khoảng ba hay bốn năm trước, chúng tôi cũng tới được Anh quốc. Tôi dễ dàng tìm ra nơi sinh sống của Sholto, và bắt tay vào tìm hiểu xem hắn đã bán hết kho báu ấy chưa hay vẫn còn giữ. Tôi kết thân với ai có thể giúp đỡ mình, tôi không nói tên người nào đâu vì tôi không muốn gây khó dễ cho ai hết, và rồi biết được Sholto vẫn còn giữ số châu báu đó. Sau đó tôi cố đến gần hắn bằng nhiều cách nhưng hắn rất quỷ quyệt, ngoài hai người con trai và tên Khitmutgar lúc nào hắn ta cũng có hai võ sĩ túc trực bảo vệ.

Nhưng rồi một ngày kia, tôi hay tin hắn ta đang hấp hối. Tôi hấp tấp đến khu vườn đó ngay, phát khùng lên vì không ngờ hắn lại thoát khỏi tay tôi như thế. Nhìn qua cửa sổ, tôi thấy hắn đang nằm trên giường với hai người con trai ở hai bên. Tôi đã mò đến tận nơi và đánh liều với cả ba người đó, nhưng đúng ngay lúc tôi nhìn Sholto thì mồm hắn há hốc ra, và tôi biết hắn đã đi đời. Dù vậy, đêm đó tôi vẫn lẻn vào phòng hắn lục lọi giấy tờ xem hắn có để lại ghi chép gì về nơi cất giấu châu báu không. Thế nhưng không có lấy một chữ nào; thế là tôi bỏ đi, cay đắng và tức tối không sao kể xiết. Trước khi rời chỗ đó, tôi sực nghĩ là nếu như tôi còn có dịp gặp lại mấy người bạn Sikh kia thì họ cũng thỏa mãn khi biết rằng tôi đã để lại ít dấu vết tỏ lòng căm thù của cả bọn. Thế là tôi ghi nguệch ngoạc chữ ‘Dấu bộ tứ’, giống như trên tấm họa đồ, và ghim lên ngực áo Sholto. Thật không thể chịu nổi nếu hắn ta đi xuống mồ mà không mang theo một kỉ vật của những kẻ đã bị hắn cướp và lừa gạt.

Vào lúc đó chúng tôi kiếm sống bằng cách trình diễn thằng Tonga tội nghiệp như một tên mọi đen ăn thịt người ở các hội chợ và các nơi tương tự. Nó phải ăn thịt sống và nhảy nhót điệu múa chiến thắng kiểu thổ dân để chúng tôi kiếm được số tiền xu đầy một cái nón sau mỗi ngày làm việc. Tôi vẫn biết mọi tin tức từ biệt trang Pondicherry, và suốt mấy năm chẳng có tin gì ngoại trừ chuyện người ở đó vẫn đang truy tìm kho báu. Rồi cuối cùng cũng biết cái tin mà chúng tôi đã chờ đợi quá lâu. Đã tìm ra kho báu. Nó nằm trên nóc nhà, trong phòng thí nghiệm hóa chất của cậu Bartholomew Sholto. Tôi liền tới ngay và xem qua chỗ đó, nhưng không biết làm cách nào leo lên đó được với cái cẳng gỗ này. Tuy nhiên, tôi biết có một cửa sập trên mái và cũng biết giờ giấc ăn tối của cậu Bartholomew Sholto. Tôi thấy có lẽ chuyện này sẽ dễ dàng nếu tôi nhờ Tonga giúp sức. Tôi đưa nó tới đó với một sợi dây thừng dài quấn quanh bụng nó. Nó leo trèo giỏi như mèo và trong chớp nhoáng đã chui qua mái nhà, nhưng rủi sao cậu cả Sholto vẫn còn trong phòng, và phải mất mạng. Tonga nghĩ nó đã làm một chuyện rất hay ho khi giết cậu Sholto, bởi vì khi tôi đu dây thừng lên thì thấy nó đang đi khệnh khạng quanh phòng ra vẻ hãnh diện lắm. Nó mới sửng sốt làm sao khi tôi lấy đầu dây thừng quất nó, vừa đánh vừa nguyền rủa cái thằng tiểu yêu khát máu đó. Tôi lấy cái rương châu báu, thòng dây hạ xuống, rồi tôi cũng tuột xuống theo, sau khi để lại thiệp Dấu bộ tứ trên bàn để cho biết kho báu cuối cùng đã quay lại với người có quyền sở hữu chính đáng nhất. Sau đó Tonga kéo dây lên, đóng cửa sổ, rồi thoát ra theo ngả nó đã chui vào.

Tôi không biết còn gì để kể với các ông nữa không. Tôi có nghe một người lái đò nói về tốc độ của chiếc tàu thủy Aurora nhà ông Smith, nên tôi nghĩ chiếc tàu đó có thể thuận tiện cho việc tẩu thoát của mình. Tôi thuê ông Smith và hứa sẽ cho một số tiền lớn nếu ông ta đưa chúng tôi an toàn đến chiếc tàu khách. Chắc chắn ông ta biết là có chuyện ám muội gì ở đây nhưng ông ta không can dự vào những bí mật của chúng tôi. Toàn bộ đều là sự thực, và tôi kể hết ra, thưa quý ông, không phải là để cho các ông thích thú đâu, vì các ông chẳng làm điều gì tốt đẹp cho tôi cả, mà là vì tôi nghĩ rằng cách tốt nhất để bào chữa cho mình là không giấu giếm gì, cứ để cho cả thế giới này biết thiếu tá Sholto đã đối xử tệ bạc với tôi như thế nào, và tôi vô tội ra sao trong chuyện con trai ông ta chết.”

“Một câu chuyện rất lạ thường”, Sherlock Holmes nói. “Một kết thúc phù hợp với một vụ án cực kì lí thú. Phần sau câu chuyện của ông chẳng có gì mới mẻ đối với tôi cả, trừ việc ông tự mang dây thừng theo. Tôi không biết điều đó. Nhân tiện cũng phải nói là tôi cứ tưởng Tonga đã mất hết các mũi tên, thế mà hắn lại xoay xở thổi được một mũi tên nữa về phía chúng tôi khi còn ở trên tàu.”

“Nó đã mất hết, thưa ông, chỉ trừ một mũi tên còn nằm trong ống xì đồng của nó vào lúc đó.”

“À, ra thế!” Holmes nói. “Tôi đã không nghĩ ra điều đó.”

“Còn điều gì ông muốn hỏi nữa không?” Người tù kia niềm nở hỏi.

“Tôi nghĩ là không, cảm ơn ông”, anh bạn tôi đáp.

“Này, Holmes”, Athelney Jones lên tiếng, “ông đúng là người muốn gì được nấy, và chúng tôi đều biết ông rất sành sỏi về tội ác, nhưng nhiệm vụ là nhiệm vụ, và tôi đã đi xa tới mức làm theo những gì ông và bạn ông yêu cầu. Tôi sẽ cảm thấy thoải mái hơn khi người kể chuyện của chúng ta đã an toàn sau song sắt. Xe ngựa vẫn còn chờ, và dưới nhà còn có hai thanh tra cảnh sát. Tôi hết sức cảm ơn hai ông đã trợ giúp. Tất nhiên khi xét xử hai ông cũng phải có mặt. Tạm biệt nhé.”

“Xin tạm biệt cả hai ông”, Jonathan Small nói.

“Ông đi trước đi, Small”, ông Jones cẩn trọng lên tiếng khi hai người rời phòng. “Tôi phải hết sức cẩn thận để ông đừng có tháo chân gỗ ra quật vào tôi, giống như những gì ông đã làm với quý ông kia ở quần đảo Andaman.”

“Chà, tuồng kịch nhỏ của chúng ta đã tới hồi kết”, tôi lên tiếng sau một lúc cả hai ngồi im lặng hút thuốc. “Tôi e rằng đây có thể là cuộc điều tra cuối cùng mà tôi có cơ hội nghiên cứu các phương pháp của anh đó. Cô Morstan đã ban cho tôi vinh dự được làm người chồng tương lai của cô ấy.”

Anh bật ra một tiếng rên cực kì buồn nản rồi nói, “Đúng cái điều tôi đã lo sợ. Thực tình tôi không muốn chúc mừng anh đâu.”

Hơi tự ái, tôi hỏi lại, “Thế anh có lí do gì để không hài lòng với lựa chọn của tôi chứ?”

“Hoàn toàn không. Tôi nghĩ cô ấy là một trong những quý cô duyên dáng nhất tôi từng gặp, và có lẽ là người đắc lực nhất trong chính công việc chúng ta làm lâu nay. Rõ ràng cô ấy là người có thiên tư; cứ xem trong mớ giấy tờ đủ thứ của ông đại úy, cô ấy lại gìn giữ bức họa đồ Agra thì biết ngay. Nhưng tình yêu là chuyện cảm xúc, và bất cứ thứ gì có tính chất cảm xúc đều đối nghịch với lí trí lạnh lùng, chính xác mà tôi coi trọng hơn mọi thứ. Tôi đây sẽ không bao giờ lấy vợ, để khỏi có thiên kiến trong óc suy xét của mình.”

Tôi vừa nói vừa cười, “Tôi tin là óc suy xét của tôi sẽ vượt qua thử thách đó. Nhưng trông anh buồn chán kìa.”

“Vâng, tôi lại bị ức chế rồi. Tôi sẽ ủ rũ như miếng giẻ rách suốt cả tuần lễ cho mà xem.”

“Lạ thật đó”, tôi nói, “anh có những giai đoạn mà nếu ở người khác tôi sẽ gọi là sự biếng nhác xen những đợt làm việc hết mình và tràn trề sinh lực.”

“Đúng”, anh đáp, “trong tôi tồn tại những bản tính của một kẻ lười nhác nhất hạng lẫn một kẻ khoái hoạt vô biên. Tôi thường nghĩ đến mấy dòng thơ này của Goethe: Schade dass die Natur nur einen Mensch aus Dir schuf. Denn zum wurdigen Mann war und zum Schelmen der Stoff.[67] À này, liên quan đến vụ Norwood, như tôi đã ước đoán, anh đã thấy là bọn họ có một tên đồng lõa ở trong nhà đó, không ai khác hơn là tên quản gia Lal Rao. Cho nên thực tế Jones đã có vinh dự trọn vẹn là bắt được một con cá trong mẻ lưới lớn của ông ta.”

“Sự phân chia này coi bộ không công bằng”, tôi nói. “Trong vụ này anh đã làm hết mọi việc. Nhờ chuyện này mà tôi lấy được vợ, Jones được ghi công, thế còn lại gì cho anh nào?”

“Phần của tôi thì vẫn còn chai cocaine đó.” Sherlock Holmes nói và vươn bàn tay dài trắng xanh với lấy chai thuốc.

NHỮNG CUỘC PHIÊU LƯU CỦA SHERLOCK HOLMES
(The Adventure of Sherlock Holmes, 1891-1893)
Người dịch: Lê Quang Toản

VỤ TAI TIẾNG XỨ BOHEMIA
(A Scandal in Bohemia, 1891)

I

Đối với Sherlock Holmes, cô ta luôn là Người phụ nữ ấy. Tôi hiếm khi thấy anh nhắc đến cô ta bằng bất kì tên gọi nào khác. Trong mắt anh, cô ta nổi bật và làm lu mờ tất cả những người phụ nữ khác. Không phải anh có bất kì cảm xúc nào na ná tình yêu đối với Irene Adler. Mọi cảm xúc, nhất là tình yêu, đều bị bộ óc lạnh lùng, chính xác và cân bằng đến đáng ngưỡng mộ của anh căm ghét. Theo đánh giá của tôi, anh là cỗ máy quan sát và lập luận hoàn hảo nhất từ trước đến nay, nhưng lại không hợp với vai trò một người yêu. Anh chưa bao giờ nói về những xúc cảm ủy mị mà không kèm theo lời chế giễu và nụ cười khinh mạn. Đối với người quan sát, cảm xúc là công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp vén tấm màn che giấu động cơ và hành động của con người. Nhưng với nhà suy luận sành sỏi thì việc để cho những yếu tố này thâm nhập vào tâm trí bén nhạy và cân chỉnh tinh vi của anh ta chỉ tổ gây sao nhãng và gieo mối hoài nghi lên toàn bộ kết quả tư duy. Một hạt sạn trong một thiết bị rất nhạy hay một vết nứt trên thấu kính hiển vi cũng không gây nhiễu loạn ghê gớm bằng một cảm xúc mãnh liệt nảy sinh ở một người có bản tính như anh. Nhưng với anh chỉ có một người phụ nữ, đó là người phụ nữ mang nhũ danh[68] Irene Adler, trong kí ức mơ hồ, lãng đãng.

Dạo gần đây tôi ít gặp Holmes. Từ khi tôi lấy vợ, chúng tôi sống mỗi người một ngả. Niềm hạnh phúc riêng tư trọn vẹn và những mối bận tâm đến việc nhà nảy sinh quanh người đàn ông lần đầu làm trụ cột gia đình đã chiếm trọn sự quan tâm của tôi. Còn Holmes, với tâm hồn phóng khoáng, căm ghét mọi hình thái giao tiếp, vẫn trọ ở căn nhà chúng tôi thuê trên đường Baker, vùi đầu vào đống sách cũ và hết tuần này sang tuần khác say trong cocaine hoặc trong ham muốn được sử dụng khả năng suy luận sắc sảo của mình. Anh vẫn bị cuốn vào việc nghiên cứu tội phạm, vẫn dồn trí óc nhạy bén cùng tài quan sát tinh tường để lần theo dấu vết và làm sáng tỏ những bí ẩn mà cảnh sát đã cúi đầu chào thua. Thỉnh thoảng tôi lại loáng thoáng nghe được một vài tin về anh: Tới Odessa phá vụ án tay sát nhân Trepoff, làm sáng tỏ tấn bi kịch của anh em nhà Atkinson ở Trincomalee và cuối cùng là hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ do hoàng gia Hà Lan giao phó. Nhưng ngoài ra, tôi chẳng biết gì thêm về người bạn và cộng sự cũ của mình.

Tối ngày 20 tháng 3 năm 1888, trên đường thăm bệnh về nhà (dạo này tôi chuyển sang làm bác sĩ tư), tôi đi ngang qua phố Baker. Khi bước ngang qua cánh cửa quen thuộc gắn liền với thời gian tôi theo Holmes đi phá án và với những tình tiết đáng sợ của vụ Cuộc điều tra màu đỏ, tôi đột nhiên khao khát được gặp lại Holmes, được biết anh đang sử dụng năng lực phi thường của mình như thế nào. Phòng của anh vẫn sáng đèn và khi ngước nhìn lên, tôi thấy cái bóng cao gầy của anh bước qua lại hai lần in trên rèm cửa. Anh đang sải những bước nhanh nhẹn, hăm hở, đầu cúi gằm và tay chắp sau lưng. Đối với một người hiểu rõ tâm tính và thói quen của anh như tôi, tư thế và dáng vẻ của anh cho biết anh đang làm việc. Anh đã tỉnh lại sau những cơn mê do tác động của ma túy và giờ đang bừng bừng nhiệt huyết vì một vụ án mới. Tôi bấm chuông và được dẫn vào căn phòng mà trước kia mình sở hữu một phần.

Thái độ của anh có vẻ không nồng nhiệt lắm. Anh vẫn thường tỏ ra như vậy, nhưng tôi nghĩ anh vui khi thấy tôi. Không nói lấy một lời nhưng với ánh mắt ân cần, anh vẫy tay ra chiều bảo tôi ngồi xuống ghế, ném cho tôi hộp xì gà và chỉ vào một két rượu mạnh và bình tạo soda nằm ở góc phòng. Đoạn, anh ra đứng trước lò sưởi và ngắm nghía tôi theo cách quan sát đánh giá kì quặc của mình.

“Hôn nhân có lợi cho anh đấy”, anh nhận xét. “Watson này, tôi cho là anh đã tăng gần bảy pound[69] rưỡi so với lần gặp mặt trước.”

“Chỉ bảy pound thôi!” Tôi đáp.

“Ồ, đáng ra tôi nên nghĩ kĩ hơn. Anh phải tăng nhiều hơn thế, Watson ạ. Và tôi nhận thấy anh đã hành nghề trở lại. Anh không hề cho tôi biết anh có ý định đó đấy nhé.”

“Sao anh biết?”

“Tôi nhìn thấy, tôi suy luận. Nếu không sao tôi biết gần đây anh bị ướt như chuột lột và anh có một cô giúp việc vụng về cẩu thả nhất thiên hạ?”

“Holmes thân mến”, tôi nói. “Thật không tin nổi. Nếu anh sống cách đây vài thế kỉ, chắc chắn anh sẽ bị đưa lên giàn hỏa thiêu thôi. Quả đúng là hôm thứ năm vừa rồi, tôi đi dạo ở miền quê và về nhà trong bộ dạng nhếch nhác vô cùng, nhưng vì tôi đã thay quần áo nên tôi không tài nào tưởng tượng ra làm sao anh đoán được. Còn về Mary Jane, cô ta quả là quá cẩu thả, và vợ tôi đã cho cô ta nghỉ việc. Nhưng sao anh đoán ra?”

Anh cười tủm tỉm và xoa hai bàn tay dài vào nhau. “Rất dễ dàng”, anh nói, “đôi mắt bảo tôi rằng tại phần da má trong của chiếc giày bên trái của anh, ngay chỗ ánh lửa chiếu vào, có sáu vết xước gần như song song. Rõ ràng chúng là do ai đó bất cẩn khi chà bùn khô quanh mép gót giày gây ra. Như thế chứng tỏ anh vừa gặp thời tiết xấu vừa có một cô hầu gái chăm rạch giày chủ nhất London. Còn về chuyện hành nghề của anh thì, nếu một quý ông bước vào nhà tôi sực nức mùi iốt, có một chấm bạc nitrat trên ngón trỏ bàn tay phải và một chỗ phình ở bên phải cái mũ chóp cao - đó là nơi anh ta giấu ống nghe - thì tôi hẳn phải tối dạ lắm mới không biết anh ta là đồ đệ của Hippocrates.”

Tôi không thể nhịn cười trước cách Holmes giảng giải. “Khi tôi nghe các suy luận của anh”, tôi nhận xét, “tôi luôn thấy sự việc quá ư đơn giản, ngay đến tôi cũng suy đoán được. Nhưng hễ anh đưa ra ví dụ mới, tôi lại mù tịt tới khi được nghe anh giảng giải. Tuy vậy, tôi vẫn cho là mắt tôi tốt chẳng kém gì mắt anh.”

“Quả vậy”, anh đốt một điếu thuốc và buông mình ngồi xuống ghế. “Anh nhìn thấy, nhưng anh không quan sát. Đó là hai vấn đề hoàn toàn khác biệt. Ví dụ nhé, anh thường trông thấy những bậc thang dẫn từ tiền sảnh lên căn phòng này chứ?”

“Thường xuyên.”

“Đến mức nào?”

“À, có đến hàng trăm lần.”

“Thế có bao nhiêu bậc?”

“Bao nhiêu à? Tôi không biết!”

“Đó! Anh nhìn thấy nhưng anh không quan sát. Ý của tôi là vậy đấy. Về phần tôi, tôi biết có mười bảy bậc thang, bởi tôi vừa nhìn vừa quan sát. Nhân tiện, vì anh quan tâm đến những vấn đề nho nhỏ này và thường ghi chép một hai lần phá án lặt vặt của tôi nên có lẽ anh sẽ quan tâm đến cái này.” Anh ném cho tôi một tờ giấy màu hồng dày dặn để mở sẵn trên bàn từ trước. “Nó vừa được đưa tới”, anh nói. “Hãy đọc to lên.”

Mảnh giấy không đề ngày, và cũng chẳng có cả chữ kí hay địa chỉ:

Sẽ đến gặp ông tối nay, vào lúc 8 giờ kém 15 phút. Một quý ông mong được ông tư vấn về một vấn đề vô cùng quan trọng. Lần gần đây nhất ông phục vụ cho một trong các hoàng gia Âu châu cho thấy ông là người đáng tin cậy để phó thác những vấn đề trọng đại khôn kể xiết. Thành tích này của ông chúng tôi đã từ khắp nơi nghe thấy. Vậy, hãy ở trong phòng của ông vào giờ đã hẹn, và đừng phật ý nếu vị khách của ông đeo mặt nạ.

“Lá thư quả là bí hiểm”, tôi nhận xét. “Theo anh, nó có ý nghĩa gì?”

“Tôi chưa có dữ kiện. Đưa ra giả thuyết trước khi có dữ kiện là một lỗi vô cùng tai hại, khiến ta vô tình bóp méo sự việc cho phù hợp với giả thuyết, thay vì ngược lại. Nhưng anh có suy đoán gì về bản thân tờ giấy này không?”

Tôi cẩn thận xem xét nét chữ rồi đến tờ giấy. “Có thể đoán người đàn ông viết lá thư này khá sung túc”, tôi cố bắt chước cách suy luận của bạn mình. “Loại giấy này ít ra cũng phải nửa crown[70] một xấp. Nó dày và cứng khác thường.”

“Khác thường… quả vậy”, Holmes nói. “Hoàn toàn không phải là loại giấy sản xuất ở nước Anh. Anh thử giơ ra trước ánh sáng mà xem.”

Tôi làm theo và nhìn thấy một chữ E hoa cùng một chữ g thường, một chữ P và một chữ G hoa với một chữ t in chìm trong giấy.

“Anh suy ra điều gì nào?” Holmes hỏi.

“Chắc chắn đây là tên của nhà sản xuất, hay đúng hơn là chữ viết tắt tên ông ta.”

“Sai bét. Chữ G đi cùng chữ t là viết tắt của Gesellschaft - công ty trong tiếng Đức, giống như Co. ở nước mình. Còn chữ P tất nhiên là viết tắt của Papier[71]. Bây giờ đến Eg. Ta hãy tra trong Từ điển địa lí Âu châu.” Anh lấy từ trên kệ xuống một pho sách nặng trịch có bìa màu nâu. “Eglow, Eglonitz… à đây rồi, Egria. Đó là một vùng nói tiếng Đức ở xứ Bohemia. cách Carlsbad không xa. Nổi tiếng vì Wallenstein[72] đã tạ thế tại đó, và nhờ có nhiều nhà máy sản xuất giấy và thủy tinh. Ha ha, anh bạn, anh có thấy gì không?” Mắt anh sáng lấp lánh và anh đắc thắng nhả một làn khói thuốc.

“Vậy đây là loại giấy được sản xuất tại Bohemia”, tôi nói.

“Chính xác. Và người viết thư là người Đức. Anh để ý thấy cấu trúc kì lạ của câu: ‘Thành tích này của ông chúng tôi đã từ khắp nơi nghe thấy’ này chứ? Người Pháp hay người Nga sẽ không viết thế. Chỉ có người Đức mới dùng động từ ở cuối câu. Vậy chúng ta chỉ còn phải tìm hiểu xem cái ông người Đức sử dụng loại giấy xuất xứ Bohemia và thích đeo mặt nạ này muốn gì. Và nếu như tôi không lầm thì ông ta đã tới giải đáp mọi nghi vấn của chúng ta rồi.”

Như để minh chứng cho lời anh, tiếng vó ngựa lọc cọc, tiếng bánh xe nghiến trên đường, tiếng chuông lanh canh lần lượt vang lên. Holmes huýt sáo.

“Xe song mã, nếu xét theo tiếng động”, anh nói. “Đúng thế”, anh nhìn ra ngoài cửa sổ rồi nói tiếp. “Một cỗ xe xinh xắn và một đôi ngựa đẹp. Phải tới một trăm năm mươi guinea mỗi con. Nếu không gặp trở ngại nào thì vụ này sẽ kiếm được khá tiền đây, Watson thân mến ạ.”

“Holmes, tôi nghĩ mình nên về.”

“Trái lại là khác. Bác sĩ cứ ngồi yên đó đã. Không có sự hỗ trợ của anh, tôi sẽ chẳng làm được gì. Và vụ này có vẻ thú vị đấy. Bỏ qua tiếc lắm.”

“Nhưng còn ông khách của anh…”

“Đừng để ý đến ông ta. Có thể tôi, và có lẽ cả ông ta đều cần sự trợ giúp của anh. Ông ta đến rồi. Bác sĩ hãy ngồi vào cái ghế đó và tập trung nhé.”

Có tiếng bước chân chậm rãi và nặng nề vang lên trên cầu thang và trong hành lang rồi ngừng lại ngay ngoài cửa phòng. Sau đó chúng tôi nghe thấy một tiếng gõ cửa mạnh mẽ và uy quyền.

“Mời vào!” Holmes nói.

Người đàn ông bước vào dễ chừng cao không dưới sáu foot sáu, lồng ngực và tay chân lực lưỡng như Hercules, ông ta mặc trang phục diêm dúa đáng bị xem là kém thẩm mĩ ở Anh. Những dải viền lông ở hai tay áo và vạt trước của chiếc áo bành tô cài chéo, còn cái áo choàng không tay màu xanh thẫm khoác trên vai ông ta được viền lụa màu đỏ cam, cài lại tại cổ bằng ghim cài áo đính một viên ngọc beryl sáng chói. Đôi ghệt cao đến nửa bắp vế, viền lông thú màu nâu đắt tiền càng tăng thêm ấn tượng về sự hào nhoáng toát lên từ tổng thể ngoại hình của ông ta. Ông ta cầm cái mũ rộng vành trên tay và đeo chiếc mặt nạ đen che đến quá xương gò má. Có vẻ nó mới được chỉnh lại vì bàn tay ông ta hãy còn giơ lên khi bước vào phòng. Nửa dưới khuôn mặt khoe ra những đường nét mạnh mẽ, với đôi môi dày và cái cằm dài thẳng, cho thấy ông ta là người cương nghị tới mức hơi bướng bỉnh.

“Ông nhận được thư của tôi rồi chứ?” Ông ta hỏi bằng giọng nói trầm khàn, thô ráp và đặc khẩu âm Đức. “Tôi đã báo trước sẽ ghé đến.” Ông ta lần lượt nhìn hai chúng tôi và có vẻ không biết đối tượng nói chuyện của mình là ai.

“Mời ông ngồi”, Holmes nói. “Bác sĩ Watson đây là bạn và cũng là cộng sự của tôi. Anh ấy đôi khi cũng giúp đỡ tôi khá đắc lực trong một số vụ. Và tôi đang vinh hạnh được hầu chuyện ai đây?”

“Ông cứ gọi tôi là bá tước von Kramm, quý tộc xứ Bohemia. Tôi hiểu rằng, vị này, bạn ông là một người đáng trọng, người tôi có thể tin cậy để nói ra một vấn đề cực kì trọng đại. Nếu không đúng như thế thì tôi muốn nói chuyện với một mình ông thôi.”

Tôi nhổm dậy định đi ra nhưng Holmes đã nắm lấy cổ tay tôi và đẩy tôi trở lại ghế. “Nói chuyện với cả hai, hoặc là không”, anh nói. “Ông có thể nói trước mặt người này bất cứ điều gì ông muốn nói với tôi.”

Ông bá tước nhún đôi vai rộng. “Vậy trước hết”, ông ta nói, “tôi buộc phải yêu cầu cả hai ông tuyệt đối giữ bí mật trong hai năm; sau thời gian đó, vấn đề sẽ không còn quan trọng. Còn hiện tại, nếu tôi nói nó có thể ảnh hưởng tới lịch sử của toàn Âu châu cũng không ngoa.”

“Tôi hứa”, Holmes nói.

“Tôi cũng vậy.”

“Xin cho tôi được mạn phép đeo chiếc mặt nạ này”, vị khách kì lạ của chúng tôi tiếp tục. “Ông chủ uy nghi của tôi muốn kẻ tôi đòi là tôi đây phải giữ kín danh tính, và tôi cũng xin phép được thú thật, cái tước hiệu tôi vừa xưng ban nãy không hẳn là của tôi.”

“Tôi biết mà”, Holmes đáp tỉnh bơ.

“Tình huống vô cùng tế nhị, và tôi cần hết sức cẩn trọng để tránh biến vụ việc thành một vụ tai tiếng lớn đe dọa tới một trong các hoàng gia Âu châu. Nói trắng ra, vấn đề này có liên quan đến dòng họ Ormstein vĩ đại, những vị vua kế thừa xứ Bohemia.”

“Tôi cũng biết điều này rồi”, Holmes nói nhỏ rồi buông mình ngồi xuống ghế và nhắm mắt lại.

Vị khách của chúng tôi lộ vẻ kinh ngạc, vội liếc nhìn người có dáng điệu uể oải mà hẳn ông ta đã nghe nói là nhà suy luận sắc sảo nhất và là thám tử năng động nhất Âu châu.

Holmes chậm rãi mở mắt và cau có nhìn thẳng vào ông khách cao lớn. “Bệ hạ phải hạ cố nói rõ vấn đề ra”, anh nói, “có vậy thì tôi mới nêu ý kiến được.”

Người đàn ông bật khỏi ghế và sải bước đi lại trong phòng với vẻ bối rối không kiểm soát nổi. Rồi, ông ta buồn bực giật chiếc mặt nạ và ném mạnh xuống sàn nhà.

“Ông nói đúng”, ông ta hét lên. “Ta là vua kia mà. Sao ta phải giấu thân phận chứ?”

“Đúng vậy, sao bệ hạ phải giấu chứ?” Holmes khẽ giọng. “Không cần bệ hạ nói, tôi cũng đoán được mình đang hầu chuyện ngài Wilhelm Gottsreich Sigisihond von Ormstein, đại công tước xứ Cassel Felstein và là vua kế vị xứ Bohemia.”

“Nhưng ông phải thông cảm cho”, vị khách kì lạ của chúng tôi nói khi ngồi lại vào ghế và đặt tay lên trán, “ta không quen tự mình xử lí những việc thế này. Và vì vấn đề quá tế nhị nên ta không dám để ai thay ta ra mặt. Như vậy, ta sẽ giao an nguy của mình vào tay kẻ khác mất. Ta đã âm thầm đi từ Prague đến đây để nhờ ông tư vấn.”

“Vậy xin bệ hạ hãy nêu vấn đề”, Holmes nói và lại nhắm mắt.

“Sự việc chỉ đơn giản thế này! Khoảng năm năm trước, trong một chuyến viếng thăm Warsaw dài ngày, ta đã quen một gái bao hạng sang tên là Irene Adler. Hẳn cái tên này không xa lạ gì với ông.”

“Bác sĩ làm ơn tìm tên cô ta trong quyển danh mục”, Holmes khẽ nói mà vẫn không buồn mở mắt. Từ nhiều năm nay, anh đã gây dựng một hệ thống ghi chép về người và việc, vì thế khó có sự việc hay nhân vật nào mà anh không thể cung cấp ngay tư liệu. Trong trường hợp này, tôi tìm thấy tiểu sử của cô ta nằm giữa phần tiểu sử của một học giả Do Thái và một vị sĩ quan tham mưu đã soạn một chuyên khảo về các loại cá biển sâu.

“Đưa tôi xem nào”, Holmes nói. “Hừm! Sinh ở New Jersey vào năm 1858. Giọng nữ trầm… hừm! Từng biểu diễn ở La Scala… hừm!… nữ ca sĩ chính của nhà hát opera Hoàng gia Warsaw… phải! Đã giã từ sân khấu… ha! Sống tại London… thế đấy! Thưa bệ hạ, theo như tôi hiểu thì ngài từng có thời yêu đương với cô gái này, từng viết cho cô ta những lá thư thề non hẹn biển, và giờ bệ hạ muốn lấy lại chúng.”

“Chính xác. Nhưng làm sao…?”

“Hai người có bí mật kết hôn không?”

“Không.”

“Không có giấy tờ pháp lí hay giấy chứng nhận nào chứ?”

“Không.”

“Thế thì tôi không hiểu nổi, thưa bệ hạ. Nếu cô gái muốn dùng những lá thư đó để tống tiền hoặc cho những mục đích nào khác, làm sao cô ta có thể chứng minh tính xác thực của chúng?”

“Có chữ viết của ta.”

“Chẳng sao! Giả mạo được.”

“Loại giấy viết thư của riêng ta.”

“Đánh cắp được.”

“Con dấu của riêng ta.”

“Bắt chước được.”

“Tấm hình của ta.”

“Mua được.”

“Nhưng đó là hình ta chụp chung với cô ta.”

“Ôi trời! Tệ rồi đây! Bệ hạ hớ hênh quá!”

“Lúc đó ta quá cuồng si.”

“Bệ hạ làm hại mình trầm trọng rồi.”

“Lúc đó ta mới là thái tử. Hãy còn trẻ. Giờ ta đã ba mươi rồi!”

“Phải lấy lại tấm hình đó.”

“Đã thử nhưng thất bại.”

“Vậy bệ hạ hãy bỏ tiền ra chuộc lại.”

“Cô ta sẽ không bán.”

“Vậy thì trộm.”

“Đã thử năm lần rồi. Hai lần ta thuê bọn trộm lục lọi nhà cô ta. Một lần nhân lúc cô ta đi du lịch, ta cho người thó hành lí của cô ta. Hai lần cô ta bị tấn công bất ngờ. Nhưng đều chẳng thu được gì.”

“Đều không thấy tăm hơi tấm hình đâu?”

“Hoàn toàn không.”

Holmes cười phá lên. “Đây chỉ là một vấn đề nho nhỏ thôi mà”, anh nói.

“Nhưng lại là một vấn đề rất nghiêm trọng với ta”, vị vua đáp lại vẻ trách móc.

“Quả vậy. Và cô ta định làm gì với tấm hình đó?”

“Hại ta.”

“Nhưng bằng cách nào?”

“Ta sắp kết hôn.”

“Tôi có nghe nói!”

“Ta sắp kết hôn cùng Clotilde Lothman von Saxe Meningen, con gái thứ hai của hoàng đế Scandinavia. Có lẽ ông đã biết về các phép tắc nghiêm ngặt của gia đình nàng. Bản thân nàng cũng rất nhạy cảm. Chỉ cần một chút nghi ngờ về tư cách đạo đức của ta cũng đủ đặt dấu chấm hết cho hôn sự này.”

“Thế còn Irene Adler?”

“Đe dọa sẽ gửi tấm hình cho họ, và ta chắc chắn cô ta sẽ thực hiện, ông không biết cô ta, nhưng đó là một con người sắt đá. Cô ta có khuôn mặt của tuyệt sắc giai nhân nhưng lại sở hữu trí tuệ của trang nam nhi kiên định nhất. Cô ta luôn nói là làm. Vậy nên ta đừng hòng kết hôn với người khác, nếu không cô ta sẽ không từ thủ đoạn để ngăn cản.”

“Bệ hạ chắc là cô ta vẫn chưa gửi tấm hình chứ?”

“Ta đoán chắc.”

“Tại sao?”

“Vì cô ta đã nói sẽ gửi nó vào ngày tuyên bố hứa hôn. Đó là thứ hai tuần tới.”

“Ồ, vậy chúng ta còn ba ngày”, Holmes vừa nói vừa ngáp. “Thật là may mắn vì lúc này tôi còn phải xem xét một vài vấn đề quan trọng nữa. Hẳn bệ hạ vẫn lưu lại London chứ?”

“Chắc chắn rồi. Ta ở khách sạn Langham, dưới tên bá tước von Kramm.”

“Thế tôi sẽ nhắn bệ hạ vài chữ để ngài biết tiến trình công việc ra sao.”

“Làm vậy đi. Ta sẽ nóng ruột lắm đấy.”

“Vậy còn thù lao?”

“Ông sẽ được một Carte blanche."[73]

“Chắc chắn chứ?”

“Đảm bảo với ông, ta sẵn sàng mất một tỉnh lị của vương quốc để có tấm hình đó.”

“Còn chi phí trước mắt?”

Nhà vua lấy từ dưới vạt áo choàng không tay ra một cái túi nặng làm bằng da sơn dương rồi đặt lên bàn.

“Ở đây có ba trăm bảng tiền vàng và bảy trăm bảng tiền giấy”, ông ta nói.

Holmes viết vội biên nhận lên một tờ giấy trong cuốn sổ tay rồi trao cho ông ta.

“Còn địa chỉ của cô nàng?” Anh hỏi.

“Biệt thự Briony, đại lộ Serpentine, St. John’s Wood.”

Holmes ghi lại địa chỉ. “Xin hỏi một câu nữa”, anh nói. “Tấm hình cỡ 10x16 phải không?”

“Đúng vậy.”

“Được rồi, xin chúc bệ hạ ngủ ngon và tôi sẽ sớm có tin tốt lành cho ngài.”

“Chúc ngủ ngon, Watson”, anh nói thêm khi cỗ xe hoàng gia lăn bánh xuống phố. “Nếu 3 giờ chiều mai anh chịu khó ghé lại đây, tôi sẽ chuyện gẫu với anh về vấn đề nho nhỏ này.”

II

Đúng 3 giờ chiều, tôi có mặt ở phố Baker nhưng Holmes chưa về. Bà chủ nhà báo cho tôi hay sáng nay anh đã ra khỏi nhà vào lúc 8 giờ hơn. Tuy vậy, tôi vẫn ngồi đợi cạnh lò sưởi cho dù có lâu mấy đi nữa. Vụ điều tra này thu hút sự quan tâm của tôi, vì mặc dù nó không có yếu tố ghê rợn và lạ lùng như hai vụ án tôi từng ghi chép[74], nhưng tính chất của sự việc và địa vị cao quý của thân chủ lại tạo ra nét đặc sắc riêng. Hơn nữa, có gì đó trong cách nắm bắt tình huống tài tình và cách lập luận sôi nổi sắc bén của anh khiến tôi thích học hỏi cung cách làm việc, cũng như theo dõi các phương thức giúp anh giải quyết nhanh chóng và tinh tế những vụ bí ẩn hóc búa nhất. Vì tôi quá quen với những thành công chắc chắn của anh nên cái ý nghĩ rằng anh có thể thất bại đã không còn nảy sinh trọng đầu tôi nữa.

Gần 4 giờ, cửa mở ra và một gã trông ngựa bộ dạng say xỉn, mặt đỏ lựng, tóc tai bù rối, để râu quai nón và ăn mặc lôi thôi lếch thếch bước vào. Dù đã quen với khả năng hóa trang tài tình của bạn mình, tôi vẫn phải nhìn đến ba lượt mới dám chắc người kia chính là anh. Gật đầu chào tôi xong, anh biến vào phòng ngủ, rồi chỉ năm phút sau lại từ đó bước ra, chỉnh tề với bộ quần áo bằng vải tuýt. Tay nhét vào túi áo, anh duỗi dài chân trước ngọn lửa và cười sảng khoái trong vài phút.

“Ôi trời!” Anh kêu lên, cố nín rồi lại phá lên cười đến khi ngã vật ra ghế như không còn hơi sức.

“Có chuyện gì thế?”

“Khá là buồn cười. Tôi dám chắc là anh không bao giờ đoán được sáng nay tôi đã làm gì, hoặc kết cục ra sao đâu.”

“Tôi không tưởng tượng được. Tôi cho rằng anh đã quan sát các thói quen và có lẽ là xem xét căn nhà của cô Irene Adler.”

“Đúng thế, nhưng tiến trình có hơi khác thường. Tôi kể cho anh nghe đây. Sáng nay, khoảng 8 giờ hơn một chút, tôi ra khỏi nhà trong bộ dạng của một gã trông ngựa bị mất việc, bởi tôi biết cánh trông ngựa đoàn kết và đồng cảm với nhau lắm. Chỉ cần nhập bọn với họ là anh sẽ biết mọi điều cần thiết. Tôi nhanh chóng tìm ra biệt thự Briony. Đó là một căn biệt thự hai tầng nhỏ xinh có vườn sau, nhưng mặt tiền xây ra đến sát đường. Cửa chính dùng khóa Chubb[75]. Phòng khách rộng rãi nằm bên phải trông khá sang trọng, các cửa sổ dài gần sát đất dùng loại chốt kiểu Anh ngớ ngẩn mà đến trẻ con cũng mở được, ở phía sau không có gì đáng chú ý, ngoại trừ cửa sổ ở hành lang mà anh có thể với tới từ nóc nhà để xe ngựa. Tôi đi vòng quanh và xem xét kĩ lưỡng từng góc độ, nhưng không ghi nhận được điều gì khác đáng quan tâm.

Sau đó, tôi lang thang xuôi xuống phố và tìm thấy, đúng như tôi dự tính, một trại ngựa trong con hẻm kề sát tường bao của khu vườn. Tôi giúp mấy anh chàng trong đó chải lông cho bầy ngựa và được trả hai xu, một li rượu pha đến phân nửa nước, hai mồi thuốc lá sợi to cùng rất nhiều thông tin tôi muốn biết về cô Adler. Đó là chưa kể đến đống tin tức về mấy người hàng xóm sống quanh đó mà tôi chẳng chút quan tâm, nhưng buộc phải nghe.”

“Vậy Irene Adler là người thế nào?” Tôi hỏi.

“Ồ, cô ta hút hết hồn vía của tất cả cánh đàn ông trong vùng. Mấy chàng trông ngựa ở Serpentine khen ngợi cô ta là người phụ nữ kiều diễm nhất đời. Cô ta sống khép kín, hát tại những buổi hòa nhạc, mỗi ngày đều ngồi xe ra ngoài lúc 5 giờ và trở về ăn tối lúc 7 giờ. Ít khi ra ngoài vào những giờ khác, trừ khi đi hát. Chỉ có một vị khách nam nhưng đến rất thường xuyên. Anh ta có nước da ngăm, đẹp trai và ăn mặc thời thượng. Ngày nào cũng đến ít nhất một lần, nhưng thường là hai lần. Anh ta là Godfrey Norton, luật sư bên Thánh Điện[76]. Anh thấy lợi thế của một anh chàng được cánh trông ngựa coi là bạn thân tình rồi chứ? Họ đi đánh xe đưa anh ta từ trại ngựa Serpentine đi phải tới hàng chục lần và biết mọi điều về anh ta. Khi đã nghe đủ, tôi bắt đầu tha thẩn gần biệt thự Briony thêm lần nữa và cân nhắc kế hoạch hành động.

Cái anh chàng Godfrey Norton này rõ ràng là có vai trò quan trọng trong vụ này. Anh ta là luật sư, điều này khá đáng ngại. Mối quan hệ của họ và mục đích của những lần tới thăm liên tục là gì? Cô ta là thân chủ, là bạn hay là người yêu của anh ta? Nếu là thân chủ, có lẽ cô ta giao tấm hình cho anh ta giữ. Nếu là bạn hoặc người yêu thì khả năng này ít xảy ra. Vấn đề này quyết định bước tiếp tôi có nên tiếp tục theo dõi biệt thự Briony hay chuyển sang tìm hiểu văn phòng làm việc ở khu Thánh Điện của anh chàng luật sư này. Tôi e là đang làm anh chán ngấy với mấy chi tiết nhỏ nhặt này, nhưng tôi cần cho anh thấy những rắc rối nho nhỏ của tôi để anh hiểu rõ tình hình.”

“Tôi đang chăm chú lắng nghe đây”, tôi trả lời.

“Tôi còn đang cân nhắc vấn đề thì một chiếc xe ngựa dừng lại ở biệt thự Briony và một quý ông nhảy xuống xe. Anh ta cực kì đẹp trai, da ngăm, mũi khoằm và để ria mép - đúng là người mà tôi đã nghe nói. Anh ta có vẻ rất vội, sau khi lớn tiếng bảo người xà ích đợi thì chạy vụt qua người hầu gái đang mở cửa với vẻ tự nhiên như ở nhà mình.

Anh ta ở trong nhà độ nửa giờ, và qua các cửa sổ phòng khách, tôi có thể thoáng thấy anh ta đi tới đi lui, nói liến thoắng và vung tay. Còn về cô ta, tôi chẳng thấy gì cả. Một lúc sau, anh ta ra ngoài, trông còn vội hơn trước. Khi bước lên xe, anh ta móc chiếc đồng hồ vàng trong túi ra và chăm chú xem giờ. ‘Phóng hết tốc lực đi,’ anh ta kêu to, ‘trước tiên hãy đến Gross & Hankey ở phố Regent, rồi sau đó tới nhà thờ St. Monica ở đường Edgeware. Thưởng nửa guinea nếu anh đến đó trong vòng hai mươi phút!’

Họ phóng ào đi, và khi tôi còn đang băn khoăn xem mình có nên đi theo họ không thì một chiếc xe ngựa bốn bánh mui gập xinh xắn phóng tới. Người xà ích mặc cái áo khoác mới cài cúc phân nửa, cà vạt thì vắt lên cổ, còn bộ yên ngựa cũng chưa đóng xong. Cỗ xe chưa kịp dừng thì cô Irene Adler đã chạy vụt ra từ cửa trước và chui vào xe. Chỉ kịp nhìn thoáng qua nhưng tôi cũng nhận thấy cô ta rất khả ái với khuôn mặt có thể khiến cánh đàn ông nguyện chết.

‘John, đến nhà thờ St. Monica,’ cô ta kêu to. ‘Và tôi sẽ thưởng nửa sovereign nếu anh đến nơi trong hai mươi phút.’

Đấy là một cơ hội không thể để lỡ, Watson ạ. Khi tôi còn đang phân vân không biết nên chạy theo hay bám vào sau xe thì một cỗ xe khác chạy qua. Người xà ích cứ nhìn đi nhìn lại ông khách ăn mặc xoàng xĩnh này, nhưng tôi đã nhảy lên xe trước khi anh ta kịp phản đối. ‘Nhà thờ St. Monica,’ tôi nói, ‘và sẽ thưởng cho anh nửa sovereign nếu anh kịp đến đó trong hai mươi phút.’ Lúc đó là 12 giờ kém 20 và tôi cũng đoán được chuyện gì sắp đến.

Người xà ích đánh xe như bay. Tôi không nghĩ là mình từng đi nhanh như thế, nhưng hai chiếc xe kia vẫn đến trước. Khi tôi đến nơi, hai chiếc xe ngựa cùng mấy con ngựa đang thở phì phì đã ở trước cửa. Tôi trả tiền cho người xà ích và vội vào nhà thờ. Bên trong chẳng có bóng ai ngoại trừ hai người kia và một tu sĩ mặc áo tế hình như đang trách móc họ. Cả ba đều đang đứng trước bàn thờ. Tôi đi thơ thẩn theo lối giữa các hàng ghế nguyện hệt như bất cứ gã nhàn rỗi nào tình cờ bước vào nhà thờ. Tôi ngạc nhiên khi đột nhiên cả ba người kia đều quay lại nhìn mình. Sau đó Godfrey Norton ba chân bốn cẳng chạy tới.

‘Tạ ơn Chúa,’ anh ta kêu lên. ‘Có anh là được. Lại đây! Lại đây!’

‘Chuyện gì thế?’ Tôi hỏi.

‘Lại đây nhanh nào anh bạn, chỉ còn có ba phút nữa thôi, kẻo không hợp pháp.’

Tôi gần như bị kéo thẳng đến bàn thờ, và trước khi kịp nhận ra mình đang ở đâu, tôi đã lẩm bẩm nhắc lại những câu trả lời được người ta rỉ tai và xác nhận những chuyện mà tôi chẳng biết gì, nói chung là để hợp nhất Irene Adler chưa chồng với Godfrey Norton chưa vợ. Việc kết thúc chóng vánh và rồi anh chàng cảm ơn tôi từ phía này, cô nàng cảm ơn tôi từ bên kia, còn vị tu sĩ tươi cười với tôi phía trước. Đó là tình thế lố bịch nhất đời tôi và khiến tôi suýt phá lên cười. Có vẻ hôn lễ của họ có gì đó chưa đúng phép và vị tu sĩ không chịu làm lễ cưới mà không có người làm chứng. Và may nhờ có tôi xuất hiện mà chú rể không phải bổ nhào ra đường để tìm phù rể. Cô dâu biếu tôi một đồng sovereign và tôi định treo nó vào dây đeo đồng hồ để kỉ niệm dịp đặc biệt này.”

“Đây quả là một bước ngoặt bất ngờ”, tôi nói, “rồi sao nữa?”

“Tôi thấy rằng các kế hoạch của mình bị đe dọa nghiêm trọng. Có vẻ như là cả đôi sẽ ra đi ngay lập tức và tôi buộc phải nghĩ ra các biện pháp nhanh chóng và triệt để. Tuy vậy, họ lại chia tay nhau tại cửa nhà thờ, anh ta đi xe về khu Thánh Điện còn cô ta quay về nhà. Lúc chia tay, cô ta nói, ‘Em sẽ ngồi xe ra công viên lúc 5 giờ như mọi khi’. Tôi không nghe được thêm gì nữa. Họ đi theo hai hướng và tôi cũng làm việc của mình.”

“Là gì?”

“Vài miếng bít tết nguội và một cốc bia”, anh trả lời và nhấn chuông. “Cả ngày nay tôi bận đến chẳng kịp ăn uống và tối nay sẽ còn bận hơn. Nhân tiện tôi muốn nhờ bác sĩ một tay.”

“Tôi rất sẵn lòng.”

“Anh không ngại làm việc phi pháp chứ?”

“Hoàn toàn không.”

“Kể cả khi có thể bị bắt?”

“Nếu vì một mục đích tốt.”

“Ồ, mục đích rất cao quý ấy chứ!”

“Vậy anh cứ nói đi!”

“Tôi biết chắc có thể tin cậy anh mà.”

“Nhưng anh sẽ cần gì ở tôi?”

“Đợi bà Turner đem thức ăn vào rồi tôi sẽ giải thích rõ cho anh nghe. Giờ thì…”, anh vừa nói vừa thèm thuồng nhìn món ăn đơn giản do bà chủ nhà vừa bưng lên, “tôi đành phải vừa ăn vừa bàn luận vì chẳng còn mấy thời gian. Đã gần đến 5 giờ rồi. Chúng ta phải có mặt ở hiện trường trong hai tiếng nữa. Cô Irene, hay đúng hơn là bà Irene, sẽ ngồi xe về nhà lúc 7 giờ. Chúng ta phải có mặt tại biệt thự Briony để gặp cô ta.”

“Rồi sao nữa?”

“Sau đó là việc của tôi. Tôi đã sắp xếp đâu vào đấy rồi. Nhưng có điều này tôi nhất định phải nhắc anh. Anh không được can thiệp, dù có xảy ra chuyện gì đi nữa. Anh hiểu chứ?”

“Vậy tôi giữ vai trò trung lập?”

“Không làm bất cứ điều gì. Có thể sẽ có một vụ ẩu đả nho nhỏ. Đừng can dự vào. Nó sẽ kết thúc khi tôi được đưa vào trong nhà. Bốn hay năm phút sau, cửa sổ phòng khách sẽ mở. Anh phải đứng gần đó.”

“Được.”

“Anh phải quan sát tôi, vì tôi sẽ ở vị trí anh có thể nhìn thấy.”

“Đồng ý?”

“Khi tôi giơ tay lên, anh sẽ ném vật mà tôi giao vào phòng và hô có cháy. Anh hiểu ý tôi chứ?”

“Hoàn toàn rõ.”

“Vật này chẳng ghê gớm lắm”, anh nói và lấy một cái ống dài trông như điếu xì gà từ trong túi ra. “Đây là thỏi pháo khói mà cánh thợ sửa ống nước thường dùng. Anh thảy thỏi pháo vào phòng. Khi anh hô hoán báo cháy, một số người khác sẽ hùa theo. Tới lúc đó, anh có thể bước đến cuối đường và mười phút sau tôi sẽ ra đấy gặp anh. Tôi hi vọng là mình trình bày rõ ràng rồi chứ?”

“Tôi sẽ không can thiệp vào việc gì, chỉ lại gần cửa sổ để quan sát anh và đợi khi có dấu hiệu thì ném vật này, sau đó kêu cháy rồi đứng đợi anh ở góc đường.”

“Chính xác.”

“Vậy anh có thể tin tưởng hoàn toàn vào tôi.”

“Tuyệt quá. Có lẽ đã đến lúc tôi phải chuẩn bị nhập Rôle[77] mới rồi.” Anh biến mất vào phòng ngủ và trở lại sau vài phút trong vai một mục sư Thanh giáo chất phác, với cái mũ đen rộng vành, quần ống rộng lùng thùng, chiếc cà vạt trắng, nụ cười dễ mến và ánh nhìn độ lượng mà chỉ diễn viên John Hare mới sánh bằng. Holmes không đơn thuần chỉ thay quần áo. Cách thể hiện, cử chỉ và chính tâm hồn của anh dường như đều biến đổi theo từng vai diễn. Quả là sân khấu mất đi một diễn viên giỏi, khoa học mất một nhà tư duy tài ba khi anh trở thành chuyên gia về tội phạm.

Chúng tôi rời phố Baker lúc 6 giờ 15 và đến đại lộ Serpentine sớm mười phút. Trời nhá nhem tối, phố vừa mới lên đèn khi chúng tôi thơ thẩn đi lại trước biệt thự Briony để chờ chủ nhân của ngôi nhà trở về. Nó giống hệt như tôi đã hình dung qua lời mô tả ngắn gọn của Holmes, nhưng nằm ở vị trí kém kín đáo hơn tôi nghĩ. So với một con phố nhỏ nằm trong khu vực yên tĩnh, nó lại cực kì nhộn nhịp. Dăm gã đàn ông ăn mặc xoàng xĩnh túm tụm hút thuốc và cười đùa tại một góc phố, một ông thợ mài kéo ngồi cạnh xe đồ nghề, hai anh vệ binh đang tán tỉnh một cô giữ trẻ, cùng vài anh chàng bảnh bao vừa ngậm điếu thuốc vừa đi đi lại lại.

“Anh thấy đấy”, Holmes nhận xét khi chúng tôi bước qua lại trước ngôi nhà, “đám cưới đã đơn giản hóa vấn đề. Giờ tấm hình trở thành con dao hai lưỡi. Nhiều khả năng là cô ta không muốn ông Godfrey Norton trông thấy tấm hình, cũng như thân chủ của chúng ta không thích nó lọt vào mắt nàng công chúa kia vậy. Vấn đề hiện giờ là, chúng ta sẽ tìm thấy tấm hình đó ở đâu.”

“Đúng vậy, ở đâu nhỉ?”

“Cô ta khó có thể mang một tấm hình cỡ 10x16 theo người. Nó quá lớn nên không thể giấu trong váy áo của phụ nữ. Cô ta cũng biết nhà vua có thể chặn đường và soát người cô ta. Họ đã hai lần làm vậy rồi. Do đó, chúng ta có thể nhận định rằng cô ta không mang nó bên mình.”

“Vậy ở đâu?”

“Ở chỗ ông chủ nhà băng hoặc luật sư của cô ta. Nhưng tôi không thiên về bất cứ khả năng nào. Bản chất của phụ nữ là hay giấu giếm và họ thích giữ bí mật cho riêng mình. Vì lí gì mà cô ta phải gửi gắm nó vào tay kẻ khác chứ? Cô ta có thể tin tưởng bản thân, nhưng không thể tin vào kẻ khác, nhất là những kẻ có thể sẽ giao nộp tấm hình khi phải chịu sức ép nào đó. Hơn nữa, hãy nhớ rằng cô ta định sẽ dùng đến tấm hình trong vài ngày tới. Nó phải ở nơi cô ta có thể chạm tới. Nó nhất định ở ngay trong nhà cô ta.”

“Nhưng trộm đã viếng nhà cô ta hai lần rồi.”

“Ôi dào! Chúng không biết cách tìm.”

“Vậy anh định tìm thế nào?”

“Tôi không tìm.”

“Vậy thì…?”

“Cô ta sẽ chỉ cho tôi.”

“Nhưng cô ta sẽ từ chối?”

“Không đâu. Nhưng kìa, tôi nghe thấy tiếng bánh xe rồi. Đó là cỗ xe của cô ta. Nhớ chú ý thực hiện chính xác theo lời dặn của tôi nhé.”

Khi anh nói thì ánh đèn bên hông của một chiếc xe ngựa cũng xuất hiện ở khúc quanh của đại lộ. Một cỗ xe bốn bánh mui xếp xinh xắn, thanh nhã lọc cọc chạy tới trước cửa biệt thự Briony. Khi chiếc xe dừng lại, một trong những kẻ đang tha thẩn trong góc phố chạy nhào đến mở cửa, hi vọng kiếm được một đồng, nhưng hắn bị gã lang thang khác đang ào lại với cùng ý định, thúc cùi chỏ đến bắn văng ra. Thế là một vụ cãi cọ dữ dội nổ ra và càng thêm căng thẳng khi hai anh vệ binh xúm vào bênh vực cho một gã, còn ông thợ mài kéo hỗ trợ phe bên kia cũng nhiệt tình không kém. Một cú đấm tung ra, và chỉ trong chốc lát, người phụ nữ vừa bước xuống xe đã bị vây giữa đám đàn ông mặt mũi đỏ gay đang say sưa dùng nắm đấm và gậy gộc để giáng những đòn man rợ vào nhau. Holmes xông vào giữa đám đông để bảo vệ cô; nhưng vừa tới gần, anh đã kêu lên một tiếng và ngã gục xuống, máu chảy túa xuống mặt. Khi ấy, mấy gã vệ binh vội quay gót bỏ chạy về một hướng, đám lang thang chuồn theo hướng khác, còn nhóm người ăn mặc sạch sẽ hơn vốn chỉ đứng quan sát cuộc ẩu đả bèn xúm tới giúp người phụ nữ và chăm sóc kẻ bị thương.

Cô Irene Adler, như tôi vẫn gọi, vội bước lên các bậc cấp, nhưng dừng lại ở bậc trên cùng. Đèn hành lang hắt tới, rọi chiếu gương mặt xinh đẹp đang quay lại nhìn cảnh tượng trên đường phố.

“Quý ông tội nghiệp đó bị thương có nặng không?” Cô hỏi.

“Ông ta chết rồi”, vài người kêu thất thanh.

“Không, không đúng, ông ta còn sống!” Một giọng khác hét lớn. “Nhưng ông ta sẽ chết trước khi đến bệnh viện mất!”

“Ông ta thật dũng cảm”, một người phụ nữ nói. “Nếu không có ông ta tới cứu, có lẽ bọn chúng đã cướp được ví tiền và đồng hồ của quý bà kia rồi. Bọn chúng là một băng cướp rất táo tợn. À, ông ta thở lại rồi!”

“Không thể để ông ta nằm ngoài đường được. Chúng tôi có thể đưa ông ta vào nhà bà chứ?”

“Tất nhiên rồi. Hãy đưa ông ta vào phòng khách. Ở đó có một cái trường kỉ. Mời đi lối này!”

Anh được khiêng vào biệt thự Briony một cách nhẹ nhàng và cẩn thận rồi đặt nằm trong phòng khách, còn tôi quan sát diễn biến từ vị trí bên cửa sổ. Đèn đã rạng nhưng vì rèm chưa được kéo lên nên tôi chỉ lờ mờ thấy bóng dáng Holmes nằm trên trường kỉ. Tôi không biết anh có hối hận vì màn kịch anh đang diễn không, nhưng về phần tôi, lúc nhìn người phụ nữ xinh đẹp bị chúng tôi lừa gạt ân cần chăm sóc kẻ bị thương, tôi chưa bao giờ thấy xấu hổ tới vậy. Tuy nhiên, nếu tôi rút khỏi vai trò được anh tin tưởng giao phó, tôi sẽ là kẻ phản bội đáng khinh nhất đời. Tôi gắng cầm lòng và rút thỏi pháo khói từ bên dưới tấm áo bành tô của mình. Tôi nghĩ xét cho cùng, bọn tôi không hề hãm hại cô ta. Chúng tôi chỉ ngăn cô ta làm hại người khác.

Holmes đã ngồi dậy trên trường kỉ và tôi thấy anh đang làm bộ bị ngộp. Một cô hầu gái vội chạy đi mở cửa sổ. Ngay lúc đó, tôi thấy anh giơ bàn tay lên cao và theo hiệu lệnh, tôi ném thỏi pháo khói vào phòng rồi la lớn: “Cháy! Cháy!” Chẳng mấy chốc, tiếng hô hoán đã lan từ miệng tôi sang toàn bộ đám đông đứng xem, từ nhóm người ăn mặc lịch sự đến những kẻ áo quần lôi thôi, từ mấy chàng trông ngựa tới tới dăm cô hầu gái. Tất cả đồng thanh la inh ỏi: “Cháy! Cháy!”

Đám khói dày đặc mù mịt khắp phòng và tuôn ra ngoài qua cửa sổ để mở. Tôi thoáng thấy những bóng người vội vàng chạy tới và một giây sau, tiếng Holmes từ bên trong vang lên trấn an mọi người rằng đó chỉ là báo động nhầm. Len qua đám đông đang hò hét, tôi ra góc đường và mười phút sau, Holmes khoác tay tôi và chúng tôi cùng thoát ra khỏi cảnh huyên náo. Anh yên lặng rảo bước trong vài phút, cho đến khi chúng tôi quẹo xuống một con phố yên tĩnh dẫn tới đường Edgeware.

“Bác sĩ làm rất tốt”, anh nhận xét. “Mọi chuyện không thể nào tốt hơn. Tất cả đều ổn thỏa cả.”

“Anh lấy được tấm hình rồi sao?”

“Tôi biết nó ở đâu.”

“Vậy anh làm thế nào để tìm ra chỗ đó?”

“Như tôi đã nói, chính cô ta chỉ cho tôi.”

“Tôi vẫn chưa hiểu.”

“Tôi không định giữ kín bí mật”, anh vừa nói vừa cười. “Vấn đề vô cùng đơn giản. Tất nhiên là anh cũng nhận thấy mọi người trên phố đều là người của tôi. Họ được trả tiền cho buổi tối nay.”

“Tôi cũng đoán vậy.”

“Thế rồi, khi vụ ẩu đả diễn ra, tôi đã có sẵn một ít thuốc đỏ trong lòng bàn tay. Tôi lao tới, ngã xuống, đập tay lên mặt và dựng nên một cảnh thảm thương. Một mánh cũ ấy mà.”

“Chuyện đó tôi cũng đoán được.”

“Rồi họ khiêng tôi vào. Cô ta buộc phải để tôi nằm trong nhà. Cô ta đâu còn cách nào khác chứ? Và họ đưa tôi vào phòng khách, chính là căn phòng tôi nghi ngờ. Tấm hình chỉ có thể nằm ở phòng ngủ hoặc phòng khách, và tôi phải xác định vị trí. Họ đặt tôi xuống trường kỉ, tôi ra hiệu bị ngộp, họ buộc phải mở cửa sổ, và thế là anh có cơ hội hành động.”

“Việc đó giúp được gì cho anh?”

“Nhiều ấy chứ. Khi một người phụ nữ tưởng nhà bị cháy, bản năng tức thời sẽ bảo cô ta chạy tới nơi có thứ giá trị nhất với cô ta. Đó là một sự thôi thúc không cưỡng lại nổi và tôi đã hơn một lần lợi dụng điều này trong vụ Tai tiếng Darlington, và cả vụ Lâu đài Arnsworth nữa. Bà có chồng sẽ chạy tới ôm đứa con nhỏ, cô chưa chồng sẽ tìm đến hộp đựng nữ trang. Còn tôi thì thấy rõ cô nàng của chúng ta không để trong nhà vật gì quý hơn thứ chúng ta đang tìm kiếm. Cô ta sẽ chạy vội đến cứu nó. Vụ báo động cháy được thực hiện rất tốt. Khói và tiếng hô hoán đủ lớn để làm cho thần kinh thép cũng phải lung lay. Cô ta phản ứng rất tuyệt. Tấm hình được cất ở hốc tường nằm sau một tấm panô trượt ngay trên dây chuông bên phải. Chỉ trong chớp mắt, cô ta đã chạy đến đó và tôi thoáng thấy tấm hình khi cô ta kéo nó ra được nửa. Khi tôi kêu lên rằng đó chỉ là báo động nhầm, cô ta đặt nó trở lại, liếc qua thỏi pháo rồi chạy vội ra khỏi phòng. Kể từ đó, tôi không còn nhìn thấy cô ta nữa. Tôi ngồi dậy, và kiếm cớ chuồn ra khỏi nhà. Tôi còn đang tính xem có nên tìm cách chiếm ngay tấm hình không thì người xà ích đã bước vào và vì ông ta theo dõi tôi sít sao quá nên có vẻ chờ đợi sẽ an toàn hơn. Hấp tấp một chút là xôi hỏng bỏng không mất.”

“Giờ thì sao?” Tôi hỏi.

“Cuộc truy tìm của chúng ta đã gần hoàn tất. Ngày mai tôi sẽ gặp nhà vua. Nếu muốn, anh có thể đi cùng chúng tôi. Chúng ta sẽ được đưa vào phòng khách để đợi cô chủ nhà, và có khả năng là khi cô ta xuất hiện, cả chúng ta lẫn tấm hình đều biến mất rồi. Có lẽ đức vua sẽ thỏa lòng nếu được tự tay lấy lại nó.”

“Vậy anh định gặp nhà vua lúc mấy giờ?”

“8 giờ sáng mai. Cô ta hãy còn ngủ, như vậy chúng ta sẽ dễ hành động hơn. Ngoài ra, chúng ta phải làm nhanh vì biết đâu hôn lễ kia có thể làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời lẫn thói quen của cô ta. Tôi phải gửi điện cho nhà vua ngay thôi.”

Chúng tôi về đến phố Baker và dừng lại ở cửa. Khi anh đang lục túi tìm chìa khóa, bỗng có ai đó đi ngang qua và nói: “Chào ông Sherlock Holmes.” Lúc đó có vài người đang đứng trên vỉa hè, nhưng hình như nói lời chào đến từ một chàng trai mảnh dẻ mặc áo bành tô vừa rảo bước qua.

“Tôi từng nghe thấy giọng này rồi”, Holmes chăm chăm nhìn con đường được chiếu sáng lờ mờ. “Không hiểu gã quái nào thế nhỉ?”

III

Đêm đó tôi ngủ lại ở phố Baker và sáng hôm sau, khi chúng tôi đang dùng bánh mì với cà phê thì nhà vua xứ Bohemia chạy ào vào phòng. “Ông lấy lại tấm hình thật rồi sao?” Ông ta chộp lấy hai vai Sherlock Holmes, vừa háo hức nhìn anh vừa hét lớn.

“Chưa đâu.”

“Nhưng ông đã có vài tia hi vọng?”

“Tôi có hi vọng.”

“Vậy đi thôi. Ta đang nóng lòng muốn chết đây.”

“Chúng ta phải có một cỗ xe đã.”

“Không cần, chiếc xe độc mã của ta đang đợi.”

“Vấn đề đơn giản hơn rồi đấy.”

Chúng tôi đi xuống và một lần nữa trở lại biệt thự Briony.

“Cô Irene Adler thành hôn rồi”, Holmes thông báo.

“Thành hôn ư! Khi nào?”

“Mới hôm qua.”

“Nhưng với ai?”

“Một luật sự người Anh tên là Norton.”

“Nhưng cô ta đâu thể nào yêu hắn.”

“Tôi lại hi vọng là có.”

“Tại sao?”

“Vì nó sẽ tránh cho bệ hạ mọi rầy rà sau này. Nếu một người phụ nữ yêu chồng, cô ta sẽ không còn yêu bệ hạ nữa. Nếu cô ta không yêu bệ hạ, vậy cô ta sẽ chẳng còn lí do gì để tiếp tục can thiệp vào hôn sự của ngài.”

“Đúng. Nhưng mà… Giá mà ta có thể kết hôn cùng cô ta. Cô ta mà là hoàng hậu thì phải biết!” Ông ta im lặng ủ rũ cho tới khi chúng tôi dừng lại tại đại lộ Serpentine.

Cửa biệt thự Briony để mở và một phụ nữ lớn tuổi đứng tại bậc cấp. Bà ta mỉa mai nhìn khi chúng tôi bước ra khỏi cỗ xe độc mã.

“Ông là Sherlock Holmes?” Bà ta hỏi.

“Vâng chính tôi”, người bạn đồng hành của tôi trả lời. Anh chăm chú nhìn bà ta với vẻ dò hỏi, hay đúng hơn là sửng sốt.

“Phải rồi! Cô chủ của tôi đã dặn lại rằng ông chắc chắn sẽ đến. Sáng nay, cô chủ đã cùng chồng mình lên chuyến tàu lúc 5 giờ 15 đi từ ga Charing Cross sang Âu châu lục địa.”

“Sao!” Sherlock Holmes loạng choạng lùi lại mấy bước, mặt mũi tái nhợt vì thất vọng pha lẫn ngạc nhiên. “Ý bà là cô ta đã rời nước Anh?”

“Và không bao giờ trở lại.”

“Thế còn đống giấy tờ thì sao?” Nhà vua khàn giọng hỏi. “Ta sẽ không bao giờ có lại chúng nữa.”

“Chúng ta sẽ xem.” Holmes chen qua bà kia và chạy vụt vào phòng khách, nhà vua và tôi theo sát gót. Đồ đạc tung tóe khắp nơi, kệ bị dỡ xuống và ngăn kéo thì mở tung như thể cô chủ nhà đã vội lục lọi trước khi bỏ đi. Holmes lao nhanh về phía sợi dây chuông, kéo mạnh cánh panô trượt nhỏ, thọc tay vào trong rồi lấy ra một tấm hình cùng một phong bì thư. Trong tấm hình là cô Irene Adler mặc váy dạ hội, còn phong thư đề: “Gửi ngài Sherlock Holmes”. Anh bạn tôi mở phong bì và cả ba chúng tôi cùng đọc lá thư. Nó được viết lúc nửa đêm hôm qua với nội dung như sau:

ÔNG SHERLOCK HOLMES THÂN MẾN!

Ông hành động rất khéo léo, ông đã lừa được tôi. Tôi không hề nghi ngờ gì trước khi xảy ra vụ báo động cháy. Nhưng sau đó, lúc tôi phát hiện ra mình đã tự để lộ chân tướng, tôi bắt đầu suy ngẫm. Tôi được nghe cảnh báo về ông từ nhiều tháng trước. Người ta nói rằng nếu nhà vua thuê một thám tử thì người đó hẳn là ông. Và tôi cũng có địa chỉ của ông. Vậy mà ông vẫn khiến tôi phải để lộ ra điều ông muốn biết. Thế nhưng tôi vẫn khó lòng mà nghĩ xấu về ông mục sư già tử tế và dễ mến ngay cả khi đã bắt đầu nghi ngờ. Nhưng ông biết đấy, tôi được tôi luyện trong nghề diễn. Giả trai không phải việc xa lạ với tôi. Tôi vẫn thường dùng cách này để được sống thoải mái. Tôi đã nhờ John, người xà ích, canh chừng ông khi tôi lên lầu, mặc bộ quần áo dạo phố như tôi vẫn gọi, rồi chạy xuống vừa kịp lúc ông vừa đi khỏi. Thế rồi, tôi đi theo đến tận cửa nhà ông và nhờ đó biết chắc rằng mình chính là đối tượng theo dõi của thám tử Sherlock Holmes trứ danh. Sau đó, tôi đã hơi bất cẩn khi lên tiếng chào ông rồi tới khu Thánh Điện gặp chồng mình.

Cả hai chúng tôi đều cho rằng một khi bị đối thủ ghê gớm như ông theo đuổi, tốt nhất chúng tôi nên ra đi, vì thế khi quay lại vào sáng mai, ông sẽ không còn thấy tôi nữa. Về phần tấm hình, thân chủ của ông có thể yên tâm. Tôi đang yêu và được yêu bởi một người tốt hơn ông ta. Nhà vua có thể làm điều gì ông ta muốn và cái người bị ông ta đối xử vô cùng bất công này sẽ không hề ngăn trở. Tôi giữ tấm hình chỉ để bảo vệ mình, và để có một món vũ khí tự vệ trước bất kì biện pháp nào mà ông ta có thể thi hành trong tương lai. Tôi để lại một tấm hình ông ta có thể muốn giữ.

Xin chân thành chào ông,

IRENE NORTON, nhũ danh ADLER

“Thật là một phụ nữ tuyệt vời! Ôi, thật là phi thường!” Nhà vua xứ Bohemia kêu lên khi cả ba chúng tôi đọc xong bức thư. “Ta chẳng đã nói với ông là cô ta rất lanh lợi và cương quyết sao? Chẳng phải cô ta được sinh ra để làm một hoàng hậu tuyệt vời sao? Thật đáng tiếc khi cô ta không cùng đẳng cấp với ta.”

“Theo những gì tôi quan sát từ người phụ nữ này, có vẻ như cô ta ở một đẳng cấp rất khác bệ hạ thật”, Holmes lạnh nhạt đáp. “Tôi rất tiếc vì không thể kết thúc nhiệm vụ thành công hơn.”

“Ngược lại đấy, quý ông thân mến ạ”, nhà vua kêu to, “không gì có thể thành công hơn. Ta biết lời nói của cô ta chắc như đinh đóng cột. Giờ đây, tấm hình đã an toàn như thể nó đã bị thiêu.”

“Tôi rất mừng khi nghe bệ hạ nói thế.”

“Ta mang ơn ông hết sức. Xin vui lòng cho biết ta có thể đền ơn ông bằng cách nào. Chiếc nhẫn này nhé?” Ông ta tháo chiếc nhẫn hình con rắn làm bằng ngọc lục bảo ra rồi đặt vào lòng bàn tay.

“Bệ hạ có một thứ mà tôi đánh giá cao hơn”, Holmes nói.

“Mời ông cứ nói.”

“Tấm hình này đây!”

Nhà vua kinh ngạc nhìn chằm chằm vào Holmes. “Tấm hình của Irene Adler sao?” Ông ta kêu lên. “Dĩ nhiên rồi, nếu ông thích.”

“Xin cảm ơn bệ hạ. Vì chẳng còn gì để làm trong vụ này, tôi xin trân trọng kính chúc bệ hạ một buổi sáng tốt lành.” Anh cúi chào rồi quay lưng đi, không buồn để ý đến bàn tay nhà vua đang chìa ra, và lên đường về nhà cùng tôi.

Và đây là câu chuyện về vụ tai tiếng vô cùng nghiêm trọng, đe dọa sẽ ảnh hưởng đến vương quốc Bohemia và kế hoạch tuyệt vời nhất của Holmes bị tài trí của một phụ nữ đánh bại. Trước đây, anh thường chế nhạo trí thông minh của phái nữ, nhưng dạo gần đây tôi không còn nghe anh nói thế nữa. Và mỗi khi nói tới Irene Adler, hoặc đề cập tới tấm hình của cô, anh luôn dùng danh hiệu đầy kính trọng: Người phụ nữ ấy.

HỘI TÓC ĐỎ
(The Red Headed League, 1891)

Vào một ngày mùa thu năm ngoái, tôi đến gặp Holmes theo yêu cầu của anh và thấy anh đang say sưa trò chuyện với một người đàn ông lớn tuổi, đậm người, có bộ mặt hồng hào và mái tóc đỏ như lửa. Tôi xin lỗi về sự đường đột của mình và sắp bước ra thì bất ngờ Holmes kéo tôi lại và đóng cánh cửa sau lưng tôi. “Anh đến thật đúng lúc, Watson thân mến”, anh nói với vẻ chân thành.

“Tôi ngại là anh đang bận.”

“Đúng vậy, tôi đang rất bận là khác.”

“Vậy tôi có thể đợi ở phòng kế bên.”

“Không cần đâu. Thưa ông Wilson, người này là cộng sự và cũng là trợ thủ của tôi trong nhiều vụ án thành công nhất, và tôi tin anh ta cũng sẽ rất hữu ích trong vụ việc của ông.”

Người đàn ông hơi nhổm người dậy khỏi chiếc ghế, khẽ cúi đầu chào với vẻ dò hỏi thoáng xuất hiện qua cái liếc từ đôi mắt ti hí giữa những bọng mỡ.

“Mời anh ngồi”, Holmes nói đoạn buông người trở lại chiếc ghế bành của mình và chụm các đầu ngón tay vào nhau, một thói quen cố hữu mỗi khi anh đang suy xét điều gì. “Watson thân mến, tôi biết anh và tôi có chung niềm ham thích tất cả những gì kì quái, những gì trái ngược với các quy tắc và thói quen buồn tẻ của cuộc sống hằng ngày. Sự hứng thú ấy tỏ rõ qua lòng nhiệt tình đã thúc đẩy anh ghi chép lại và phần nào thêm mắm dặm muối cho câu chuyện về những cuộc phiêu lưu nho nhỏ của tôi; mong anh lượng thứ cho những điều tôi vừa nói.”

“Đối với tôi thì những vụ án của anh quả thật hấp dẫn”, tôi nhận xét.

“Anh còn nhớ không, ngay trước khi chúng ta xem xét vụ việc cực kì đơn giản mà cô Mary Sutherland[78] kể lại, tôi đã lưu ý rằng muốn gặp những hiện tượng lạ lùng và những sự kết hợp bất thường thì chúng ta phải tìm trong đời thực vốn luôn chứa đựng nhiều hành động mạo hiểm vượt xa cả trí tưởng tượng.”

“Một nhận định mà tôi có quyền nghi ngờ.”

“Anh có quyền nghi ngờ, nhưng dù sao thì anh cũng phải đồng ý với quan điểm của tôi, vì nếu không thì tôi sẽ cho anh thấy lần lượt từng bằng chứng một cho đến khi nào lí lẽ của anh bị chúng đè bẹp và phải thừa nhận rằng tôi đúng, ông Jabez Wilson đây đã có lòng tốt ghé thăm tôi sáng nay và kể một câu chuyện có vẻ là kì quặc nhất mà tôi từng được nghe. Anh đã từng nghe tôi nói rằng những sự việc lạ lùng và độc đáo nhất lại thường không dính đến những vụ án hình sự lớn mà là những vụ nhỏ đến nỗi đôi khi ta ngờ như còn chưa cấu thành tội phạm. Theo những gì tôi đã nghe thì thật khó nói vụ này có phải là một vụ án hình sự hay không, nhưng diễn biến các sự việc thì chắc chắn là thuộc loại lạ thường nhất mà tôi đã được nghe. Thưa ông Wilson, có lẽ xin ông vui lòng kể lại câu chuyện của mình. Tôi yêu cầu như thế không phải chỉ vì bạn tôi, bác sĩ Watson chưa được nghe câu chuyện từ đầu mà còn vì bản chất ki lạ của nó khiến cho tôi nóng lòng muốn được nghe ông kể lại từng chi tiết. Theo thói quen, khi tôi nghe kể về một số dấu hiệu nhỏ nhặt trong diễn biến sự việc, tôi có thể tự phán đoán qua hàng ngàn vụ tương tự trong trí nhớ. Theo những gì tôi biết tới giờ, tôi buộc phải thú nhận rằng các sự kiện của vụ này là độc nhất vô nhị.”

Vị thân chủ béo tốt ưỡn ngực với vẻ hơi tự hào và rút từ túi áo choàng một tờ báo lem luốc và nhàu nhĩ. Trong lúc ông ta nhìn liếc xuống cột rao vặt, đầu chúi về phía trước và trải tờ báo trên đầu gối, tôi chăm chú nhìn và cố nhận định các đặc điểm toát ra từ cách ăn mặc hoặc ngoại hình của ông ta theo cách của Holmes.

Tuy nhiên, tôi cũng không thu được gì nhiều cho lắm qua quan sát của mình. Vị khách của chúng tôi có đủ mọi đặc điểm của một ông chủ cửa tiệm bình thường ở Anh quốc: béo phì, phô trương và chậm chạp, ông ta mặc quần màu xám sọc carô đen trắng rộng lùng thùng, một cái áo choàng dài tới gối màu đen không sạch sẽ gì mấy, không cài khuy ở phía trước, áo gilet màu xám xịt với sợi dây đeo đồng hồ kiểu Albert bằng đồng thau nặng trịch có xâu một mảnh kim loại đục lỗ hình vuông như một vật trang trí. Một cái mũ chóp cao đã sờn và một áo khoác ngoài màu nâu bạc phếch với cái cổ nhung nhăn nheo nằm vắt trên chiếc ghế bên cạnh. Nhìn chung, theo cách nhìn của tôi, dường như chẳng có gì đáng chú ý ở con người đó ngoại trừ mái tóc đỏ rực của ông ta cùng vẻ mặt hết sức thất vọng và bất mãn.

Đôi mắt lanh lợi của Holmes bắt gặp sự chăm chú của tôi, anh lắc đầu cười khi nhìn thấy ánh mắt dò hỏi của tôi. “Ngoài những bằng chứng rõ ràng là ông ta đã từng lao động chân tay một thời gian, có dùng thuốc lá bột, là thành viên của hội Tam Điểm, từng sống ở Trung Hoa và gần đây có viết lách khá nhiều, thì tôi không còn suy luận thêm được gì nữa.”

Ông Jabez Wilson giật nẩy mình trên ghế, ngón tay trỏ vẫn đặt trên tờ báo nhưng hai mắt thì nhìn Holmes.

“Lạy Chúa tôi, bằng cách nào mà ông biết được tất cả những chuyện ấy hả ông Holmes?” Ông ta hỏi. “Chẳng hạn như, làm thế nào mà ông biết được tôi đã từng lao động chân tay? Một sự thật không thể chối cãi, công việc đầu tiên của tôi là thợ đóng tàu.”

“Hai bàn tay của ông, thưa ông. Bàn tay phải của ông hơi lớn hơn bàn tay trái. Ông đã từng làm việc nhiều bằng bàn tay phải do vậy các cơ của bàn tay phải phát triển nhiều hơn.”

“Được, thế còn chuyện hút thuốc lá bột, và chuyện hội Tam Điểm nữa?”

“Tôi không có ý xúc phạm đến trí thông minh của ông khi tiết lộ cách suy luận của mình, đặc biệt là vì bất kể những quy định nghiêm ngặt của hội, ông vẫn đeo ghim cài cà vạt mang biểu tượng compa và thước góc.”

“À, dĩ nhiên rồi, tôi quên đi mất. Nhưng còn chuyện viết lách?”

“Tôi còn biết suy ra điều gì khác từ cổ tay áo bên phải bóng loáng khoảng năm inch còn bên tay trái thì có một mảng mòn nhẵn gần phía khuỷu tay chỗ ông tì lên bàn?”

“Hay thật, còn chuyện sống ở Trung Hoa?”

“Hình xăm con cá ngay phía trên cổ tay phải chỉ có thể xăm tại Trung Hoa. Tôi đã tiến hành một nghiên cứu nhỏ về các hình xăm và thậm chí còn đóng góp một bài viết về đề tài này nữa. Bí quyết xăm màu hồng nhạt cho các vảy cá này là đặc trưng của Trung Hoa. Thêm vào đó, khi tôi nhìn thấy một đồng xu Trung Hoa treo ở dây đeo đồng hồ của ông thì vấn đề lại càng đơn giản hơn.”

Ông Jabez Wilson cười rũ rượi. “Ôi chao!” Ông ta nói. “Lúc đầu tôi cứ tưởng là ông tài giỏi lắm, nhưng giờ thì tôi thấy rằng cũng chẳng có gì đặc biệt.”

“Watson này, tôi bắt đầu cho rằng”, Holmes nói, “tôi đã mắc sai lầm khi giải thích. Omne ignotum pro magnifico.[79] Anh biết đấy, và danh tiếng khiêm tốn của tôi sẽ bị sụp đổ hoàn toàn nếu tôi quá thật thà. Ông đã tìm ra mẩu rao vặt chưa, ông Wilson?”

“Vâng, tôi đã tìm thấy nó”, ông ta trả lời, ngón tay to mập hồng hào đặt ở phân nửa cột báo. “Nó đây. Đây là nguồn cơn của mọi câu chuyện. Xin ông tự đọc đi.”

Tôi đón lấy tờ báo từ ông ta và đọc mẩu rao vặt:

GỬI HỘI TÓC ĐỎ

Theo chúc thư của ông Ezekiah Hopkins, hạt Lebanon, Pennsylvania, Hoa Kì, hiện còn trống một vị trí dành cho thành viên của hội với mức lương là 4 bảng Anh mỗi tuần, và chỉ yêu cầu làm một vài việc vặt cho có. Mọi nam giới tóc đỏ có thể chất và tinh thần khỏe mạnh, trên hai mươi mốt tuổi đều đủ điều kiện ứng tuyển. Đề nghị các ứng viên đích thân đến dự tuyển vào thứ hai, lúc 11 giờ, gặp ông Duncan Ross tại các văn phòng của hội, số 7 hẻm Pope’s Court, phố Fleet.

“Chuyện kì quái này có ý gì cơ chứ?” Tôi buột miệng kêu lên sau khi đã đọc hai lần cái thông báo lạ đời này.

Holmes cười tủm tỉm và ngọ nguậy người trong ghế, như thường lệ mỗi khi phấn chấn. “Hơi khác thường, có phải không?” Anh nói. “Và giờ thì, thưa ông Wilson, xin ông hãy nói lại từ đầu và kể cho chúng tôi biết tất cả về ông, gia đình ông và về tác động của mẩu rao vặt này đối với tài sản của ông. Trước hết anh hãy ghi lại tên của tờ báo và ngày phát hành, bác sĩ ạ.”

“Đó là tờ Morning Chronicle ra ngày 27 tháng 4 năm 1890. Chỉ mới hai tháng trước.”

“Rất tốt. Nào, xin mời ông Wilson?”

“Đấy, như tôi vừa kể cho ông nghe, ông Sherlock Holmes”, ông Jabez Wilson nói trong khi lau trán. “Tôi có một hiệu cầm đồ nhỏ ở quảng trường Coburg, gần khu City[80]. Việc làm ăn chẳng to tát gì cho lắm và mấy năm nay nó chỉ giúp tôi vừa đủ sống. Trước đây tôi còn có thể thuê hai người phụ tá nhưng giờ chỉ còn có một; và tôi cũng không có đủ công việc để có tiền trả lương cho anh ta nhưng anh ta lại sẵn sàng chỉ nhận phân nửa lương để học nghề.”

“Anh chàng trẻ tuổi nhiệt tình ấy tên gì?” Sherlock Holmes hỏi.

“Tên anh ta là Vincent Spaulding, và anh ta không còn trẻ cho lắm. Cũng khó mà xác định được tuổi của anh ta. Đó quả là một người phụ tá rất tháo vát, ông Holmes ạ, tôi biết khả năng của anh ta còn hơn thế và anh ta có thể kiếm được gấp đôi số tiền mà tôi có thể trả. Nhưng xét cho cùng thì nếu anh ta đã hài lòng thì tại sao tôi lại phải nhồi cái ý nghĩ ấy vào đầu anh ta chứ?”

“Đúng vậy, cần gì phải thế? Có vẻ như ông là người vô cùng may mắn khi có được một employé[81] chấp nhận mức lương dưới giá thị trường. Khó mà tìm được nhân công như vậy vào thời buổi này. Theo tôi thấy thì người phụ tá của ông không đặc biệt bằng mẩu rao vặt.”

“Ồ, anh ta cũng có khiếm khuyết đấy”, ông Wilson nói. “Chẳng có ai say mê nhiếp ảnh như anh ta. Lẽ ra nên trau dồi trí tuệ thì anh ta lại cứ bấm máy ảnh tanh tách rồi chui xuống hầm như một con thỏ lẩn vào hang để rửa ảnh. Đó là khuyết điểm lớn nhất của anh ta, nhưng nhìn chung thì anh ta là một nhân viên tốt. Không có thói tật nào cả.”

“Tôi đoán là anh ta hẳn vẫn còn làm việc với ông?”

“Vâng, đúng vậy. Anh ta và một cô bé mười bốn tuổi làm công việc nấu nướng và dọn dẹp nhà cửa - chỉ có bấy nhiêu người trong nhà vì tôi góa vợ và gia đình cũng không còn ai khác. Chúng tôi sống rất bình lặng, thưa ông, cả ba người; chúng tôi không làm gì ngoài việc giữ một mái nhà che nắng mưa và đủ tiền để thanh toán các khoản chi tiêu. Việc đầu tiên làm xáo trộn cuộc sống của chúng tôi là mẩu rao vặt đó. Cũng vào đúng ngày này cách đây tám tuần, Spaulding đi vào văn phòng, tay cầm chính tờ báo này và nói: ‘Ông Wilson này, tôi ước giá mà Chúa tạo ra tôi là một người tóc đỏ.’

‘Tại sao?’ Tôi hỏi.

‘Còn sao nữa’, anh ta đáp, ‘đây là một chỗ trống ở hội Tóc Đỏ. Nó đáng giá một gia tài nho nhỏ đối với bất cứ ai được chọn và tôi cho là không có bao nhiêu người tóc đỏ để ngồi vào vị trí đó, vì thế nên mấy người được ủy quyền thực hiện chúc thư đang bí không biết làm gì với số tiền. Giá mà tóc tôi đổi màu được thì cái cũi xinh xắn[82] đó sẽ dành để tôi bước vào.’

‘Sao, chuyện gì thế?’ Tôi hỏi. Như ông thấy, thưa ông Holmes, tôi là một người chỉ quen ru rú ở nhà và vì công việc của tôi cứ tự nó tìm đến chứ tôi không phải ra ngoài để tìm kiếm, có khi suốt mấy tuần liền tôi chẳng hề bước chân ra khỏi cửa. Vì vậy nên tôi không biết rõ lắm những gì đang xảy ra ở bên ngoài và tôi rất vui mỗi khi được thông báo tin tức mới.

‘Đã bao giờ ông nghe nói về hội Tóc Đỏ chưa?’ Anh ta hỏi, mắt mở to.

‘Chưa hề.’

‘Sao lại thế, tôi ngạc nhiên đấy, vì ông đủ tư cách để nộp đơn vào một trong những chỗ làm đó.’

‘Lương trả cho những công việc đó là bao nhiêu?’ Tôi hỏi.

‘Ồ, chỉ hai trăm bảng một năm thôi, nhưng công việc thì nhẹ nhàng và lại không ảnh hưởng nhiều đến những việc làm khác của mình.’

Thế đấy, các ông có thể dễ dàng hiểu được là tôi đã vểnh tai lên khi nghe kể về điều đó, vì mấy năm gần đây công việc của tôi không được tốt cho lắm, và thêm được hai trăm bảng thì tốt biết chừng nào.

‘Anh hãy kể hết cho tôi nghe về công việc đó đi’, tôi nói.

‘Thế này’, anh ta nói lúc đưa cho tôi tờ rao vặt, ‘ông có thể thấy rõ là Hội đang tuyển nhân viên và có cả địa chỉ liên lạc để hỏi thông tin cụ thể. Theo như tôi biết thì hội này được sáng lập bởi một triệu phú người Mỹ, ông Ezekiah Hopkins, một người có tính tình rất lập dị. Bản thân ông ta cũng có tóc đỏ và ông ta có cảm tình với tất cả những người tóc đỏ; vì thế trước khi chết, ông ta đã để lại khối gia sản khổng lồ cho những người được ủy quyền với chỉ thị là sử dụng tiền lời vào việc tạo ra các việc làm nhàn nhã cho những người tóc đỏ. Theo những gì tôi nghe được thì đó là một món tiền lương hậu hĩnh mà ông không phải làm việc nhiều.’

‘Nhưng’, tôi nói, ‘sẽ có đến hàng triệu người tóc đỏ muốn nộp đơn.’

‘Không nhiều như ông nghĩ đâu’, anh ta trả lời. ‘Ông sẽ thấy thật ra thì công việc này dành riêng cho những người sống ở London và chỉ những người trưởng thành thôi, ông người Mỹ đấy vốn khởi nghiệp ở London khi còn trẻ và muốn thực hiện một nghĩa cử tốt đẹp cho thành phố thân quen này. Thêm nữa, tôi còn nghe nói là những người có tóc màu đỏ nhạt, đỏ sậm, hay bất cứ màu đỏ nào khác cũng không được xét mà phải là màu đỏ sáng, thật sự rực rỡ như màu lửa kia. Giờ thì, nếu ông muốn nộp đơn, ông Wilson ạ, ông chỉ cần đến đó; nhưng chắc là cũng không đáng để ông phải đi chỉ vì vài trăm bảng đâu nhỉ.’

Đấy, đúng như các ông thấy, màu tóc của tôi quả là sáng và đỏ rực, vì thế nếu quả thật có một cuộc thi như thế thì tôi cũng có cơ may như bất cứ ai khác. Vincent Spaulding dường như có vẻ hiểu rõ về vấn đề này nên tôi nghĩ có thể là anh ta sẽ giúp đỡ được cho mình, thế là tôi bảo anh ta đóng cửa tiệm ngày hôm đó và đi ngay với tôi. Anh ta cũng muốn nghỉ một ngày, thế là chúng tôi ngừng công việc lại và đi đến địa chỉ được ghi trong mẩu rao vặt.

Tôi chẳng bao giờ mong muốn nhìn lại quang cảnh đó nữa, ông Holmes ạ. Từ khắp các phương bắc, nam, đông và tây, người nào có sắc đỏ trên mái tóc đều lặn lội lên thành phố do tác động của mẩu rao vặt. Phố Fleet chật cứng những người tóc đỏ và hẻm Pope’s Court thì giống như một chiếc xe đẩy chở cam của người bán hoa quả. Tôi không hề nghĩ rằng trong cả nước lại có nhiều người tóc đỏ như số người đã tập trung tại đây chỉ vì mẩu rao vặt kia. Tóc của họ có đủ sắc độ - vàng rơm, vàng chanh, cam, đỏ ngói, đỏ lông chó xù Ireland, đỏ bầm, đỏ đất sét; thế nhưng, đúng như lời của Spaulding, quả là không có nhiều người thực sự có được màu đỏ lửa chói lọi. Khi trông thấy số lượng người đông đảo đang đứng đợi, tôi đã thất vọng muốn bỏ cuộc, nhưng Spaulding không chịu. Tôi không thể tưởng nổi anh ta làm thế nào mà xô đẩy, kéo và chen lấn cho đến khi lôi được tôi qua đám đông, đến được các bậc thềm dẫn vào văn phòng. Trên cầu thang đã có hai hàng người, một số thì đi lên với niềm hi vọng, còn một số khác thì chán nản quay trở ra; nhưng chúng tôi vẫn lấy hết sức chen vào và chẳng mấy chốc đã có mặt trong văn phòng.”

“Kinh nghiệm của ông thật là thú vị”, Holmes nhận xét khi thân chủ của anh dừng lời và hít một nhúm thuốc lá bột to tướng để nhớ lại. “Xin hãy tiếp tục câu chuyện rất hấp dẫn của ông.”

“Trong văn phòng không có gì ngoại trừ hai chiếc ghế gỗ và một cái bàn bằng gỗ thông, ngồi phía sau bàn là một người đàn ông thấp lùn với mái tóc thậm chí còn đỏ hơn cả màu tóc của tôi. Ông ta nói vài lời với từng ứng cử viên khi bước lại gần họ, và luôn cố bới ra vài nhược điểm để đánh trượt. Xét cho cùng thì được ngồi vào vị trí này cũng chẳng dễ dàng gì. Tuy nhiên, khi đến lượt chúng tôi thì cái ông nhỏ con lại có vẻ thích tôi hơn tất cả các ứng cử viên khác, và ông ta đóng cửa lại khi chúng tôi bước vào để có thể nói chuyện riêng.

‘Đây là ông Jabez Wilson’, người phụ tá của tôi giới thiệu, ‘và ông ta muốn dự tuyển vào vị trí còn trống của hội.’

‘Và ông ta thật là thích hợp với vị trí ấy’, người đó trả lời. ‘Ông ta đáp ứng được mọi yêu cầu. Tôi không tài nào nhớ được là mình từng nhìn thấy một mái tóc nào hoàn hảo đến thế.’ Ông ta lùi ra sau một bước, nghiêng đầu sang một bên và nhìn chăm chăm vào tóc tôi cho đến khi tôi phát ngượng. Rồi đột nhiên ông ta lao tới, siết chặt tay tôi và nồng nhiệt chúc mừng tôi đã trúng tuyển.

‘Nếu mà còn phân vân chưa quyết thì quả thật là không công bằng’, ông ta nói. ‘Tuy nhiên, chắc là ông sẽ thông cảm nếu tôi tiến hành một biện pháp đề phòng’. Vừa nói xong ông ta đã túm lấy tóc tôi bằng cả hai tay và giật mạnh cho đến khi tôi phải kêu lên vì đau. ‘Ông đã ứa nước mắt’, ông ta nhận xét khi buông tôi ra. ‘Tôi đã thấy mọi thứ đều là thật nhưng chúng tôi phải cẩn thận vì từng bị lừa hai lần, một lần là tóc giả và lần kia thì là tóc nhuộm. Tôi có thể kể ông nghe hàng đống chuyện về sáp phủ dây giày mà sau khi nghe xong ông sẽ thấy chán ngán bản tính của con người’. Ông ta bước lại gần cửa sổ, thò đầu ra và lấy hết sức hét to để thông báo là đã tìm được ứng viên thích hợp cho công việc. Tiếng phàn nàn thất vọng vang lên từ bên dưới và đám đông lũ lượt bỏ đi theo đủ mọi hướng cho đến khi chẳng còn nhìn thấy người tóc đỏ nào khác ngoại trừ tôi và ông quản lí.

‘Tên tôi là’, ông ta nói, ‘Duncan Ross và tôi là một trong những người được hưởng tiền trợ cấp từ quỹ do nhà hảo tâm của chúng ta để lại. Ông đã kết hôn rồi chứ, thưa ông Wilson? Ông có gia đình chứ?’

Tôi trả lời là tôi không có.

Mặt ông ta sầm xuống ngay tức thì.

‘Than ôi!’ Ông ta nói với vẻ nghiêm trọng, ‘đây là một vấn đề rất quan trọng! Tôi rất tiếc khi nghe ông nói thế. Tiền quỹ tất nhiên là để dành cho việc truyền bá, mở rộng và duy trì hội Tóc Đỏ. Thật vô cùng đáng tiếc là ông lại sống độc thân.’

Nghe đến đó, mặt tôi nghệt ra, ông Holmes ạ, vì tôi nghĩ rằng rốt cuộc thì mình lại vuột mất công việc này; nhưng sau khi suy nghĩ lại trong vài phút, ông ta lại nói là việc này cũng ổn thỏa.

‘Nếu là một trường hợp khác’, ông ta nói, ‘thì chắc chắn chúng tôi phải từ chối, nhưng chúng tôi phải chiếu cố đến một người có mái tóc quá đặc biệt như ông. Khi nào thì ông có thể bắt đầu công việc mới?’

‘Vâng, cũng có đôi chút khó xử vì tôi đã có một công việc kinh doanh’, tôi đáp.

‘Ồ, ông không phải lo về việc ấy đâu, ông Wilson ạ!’ Vincent Spaulding xen vào. ‘Tôi có thể coi sóc cửa tiệm cho ông.’

‘Giờ giấc làm việc ra sao nhỉ?’ Tôi hỏi.

‘Từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều.’

Vì công việc ở tiệm cầm đồ chủ yếu là vào buổi chiều, ông Holmes ạ, đặc biệt là vào chiều thứ năm và thứ sáu, ngay trước ngày lĩnh lương; vậy là nó rất thuận tiện cho tôi kiếm thêm một chút vào buổi sáng. Bên cạnh đó, tôi biết rằng người phụ tá của mình có năng lực và anh ta sẽ xử lí ổn thỏa nếu có vấn đề gì xảy ra.

‘Giờ đó rất phù hợp với tôi’, tôi nói. ‘Thế tiền lương thì sao?’

‘Là 4 bảng mỗi tuần.’

‘Còn công việc?’

‘Công việc hầu như chẳng phải làm gì.’

‘Ý ông là thế nào khi nói rằng chẳng phải làm gì?’

‘Thế này, ông luôn phải có mặt trong văn phòng, hay ít ra là trong tòa nhà này. Nếu ông bỏ đi thì sẽ bị mất việc vĩnh viễn. Di chúc đã ghi rất rõ về điểm này. Nếu ông rời ra khỏi văn phòng thì xem như đã không tuân thủ các điều kiện.’

‘Chỉ có bốn giờ mỗi ngày thôi, tôi sẽ không nghĩ đến chuyện bỏ ra ngoài đâu’, tôi nói.

‘Không chấp nhận bất cứ lí do nào’, ông Duncan Ross nói, ‘cả ốm đau lẫn bận rộn công việc hay vì bất cứ việc gì khác, ông phải có mặt ở văn phòng hoặc là mất việc.’

‘Còn công việc thì sao?’

‘Là chép lại cuốn Encyclopaedia Britannica. Tập đầu tiên của bộ bách khoa đó nằm trong tủ, ông phải tự lo mực, bút và giấy thấm nhưng chúng tôi sẽ cung cấp cho ông cái bàn này và ghế. Liệu ngày mai ông đã sẵn sàng làm việc được chưa?’

‘Chắc chắn là được’, tôi đáp.

‘Thế thì xin tạm biệt, ông Jabez Wilson, và một lần nữa xin chúc mừng ông đã may mắn có được vị trí quan trọng này.’ Ông ta cúi đầu chào tiễn tôi ra khỏi văn phòng và tôi về nhà cùng với người phụ tá, không biết nên nói gì hay làm gì, tôi hết sức vui mừng với vận may của chính mình.

Thế rồi, suốt cả ngày hôm đó tôi cứ suy nghĩ mãi về chuyện này, đến tối thì tôi lại xuống tinh thần; tôi đã tự thuyết phục mình là toàn bộ vụ việc này chắc hẳn phải là một trò chơi khăm hay lừa gạt, dù mục đích của nó có thể là gì đi nữa thì tôi vẫn chưa hình dung ra. Có vẻ như khó mà tin được là có ai đó đã lập ra một di chúc như thế, hoặc khó có thể tin nổi họ sẽ trả một số tiền như vậy cho một công việc đơn giản là chép lại cuốn Encyclopaedia Britannica. Vincent Spaulding làm đủ mọi trò để giúp tôi vui lên, nhưng đến khi đi ngủ thì tôi đã thuyết phục mình nên rút ra khỏi vụ này. Tuy nhiên, đến sáng thì tôi lại quyết định dù sao cũng nên nhìn qua để xem sự thể ra sao, thế là tôi mua một bình mực một xu, một cây bút lông ngỗng và bảy xấp giấy viết, sau đó tôi đi đến hẻm Pope’s Court.

Và, tôi rất đỗi ngạc nhiên và vui sướng khi nhận thấy mọi thứ đều rất thật. Cái bàn đã được dọn sẵn cho tôi và ông Duncan Ross đã có mặt ở đó để xem tôi đã chuẩn bị đầy đủ để làm việc hay chưa, ông ta nhìn tôi bắt đầu với mẫu tự A, rồi sau đó bỏ đi, nhưng thỉnh thoảng lại ghé qua để xem mọi việc có ổn hay không. Đến 2 giờ chiều thì ông ta chào tạm biệt, khen ngợi tôi về khối lượng công việc tôi đã làm, rồi khóa cửa văn phòng sau lưng tôi.

Công việc cứ tiếp tục ngày qua ngày, ông Holmes ạ. Đến ngày thứ bảy thì người quản lí bước vào và đặt xuống bàn bốn đồng sovereign tiền công tuần đó của tôi. Tuần kế tiếp cũng xảy ra như thế, và cả tuần tiếp theo nữa. Sáng sáng tôi có mặt lúc 10 giờ và chiều chiều lại ra về lúc 2 giờ. Dần dần ông Duncan Ross chỉ còn ghé đến một lần vào buổi sáng và rồi sau một thời gian thì ông ta cũng không còn đến nữa. Tuy thế, tất nhiên là tôi không bao giờ dám rời khỏi phòng một giây phút nào vì tôi không biết lúc nào ông ta có thể ghé qua, và vì công việc quả là rất tốt và rất phù hợp với tôi nên tôi không dám liều để mất nó.

Tám tuần trôi qua như thế và tôi đã chép được những từ Abbots rồi Archery, Armour, Architecture[83] và Attica, tôi đã hi vọng là với sự chuyên tâm thì chẳng mấy chốc mà tôi có thể bước sang những từ của mẫu tự B. Tôi cũng đã chi ra một món tiền để mua giấy và những gì tôi chép đã xếp gần đầy một ngăn kéo. Thế rồi, toàn bộ công việc bất ngờ kết thúc.”

“Kết thúc?”

“Phải, thưa ông. Mới sáng nay thôi. Tôi đến chỗ làm như mọi lần lúc 10 giờ sáng, thế nhưng cửa đóng và khóa kín, giữa cánh cửa có một miếng bìa cứng nhỏ được đóng bằng đinh mũ. Nó đây, ông có thể tự đọc.”

Ông ta đưa ra một miếng bìa cứng màu trắng kích thước cỡ một tờ giấy viết thư. Nội dung ghi như sau:

Hội Tóc Đỏ đã giải tán

Ngày 9 tháng 10 năm 1890

Sherlock Holmes và tôi xem xét mẩu thông báo ngắn ngủn đó và nhìn bộ mặt buồn thảm phía sau tờ giấy, cho đến khi khía cạnh hài hước của vấn đề nổi lên che khuất tất cả các lí do khác khiến cho cả hai chúng tôi cùng cười phá lên.

“Tôi không thấy bất cứ điều gì buồn cười trong chuyện này cả,” vị khách của chúng tôi nói to, mặt mũi đỏ bừng lên đến tận mái tóc đỏ như lửa của ông ta. “Nếu các ông không làm được chuyện gì hay ho hơn là cười nhạo tôi, thì tôi sẽ đi nhờ người khác.”

“Không, không”, Holmes kêu lên và đẩy ông ta ngồi trở lại chiếc ghế mà ông ta vừa từ đó nhổm nửa người lên. “Thật tình tôi không đời nào muốn bỏ qua vụ việc của ông. Nó bất thường một cách đặc biệt lí thú. Thế nhưng, nếu ông vui lòng bỏ qua, có điều gì đó hơi buồn cười trong đó. Xin vui lòng kể lại những gì ông đã làm khi nhìn thấy tấm bìa gắn trên cửa?”

“Tôi rất bối rối, ông ạ. Tôi không biết mình phải làm gì. Sau đó tôi ghé vào các văn phòng xung quanh đó nhưng có vẻ như không ai hay biết gì chuyện này. Cuối cùng, tôi đến gặp ông chủ nhà, một kế toán sống ở tầng một và hỏi xem ông ta có thể cho tôi biết chuyện gì đã xảy ra với hội Tóc Đỏ. Ông ta bảo là chưa bao giờ nghe nói về một cái hội nào như thế. Rồi tôi hỏi ông ta có biết ông Duncan Ross không, ông ta nói rằng ông ta chưa nghe cái tên đó bao giờ.

‘Thế này’, tôi nói, ‘cái ông ở nhà số 4 ấy mà.’

‘Sao, cái người tóc đỏ phải không?’

‘Vâng.’

‘Ồ’, ông ấy nói, ‘tên ông ta là William Morris. Đó là một luật sư sử dụng tạm căn phòng của tôi cho đến khi văn phòng mới của ông ta sẵn sàng để sử dụng. Ông ta vừa mới dời đi hôm qua.’

‘Tôi có thể tìm gặp ông ta ở đâu?’

‘À, tại văn phòng mới của ông ta. Ông ta có cho tôi địa chỉ. Phải, số 17 phố King Edward, gần thánh đường St. Paul.’

Thế là tôi đến đó, ông Holmes ạ, nhưng khi tôi đến địa chỉ đó thì hóa ra đó là một nhà máy sản xuất xương bánh chè nhân tạo, và cũng không ai trong đó từng nghe đến cái tên ông William Morris hay ông Duncan Ross.”

“Sau đó thì ông làm gì?” Holmes hỏi.

“Tôi trở về nhà ở quảng trường Saxe Coburg và hỏi ý kiến của người phụ tá. Thế nhưng anh ta cũng không có cách nào giúp tôi được. Anh ta chỉ bảo rằng nếu tôi chịu khó đợi thì có lẽ sẽ nhận được thư qua đường bưu điện. Nhưng cách đó cũng không hay cho lắm, thưa ông Holmes. Tôi không muốn ngồi yên chịu mất một chỗ làm tốt như thế, vì thế mà khi tôi nghe nói là ông sẵn lòng đưa lời khuyên cho những người tội nghiệp đang cần đến nó, tôi liền đến gặp ông.”

“Ông làm thế là rất khôn ngoan”, Holmes nói. “Trường hợp của ông rất là khác thường, và tôi sẽ lấy làm vui sướng được nghiên cứu nó. Từ những gì ông đã kể, tôi nghĩ hậu quả của nó có thể còn nghiêm trọng hơn vẻ bề ngoài khi ta mới nhìn qua.”

“Khá là nghiêm trọng đấy!” Ông Jabez Wilson nói. “Chứ sao, tôi đã mất đi bốn bảng mỗi tuần.”

“Về phần ông”, Holmes nhận xét, “tôi thấy ông không có điều gì đáng phàn nàn về cái hội lạ thường này. Ngược lại, theo như tôi hiểu, ông đã kiếm thêm hơn ba mươi bảng, đó là chưa kể đến chút kiến thức mà ông đã thu nhận được về từng đề mục nằm trong mẫu tự A. Họ chẳng lấy đi thứ gì của ông cả.”

“Không đâu, thưa ông. Nhưng tôi muốn biết về họ, họ là ai, và mục đích của họ là gì trong vụ chơi khăm tôi - nếu đó quả thật là một trò chơi khăm. Vụ này cũng khá tốn kém đối với họ vì họ đã chi ra những ba mươi hai bảng.”

“Chúng tôi sẽ cố gắng làm sáng tỏ những điểm này cho ông. Và, trước tiên xin hỏi một vài câu, thưa ông Wilson. Người phụ tá của ông chính là người đầu tiên làm cho ông chú ý đến mẩu rao vặt - anh ta đã ở với ông được bao lâu?”

“Đến lúc đó là khoảng một tháng.”

“Anh ta đã đến chỗ ông như thế nào?”

“Theo mục cần người.”

“Có phải anh ta là ứng viên duy nhất không?”

“Không phải, có khoảng hơn chục người.”

“Vậy tại sao ông lại chọn anh ta?”

“Vì anh ta khéo léo và hài lòng với tiền công rẻ.”

“Thực tế là chỉ phân nửa mức lương?”

“Đúng vậy.”

“Trông anh ta ra sao, cái anh chàng Vincent Spaulding ấy?”

“Thấp người, to khỏe, rất nhanh nhẹn, không có râu dù anh ta không dưới ba mươi. Có một vệt trắng trên trán do axít.”

Holmes ngồi nhổm dậy trên ghế với vẻ phấn khích thấy rõ. “Tôi cũng nghĩ như vậy”, anh nói tiếp. “Có bao giờ ông để ý thấy tai anh ta có lỗ để đeo khuyên tai không?”

“Có, thưa ông. Anh ta bảo tôi là một người Digan đã xỏ lỗ tai cho anh ta lúc còn nhỏ.”

“Hừm!” Holmes nói rồi chìm lắng trong suy tư. “Anh ta hãy còn ở chỗ ông chứ?”

“Ồ, vâng, thưa ông. Lúc tôi đi anh ta vẫn ở nhà.”

“Và công việc của ông vẫn được trông nom chu đáo trong khi ông vắng mặt chứ?”

“Không có gì đáng phàn nàn, thưa ông. Vào buổi sáng bao giờ cũng ít việc.”

“Thế là đủ, ông Wilson. Tôi sẽ rất sung sướng báo cho ông biết kết quả vụ này trong một hoặc hai ngày nữa. Hôm nay là thứ bảy và tôi hi vọng đến thứ hai chúng ta có thể đưa ra kết luận.”

“Này, Watson”, Holmes nói khi người khách đã ra về, “anh hiểu gì về chuyện này?”

“Tôi chẳng hiểu gì cả”, tôi thành thật trả lời. “Vụ này hết sức bí ẩn.”

“Theo lệ thường”, Holmes nói, “sự việc càng kì dị thì lại càng ít bí ẩn. Chính những vụ án bình thường, không có nét gì đặc biệt mới thật sự là khó hiểu, giống như một khuôn mặt tầm thường thì càng khó nhận diện. Nhưng tôi phải tiến hành thật nhanh vụ này.”

“Vậy, anh định làm gì?” Tôi hỏi.

“Hút thuốc”, anh trả lời. “Đây là một vấn đề cần tới ba tẩu thuốc, và xin anh đừng nói gì với tôi trong năm mươi phút.” Anh ngồi thu lu trên ghế, hai đầu gối gầy guộc nhô lên đến tận cái mũi diều hâu, mắt nhắm nghiền, cái tẩu bằng đất sét đen thò ra phía trước trông giống như cái mỏ của một loài chim kì lạ. Tôi ngỡ là anh đã ngủ thiếp đi và đến lượt mình, tôi cũng đang gà gật thì đột nhiên anh nhảy vọt ra khỏi ghế, vẻ như đã đi đến quyết định và đặt cái tẩu thuốc lên mặt lò sưởi. “Sarasate sẽ trình diễn ở nhà hát St. James chiều nay”, anh bảo. “Anh nghĩ sao hả Watson? Liệu các bệnh nhân có thể để anh yên vài giờ chứ?”

“Hôm nay tôi không phải làm gì cả. Công việc của tôi chẳng khi nào chiếm nhiều thời gian.”

“Thế thì đội mũ vào và đi thôi. Ta sẽ ra khu City trước và ăn trưa trên đường đi. Tôi thấy tờ chương trình thông báo là sẽ có nhiều tiết mục âm nhạc Đức vốn hợp với sở thích của tôi hơn là nhạc Ý hay Pháp. Loại nhạc này mang tính nội tâm và tôi đang muốn xem xét nội tâm đây. Lên đường thôi!”

Chúng tôi đi xe điện ngầm đến tận Aldersgate; rồi đi bộ một quãng ngắn đến quảng trường Saxe Coburg nơi xảy ra câu chuyện kì lạ mà chúng tôi đã được nghe kể lúc sáng nay. Đó là một khu vực nhỏ hẹp, tồi tàn có vẻ đã sa sút nhiều với bốn dãy nhà gạch hai tầng xám xịt trông ra một đám đất nhỏ có hàng rào, trong đó có một bãi cỏ dại um tùm và vài lùm nguyệt quế tàn úa đang chống chọi với bầu không khí khô và sặc sụa khói. Ba quả bóng mạ vàng và một tấm biển màu nâu với hàng chữ Jabez Wilson màu trắng gắn lên một căn nhà nằm ở góc đường cho biết đây là nơi mà vị thân chủ tóc đỏ của chúng tôi điều hành công việc. Sherlock Holmes dừng lại trước nhà, nghiêng đầu sang một bên quan sát kĩ càng bằng đôi mắt sáng quắc nheo lại. Rồi anh chậm rãi bước lên đầu phố và đi trở xuống góc đường trong khi vẫn chăm chú nhìn vào những ngôi nhà. Cuối cùng thì anh quay trở lại cửa tiệm cầm đồ và sau khi dùng gậy gõ mạnh lên vỉa hè hai hoặc ba lần thì anh đi tới gõ cửa. Lập tức một chàng trai trẻ mặt mũi sáng sủa, râu cạo nhẵn ra mở cửa, anh ta mời Holmes bước vào.

“Cảm ơn”, Holmes nói, “nhưng tôi chỉ muốn hỏi đường từ đây đến Strand.”

“Rẽ phải ở ngã tư thứ ba, đến ngã tư thứ tư thì quẹo trái”, người phụ tá nhanh chóng trả lời, rồi đóng cửa lại.

“Một gã tinh khôn đây”, Holmes nhận xét khi chúng tôi bước đi. “Theo đánh giá của tôi, hắn là người tinh ranh đứng vào hàng thứ tư ở London, còn về sự liều lĩnh thì tôi dám chắc là hắn phải đứng vào hàng thứ ba. Tôi có biết đôi chút về con người này.”

“Rõ là thế”, tôi nói, “người phụ tá của ông Wilson đóng một vai trò quan trọng trong bí ẩn của hội Tóc Đỏ. Tôi dám chắc là việc hỏi đường chỉ là cái cớ để anh nhìn mặt gã.”

“Không phải nhìn mặt hắn ta.”

“Thế thì cái gì?”

“Hai đầu gối quần của hắn.”

“Và anh đã nhìn thấy gì?”

“Điều mà tôi mong đợi.”

“Thế tại sao anh lại gõ lên lề đường?”

“Bác sĩ thân mến, giờ là lúc quan sát chứ không phải để nói chuyện. Chúng ta đang là những điệp viên trong lòng địch. Chúng ta đã biết đôi điều về quảng trường Saxe Coburg. Giờ hãy tìm hiểu có những gì phía sau nó.”

Con đường mà chúng tôi đến sau khi rẽ ngoặt lại ở góc khu quảng trường Saxe Coburg vắng lặng lại bày ra một sự tương phản to lớn như là mặt trước và sau của một bức tranh. Đó là một trong những nhánh giao thông chính nối khu City với khu vực phía bắc và phía tây. Lòng đường kín đặc bởi một dòng chuyển động khổng lồ đang chảy theo hai chiều vào và ra, còn lối đi bộ thì đen nghịt những đám khách bộ hành đang vội vã bước. Khó mà hình dung được con đường có những cửa hiệu đẹp đẽ và những tòa văn phòng uy nghi nơi chúng tôi đang nhìn thấy lại là mặt sau của cái quảng trưởng ảm đạm mà chúng tôi vừa mới rời khỏi.

“Để tôi xem nào”, Holmes nói khi đứng ở góc đường và nhìn dọc suốt con đường. “Tôi muốn ghi nhớ thứ tự những ngôi nhà ở đây. Hiểu biết chính xác về London là một thú vui của tôi. Đây là tiệm thuốc lá Mortimer, rồi sạp báo nhỏ, kế tiếp là chi nhánh Coburg của Nhà băng City & Suburban, một tiệm ăn chay và nhà kho của Công ty McFarlane. Chỗ đó dẫn chúng ta đến thẳng một khu nhà khác. Và giờ thì, bác sĩ ạ, chúng ta đã hoàn thành công việc, đến lúc vui vẻ một chút. Một miếng bánh sandwich và một cốc cà phê, rồi sau đó đi đến xứ sở vĩ cầm, nơi mọi thứ đều ngọt ngào, thanh tao và hài hòa, ở đó sẽ chẳng có ông khách tóc đỏ nào đến quấy rầy chúng ta với những câu đố hóc búa của họ.”

Bạn tôi là một người say mê âm nhạc, anh không chỉ chơi nhạc cụ rất giỏi mà còn có tài soạn nhạc không tầm thường. Suốt buổi chiều hôm đó anh ngồi ở hàng ghế gần sân khấu, chìm đắm trong niềm hạnh phúc trọn vẹn nhất, khẽ vẫy những ngón tay thon dài theo nhịp điệu, với khuôn mặt hơi mỉm cười và đôi mắt mơ màng khác một trời một vực với Holmes - kẻ đánh hơi tội phạm, Holmes là một chuyên gia hình sự bền bỉ, thông minh sắc sảo, luôn sẵn sàng ra tay. Trong tính cách khác thường của anh, bản chất hai mặt luân phiên bộc lộ, và tôi thường nghi tính chính xác cực độ cùng với sự sắc sảo tinh khôn của anh chính là phản ứng ngược của tâm trạng thi vị và thích suy tư đôi khi chiếm ưu thế trong con người anh. Những pha đảo chiều đưa anh đi từ trạng thái thiếu sinh khí sang mức tràn trề năng lượng, và tôi biết rất rõ, con người anh đáng gờm nhất là vào những thời điểm sau khi đã uể oải ngồi lì trên ghế bành giữa những khúc ngẫu hứng và những ấn bản chữ đen suốt nhiều ngày. Thế rồi, khao khát săn đuổi đột nhiên bừng lên trong anh và năng lực suy luận khác thường của anh tăng vọt lên thành trực giác, đến nỗi những ai vốn không quen với các phương thức của anh sẽ ngờ vực nhìn anh như một con người có hiểu biết phi phàm. Trong buổi chiều đó khi tôi nhìn anh đang tận hưởng âm nhạc trong nhà hát St. James, tôi cảm thấy những kẻ mà anh đã quyết tâm săn lùng sắp xui tận mạng rồi.

“Chắc là anh muốn quay về nhà phải không, bác sĩ?” Anh nhận xét, khi chúng tôi bước ra.

“Vâng, tôi cũng muốn về rồi.”

“Còn tôi thì lại có một số công việc cần làm, mất chừng vài giờ. Vụ quảng trường Coburg rất nghiêm trọng.”

“Sao lại nghiêm trọng?”

“Có kẻ đang suy tính một tội ác tầm cỡ. Tôi có lí do để tin tưởng là chúng ta sẽ có mặt kịp thời để ngăn chặn nó. Nhưng vì đêm nay là thứ bảy nên sự việc trở nên rắc rối hơn. Tôi sẽ cần đến sự hỗ trợ của anh vào đêm nay.”

“Lúc mấy giờ?”

“Khoảng 10 giờ là được.”

“Tôi sẽ có mặt ở phố Baker lúc 10 giờ.”

“Rất tốt. Tôi nói này, bác sĩ, có thể có đôi chút nguy hiểm đấy, vì thế hãy nhớ thủ sẵn khẩu súng lục của anh trong túi.” Anh vẫy tay, quay gót đi và trong chớp mắt đã biến mất giữa đám đông.

Tôi vẫn tin rằng mình không đến nỗi đần độn hơn những người khác, thế nhưng ý thức về sự ngu ngốc của mình cứ đè nặng lên tôi mỗi lần tiếp xúc với Sherlock Holmes. Tôi cũng nghe thấy những gì anh nghe, nhìn thấy những gì anh trông thấy, thế mà từ những gì anh nói ra thì hiển nhiên là anh đã thấy rõ không chỉ những gì đã xảy ra mà còn biết được điều gì sắp sửa xảy đến, trong khi đối với tôi thì toàn bộ sự việc hãy còn rối rắm và phi lí. Trên đường trở về nhà ở Kensington, tôi suy nghĩ mãi về toàn bộ sự việc, từ câu chuyện kì lạ về người tóc đỏ làm công việc sao chép bộ Encyclopaedia cho đến cuộc ghé thăm khu quảng trường Saxe Coburg và những lời cảnh báo mà anh đã nói khi giao nhiệm vụ cho tôi. Chuyến đi ban đêm này là gì, và tại sao tôi lại phải mang vũ khí? Chúng tôi sắp sửa đi đâu và sẽ làm gì? Tôi được Holmes gợi ý là gã phụ tá mặt mày nhẵn nhụi của ông chủ cửa hiệu cầm đồ là một kẻ ghê gớm - một kẻ có vai trò quan trọng trong trò chơi nguy hiểm này. Tôi cố gắng làm sáng tỏ vấn đề, nhưng đành phải bỏ cuộc trong tuyệt vọng và gạt nó sang một bên cho đến tận khi đêm tối sẽ đem lại một lời giải đáp.

Vào lúc 10 giờ kém 15 phút, tôi ra khỏi nhà, băng qua công viên, ngang qua phố Oxford rồi đến phố Baker. Hai cỗ xe ngựa hai bánh đã đậu sẵn ở cửa và tôi nghe thấy nhiều tiếng nói vọng ra từ trên nhà khi bước vào hành lang. Bước chân vào phòng, tôi trông thấy Holmes đang trò chuyện sôi nổi với hai người đàn ông, tôi nhận ra một trong hai người đó là viên cảnh sát Athelney Jones còn người kia thì cao gầy, bộ mặt buồn bã đội cái mũ bóng loáng và khoác áo choàng nặng trĩu oai vệ.

“Chà! Mọi người đã đến đông đủ rồi”, Holmes vừa nói vừa mở cúc chiếc áo khoác dạ ngắn rồi lấy chiếc roi ngựa từ trên giá xuống. “Watson này, chắc anh đã biết ông Jones ở Sở Cảnh sát London chứ? Xin phép giới thiệu với anh ông Merryweather, người sẽ đồng hành cùng chúng ta trong cuộc mạo hiểm đêm nay.”

“Ông thấy đấy, bác sĩ, chúng ta lại đi săn theo cặp.” Jones nói với vẻ tự đắc. “Ông bạn của chúng ta đây là một người tuyệt vời để bắt đầu cuộc săn. Tất cả những gì ông ta cần là một con chó già để giúp ông ta phát hiện con mồi.”

“Tôi hi vọng chúng ta không phải chỉ kiếm được có một con ngỗng trời vào cuối cuộc săn”, ông Merryweather rầu rĩ nhận xét.

“Ông có thể đặt hết lòng tin vào ông Holmes đây, thưa ông”, viên cảnh sát trịch thượng nói. “Ông ấy có riêng vài phương pháp nho nhỏ, mà, nếu như ông ấy không chấp nhất, thì tôi xin nói rằng những phương thức đó hơi quá lí thuyết và lập dị, tuy nhiên, ông ấy có tố chất của một thám tử. Cũng không quá lời nếu nói rằng trong một vài lần, ví dụ như vụ sát hại cậu cả nhà Sholto và kho báu Agra thì ông ấy gần như chính xác hơn lực lượng cảnh sát.”

“Ồ, ông Jones ạ, nếu ông đã nói thế thì ổn thôi”, người đàn ông lạ mặt nói xuôi theo. “Tuy vậy, tôi phải thú nhận là tôi đã thấy nhớ bộ bài. Hôm nay là tối thứ bảy đầu tiên trong suốt hai mươi bảy năm qua mà tôi không được chơi ván nào.”

“Tôi cho là ông sẽ nhận ra”, Sherlock Holmes nói, “là tối nay ông sẽ đặt một mức cược cao nhất mà từ trước đến giờ ông chưa bao giờ đặt, và ván bài tối nay sẽ hứng thú hơn nhiều. Vì phần ông, thưa ông Merryweather, món cược sẽ là ba mươi ngàn bảng; còn với ông Jones, đó là kẻ mà ông vẫn hằng mong ước sẽ tóm được”

“John Clay, tên giết người, trộm cắp, kẻ lưu hành tiền giả và giả mạo giấy tờ. Tuy hắn hãy còn trẻ, ông Merryweather ạ, nhưng đã là trùm trong nghề rồi, và tôi vẫn thích được tra còng vào tay hắn hơn bất kì tên tội phạm nào khác ở London. Hắn là một tay xuất chúng, cái gã trẻ John Clay ấy. Ông nội hắn là công tước, bản thân hắn thì đã từng học ở Eton và Oxford. Bộ óc của hắn cũng khéo léo như mấy ngón tay của hắn vậy, và dù cho chúng tôi đã từng phát hiện dấu vết của hắn ở khắp nơi nhưng vẫn chưa bao giờ biết được hắn đang ở đâu. Hắn vừa đào cửa khoét vách ở Scotland tuần trước thì tuần sau đã lại vận động quyên góp tiền để xây một trại mồ côi ở Cornwall. Tôi đã bám theo dấu vết của hắn suốt nhiều năm vậy mà vẫn chưa bao giờ tận mắt nhìn thấy hắn.”

“Tôi hi vọng là sẽ được hân hạnh giới thiệu hắn với ông tối nay. Tôi cũng từng gặp một, hai sự vụ nho nhỏ liên quan đến gã John Clay này và tôi đồng ý với ông rằng hắn quả là một cao thủ trong nghề. Bây giờ đã quá 10 giờ rồi, đã đến lúc chúng ta nên khởi hành. Nếu hai ông đi trên chiếc xe đầu tiên thì Watson và tôi sẽ đi theo trong chiếc xe còn lại.”

Sherlock Holmes không nói chuyện nhiều trong suốt chuyến đi, anh nằm ngả ra phía sau xe, miệng ngân nga những giai điệu đã nghe được lúc ban chiều. Xe ngựa đi qua một mê cung dài bất tận những con đường được thắp sáng bằng đèn khí đốt cho đến khi đi vào phố Farrington.

“Chúng ta sắp đến nơi rồi.” Bạn tôi nói. “Ông Merryweather là một giám đốc nhà băng, ông ta có lợi ích riêng dính dáng đến vụ này. Tôi nghĩ cũng nên có Jones đi cùng chúng ta. Hắn không phải người xấu tuy rằng về mặt chuyên môn thì đó là một tay khờ toàn diện. Hắn có một ưu điểm: gan dạ như một con chó bun và dai như đỉa một khi đã bám được vào đối tượng. Chúng ta đến nơi rồi, họ đang đợi ta.”

Chúng tôi ngừng xe ở đúng con phố đông đúc mà sáng nay chúng tôi đã đến. Những cỗ xe rời đi và với sự hướng dẫn của ông Merryweather, chúng tôi đi xuống một lối đi hẹp, qua một cửa phụ ông ta mở ra cho chúng tôi. Bên trong có một hành lang nhỏ, phía cuối là một cánh cửa sắt đồ sộ. Cánh cửa này được mở ra và chạy xuống dưới là một dãy bậc thang ngoằn ngoèo bằng đá, tận cùng là một cánh cổng to lớn khác. Ông Merryweather dừng lại để thắp một ngọn đèn rồi dẫn chúng tôi đi xuống một lối đi tối om, mùi đất ẩm nồng nặc, rồi cánh cửa thứ ba mở ra dẫn vào một khoang hầm khổng lồ chất đầy những thùng gỗ đóng thưa và hòm lớn.

“Chỗ ông không đến nỗi dễ đột nhập từ phía bên trên”, Holmes nhận xét khi anh giơ cao ngọn đèn và chăm chú nhìn khắp xung quanh.

“Ngay cả bên dưới cũng thế”, ông Merryweather đáp trong khi gõ chiếc gậy lên những phiến đá lót nền hầm. “Ối, trời đất ơi, nghe như có vẻ rỗng bên dưới!” Ông ta nhận xét, hai mắt ngước lên kinh ngạc.

“Tôi buộc phải yêu cầu ông nói khẽ thôi!” Holmes nghiêm giọng nói. “Tất cả thành quả trong chuyến đi này của chúng ta có nguy cơ bị đổ sông đổ biển hết nếu ông nói to như vậy. Xin phép yêu cầu ông vui lòng ngồi lên một trong những cái thùng này, và đừng xen vào, được chứ?” Ông Merryweather nghiêm nghị ngồi tạm xuống một cái thùng gỗ thưa, với vẻ mặt vô cùng bất mãn, trong khi Holmes quỳ xuống nền hầm, dùng đèn và kính lúp khám xét kĩ lưỡng những vết nứt giữa các phiến đá. Chỉ vài giây anh đã mãn nguyện vì anh đứng phắt dậy và nhét cái kính lúp vào túi.

“Chúng ta còn ít nhất một giờ nữa”, anh nhận xét. “Bọn chúng khó mà hành động được trước khi ông chủ hiệu cầm đồ tốt bụng ngủ yên trên giường. Khi đó chúng sẽ không bỏ lỡ phút nào, vì chúng tiến hành càng sớm thì sẽ càng có nhiều thời gian để bỏ trốn. Bác sĩ này, tôi chắc là anh đã đoán ra, hiện giờ chúng ta đang ở trong hầm chi nhánh của một trong những nhà băng lớn của London tại khu City, ông Merryweather đây là chủ tịch hội đồng quản trị, và ông ta sẽ giải thích cho anh hiểu vì sao mà lúc này bọn tội phạm táo tợn nhất London lại rất quan tâm đến căn hầm này.”

“Đây là nơi dự trữ vàng được vay từ Pháp của chúng tôi”, ông chủ tịch thì thầm. “Chúng tôi đã nhận được một số lời cảnh báo về mưu toan nhằm vào chỗ vàng này.”

“Vàng vay từ Pháp của các ông?”

“Vàng. Vài tháng trước chúng tôi có cơ hội tăng cường nguồn dự phòng cho nhà băng do đó chúng tôi đã mượn thêm hai mươi ngàn đồng napoléon từ Nhà băng Pháp quốc. Người ta đã biết chúng tôi chưa có dịp mở những thùng tiền này ra, và chúng hãy còn nằm trong hầm. Trong cái thùng mà tôi đang ngồi lên có chứa hai ngàn đồng napoléon được gói trong những lá thép mỏng. Lúc này kho dự trữ vàng thỏi của chúng tôi trữ một lượng vàng nhiều hơn lượng bình thường tại một nhà băng chi nhánh rất nhiều và hội đồng quản trị rất lo âu về vấn đề này.”

“Nỗi lo đó rất có cơ sở”, Holmes nhận xét. “Và giờ thì đã đến lúc phải chuẩn bị cho kế hoạch nho nhỏ của chúng ta. Tôi tin chắc chỉ trong vòng một giờ nữa là có biến. Từ giờ đến lúc đó, thưa ông Merryweather, chúng ta phải che kín ngọn đèn này lại.”

“Và ngồi trong bóng tối?”

“Tôi e là phải thế thôi. Tôi vốn đem theo một bộ bài trong túi, và tôi đã nghĩ rằng, vì chúng ta có đủ một partie carrée,[84] nên ông vẫn có thể chơi một ván. Nhưng xét thấy sự chuẩn bị của đối thủ cũng đã gần xong nên chúng ta không thể liều lĩnh để đèn sáng. Trước tiên, chúng ta phải chọn vị trí cho mỗi người. Bọn tội phạm này rất táo tợn và cho dù chúng ta sẽ chiếm trên cơ, chúng vẫn có thể gây tổn hại cho chúng ta nếu ta không cẩn thận. Tôi sẽ đứng ở phía sau cái thùng này, và các ông hãy nấp vào sau những hòm kia. Khi nào tôi chiếu đèn vào bọn chúng, hãy nhanh chóng xáp lại. Nếu bọn chúng nổ súng, Watson, đừng do dự gì mà hãy bắn gục chúng.”

Tôi đặt khẩu súng đã lên cò trên cái thùng gỗ mà tôi nấp phía sau. Holmes gạt tấm che ra trước ngọn đèn và bóng tối như mực trùm kín chúng tôi - tôi chưa từng ở trong cảnh tối tăm tuyệt đối như thế bao giờ. Mùi kim loại bị đốt nóng hãy còn vương vất như trấn an chúng tôi rằng ánh sáng hãy còn đây và sẵn sàng bừng lên trong phút chốc. Với các dây thần kinh ngóng đợi đang căng dần đến cực độ, tôi thấy bóng tối ảm đạm và bầu không khí lạnh lẽo ướt át của căn hầm có gì đó u ám và đáng nản.

“Bọn chúng chỉ có một lối thoát duy nhất”, Holmes thì thầm. “Đó là lui lại qua căn nhà ở quảng trường Saxe Coburg. Tôi hi vọng là ông đã thực hiện điều mà tôi yêu cầu chứ, ông Jones?”

“Tôi đã phân công một viên thanh tra và hai cảnh sát đợi ở cửa trước.”

“Thế là chúng ta đã bít hết mọi khe hở. Và giờ thì chúng ta phải giữ yên lặng và chờ đợi.”

Thời gian trôi mới chậm chạp làm sao! Sau này tôi so sánh lại những ghi chép thì thấy khoảng thời gian đó chỉ mới có một giờ mười lăm phút, vậy mà tôi cứ ngỡ là đêm đã qua và trời sắp sửa rạng sáng ở phía bên trên. Hai chân tôi mỏi nhừ và cứng đờ vì không dám đổi tư thế; tuy vậy các dây thần kinh của tôi vẫn căng thẳng đến mức cao nhất, và thính giác thì nhạy bén đến nỗi không những tôi có thể nghe được tiếng thở nhẹ nhàng của những người bạn đồng hành, mà còn phân biệt được tiếng hô hấp sâu và nặng nề hơn của ông Jones to kềnh càng cùng với tiếng thở dài và mỏng của ông chủ tịch nhà băng. Từ vị trí của mình, tôi có thể nhìn qua nắp thùng về phía nền hầm. Đột nhiên, mắt tôi nhìn thấy một tia sáng.

Lúc đầu đó chỉ là một đốm sáng nhợt nhạt ló ra trên nền đá. Dần dần nó kéo dài ra đến khi trở thành một vệt màu vàng, và rồi bất thình lình, không hề có một dấu hiệu hay tiếng động nào báo trước, một vết cắt mở ra và xuất hiện một bàn tay trắng trẻo, gần giống như tay phụ nữ, đang sờ soạng ở chính giữa vùng sáng hẹp. Trong khoảng một phút hay hơn, bàn tay đó chậm rãi cử động, thò ra khỏi sàn nhà. Rồi nó chợt rút về cũng đột ngột như khi xuất hiện, tất cả tối sầm trở lại, chỉ trừ đốm sáng nhợt nhạt đơn độc đánh dấu một khe hở giữa những viên đá. Tuy vậy, bàn tay chỉ biến mất trong thoáng chốc. Một tiếng động mạnh và sắc vang lên, một trong những tảng đá trắng to rộng bị lật sang bên để lộ ra một lỗ hình vuông, qua đó hắt lên ánh sáng của một ngọn đèn. Qua mép hố, một khuôn mặt sáng sủa và trẻ trung như một thiếu niên nhô lên, khuôn mặt đó quan sát chung quanh với cái nhìn sắc bén, rồi gã bám một bàn tay vào mép hố và tự nâng mình lên. Bắt đầu là hai vai và hông đến khi đặt được một đầu gối lên mép hố. Chỉ một khoảnh khắc hắn đã đứng lên bên miệng hố và kéo theo sau một đồng bọn, cũng mảnh mai và nhỏ nhắn giống như hắn, mặt nhợt nhạt và đầu tóc bù xù đỏ rực.

“Ổn rồi”, hắn thì thầm. “Mày có đem theo đục và mấy cái bao chứ?… Thôi rồi! Nhảy đi, Archie, nhảy đi và tao sẽ xoay xở ở đây.”

Sherlock Holmes nhảy vọt ra và nắm lấy cổ áo của gã vừa mới trồi lên. Tên kia thì đâm bổ xuống hố, tôi nghe tiếng vải bị xé rách khi Jones chộp lấy vạt áo của hắn. Ánh sáng làm lóe lên nòng của một khẩu súng nhưng roi ngựa của Holmes đã vụt xuống cổ tay hắn, khẩu súng rơi xuống, kêu leng keng trên nền đá.

“Vô ích thôi, John Clay”, Holmes ôn tồn nói. “Mi chẳng còn cơ may nào nữa.”

“Tôi cũng thấy vậy”, gã kia vô cùng bình tĩnh đáp trả. “Tôi cho rằng bạn của tôi đã thoát rồi, cho dù ông đã chộp được vạt áo sau của hắn.”

“Còn có ba người đang đứng đợi hắn ở cửa”, Holmes nói.

“Ồ, thế à! Có vẻ các ông đã làm việc đâu ra đấy. Tôi phải chúc mừng ông mới được.”

“Ta cũng phải có lời khen ngợi mi”, Holmes đáp. “Cái ý tưởng tóc đỏ của mi rất là mới mẻ và hiệu quả đấy.”

“Mi cũng sẽ sớm gặp lại thằng bạn đó thôi”, Jones nói. “Hắn nhanh hơn ta về tài trèo xuống hố. Đưa hai tay ra để ta đeo còng cho.”

“Tôi xin ông đừng có chạm bàn tay dơ bẩn của ông vào người tôi”, gã tù nhân của chúng tôi nói khi chiếc còng kêu lanh canh trên cổ tay hắn. “Có thể ông không biết là tôi xuất thân hoàng tộc. Ngoài ra, khi nói chuyện với tôi, xin các ông hãy luôn luôn dùng các từ ‘thưa ngài’ và ‘xin vui lòng’.”

“Được thôi”, Jones nói, mắt chăm chú nhìn hắn với một nụ cười khẩy. “Vâng, thưa ngài, xin vui lòng bước lên cầu thang, nơi mà chúng tôi có thể kiếm một cỗ xe để đưa ngài về đồn cảnh sát, có được không?”

“Tốt hơn rồi đấy”, John Clay long trọng đáp. Hắn nghiêng mình chào một vòng cả ba chúng tôi rồi lặng lẽ bước đi dưới sự canh giữ của viên thám tử.

“Ông Holmes ạ”, ông Merryweather nói khi chúng tôi đi theo họ ra khỏi căn hầm, “tôi không biết nhà băng có thể cảm ơn ông hoặc đền đáp ông như thế nào. Không còn nghi ngờ gì nữa, ông đã phát hiện ra và đánh bại triệt để một trong những âm mưu cướp nhà băng liều lĩnh nhất mà tôi từng gặp.”

“Chính tôi cũng có một vài món nợ nho nhỏ phải thanh toán với tên John Clay”, Holmes nói. “Tôi đã chi tiêu một món tiền cho vụ này, hi vọng là nhà băng sẽ hoàn lại, nhưng ngoài việc đó ra thì tôi cũng đã được trả công dư dả khi thu được một kinh nghiệm độc đáo trên nhiều phương diện, và được nghe câu chuyện rất đặc biệt về hội Tóc Đỏ.”

***

“Anh thấy đấy, Watson”, anh giải thích vào buổi sáng sớm khi chúng tôi ngồi nhâm nhi whisky pha soda trong ngôi nhà ở phố Baker, “ngay từ đầu đã có thể thấy rõ mục tiêu duy nhất của mẩu rao vặt kì quái, và công việc chép lại cuốn Encyclopaedia chính là kéo ông chủ cửa hiệu cầm đồ không được thông minh cho lắm ra khỏi nhà vài giờ mỗi ngày. Quả thật cách này khá là lạ lùng thế nhưng cũng khó mà đưa ra một biện pháp tốt hơn. Rõ ràng cách thức này là do đầu óc mưu trí của Clay nghĩ ra dựa vào màu tóc đỏ của tên đồng phạm của hắn. Món tiền bốn bảng mỗi tuần hẳn là một miếng mồi rất hấp dẫn với ông chủ hiệu cầm đồ và nó có đáng là bao đối với chúng, những kẻ đang lao vào canh bạc để thắng hàng ngàn? Chúng cho đăng quảng cáo, rồi một gã lừa đảo mở một văn phòng tạm, tên xỏ lá khác thì xúi giục ông chủ hiệu nộp đơn ứng tuyển, cả hai phối hợp với nhau để làm sao cho ông ta vắng mặt các buổi sáng trong tuần. Ngay từ lúc nghe kể rằng gã phụ tá chỉ nhận có nửa lương thì tôi đã thấy rõ rằng hắn phải có một động cơ mạnh mẽ để chiếm được vị trí đó.”

“Nhưng làm thế nào mà anh đoán ra động cơ đó là gì?”

“Nếu như có phụ nữ ở trong nhà thì tôi đã ngờ rằng đó chỉ đơn thuần là chuyện dan díu tầm thường. Tuy nhiên, trường hợp này không phải thế. Cửa hiệu của ông ta cũng nhỏ và trong nhà lại không có thứ gì đáng giá để giải thích cho sự chuẩn bị kĩ lưỡng đến thế. Vậy thì động cơ đó là gì? Tôi nghĩ đến sự ưa thích nhiếp ảnh của tay phụ tá, và cái mánh lới biến mất vào trong hầm của hắn. Cái hầm! Đó là đầu mối của mớ rối rắm này. Thế rồi tôi tiến hành điều tra về gã phụ tá bí ẩn này và phát hiện ra là mình phải đối phó với một trong những tên tội phạm máu lạnh và liều lĩnh nhất London. Hắn đang làm chuyện gì đó tại căn hầm - một chuyện cần đến nhiều giờ mỗi ngày trong nhiều tháng liên tục. Lại thêm một câu hỏi nữa, đó là việc gì? Tôi không thể nghĩ ra được điều gì ngoại trừ việc hắn đang đào một đường hầm đến một tòa nhà khác.

Tôi suy ra đến đó khi chúng ta đến xem hiện trường. Tôi khiến anh ngạc nhiên khi dùng gậy gõ lên lề đường. Tôi phải xác định xem căn hầm trổ ra phía trước hay phía sau căn nhà. Nó không trổ ra trước. Thế rồi tôi bấm chuông, đúng như tôi hi vọng, gã phụ tá ra mở cửa. Trước đó, chúng tôi đã đụng độ nhau mấy lần, nhưng cả hai đều chưa từng nhìn tận mặt nhau. Tôi hầu như không nhìn vào mặt hắn. Cái tôi cần quan sát chính là hai đầu gối của hắn. Chắc là anh trông thấy tận mắt đầu gối quần của hắn xơ mòn, nhăn nhúm và lấm bẩn như thế nào. Điều đó chứng minh công việc đào bới kéo dài hàng giờ. Điểm duy nhất còn lại là chúng đào như thế để làm gì. Tôi bước vòng qua góc đường và nhìn thấy chi nhánh Nhà băng City & Suburban giáp với căn nhà của ông bạn chúng ta, và cảm thấy là mình đã tìm được lời giải. Khi anh trở về nhà sau buổi hòa nhạc, tôi yêu cầu Sở Cảnh sát London hỗ trợ và mời ông chủ tịch hội đồng quản trị của nhà băng, và kết quả là như anh đã thấy.”

“Làm thế nào mà anh biết được là chúng sẽ tiến hành mưu toan của mình vào tối nay?” Tôi hỏi.

“Ồ, khi chúng đóng cửa văn phòng hội thì đó là dấu hiệu cho biết chúng không còn quan tâm đến sự hiện diện của ông Jabez Wilson nữa - nói cách khác là chúng đã hoàn tất việc đào hầm. Nhưng điều chủ yếu là chúng phải sử dụng nó ngay, vì có thể sẽ bị phát hiện hoặc là những thỏi vàng sẽ được dời đi. Thứ bảy thì thích hợp hơn những ngày khác vì chúng sẽ có được hai ngày để tẩu tán. Với tất cả những lí do trên, tôi tin chắc rằng bọn chúng sẽ đến vào tối nay.”

“Anh suy luận mới tuyệt làm sao”, tôi kêu lên với sự ngưỡng mộ chân thành. “Đó quả là một chuỗi mắt xích thật dài, thế mà từng mắt xích đều khớp với nhau vừa khít.”

“Chuyện này giúp tôi thoát khỏi sự nhàm chán”, anh vừa trả lời vừa ngáp. “Chao ôi! Tôi lại đã cảm thấy sự tẻ nhạt đang kéo đến quanh mình. Cuộc đời của tôi đã dốc hết vào một chuỗi dài nỗ lực nhằm thoát ra khỏi sự tồn tại tầm thường. Những vụ nho nhỏ này giúp tôi làm được điều đó.”

“Và anh là một người làm phúc cho nhân loại”, tôi nói.

Anh nhún vai. “Ừ, có lẽ xét cho cùng thì việc đó cũng có chút giá trị”, rồi nhận xét: L’homme c’est rien - l’oeuvre c’est tout,[85] như Gustave Flaubert đã viết cho George Sand.”

MỘT VỤ XÁC ĐỊNH NHÂN DẠNG
(A Case of Identity, 1891)

“Bạn thân mến”, Sherlock Holmes nói trong lúc chúng tôi đang ngồi ở hai bên lò sưởi trong căn hộ trên phố Baker, “cuộc sống lạ lùng hơn rất nhiều so với bất cứ điều gì mà trí tuệ con người có thể nghĩ ra. Chúng ta không dám tiếp nhận những thứ vốn dĩ là tầm thường của sự hiện hữu. Nếu chúng ta có thể nắm tay nhau bay ra ngoài cửa sổ, lượn lờ bên trên thành phố rộng lớn này, nhẹ nhàng dỡ các mái nhà và lén nhòm vào những chuyện kì quặc đang diễn ra, những sự trùng hợp lạ kì, những ý đồ, những mục đích chồng chéo, những chuỗi sự kiện đáng kinh ngạc, đã xảy ra qua nhiều thế hệ và dẫn đến các kết quả outré[86] nhất, thì văn chương hư cấu với sự rập khuôn và những đoạn kết mà ta đã biết thừa từ trước hết thảy đều trở nên nhạt nhẽo và vô vị.”

“Thế nhưng tôi vẫn chưa đồng ý,” tôi trả lời. “Thường thì những vụ án được làm sáng tỏ trên báo chí đều khá nhạt nhẽo và tầm thường. Trong các báo cáo của cảnh sát, thực tế vẫn bị đẩy đến những giới hạn tận cùng đấy thôi, tuy thế vẫn phải thừa nhận là kết quả không mấy hấp dẫn mà cũng chẳng có tính nghệ thuật.”

“Ta cần phải chọn lọc và suy xét kĩ lưỡng thì mới tạo ra được hiệu ứng đậm chất hiện thực”, Holmes nhận xét. “Đó là điều còn thiếu trong các báo cáo của cảnh sát vốn nhấn mạnh vào các tuyên bố tẻ nhạt của thẩm phán hơn là các chi tiết mà người quan sát cho là chứa đựng yếu tố cốt lõi của toàn bộ vấn đề. Tin tôi đi, chính những sự việc tầm thường lại là thứ bất thường nhất đấy.”

Tôi mỉm cười và lắc đầu. “Tôi có thể hiểu được tại sao anh nghĩ thế”, tôi nói. “Tất nhiên là ở vào vị trí của anh, một người tư vấn và giúp đỡ không chính thức bất cứ ai đang hoang mang, bối rối trên khắp ba châu lục, anh được tiếp xúc với tất cả những gì xa lạ và kì dị. Nhưng giờ thì…” tôi nhặt lấy tờ báo mới ra sáng nay đang nằm trên sàn nhà. “Chúng ta hãy kiểm nghiệm nó trong thực tế. Đây là cái tít đầu tiên mà tôi nhìn thấy: Sự tàn nhẫn của một người chồng đối với vợ mình, bài báo dài nửa cột nhưng khỏi cần đọc tôi cũng biết nội dung vì tất cả đều đã quá sức quen thuộc với tôi. Thể nào chẳng có chuyện ngoại tình, thói rượu chè, hành vi xô đẩy, đánh đập, nạn nhân bị bầm dập, người chị gái hay bà chủ nhà đầy thương cảm. Ngay cả nhà văn thô thiển nhất cũng không thể sáng tác ra thứ gì thô thiển đến thế.”

“Kì thực ví dụ anh đưa ra lại gây bất lợi cho lí lẽ của anh”, Hotmes nói, cầm lấy tờ báo và liếc mắt qua. “Đây là vụ li thân của vợ chồng nhà Dundas và khi chuyện xảy ra thì tôi có tham gia làm sáng tỏ một vài điểm nhỏ có liên quan, ông chồng là người ghét rượu, cũng không hề có người phụ nữ nào khác xen vào và vấn đề đáng than phiền là ông ta có thói quen kết thúc mỗi bữa ăn bằng cách tháo hàm răng giả của mình ra và ném mạnh vào vợ, hẳn anh cũng phải đồng ý là ít có người kể chuyện bình thường nào có thể tưởng tượng ra được hành động này. Bác sĩ à, dùng một nhúm thuốc lá bột nhé, và hãy thừa nhận là tôi đã hạ được anh trong cái ví dụ do chính anh chọn.”

Anh chìa ra hộp thuốc lá cổ bằng vàng có gắn một viên thạch anh tím lớn ở giữa nắp, vẻ lộng lẫy của nó thật tương phản với cá tính xuề xòa và cuộc sống giản dị của anh, khiến tôi không khỏi thốt ra lời bình luận.

“À”, anh nói, “tôi quên mất là mấy tuần vừa rồi không gặp anh. Đây là món quà nhỏ từ nhà vua xứ Bohemia để đền đáp sự giúp đỡ của tôi trong vụ thư từ của Irene Adler.”

“Thế còn chiếc nhẫn thì sao?” Tôi hỏi, liếc nhìn vật lấp lánh khác thường đang tỏa sáng trên ngón tay anh.

“Đó là do hoàng tộc Hà Lan ban thưởng, nhưng vụ việc mà tôi giúp đỡ họ vô cùng tế nhị khiến tôi không thể tiết lộ, ngay cả với anh, người đã tử tế ghi chép lại một vài vụ án của tôi.”

“Hiện giờ anh có đang xử lí vụ nào không?” Tôi hỏi với vẻ quan tâm.

“Khoảng mười hay mười hai vụ gì đó, nhưng không vụ nào hấp dẫn cả. Các vụ đó đều quan trọng, như anh biết đấy, nhưng lại không lí thú. Thật thế, tôi đã rút ra một điều, thường thì những vụ án không quan trọng mới cho ta cơ hội được quan sát cũng như phân tích nhanh mối quan hệ nhân quả, chính điều đó khiến cho ta có hứng điều tra. Những vụ phạm tội lớn hơn có khuynh hướng đơn giản hơn vì theo lệ thường, tội ác càng lớn thì động cơ lại càng rõ ràng. Những vụ như thế chẳng có gì hay ho cả, ngoại trừ một vụ khá là phức tạp mà người ta chuyển đến cho tôi từ Marseille. Tuy vậy, cũng có thể chỉ vài phút nữa thôi tôi sẽ có việc hay ho hơn để làm, vì người kia sẽ là thân chủ của tôi nếu như tôi không nhầm.”

Anh đã nhổm dậy khỏi ghế và đang đứng giữa hai tấm rèm đã được vén lên, chăm chú nhìn xuống con phố xám mờ ảm đạm của thành phố London. Nhìn qua vai anh, tôi trông thấy một phụ nữ to béo đứng bên lề đường phía đối diện với chiếc khăn quàng lông thú dày nặng quấn quanh cổ và một chiếc lông chim lớn màu đỏ uốn quăn trên chiếc mũ rộng vành hơi nghiêng bên tai theo phong cách điệu đà của nữ công tước Devonshire[87]. Từ bên dưới vành mũ rộng, cô ta liếc vội lên cánh cửa sổ nhà chúng tôi với vẻ lo lắng và do dự trong khi cứ dợm bước lại thôi, còn mấy ngón tay thì bồn chồn vân vê mấy cái cúc ở đôi găng. Đột nhiên, cô ta vội vã lao qua đường như thể một người bơi nhào từ trên bờ xuống nước, rồi chúng tôi nghe thấy tiếng chuông cửa vang lên lanh lảnh.

“Tôi đã từng thấy những biểu hiện thế này rồi”, Holmes vừa nói vừa ném mẩu thuốc lá vào lò sưởi. “Cứ do dự bước tới bước lui mãi trên lề đường luôn có nghĩa là có một Affaire de coeur.[88] Cô ta muốn hỏi ý kiến nhưng lại ngại vấn đề quá tế nhị. Quan sát ngay từ chỗ này, chúng ta cũng nhận ra được. Khi một người phụ nữ bị tình nhân xử tệ hết mức thì cô ta sẽ không còn do dự nữa mà dấu hiệu thường thấy là sẽ làm đứt dây chuông. Còn trường hợp này thì chúng ta có thể đoán là cô gái có vấn đề về tình cảm nhưng không giận dữ mà lại bối rối và đau khổ. Nhưng kìa, cô ta đã lên đến nơi để làm rõ những mối nghi ngờ của chúng ta rồi.”

Khi anh nói đến đây thì có tiếng gõ cửa và cậu bé giúp việc bước vào, thông báo là có cô Mary Sutherland muốn gặp. Ngay lúc đó, từ phía sau thân hình nhỏ bé mặc bộ đồ đen của cậu, cô gái đã lù lù hiện ra như chiếc tàu buôn giương hết buồm theo sau một chiếc tàu hoa tiêu bé xíu. Sherlock Holmes đón tiếp cô ta với phong thái lịch sự, ung dung mà anh vốn thể hiện rất xuất sắc, sau khi đóng cửa lại và nghiêng người mời cô ta ngồi xuống ghế, anh quan sát cô ta trong một phút bằng phong thái lơ đãng đặc trưng.

“Cô có thấy rằng”, anh hỏi. “Với bệnh cận thị thì việc đánh máy nhiều như thế là vất vả quá không?”

“Lúc đầu tôi cũng thấy khó khăn”, cô ta trả lời, “nhưng giờ thì tôi đã biết vị trí của các con chữ mà không cần phải nhìn chúng nữa.” Rồi, bất thình lình nhận ra ngụ ý sâu xa trong lời nói của anh, cô giật bắn người và ngước nhìn lên, khuôn mặt phúc hậu lộ rõ sự sợ hãi và ngạc nhiên. “Ông Holmes, hẳn ông đã nghe nói về tôi”, cô kêu to, “nếu không, làm sao ông biết hết mọi chuyện?”

“Cô đừng bận tâm”, Holmes cười đáp, “công việc của tôi là phải biết tất cả. Có thể là do tôi đã tự rèn luyện để nhìn thấy những điều mà người khác không chú ý đến. Nếu không thế thì tại sao cô phải đến gặp tôi để hỏi ý kiến chứ?”

“Thưa ông, tôi đến tìm ông vì biết đến ông qua lời kể của bà Etherege, ông đã dễ dàng tìm ra chồng bà ta trong khi cảnh sát và mọi người đều bỏ cuộc vì cho là ông ta đã chết. Ôi, ông Holmes, tôi ước gì ông cũng giúp được tôi như thế. Tôi không giàu có gì nhưng tôi được hưởng một trăm bảng mỗi năm, ngoài ra còn kiếm thêm chút ít từ công việc đánh máy, và tôi sẵn sàng chi đến đồng xu cuối cùng để biết được tin tức của anh Hosmer Angel.”

“Tại sao cô lại đến tìm tôi với vẻ vội vã đến thế?” Sherlock Holmes hỏi, mấy ngón tay chụm vào nhau và hai mắt ngước lên trần nhà.

Một lần nữa, ánh mắt hốt hoảng lại hiện lên trên khuôn mặt có vẻ ngây ngô của cô Mary Sutherland. “Vâng, quả thật là tôi đã chạy ào ra khỏi nhà”, cô cho biết, “vì tôi rất tức giận khi thấy vẻ dửng dưng của ông Windibank - cha tôi. Ông ta chẳng buồn đi báo cảnh sát mà cũng không đến gặp ông, rốt cuộc vì ông ta chẳng làm gì cả và cứ luôn miệng bảo rằng không có gì nguy hiểm nên tôi mới nổi điên lên và tự mình đi thẳng đến đây để gặp ông.”

“Cha cô?” Holmes hỏi. “Chắc là cha dượng của cô, vì ông ta mang họ khác.”

“Vâng, là cha dượng của tôi. Tôi gọi ông ta là cha, dẫu rằng nghe có vẻ hơi buồn cười, vì ông ta chỉ lớn hơn tôi có năm tuổi hai tháng.”

“Và mẹ cô hãy còn sống chứ?”

“Ồ, vâng, mẹ tôi hãy còn sống và mạnh khỏe. Thưa ông Holmes, tôi không vừa lòng cho lắm khi bà tái giá quá sớm sau khi cha tôi mất và lấy một người trẻ hơn bà gần mười lăm tuổi. Cha tôi là thợ sửa ống nước ở đường Tottenham Court và ông để lại một cơ sở kinh doanh kha khá cho mẹ tôi quản lí cùng với ông Hardy, viên đốc công; thế nhưng khi ông Windibank xuất hiện thì ông ta buộc mẹ tôi phải bán cơ nghiệp đó đi vì ông ta rất độc đoán, dù ông ta chỉ là một nhân viên chào hàng rượu. Họ nhận được bốn ngàn bảy trăm bảng tiền giá trị thương hiệu và lợi nhuận, chẳng thấm vào đâu so với số tiền cha tôi có thể thu được nếu như ông còn sống.”

Tôi cứ nghĩ Sherlock Holmes sẽ tỏ ra sốt ruột với cái kiểu kể chuyện dông dài và vụn vặt của cô ta, nhưng ngược lại, anh lắng nghe hết sức chăm chú.

“Món thu nhập khiêm tốn của cô”, anh hỏi, “có phải là từ công việc kinh doanh đó không?”

“Ồ, không đâu, thưa ông. Đó là một khoản thu riêng do ông chú Ned ở Auckland để lại cho tôi. Đó là các trái phiếu của New Zealand, cho lãi 4,5%. Số vốn là hai ngàn năm trăm bảng, nhưng tôi chỉ có thể nhận lãi thôi.”

“Câu chuyện của cô làm tôi hết sức thích thú”, Holmes nói. “Và vì cô nhận được một số tiền lên đến cả trăm bảng mỗi năm, lại còn kiếm thêm được một khoản khác nữa, hẳn là đôi khi cô có đi du lịch và cho phép mình hưởng thụ về mọi mặt. Tôi tin rằng một phụ nữ độc thân có thể sống thoải mái với mức thu nhập khoảng sáu mươi bảng.”

“Tôi có thể sống với mức thấp hơn thế nhiều, ông Holmes ạ, nhưng ông cũng hiểu rằng khi tôi còn sống với gia đình thì tôi không muốn mình là gánh nặng cho họ, vì vậy họ có quyền sử dụng số tiền đó chừng nào tôi còn sống chung. Tất nhiên là chỉ trong thời gian này thôi. Mỗi quý, ông Windibank đều rút tiền lãi của tôi và đưa cho mẹ tôi, còn tôi thì có thể sống khá ổn với món tiền công đánh máy. Người ta trả tôi hai xu mỗi trang giấy và tôi có thể đánh được từ mười lăm đến hai mươi trang một ngày.”

“Cô đã mô tả cho tôi thấy rất rõ tình trạng của cô”, Holmes nói. “Đây là người bạn của tôi, bác sĩ Watson, là người mà cô có thể nói chuyện thoải mái như với chính tôi vậy. Xin cô vui lòng kể cho chúng tôi nghe mối quan hệ giữa cô và anh Hosmer Angel.”

Một màu ửng đỏ len lén hiện lên trên khuôn mặt cô Sutherland, và cô bồn chồn kéo diềm áo vét. “Tôi gặp anh ấy lần đầu ở buổi khiêu vũ dành cho các công nhân của công ty khí đốt”, cô kể. “Họ vẫn thường gửi vé mời đến cha tôi hồi ông còn sống, sau đó thì họ vẫn còn nhớ đến chúng tôi và gửi vé mời đến mẹ tôi. Ông Windibank không muốn chúng tôi đến dự. Ông ta chẳng bao giờ chịu để cho chúng tôi đi đâu cả. Ông ta thậm chí còn nổi điên nếu tôi tỏ ý muốn tham dự một buổi tiệc chiêu đãi của lớp giáo lí ngày chủ nhật. Nhưng lần này thì tôi nhất định phải đi dự, và tôi đi thật; vì ông ta có quyền gì mà ngăn cản tôi? Ông ta nói rằng những người ở đó không đáng để chúng tôi quen biết, dù ở đó toàn là bạn bè của cha tôi. Rồi ông ta lại nói là tôi chẳng có bộ quần áo nào coi được, trong khi bộ váy nhung tím của tôi chẳng mấy khi được mặc đến. Cuối cùng, khi không còn lí do nào nữa, ông ta đi Pháp vì việc của công ty, còn chúng tôi cứ đi dự buổi khiêu vũ, gồm có mẹ tôi, tôi và ông Hardy, người đốc công trước đây của chúng tôi, và chính ở nơi đó tôi đã gặp gỡ anh Hosmer Angel.”

“Tôi cho rằng”, Holmes nói, “khi từ Pháp trở về, hẳn là ông Windibank rất bực bội vì cô đã đến dự buổi khiêu vũ.”

“Ồ, thật may là ông ta rất vui vẻ về chuyện đó. Ông ta cười, tôi còn nhớ rõ, và nhún vai rồi nói rằng khó mà cản trở một phụ nữ làm điều gì vì rốt cuộc cô ta sẽ tìm ra cách để có được cái mình muốn thôi.”

“Tôi hiểu. Vậy là trong buổi khiêu vũ dành cho nhân viên của công ty khí đốt, cô đã gặp, theo như tôi biết, một quý ông tên là Hosmer Angel.”

“Vâng, thưa ông. Tôi gặp anh ấy vào đêm đó và hôm sau thì anh ấy gọi điện để hỏi xem chúng tôi về nhà có được an toàn không, và sau đó thì chúng tôi gặp anh ấy - nói cách khác, ông Holmes ạ, tôi gặp anh ấy hai lần để đi dạo, nhưng sau đó thì cha tôi trở về và anh Hosmer Angel không đến nhà tôi nữa.”

“Anh ta không đến à?”

“Vâng, thì ông cũng biết là cha tôi không thích những chuyện như thế mà. Nếu có thể tránh được thì ông ta sẽ chẳng mời khách khứa gì cả, và ông ta thường nói là phụ nữ nên hài lòng với cuộc sống trong phạm vi gia đình của mình. Nhưng mặt khác, như tôi vẫn thường nói với mẹ tôi, muốn thế thì phụ nữ phải có gia đình riêng đã chứ, thế mà đến giờ tôi vẫn chưa có.”

“Thế còn Hosmer Angel thì sao? Anh ta không tìm cách để gặp cô ư?”

“Vâng, vì cha tôi sắp sửa đi Pháp lần nữa trong một tuần nên anh Hosmer gửi thư nói rằng đợi ông ta đi rồi chúng tôi hẵng gặp nhau thì an toàn và hay hơn. Hiện giờ thì chúng tôi vẫn có thể trao đổi thư từ và anh ấy thường viết cho tôi mỗi ngày. Tôi nhận thư vào buổi sáng, do đó cha tôi không biết.”

“Đến giờ thì cô đã hứa hôn với anh ta chưa?”

“Ồ, có chứ, ông Holmes. Chúng tôi đã đính ước với nhau sau lần đi dạo thứ nhất. Hosmer - à, anh Angel là nhân viên thu ngân của một văn phòng nằm trên phố Leadenhall, và…”

“Văn phòng gì vậy?”

“Đó chính là điều tệ nhất, ông Holmes ạ, tôi không biết.”

“Thế, anh ta sống ở đâu?”

“Anh ấy ngủ tại chỗ làm.”

“Và cô không biết địa chỉ của anh ta?”

“Không, tôi chỉ biết nó nằm ở phố Leadenhall.”

“Thế thì cô ghi địa chỉ trên thư gửi đi như thế nào?”

“Đến bưu điện phố Leadenhall, hộp thư lưu. Anh ấy bảo rằng nếu tôi gửi thư đến văn phòng thì anh ấy sẽ bị tất cả các nhân viên khác trêu chọc về việc nhận thư của phụ nữ, vì thế tôi đề nghị là sẽ đánh máy giống như các bức thư của anh ấy, thế nhưng anh ấy không chịu, anh ấy nói rằng khi tôi viết thư thì anh ấy mới có cảm giác là những lá thư đó đến từ chính tay tôi, còn nếu thư được đánh máy thì anh ấy luôn cảm thấy như có cái máy đánh chữ xen vào giữa hai chúng tôi. Chi tiết này cho ông thấy anh ấy yêu mến tôi như thế nào, ông Holmes nhỉ, và anh ấy luôn để ý đến từng chi tiết nhỏ.”

“Chi tiết đó mang rất nhiều ý nghĩa”, Holmes nói. “Từ lâu tôi luôn tâm niệm rằng những điều vụn vặt là những điều vô cùng quan trọng. Cô còn nhớ những chi tiết vụn vặt nào khác về anh Hosmer Angel không?”

“Anh ấy là một người rất rụt rè, ông Holmes ạ. Anh ấy thích đi dạo với tôi vào buổi chiều tối hơn là ban ngày vì anh ấy nói rằng anh ấy không thích bị để ý. Anh ấy nhút nhát và lịch sự. Ngay cả giọng nói của anh ấy cũng nhẹ nhàng. Hồi nhỏ, anh ấy bị viêm amidan, anh ấy bảo với tôi như thế, và di chứng để lại là cổ họng anh ấy bị yếu đi, giọng nói cứ thì thào vì ngập ngừng. Anh ấy luôn ăn mặc tươm tất, gọn gàng và đơn giản, nhưng mắt anh ấy cũng kém như mắt tôi và anh ấy đeo một cặp kính râm để không bị chói.”

“Được rồi, thế điều gì xảy ra khi ông Windibank, cha dượng của cô, quay lại Pháp?”

“Anh Hosmer Angel lại đến nhà và đề nghị chúng tôi nên cưới trước khi cha tôi trở về. Anh ấy rất thành khẩn và yêu cầu tôi đặt tay lên quyển Kinh Thánh để thề rằng cho dù có xảy ra chuyện gì đi nữa thì tôi vẫn luôn chung thủy với anh ấy. Mẹ tôi bảo rằng anh ấy làm thế là đúng và đó là dấu hiệu cho thấy tình cảm của anh ấy nồng nàn thế nào. Mẹ tôi rất quý anh ấy ngay từ buổi đầu và thậm chí còn thương yêu anh ấy hơn cả tôi. Rồi, khi hai người họ bàn về chuyện làm đám cưới cho chúng tôi ngay trong tuần, tôi bắt đầu hỏi về cha tôi nhưng cả hai đều bảo không cần quan tâm đến ông ta, chỉ cần báo cho ông ta biết sau và mẹ tôi nói rằng bà sẽ giải quyết mọi chuyện êm đẹp với ông ta. Tôi không thích cách giải quyết này cho lắm, ông Holmes ạ. Có vẻ buồn cười nếu tôi cần phải xin phép ông ta vì ông ta chỉ lớn hơn tôi có vài tuổi; nhưng tôi không muốn lén lút làm bất cứ chuyện gì, thế là tôi viết thư tới Bordeaux cho cha tôi, đó là nơi công ty của ông ta đặt văn phòng tại Pháp, nhưng lá thư bị gửi trả về vào đúng buổi sáng hôm đám cưới.”

“Vậy là ông ta không nhận được lá thư đó?”

“Vâng, thưa ông, vì ông ta đã về Anh ngay trước khi nó đến.”

“Chà! Thật không may. Vậy là hôn lễ của cô được dự định là sẽ cử hành vào ngày thứ sáu. Có tổ chức ở nhà thờ chứ?”

“Vâng, thưa ông, nhưng rất đơn giản. Đám cưới diễn ra tại nhà thờ St. Saviour’s, gần khu King’s Cross, sau đó chúng tôi sẽ dùng bữa điểm tâm tại khách sạn St. Pancras. Anh Hosmer đến đón chúng tôi trong một cỗ xe ngựa hai bánh, nhưng vì không đủ chỗ nên anh để hai mẹ con tôi ngồi trong cỗ xe đó, còn anh thì bước sang một cỗ xe bốn bánh, tình cờ lại là cỗ xe duy nhất trên phố. Chúng tôi đến nhà thờ trước, và khi cỗ xe bốn bánh chạy đến, chúng tôi đợi anh ấy bước ra nhưng mãi chẳng thấy đâu, thế rồi người xà ích bước xuống tìm kiếm thì phát hiện trong xe không có ai cả! Người xà ích nói là ông ta không thể nào tưởng tượng được điều gì đã xảy ra với anh ấy vì chính mắt ông ta đã nhìn thấy anh ấy bước lên xe. Đó là hôm thứ sáu vừa rồi, thưa ông Holmes, và kể từ hôm đó đến nay thì tôi chẳng hề trông thấy hay nghe được tin gì về anh ấy.”

“Có vẻ như cô đã bị đối xử vô cùng tệ hại.” Holmes nói.

“Ồ, không đâu, thưa ông! Anh ấy quá tốt và tử tế nên sẽ không bỏ rơi tôi như vậy đâu. Tại sao ư? Suốt buổi sáng hôm đó, anh ấy cứ luôn miệng bảo tôi rằng, nếu có điều gì xảy ra thì tôi phải luôn chung thủy với anh ấy; và nếu có chuyện gì bất ngờ chia rẽ hai chúng tôi thì tôi hãy luôn nhớ rằng tôi đã thề nguyền với anh ấy, và trước sau gì anh ấy cũng sẽ cùng tôi thực hiện lời thề. Nói chuyện như thế vào buổi sáng ngày cưới thì có vẻ kì lạ quá, nhưng những gì xảy ra sau đó đã đem lại cho chuyện đó một vài ý nghĩa.”

“Tất nhiên rồi. Vậy, theo ý cô thì đã có một tai họa bất ngờ xảy đến với anh ta?”

“Vâng, đúng thế. Tôi tin là anh ấy đã đoán trước được một chuyện nguy hiểm, nếu không thì anh ấy đã không thế. Và tôi cho rằng điều mà anh ấy dự đoán đã xảy ra thật.”

“Nhưng cô chẳng có ý niệm nào về điều đã xảy ra đó?”

“Không hề.”

“Tôi muốn hỏi thêm một câu nữa. Mẹ cô đón nhận chuyện đó như thế nào?”

“Bà rất giận dữ và bảo tôi đừng bao giờ nói đến chuyện này nữa.”

“Còn cha cô thì sao? Cô có kể cho ông ta nghe không?”

“Có, và có vẻ như ông ta nghĩ rằng điều gì đó đã xảy ra, rồi tôi sẽ nhận được tin tức của Hosmer thôi. Vì như ông ta nói thì có ai được lợi lộc gì nếu đưa tôi đến trước cửa nhà thờ rồi bỏ mặc tôi ở đó? Nếu anh ấy vay mượn tiền của tôi, hoặc nếu anh ấy đã cưới tôi và chuyển tiền của tôi sang cho anh ấy thì còn có lí, đằng này anh Hosmer rất sung túc và không bao giờ nhìn ngó đến một đồng shilling của tôi. Tuy vậy, điều gì đã xảy ra? Tại sao anh ấy không viết thư cho tôi? Ồ, chuyện này làm tôi muốn điên lên mỗi khi nghĩ đến và tôi không thể nào chợp mắt được mỗi đêm.”

Cô ta lấy từ trong bao tay ra một chiếc khăn và bắt đầu khóc như mưa.

“Tôi sẽ xem qua trường hợp này của cô”, Holmes vừa nói vừa động đậy, “và tôi chắc chắn chúng ta sẽ đạt được một kết quả rõ ràng. Hãy để tôi gánh giùm cô vấn đề này và đừng để tâm trí cô đắm chìm mãi về nó nữa. Quan trọng hơn hết là cô hãy cố gắng xóa bỏ anh Hosmer Angel đó ra khỏi kí ức vì anh ta đã biến mất khỏi cuộc đời cô.”

“Vậy ông nghĩ rằng tôi sẽ không còn gặp lại anh ấy nữa sao?”

“Tôi e rằng không.”

“Thế thì chuyện gì đã xảy ra với anh ấy?”

“Hãy để tôi làm sáng tỏ câu hỏi đó cho cô. Tôi cần một bản miêu tả chính xác nhân dạng của anh ta và bất cứ bức thư nào của anh ta mà cô còn giữ.”

“Tôi đã cho đăng tìm kiếm anh ấy trên tờ Daily Chronicle ra hôm thứ bảy vừa rồi”, cô ta đáp. “Đây là bản in nháp, còn đây là bốn bức thư của anh ấy.”

“Cảm ơn cô. Thế còn địa chỉ của cô?”

“Số 31, quảng trường Lyon, Camberwell.”

“Và cô chưa bao giờ biết địa chỉ của anh Angel, tôi biết. Cha cô làm việc ở đâu?”

“Ông ấy đi chào hàng cho Công ty Westhouse & Marbank, là hãng nhập khẩu rượu vang đỏ lớn ở phố Fenchurch.”

“Cảm ơn cô. Cô đã trình bày rất rõ ràng. Cô cứ để lại những giấy tờ này ở đây và hãy nhớ lời khuyên mà tôi đã đưa ra. Hãy để toàn bộ sự việc trở thành một cuốn sách bị phong kín và đừng để nó ảnh hưởng đến cuộc đời cô.”

“Ông tử tế quá, thưa ông Holmes, nhưng tôi không thể nào làm thế. Tôi sẽ chung thủy với anh Hosmer. Anh ấy sẽ thấy tôi luôn sẵn sàng khi nào anh ấy trở lại.”

Cho dù đội một chiếc mũ trông ngớ ngẩn và mang bộ mặt ngây ngô, vị khách của chúng tôi vẫn bộc lộ nét cao cả qua lời cam kết giản dị ấy khiến chúng tôi sinh lòng kính trọng. Cô ta để lại bó giấy nhỏ trên mặt bàn trước khi đi nhưng vẫn hứa sẽ quay lại ngay khi được mời.

Sherlock Holmes ngồi lặng thinh đến vài phút, mấy ngón tay hãy còn chụm vào nhau, hai chân duỗi dài trước mặt và mắt nhìn chăm chú lên trần nhà. Rồi anh lấy từ trên giá xuống cái tẩu thuốc bằng gốm đen đã cũ và nhờn bóng mà anh coi là một nhà cố vấn, sau khi châm lửa, anh tựa người vào lưng ghế, đám khói xanh dày đặc cuộn tròn ở phía trước và một vẻ uể oải vô hạn hiện rõ trên mặt.

“Cô gái này quả là một trường hợp nghiên cứu rất lí thú”, anh nhận xét. “Tôi thấy bản thân cô ta còn thú vị hơn cái vấn đề nhỏ nhặt của cô ta, mà nhân đây tôi xin nói luôn là cái vấn đề đó đã cũ rích rồi. Anh sẽ thấy nhiều trường hợp tương tự nếu anh tra cứu trong cuốn danh mục của tôi, ở Andover vào năm 1877 và một chuyện kiểu như vậy ở thành phố Hague của Hà Lan hồi năm ngoái. Ý tưởng thì cũ lắm rồi, tuy nhiên vẫn có một vài chi tiết mới mẻ đối với tôi. Thế nhưng điều đáng học hỏi nhất chính là bản thân cô ta.”

“Có vẻ như anh đã đọc được khá nhiều điều từ cô ta trong khi tôi chẳng nhìn thấy gì cả,” tôi nhận xét.

“Không phải là không nhìn thấy mà là không để ý thấy, Watson ạ. Anh không biết nên nhìn vào đâu, vì thế mà anh bỏ sót tất cả những điều chính yếu. Tôi không thể làm cho anh nhận thức được tầm quan trọng của các tay áo, sự gợi ý của móng tay cái, hoặc những vấn đề lớn có thể treo lủng lẳng trên một sợi dây giày. Nào, anh đã thu thập được những gì từ vẻ bề ngoài của cô ta? Hãy mô tả cho tôi nghe xem.”

“Ừ, cô ta đội một chiếc mũ rộng vành màu xám đen có gắn một chiếc lông chim màu đỏ gạch. Chiếc áo vét của cô ta màu đen, đính những cườm đen và viền hạt trang trí nhỏ đen nhánh. Váy của cô ta màu nâu, hơi đậm hơn màu cà phê, cổ và hai cánh tay viền một ít nhung tím. Đôi găng của cô ta màu xám nhạt và bị sờn rách ở ngón trỏ tay phải. Tôi không quan sát đôi giày. Cô ta đeo đôi hoa tai tròn nhỏ bằng vàng và nhìn chung thì có vẻ khá giả nhưng kiểu cách ăn mặc hơi thiếu thẩm mĩ và xuề xòa.”

Sherlock Holmes vỗ nhẹ hai tay vào nhau và cười tủm tỉm.

“Quả thật là anh đã tiến bộ đáng ngạc nhiên, Watson ạ. Thật vậy, anh đã quan sát rất tốt. Đúng là anh bỏ sót mọi thứ quan trọng nhưng đã nắm được phương pháp, và anh có con mắt tinh tường về màu sắc. Đừng bao giờ tin tưởng vào ấn tượng chung, anh bạn ạ, mà hãy tập trung vào các chi tiết. Nơi đầu tiên tôi chú ý ở một người phụ nữ luôn là tay áo. Còn ở đàn ông thì có lẽ tốt hơn là nên xem xét chỗ đầu gối quần trước. Như anh đã quan sát thấy, cô gái này có viền nhung ở hai cổ tay, đó là thứ chất liệu lưu lại dấu vết tốt nhất. Vết hằn ở phía trên hai cổ tay một chút, là chỗ mà người đánh máy tì vào bàn, hiển hiện rất rõ nét. May máy khi quay bằng tay, cũng để lại dấu vết tương tự nhưng chỉ ở bên tay trái và ở phía đối diện với ngón cái, chứ không nằm ngang phần cườm như trong trường hợp này. Sau đó, khi nhìn đến khuôn mặt và nhận thấy vết hằn của chiếc kính kẹp mũi ở hai bên mũi cô ta, tôi mới liều đưa ra nhận xét về chứng cận thị cũng như công việc đánh máy và có vẻ làm cho cô ta ngạc nhiên.”

“Tôi cũng ngạc nhiên.”

“Nhưng điều đó rõ rành rành mà. Thế rồi tôi rất ngạc nhiên và thích thú khi nhìn xuống và nhận thấy rằng, hai chiếc giày cô ta đang đi trông khá giống nhau nhưng lại cọc cạch; một chiếc có gắn một vật trang trí nhỏ ở mũi giày, còn chiếc kia là giày trơn. Một chiếc chỉ được cài ở hai nút dưới cùng, còn chiếc kia thì cài ở nút thứ nhất, thứ ba và thứ năm. Đấy, khi anh thấy một cô gái trẻ ăn mặc gọn gàng mà lại đi giày cọc cạch và chỉ cài nút phân nửa khi ra khỏi nhà thì chẳng cần suy luận to tát cũng khẳng định được là cô ta đã ra ngoài một cách vội vã.”

“Còn gì nữa không?” Tôi thích thú hỏi tiếp vì tôi luôn rất có hứng thú với suy luận sắc bén của bạn mình.

“Tôi tình cờ nhận thấy là cô ta đã viết gì đó trước khi rời khỏi nhà nhưng là sau khi đã mặc quần áo chỉnh tề. Anh đã nhận ra chiếc găng tay bên phải của cô ta bị rách ở ngón trỏ, nhưng lại không để ý là cả chiếc găng lẫn ngón tay đều bị lấm mực tím. Cô ta đã viết vội vã và nhúng cây bút quá sâu, điều đó chắc chắn chỉ mới xảy ra vào sáng nay, nếu không thì vết mực đã chẳng hiện rõ trên ngón tay như thế. Tất cả những chi tiết này cũng khá thú vị, tuy là hơi sơ đẳng, nhưng tôi phải quay lại với công việc thôi, Watson. Anh vui lòng đọc bản mô tả anh Hosmer Angel trong mẩu tin tìm người được chứ?”

Tôi đưa bản in thử bé xíu ra trước ánh sáng.

“Một nam giới tên Hosmer Angel mất tích vào sáng ngày 14. Cao khoảng năm foot bảy; vóc dáng khỏe mạnh, nước da hơi tái, tóc đen rậm, hơi hói trên đỉnh đầu, có râu quai nón và ria mép đen, đeo kính râm, giọng nói hơi thều thào. Trước khi mất tích mặc áo choàng dài đến gối màu đen viền lụa, áo gilet đen với dây đồng hồ vàng kiểu Albert và quần len dày màu xám, chân đi ống bao mắt cá màu nâu[89] bên ngoài đôi giày cao cổ có cạnh chun. Được biết đã từng làm việc cho một văn phòng ở phố Leadenhall. Ai biết xin thông báo…”

“Thế đủ rồi”, Holmes nói. “Về phần mấy lá thư,” anh nói tiếp, mắt liếc sơ về phía chúng, “chúng rất bình thường. Chúng chẳng nói lên điều gì về anh Angel, ngoại trừ việc có một lần anh ta trích dẫn lời của Balzac. Tuy vậy, có một điểm rất đặc biệt mà hẳn là anh đã chú ý đến.”

“Chúng được đánh máy”, tôi đưa ra nhận xét.

“Không chỉ thế, mà chữ kí cũng được đánh máy luôn. Anh hãy nhìn vào hai chữ ‘Hosmer Angel’ rất rõ ràng ở cuối thư. Có cả ngày tháng, anh thấy chứ, nhưng không ghi địa chỉ cụ thể mà chỉ đề phố Leadenhall, rất là mơ hồ. Chi tiết về chữ kí cũng cho ta thấy được nhiều điều.”

“Vì cái gì?”

“Anh bạn thân mến, lẽ nào anh lại không nhận ra tầm quan trọng của nó trong vụ này?”

“Tôi chỉ đoán được rằng anh ta làm thế để có thể chối bỏ chữ kí của mình nếu như việc hủy bỏ hôn ước bị điều tra.”

“Không phải thế. Nhưng dù sao tôi cũng sẽ viết hai bức thư để giải quyết vấn đề. Một bức sẽ được gửi đến một công ty ở khu City, bức kia thì gửi đến ông bố dượng của cô gái - ông Windibank - để mời ông ta đến đây gặp chúng ta lúc 6 giờ tối mai. Chúng ta nên làm việc với đại diện nam giới là người nhà đương sự. Giờ thì, bác sĩ, chúng ta không thể làm gì thêm nữa cho đến khi nhận được hồi âm của hai lá thư trên, vậy thì, tạm thời ta có thể xếp vấn đề nhỏ bé này lên kệ.”

Tôi có rất nhiều lí do để tin tưởng vào khả năng suy luận tài tình và năng lực phi thường của bạn mình trong khi hành động, vậy nên tôi cảm thấy hẳn là anh phải có cơ sở vững chắc thì mới có được thái độ quả quyết và ung dung với vụ bí ẩn kì quặc mà anh được yêu cầu tìm hiểu này. Tôi biết anh chỉ thất bại một lần duy nhất trong vụ việc nhà vua xứ Bohemia và bức hình của cô Irene Adler; nhưng khi tôi xem lại vụ án kì quặc Dấu bộ tứ và những tình huống khác thường liên quan đến vụ Cuộc điều tra màu đỏ thì tôi lại thấy nếu có vụ nào anh không gỡ được thì đó hẳn phải là một vụ rối rắm kì lạ lắm.

Thế rồi tôi rời đi, anh vẫn đang bập từng hơi thuốc từ cái tẩu gốm đen của mình, tôi tin chắc rằng khi tôi quay lại vào tối hôm sau thì sẽ thấy anh đã nắm trong tay mọi manh mối để tìm ra chú rể mất tích của cô Mary Sutherland.

Một ca bệnh rất nặng đã chiếm trọn sự tập trung của tôi suốt ngày hôm đó và cả ngày hôm sau tôi phải trực bên giường của bệnh nhân. Mãi đến gần 6 giờ chiều tôi mới được tự do để nhảy lên một cỗ xe đến phố Baker, lòng lo lắng mình sẽ đến quá trễ và không thể tham dự vào dénouement[90] của vụ bí ẩn nho nhỏ này. Tuy nhiên, tôi thấy chỉ có một mình Sherlock Holmes trong nhà, anh đang nửa thức nửa ngủ, thân hình cao gầy co lại trong lòng chiếc ghế bành. Một dãy dài chai lọ và ống nghiệm với mùi hăng nồng của axít clohidric cho tôi biết anh đã dành trọn ngày cho công việc nghiên cứu hóa học quen thuộc.

“Sao, anh đã giải quyết xong rồi chứ?” Tôi hỏi khi bước vào nhà.

“Rồi. Đó là chất barit bisulphat.”

“Không phải chuyện đó, vụ bí ẩn kìa!” Tôi kêu lên.

“Ồ, chuyện đó à! Tôi lại nghĩ về chất muối mà tôi đang nghiên cứu. Vì vấn đề đó thì chẳng bao giờ có gì là bí ẩn cả, tuy vậy, như tôi đã nói hôm qua, có một số chi tiết lí thú. Tôi e rằng điều trở ngại duy nhất là không có cơ sở pháp lí để đụng đến tên vô lại đó.”

“Thế hắn là ai và hắn muốn gì khi bỏ rơi cô Sutherland?”

Câu hỏi vừa mới thốt ra và Holmes còn chưa kịp trả lời thì chúng tôi nghe thấy tiếng bước chân nặng nề trong hành lang và tiếng gõ cửa.

“Đó là cha dượng của cô gái, ông James Windibank”, Holmes nói. “Ông ta đã trả lời tôi là sẽ đến đây lúc 6 giờ. Mời vào!”

Người đàn ông bước vào có thân hình vạm vỡ, chiều cao trung bình, độ ngoài ba mươi tuổi, râu ria cạo nhẵn, nước da tai tái với cách nói chuyện nhẹ nhàng có vẻ giả dối và đôi mắt màu xám rất sắc bén. Ông ta liếc nhìn từng người chúng tôi vẻ dò hỏi rồi đặt cái mũ chóp cao bóng loáng lên mặt tủ, hơi nghiêng mình cúi chào rồi rụt rè ngồi xuống chiếc ghế gần nhất.

“Xin chào, ông James Windibank”, Holmes cất tiếng. “Tôi nghĩ rằng bức thư đánh máy này là do ông thảo ra với nội dung bằng lòng đến gặp tôi lúc 6 giờ?”

“Vâng, thưa ông. Tôi e là mình đến hơi trễ, nhưng tôi không chủ động được, ông biết đấy. Tôi rất lấy làm tiếc về việc cô Sutherland đã làm phiền ông về cái việc vụn vặt này, tôi nghĩ rằng chuyện đó nên giải quyết trong nhà thì tốt hơn. Cô ta đến đây là chuyện ngoài ý muốn của tôi, thế nhưng đó là một cô gái bốc đồng và dễ bị kích động, có lẽ ông cũng nhận thấy thế, và không dễ gì mà ngăn cản một khi cô ta đã quyết làm. Tất nhiên là tôi không ngại ông lắm vì ông cũng không liên quan đến cảnh sát, nhưng cũng chẳng dễ chịu gì khi một chuyện không may trong gia đình bị đem lan truyền khắp nơi. Hơn nữa làm thế chỉ tổ phí công vô ích vì làm sao ông có thể tìm ra gã Hosmer Angel ấy được?”

“Trái lại”, Holmes nhẹ nhàng đáp, “tôi có đủ lí do để tin tưởng rằng mình sẽ thành công trong việc vạch trần anh Hosmer Angel.”

Windibank giật thót người và đánh rơi đôi găng tay. “Tôi rất mừng khi nghe thế.” ông ta nói.

“Điều lạ lùng là”, Holmes nhận xét, “một cái máy đánh chữ cũng có những đặc điểm riêng không thua gì chữ viết tay. Trừ phi đó là một cái máy hoàn toàn mới, ngoài ra thì không có hai cái máy đánh chữ nào cho ra những chữ giống nhau tuyệt đối. Một số chữ bị mòn nhiều hơn những chữ khác, và một số chỉ bị mòn ở một bên. Đây, ông sẽ quan sát thấy trong bức thư này của ông, thưa ông Windibank, tất cả những chữ e đều hơi mờ trên tổng thể và những chữ r thì hơi khuyết một chút ở đuôi. Ngoài ra còn có mười bốn đặc điểm khác nữa nhưng hai đặc điểm trên là rõ rệt nhất.”

“Ở văn phòng, chúng tôi chỉ dùng cái máy đánh chữ này để thảo tất cả thư từ, và chắc chắn là nó đã hơi mòn”, ông khách của chúng tôi trả lời, đồng thời liếc trộm về phía Holmes với đôi mắt nhỏ sáng rực.

“Và giờ thì tôi sẽ cho ông thấy một nghiên cứu thật sự thú vị, thưa ông Windibank”, Holmes nói tiếp. “Tôi tính sắp tới sẽ viết một chuyên khảo về máy đánh chữ và mối liên hệ của nó với tội phạm. Tôi khá lưu tâm đến đề tài này. Trong tay tôi hiện đang có bốn bức thư dường như do người mất tích thảo ra. Chúng đều được đánh máy. Trong mỗi lá thư, không chỉ có những chữ e bị mờ và chữ r bị mất đuôi mà như ông sẽ thấy, nếu ông dùng đến chiếc kính lúp của tôi, còn có cả mười bốn đặc điểm khác mà tôi đã nhận thấy.”

Windibank nhảy vọt ra khỏi ghế và chộp lấy cái mũ. “Ông Holmes, tôi không thể phí phạm thì giờ để nói mấy chuyện quái gở này”, hắn nói. “Nếu ông có thể bắt được hắn thì cứ bắt và hãy báo cho tôi biết khi nào ông xong việc.”

“Chắc chắn rồi”, Holmes vừa nói vừa sải bước và xoay chìa khóa cửa. “Thế thì tôi xin thông báo với ông là tôi đã bắt được hắn!”

“Gì chứ? Ở đâu?”

Windibank kêu to, đôi môi tái nhợt đi và cặp mắt láo liên nhìn xung quanh như một con chuột đang nằm trong bẫy.

“Ồ, không được đâu, chắc chắn là không”, Holmes ngọt ngào nói. “Không có cách nào thoát ra được đâu, ông Windibank. Chuyện đã quá rõ rồi, và ông đã đưa ra một lời khen tệ hại khi nói rằng tôi không thể giải đáp được một vấn đề đơn giản đến thế. Đúng vậy! Mời ông ngồi xuống và chúng ta sẽ cùng thảo luận đến nơi đến chốn.”

Người khách của chúng tôi đổ sụp xuống ghế, mặt nhợt nhạt như xác chết và mồ hôi rịn ra bóng loáng trên trán. “Chuyện này… không thưa kiện gì được đâu”, hắn lắp bắp.

“Tôi cũng e rằng pháp luật không giải quyết được. Nhưng giữa chúng ta với nhau, ông Windibank, đó là một trò gian trá tàn nhẫn, ích kỉ và hèn hạ nhất mà tôi từng thấy. Nào, hãy để tôi thuật lại diễn biến của sự việc và ông có thể bác bỏ nếu như tôi nói sai.”

Gã đàn ông ngồi ủ rũ trên ghế, đầu gục xuống trước ngực như người bị giáng một đòn trí mạng. Holmes gác hai chân lên một góc trên mặt lò sưởi và ngả người ra sau, hai tay đút túi, anh bắt đầu nói, như với chính mình chứ không phải là với chúng tôi.

“Có một người đàn ông nọ cưới một người phụ nữ lớn tuổi hơn hắn rất nhiều chỉ vì tiền của bà ta”, anh kể, “và hắn được sử dụng tiền của cô con gái chừng nào cô vẫn còn sống chung với họ. Đó là một món hời đáng kể đối với những người trong cuộc và việc mất đi số tiền đó sẽ là một sự thay đổi rất đáng sợ. Cần phải ra sức duy trì tình trạng đó. Cô con gái không những rất tốt bụng và tử tế mà còn giàu tình cảm và hay biểu lộ ra, vì thế dễ nhận thấy là với sự nết na cộng thêm món thu nhập nho nhỏ thì cô ta sẽ không ở vậy lâu. Tất nhiên, nếu cô ta kết hôn thì họ sẽ mất đi hàng trăm bảng mỗi năm, vậy người cha dượng phải làm gì để ngăn chặn điều đó? Ông ta chọn cách dễ thấy là giữ cô ta ở trong nhà và ngăn cấm cô ta tìm kiếm bạn bè cùng lứa tuổi. Nhưng rồi ông ta nhanh chóng nhận ra đó không phải là giải pháp lâu dài. Cô ta trở nên mạnh mẽ hơn, kiên quyết bảo vệ quyền lợi của mình và cuối cùng thì nói ra miệng ý định quả quyết sẽ tham dự một buổi khiêu vũ nào đó. Người cha dượng khôn ngoan của cô ta cần phải làm gì? Ông ta nghĩ ra một kế hoạch đáng khen về trí thông minh nhưng đáng trách về mặt tình cảm. Với sự đồng lõa và hỗ trợ của người vợ, ông ta tự cải trang, che giấu đôi mắt sắc bằng cặp kính râm, hóa trang khuôn mặt bằng một bộ ria và râu quai nón rậm rạp, hạ thấp giọng nói rõ ràng thành tiếng thì thào, cộng thêm một lợi thế an toàn là cô gái bị cận thị, ông ta đã xuất hiện dưới lốt chàng trai Hosmer Angel và gạt những chàng trai khác ra xa bằng cách tỏ tình với cô gái.”

“Lúc đầu thì đó chỉ là một trò đùa thôi”, ông khách của chúng tôi rên rỉ. “Chúng tôi chẳng bao giờ nghĩ rằng cô ta lại say đắm đến thế.”

“Không hẳn vậy. Dù sao đi nữa, cô gái trẻ rõ ràng đã rất say đắm và vì cứ đinh ninh rằng người cha dượng đang ở Pháp nên cô ta chẳng mảy may nghi ngờ về sự lừa đảo. Cô ta bị xiêu lòng bởi sự quan tâm của chàng trai và còn bị tác động thêm bởi sự ngưỡng mộ được bà mẹ thể hiện rất nhiệt tình. Thế rồi anh Angel bắt đầu ghé chơi nhà, vì rõ ràng là cần phải đẩy việc này đi xa hết mức để tạo được hiệu quả thực sự. Những buổi hẹn hò, tiếp đến là hứa hôn, nhằm dứt khoát ngăn chặn cô gái trao tình cảm cho bất cứ chàng trai nào khác. Thế nhưng sự dối trá đó không thể duy trì lâu dài. Những chuyến đi Pháp giả vờ khá là bất tiện. Rất dễ nhận thấy là cần phải kết thúc sự việc một cách kịch tính nhằm lưu lại ấn tượng vĩnh viễn trong tâm hồn cô gái trẻ và ngăn cô ta nhìn ngó đến bất cứ đối tượng cầu hôn nào khác trong tương lai, vì thế mới có những lời thề chung thủy trên Kinh Thánh cũng như những lời bóng gió về một điều gì đó có thể xảy ra ngay trong buổi sáng hôm đám cưới. James Windibank mong muốn cô Sutherland sẽ ràng buộc mình với Hosmer Angel, và vì không biết điều gì đã xảy ra với anh ta, bất luận thế nào, trong vòng mười năm tới, cô sẽ không quan tâm đến bất cứ người đàn ông nào khác. Lúc đưa cô gái đến cửa nhà thờ, vì không thể để sự việc diễn tiến xa hơn nữa, hắn đã biến mất một cách dễ dàng bằng cái mánh lới xưa cũ là bước lên một cỗ xe bốn bánh bằng cửa này và thoát ra bằng cửa bên kia. Tôi nghĩ diễn biến các sự kiện là như thế đấy, ông Windibank!”

Người khách của chúng tôi đã lấy lại chút tự tin trong lúc Holmes nói và ông ta nhổm dậy khỏi ghế với nụ cười nhếch mép trên khuôn mặt tai tái. “Có thể là như thế mà cũng có thể không phải vậy, ông Holmes ạ”, hắn nói, “nhưng nếu ông sắc sảo đến thế thì hẳn là ông cũng đủ thông minh để biết rằng chính ông mới là người đang vi phạm pháp luật chứ không phải tôi. Ngay từ đầu tôi đã không làm điều gì khả dĩ bị kiện ra tòa, nhưng chừng nào ông còn khóa chặt cửa thì ông còn nguy cơ bị khởi tố vì tội tấn công và giam giữ người trái phép.”

“Như ông đã nói, luật pháp không thể đụng đến ông”, Holmes nói, anh mở khóa và giật tung cánh cửa ra, “tuy nhiên, không có người nào xứng đáng bị trừng phạt hơn ông. Nếu cô gái đó có một người anh hoặc một người bạn trai thì hẳn người đó sẽ quất một roi vào vai ông. Ái chà!” Anh nói tiếp, mặt đỏ bừng lên vì nụ cười nhạo báng chua cay trên mặt hắn, “tuy đây không phải là bổn phận của tôi đối với khách hàng, nhưng sẵn tiện có một ngọn roi ở đây, tôi nghĩ rằng tôi sẽ tự cho phép mình…” Anh bước nhanh hai bước với lấy cái roi ngựa nhưng tiếng bước chân khua lộp cộp dữ dội trên mấy bậc thang, tiếng cánh cửa nặng nề đóng sầm lại và từ cửa sổ, chúng tôi nhìn thấy James Windibank đang vắt giò lên cổ chạy xuống đường.

“Một tên vô lại máu lạnh!” Holmes nói rồi cười phá lên khi anh buông người trở lại chiếc ghế bành. “Hắn sẽ phạm tội ngày càng nghiêm trọng rồi thể nào cũng có ngày tội hắn đủ nặng và kết thúc ở giá treo cổ. Xét trên một số khía cạnh thì vụ này cũng không đến nỗi kém lí thú.”

“Tôi vẫn chưa thể nhìn ra tất cả các bước suy luận của anh”, tôi bình luận.

“À, tất nhiên rồi, điều dễ dàng nhận thấy ngay từ đầu là anh chàng Hosmer Angel hành động kì quặc như thế là có mục đích, và cũng rất rõ ràng là đối tượng duy nhất thực sự được hưởng lợi từ sự việc này, như chúng ta có thể thấy, chính là người cha dượng. Tiếp theo là đến chi tiết hai người đàn ông này chưa bao giờ xuất hiện cùng lúc, chính việc một người luôn luôn xuất hiện khi kẻ kia đi vắng đã nói lên rất nhiều điều. Cặp kính râm và giọng nói lạ lùng cũng thế, cả hai đều gợi ý đến một sự ngụy trang, cũng giống như bộ râu quai nón rậm rạp. Tất cả những mối nghi ngờ của tôi được khẳng định bởi hành động lập dị của hắn là dùng máy đánh chữ để kí tên, tất nhiên là từ đó mà tôi suy ra được rằng chữ viết của hắn phải rất quen thuộc với cô gái đến mức chỉ cần nhìn một vài chữ là cô ta có thể nhận ra ngay. Anh thấy đấy, tất cả các chi tiết riêng rẽ này, kết hợp với nhiều chi tiết nhỏ nhặt khác, đều chỉ về cùng một hướng.”

“Anh đã xác minh chúng ra sao?”

“Một khi đã tìm ra gã đàn ông rồi thì việc kiểm chứng cũng trở nên dễ dàng. Tôi biết công ty hắn làm việc. Bản mô tả nhân dạng cũng đã có trong tay. Tôi bèn loại bỏ những thứ có thể ngụy trang - bộ râu quai nón, cặp kính, giọng nói - rồi gửi đến công ty hắn và hỏi họ bản mô tả này có khớp với nhân viên chào hàng nào của họ hay không. Tôi cũng đã lưu ý đến những đặc điểm riêng của cái máy đánh chữ, và tôi gửi tới địa chỉ công ty hắn một bức thư cho chính hắn, yêu cầu hắn đến đây. Quả như tôi dự đoán, thư hồi âm của hắn được đánh máy và để lộ những khiếm khuyết tuy không đáng kể nhưng lại rất đặc trưng. Tôi cũng nhận được một lá thư từ Westhouse & Marbank tại phố Fenchurch, xác nhận rằng bản mô tả khớp đến từng chi tiết với một trong các nhân viên của họ, James Windibank. Voilà tout."[91]

“Thế còn cô Sutherland thì sao?”

“Nếu tôi kể cho cô ta nghe thì nhất định cô ta sẽ không tin. Hẳn là anh còn nhớ một câu châm ngôn Ba Tư: ‘Bắt cọp con đã nguy hiểm, mà cướp đi ảo vọng của phụ nữ càng nguy hiểm.’ Trong tác phẩm của Hafiz cũng như của Horace, hay trong kho tàng kiến thức của nhân loại, ta đều có thể tìm thấy những câu nói có ý nghĩa tương tự.”

VỤ BÍ ẨN Ở THUNG LŨNG BOSCOME
(The Boscombe Valley Mystery, 1891)

Một buổi sáng, khi hai vợ chồng tôi đang dùng điểm tâm thì cô hầu gái đem vào một bức điện tín. Bức điện do Sherlock Holmes gửi với nội dung như sau:

Anh có rảnh vài ngày không? Vừa nhận điện tín từ miền Tây nước Anh về tấn thảm kịch ở thung lũng Boscombe. Rất vui nếu có anh đi cùng. Khí hậu và phong cảnh rất tuyệt. Sẽ rời Paddington lúc 11 giờ 15.

“Ý anh thế nào, anh yêu?” Vợ tôi đưa mắt liếc nhìn tôi và hỏi. “Anh sẽ đi chứ?”

“Anh thật sự chưa biết nên trả lời thế nào. Hiện tại anh đang có rất nhiều việc phải làm.”

“Ồ, Anstruther sẽ làm thay anh. Dạo gần đây trông anh xanh xao quá. Em nghĩ rằng việc thay đổi không khí sẽ có lợi cho anh, vì tại anh vẫn luôn rất hứng thú với những vụ án của Sherlock Holmes kia mà.”

“Nếu không nhận lời thì anh sẽ là kẻ vô ơn, bởi xét ra thì anh đã được hưởng lợi nhờ một trong những vụ đó,”[92] tôi trả lời. “Nhưng nếu đi thì anh phải chuẩn bị hành lí ngay lập tức vì chỉ còn có nửa giờ nữa thôi.”

Kinh nghiệm từ cuộc sống nay đây mai đó ở Afghanistan ít ra cũng giúp tôi thành một người luôn nhanh chóng và sẵn sàng cho những chuyến đi. Các nhu cầu của tôi không nhiều và cũng đơn giản, vì thế mà chưa đến giờ hẹn tôi và hành lí đã yên vị trong một cỗ xe lọc cọc chạy về hướng nhà ga Paddington. Sherlock Holmes đang đi tới đi lui trên sân ga, chiếc áo khoác du lịch xám dài với chiếc mũ vải ôm sát đầu càng làm cho dáng người của anh thêm cao gầy.

“Anh đến thì thật tốt biết mấy, Watson ạ”, anh nói. “Có được một người mà tôi hoàn toàn tin cậy đi cùng là quan trọng lắm. Lúc nào cũng thế, lực lượng hỗ trợ ở địa phương nếu không vô dụng thì cũng đầy thành kiến. Nếu anh vừa lòng với hai chỗ ngồi ở góc thì tôi đi lấy về đây.”

Chúng tôi có được một khoang riêng nhưng lại bị ngập trong hàng chồng báo mà Holmes mang theo. Anh lục lọi và đọc chúng, thỉnh thoảng lại ghi chép và trầm tư cho đến khi chúng tôi đi qua Reading. Đột nhiên anh vo tròn chúng lại thành một cuộn to tướng và ném lên giá.

“Anh đã nghe tin gì về vụ này chưa?” Anh hỏi.

“Chưa nghe gì cả. Mấy hôm nay tôi chẳng đọc tờ báo nào.”

“Báo chí London cũng không đưa tin đầy đủ cho lắm. Tôi vừa xem qua tất cả những tờ báo mới ra để nắm vững các chi tiết. Từ những gì tôi thu thập được thì có vẻ như đây là một trong những vụ án đơn giản nhưng lại vô cùng khó khăn.”

“Nghe có vẻ nghịch lí quá!”

“Nhưng lại hết sức đúng đắn. Sự khác thường luôn là một đầu mối. Một tội ác càng tầm thường và không có gì đặc biệt thì lại càng khó hiểu. Tuy nhiên, trong vụ này thì người ta đã khởi tố một vụ án cực kì bất lợi cho con trai người bị sát hại.”

“Vậy đó là một vụ giết người à?”

“Phải, người ta phỏng đoán thế. Tôi thì không bao giờ khẳng định điều gì trước khi có cơ hội đích thân xem xét sự việc. Tôi sẽ giải thích ngắn gọn tình hình cho anh nghe trong chừng mực mà tôi hiểu:

Thung lũng Boscombe là một vùng quê nằm không xa thị trấn Ross của hạt Herefordshire. Điền chủ lớn nhất vùng đó là một ông có tên John Turner; ông ta đã kiếm được nhiều tiền ở Úc và mới trở về quê cũ được vài năm. Một trong những trang trại của ông ta, trại Hatherley, được ông Charles McCarthy thuê, ông này trước đây cũng từng sống ở Úc. Hai người quen biết nhau ở thuộc địa, vì thế chẳng lạ lùng gì khi trở về định cư họ vẫn giữ mối quan hệ rất thân thiết. Rõ ràng là ông Turner giàu có hơn, còn ông McCarthy chỉ là người thuê đất, nhưng cả hai vẫn có vẻ hoàn toàn bình đẳng với nhau vì họ thường đi chung với nhau. Ông McCarthy có một cậu con trai mười tám tuổi, còn ông Turner chỉ có một cô con gái duy nhất cũng trạc tuổi cậu ta, và cả hai ông đều góa vợ. Có vẻ như họ tránh giao du với những gia đình người Anh hàng xóm và sống ẩn dật, dù cả hai cha con McCarthy đều rất thích thể thao và thường xuất hiện ở những buổi đua ngựa trong vùng. Ông McCarthy có hai người giúp việc - một người đàn ông và một cô gái. Ông Turner thì có rất nhiều gia nhân, ít ra cũng phải nửa tá. Đó là những gì tôi có thể thu thập được về hai gia đình trên. Giờ thì nói về các sự việc.

Vào ngày mồng 3 tháng 6, tức hôm thứ hai vừa rồi, ông McCarthy ra khỏi nhà ở Hatherley vào khoảng 3 giờ chiều và đi bộ đến hồ Boscombe, đó là một cái hồ nhỏ hình thành do sự mở rộng của một con suối chảy dọc thung lũng Boscombe. Trước đó, vào buổi sáng, ông ta đã ra thị trấn Ross cùng với ông giúp việc và nói với người này là ông ta phải đi gấp vì có một cái hẹn rất quan trọng lúc 3 giờ. Kể từ cuộc hẹn đó, không ai thấy ông ta còn sống trở về. Hồ Boscombe nằm cách trang trại Hatherley một phần tư dặm, và có hai người đã nhìn thấy ông ta băng qua khu đất này. Một người là một bà già không thấy nhắc đến tên tuổi, còn người kia là William Crowder - người coi khu săn bắn làm việc cho ông Turner. Cả hai nhân chứng đều khai là ông McCarthy đi một mình. Người coi khu săn bắn còn nói thêm là khoảng vài phút sau khi trông thấy ông McCarthy đi ngang qua thì anh ta nhìn thấy con trai của ông ta, anh James McCarthy, cũng đi đường ấy và kẹp một khẩu súng dưới nách. Theo sự khẳng định chắc nịch của người này, vào lúc đó, người cha vẫn còn trong tầm mắt, còn anh con trai thì đi theo ông ta. Nhân chứng cũng không nghĩ ngợi gì thêm về việc đó cho đến chiều tối hôm ấy, khi anh ta nghe kể về tấn bi kịch đã xảy ra.

Sau khi hai cha con nhà McCarthy đi khuất tầm mắt của người gác khu săn bắn William Crowder, thì lại có người nhìn thấy họ. Quanh hồ Boscombe, cây cối mọc rậm rạp, chỉ có một vạt cỏ và lau sậy nhỏ hẹp ven mép hồ. Patience Moran, một bé gái mười bốn tuổi, là con gái người gác cổng của điền trang Thung lũng Boscombe, lúc đó đang hái hoa trong một khu rừng. Cô bé nói rằng khi ở đó đã nhìn thấy ông McCarthy và người con trai đứng ở bìa rừng, sát hồ nước, có vẻ như họ đang cãi nhau dữ dội. Cô bé nghe thấy tiếng người cha chì chiết con trai và cô nhìn thấy anh ta vung tay lên như muốn đánh cha mình. Sự hung bạo của họ khiến cô bé sợ hãi đến nỗi chạy ngay về nhà kể cho mẹ nghe chuyện hai cha con McCarthy đang cãi nhau bên hồ Boscombe và cô sợ là họ sẽ đánh nhau. Cô chưa kịp kể gì nhiều thì đã thấy anh con trai nhà McCarthy chạy đến chòi gác báo rằng anh ta thấy cha mình chết trong rừng và nhờ người gác cổng giúp đỡ. Anh ta rất hoảng loạn, không còn khẩu súng và chiếc mũ, bàn tay phải và ống tay áo dính vết máu hãy còn mới. Khi đi theo anh ta, người ta tìm thấy xác chết nằm sõng soài trên bãi cỏ cạnh hồ, đầu bị đập nhiều cú liên tiếp bằng một thứ vũ khí nặng và cùn. Những vết thương như vậy rất có thể là do báng súng của anh con trai gây ra, và cái báng súng đó được tìm thấy trên cỏ chỉ cách thi thể có vài bước chân. Trong hoàn cảnh đó, chàng trai trẻ bị bắt ngay lập tức và bị kết tội ‘giết người có chủ đích’, tại cuộc thẩm tra chính thức hôm thứ ba, đến hôm thứ tư thì anh ta bị đưa ra tòa sơ thẩm ở Ross và các thẩm phán đã chuyển vụ án này lên Tòa đại hình[93]. Đó là những sự kiện chính trong vụ này khi nó được đưa ra trước Pháp y viên[94] và tòa án vi cảnh.”

“Tôi khó mà hình dung ra một vụ án nào có bằng chứng rõ ràng đến thế”, tôi nhận xét. “Chưa bao giờ các chứng cứ gián tiếp lại chỉ thẳng vào một thủ phạm như trong vụ này.”

“Chứng cứ gián tiếp là một thứ rất phức tạp”, Holmes đáp với vẻ trầm tư. “Nó có thể chỉ thẳng đến một điều nào đó nhưng nếu anh thay đổi góc nhìn một chút anh có thể thấy nó lại hướng thẳng tới một điều hoàn toàn khác. Tuy vậy, cũng phải thừa nhận rằng các tình tiết trong vụ án này có vẻ rất bất lợi cho chàng trai trẻ, và rất có thể anh ta chính là thủ phạm. Thế nhưng có vài người sống quanh vùng, trong số đó có cô Turner, con gái ông chủ điền trang, lại tin tưởng rằng anh ta vô tội, và họ đã thuê ông Lestrade người mà anh có thể vẫn còn nhớ là có liên quan đến Cuộc điều tra màu đỏ để làm rõ vụ án. Ông Lestrade cảm thấy khó xử nên đã chuyển vụ này cho tôi, vì thế mới có hai quý ông trong độ tuổi trung niên phải lao về miền Tây với vận tốc năm mươi dặm một giờ, thay vì thanh thản nghỉ ngơi ở nhà mình sau bữa điểm tâm.”

“Tôi e rằng”, tôi nói, “các dữ kiện đã quá rõ nên anh sẽ thấy khó mà thu được gì từ vụ này.”

“Không có gì dễ lừa gạt người ta bằng một dữ kiện rõ ràng”, anh trả lời rồi cười phá lên. “Ngoài ra, biết đâu chúng ta lại có cơ may tìm ra những dữ kiện rõ ràng khác mà đối với ông Lestrade lại chẳng rõ ràng chút nào. Anh biết tôi quá rõ nên sẽ không nghĩ là tôi khoác lác khi nói rằng tôi sẽ xác nhận hoặc bác bỏ giả thuyết của ông ta bằng những cách thức mà ông ta không đủ khả năng sử dụng, hoặc thậm chí còn không hiểu nổi. Lấy ngay ví dụ đầu tiên nhé, tôi biết rất rõ là trong phòng ngủ của anh, cửa sổ nằm bên tay phải, tuy thế tôi vẫn nghi ngờ không biết ông Lestrade có nhận ra một điều hiển nhiên như thế hay không.”

“Làm sao mà…”

“Bạn thân mến của tôi, tôi hiểu anh rất rõ. Tôi biết anh có tính gọn gàng, ngăn nắp kiểu nhà binh. Sáng nào anh cũng cạo râu, và vào mùa này thì anh cạo râu dưới ánh sáng mặt trời; nhưng vì càng về phía bên trái thì anh lại càng để sót nhiều chỗ, cho đến góc hàm thì khá là cẩu thả, cho nên rõ ràng phía đó không được chiếu sáng bằng bên này. Tôi không thể nào tưởng tượng ra một người như anh lại có thể vừa lòng với kết quả như thế khi ngắm mình trong gương với ánh sáng rọi đều khắp. Tôi chỉ lấy đó làm một ví dụ nhỏ về sự quan sát và suy luận. Đó là métier[95] của tôi, và có thể nó cũng giúp được đôi chút trong việc điều tra trước mắt. Có một vài điểm nhỏ đã được làm sáng tỏ trong cuộc điều tra đáng để ta phải suy nghĩ.”

“Đó là những điểm nào?”

“Có vẻ như việc bắt giữ anh ta không được thực hiện ngay mà là sau khi anh ta đã quay về trang trại Hatherley. Khi viên thanh tra của sở cảnh sát thông báo rằng anh ta bị bắt, chàng trai cho biết anh ta không ngạc nhiên khi nghe thế và anh ta đáng bị như vậy. Lời tuyên bố này của anh ta đã xóa đi chút nghi ngờ còn sót lại trong suy nghĩ của ban hội thẩm pháp y.”

“Đó là một lời thú tội”, tôi thốt lên.

“Không phải thế, tiếp sau đó là một lời tuyên bố vô tội.”

“Sau một chuỗi những sự kiện đáng nguyền rủa như thế ít ra đó cũng là một lời tuyên bố đáng ngờ.”

“Ngược lại là khác”, Holmes nói, “đó là dấu vết sáng sủa nhất mà hiện giờ tôi có thể thấy được trong đám mây mù. Cho dù anh ta có vô tội đến đâu chăng nữa, anh ta cũng không thể ngu ngốc đến mức không nhận ra là hoàn cảnh đang rất bất lợi cho mình. Nếu anh ta tỏ ra ngạc nhiên hay giả vờ phẫn nộ khi bị bắt thì tôi sẽ coi đó là một chi tiết rất đáng ngờ bởi vì trong trường hợp này, sự ngạc nhiên hoặc giận dữ đều không tự nhiên mà lại có vẻ là lối hành xử làm bộ làm tịch của kẻ có mưu đồ. Việc anh ta thẳng thắn chấp nhận tình huống cho thấy anh ta hoặc là một người vô tội hoặc là một người rất tự chủ và kiên quyết. Anh ta nói mình đáng bị như thế cũng chẳng phải là bất thường nếu anh xem xét tình huống anh ta đứng bên thi thể của cha mình, và rõ ràng là vào chính ngày hôm đó anh ta đã quên mất bổn phận làm con khi nói chuyện với ông ta, thậm chí, theo lời kể của cô bé đã đưa ra bằng chứng rất quan trọng, anh ta lại còn vung tay lên như định đánh ông ta. Theo tôi, sự tự trách móc và ăn năn hối lỗi thể hiện trong tuyên bố của anh ta là những dấu hiệu của một tâm hồn trong sạch hơn là một lương tâm tội lỗi.”

Tôi lắc đầu. “Đã có nhiều người bị treo cổ với bằng chứng còn mong manh hơn thế”, tôi nhận xét.

“Đúng vậy. Và rất nhiều người đã bị treo cổ oan uổng.”

“Thế còn lời khai của chàng trai trẻ thì sao?”

“Tôi e rằng nó không được lạc quan cho lắm đối với những người ủng hộ cậu ta, dù trong đó có một vài điểm gợi cho ta thấy đôi điều. Anh hãy xem ở đây và tự đọc đi.”

Anh lấy ra trong đống báo một tờ báo địa phương Herefordshire và sau khi lật tìm đến đúng trang, anh chỉ cho tôi đoạn chàng trai trẻ bất hạnh trình bày lại những gì đã xảy ra. Tôi ngồi xuống một góc toa tàu và cẩn thận đọc bài báo. Nội dung của nó như sau:

James McCarthy, con trai duy nhất của người đã chết, được triệu tập và khai như sau: Tôi rời khỏi nhà trong ba ngày để đi Bristol và vừa trở về sáng hôm thứ hai vừa rồi, ngày mồng 3. Khi tôi về đến nhà thì cha tôi đi vắng và tôi được cô hầu gái cho biết là ông đã đi xe ngựa đến thị trấn Ross cùng với John Cobb, người quản ngựa. Chỉ một lát sau, tôi nghe tiếng bánh xe độc mã của ông vang lên trong sân, và qua cửa sổ phòng mình, tôi nhìn thấy ông bước xuống xe và vội vã rời sân dù tôi không biết là ông đi về hướng nào. Tôi bèn lấy súng và đi về phía hồ Boscombe với ý định thăm thú vùng đất có nhiều hang thỏ ở bờ bên kia. Trên đường đi, tôi gặp William Crowder, người coi khu săn bắn, như ông ta có nói trong lời khai của mình; nhưng ông ta lại lầm tưởng là tôi đi theo cha tôi. Tôi không hề hay biết là cha mình đang đi phía trước. Khi còn cách hồ khoảng một trăm yard, tôi nghe thấy tiếng kêu “Cooee”, đó là tín hiệu thường dùng giữa hai cha con tôi, tôi bèn rảo bước về phía trước và thấy ông đang đứng bên hồ. Ông có vẻ rất ngạc nhiên khi thấy tôi và hỏi tôi với giọng hơi bực dọc là tôi làm gì ở đây. Cuộc đối thoại sau đó dần trở nên gay gắt và suýt nữa đến mức đánh nhau vì cha tôi là một người rất nóng nảy. Nhận thấy cơn giận dữ của ông trở nên không kiềm chế được, tôi bỏ ông lại đó và quay trở về trang trại Hatherley. Tuy nhiên, chưa đi được hơn một trăm năm mươi yard, tôi nghe thấy tiếng thét rất đáng sợ ở phía sau nên đã chạy ngược trở lại. Tôi nhìn thấy cha tôi nằm hấp hối trên mặt đất, đầu bị thương rất nặng. Tôi buông khẩu súng xuống và ôm lấy ông nhưng ông gần như đã chết. Tôi quỳ gối bên cạnh ông trong vài phút rồi chạy tới chỗ gần nhất là nhà của người gác cổng làm việc cho ông Turner để nhờ giúp đỡ. Khi quay lại, tôi không nhìn thấy ai ở gần cha tôi cả và tôi không hiểu làm thế nào mà ông bị thương. Cha tôi không phải người bình thường, ông có tính cách hơi lạnh lùng và có phần đáng sợ nhưng theo tôi được biết thì ông thực sự không có kẻ thù nào. Ngoài ra, tôi không còn biết gì thêm.

PHÁP Y VIÊN: Trước khi chết, cha anh có nói gì với anh hay không?

NGƯỜI KHAI: Ông lẩm bẩm một vài từ, nhưng tôi chỉ nghe được hình như là về một con chuột.

PHÁP Y VIÊN: Anh hiểu gì về điều đó như thế nào?

NGƯỜI KHAI: Nó chẳng có ý nghĩa gì đối với tôi. Tôi cho rằng lúc đó cha tôi đã mê sảng.

PHÁP Y VIÊN: Nguyên nhân của lần cãi nhau cuối cùng giữa hai cha con anh là gì?

NGƯỜI KHAI: Tôi không muốn trả lời câu hỏi này.

PHÁP Y VIÊN: Tôi e rằng mình phải ép anh nói ra.

NGƯỜI KHAI: Thực sự là tôi không nói cho ông biết được. Tôi có thể cam đoan với ông là điều đó chẳng liên quan gì đến tấn thảm kịch sau đó.

PHÁP Y VIÊN: Điều này sẽ do tòa quyết định. Tôi không cần phải nhắc cho anh nhớ là việc anh từ chối trả lời sẽ rất bất lợi cho anh trong bất kì phiên tòa nào có thể sau này.

NGƯỜI KHAI: Tôi vẫn phải từ chối.

PHÁP Y VIÊN: Theo tôi hiểu thì tiếng kêu “Cooee” là một tín hiệu chung giữa anh và cha anh?

NGƯỜI KHAI: Đúng vậy.

PHÁP Y VIÊN: Thế thì, làm sao ông ta lại kêu lên trước khi nhìn thấy anh, thậm chí ông ta còn chưa biết là anh đã trở về từ Bristol?

NGƯỜI KHAI (rất bối rối): Tôi không biết.

MỘT THÀNH VIÊN BAN HỘI THẨM: Anh không nhận thấy điều gì đáng ngờ khi anh quay trở lại vì nghe thấy tiếng thét và nhìn thấy cha anh bị thương chí tử ư?

NGƯỜI KHAI: Không có gì rõ ràng.

PHÁP Y VIÊN: Ý anh là gì?

NGƯỜI KHAI: Tôi quá bối rối và lo lắng khi chạy vào khoảng rừng trống nên không thể nghĩ đến điều gì khác ngoại trừ cha tôi. Tuy nhiên, tôi có một cảm giác mơ hồ là khi tôi chạy về phía trước thì có một vật gì đó nằm trên mặt đất phía bên trái. Tôi nhớ hình như vật đó màu xám, có vẻ là một cái áo khoác hoặc một cái áo choàng len kẻ ô. Khi tôi đứng dậy từ chỗ cha tôi nằm và nhìn quanh quất để tìm thì nó không còn ở đấy nữa.

PHÁP Y VIÊN: Ý anh là nó đã biến mất trước khi anh đi tìm người giúp đỡ?

NGƯỜI KHAI: Vâng, nó đã biến mất.

PHÁP Y VIÊN: Anh không thể khẳng định vật đó là gì?

NGƯỜI KHAI: Vâng, tôi chỉ cảm thấy ở đó có một vật gì đó.

PHÁP Y VIÊN: Cách thi thể bao xa?

NGƯỜI KHAI: Khoảng hơn mười yard.

PHÁP Y VIÊN: Và cách bìa rừng bao xa?

NGƯỜI KHAI: Cũng khoảng đó.

PHÁP Y VIÊN: Vậy nếu nó được đem đi thì phải là trong khi anh đang đứng cách nó chỉ khoảng hơn mười yard?

NGƯỜI KHAI: Vâng, nhưng khi đó tôi đang đứng quay lưng lại.

Cuộc thẩm vấn kết thúc tại đây.

“Tôi nhận thấy rằng”, tôi nói khi Holmes nhìn xuống bài báo. “Trong phần kết luận của mình, pháp y viên đã nhận định khá nghiêm khắc về chàng trai McCarthy. Ông ta nhấn mạnh, và cũng có phần có lí vào sự vô lí trong việc cha anh ta dùng tín hiệu để gọi con trai mình trước khi trông thấy anh ta, và chuyện người con từ chối tiết lộ các chi tiết trong cuộc đối thoại với cha mình, và cả lời khai kì quặc về những lời cha anh ta nói trước khi chết. Như lời ông ta nhận xét, tất cả các chi tiết trên đều rất bất lợi cho người con trai.”

Holmes khẽ cười một mình và duỗi dài người trên chiếc ghế nệm. “Cả anh và pháp y viên đều cố gắng”, anh nói, “chọn ra những điểm rõ ràng là bất lợi cho chàng trai nhất. Anh không thấy rằng lúc thì anh khen ngợi anh ta vì đã tưởng tượng quá nhiều, lúc thì lại chê là quá ít hay sao? Quá ít là khi anh ta không thể bịa ra một nguyên nhân cho cuộc cãi vả để giành được sự đồng cảm của bồi thẩm đoàn; còn quá nhiều là khi từ nhận thức nội tại anh ta phát biểu ra một điều gì đó outré[96] như là nạn nhân lẩm bẩm về một con chuột trước khi chết và chi tiết mảnh vải biến mất. Không đâu, thưa quý ông, tôi sẽ tiếp cận vụ này từ quan điểm là những gì chàng trai trẻ nói đều là sự thật, và chúng ta sẽ thấy cái giả thuyết này sẽ dẫn chúng ta đến đâu. Giờ thì tôi sẽ đọc quyển thơ bỏ túi của Petrarch[97] và sẽ không nói thêm một lời nào nữa về vụ án này cho đến khi chúng ta đến hiện trường. Chúng ta sẽ ăn trưa tại Swindon và tôi cho rằng chúng ta sẽ đến đó trong hai mươi phút nữa.”

Cuối cùng thì chúng tôi cũng đến thị trấn Ross nhỏ bé lúc gần 4 giờ, sau khi vượt qua thung lũng Stroud xinh đẹp và vùng quê Severn rộng rãi, sạch sẽ. Một người đàn ông gầy còm giống y như một con chồn với vẻ ranh mãnh và láu cá đang đứng đợi chúng tôi ở sân ga, cho dù chiếc áo khoác ngoài màu nâu nhạt và đôi xà cạp da ông ta đang đi hòa lẫn vào khung cảnh mộc mạc xung quanh, tôi vẫn dễ dàng nhận ra đó là Lestrade của Sở Cảnh sát London. Cùng với ông ta, hai chúng tôi đi xe ngựa đến khách sạn Hereford Arms nơi có một phòng đã được đặt sẵn cho chúng tôi.

“Tôi đã thuê một cỗ xe”, Lestrade nói khi chúng tôi đang nhâm nhi tách trà. “Tôi hiểu bản tính năng động của ông, và ông sẽ không cảm thấy thoải mái chừng nào còn chưa ra đến hiện trường.”

“Quả là một lời khen rất thú vị”, Holmes đáp. “Vấn đề này hoàn toàn phụ thuộc vào áp suất khí quyển.”

Lestrade có vẻ giật mình. “Tôi không hiểu rõ”, ông ta nói.

“Hôm nay phong vũ biểu chỉ bao nhiêu? Tôi thấy là hai mươi chín[98]. Trời lặng gió và cũng chẳng có một đám mây. Ở đây, tôi có một hộp thuốc lá đầy ắp đang cần người hút và một cái ghế dài vô cùng thoải mái so với một khách sạn nông thôn tầm thường. Tôi không nghĩ là mình cần đổi một cỗ xe ngựa vào tối nay.”

Lestrade cười với vẻ dễ dãi. “Chắc chắn là ông đã có kết luận riêng dựa vào các thông tin trên báo chí”, ông ta nói. “Vụ này đã rõ như ban ngày, và ta càng xem xét thì nó lại càng rõ ràng hơn. Nhưng tất nhiên là ta không thể nào từ chối một phụ nữ, mà lại là một phụ nữ rất quả quyết chứ! Cô ta đã nghe nói về ông và muốn nghe ý kiến của ông, dù tôi đã nói đi nói lại với cô ta rằng ông còn có thể làm được điều gì nữa khi chẳng còn gì mà tôi chưa làm cả. Chao ôi! Xe của cô ta đã đến trước cửa rồi kìa.”

Ông ta còn chưa kịp dứt lời thì một thiếu nữ đáng yêu bậc nhất mà tôi từng thấy đã chạy ào vào. Đôi mắt tím của cô sáng ngời, đôi môi hơi hé mở, hai gò má nhuộm sắc hồng, mọi vẻ rụt rè theo lẽ thường tình đã bị sự kích động và lo lắng át đi.

“Ôi, ông Sherlock Holmes!”

Cô kêu lên, mắt lần lượt nhìn từ người này sang người khác trong nhóm chúng tôi, và rồi với trực giác nhanh nhạy của phụ nữ, cô chăm chú nhìn vào người bạn đồng hành của tôi.

“Tôi rất mừng là ông đã đến. Tôi đánh xe xuống đây để nói với ông thế này. Tôi biết là James không làm chuyện đó. Tôi biết thế và tôi muốn ông cũng nghĩ như vậy khi bắt đầu công việc điều tra. Đừng bao giờ nghi ngờ điều đó. Chúng tôi đã quen biết nhau từ khi còn bé và tôi biết những khuyết điểm của anh ấy rõ hơn bất cứ ai khác; anh ấy nhân từ đến nỗi không nỡ làm đau một con ruồi. Một lời buộc tội như thế là rất vô lí đối với bất kì ai thật sự hiểu rõ anh ấy.”

“Tôi hi vọng chúng tôi sẽ minh oan được cho anh ta, thưa cô.” Sherlock Holmes nói. “Cô có thể tin tưởng là tôi sẽ làm hết sức mình.”

“Nhưng hẳn là ông đã đọc lời khai rồi? Ông đã có kết luận nào chưa? Ông có nhìn thấy kẽ hở nào hay sơ sót nào không? Bản thân ông cũng tin là anh ấy vô tội chứ?”

“Tôi nghĩ là rất có thể.”

“Đấy, đấy!” Cô kêu lên, nghênh mặt nhìn Lestrade với ý thách thức, “Ông đã nghe rồi chứ! Ông ấy đem lại cho tôi niềm hi vọng.”

Lestrade nhún vai. “Tôi e rằng người đồng nghiệp của tôi đã hơi vội vã khi đưa ra kết luận”, ông ta nói.

“Nhưng mà ông ấy nói đúng. Ôi, tôi biết là ông ấy có lí. Chẳng đời nào James làm thế. Còn về vụ cãi cọ của anh ấy với cha mình, tôi dám chắc lí do anh ấy không tiết lộ với pháp y viên là vì có liên quan đến tôi.”

“Như thế nào?” Holmes hỏi.

“Bây giờ là lúc tôi phải kể hết ra. James và cha anh ấy có nhiều bất đồng về tôi. Ông McCarthy rất nóng lòng muốn chúng tôi lấy nhau. James và tôi cũng thương yêu nhau như hai anh em; nhưng tất nhiên là anh ấy hãy còn trẻ và chưa có nhiều kinh nghiệm sống, và… và… nghĩa là, anh ấy chưa muốn cưới vợ. Vì thế mà họ cãi nhau, và lần đó, tôi chắc cũng là vì nguyên nhân này.”

“Thế còn cha cô?” Holmes hỏi. “Ông ấy có tán thành một cuộc hôn nhân như thế không?”

“Không, cha tôi cũng phản đối. Chỉ có mỗi ông McCarthy là ủng hộ.” Một nét ửng đỏ lan nhanh trên khuôn mặt tươi trẻ của cô khi Holmes chiếu vào cô một ánh nhìn dò hỏi sắc bén.

“Xin cảm ơn cô về thông tin này”, anh nói. “Sáng mai tôi ghé qua nhà gặp cha cô được không?”

“Tôi e là bác sĩ sẽ không đồng ý.”

“Bác sĩ ư?”

“Vâng, thế ông chưa nghe gì sao? Người cha tội nghiệp của tôi cứ đau bệnh suốt mấy năm gần đây, nhưng chính sự việc vừa rồi đã làm ông hoàn toàn ngã quỵ. Ông phải nằm liệt giường, bác sĩ Willow nói rằng ông bị suy nhược và hệ thần kinh đã bị kiệt quệ. Ông McCarthy là người duy nhất từng quen biết cha tôi vào thời xa xưa ở Victoria.”

“Ha! Ở Victoria! Rất quan trọng đây.”

“Vâng, ở khu mỏ.”

“Đúng thế, ở những mỏ vàng, là nơi mà theo như tôi được biết, ông Turner đã trở nên giàu có.”

“Vâng, đúng vậy.”

“Cảm ơn cô, cô Turner. Cô giúp tôi nhiều quá!”

“Sáng mai nếu có tin tức mới, xin ông vui lòng cho tôi biết. Chắc là ông sẽ đến nhà tù để gặp James. Ồ, nếu ông đến đó, xin hãy nói cho anh ấy biết rằng tôi tin anh ấy vô tội.”

“Tôi sẽ nói, thưa cô Turner.”

“Giờ thì tôi phải về nhà vì cha tôi rất yếu và ông sẽ nhớ tôi lắm nếu tôi không ở cạnh ông. Tạm biệt, cầu mong Thượng Đế phù hộ cho công việc của ông.” Cô vội vã bước ra khỏi phòng cũng hấp tấp như khi bước vào và chúng tôi nghe tiếng bánh xe khua lọc cọc xuôi theo con đường.

“Tôi thật xấu hổ vì ông đấy, Holmes”, Lestrade nói với vẻ trịch thượng sau vài phút im lặng. “Tại sao ông lại nhen lên hi vọng trong khi lẽ ra phải dập tắt nó? Tôi không phải loại người mềm yếu nhưng tôi phải nói rằng làm như thế là tàn nhẫn.”

“Tôi nghĩ rằng tôi đã tìm ra cách để minh oan cho James McCarthy”, Holmes nói. “Ông đã xin được lệnh để vào tù gặp anh ta rồi chứ?”

“Có, nhưng chỉ dành cho ông và tôi thôi.”

“Vậy thì tôi phải xem lại ý định về việc ra ngoài. Chúng ta vẫn còn đủ thời gian để ngồi xe lửa đến Hereford và gặp anh ta vào tối nay chứ?”

“Tha hồ.”

“Thế thì đi thôi. Watson này, tôi e rằng anh sẽ thấy rất buồn tẻ, nhưng tôi chỉ ra ngoài vài giờ thôi.”

Tôi đi cùng họ ra ga và sau đó lang thang qua những con đường của thị trấn nhỏ, cuối cùng thì trở về khách sạn, nằm lên một chiếc ghế dài và cố gắng giải khuây bằng cách đọc một cuốn tiểu thuyết rẻ tiền. Tuy nhiên, nội dung đơn giản của câu chuyện quả là nghèo nàn so với bí ẩn sâu xa mà chúng tôi đang dò dẫm, và tâm trí tôi cứ liên tục vẩn vơ từ diễn biến trong truyện đến sự kiện ngoài đời, thế là cuối cùng tôi quăng quyển sách vào góc phòng và tập trung hoàn toàn vào việc xem xét các sự việc đã xảy ra trong ngày. Giả sử câu chuyện của chàng trai trẻ bất hạnh hoàn toàn đúng sự thật thì sự việc khủng khiếp nào, cái tai họa bất ngờ và dị thường nào có thể đã xảy ra trong khoảng thời gian từ lúc anh ta đi khỏi chỗ cha mình đến khoảnh khắc anh ta bị tiếng thét của ông ta kéo trở lại nên đã vội vã lao về phía bãi lầy? Hẳn đó là một thứ gì rất kinh hoàng và chết chóc. Nó là cái gì? Có thể tình trạng của các vết thương sẽ tiết lộ đôi điều với bản năng y khoa của tôi chăng? Tôi bấm chuông và yêu cầu đem đến một tờ tuần báo của hạt có đăng nguyên văn bản báo cáo về cuộc điều tra. Trong phần kết luận của phẫu thuật viên có ghi rõ, một phần ba của xương đỉnh bên trái và nửa bên trái của xương chẩm đã bị vỡ nát bởi một cú đánh mạnh bằng một loại vũ khí cùn. Tôi đánh dấu vị trí đó trên đầu mình. Rõ ràng một cú đánh như thế phải được thực hiện từ phía sau. Điều này có lợi cho bị cáo trong chừng mực nào đó vì khi bị trông thấy đang cãi cọ thì anh ta đứng đối mặt với cha mình. Tuy vậy, chi tiết này cũng không được thuyết phục cho lắm vì có thể người cha đã quay lưng lại trước khi cú đánh giáng xuống. Nhưng dù sao cũng đáng để lưu ý Holmes về điểm này. Rồi còn tiếng lẩm bẩm lạ kì về con chuột trước khi ông ta chết, điều đó có thể có ý nghĩa gì? Không thể nào là một lời nói lung tung khi mê sảng. Một người sắp chết do bị đánh bất ngờ thì thường không mê sảng. Không phải thế, có lẽ là ông ta gắng giải thích mình bị mất mạng do đâu thì đúng hơn. Nhưng, nếu thế thì nó chỉ ra điều gì? Tôi cố vắt óc suy nghĩ những mong tìm ra một lời giải thích hợp lí. Lại còn tình tiết mảnh vải xám mà chàng trai McCarthy nhìn thấy. Nếu như đó là sự thật thì chắc hẳn trong lúc bỏ chạy, kẻ giết người đã làm rơi một thứ gì đó trong y phục của hắn, có lẽ là cái áo khoác ngoài, và đã bạo gan quay trở lại để đem nó đi vào khoảnh khắc người con trai đang quỳ xuống, quay lưng lại và chỉ cách đó chưa đầy hai chục bước chân. Quả là một chuỗi những điều bí ẩn và toàn bộ câu chuyện mới khó tin làm sao! Tôi không ngạc nhiên về ý kiến của Lestrade, tuy vậy, tôi rất tin tưởng vào sự sáng suốt của Sherlock Holmes nên không thể đánh mất hi vọng khi mỗi sự kiện mới phát hiện lại càng có vẻ củng cố lòng tin của anh rằng chàng trai McCarthy vô tội.

***

Sherlock Holmes trở về lúc đã khuya. Anh về một mình vì Lestrade nghỉ lại trong căn phòng thuê ở thị trấn.

“Phong vũ biểu hãy còn chỉ rất cao”, anh nhận xét khi ngồi xuống. “Mong rằng trời đừng mưa trước khi chúng ta có thể đến được hiện trường. Nhưng mà một công việc hay ho như thế này thì ta nên thực hiện khi đang nhiệt tình, khỏe khoắn nhất, nên tôi không muốn làm khi hãy còn mệt nhoài sau một chuyến đi dài. Tôi đã gặp anh chàng McCarthy rồi.”

“Và anh có rút ra được điều gì từ anh ta không?”

“Chẳng có gì.”

“Anh ta có nhen nhóm được chút ánh sáng nào không?”

“Hoàn toàn không. Trước đó thì tôi còn nghĩ là anh ta biết ai là thủ phạm và đang bao che kẻ đó, nhưng giờ thì tôi tin rằng anh ta cũng bối rối như mọi người. Anh ta trông thì sáng sủa đấy nhưng không nhanh trí cho lắm và tôi nghĩ rằng anh ta là người có tâm địa tốt.”

“Tôi không thể nào khen ngợi khiếu thẩm mĩ của anh ta”, tôi nhận xét, “nếu quả thật anh ta không muốn làm đám cưới với một cô gái duyên dáng như cô Turner.”

“À, về vấn đề đó thì lại có một câu chuyện khá đau lòng. Chàng trai này yêu cô ta điên cuồng, nhưng hai năm trước, khi anh ta hãy còn là một chú bé mới lớn và trước khi thực sự quen biết cô ta, vì cô ta đã đi học ở một trường nội trú suốt năm năm, không biết cậu ngốc đã làm gì mà bị rơi vào nanh vuốt của một cô ả phục vụ trong quán rượu ở Bristol và cưới cô ả tại một phòng đăng kí kết hôn. Không ai hay biết chút gì về việc này, nhưng anh có thể hình dung ra nỗi buồn bực của anh ta khi bị quở trách vì không làm điều mà chính anh ta hằng mong muốn dẫu có phải hi sinh cả đôi mắt mình, nhưng anh ta biết rằng việc đó là hoàn toàn bất khả thi. Sự cùng quẫn khiến anh ta vung tay lên trong lần gặp mặt cuối cùng của cha con họ khi người cha thúc giục anh ta cầu hôn cô Turner. Mặt khác, anh ta không tự trang trải được cuộc sống của mình, mà cha anh ta nghe đâu lại là một người rất cứng rắn, nếu biết sự thật thì chắc chắn ông ta sẽ từ con ngay. Anh ta đã sống cùng người vợ phục vụ quán rượu trong ba ngày ở Bristol vừa rồi và người cha không biết là anh ta đã đi đâu. Hãy ghi nhớ điểm này. Quan trọng đấy. Tuy vậy, trong cái rủi có cái may, vì qua báo chí, cô phục vụ đó biết được tin anh ta đang gặp rắc rối nghiêm trọng và có thể sẽ bị treo cổ, thế là cô ả dứt khoát bỏ anh ta và còn viết cho anh ta một lá thư nói rằng mình đã có một người chồng ở Bermuda Dockyard, vì thế giữa họ thật sự chẳng có gì ràng buộc nhau. Tôi nghĩ là mẩu tin nho nhỏ này hẳn sẽ an ủi được anh chàng McCarthy sau nhưng gì anh ta đã phải chịu đựng.”

“Nhưng nếu anh ta vô tội thì ai đã gây ra chuyện đó?”

“À! Ai hả? Tôi sẽ đặc biệt lưu ý anh hai điểm. Một là người đã chết có một cuộc hẹn với ai đó ở bên hồ và người hẹn gặp đó không thể nào là con trai của ông ta được, vì anh con trai đang vắng nhà và ông ta càng không biết là đến khi nào anh ta mới trở về. Điểm thứ hai là nạn nhân có kêu lên ‘Cooee!’ trước khi ông ta nhận ra là con trai mình đã quay về. Đấy là hai điểm cốt yếu của vụ án này. Giờ thì chúng ta hãy bàn về George Meredith[99], nếu anh muốn, và chúng ta sẽ gác lại tất cả những vấn đề lặt vặt đến mai.”

Trời không mưa như Holmes đã dự đoán, và bình minh hiện ra rạng rỡ, không một gợn mây. Lúc 9 giờ, Lestrade đưa một cỗ xe đến và chúng tôi khởi hành tới trang trại Hatherley và hồ Boscombe.

“Sáng nay có tin quan trọng”, Lestrade thông báo. “Nghe nói là ông Turner ở dinh thự bị bệnh nặng đến nỗi không còn hi vọng cứu chữa.”

“Tôi đoán ông ấy hẳn đã già lắm?” Holmes nói.

“Khoảng sáu mươi thôi, nhưng thể chất của ông ta đã bị kiệt quệ trong thời gian sống xa quê và lâu nay sức khỏe của ông ta cứ suy sụp dần. Vụ án mạng này đã ảnh hưởng xấu đến ông ta. Ông ta là bạn lưu niên của McCarthy và còn là một ân nhân nữa, vì tôi nghe nói ông ta đã miễn tiền thuê trang trại Hatherley cho McCarthy.”

“Thật vậy sao? Thật đáng quan tâm đây”, Holmes nói.

“Ồ, vâng! Ông ta còn giúp đỡ McCarthy bằng cả trăm cách khác nữa. Tất cả mọi người sống ở đây đều ca ngợi lòng tốt của ông ta đối với McCarthy.”

“Thật không đấy! Ông không thấy kì lạ khi McCarthy, người có vẻ chẳng khá giả gì cho lắm và còn chịu ơn ông Turner nhiều đến thế, lại dám nói đến chuyện xin cưới con gái của ông Turner, là người có thể sẽ thừa kế cả điền trang, cho con trai ông ta, lại còn có thái độ rất tự tin cứ như đó chỉ là một vụ cầu hôn bình thường và tất cả mọi người khác đều phải đồng ý? Chuyện này còn kì lạ hơn nữa vì chúng ta biết rằng bản thân ông Turner phản đối kế hoạch này. Cô con gái đã kể cho chúng ta nghe rất rõ ràng, ông không suy luận ra điều gì từ chuyện đó sao?”

“Lại đến tiết mục suy luận rồi đây”, Lestrade nói và nháy mắt với tôi. “Tôi thấy xử lí các dữ kiện thực tế không thôi đã là khó rồi, ông Holmes ạ, huống hồ lại còn bị cuốn theo mớ giả thuyết và các ý tưởng huyễn hoặc.”

“Ông nói đúng đấy”, Holmes nói với vẻ từ tốn, “quả là ông khó mà xử lí được các dữ kiện thực tế.”

“Dù sao đi nữa, tôi đã hiểu được một thực tế mà có vẻ như ông coi là khó nắm bắt”, Lestrade đáp lại với đôi chút kích động.

“Đó là…”

“Là McCarthy cha bị chính tay con trai mình giết và mọi giả thuyết trái ngược với điều đó chỉ là chút ánh trăng mờ nhạt.”

“Vâng, ánh trăng thì vẫn còn sáng hơn là sương mù”, Holmes đáp lại rồi phá lên cười. “Nhưng này, nếu tôi không lầm thì có phải trang trại Hatherley ở đằng kia, phía bên tay trái không?”

“Phải, đúng là nó.”

Đó là một tòa nhà hai tầng rộng lớn, ấm cúng, mái lợp đá phiến với những mảng địa y lớn màu vàng bám trên những bức tường xám. Tuy nhiên, những tấm rèm buông rủ và những ống khói im lìm khiến cho ngôi nhà có vẻ đau buồn như thể nỗi kinh hoàng hãy còn đè nặng lên nó. Chúng tôi gọi cửa và theo yêu cầu của Holmes, một người hầu gái đã cho chúng tôi xem đôi ghệt mà ông chủ của cô mang khi chết, và cả đôi ghệt của người con, dù đó không phải là đôi mà anh ta đã mang vào hôm đó. Sau khi đã đo hai đôi ghệt rất cẩn thận từ bảy hoặc tám điểm khác nhau, Holmes muốn được dẫn ra sân, rồi tất cả chúng tôi đi theo con đường mòn quanh co dẫn đến hồ Boscombe.

Sherlock Holmes hoàn toàn thay đổi khi anh hăm hở đánh hơi con mồi trong những vụ như thế này. Những ai chỉ biết đến nhà suy luận và nhà tư duy trầm lặng ở phố Baker sẽ không thể nào nhận ra anh. Mặt anh đỏ bừng và sa sầm. Cặp lông mày nhíu lại thành hai đường đen nhánh, đôi mắt sáng quắc như ánh thép. Mặt anh cúi thấp, vai khom lại, đôi môi mím chặt và những mạch máu nổi lên như dây chão trên cái cổ dài gân guốc. Hai cánh mũi của anh như nở rộng ra với sự thèm khát giống hệt con thú đang say mồi. Và anh tập trung toàn bộ tinh thần vào vấn đề trước mặt đến nỗi không buồn nghe một câu hỏi hay một lời nhận xét nào đó, hoặc chỉ thốt ra một tiếng càu nhàu bực bội để đáp lại. Lặng lẽ và thoăn thoắt, anh tiến theo lối mòn, băng qua những đồng cỏ và cánh rừng dẫn đến hồ Boscombe. Mặt đất nơi đây lầy lội, ẩm ướt, giống như cả vùng này, và hãy còn lưu lại nhiều vết chân cả trên đường đi lẫn trong những đám cỏ thấp mọc ở hai bên vệ đường. Đôi lúc Holmes bước vội lên, có khi lại dừng hẳn lại, và có một lần anh còn đi chệch ra đồng cỏ một quãng. Lestrade và tôi theo sau anh, ông ta thì thờ ơ và có vẻ khinh khỉnh trong khi tôi quan sát bạn mình với sự thích thú xuất phát từ niềm tin chắc chắn rằng mỗi một hành động của anh đều hướng đến một mục đích rõ rệt.

Hồ Boscombe là một vũng nhỏ, xung quanh mọc đầy lau sậy, đường kính khoảng năm mươi yard, nằm ở ranh giới giữa trang trại Hatherley và khu đất riêng thuộc về ông Turner giàu có. Cao vượt lên đám cây cối tiếp giáp với bờ hồ phía bên kia, chúng tôi có thể thấy những đỉnh tháp nhọn màu đỏ nhô lên đánh dấu lãnh địa của người chủ điền trang giàu có. Bên bờ hồ phía trang trại Hatherley cây cối mọc dày và có một dải cỏ hẹp ướt sũng nước bề ngang khoảng hai mươi sải chân nằm giữa bìa rừng và đám sậy viền quanh hồ. Lestrade chỉ cho chúng tôi vị trí chính xác nơi tử thi được tìm thấy, và vì đất chỗ đó rất ẩm nên tôi có thể thấy rõ những dấu vết cú ngã của nạn nhân còn để lại. Về phần Holmes thì từ khuôn mặt háo hức và đôi mắt chăm chú của anh, tôi thấy rằng anh còn nhận ra được rất nhiều những chi tiết khác nữa từ đám cỏ bị giẫm nát. Anh chạy quanh như một con chó đánh hơi được mùi của con mồi, rồi trở lại là người bạn đồng hành của tôi.

“Ban nãy ông lội xuống hồ nước để làm gì thế, Lestrade?” Anh hỏi.

“Tôi tìm kiếm với một cái cào. Tôi nghĩ rằng có thể có một thứ vũ khí hoặc là những dấu vết khác. Nhưng làm thế quái nào…”

“Ồ!” Anh tặc lưỡi. “Tôi không có thời gian! Dấu chân trái của ông với những vòng xoắn hướng vào trong in đầy khắp nơi. Đến một con chuột chũi cũng có thể nhìn thấy, và đến đây thì nó biến mất trong đám sậy. Ồ, mọi chuyện lẽ ra sẽ rất đơn giản nếu tôi kịp có mặt ở đây trước khi cả đoàn người xô đến như một đàn bò rừng và giẫm nát khắp nơi. Đây là chỗ nhóm người cùng đi với người gác cổng đã đến, và họ đã làm mất tất cả dấu vết trong khoảng sáu đến tám foot rưỡi xung quanh tử thi. Nhưng chỗ này là ba vệt dấu giày của cùng một người.” Anh rút ra một cái kính lúp rồi nằm lên tấm vải không thấm nước để quan sát rõ hơn, miệng không ngừng nói nhưng có vẻ như là nói với chính anh hơn là cho chúng tôi nghe. “Đây là những dấu chân của anh chàng McCarthy. Anh ta đi tốc độ thường hai lần còn một lần thì chạy nhanh vì thế mà phần đế giày in sâu hơn và vết gót giày thì gần như không nhìn thấy, điều này chứng thực cho lời khai của anh ta. Anh ta chạy đến khi nhìn thấy cha mình nằm gục trên mặt đất. Còn đây là dấu chân của người cha khi ông ta đi tới đi lui. Cái gì thế này? Đây là dấu vết đầu báng súng khi người con trai đứng lắng nghe. Còn đây nữa? Ha ha! Xem chúng ta tìm được gì nào? Vết nhón chân! Vết nhón chân! Mũi vuông, rất lạ, một đôi giày khá hiếm! Chúng đến, rồi đi, rồi quay trở lại - tất nhiên là vì chiếc áo khoác. Xem nào, chúng từ đâu đến nhỉ?” Anh chạy ngược chạy xuôi, đôi khi bị mất dấu, rồi lại thấy cho đến khi chúng tôi đi qua bìa rừng và đứng dưới bóng một cây sồi to cao, là cây lớn nhất trong vùng. Holmes lần theo đến phía bên kia thân cây và lại nằm sấp xuống rồi khẽ thốt lên một tiếng kêu hài lòng. Anh nằm đó suốt một lúc lâu, lật giở từng phiến lá và những nhánh cây khô, thu thập thứ gì đó mà tôi thấy hình như là bụi đất rồi cho vào một cái phong bì và dùng kính lúp săm soi không chỉ mặt đất mà thậm chí cả vỏ cây trong tầm với. Một hòn đá nhọn nằm trên đám rêu cũng bị anh xem xét rồi giữ lại. Sau đó, anh đi theo một lối mòn băng qua rừng cho đến khi ra đến đường cái, ở đây mọi dấu vết đều biến mất.

“Đây là một vụ khá lí thú”, anh nhận xét khi đã quay lại phong thái tự nhiên của mình. “Tôi đoán là căn nhà màu xám bên tay phải hẳn là nhà của người gác cổng. Tôi định vào đó nói chuyện vài câu với Moran và có thể sẽ ghi chép một chút. Sau khi xong việc thì chúng ta có thể đánh xe về để ăn trưa. Các ông cứ đi bộ ra xe trước và tôi sẽ đến ngay.”

Khoảng mười phút sau, chúng tôi lên xe ngựa và đi về thị trấn Ross, Holmes hãy còn cầm theo hòn đá mà anh đã nhặt trong rừng.

“Có thể là ông sẽ quan tâm đến cái này, ông Lestrade”, anh nhận xét khi chìa hòn đá ra. “Nó là hung khí sát nhân đấy.”

“Tôi không thấy dấu vết nào cả.”

“Không hề có.”

“Vậy làm sao ông biết được?”

“Bên dưới nó có cỏ mọc. Nó mới ở đó có vài ngày thôi. Không có dấu hiệu chỉ rõ nó được nhặt lên từ đâu. Hòn đá này rất khớp với những vết thương. Không thấy dấu vết của bất kì loại vũ khí nào khác.”

“Vậy còn kẻ giết người?”

“Đó là một người cao lớn, thuận tay trái, chân phải đi khập khiễng, đi ghệt săn đế dày và mặc áo khoác xám, hút xì gà Ấn Độ, có dùng ống đót và đem theo một con dao nhíp cùn trong túi. Còn vài dấu hiệu nữa nhưng bấy nhiêu cũng đủ để giúp chúng ta tìm ra hung thủ.”

Lestrade cười phá lên. “Tôi e rằng mình vẫn còn là người hay nghi ngờ”, ông ta nói. “Giả thuyết nào chẳng hay nhưng chúng ta sẽ phải đối đầu với một hội đồng xét xử minh mẫn của nước Anh.”

“Nous verrons,”[100] Holmes bình tĩnh đáp. “Ông làm việc theo phương pháp của ông còn tôi cũng có cách riêng của mình. Chiều nay tôi sẽ bận rộn và có thể sẽ quay về London bằng chuyến tàu tối.”

“Và bỏ lửng vụ án của ông?”

“Không, vụ này xong rồi.”

“Nhưng còn điều bí ẩn?”

“Đã giải đáp.”

“Vậy ai là thủ phạm?”

“Là người mà tôi đã mô tả.”

“Nhưng hắn là ai?”

“Chắc chắn là việc tìm ra hắn chẳng khó khăn gì. Vùng này cũng không đông dân cho lắm.”

Lestrade nhún vai. “Tôi là một người thực tế”, ông ta nói, “và tôi thật sự không thể đảm trách việc đi khắp vùng để tìm kiếm một người thuận tay trái và bị tật một bên chân. Tôi sẽ trở thành trò cười cho Sở Cảnh sát London.”

“Được thôi”, Holmes điềm đạm nói. “Tôi đã cho ông cơ hội. Đã đến chỗ trọ của ông rồi đấy. Tạm biệt. Tôi sẽ gửi cho ông mấy dòng trước khi rời khỏi đây.”

Sau khi đưa Lestrade về nhà trọ, chúng tôi về khách sạn nơi bữa ăn trưa đã được dọn sẵn trên bàn. Holmes vẫn yên lặng và mải mê suy nghĩ, trên mặt hiện rõ nét đau buồn như một người đang trong tình huống khó xử.

“Nghe này, Watson”, anh nói khi bàn ăn đã được dọn sạch, “anh hãy ngồi vào cái ghế này và để tôi giải thích một chút. Tôi không biết mình nên làm gì và rất cần đến lời khuyên của anh. Hãy châm một điếu xì gà và để tôi trình bày chi tiết.”

“Xin anh cứ nói.”

“Thế này, khi xem xét vụ án thì có hai điều trong lời kể của McCarthy con gây ấn tượng ngay tức khắc cho cả hai chúng ta dù với tôi thì chúng có lợi cho anh ta còn với anh thì ngược lại. Điểm thứ nhất là theo lời kể của anh ta, người cha đã kêu ‘Cooee!’ trước khi nhìn thấy anh ta. Điểm còn lại là trước khi chết ông ta đã nói gì đó về một con chuột, ông ta lẩm bẩm vài tiếng, anh hiểu chứ, nhưng đó là những gì mà người con trai nghe được. Công việc tìm kiếm của chúng ta phải khởi phát từ hai điểm kể trên và chúng ta sẽ bắt đầu bằng cách xem như những gì chàng trai đó nói đều hoàn toàn đúng.”

“Thế thì cái tiếng kêu ‘Cooee! đó có nghĩa là gì?”

“Rõ ràng tiếng kêu đó không phải dành cho anh con trai. Người cha vẫn tưởng là anh con trai hãy còn ở Bristol. Anh ta chỉ tình cờ nghe thấy thôi, Tiếng kêu ‘Cooee’ là để gọi người mà ông ta đã hẹn gặp. Nhưng ‘Cooee’ là một tiếng kêu rất riêng của người Úc và được dùng giữa những người Úc với nhau. Vậy là ta có được điều giả định rất chắc chắn rằng người mà ông McCarthy đang đợi ở hồ Boscombe phải là một ai đó đã từng sống ở Úc.”

“Thế còn về con chuột thì sao?”

Sherlock Holmes lấy từ trong túi ra một tờ giấy được gấp lại và trải nó lên mặt bàn. “Đây là bản đồ vùng thuộc địa Victoria”. anh nói. “Tối qua tôi đã đánh điện tín đến Bristol yêu cầu họ gửi đến.” Anh đè tay lên một phần tấm bản đồ. “Anh đọc thấy chữ gì?”

“Arat”[101], tôi đọc lên.

“Còn chữ này?” Anh nhấc tay ra.

“Ballarat.”

“Đúng thế. Đó là từ nạn nhân đã thốt ra mà con trai ông ta chỉ nghe được có hai âm cuối. Ông ta đã gắng sức nói ra tên của kẻ giết người gì gì đó, Ballarat.”

“Thật đáng kinh ngạc!” Tôi kêu lên.

“Rõ ràng là thế. Và bây giờ, anh xem đây. Tôi đã giới hạn phạm vi đáng kể rồi nhé. Nếu ta cho rằng lời khai của người con là đúng thì việc xác định ai sở hữu chiếc áo khoác màu xám chắc chắn là điểm thứ ba. Giờ thì chúng ta đã vượt ra khỏi sự mù mờ để có ý niệm rõ ràng về một người Úc đến từ Ballarat với một cái áo khoác màu xám.”

“Chắc chắn rồi.”

“Và là một người sống ở vùng này vì chỉ có thể đến hồ bằng cách đi qua trang trại hoặc là từ điền trang, người từ nơi khác đến thì hiếm khi nào lang thang tới tận đó.”

“Đúng thế.”

“Tiếp theo là cuộc khám nghiệm của chúng ta hôm nay. Khi xem xét khu đất, tôi đã tìm thấy những chi tiết lặt vặt và đã nói cho gã ngốc Lestrade biết những nét ngoại hình đặc trưng của thủ phạm.”

“Nhưng làm thế nào mà anh thu thập được chúng?”

“Anh đã biết phương pháp làm việc của tôi rồi đấy. Đó là dựa trên sự quan sát những điều vặt vãnh.”

“Về chiều cao của hắn, tôi biết anh có thể ước chừng dựa vào chiều dài của bước chân. Đôi ghệt của hắn nữa, cũng có thể đoán được từ các dấu chân.”

“Phải, đó là đôi ghệt rất lạ kì.”

“Nhưng còn chi tiết đi khập khiễng thì sao?”

“Vết chân phải của hắn luôn mờ hơn vết chân trái. Hắn dồn ít trọng lượng hơn vào bên đó. Tại sao? Vì hắn đi khập khiễng, hắn bị thọt.”

“Thế còn việc thuận tay trái?”

“Chính anh đã ngạc nhiên về tình trạng vết thương được phẫu thuật viên ghi chép lại tại cuộc điều tra. Cú đánh được giáng trực tiếp từ phía sau nhưng lại ở bên trái. Đấy, làm thế nào để thực hiện được trừ phi người ra đòn là một kẻ thuận tay trái? Hắn đã đứng sau gốc cây trong khi người cha nói chuyện vớí con trai. Thậm chí hắn còn hút thuốc ở đó nữa. Tôi tìm thấy tàn của một điếu xì gà, kiến thức đặc biệt về các loại tàn thuốc lá đã cho phép tôi khẳng định đó là một điếu xì gà Ấn Độ. Như anh biết đấy, tôi đã chú ý đến đề tài này và đã viết một chuyên khảo ngắn về tàn thuốc của một trăm bốn mươi loại tẩu, xì gà và thuốc lá. Sau khi tìm thấy tàn thuốc, tôi bèn nhìn xung quanh và phát hiện ra một mẩu thuốc mà hắn vứt lên đám rêu. Đó là một điếu xì gà Ấn Độ, loại được cuốn ở Rotterdam.”

“Còn về cái đót thì sao?”

“Tôi có thể thấy là mẩu thuốc trước đó không bị ngậm trong miệng. Vậy là hắn có dùng đót, đầu mẩu thuốc bị cắt chứ không phải bị cắn rời, nhưng vết cắt không sắc gọn, từ đó tôi suy ra là hắn có một con dao đã cùn.”

“Holmes này”, tôi nói, “anh đã chăng lưới xung quanh con người này và hắn sẽ không thể nào thoát ra được, anh cũng đã cứu mạng một người vô tội giống như đã cắt sợi dây đang treo cổ anh ta. Tôi đã thấy tất cả những điểm này đều chỉ về một hướng. Thủ phạm chính là…”

***

“Ông John Turner”, người phục vụ hô to khi mở cánh cửa phòng khách nơi chúng tôi đang ngồi và đưa một người khách vào.

Người đàn ông vừa bước vào là một người lạ có vóc dáng rất ấn tượng. Bước chân chậm chạp, khập khiễng và vai còng tạo cho ông ta vẻ lọm khọm già yếu, tuy thế những đường nét thô cứng, hằn sâu vẻ lởm chởm trên khuôn mặt, hai cánh tay và đôi chân lực lưỡng cho thấy ông ta có một sức mạnh khác thường cả về thể chất lẫn tính cách. Bộ râu rối bù, mái tóc hoa râm và đôi lòng mày rậm rủ xuống tạo ra một vẻ oai vệ và quyền thế, vậy nhưng mặt ông ta xanh xao, còn đôi môi và hai cánh mũi thì lại có chút tím tái. Mới nhìn thôi tôi cũng biết là ông ta đang bị một căn bệnh kinh niên hết sức trầm trọng.

“Xin mời ông ngồi xuống chiếc trường kỉ này”, Holmes nhẹ nhàng nói. “Hẳn là ông đã nhận được bức thư của tôi?”

“Phải, người gác cổng đã đem nó đến cho tôi. Ông nói rằng ông mong muốn gặp tôi ở đây để tránh tai tiếng.”

“Tôi nghĩ rằng thiên hạ sẽ bàn tán nếu như tôi đến gặp ông ở dinh thự.”

“Và tại sao ông lại muốn gặp tôi?” Ông ta nhìn bạn tôi, vẻ tuyệt vọng ánh lên trong đôi mắt mệt mỏi như thể câu hỏi của ông ta đã được trả lời.

“Phải”, Holmes nói như đáp lại ánh mắt chứ không phải câu hỏi của ông ta. “Vấn đề là thế đấy. Tôi đã biết hết mọi chuyện về McCarthy.”

Ông già úp mặt vào hai bàn tay. “Lạy Chúa cứu giúp!” Ông ta kêu lên. “Nhưng tôi sẽ không để cho chàng trai trẻ bị tổn hại. Tôi thề với ông là tôi sẽ nói ra hết nếu anh ta gặp bất lợi trong phiên tòa đại hình.”

“Tôi rất mừng khi nghe ông nói thế”, Holmes nghiêm trang nói.

“Nếu không vì đứa con gái yêu quý của tôi thì tôi đã nói ra hết rồi, điều ấy sẽ làm tan vỡ tim nó - nó sẽ đau khổ biết bao khi nghe tin tôi bị bắt.”

“Có thể cũng không đến nỗi đó đâu,” Holmes nói.

“Sao cơ?”

“Tôi không phải người của chính quyền. Tôi hiểu rằng chính con gái ông yêu cầu tôi có mặt ở đây và tôi hành động vì quyền lợi của cô ấy. Tuy nhiên, chàng trai trẻ McCarthy cần được phóng thích.”

“Tôi nay cũng gần đất xa trời”, ông Turner nói. “Tôi đã bị bệnh tiểu đường nhiều năm nay. Bác sĩ nói không biết tôi có qua được tháng này hay không. Dẫu sao tôi vẫn muốn chết dưới mái nhà của mình hơn là ở trong tù.”

Holmes đứng dậy và đến ngồi ở bàn, tay cầm bút và đặt một xấp giấy trước mặt. “Ông hãy nói hết sự thật cho chúng tôi nghe”, anh bảo, “tôi sẽ ghi nhanh các sự kiện. Ông sẽ kí vào và ông Watson đây sẽ là người làm chứng. Sau đó, trong tình huống xấu nhất, tôi có thể đưa ra lời thú tội của ông để cứu chàng trai McCarthy. Tôi hứa là sẽ chỉ dùng đến nó khi tuyệt đối cần thiết.”

“Thế cũng được”, ông già nói, “vấn đề là không biết tôi có sống được đến ngày xử án hay không, vì thế điều đó cũng chẳng quan trọng lắm với tôi, nhưng tôi muốn tránh cho Alice cú sốc. Giờ thì tôi sẽ nói rõ mọi chuyện cho ông nghe, sự việc diễn ra đã lâu nhưng tôi sẽ kể nhanh thôi. Ông không biết rõ người đã chết đâu, McCarthy ấy. Hắn là một con quỷ đội lốt người. Tôi khẳng định với ông điều đó. Cầu Chúa phù hộ cho ông đừng sa vào nanh vuốt của một kẻ như hắn. Hắn đã khống chế tôi suốt hai mươi năm và phá nát cuộc đời tôi. Trước hết, tôi sẽ kể cho ông nghe vì sao mà tôi rơi vào tay hắn.

Chuyện xảy ra vào đầu những năm 1860 trong thời kì đào vàng. Lúc đó tôi hãy còn trẻ, nóng nảy và nông nổi, sẵn sàng bắt tay vào làm bất cứ điều gì; tôi cặp kè với đám bạn xấu, vùi đầu vào rượu chè, không gặp may với khu mỏ của mình, lẩn trốn nơi bờ bụi, nói tóm lại tôi đã trở thành thứ người mà ông có thể gọi là cướp đường. Bọn tôi có sáu người và chúng tôi sống hoang dại, phóng đãng, thỉnh thoảng cướp ở một nhà ga, hoặc là chặn các chuyến xe đang trên đường tới khu mỏ. Biệt danh của tôi là ‘Black Jack vùng Ballarat’ và băng đảng của chúng tôi đến nay vẫn còn được nhắc đến ở vùng thuộc địa với cái tên Băng cướp Ballarat.

Một ngày nọ, một đoàn hộ tống xe chở vàng đi từ Ballarat đến Melbourne, chúng tôi phục kích và tấn công, có sáu kị binh và nhóm chúng tôi có sáu người, vì vậy tình thế rất gay go nhưng ngay từ loạt đạn đầu tiên chúng tôi đã bắn ngã bốn người trong số họ. Tuy vậy, ba đứa trong bọn tôi cũng bị chết trước khi chúng tôi cướp được số vàng. Tôi gí khẩu súng lục vào đầu của tên đánh xe, cũng chính là gã McCarthy ấy đấy. Giá mà ngày đó đức Chúa trời để cho tôi bắn chết hắn, nhưng tôi đã tha cho hắn dù tôi thấy đôi mắt ti hí độc ác của hắn chằm chằm nhìn vào mặt tôi như muốn ghi nhớ từng nét một.

Chúng tôi trốn đi cùng với số vàng, trở thành những người giàu có và quay về Anh mà không bị nghi ngờ. Tại đây, tôi cắt đứt quan hệ với đám bạn cũ và quyết định sẽ sống một cuộc đời êm ả và đứng đắn. Tôi đã mua điền trang này đúng lúc nó đang được rao bán và quyết tâm bỏ tiền ra làm một số việc thiện để chuộc lại cái cách mà tôi đã kiếm được tiền. Sau đó tôi lập gia đình và dù vợ tôi mất sớm nhưng cũng kịp để lại cho tôi Alice, đứa con gái nhỏ đáng yêu. Ngay từ khi còn nhỏ, bàn tay bé xíu của nó đã dẫn dắt tôi vào con đường sáng như thể chưa từng có điều gì xấu xa. Tóm lại, tôi đã cải tà quy chính vì cố gắng hết sức để bù đắp lại những lỗi lầm trong quá khứ. Tất cả đều diễn ra tốt đẹp cho đến khi McCarthy bíu chặt lấy tôi.

Một ngày nọ, tôi đi lên thị trấn để lo một vụ đầu tư và gặp hắn ở phố Regent trong tình trạng tả tơi, rách rưới. ‘Thế là ta lại gặp nhau, Jack’, hắn nói và nắm lấy cánh tay tôi, ‘chúng tôi sẽ thân thiết với anh như người một nhà. Chỉ có hai cha con tôi và anh có thể lo liệu cho chúng tôi. Nếu không thì anh cứ liệu chừng, Anh quốc là một đất nước tôn trọng pháp luật và đâu đâu cũng có cảnh sát.’

Thế rồi, cha con hắn đi về miền Tây, chẳng còn cách nào để thoát khỏi bọn họ và ở đó, cả hai đã sống trên mảnh đất tốt nhất của tôi mà không phải trả một đồng tiền thuê đất suốt từ đấy đến nay. Tôi không thể nào yên tâm, thư thái, hay lãng quên được; quay đi đâu tôi cũng thấy bộ mặt nham hiểm với nụ cười nhăn nhở của hắn sát bên cạnh. Tình cảnh còn tệ hơn nữa khi Alice lớn lên, vì hắn nhanh chóng nhận biết điều mà tôi lo sợ hơn cả cảnh sát, đó chính là con bé biết được quá khứ của cha mình. Hắn muốn gì là phải được đáp ứng và bất kể thứ gì tôi cũng sẵn sàng cho hắn - đất đai, tiền bạc, nhà cửa - cho đến khi hắn đòi một thứ mà tôi không thể nào chấp nhận được. Hắn muốn Alice.

Như ông thấy đấy, con trai hắn đã trưởng thành, con gái tôi cũng đã lớn khôn, và vì ai cũng biết sức khỏe của tôi không được tốt nên có vẻ như thượng sách đối với hắn là làm sao để thằng con trai hưởng trọn sản nghiệp của tôi. Nhưng về điểm này thì tôi rất cứng rắn. Tôi sẽ không để cho dòng máu đáng nguyền rủa của hắn hòa vào dòng máu của tôi, không phải vì tôi ghét bỏ gì đứa con trai mà vì dòng máu của cha nó trong người nó, thế đã là đủ lắm rồi. Tôi rất cương quyết. McCarthy đe dọa. Tôi chấp hắn làm điều tệ hại nhất. Chúng tôi hẹn gặp nhau tại hồ nước nằm giữa điền trang của tôi và trang trại của hắn để trao đổi mọi chuyện. Khi tôi đến đó thì thấy hắn đang nói chuyện với con hắn, vì thế tôi hút một điếu xì gà và đứng sau một thân cây, đợi đến khi hắn chỉ còn lại một mình. Nhưng khi tôi nghe thấy hắn nói chuyện thì mọi cảm giác kinh tởm và cay đắng dâng lên đến mức cực điểm. Hắn đang thúc giục con trai hắn hỏi cưới con gái tôi mà chẳng thèm bận tâm xem con bé nghĩ gì, như thể con tôi là một ả điếm ngoài đường vậy. Tôi giận đến phát điên khi nghĩ rằng tất cả mọi thứ tôi yêu quý đều sẽ rơi vào tay một gã như thế. Tôi có thể bẻ gãy tình trạng gông xiềng này hay không? Tôi đã gần đất xa trời rồi và cũng chẳng còn hi vọng. Dù đầu óc hãy còn minh mẫn và tay chân vẫn khá khỏe mạnh, tôi biết rằng số phận của mình đã bị định đoạt. Nhưng còn quá khứ và con gái của tôi! Cả hai sẽ được cứu thoát nếu tôi bịt được cái mõm dơ bẩn đó. Và tôi đã làm điều đó, ông Holmes ạ. Nếu có phải làm lại tôi cũng sẵn sàng. Tôi đã phạm sai lầm hết sức trầm trọng trong quá khứ và đã phải chuộc lại lỗi lầm đó bằng cả một đời bị đọa đày khổ sở. Nhưng ý nghĩ con gái mình cũng sẽ bị vướng vào những cạm bẫy như thế khiến tôi khó có thể chịu đựng. Tôi đánh gục hắn mà lòng không chút hối hận như thể vừa đập chết một con thú bẩn thỉu và độc ác. Tiếng thét của hắn vọng đến tai đứa con trai, nhưng tôi đã kịp lẩn vào rừng, rồi lại phải quay trở lại để nhặt cái áo khoác mà mình đã làm rơi trong lúc bỏ chạy. Thưa ông, đó là sự thật về tất cả những gì đã xảy ra.”

“Tôi không phải là người phán xét ông”, Holmes nói khi ông già kí vào tờ khai đã được viết xong. “Tôi mong sao chúng tôi không bao giờ bị lâm vào một cảnh ngộ như thế.”

“Tôi cũng mong thế, thưa ông. Ông định làm gì nữa?”

“Không làm gì cả. Trong tình hình sức khỏe của ông hiện nay, hẳn ông cũng nhận thức được là ông sẽ sớm phải trả lời về hành động của mình tại một tòa án cao hơn tòa đại hình. Tôi sẽ giữ tờ cung khai của ông và buộc phải dùng đến nó trong trường hợp McCarthy bị kết án. Nếu không, tờ giấy này sẽ chẳng bao giờ bị ai nhìn thấy, cho dù ông còn sống hoặc đã chết thì bí mật của ông vẫn được chúng tôi cất giữ an toàn.”

“Thế thì xin tạm biệt”, ông già trịnh trọng nói. “Chiếc giường các ông nằm lúc lâm chung sẽ êm ái hơn khi các ông nghĩ về sự thanh thản mà các ông đã đem lại cho tôi.” Cả thân hình to lớn lảo đảo và run rẩy, ông già lẩy bẩy, chậm chạp bước ra khỏi phòng.

“Cầu Chúa phù hộ chúng ta!” Holmes nói sau một khoảng lặng dài. “Vì sao số phận cứ đùa cợt với những phận người nhỏ nhoi, đáng thương và vô phúc như thế? Tôi chưa bao giờ nghe kể về một vụ nào như vậy mà không nghĩ đến lời của Baxter[102] và tự dặn mình thế này: Nếu không có ân đức của Chúa thì Sherlock Holmes cũng đi tong.”[103]

Tại tòa đại hình, dưới sức thuyết phục của nhiều lời phản bác được Holmes đưa ra và trình lên luật sư bào chữa, James McCarthy được tuyên bố trắng án. Ông Turner còn sống được thêm bảy tháng nữa sau cuộc trò chuyện với chúng tôi, nhưng giờ ông ta đã qua đời; và có nhiều khả năng là chàng trai và cô gái có thể sống hạnh phúc bên nhau mà không hay biết gì về đám mây u ám từng lơ lửng trên quá khứ hai người cha của họ.

NĂM HẠT CAM
(The Five Orange Pips, 1891)

Khi đọc lướt qua các ghi chép và hồ sơ của mình về những vụ mà Sherlock Holmes đã giải quyết từ năm 1882 đến năm 1890, tôi phải đối mặt với biết bao vụ án với những nét lạ lùng và lí thú đến nỗi thật không dễ quyết định nên kể vụ nào và không kể vụ nào. Tuy nhiên, một số vụ đã được công bố thông qua báo chí và một số khác thì lại không tạo được nhiều điều kiện cho bạn tôi bộc lộ những năng lực khác thường ở trình độ cao thủ của anh, mà mục đích của các câu chuyện tôi viết là nhằm nêu bật những phẩm chất ấy. Cũng có một số vụ lại thách thức kĩ năng phân tích của anh và nếu kể lại thì chẳng khác nào những câu chuyện chỉ có phần mở đầu mà không có phần kết, lại có những vụ khác mới được làm sáng tỏ một phần và chỉ được giải thích dựa trên sự phỏng đoán và giả định chứ chưa có bằng chứng hoàn toàn logic vốn được anh đề cao. Tuy vậy, một trong những vụ án thuộc loại sau cùng này lại có những chi tiết rất đặc biệt và kết quả rất đáng ngạc nhiên khiến tôi muốn kể đôi chút về nó mặc dù vẫn còn nhiều điểm liên quan đến nó chưa hề và có lẽ sẽ chẳng bao giờ được làm sáng tỏ.

Năm 1887, chúng tôi gặp hàng loạt vụ án ít nhiều lí thú mà tôi đã ghi lại trong hồ sơ. Trong số những đề mục của mười hai tháng đó, tôi tìm thấy bản báo cáo về vụ Căn Phòng Paradol, vụ Hội Ăn Xin Nghiệp Dư, hội này tổ chức một câu lạc bộ rất xa hoa trong căn hầm của một nhà kho chứa đồ, những sự kiện liên quan đến vụ mất chiếc thuyền Sophy Anderson của Anh quốc, những chuyến phiêu lưu kì lạ của Grice Patersons ở hòn đảo Uffa và cuối cùng là vụ đầu độc ở Camberwell. Trong vụ này, có thể quý vị hãy còn nhớ, bằng cách lên dây cót chiếc đồng hồ của người chết, Sherlock Holmes đã chứng minh rằng nó đã được lên dây cót hai giờ trước đó, suy ra người chết đã đi ngủ trong khoảng thời gian này - một suy luận vô cùng quan trọng để làm sáng tỏ vụ án. Có thể sau này, đến một lúc nào đó, tôi sẽ tóm tắt lại tất cả những vụ việc ấy, nhưng không một vụ nào trong số đó có những chuỗi diễn biến lạ lùng mà lúc này tôi sắp mô tả.

Đó là cuối tháng 9, những cơn bão tiết thu phân đang trong thời kì hoành hành dữ dội. Suốt cả ngày, gió cứ thét gào và thổi quất ràn rạt vào các cánh cửa sổ, vì thế, cho dù đang ở trung tâm của thành phố London vĩ đại, do con người xây cất, chúng tôi vẫn buộc phải tạm ngừng chú tâm vào nếp sống hàng ngày và nhận ra sự hiện diện của những thế lực tự nhiên to lớn đang thét gào với loài người qua những rào chắn của nền văn minh, như những con thú hung bạo bị nhốt trong chuồng. Đêm xuống, cơn bão càng mạnh lên và ồn ào hơn, gió rú rít và nức nở như một đứa trẻ trong ống khói. Sherlock Holmes ngồi đăm chiêu ở một bên lò sưởi và đang lập chỉ mục cho những sổ sách ghi án của anh. Trong khi ở phía bên kia, tôi đang đắm mình vào những câu chuyện lí thú viết về biển khơi của Clark Russell cho đến lúc tiếng gào rú của cơn bão từ bên ngoài như hòa lẫn vào câu chuyện và tiếng mưa rơi kéo dài thêm thành những tràng sóng biển vỗ ì ầm. Vợ tôi đã đi thăm mẹ đẻ và một lần nữa tôi lại tạm trú ở chốn cũ trên phố Baker trong vài ngày.

“Này”, tôi nhìn sang bạn mình và nói, “chắc chắn là có tiếng chuông. Ai đến vào lúc khuya khoắt thế này nhỉ? Hẳn là người bạn nào đó của anh?”

“Ngoài anh ra thì tôi chẳng có người bạn nào”, anh trả lời. “Tôi không hoan nghênh khách khứa.”

“Vậy thì một thân chủ chăng?”

“Nếu thế thì đây là một vụ rất nghiêm trọng. Không thì chẳng ai lại ra khỏi nhà vào một ngày thế này và vào giờ này. Nhưng tôi nghĩ chắc là một người bạn chí thân của bà chủ nhà.”

Tuy nhiên, Sherlock Holmes đã đoán lầm vì có tiếng chân người trên hành lang và một tiếng gõ cửa vang lên. Anh vươn cánh tay dài để xoay ngọn đèn hướng từ phía mình sang chiếc ghế trống mà người khách mới đến sẽ ngồi vào.

“Xin mời vào!” Anh lên tiếng.

Chàng trai bước vào hãy còn trẻ, cùng lắm chỉ khoảng hai mươi hai, ăn mặc chỉnh tề và chải chuốt với phong thái tao nhã và lịch thiệp. Nước chảy thành dòng trên chiếc dù trong tay anh ta và tấm áo mưa dài loang loáng nước cho thấy anh ta vừa đi dưới thời tiết thật là khủng khiếp. Trong ánh sáng chói lòa của ngọn đèn, anh ta nhìn quanh với vẻ bồn chồn và tôi có thể trông thấy khuôn mặt xanh tái với đôi mắt đau buồn như một người đang bị đè nặng dưới một mối lo âu to lớn.

“Tôi nợ các ông một lời xin lỗi”, anh ta nói và nhấc cái kính kẹp mũi gọng vàng ra khỏi mắt. “Lẽ ra tôi không nên xông vào. Tôi e rằng tôi đã đem mưa bão vào căn phòng ấm áp của các ông.”

“Hãy đưa tôi chiếc áo khoác và cây dù của anh”, Holmes nói. “Chúng có thể nằm yên trên cái móc này và sẽ sớm khô ráo thôi. Hẳn là anh đến từ vùng tây nam.”

“Vâng, từ Horsham.”

“Hỗn hợp đất sét và đá phấn mà tôi nhìn thấy trên mũi giày của anh khá đặc trưng.”

“Tôi đến để xin được tư vấn.”

“Điều đó dễ thôi.”

“Và mong cầu sự giúp đỡ.”

“Cái này thì không phải lúc nào cũng dễ.”

“Tôi vừa nghe nói về ông, thưa ông Holmes. Tôi đã nghe thiếu tá Prendergast kể là ông đã cứu ông ấy thoát khỏi vụ tai tiếng ở Câu lạc bộ Tankerville.”

“À, tất nhiên rồi. Ông ta đã bị buộc tội oan là chơi bài gian.”

“Ông ấy nói rằng ông có thể giải quyết bất cứ chuyện gì.”

“Ông ấy nói quá rồi.”

“Rằng ông chưa bao giờ thất bại.”

“Tôi đã bị đánh bại bốn lần - ba lần do đàn ông và một lần do phụ nữ.”

“Nhưng so với số lần thành công của ông thì số lần thất bại đó chẳng là gì?”

“Đúng là nói chung thì tôi thường thành công.”

“Thế thì ông cũng sẽ thành công trong chuyện của tôi thôi.”

“Xin mời anh kéo ghế lại gần lò sưởi và vui lòng kể vài chi tiết về vụ của anh.”

“Nó không hề bình thường.”

“Những chuyện bình thường thì đã chẳng đến tay tôi. Tôi chính là ‘tòa phúc thẩm’ cuối cùng mà.”

“Tuy vậy tôi vẫn ngờ rằng, thưa ông, trong tất cả những trường hợp mà ông đã gặp, chắc ông chưa bao giờ nghe nói tới một chuỗi sự kiện bí ẩn và không thể giải thích được như những chuyện đã xảy ra trong gia tộc chúng tôi không.”

“Anh làm tôi tò mò hết sức”, Holmes nói. “Xin hãy kể cho chúng tôi nghe những sự kiện chính ngay từ lúc bắt đầu và sau đó tôi có thể hỏi thêm về những chi tiết mà tôi thấy là quan trọng nhất.”

Chàng trai trẻ kéo chiếc ghế lên phía trước và giơ đôi chân ướt sũng về phía ngọn lửa. Anh ta nói, “Tôi tên là John Openshaw, thế nhưng theo như tôi nhận thấy, việc riêng của tôi lại chẳng liên quan nhiều lắm đến vụ việc kinh khủng kia. Đó là một vấn đề liên quan tới tài sản thừa kế, vì thế, để cho ông nắm được các sự kiện, tôi phải quay ngược trở lại từ đầu sự việc.

Ông cần phải biết rằng ông nội tôi có hai người con trai - bác Elias và cha tôi tên Joseph. Cha tôi có một nhà máy nhỏ ở Coventry và ông đã mở rộng nó vào thời kì phát minh ra xe đạp. Ông đã được cấp bằng sáng chế cho loại lốp xe không rạn nứt hiệu Openshaw và công việc làm ăn của ông thành công rực rỡ đến nỗi ông có thể bán doanh nghiệp đi và về hưu với một món thu nhập đủ để sống sung túc.

Bác Elias của tôi di cư sang Mỹ từ khi còn trẻ và trở thành một chủ đồn điền ở Florida, nghe nói công việc làm ăn của bác rất hanh thông. Khi chiến tranh xảy ra, bác chiến đấu trong quân đội của tướng Jackson và sau đó là quân của tướng Hood, và được lên lon đại tá. Khi tướng Lee đầu hàng, bác tôi trở về đồn điền của mình và ở đó khoảng ba hay bốn năm. Vào khoảng năm 1869 hay 1870 thì bác quay về Âu châu và mua một điền trang nhỏ ở Sussex, gần Horsham. Khi còn ở Mỹ, bác đã tạo được một cơ nghiệp rất đáng kể và nguyên nhân bác từ bỏ đất nước đó là do ác cảm với những người da đen và bất mãn với chính sách mở rộng quyền bầu cử cho người da đen của đảng Cộng hòa. Bác tôi là người lập dị, hung tợn và nóng tính, ăn nói rất thô lỗ mỗi khi nổi giận và thường xa lánh người khác. Trong suốt thời gian bác sống ở Horsham, tôi ngờ rằng bác chẳng khi nào đặt chân đến thị trấn. Bác có một mảnh vườn và hai, ba cánh đồng xung quanh nhà là nơi bác có thể vận động dù bác thường xuyên ở lì trong phòng suốt nhiều tuần. Bác uống khá nhiều rượu mạnh và hút thuốc liên tục, thế nhưng bác chẳng muốn giao du với ai, không cần kết bạn và thậm chí là không gặp em ruột.

Bác không tỏ ra khó chịu với tôi; thật ra bác có phần quý mến tôi vì khi bác gặp tôi lần đầu thì tôi mới khoảng mười hai tuổi. Đó là năm 1878, khi bác đã ở Anh quốc được tám, chín năm. Bác nài nỉ cha tôi để tôi sống cùng bác và bác rất tử tế với tôi theo cách riêng của mình. Những lúc tỉnh táo, bác thường thích chơi cờ thỏ cáo và cờ đam với tôi, bác cũng hay nhờ tôi thay mặt tiếp xúc với các gia nhân và những người bán hàng, vì thế mà đến năm mười sáu tuổi, tôi đã gần như là ông chủ trong nhà. Tôi giữ tất cả chìa khóa và có thể đi đến bất cứ đâu mình thích, làm những gì mình muốn làm, miễn là tôi không quấy rầy sự riêng tư của bác. Tuy nhiên, có một ngoại lệ duy nhất: Bác có một căn phòng chứa những thứ đồ tập tàng ở tầng gác mái mà bác luôn khóa kín và không bao giờ cho phép tôi hay bất kì ai khác bước vào. Với sự tò mò của một cậu con trai, tôi đã nhìn trộm qua lỗ khóa nhưng không thể thấy gì hơn ngoài một đống rương cũ và những gói đồ mà ta thường thấy trong những căn buồng như thế.

Một ngày kia, vào tháng 3 năm 1883 - một lá thư có dán tem nước ngoài nằm yên vị trên bàn, ngay trước đĩa của ông bác đại tá của tôi. Việc bác nhận được thư là chuyện lạ vì mọi hóa đơn đều được chi trả bằng tiền mặt và bác cũng chẳng có người bạn nào. ‘Thư từ Ấn Độ!’ Bác nói thế khi cầm lên. ‘Dấu của bưu điện ở Pondicherry! Gì thế này?’ Bác hối hả mở phong bì và năm hạt cam khô từ trong đó rơi xuống đĩa. Tôi suýt thì cười phá lên nhưng tiếng cười bị chặn lại trên môi ngay khi tôi nhìn thấy nét mặt của bác. Môi bác trễ xuống, hai mắt lồi ra, da tái nhợt như vôi và bác nhìn trừng trừng vào cái phong bì hãy còn nằm trong bàn tay run rẩy của mình. ‘KKK!’ Bác hét lên và nói tiếp, ‘Lạy Chúa lòng lành, tội lỗi của con đã ập lên đầu con!’

‘Có chuyện gì hả bác?’ Tôi kêu lên.

‘Tử thần’, bác đáp và đứng dậy rời khỏi bàn rồi rút về phòng mình, để lại tôi run rẩy khiếp sợ. Tôi nhặt cái phong bì lên và nhìn thấy chữ viết nguệch ngoạc bằng mực đỏ ở mép trên, ngay phía trên chỗ dán keo, đó là chữ K được lặp lại ba lần. Ngoài ra không còn gì khác ngoại trừ năm hạt cam khô. Điều gì có thể gây ra nỗi kinh hoàng đến tột độ của bác? Tôi rời khỏi bàn ăn và khi tôi bước lên cầu thang thì gặp bác đang đi xuống, một tay cầm chiếc chìa khóa cũ gỉ, chắc hẳn là của căn phòng ở tầng gác mái, còn tay kia bê một cái hộp nhỏ bằng đồng thau giống như một cái két bạc.

‘Tụi nó muốn làm gì thì làm nhưng ta vẫn sẽ phá được tụi nó’, bác nói kèm theo một lời nguyền rủa. ‘Bảo Mary đến nhóm lò sưởi trong phòng bác và cho mời ông Fordham, luật sư ở Horsham.’

Tôi làm theo và khi luật sư đến thì tôi được gọi lên phòng bác. Ngọn lửa đang cháy sáng rực và trong vỉ lò có một đống tro đen xốp có vẻ là tàn tích của mớ giấy tờ bị đốt, còn cái hộp bằng đồng thau để mở và trống trơn nằm bên cạnh. Liếc nhìn chiếc hộp, tôi giật nẩy người khi thấy trên nắp hộp có khắc ba chữ K mà tôi đã đọc được trên chiếc phong bì lúc sáng nay.

Bác tôi nói, ‘John, bác muốn cháu làm chứng cho di chúc của bác. Bác sẽ để lại điền trang của bác, tốt xấu gì cũng vậy, cho em trai bác, tức là cha cháu, vì không còn nghi ngờ gì nữa, nó sẽ được truyền lại cho cháu. Nếu cháu có thể yên ổn sử dụng nó thì tốt! Còn nếu cháu thấy mình không thể thì hãy làm theo lời bác khuyên, cháu trai ạ, hãy trao nó cho kẻ thù nguy hiểm nhất của cháu. Bác rất buồn vì đã để lại cho cháu một di sản chẳng khác gì con dao hai lưỡi, nhưng bác không thể nói trước sự việc sẽ diễn biến ra sao. Hãy kí tên vào tờ giấy ở chỗ mà ông Fordham sẽ chỉ cho cháu.’

Tôi kí vào tờ giấy theo lời dặn và ông luật sư cầm nó đi. Sự việc kì lạ này, như ông có thể thấy, đã gây cho tôi một ấn tượng vô cùng sâu sắc và tôi cứ suy nghĩ, nghiền ngẫm đủ đường về nó mà vẫn không sao làm sáng tỏ được. Tôi cũng không thể nào giũ bỏ cảm giác sợ hãi mơ hồ mà nó để lại, dù rằng cái cảm giác đó mờ nhạt dần sau nhiều tuần trôi qua mà không có điều gì xáo trộn cuộc sống hằng ngày của bác cháu tôi. Tuy vậy, tôi có thể nhận thấy một sự thay đổi ở bác tôi. Bác uống rượu nhiều hơn và không muốn tiếp xúc với bất cứ ai. Hầu như bác chỉ ở lì trong phòng mình, khóa cửa bên trong, nhưng đôi khi bác xuất hiện trong cơn say bí tỉ, đùng đùng ra khỏi nhà và lồng lộn đi lại khắp vườn, tay cầm khẩu súng lục, miệng hét lên rằng bác chẳng sợ đứa nào cả và không ai dù là người hay quỷ dữ có thể giam chân bác nhốt như một con cừu trong bãi quây. Tuy nhiên, khi những cơn nóng giận đó nguôi ngoai thì bác lại cuống cuồng chạy vào phòng rồi chốt và khóa chặt cửa lại như một người không còn đủ sức đương đầu với nỗi sợ hãi kinh hoàng nằm sâu trong gốc rễ linh hồn của ông. Vào những lúc như thế, tôi thấy mặt bác bóng nhẫy mồ hôi dù trời lạnh, như thể bác vừa úp mặt vào chậu nước vậy.

Thế đấy, xin được kết thúc câu chuyện, thưa ông Holmes, và tránh lạm dụng lòng kiên nhẫn của ông, một đêm nọ khi đã say mèm, bác tôi lại đi lang thang nhưng lần này thì bác chẳng bao giờ trở lại nữa. Khi bủa đi tìm kiếm bác thì chúng tôi thấy bác nằm sấp mặt trong một cái ao nhỏ nước đóng váng xanh lè ở cuối vườn. Không hề thấy bất cứ dấu vết tấn công nào và cái ao chỉ sâu có hơn hai foot, do đó sau khi xem xét tính tình kì quái của bác tôi, bồi thẩm đoàn đưa ra phán quyết rằng đây là một vụ tự tử. Nhưng tôi biết rõ rằng chỉ cần nghĩ đến cái chết thôi cũng đủ làm bác nhíu mày nhăn mặt nên tôi khó mà tự thuyết phục được mình rằng bác đã tự tìm đến cái chết. Tuy nhiên, mọi chuyện rồi cũng qua đi và cha tôi được sở hữu điền trang cùng với khoảng mười bốn ngàn bảng trong tài khoản nhà băng của bác tôi…”

“Xin thứ lỗi”, Holmes xen vào, “tôi đã đoán được câu chuyện anh đang kể sẽ là một trong những chuyện đặc biệt nhất mà tôi từng nghe. Xin cho biết ngày mà bác anh nhận được lá thư và ngày xảy ra cái chết của ông ấy mà người ta cho là một vụ tự tử.”

“Bức thư đến vào ngày mùng 10 tháng 3 năm 1883. Cái chết của bác tôi xảy ra sau đó bảy tuần, vào đêm mùng 2 tháng 5.”

“Cảm ơn anh. Xin vui lòng kể tiếp.”

“Khi cha tôi tiếp quản cơ ngơi ở Horsham, theo đề nghị của tôi, ông đã cho lục soát kĩ lưỡng căn phòng ở tầng gác mái vốn vẫn luôn được khóa kín. Chúng tôi tìm thấy cái hộp bằng đồng thau ở đó tuy những gì đựng bên trong đã bị tiêu hủy. Mặt trong của nắp đậy có dán một tấm nhãn bằng giấy với ba chữ K và bên dưới có hàng chữ ghi: ‘Thư từ, ghi nhớ, biên lai và một cuốn sổ’. Chúng tôi đoán rằng hàng chữ này cho biết các loại giấy tờ đã bị đại tá Openshaw tiêu hủy là gì. Phần còn lại của tầng gác mái không có gì quan trọng ngoại trừ rất nhiều giấy tờ nằm vương vãi và những quyển sổ ghi chép về cuộc sống của bác tôi khi còn ở Mỹ. Một số kể về thời chiến cho thấy bác đã thi hành nhiệm vụ rất tốt và nổi danh là một chiến sĩ dũng cảm. Những ghi chép khác lại nói về thời kì tái thiết ở miền Nam và chủ yếu liên quan đến chính trị vì rõ ràng bác tôi đã tích cực tham gia vào việc chống đối những chính khách cơ hội đến từ miền Bắc.

Đầu năm 1884, cha tôi đến sống tại Horsham và mọi chuyện diễn ra hết sức tốt đẹp với chúng tôi cho đến tháng 1 năm 1885. Vào ngày thứ tư sau lễ đón năm mới, khi chúng tôi đang ngồi với nhau tại bàn ăn sáng thì cha tôi đột ngột kêu lên kinh ngạc, ông ngồi đó, một tay cầm phong thư mới mở, tay kia xòe ra, trên lòng bàn tay là năm hạt cam khô. Ông vẫn luôn cười nhạo cái mà ông gọi là câu chuyện bịa đặt về đại tá, nhưng giờ thì trông ông rất kinh hoàng và bối rối khi chính mình nhận được một thứ như thế.

‘Sao, thứ này có nghĩa quái quỷ gì hả John?’ Ông lắp bắp.

Tim tôi chợt nặng trĩu.

‘Đó là KKK’, tôi đáp.

Cha tôi nhìn vào bên trong phong bì. ‘Đúng vậy’, ông hét lên. ‘Ở đây cũng có ba chữ đó. Nhưng còn hàng chữ phía trên chúng viết gì vậy?’

‘Hãy để các tài liệu lên cái đồng hồ mặt trời’, tôi liếc nhanh qua vai ông và đọc lên.

‘Tài liệu nào? Đồng hồ mặt trời nào?’ Cha tôi hỏi.

‘Là cái đồng hồ mặt trời ở trong vườn. Không còn cái nào khác nữa’, tôi nói, ‘còn tài liệu thì hẳn là nói về những giấy tờ đã bị thiêu hủy.’

‘Úi chà!’ Ông thốt lên, cố lấy can đảm. ‘Chúng ta đang sống trong một đất nước văn minh và ở đây không thể có những chuyện ngớ ngẩn như vậy được. Cái thứ này từ đâu đến?’

‘Từ Dundee’, tôi đáp sau khi nhìn dấu bưu điện.

‘Một trò đùa ác ý, lố bịch’, cha tôi nói. ‘Cha có liên quan gì tới những cái đồng hồ mặt trời và mớ giấy tờ chứ? Cha sẽ chẳng quan tâm đến thứ vớ vẩn này!’

‘Nếu là con thì con chắc chắn sẽ đi báo cảnh sát’, tôi nói.

‘Và để họ cười vào mặt cha chứ gì. Không có chuyện đó đâu.’

‘Vậy thì để con đi.’

‘Không, cha cấm con đấy. Cha không muốn khua chiêng gióng trống về cái chuyện tầm phào này.’

Có tranh luận với cha tôi cũng vô ích thôi, vì ông là người rất ngoan cố. Tuy vậy lòng tôi lúc nào cũng canh cánh về một điềm gở sắp sửa xảy ra.

Vào ngày thứ ba sau khi nhận được lá thư, cha tôi ra khỏi nhà để đi thăm một người bạn cũ, thiếu tá Freebody đang chỉ huy một trong những đồn lính đóng trên đồi Portsdown. Tôi thấy mừng vì có vẻ như ông sẽ tránh xa được mối đe dọa tiềm ẩn khi không có mặt ở nhà. Thế nhưng tôi đã lầm. Cha tôi đi được hai ngày thì tôi nhận được một bức điện từ thiếu tá kêu tôi đến đồn gấp. Cha tôi bị ngã vào một hầm đá phấn sâu vốn có nhan nhản trong vùng, ông đang nằm hôn mê bất tỉnh, sọ bị dập vỡ. Tôi cuống cuống chạy đến nhưng cha tôi đã qua đời mà không hề tỉnh lại lấy một lần. Có vẻ như ông đang trên đường từ Fareham về lúc trời chạng vạng tối, vì ông không biết rõ vùng này mà hầm đá phấn lại chẳng được rào chắn nên bồi thẩm đoàn không chút do dự khi đưa ra nhận định cha tôi chết do tai nạn. Dù đã xem xét kĩ lưỡng từng chi tiết có liên quan đến cái chết của cha tôi song tôi vẫn không thể tìm ra bất cứ điều gì có thể gợi ý rằng đây là một vụ giết người. Không có dấu vết của bạo lực, không có dấu chân, không bị cướp, cũng không ghi nhận được có người lạ mặt xuất hiện trên đường. Tuy vậy, tôi cũng không cần phải nói với ông rằng đầu óc tôi cứ lo lắng mãi và tôi gần như chắc chắn có một âm mưu xấu xa đã được dàn xếp xung quanh cha tôi.

Thế là đến lượt tôi được hưởng thừa kế sau tai ương ấy. Có lẽ ông sẽ hỏi tại sao tôi không tống khứ nó đi? Tôi sẽ trả lời rằng, vì tôi tin chắc những rắc rối của chúng tôi phụ thuộc vào một sự kiện nào đó trong cuộc đời của bác tôi theo một cách mà tôi chưa rõ và dù có ở nhà nào thì mối nguy hiểm vẫn sẽ đè nặng hệt như thế. Người cha xấu số của tôi qua đời vào tháng 1 năm 1885, hai năm tám tháng đã trôi qua kể từ ngày đó. Trong suốt thời gian này, tôi sống hạnh phúc tại Horsham và bắt đầu hi vọng rằng lời nguyền kia đã buông tha gia đình chúng tôi và nó đã khép lại ở thế hệ trước. Tuy nhiên, tôi đã an tâm quá sớm vì sáng hôm qua tai họa lại giáng xuống theo cách thức như đã xảy đến với cha tôi.”

Chàng trai trẻ lấy ra một cái phong bì đã nhàu nát từ áo gilet rồi quay về phía chiếc bàn, giũ năm hạt cam khô lên đó.

“Đây là cái phong bì”, anh nói tiếp. “Dấu bưu điện là ở London, khu vực phía đông. Bên trong cũng chính là những chữ đã viết cho cha tôi trong bức thư lần trước: ‘KKK’ và ‘Hãy đặt các tài liệu lên cái đồng hồ mặt trời’.”

“Anh đã làm gì rồi?” Holmes hỏi.

“Tôi chẳng làm gì cả.”

“Không làm gì cả?”

“Nói thật với ông”, chàng trai úp mặt vào hai bàn tay mảnh dẻ, trắng trẻo của mình, “tôi đã cảm thấy bất lực. Tôi thấy mình như một con thỏ tội nghiệp sắp sửa bị một con rắn tấn công. Tôi thấy mình như đã nằm trong nanh vuốt của một con quỷ sắt đá, vô phương kháng cự mà không sự tiên đoán hay biện pháp phòng ngừa nào ngăn chặn được.”

“Ấy chết!” Sherlock Holmes kêu lên rồi nói. “Anh phải hành động chứ, nếu không là tiêu đời đó. Chỉ có nghị lực mới cứu được anh. Giờ không phải là lúc để tuyệt vọng.”

“Tôi đã gặp cảnh sát.”

“À!”

“Nhưng họ chỉ cười khi nghe câu chuyện của tôi. Tôi tin chắc viên thanh tra ấy cho rằng những bức thư này đều là trò chơi khăm, và những người thân của tôi chết là do tai nạn thực sự, như bồi thẩm đoàn đã nhận định và không hề dính líu gì đến mấy lời cảnh báo kia.”

Holmes vung nắm đấm vào không khí. “Ngu ngốc không thể tưởng!’’ Anh kêu lên.

“Tuy vậy, họ vẫn cắt cử cho tôi một viên cảnh sát, người này có thể ở trong nhà cùng tôi.”

“Tối nay anh ta có đi cùng anh đến đây không?”

“Không. Anh ta được lệnh phải ở trong nhà.”

Một lần nữa, Holmes lại giận dữ đấm vào không khí.

“Sao anh còn đến gặp tôi”, anh hét lên, “mà đã thế tại sao không đến ngay lập tức?”

“Tôi không biết gì về ông. Chỉ đến ngày hôm nay, khi thổ lộ với thiếu tá Prendergast về những điều lo lắng của mình thì tôi mới được ông ta khuyên nên đến gặp ông.”

“Hai ngày đã trôi qua kể từ khi anh nhận được lá thư. Lẽ ra chúng ta cần phải hành động từ trước. Tôi cho rằng ngoài những thứ mà anh đã cho chúng tôi xem thì anh không có thêm bằng chứng nào khác - không có chi tiết nào có thể giúp chúng tôi?”

“Có một vật”, John Openshaw đáp. Chàng trai lục lọi trong túi áo khoác và lấy ra một mảnh giấy màu xanh đã bạc màu, rồi đặt nó lên mặt bàn. “Tôi nhớ ra rằng”, anh nói, “vào ngày bác tôi đốt mớ giấy tờ thì tôi thấy trong đám tro hãy còn lẫn vài mẩu giấy nhỏ chưa cháy hết cũng có màu này. Tôi tìm thấy mảnh giấy này trên sàn phòng bác tôi và tôi cho rằng nó nằm trong mớ giấy tờ kia và có lẽ đã bị thổi bay đi nên mới không bị thiêu hủy. Ngoài việc đề cập đến mấy hạt cam ra thì tôi không thấy mảnh giấy này giúp ích được gì cho chúng ta. Tôi tự cho rằng đó là một trang trong một cuốn nhật kí cá nhân. Rõ ràng nét chữ là của bác tôi.”

Holmes xoay ngọn đèn và cả hai chúng tôi cùng cúi nhìn mảnh giấy có phần lề lởm chởm cho thấy nó quả thật đã bị xé ra từ một cuốn sổ. Phần đầu trang có ghi: Tháng 3 năm 1869, và bên dưới là những dòng chữ bí ẩn như sau:

Ngày 4: Hudson đến. Vẫn sân ga cũ.

Ngày 7: Gửi hạt cam cho McCauley, Paramore và John Swain ở St. Augustine.

Ngày 9: Đã thanh toán McCauley.

Ngày 10: Đã thanh toán John Swain.

Ngày 11: Đã đến chỗ Paramore. Mọi chuyện đều êm đẹp.

“Xin cảm ơn!” Holmes nói, xếp tờ giấy lại rồi trả cho vị khách của chúng tôi. “Và giờ thì anh không được để mất thêm một phút giây nào vì bất kì lí do gì. Chúng ta không thể phí phạm thời gian dù là để bàn bạc về những gì mà anh đã kể cho tôi nghe. Anh phải đi về nhà và hành động ngay lập tức.”

“Tôi phải làm gì?”

“Chỉ có mỗi một việc thôi. Nhưng phải thực hiện ngay. Anh phải đặt mảnh giấy mà anh đã đưa cho chúng tôi xem vào cái hộp bằng đồng thau mà anh đã mô tả. Anh cũng phải đặt vào đó một bức thư ngắn giải thích rằng tất cả những thứ giấy tờ khác đã bị bác anh đốt hết và mảnh giấy này là phần duy nhất còn sót lại. Anh phải khẳng định bằng những lời lẽ có thể tạo được lòng tin ở chúng. Xong đâu đấy, anh phải lập tức đặt cái hộp lên chiếc đồng hồ mặt trời như đã được yêu cầu. Anh hiểu rồi chứ?”

“Tôi hoàn toàn hiểu rõ.”

“Đừng nghĩ đến việc trả thù hay bất cứ điều gì tương tự vào lúc này. Tôi nghĩ rằng ta có thể làm được điều đó nhờ pháp luật; nhưng chúng ta hãy còn phải giăng lưới trong khi lưới của chúng thì đã giăng xong rồi. Điều cần lưu tâm trước tiên là phải xóa bỏ mối nguy hiểm cấp bách đang đe dọa anh. Việc thứ hai là làm sáng tỏ vụ bí ẩn và trừng phạt bọn tội phạm.”

“Xin chân thành cảm ơn ông”, chàng trai trẻ nói rồi đứng dậy và khoác chiếc áo bành tô lên người. “Ông đã đem lại cho tôi sinh khí và niềm hi vọng. Chắc chắn là tôi sẽ làm đúng như lời ông dặn.”

“Đừng bỏ phí một giây. Và điều quan trọng nhất là trong thời gian này anh cần phải tự bảo vệ mình vì không còn nghi ngờ gì nữa, anh đang bị một mối nguy rất thật và gần kề đe dọa. Anh về nhà bằng phương tiện gì?”

“Tôi sẽ đi tàu từ ga Waterloo.”

“Còn chưa đến 9 giờ. Đường phố hãy còn đông đúc nên tôi tin rằng anh sẽ được an toàn. Tuy vậy thận trọng bao nhiêu cũng không thừa.”

“Tôi có đem theo vũ khí.”

“Thế thì tốt. Ngày mai tôi sẽ bắt tay vào vụ việc của anh.”

“Có lẽ tôi sẽ gặp lại ông ở Horsham chăng?”

“Không, bí mật của anh đang ở London. Tôi sẽ săn tìm nó ngay tại đây.”

“Thế thì sau một hoặc hai ngày nữa tôi sẽ ghé lại báo tin về chiếc hộp và các giấy tờ. Tôi sẽ làm đúng từng li từng tí theo lời khuyên của ông.” Anh ta bắt tay chúng tôi rồi cáo biệt ra về.

Bên ngoài, gió vẫn cứ gào rú và mưa vẫn quất ràn rạt vào cửa sổ. Câu chuyện lạ lùng và man rợ này dường như đến với chúng tôi từ giữa cơn giông gió chẳng khác nào một nhánh rong biển bị cơn bão thổi tới rồi lại bị gió mưa bên ngoài cuốn phăng đi. Sherlock Holmes ngồi lặng yên mất một lúc, đầu anh cúi về phía trước và hai mắt hướng về ngọn lửa đỏ rực, rồi anh châm tẩu thuốc và tựa lưng vào ghế, mắt ngắm nhìn những vòng khói xanh đang nối đuôi nhau bay lên trần nhà.

“Watson này, tôi nghĩ rằng”, cuối cùng thì anh cũng lên tiếng, “trong tất cả những vụ mà chúng ta đã gặp thì không có vụ nào quái dị như câu chuyện này.”

“Có lẽ trừ vụ Dấu bộ tứ ra.”

“Ừ, phải đấy. Có lẽ ngoại trừ vụ đó. Tuy nhiên tôi cảm thấy có vẻ như so với cha con thiếu tá Sholto thì anh chàng John Openshaw này đang phải đối mặt với những mối nguy còn kinh khủng hơn nhiều.”

“Nhưng anh đã có nhận định gì cụ thể về những mối nguy hiểm đó chưa?” Tôi hỏi.

“Không còn gì phải hoài nghi về bản chất của chúng”, anh đáp.

“Vậy những mối hiểm họa đó là gì? KKK là ai và vì sao hắn ta cứ đeo đuổi gia đình bất hạnh này?”

Sherlock Holmes nhắm mắt lại và đặt hai khuỷu tay lên thành ghế, các đầu ngón tay chụm vào nhau. “Người suy luận giỏi”, anh nhận xét, “thì chỉ cần nhìn thấy một dữ kiện duy nhất trong cả tổng thể là có thể suy luận được không những cả một chuỗi sự kiện dẫn tới dữ kiện đó mà còn thấy được tất cả các diễn biến sẽ xảy ra tiếp theo. Như Cuvier[104] có thể mô tả chính xác một con vật khi xem xét một chiếc xương duy nhất, người quan sát một khi đã hiểu rõ một mắt xích trong cả chuỗi các biến cố sẽ chỉ ra được chính xác tất cả những mắt xích còn lại, cả trước lẫn sau. Chúng ta còn chưa nắm bắt được hết những thành quả có thể đạt được chỉ bằng suy luận thuần túy đâu. Có những vấn đề hóc búa mà nếu cứ chăm chăm dựa vào trực quan để tìm lời giải thì thất bại, song lại có thể giải quyết trong quá trình suy luận. Tuy vậy, để đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật này, nhà suy luận phải tận dụng được tất cả những dữ kiện mà anh ta đã biết; hẳn anh cũng dễ dàng nhận thấy, điều đó đồng nghĩa với việc anh ta phải sở hữu toàn bộ tri thức, ấy vậy mà ngay cả trong thời đại này, với nền giáo dục miễn phí và các pho bách khoa toàn thư, cũng chẳng mấy ai làm được điều này. Nhưng một người muốn sở hữu tất cả những kiến thức khả dĩ cần dùng trong công việc thì không khó đến mức ấy. Nếu tôi nhớ không lầm thì hồi chúng ta mới quen nhau, anh đã xác định rất chính xác phạm vi kiến thức của tôi.”

“Đúng thế”, tôi đáp và cười phá lên. “Đó là một bản danh sách rất đặc biệt. Kiến thức triết học, thiên văn học và chính trị được tôi cho điểm 0, như tôi hãy còn nhớ. Kiến thức trong lĩnh vực thực vật học không đều, về địa chất học thì có hiểu biết rất sâu sắc về các vết bùn ở bất cứ vùng nào trong vòng bán kính năm mươi dặm xung quanh London; trong lĩnh vực hóa học thì chẳng giống ai, kiến thức về giải phẫu học thì không có hệ thống, về các chuyện giật gân và hồ sơ tội phạm thì vô địch, biết chơi vĩ cầm, quyền Anh, đấu kiếm, hiểu biết về luật và cũng là kẻ thích tự đầu độc mình bằng cocaine và thuốc lá. Tôi cho rằng những nhận xét này là những điểm chính trong bản phân tích của tôi.”

Holmes cười toe toét khi nghe tôi nói đến ý cuối cùng. “Hay đấy!” Anh nói, “giờ thì tôi lên tiếng đây, như lúc xưa tôi đã nói, con người cần phải trang bị cho căn phòng chứa trong bộ não của mình mọi đồ đạc mà anh ta thường dùng đến, còn lại thì anh ta chỉ việc tống hết vào tủ sách riêng để có thể lấy ra khi cần đến. Còn bây giờ, với vụ án mà vị khách đã trình bày với chúng ta tối nay thì chắc chắn ta cần phải huy động hết các nguồn thông tin của mình. Xin vui lòng lấy hộ tôi tập có chữ K của bộ Mỹ quốc toàn thư, nó nằm trên giá sách cạnh chỗ anh ngồi đấy. Cảm ơn! Giờ thì chúng ta sẽ xem xét tình huống này để xem có thể rút ra được điều gì. Trước hết, ta có thể bắt đầu với một giả định vững chắc rằng đại tá Openshaw rời bỏ nước Mỹ vì một lí do rất quan trọng. Đến tuổi ấy người ta không dễ gì thay đổi mọi thói quen hay sẵn sàng định đổi khí hậu tuyệt vời ở Florida để chọn cuộc sống cô độc tại một thị trấn quê mùa của nước Anh. Từ lúc về Anh, ông ta chỉ thích sống hiu quạnh đến độ cực đoan, từ đó có thể suy đoán rằng ông ta sợ ai đó hoặc điều gì đó, vì vậy ta có thể đặt ra một giả định tạm thời rằng chính nỗi sợ hãi ấy đã đẩy ông ta ra khỏi nước Mỹ. Còn ông ta sợ điều gì thì chúng ta chỉ có thể suy luận bằng cách xem xét những bức thư đáng sợ mà ông ta và những người thừa kế đã nhận được. Anh có để ý dấu bưu điện của những lá thư đó chứ?”

“Bức thư thứ nhất được gửi đi từ Pondicherry, bức thứ hai thì từ Dundee, và bức thứ ba là từ London.”

“Từ khu Đông London. Anh rút ra điều gì từ đó?”

“Tất cả đều là hải cảng. Người viết thư ở trên một con tàu.”

“Xuất sắc. Chúng ta đã có được một manh mối. Có khả năng, một khả năng lớn rằng người viết ra những bức thư đó ở trên một con tàu. Giờ thì ta xem xét đến một khía cạnh khác. Trong vụ Pondicherry thì khoảng thời gian từ khi nhận được lời đe dọa đến khi nó được thực hiện là bảy tuần, đến vụ Dundee thì chỉ còn ba hoặc bốn ngày. Những chi tiết này có gợi lên điều gì không?”

“Phải đi xa hơn.”

“Nhưng lá thư cũng phải đi một chặng đường dài hơn.”

“Vậy thì tôi chưa nhìn ra vấn đề.”

“Chí ít có thể đặt ra giả định rằng con tàu chở kẻ đó hoặc đám người đó là thuyền buồm. Có vẻ như chúng luôn gửi đi lời đe dọa hay cái tín vật kì quặc kia trước khi bắt đầu thì hành nhiệm vụ. Anh có nhận thấy là khi được gửi đi từ Dundee thì hành động theo sau dấu hiệu nhanh chóng đến mức nào không? Nếu chúng đi từ Pondicherry trên một chiếc tàu thủy chạy hơi nước thì chúng đã đến nơi cùng lúc với lá thư rồi. Nhưng thực tế là chúng chậm mất bảy tuần. Tôi cho rằng bảy tuần này là độ chênh lệch về thời gian di chuyển giữa con tàu đưa thư đem lá thư đến và thuyền buồm chở kẻ viết thư.”

“Có lẽ vậy.”

“Còn hơn thế nữa, khả năng này rất cao. Và giờ thì anh đã thấy mức độ khẩn cấp đáng sợ trong vụ mới này và lí do tại sao tôi thúc giục anh chàng Openshaw phải đề phòng rồi đấy. Tai họa luôn giáng xuống khi kẻ gửi thư đã vượt qua hết quãng đường. Nhưng lần này thì lá thư được gửi đi ngay từ London, vì thế chúng ta không thể trông cậy vào khoảng thời gian chênh lệch nữa.”

“Lạy Chúa!” Tôi kêu lên. “Cuộc bức hại tàn nhẫn này có thể là vì mục đích gì đây?”

“Những thứ giấy tờ mà đại tá Openshaw đem đi rõ ràng có tầm quan trọng sống còn đối với một hoặc nhiều người trên chiếc thuyền buồm. Tôi cho rằng cũng khá dễ thấy là thủ phạm không chỉ có một tên. Chỉ một người thì không thể thực hiện được hai vụ giết người một cách khéo léo đến nỗi che mắt được cả ban hội thẩm pháp y. Phải có đến vài tên và chắc chắn bọn chúng là những kẻ giết người rất lão luyện và táo bạo. Chúng muốn chiếm lại bằng được những thứ giấy tờ ấy bất kể là ai đang giữ. Qua đó thì anh có thể thấy cá nhân KKK không phải là chữ viết tắt tên của một cá nhân mà là tên viết tắt của một tổ chức.”

“Nhưng đó là tổ chức nào?”

“Chẳng lẽ…” Sherlock Holmes nói, người cúi về phía trước và hạ giọng xuống, “…anh chưa bao giờ nghe nói đến Ku Klux Klan?”

“Chưa hề.”

Holmes lật những trang giấy trong cuốn sách đang nằm trên đầu gối. “Đây rồi”, anh lập tức đọc lên:

Ku Klux Klan. Một cái tên bắt nguồn từ âm thanh phát ra khi lên nóng súng trường. Hội kín nguy hiểm này do một nhóm cựu chiến binh quân Liên minh miền Nam thành lập ở các bang miền Nam sau Nội chiến và nhanh chóng hình thành các chi hội địa phương ở những vùng khác, chủ yếu là Tennessee, Louisiana, cả hai bang Bắc và Nam Carolina, Georgia và Florida. Tổ chức này sử dụng quyền lực nhằm đạt được các mục đích chính trị, chủ yếu là khủng bố các cử tri da đen, ám sát và xua đuổi những người chống đối lại các quan điểm của hội ra khỏi lãnh thổ nước Mỹ. Những vụ tấn công của hội này thường bắt đầu bằng một lời đe dọa gửi đến cho nạn nhân dưới một hình thức kì quái nhưng thường là dễ nhận ra - ở một số nơi thì đó là một nhánh sồi còn nguyên lá, ở những vùng khác thì là vài hạt dưa hoặc hạt cam. Khi nhận được lời đe dọa này, nạn nhân có thể tuyên bố từ bỏ đường lối của mình hoặc đào thoát khỏi đất nước. Nếu anh ta bất chấp lời cảnh cáo thì chắc chắn cái chết sẽ giáng xuống, và thường được thực hiện bằng một cách thức kì lạ và bất ngờ. Hội này được tổ chức rất hoàn hảo và phương thức hoạt động rất có hệ thống cho nên hầu như không ghi nhận được trường hợp nào dám không đếm xỉa đến lời cảnh cáo mà thoát được sự trừng phạt hoặc có vụ tấn công nào truy tìm được thủ phạm. Tổ chức này phát triển mạnh mẽ trong vài năm, bất chấp nỗ lực của chính phủ Mỹ và các tầng lớp tiến bộ trong cộng đồng dân cư miền Nam. Cuối cùng phong trào đột nhiên sụp đổ vào năm 1869 dù sau đó hãy còn bùng phát vài vụ li ti có cùng tính chất.

“Anh sẽ thấy rằng”, Holmes nói khi đặt cuốn sách xuống, “sự tan vỡ bất ngờ của tổ chức này trùng hợp với thời điểm đại tá Openshaw biến mất khỏi nước Mỹ cùng với những tài liệu của chúng. Rất có thể đây là nguyên nhân và cũng là hậu quả. Cũng chẳng có gì lạ khi ông ta cùng với gia đình cứ bị những bóng ma kiên trì theo đuổi dấu vết. Anh có thể hiểu rằng cuốn sổ và quyển nhật kí này có thể chỉ ra những thành viên đầu tiên ở miền Nam và sẽ có nhiều người không thể ăn ngon ngủ yên chừng nào những ghi chép đó còn chưa được thu hồi.”

“Vậy tờ giấy mà chúng ta nhìn thấy…”

“Nhiều khả năng nó đúng như những gì ta nghĩ. Nội dung của nó thế này, nếu như tôi còn nhớ chính xác: ‘Đã gửi hạt cam đến A, B và C’, nghĩa là đã gửi thông điệp cảnh báo của tổ chức đến những đối tượng này. Rồi sau đó những dòng kế tiếp là A và B đã bị thanh toán hoặc bỏ trốn khỏi đất nước, cuối cùng là C đã được ghé thăm và tôi e rằng C đã có một kết cục khủng khiếp. Bác sĩ à, tôi nghĩ rằng ta có thể soi rọi đôi chút ánh sáng vào vùng tối này và tôi tin rằng cơ hội duy nhất mà chàng trai Openshaw có được ngay lúc này là làm theo những gì tôi căn dặn. Tối nay thì chẳng còn gì để nói hay làm nữa, anh hãy lấy hộ tôi cây vĩ cầm và trong độ nửa giờ chúng ta hãy cố gắng quên đi cái thời tiết tệ hại này và những hành động còn tệ hại hơn của đồng loại chúng ta.”

Sáng hôm sau, bầu trời đã trở nên trong trẻo và mặt trời tỏa ra một làn ánh sáng dịu dàng xuyên qua bức màn che lờ mờ đang bao phủ thành phố rộng lớn này. Sherlock Holmes đã sẵn sàng cho bữa điểm tâm khi tôi đi xuống.

“Mong anh thứ lỗi vì tôi đã không đợi”, anh nói, “tôi dự kiến là mình sẽ có một ngày bận rộn khi phải xem xét trường hợp của chàng trai Openshaw.”

“Anh sẽ áp dụng những biện pháp nào?” Tôi hỏi.

“Điều này phụ thuộc rất nhiều vào các kết quả điều tra ban đầu của tôi. Có thể là rốt cuộc tôi vẫn phải đi xuống Horsham.”

“Anh không định đến đó trước tiên sao?”

“Không, tôi sẽ bắt đầu ngay tại khu City. Anh chỉ việc rung chuông và cô hầu gái sẽ đem cà phê lên cho anh.”

Trong khi chờ đợi, tôi cầm tờ báo hãy còn chưa mở để trên bàn lên và liếc mắt nhìn sơ qua. Mắt tôi dừng lại ở một dòng tít khiến tim tôi lạnh buốt.

“Holmes”, tôi kêu lên, “anh đã trễ quá rồi.”

“A!” Anh thốt lên và đặt cái tách xuống, “tôi đã lo ngại về điều này. Chuyện xảy ra như thế nào?” Anh điềm tĩnh nói, nhưng tôi có thể thấy anh đang xúc động mạnh.

Cái tên Openshaw và dòng tít Thảm kịch gần cầu Waterloo đập vào mắt tôi. Đây, nội dung của nó như thế này:

Khoảng 9 đến 10 giờ tối qua, trong lúc thi hành nhiệm vụ gần cầu Waterloo, viên cảnh binh Cook thuộc phân khu H đã nghe thấy một tiếng kêu cứu và tiếng nước bắn tung lên. Tuy nhiên, do trời tối đen như mực lại thêm mưa bão nên dù được một số khách qua đường giúp đỡ, việc cứu nguy vẫn không thể thực hiện được. Dù sao thì đã có báo động và nhờ sự hỗ trợ của cảnh sát đường sông, cuối cùng thi thể cũng được tìm thấy. Đó là xác của một thanh niên, tên của nạn nhân được ghi trên một phong bì tìm thấy trong túi áo của anh ta là John Openshaw, nhà ở gần Horsham. Người ta đoán rằng có lẽ do vội vã nhằm bắt kịp chuyến tàu cuối cùng ở ga Waterloo, lại thêm bóng đêm mịt mùng nên anh ta đã đi lạc đường và bước hụt chân ra ngoài mép của một bến đậu nhỏ dành cho tàu thủy đường sông. Không thấy dấu vết bạo lực nào trên thi thể nạn nhân, rõ ràng anh ta là nạn nhân của một tai nạn không may, điều này gióng lên lời kêu gọi chính quyền chú ý đến tình trạng của các bến tàu ven sông.

Chúng tôi ngồi lặng yên mất một lúc, tôi chưa bao giờ thấy Holmes buồn phiền và sửng sốt như lúc này.

“Lòng kiêu hãnh của tôi đã bị tổn thương, Watson ạ”, cuối cùng anh cũng thốt lên. “Chắc chắn đây chỉ là một cơn xúc động nhỏ thôi, nhưng nó đã xúc phạm đến lòng kiêu hãnh của tôi. Đối với tôi thì câu chuyện này đã trở thành vấn đề cá nhân, và nếu Chúa ban cho tôi sức khỏe thì tôi sẽ không để yên cho cái băng đảng này. Anh ta đi đến tìm tôi để được giúp đỡ, vậy mà tôi lại bảo anh ấy cứ về đi và khiến anh ta sa vào chỗ chết…!” Anh bật dậy khỏi ghế và bước tới lui khắp phòng trong cơn kích động không kìm nén được, màu đỏ bừng tràn lên hai gò má tai tái của anh và những ngón tay dài nhẵng cứ siết chặt vào nhau rồi lại buông ra lộ vẻ bồn chồn.

“Chúng hẳn là một lũ quỷ sứ xảo quyệt”, sau cùng thì anh thốt lên. “Làm thế nào mà chúng dụ dỗ được anh ta đi xuống đó? Con đê đâu có nằm trên đường dẫn đến nhà ga. Chắc chắn chúng sẽ không thực hiện được mục đích khi ở trên cầu vì ở đó quá đông người cho dù là trong một đêm mưa bão như thế. Được, Watson này, chúng ta sẽ thấy cuối cùng thì ai mới là người thắng cuộc. Tôi đi ra ngoài đây!”

“Anh đến đồn cảnh sát à?”

“Không, tôi sẽ tự làm cảnh sát. Khi tôi đã giăng lưới xong xuôi thì họ cứ việc bắt lấy đám ruồi, nhưng trước đấy thì không được.”

Suốt cả ngày hôm đó, tôi bận rộn với công việc của mình và khi quay về phố Baker thì trời đã tối khuya. Sherlock Holmes vẫn chưa về. Đến lúc đồng hồ chỉ gần 10 giờ anh mới bước vào, mặt mũi tái nhợt vì mệt mỏi. Anh bước lại gần tủ buýp phê, véo một mẩu bánh mì rồi ăn ngấu nghiến, sau đó uống một ngụm nước lớn.

“Anh có vẻ đói”, tôi nhận xét.

“Đói gần chết. Tôi quên cả ăn. Chẳng có chút gì vào bụng từ bữa điểm tâm đến giờ.”

“Không một chút gì sao?”

“Không hề. Tôi không có thì giờ để nghĩ đến chuyện ăn uống.”

“Thành công chứ?”

“Tốt đẹp.”

“Anh đã tìm ra manh mối?”

“Tôi đã nắm được chúng trong lòng bàn tay. Chàng trai trẻ Openshaw sẽ sớm được báo thù. Nào, Watson, chúng ta hãy gắn chính cái dấu hiệu ma quỷ của chúng lên đầu chúng. Quả là ý hay!”

“Ý anh là gì?”

Anh lấy ra một quả cam trong tủ, bóc ra rồi vắt cho những hạt cam rơi lên mặt bàn. Anh nhặt ra năm hạt và nhét chúng vào một cái phong bì. Bên trong mép phong bì anh viết “SH gửi JC”. Rồi anh dán kín phong bì lại và ghi địa chỉ là: “Gửi thuyền trưởng James Calhoun, tàu ba buồm Lone Star, Savannah, Georgia”.

“Lá thư này sẽ đợi sẵn khi tàu của hắn cập cảng”, anh vừa nói vừa cười lặng lẽ. “Có thể hắn sẽ được một đêm thức trắng. Chắc chắn hắn sẽ coi nó là điềm báo tử cho chính mình như Openshaw đã từng cảm nhận.”

“Thuyền trưởng Calhoun là ai vậy?”

“Trùm của băng đảng đó. Tôi sẽ lần đến những tên khác nữa, nhưng hắn là kẻ mở đầu.”

“Làm thế nào mà anh tìm ra chúng?”

Anh lấy từ trong túi ra một tờ giấy cỡ lớn ghi chép đầy những ngày tháng và tên người.

“Tôi đã bỏ ra cả ngày trời”, anh kể, “bên đống sổ sách và hồ sơ cũ của Lloyd[105], theo dõi hành trình của từng con tàu cập bến ở Pondicherry vào tháng 1 và tháng 2 năm 1883. Theo báo cáo, có ba mươi sáu chiếc có trọng tải khá lớn đã đến đó vào thời gian này. Trong số này, có một chiếc, ngay lập tức thu hút sự chú ý của tôi là tàu Lone Star, mặc dù nó được báo cáo là rời bến từ ở London song cái tên đó lại là biệt danh của một tiểu bang ở Mỹ.”

“Tôi cho là Texas.”

“Bang nào thì tôi không chắc, nhưng tôi biết rằng con tàu đó phải có xuất xứ từ Mỹ.”

“Rồi sao nữa?”

“Tôi lại tìm trong các hồ sơ về cảng Dundee và khi nhận thấy là tàu Lone Star có cập cảng đó vào tháng 1 năm 1885, mối nghi ngờ của tôi đã được khẳng định, tiếp theo tôi lại hỏi thăm về những con tàu đang đậu tại cảng London.”

“Rồi thì?”

“Chiếc Lone Star đã đến đây tuần vừa rồi. Tôi đi xuống ụ tàu Albert và phát hiện nó đã ra sông theo con nước lúc sáng sớm nay để trở về Savannah. Tôi đánh điện đến Gravesend và được biết con tàu đã đi ngang qua đó được một lúc, vì gió đang thổi từ hướng Đông nên tôi đoán chắc là nó đã qua khỏi Goodwins và hiện giờ thì đang ở cách đảo Wight không bao xa.”

“Tiếp theo anh sẽ làm gì?”

“Ồ, tôi đã nắm được hắn. Theo như tôi biết, trên tàu chỉ có hắn ta và hai thuyền phó là người Mỹ duy nhất trên tàu. Còn lại là người Phần Lan và người Đức. Tôi còn biết được là cả ba tên đã rời tàu vào đêm qua. Tôi nắm được thông tin đó từ người công nhân khuân vác đã chất hàng lên tàu của chúng. Khi con tàu đó cập cảng Savannah thì tàu đưa thư đã đem cái phong bì đến nơi rồi và bức điện tín xuyên đại dương cũng đã thông báo cho cảnh sát ở Savannah biết rằng ba quý ông này là những kẻ đang bị truy nã khẩn cấp vì bị cáo buộc về tội giết người.”

***

Tuy nhiên, con người tính toán có kĩ càng đến đâu thì vẫn luôn có sơ hở, và những tên sát nhân trong vụ John Openshaw chẳng bao giờ nhận được những hạt cam để thấy được rằng có một người cũng không kém phần mưu lược và kiên quyết đang bám theo chúng. Những trận bão thu phân năm đó thật dai dẳng và khốc liệt. Chúng tôi cứ chờ đợi tin tức của con tàu Lone Star từ cảng Savannah nhưng mãi chẳng nhận được gì. Mãi sau này chúng tôi mới hay tin là ở đâu đó trên Đại Tây Dương, người ta phát hiện thấy một mảnh sống đuôi tàu bị gãy trôi bập bềnh giữa những đợt sóng, bên trên có khắc mấy chữ viết tắt L.S. Bấy nhiêu đó là tất cả những gì chúng tôi biết được về số phận của con tàu Lone Star.

GÃ ĐÀN ÔNG MÉO MIỆNG
(The Man with the Twisted Lip, 1891)

Isa Whitney, em ruột của Elias Whitney quá cố, tiến sĩ thần học, hiệu trưởng trường thần học St. George, là người nghiện thuốc phiện rất nặng. Theo tôi biết thì anh ta bị nhiễm thói hư này do một cơn bốc đồng ngu xuẩn hồi còn là sinh viên; chỉ vì đọc văn miêu tả của De Quincey[106] về những giấc mơ và cảm giác của ông ta mà chàng sinh viên trẻ tuổi đã cố tình tẩm cồn thuốc phiện vào thuốc lá để tạo ra hiệu ứng tương tự. Cũng như bao người khác, anh ta nhận ra thói quen này dễ nhiễm chứ không dễ bỏ, và nhiều năm sau anh ta vẫn tiếp tục làm nô lệ cho ma túy, là đối tượng mà bạn bè và người thân vừa khiếp sợ vừa thương hại. Lúc này tôi vẫn có thể hình dung ra Whitney với bộ mặt vàng vọt, ốm yếu, hai mí mắt sụp xuống và đồng tử co lại như đầu kim, toàn thân co ro trên ghế, một phế nhân suy đồi đã có thời là người ưu tú.

Vào một đêm tháng 6 năm 1889, chuông cửa nhà tôi rung lên vào cái giờ mà người ta bắt đầu ngáp và liếc nhìn đồng hồ. Tôi bật dậy khỏi ghế còn vợ tôi thì buông mớ đồ đang khâu vá dở xuống và hơi nhăn mặt vì khó chịu.

“Lại có bệnh nhân!” Nàng nói. “Thế này thì anh lại sắp sửa phải đi rồi!”

Tôi rên rỉ vì vừa mới trở về sau một ngày mệt nhọc.

Chúng tôi nghe tiếng cánh cửa mở ra, tiếng người nói vội vã, rồi đến tiếng bước chân hối hả trên sàn nhà lót vải sơn. Cánh cửa phòng chúng tôi mở tung và một phụ nữ mặc y phục sẫm màu với tấm mạng che mặt màu đen bước vào.

“Anh chị thứ lỗi cho tôi vì đến vào giờ muộn thế này”, cô ta cất tiếng, rồi đột nhiên mất bình tĩnh mà chạy ào tới, choàng hai cánh tay quanh cổ vợ tôi và thổn thức khóc trên vai nàng, “Ôi, tôi đang gặp rắc rối to!” Cô ta nức nở nói, “tôi rất cần được cứu giúp.”

“Sao nào”, vợ tôi nói và vén tấm mạng của cô ta lên. “Kate Whitney đây mà. Chị làm tôi giật mình đấy Kate! Tôi không nhận ra chị khi chị mới bước vào.”

“Tôi không biết mình phải làm gì, vì thế tôi chạy thẳng đến đây.” Lúc nào cũng vậy, những người đang trong cơn hoạn nạn luôn tìm đến vợ tôi như những con chim lao về phía ngọn hải đăng.

“Rất vui vì chị đã đến. Nào, chị phải uống ít rượu vang và nhấp chút nước rồi ngồi xuống thật thoải mái để kể hết cho vợ chồng tôi nghe. Hay là để anh James lên phòng ngủ đã?”

“Ồ, không cần đâu! Tôi cũng cần đến lời khuyên về sự giúp đỡ của bác sĩ. Đó là chuyện về Isa. Anh ấy đã vắng nhà hai ngày nay. Tôi lo cho anh ấy quá!”

Đây không phải là lần đầu tiên cô ta kể về những rắc rối của chồng mình cho tôi nghe với tư cách là bác sĩ, còn vợ tôi là bạn học cũ. Vợ chồng tôi an ủi và dỗ dành cô ta bằng mọi lời lẽ mà mình có thể nghĩ ra. Cô có biết chồng mình đang ở đâu không? Liệu chúng tôi có cách nào đưa anh ta về với cô?

Có vẻ như là có. Theo nguồn tin chắc chắn nhất mà cô ta có được thì cách đây không lâu, khi lên cơn nghiện, anh ta đã tới một tiệm hút ở rìa phía đông của khu City. Trước giờ những cuộc vui trác táng của anh ta chỉ gói gọn trong một ngày và anh ta luôn trở về vào buổi tối trong tình trạng rúm ró và kiệt sức. Nhưng lần này thì cơn mê đã ám anh ta bốn mươi tám giờ rồi và chắc chắn là anh ta hãy còn nằm ở đó, giữa đám rác rưởi của các ụ tàu, hít thở bầu không khí ô nhiễm hoặc mê man ngủ cho đến khi thuốc hết tác dụng. Sẽ tìm thấy anh ta, cô ta đoán chắc, tại quán Bar of Gold trong con hẻm Upper Swandam. Nhưng cô ta sẽ làm gì? Một phụ nữ trẻ và nhút nhát sao có thể đi vào một nơi như thế và kéo chồng mình ra khỏi đám vô lại đang vây quanh anh ta?

Tình hình là như thế, và tất nhiên chỉ có một cách giải quyết. Sao tôi có thể thoái thác việc hộ tống cô ta đến nơi đó chứ? Nhưng mà, nghĩ kĩ lại, cô ta có cần đến đó hay không? Tôi là bác sĩ tư vấn cho Isa Whitney và với tư cách đó thì tôi có sức ảnh hưởng đối với anh ta. Tôi cũng có thể xoay xở dễ dàng hơn nếu đến đó một mình. Thế là tôi hứa với cô ta rằng sẽ đưa anh ta về nhà bằng xe ngựa trong vòng hai giờ đồng hồ nếu như quả thật anh ta đang ở địa chỉ mà cô ta đưa cho tôi. Và mười phút sau tôi đã rời bỏ cái ghế bành cùng căn phòng khách ấm cúng của mình, lên một cỗ xe ngựa phóng nhanh về phía đông để làm một nhiệm vụ mà lúc đó tôi cho là kì lạ, nhưng phải đến sau này tôi mới thấy hết tính chất kì lạ của chuyến đi đó.

Giai đoạn đầu của cuộc phiêu lưu chẳng có gì khó khăn. Hẻm Upper Swandam là một lối đi gớm ghiếc nằm khuất sau những cầu tàu cao dọc bờ bắc của con sông đến tận phía đông cầu London. Nằm giữa một cửa hàng bán quần áo may sẵn rẻ tiền và một tiệm rượu là dãy bậc thang dốc đứng dẫn xuống một khoảng trống tối đen trông như một miệng hang, đó chính là cái tiệm hút mà tôi cần tìm. Dặn xe đứng đợi xong, tôi bước xuống những bậc thềm đã mòn trũng ở chính giữa bởi bước chân qua lại liên tục của những con nghiện, và nhờ ánh sáng lập lòe của ngọn đèn dầu treo trên cửa mà tôi nhìn thấy cái then cài rồi lần bước vào một căn phòng dài và thấp, dày đặc khói thuốc phiện màu nâu với những chiếc giường gỗ kê trên thềm nhà giống như trong khoang của một chiếc tàu di dân.

Xuyên qua bóng tối ảm đạm, có thể lờ mờ nhìn thấy những thân hình đang nằm trong các tư thế vô cùng kì dị, vai thõng xuống, chân co lên, đầu ngửa ra sau và cằm chĩa lên trên, đây đó một vài con mắt u ám lờ đờ hướng về phía người mới bước vào. Từ những cái bóng đen sẫm đó le lói một vài đốm sáng đỏ lúc tỏ lúc mờ khi thuốc phiện được đốt bùng lên hay lụi đi trong cái nõ của những chiếc ống điếu bằng kim loại. Hầu hết đều nằm yên không nói gì nhưng cũng có một số huyên thuyên một mình và một số khác thì nói chuyện với nhau bằng giọng nghe lạ lùng, trầm thấp và đều đều. Tiếng nói chuyện rộ lên từng đợt rồi đột nhiên nhỏ dần và lặng hẳn, mỗi người lẩm nhẩm theo ý riêng của mình và không mấy quan tâm đến lời của người kế bên. Ở đầu kia của căn phòng là một lò than nhỏ đang cháy đỏ, cạnh đó, trên chiếc ghế đẩu ba chân bằng gỗ, một ông già cao gầy đang ngồi chống cằm, mắt chăm chú nhìn vào lò lửa.

Khi tôi bước vào, một người hầu Mã Lai có nước da vàng bủng vội vã đem đến cho tôi một chiếc ống điếu và một liều thuốc phiện rồi ra hiệu mời tôi đến một chiếc giường còn trống.

“Cảm ơn. Tôi không ở lại đâu.” tôi nói. “Có bạn tôi là ông Isa Whitney ở đây, tôi muốn nói chuyện với ông ta.”

Có tiếng người cử động và kêu lên ở phía bên phải. Cố nhìn xuyên qua bóng tối lờ mờ, tôi trông thấy Whitney mặt mày tái mét và phờ phạc, tóc tai rối bù đang chăm chú nhìn tôi.

“Lạy Chúa! Watson đây mà”, anh ta nói. Trông anh ta rất thảm hại trong tình trạng say thuốc, các dây thần kinh đều bị kích động. “Này Watson, mấy giờ rồi?”

“Gần 11 giờ đêm.”

“Ngày nào?”

“Thứ sáu, 19 tháng 6.”

“Trời đất ơi! Tôi cứ nghĩ mới là thứ tư chứ. Hôm nay là thứ tư mà. Anh hù dọa bạn bè như thế để làm gì?” Anh ta gục mặt lên hai cánh tay và bắt đầu rưng rức khóc nức nở.

“Tôi đã nói với anh hôm nay là thứ sáu, anh bạn. Vợ anh đợi anh đã hai ngày rồi. Lẽ ra anh phải thấy xấu hổ về mình chứ!”

“Tôi đang xấu hổ lắm. Nhưng anh nhầm rồi đấy Watson, vì tôi mới đến đây, vài giờ thôi, hút có ba, bốn tẩu - tôi quên mất là bao nhiêu rồi. Nhưng giờ thì tôi sẽ đi về nhà cùng anh. Tôi không muốn Kate phải lo lắng - Kate bé nhỏ tội nghiệp. Đưa tay cho tôi vịn nào. Anh có xe chứ?”

“Có, đang đợi đấy.”

“Vậy thì chúng ta lên xe thôi. Nhưng hẳn là tôi còn nợ họ. Anh xem tôi còn nợ bao nhiêu Watson. Tôi thấy khó chịu quá. Tôi chẳng thể tự làm được gì cả.”

Tôi bước xuống lối đi hẹp giữa hai dãy giường, nín thở để tránh hít phải mùi khói thuốc phiện khó chịu làm cho đầu óc như bị trì độn đi và đưa mắt nhìn quanh để tìm chủ tiệm hút. Khi đi ngang qua người đàn ông cao gầy đang ngồi bên lò than, tôi bỗng cảm thấy vạt áo của mình bị giật một cái và một giọng trầm thì thào, “Cứ tiếp tục đi ngang qua tôi rồi hãy quay lại nhìn.” Lời nói đó được rót vào tai tôi hết sức rõ ràng. Tôi liếc xuống. Nó chỉ có thể phát ra từ ông già đang ở gần tôi, thế nhưng ông ta vẫn đang ngồi yên với vẻ chăm chú, rất gầy gò, rất nhăn nheo, lưng còng xuống vì tuổi tác, một cái ống điếu để hút thuốc phiện đung đưa giữa hai đầu gối như thể mấy ngón tay mệt mỏi của ông ta vừa buông nó xuống. Tôi tiến lên hai bước và quay lại nhìn. Phải cố gắng lắm tôi mới ngăn mình không bật ra một tiếng kêu kinh ngạc. Ông ta đã quay lưng lại nên ngoài tôi ra chẳng ai có thể nhìn thấy. Gương mặt ông ta căng lên, những nếp nhăn biến mất, đôi mắt mờ đục đã lấy lại vẻ lấp lánh và kia, ngồi cạnh lò lửa và đang nhe răng cười trước vẻ ngạc nhiên của tôi chính là Sherlock Holmes chứ không phải ai khác. Anh khẽ ra hiệu bảo tôi lại gần và khi anh quay nửa mặt về phía những người khác thì ngay lập tức anh lại quay về bộ dạng một ông lão già yếu, lẩy bẩy, môi run run.

“Holmes!” Tôi thì thầm, “anh đang làm trò khỉ gì trong cái tổ quỷ này thế?”

“Nói khẽ thôi”, anh đáp, “tai tôi thính vô cùng. Nếu anh vui lòng tống khứ cái gã bạn mê mụ của anh đi thì tôi sẽ rất vui được nói chuyện với anh một lát.”

“Tôi có một cỗ xe đang đợi bên ngoài.”

“Vậy thì vui lòng để hắn ta về nhà bằng cỗ xe đó. Anh có thể tin rằng hắn sẽ được an toàn vì với điệu bộ hết sức rũ rượi đó, hắn chẳng thể vướng vào rắc rối nào nữa đâu. Tôi cũng khuyên anh nhờ người xà ích nhắn vài chữ cho vợ anh để báo rằng anh đang ở cùng tôi. Nếu anh đợi ở bên ngoài thì năm phút nữa tôi sẽ gặp anh.”

Thật khó mà từ chối bất cứ yêu cầu nào của Sherlock Holmes vì lúc nào anh cũng nói năng dứt khoát với thái độ trầm tĩnh mà như ra lệnh. Dẫu sao, tôi cảm thấy một khi Whitney đã bị nhốt vào cỗ xe thì nhiệm vụ của tôi hầu như đã hoàn thành; vả lại, tôi thật không ao ước gì hơn là được hợp sức với người bạn của mình trong một chuyến phiêu lưu kì lạ vốn là điều bình thường trong cuộc sống của anh. Trong vài phút tôi đã viết xong bức thư, trả tiền cho Whitney, dìu anh ta ra xe và dõi theo chiếc xe đưa anh ta vào màn đêm. Chỉ một loáng sau, một thân hình lụ khụ bước ra từ tiệm hút và tôi cùng Sherlock Holmes đi xuôi con phố. Suốt quãng hai con phố đầu, anh còng lưng lê bước, chân cà nhắc. Thế rồi, sau khi liếc nhanh xung quanh, anh vươn thẳng người và bật ra một tràng cười ngặt nghẽo.

“Watson này”, anh nói, “hẳn là anh đã tưởng tượng rằng ngoài việc tiêm cocaine và đủ mọi tật xấu khác mà anh ban cho tôi dưới con mắt thầy thuốc tôi lại còn thêm tội hút thuốc phiện nữa.”

“Tất nhiên là tôi rất ngạc nhiên khi thấy anh ở tiệm hút.”

“Cũng không ngạc nhiên hơn tôi khi nhìn thấy anh.”

“Tôi đến đó để tìm một người bạn.”

“Còn tôi thì tìm một kẻ thù.”

“Một kẻ thù?”

“Phải, một trong những kẻ thù tự nhiên của tôi, hoặc là, tôi nên nói thế này, con mồi tự nhiên của tôi. Watson này, nói ngắn gọn thì tôi đang tiến hành một cuộc điều tra rất khác thường, và tôi hi vọng sẽ tìm được manh mối trong những lời nói lan man, rời rạc của đám nghiện này như tôi đã từng tìm được trước đây. Nếu mà tôi bị phát hiện trong cái ổ chuột đó thì tính mạng chẳng còn kéo dài thêm được một giờ vì trước đây tôi từng lợi dụng nó vì mục đích riêng của mình và tên côn đồ người Ấn quản lí tiệm hút đã thề là sẽ trả thù tôi. Có một cái cửa sập ở phía sau căn nhà đó, gần góc Paul’s Wharf, và nó có thể kể cho ta nghe những câu chuyện kì lạ về các thứ vẫn được chuyển qua đó vào những đêm không trăng.”

“Sao? Ý anh không phải là xác chết đấy chứ?”

“Đấy, chính là những xác chết đấy, Watson à. Chúng ta sẽ giàu to nếu có một ngàn bảng tương ứng với một hồn ma tội nghiệp đã chết rũ trong cái tiệm hút đó. Đây là cái bẫy giết người gớm ghiếc nhất suốt đoạn bờ sông này và tôi e rằng Neville St. Clair đã bước vào đó rồi không bao giờ trở ra được nữa. Nhưng ta sẽ đặt bẫy ở đấy.” Anh đưa hai ngón trỏ vào giữa hai hàm răng rồi huýt sáo lanh lảnh - tín hiệu này được đáp lại bằng một tiếng huýt sáo tương tự phát ra từ đằng xa, liền sau đó là tiếng bánh xe khua lạch cạch và tiếng vó ngựa gõ lóc cóc.

“Này Watson”, Holmes nói khi một cỗ xe độc mã xuyên qua bóng tối tiến tới chỗ chúng tôi, đèn hai bên xe rọi ra luồng ánh sáng vàng rực, “anh sẽ đi với tôi chứ?”

“Nếu như tôi có thể giúp được gì.”

“Ồ, một cộng sự tin cẩn luôn luôn có giá trị, và một người ghi chép sự kiện lại càng hữu ích. Căn phòng của tôi tại biệt thự Tuyết Tùng là phòng giường đôi.”

“Biệt thự Tuyết Tùng?”

“Phải, đó là nhà của ông St. Clair. Tôi ở đó trong khi tiến hành điều tra.”

“Thế nó nằm ở đâu?”

“Gần làng Lee, ở hạt Kent. Ta còn phải ngồi xe thêm bảy dặm nữa.”

“Nhưng tôi vẫn còn chưa hiểu gì cả.”

“Tất nhiên rồi. Anh sẽ biết hết ngay thôi. Nhảy lên xe đi. Được rồi, John; chúng tôi sẽ không cần đến anh nữa. Đây là đồng nửa crown. Đến gặp tôi lúc 11 giờ ngày mai nhé! Buông đầu con ngựa ra đi. Chào anh nhé!”

Anh vung roi vụt nhẹ vào con ngựa và chúng tôi lao đi qua những con đường âm u và hoang vắng dài vô tận, mở rộng dẫn ra cho đến khi chúng tôi phóng qua một cây cầu có hàng chấn song rộng bắc qua con sông nước đục lờ chảy chậm rì bên dưới. Ở bờ bên kia là những đống gạch và vôi vữa bỏ hoang trông thật ảm đạm, thỉnh thoảng mới có tiếng bước chân nặng nề và đều đặn của một cảnh sát hay tiếng hát và tiếng hò hét của vài đám nhậu khuya khuấy động sự yên tĩnh của chốn này. Một đám mây xám xịt lừ đừ trôi ngang qua bầu trời và đây đó một vài ngôi sao nhấp nháy lờ mờ hiện ra qua những khe hở giữa các đám mây. Holmes lặng lẽ đánh xe, đầu cúi gằm như đang chìm đắm trong suy nghĩ, còn tôi ngồi bên cạnh, lòng tò mò muốn biết cuộc truy lùng mới có vẻ rất khó khăn này là gì, tuy vậy tôi không dám cắt ngang dòng suy tưởng của anh. Chúng tôi đã đi được vài dặm và bắt đầu đến vành đai khu biệt thự ở ngoại ô thì anh bỗng lắc người, nhún vai và châm tẩu thuốc với dáng vẻ của một người đang hài lòng rằng mình đang làm điều khả dĩ nhất. “Anh có khả năng giữ yên lặng rất tuyệt vời đấy Watson”, anh nói. “Chính vì vậy mà anh là một người bạn đồng hành vô giá. Nói thật đấy, có ai đó để cùng trò chuyện thật tuyệt biết mấy, vì những điều tôi ngẫm ngợi trong đầu, không được vui vẻ cho lắm. Tôi đang tự hỏi là tối nay nên nói gì với người phụ nữ nhỏ bé kia khi gặp bà ta ở cổng.”

“Anh quên mất là tôi chẳng biết tí gì về việc đó.”

“Tôi có vừa đủ thì giờ để kể cho anh nghe tình tiết của vụ này trước khi chúng ta đến Lee. Câu chuyện có vẻ cực kì đơn giản, tuy vậy không hiểu sao tôi chưa thể thu thập được gì. Chắc chắn là phải có một sợi chỉ xuyên suốt, thế nhưng tôi vẫn không thể nắm được đầu mối trong tay. Để tôi kể rõ ràng và gãy gọn cho anh nghe về vụ này, Watson, biết đâu anh có thể nhìn thấy một tia sáng trong khi đối với tôi mọi thứ hãy còn tôi mù.”

“Thế thì anh hãy kể đi!”

“Vài năm trước đây, cụ thể hơn là vào tháng 5 năm 1884, một người có vẻ nhiều tiền tên là Neville St. Clair đã đến Lee. Ông ta mua một căn biệt thự to rộng, bài trí khu đất rất đẹp và sống một cuộc sống sung túc. Dần dà, ông ta kết thân với những người hàng xóm và đến năm 1887 thì kết hôn với con gái của một người ủ rượu bia trong vùng và nay đã có hai con. Ông ta không có nghề nghiệp cụ thể nhưng có lợi tức ở một số công ty và thường lên thành phố vào buổi sáng và về nhà trên chuyến tàu 5 giờ 14 phút chiều từ phố Cannon. Ông St. Clair năm nay ba mươi bảy tuổi, tính tình điềm đạm, là một người chồng tốt, một người cha rất thương con và được lòng tất cả những ai quen biết ông ta. Tôi có thể nói thêm rằng tổng số nợ của ông ta vào thời điểm này, theo như chúng tôi có thể xác định, là tám mươi tám bảng mười shilling, trong khi ông ta có số dư tài khoản ở nhà băng Capital & Counties là hai trăm hai mươi bảng. Vì thế mà chẳng có lí do gì để cho rằng ông ta phải băn khoăn lo nghĩ về tiền bạc. Hôm thứ hai vừa rồi, ông Neville St. Clair lên thành phố sớm hơn thường lệ, trước khi đi ông ta còn bảo là có hai việc quan trọng phải làm và sẽ đem về cho cậu con trai nhỏ một hộp đồ chơi xếp hình. Tình cờ làm sao, cũng vào ngày hôm đó, khi ông ta mới đi chưa được bao lâu thì vợ ông ta nhận được một bức điện với nội dung là một gói bưu kiện nhỏ có giá trị đáng kể đúng như bà ta dự kiến hiện đang chờ bà đến nhận tại văn phòng của Công ty Vận tải Aberdeen. Nếu biết rõ London thì anh sẽ biết rằng văn phòng của công ty này nằm trên phố Presno, tách ra từ hẻm Upper Swandam là nơi anh đã gặp tôi tối nay. Dùng bữa trưa xong thì bà St. Clair bắt đầu lên khu City, mua sắm vài thứ rồi đi đến văn phòng của công ty vận tải, nhận gói bưu kiện xong thì vừa đúng 4 giờ 35 phút, bà ta đi qua hẻm Swandam để trở lại sân ga. Anh theo kịp lời tôi kể chứ?”

“Rất rõ ràng.”

“Nếu anh còn nhớ thì hôm thứ hai vừa rồi là một ngày cực kì nóng bức, bà St. Clair bước đi chậm rãi, mắt nhìn quanh với hi vọng sẽ tìm thấy một chiếc xe ngựa vì bà ta không thích khu vực mà mình đang đi qua cho lắm. Trong khi đang đi xuôi theo con hẻm Swandam thì bà ta chợt nghe thấy một tiếng kêu hay một tiếng hét, bà ta giật mình đến lạnh toát sống lưng khi thấy chồng mình đang nhìn xuống và theo bà ta thì có vẻ như ông ta đang vẫy tay ra hiệu cho bà ta từ cửa sổ tầng ba. Cánh cửa sổ đang mở và bà ta trông thấy rõ mặt chồng mình, theo lời bà ta tả lại thì trông ông ta có vẻ lo lắng cực độ. Ông ta vẫy tay điên cuồng và rồi biến mất khỏi khung cửa sổ đột ngột như thể bị một lực khôn cưỡng kéo mạnh từ đằng sau. Một điểm kì lạ đập vào đôi mắt phụ nữ sắc bén của bà ta là chồng bà ta vẫn mặc chiếc áo khoác sẫm màu như khi ra khỏi nhà nhưng không còn đeo cổ cồn lẫn cà vạt. Tin chắc rằng đã có điều gì không hay xảy ra với chồng mình, bà ta hối hả lao xuống mấy bậc thềm - căn nhà đó chính là cái tiệm hút mà anh đã gặp tôi đêm nay - và sau khi chạy băng qua sảnh, bà ta định leo lên cầu thang. Thế nhưng, tại chân cầu thang bà ta gặp phải tên vô lại người Ấn mà tôi đã nhắc đến, hắn đẩy bà ta lại và với sự trợ giúp của một gã người Đan Mạch có vẻ là một phụ tá ở đó, hắn đã xô bà ta ra đường. Lòng tràn ngập nghi ngờ, bực bội lẫn sợ hãi, bà ta đâm bổ xuống con hẻm và nhờ một vận may hiếm có, bà ta đã gặp được một nhóm cảnh binh ở phố Fresno cùng một viên thanh tra, tất cả đều đang trên đường đến khu vực tuần tra. Viên thanh tra và hai người cảnh binh hộ tống bà ta quay lại, bất chấp sự chống đối của gã chủ nhà, họ vẫn xông được vào căn phòng mà ông St. Clair đã xuất hiện lần cuối. Không còn dấu vết gì của ông ta ở đó. Trên thực tế thì họ chẳng nhìn thấy ai trên khắp tầng lầu ngoại trừ một người xấu xí, tàn tật trông rất gớm ghiếc có vẻ như là người sống ở đó. Cả hắn lẫn gã người Ấn đều ra sức thề thốt rằng suốt buổi chiều hôm đó không hề có ai khác ở trong gian tiền phòng. Chúng phủ nhận quả quyết đến nỗi viên thanh tra hơi do dự và khi ông ta sắp tin rằng bà St. Clair đã nhìn lầm thì bà bỗng kêu lên một tiếng và lao về phía cái hộp nhỏ bằng gỗ thông nằm trên bàn và tháo tung nắp ra. Từ trong hộp văng ra những khối đồ chơi xếp hình của trẻ con. Đó là món quà mà chồng bà đã hứa sẽ đem về nhà.

Phát hiện này cùng với vẻ bối rối lộ rõ ở gã què khiến cho viên thanh tra nhận ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Mấy căn phòng được khám xét cẩn thận và mọi kết quả đều chỉ ra một tội ác đáng ghê sợ. Gian tiền phòng được trang bị đầy đủ như một căn phòng khách và dẫn vào một phòng ngủ nhỏ trông xuống phía sau một cầu tàu. Giữa cầu tàu và cửa sổ phòng ngủ là một dải đất hẹp vốn khô ráo khi triều xuống nhưng khi nước lên thì nó bị ngập trong nước ít nhất cũng bốn foot rưỡi. Cửa sổ phòng ngủ thì rộng và được mở ra từ bên dưới. Khi khám xét, người ta tìm thấy các vết máu trên bậu cửa sổ và vài giọt rớt xuống sàn gỗ của phòng ngủ. Tất cả quần áo của ông Neville St. Clair bị nhét vào phía sau một tấm rèm cửa của gian tiền phòng, ngoại trừ chiếc áo khoác. Đôi ghệt, đôi tất, chiếc mũ và cái đồng hồ của ông ta đều ở đó. Không hề có vết tích bạo hành trên bất kì món đồ nào và cũng không tìm thấy dấu vết nào của ông Neville St. Clair. Chắc chắn là ông ta đã biến mất qua đường cửa sổ vì người ta không thể tìm thấy bất cứ lối thoát nào khác, và những vết máu trên bậu cửa cho thấy khả năng ông ta có thể tự cứu mình bằng cách bơi đi là rất thấp vì con nước đang lên rất cao vào thời điểm xảy ra thảm kịch.

Giờ thì ta sẽ nói về những kẻ bất lương dường như có liên quan trực tiếp đến vụ này. Gã người Ấn là một tên từng có nhiều tiền sự cực kì ghê gớm, thế nhưng theo lời kể của bà St. Clair thì người ta thấy hắn đứng ở chân cầu thang khi chồng bà ta xuất hiện ở cửa sổ chỉ trong vài giây ngắn ngủi, vì thế cùng lắm hắn cũng chỉ là kẻ tòng phạm trong tội ác này. Hắn luôn miệng cãi là chẳng biết gì và quả quyết rằng hắn không hề hay biết về những việc làm của tên Hugh Boone, là người thuê phòng trọ của hắn, cũng như không sao giải thích được lí do mớ quần áo của người đàn ông bị mất tích xuất hiện ở đó.

Đó là tất cả những gì ta biết về gã quản lí người Ấn. Giờ đến lượt cái gã tàn tật xấu xí sống ở tầng ba của tiệm hút và chắc chắn là người cuối cùng nhìn thấy Neville St. Clair. Tên hắn là Hugh Boone và bộ mặt gớm ghiếc của hắn rất quen thuộc với bất kì ai thường ghé đến khu City. Hắn là một tên ăn mày chuyên nghiệp dù hắn giả vờ bán diêm để lách luật. Đi xuôi xuống phố Threadneedle một chút, nhìn sang bên trái, có lẽ anh cũng để ý thấy có một hốc tường nhỏ. Ngày nào hắn cũng đến đó ngồi khoanh chân, bày mớ diêm loe hoe trong lòng, và vì trông hắn rất thảm thương nên tiền bố thí cứ rơi như mưa vào cái mũ da bẩn thỉu nằm ngay cạnh hắn trên vỉa hè. Tôi đã quan sát hắn không chỉ một lần trước khi nghĩ đến chuyện làm quen với hắn với tư cách đồng nghiệp và tôi rất ngạc nhiên với số tiền mà hắn thu được chỉ trong một thời gian ngắn. Anh thấy đấy, bề ngoài của hắn rất khác thường nên không ai đi ngang qua mà không chú ý đến hắn. Mớ tóc đỏ bù xù, khuôn mặt tái nhợt bị biến dạng vì một vết sẹo khủng khiếp, chính vì vết sẹo đó mà da hắn co lại kéo mép ngoài của môi trên lên, cái cằm giống cằm chó bun và hai con mắt sẫm màu rất sắc bén tạo ra sự tương phản kì lạ với màu tóc, tất cả đều làm cho hắn nổi bật hẳn lên giữa đám ăn mày bình thường, đã thế hắn còn có tài hóm hỉnh, lúc nào cũng sẵn sàng đáp trả bất cứ lời trêu chọc nào của khách qua đường. Giờ thì ta đã biết hắn trọ ở tiệm hút và cũng là người cuối cùng nhìn thấy quý ông mà ta đang tìm kiếm.”

“Nhưng đó là một người tàn tật!” Tôi thốt lên. “Làm sao hắn có thể đơn thương độc mã đối phó với một người đàn ông đang độ sung sức?”

“Nói là què quặt nhưng thật ra hắn chỉ bị khập khiễng thôi; còn về các mặt khác thì hắn hoàn toàn khỏe mạnh và ăn uống đầy đủ. Kinh nghiệm nghề nghiệp hẳn đã cho anh biết rằng nhược điểm ở một chân thường được bù đắp bởi sức khỏe hơn người ở những cơ quan khác.”

“Xin anh hãy kể tiếp.”

“Bà St. Clair đã ngất đi khi nhìn thấy vết máu trên cửa sổ và được cảnh sát đưa về nhà vì sự hiện diện của bà ta cũng không giúp được gì cho họ trong việc điều tra. Thanh tra Barton - người chịu trách nhiệm về vụ này - đã khám xét rất kĩ lưỡng căn nhà nhưng cũng không tìm thấy bất cứ điều gì có thể làm sáng tỏ vấn đề. Người ta đã phạm phải một sai lầm khi không bắt giữ Boone ngay lập tức vì hắn đã có được vài phút để trao đổi với tên bạn người Ấn Độ, nhưng sơ suất này đã được khắc phục nhanh chóng; hắn đã bị tóm và lục soát nhưng cũng chẳng tìm ra được điều gì có thể buộc tội hắn. Quả thật là có vài vết máu trên tay áo bên phải của hắn nhưng hắn đã chỉ ra ngay ngón áp út bị đứt ở chỗ giáp móng tay, và giải thích rằng vết máu từ đó mà ra, lại còn nói thêm là trước đó không lâu hắn có đứng bên cửa sổ nên chắc chắn là những vết máu quan sát được ở đó cũng bị dây ra từ ngón tay bị đứt. Hắn một mực không nhận là đã trông thấy ông Neville St. Clair và thề rằng cũng giống như cảnh sát, hắn hoàn toàn không biết gì về mớ quần áo ở trong phòng của hắn. Còn về việc bà St. Clair khẳng định rằng bà ta đã trông thấy chồng mình đứng bên cửa sổ thì hắn tuyên bố là nhất định bà ta bị điên hoặc đang nằm mơ. Hắn phản đối ầm ĩ khi bị giải tới đồn cảnh sát, trong khi viên thanh tra vẫn ở lại căn nhà với hi vọng là nước triều rút xuống có thể đem lại dấu vết mới. Và đúng thế thật, dù rằng vật được phát hiện trên bãi bùn không hẳn là thứ mà họ đã lo ngại. Chỉ có chiếc áo khoác của ông Neville St. Clair hiện ra khi nước rút đi chứ không phải xác ông ta. Và anh thử nghĩ xem họ đã thấy gì trong túi áo?”

“Tôi không thể tưởng tượng ra.”

“Tôi không nghĩ là anh có thể đoán được. Mỗi túi áo đều được nhét đầy những đồng xu và đồng nửa xu - bốn trăm hai mươi mốt đồng xu và hai trăm bảy mươi đồng nửa xu. Thảo nào mà nó không bị nước triều cuốn đi. Nhưng một xác chết thì lại là vấn đề khác. Giữa bến tàu và tiệm hút có một dòng nước xoáy mạnh. Có vẻ như chiếc áo được dằn nặng thì nằm lại còn cái xác bị lột trần thì đã bị cuốn ra sông.”

“Nhưng theo như tôi hiểu thì toàn bộ những món quần áo khác lại được tìm thấy ở trong phòng. Chẳng lẽ xác chết chỉ được mặc có mỗi chiếc áo khoác?”

“Không phải thế, nhưng bề ngoài các dữ kiện có vẻ tương đối ăn khớp. Giả sử gã Boone đó đã xô Neville St. Clair qua cửa sổ mà không ai nhìn thấy. Rồi hắn sẽ làm gì? Tất nhiên là ngay lập tức hắn phải nghĩ đến việc thủ tiêu mớ quần áo có thể làm cho tội lỗi của hắn bị bại lộ. Hắn đã lột được chiếc áo khoác ra và khi sắp sửa ném nó ra ngoài thì hắn chợt nghĩ rằng cái áo sẽ nổi lên chứ không chìm. Hắn chẳng còn bao nhiêu thì giờ vì đã nghe thấy tiếng xô đẩy ở dưới cầu thang khi người vợ tìm cách đi lên và có lẽ hắn cũng được gã tòng phạm người Ấn thông báo là cảnh sát đang đến. Không thể bỏ phí một giây phút nào. Hắn vội vã chạy đến một chỗ giấu của bí mật nào đó, là nơi mà hắn đã tích lũy thành quả của nghề ăn xin và nhét tất cả những đồng xu mà hắn kịp chụp lấy vào các túi của chiếc áo khoác để cầm chắc là nó sẽ chìm xuống. Hắn ném nó qua cửa sổ và đã định làm như thế với những món quần áo kia nếu như không nghe thấy tiếng bước chân hối hả bên dưới và chỉ kịp đóng cánh cửa sổ lại khi cảnh sát xuất hiện.”

“Nghe có vẻ hợp lí lắm.”

“Vâng, chúng ta sẽ tạm đưa ra giả thuyết như vậy trong khi chưa có giả thuyết nào tốt hơn. Tên Boone đã bị bắt và giải đến đồn cảnh sát, như tôi đã nói với anh, thế nhưng xưa nay chưa từng có tiền án gì cả. Hắn đã hành nghề ăn mày chuyên nghiệp nhiều năm nhưng cuộc sống riêng thì có vẻ rất lặng lẽ và trong sạch. Thế là tình hình ngưng trệ ở đó và vẫn còn nhiều câu hỏi cần phải được giải đáp - Neville St. Clair làm gì ở tiệm hút, điều gì đã xảy ra với ông ta ở đó, bây giờ ông ta đang ở đâu và Hugh Boone đã làm gì trong vụ việc ông ta mất tích - tất cả những câu hỏi này cho đến giờ vẫn chưa có lời giải. Phải thú nhận là trong số những vụ mà tôi đã giải quyết, tôi không thể nào nhớ ra có vụ nào mà lúc đầu thì trông rất đơn giản nhưng hóa ra lại ẩn chứa nhiều khó khăn đến vậy.”

Trong khi Sherlock Holmes trình bày chi tiết chuỗi sự kiện kì lạ này, chúng tôi đã phóng nhanh qua vùng ngoại ô thành phố. Những căn nhà cuối cùng nằm rải rác ven đường đã khuất dạng, lúc này hai bên đường xe chạy là những bờ giậu kiểu nông thôn. Khi anh vừa dứt lời thì chúng tôi đã đi qua hai ngôi làng thưa thớt vẫn còn vài ngọn đèn le lói qua cửa sổ.

“Chúng ta đã đến ngoại vi của làng Lee”, người bạn đồng hành của tôi giải thích. “Chúng ta đã đi qua ba hạt của nước Anh trong chuyến xe ngắn ngủi này, bắt đầu từ Middlesex, ngang qua một góc của Surrey và kết thúc tại Kent. Anh nhìn thấy ánh đèn giữa rặng cây kia chứ. Đó là biệt thự Tuyết Tùng và ngồi bên ngọn đèn là người phụ nữ mà tôi ngờ rằng đã nóng lòng dỏng tai chờ nghe tiếng vó ngựa lộc cộc của xe chúng ta.”

“Nhưng tại sao anh không chỉ đạo vụ này từ phố Baker?” Tôi hỏi.

“Vì có nhiều câu hỏi cần phải được thẩm vấn ngay tại đây. Bà St. Clair đã rất tử tế dành hai căn phòng cho tôi tùy nghi sử dụng và anh có thể yên tâm rằng bà ta sẽ rất hoan hỉ đón tiếp người bạn và đồng sự của tôi. Watson này, tôi ngại gặp mặt bà ta khi chưa có tin tức gì của chồng bà ta. Chúng ta đến nơi rồi. Dừng lại đây, dừng lại nào!”

Chúng tôi ghìm ngựa lại trước một ngôi biệt thự to lớn ở giữa khuôn viên. Một cậu bé giữ ngựa chạy đến trước đầu ngựa, tôi nhảy xuống xe và bước theo Holmes trên con đường nhỏ rải sỏi quanh co dẫn đến ngôi nhà. Khi chúng tôi đến gần, cánh cửa mở tung ra và một người phụ nữ tóc vàng nhỏ nhắn đang đứng bên cạnh cửa trong y phục bằng lụa mousseline có bèo nhún bằng vải chiffon màu hồng viền quanh cổ và hai cổ tay. Dáng hình bà ta nổi bật trong luồng ánh sáng hắt ra từ bên trong, một tay đặt lên cửa, tay kia giơ lên nửa chừng vẻ nôn nóng, thân hình hơi nghiêng về phía trước, đầu và mặt nhô ra với đôi mắt ngóng đợi và đôi môi hé mở như dò hỏi.

“Sao?” Bà ta kêu lên. “Thế nào rồi?” Chợt nhận ra chúng tôi có hai người, bà ta thốt lên một tiếng reo hi vọng nhưng rồi tiếng reo chùng xuống thành tiếng rên khi bà ta trông thấy người bạn đồng hành của tôi lắc đầu và nhún vai.

“Không có tin vui?”

“Không.”

“Không có tin buồn?”

“Không.”

“Tạ ơn Chúa. Nhưng hãy vào nhà đã nào. Hẳn là các ông mệt mỏi lắm rồi vì đã trải qua một ngày dài.”

“Đây là bạn tôi, bác sĩ Watson. Anh ấy đã giúp tôi rất nhiều trong một số lần phá án và nhờ vào một sự tình cờ may mắn mà tôi có thể được anh ấy đi cùng và phối hợp với anh ấy trong cuộc điều tra này.”

“Tôi rất vui khi được gặp ông”, bà ta nói và nồng nhiệt bóp tay tôi. “Tai họa giáng xuống đầu chúng tôi đột ngột quá, nếu chúng tôi tiếp đón có gì thiếu sót mong ông niệm tình bỏ qua cho.”

“Thưa bà”, tôi đáp, “tôi là người lính quen dãi dầu và cho dù không phải thế thì tôi cũng thấy rất rõ rằng bà không có gì phải xin lỗi cả. Nếu như tôi có thể giúp gì cho bà hoặc cho bạn tôi đây thì quả thật là tôi rất vui.”

“Ông Sherlock Holmes này”, bà ta nói khi chúng tôi bước vào căn phòng ăn đèn thắp sáng trưng, trên bàn đã dọn sẵn một bữa ăn nhẹ, “tôi rất muốn hỏi thẳng ông một vài câu và tôi xin ông hãy trả lời thẳng thắn.”

“Chắc chắn rồi, thưa bà.”

“Ông đừng quá lo lắng về cảm xúc của tôi. Tôi không dễ bị kích động, cũng không hay bị ngất xỉu. Đơn giản là tôi chỉ muốn nghe ý kiến thật lòng của ông.”

“Về điều gì?”

“Trong thâm tâm, ông có nghĩ rằng anh Neville hãy còn sống không?”

Sherlock Holmes có vẻ bối rối vì câu hỏi này.

“Xin ông hãy nói thật tình!” Bà ta vẫn đứng trên thảm, đôi mắt sắc bén nhìn xoáy vào Holmes lúc ấy đang ngả lưng vào chiếc ghế mây.

“Thành thật mà nói thì tôi không nghĩ thế.”

“Ông cho rằng anh ấy đã chết?”

“Tôi nghĩ thế.”

“Bị giết?”

“Tôi không nói thế. Có lẽ là…”

“Vậy thì anh ấy chết vào hôm nào?”

“Ngày thứ hai.”

“Thế thì thưa ông Holmes, xin ông vui lòng giải thích làm thế nào mà hôm nay tôi lại nhận được một lá thư của anh ấy.”

Sherlock Holmes bật dậy khỏi chiếc ghế như thể bị điện giật

“Sao!” Anh gầm lên.

“Phải, ngay hôm nay.” Bà ta đứng đó, mỉm cười, tay chìa ra một mảnh giấy nhỏ.

“Tôi có thể xem chứ?”

“Chắc chắn rồi.”

Anh vồ lấy tờ giấy từ tay bà ta với vẻ háo hức và sau khi trải nó lên mặt bàn, anh kéo ngọn đèn lại và chăm chú xem xét nó. Tôi cũng đứng dậy và nhìn chằm chằm vào nó qua vai anh. Phong bì bằng giấy rất thô và được đóng dấu bưu điện ở Gravesend, ngày gửi là hôm nay hay đúng hơn là hôm qua, vì lúc bấy giờ đã qua nửa đêm khá lâu rồi.

“Nét chữ rất xấu”, Holmes thì thầm. “Chắc chắn là không phải chữ viết của ông nhà, thưa bà.”

“Không phải, nhưng trong bức thư thì đúng.”

“Tôi cũng nhận thấy rằng ai đó ghi phong bì đã dừng bút để hỏi lại địa chỉ.”

“Sao ông có thể nói vậy?”

“Bà xem, màu mực ở phần tên người nhận có màu đen tuyền vì nó tự khô đi, còn phần còn lại thì có màu hơi xám cho thấy người viết đã dùng đến giấy thấm. Nếu cả tên người nhận và địa chỉ được viết một mạch rồi thấm mực thì sẽ không có chữ nào có màu đen đậm. Người này đã viết phần tên rồi dừng lại một lúc trước khi viết tiếp phần địa chỉ, điều này chỉ có thể nói lên rằng ông ta không biết rõ địa chỉ. Tất nhiên đó chỉ là chuyện vặt, nhưng không có gì quan trọng bằng các chi tiết vặt vãnh. Giờ thì ta hãy xem đến bức thư. À! Có một vật gì đính kèm!”

“Vâng, có một chiếc nhẫn. Là chiếc nhẫn đóng dấu[107] của anh ấy.”

“Và bà chắc rằng đây chính là chữ viết của ông nhà?”

“Là một trong những kiểu chữ viết của anh ấy.”

“Là một?”

“Đây là kiểu chữ anh ấy viết trong lúc vội vã. Nó không giống với cách viết bình thường của anh ấy, thế nhưng tôi vẫn nhận ra.”

“Em thân yêu, đừng lo sợ nhé! Mọi chuyện sẽ tốt đẹp. Có một sai sót trầm trọng có thể phải mất một thời gian để sửa chữa. Hãy kiên nhẫn đợi nhé! Neville. - Được viết bằng bút chì trên trang gát của một cuốn sách khổ tám, không có hoa văn in chìm. Hừm! Được gửi vào ngày hôm nay từ Gravesend, người gửi có ngón tay cái bẩn. A! Và mép phong bì được dán bằng keo, nếu tôi không nhầm thì người này có nhai thuốc lá. Và bà dám chắc đây chính là chữ viết của ông nhà?”

“Vâng. Chính anh Neville đã viết những chữ này.”

“Và chúng được gửi đi trong ngày hôm nay từ Gravesend. Vâng, thưa bà St. Clair, đám mây đã được soi sáng dù rằng tôi không dám nói là cơn nguy hiểm đã qua.”

“Nhưng chắc chắn là anh ấy vẫn còn sống, thưa ông Holmes.”

“Trừ phi đây là một sự giả mạo khôn ngoan để lừa chúng ta đi theo dấu hiệu giả. Xét cho cùng thì chiếc nhẫn chẳng chứng minh được điều gì. Nó có thể bị tước đoạt từ tay ông ấy.”

“Không, không phải thế, đó chính là nét chữ của anh ấy mà.”

“Rất đúng. Tuy nhiên, nó có thể đã được viết vào hôm thứ hai và đến hôm nay mới được gửi đi.”

“Có thể như thế!”

“Nếu vậy thì, có thể rất nhiều chuyện đã xảy ra từ hôm đó đến nay?”

“Ồ, đừng làm tôi ngã lòng, ông Holmes. Tôi biết rằng mọi chuyện vẫn tốt đẹp với anh ấy. Giữa chúng tôi có sự đồng cảm rất mãnh liệt nên nếu có điều rủi ro xảy đến với anh ấy thì tôi sẽ biết ngay. Vào đúng ngày tôi gặp anh ấy lần cuối, anh ấy bị đứt tay trong phòng ngủ và tôi thì đang ở trong phòng ăn, thế mà tôi chạy vụt lên cầu thang ngay tức khắc vì tin chắc rằng có chuyện gì đó đã xảy ra. Ông nghĩ rằng tôi có thể cảm ứng được một chuyện vặt vãnh như thế mà lại thờ ơ với cái chết của anh ấy hay sao?”

“Tôi đã từng gặp rất nhiều sự việc nên phải thừa nhận rằng linh cảm của phụ nữ có thể có giá trị hơn cả kết luận của một nhà suy luận giỏi phân tích. Dĩ nhiên bức thư này là một bằng chứng rất chắc chắn ủng hộ cho quan điểm của bà. Nhưng nếu ông nhà hãy còn sống và có thể viết được thư từ thì tại sao ông ấy vẫn chưa về gặp bà?”

“Tôi không thể hình dung ra. Chuyện này đúng là không sao hiểu nổi.”

“Hôm thứ hai ông ấy không nói gì trước khi đi chứ?”

“Không.”

“Và bà đã ngạc nhiên khi thấy ông ấy ở hẻm Swandam?”

“Hết sức kinh ngạc.”

“Cánh cửa sổ để mở?”

“Vâng.”

“Vậy thì ông nhà có thể gọi bà?”

“Có thể chứ.”

“Vậy mà theo tôi hiểu thì ông ấy chỉ thốt ra một tiếng kêu ú ớ?”

“Vâng.”

“Một tiếng kêu cứu, bà có nghĩ thế không?”

“Phải. Anh ấy vẫy tay.”

“Nhưng đó cũng có thể là tiếng kêu kinh ngạc. Sự ngạc nhiên khi bất ngờ trông thấy bà có thể khiến cho ông ấy giơ hai tay lên?”

“Cũng có thể lắm.”

“Và bà cho rằng ông ấy bị kéo ra sau?”

“Anh ấy biến mất rất đột ngột.”

“Có thể ông ấy nhảy ngược ra sau. Bà không nhìn thấy ai khác ở trong phòng chứ?”

“Không, nhưng cái gã gớm ghiếc kia thú nhận là đã có mặt ở đó và tên Ấn thì đứng ở chân cầu thang.”

“Đúng vậy. Lúc bà nhìn thấy chồng bà thì ông ấy vẫn mặc bộ quần áo bình thường phải không?”

“Nhưng không đeo cổ cồn hay cà vạt. Tôi trông thấy rõ cái cổ trần của anh ấy.”

“Có bao giờ ông nhà nói về hẻm Swandam không?”

“Chưa bao giờ.”

“Có khi nào bà nhìn thấy những dấu hiệu cho thấy ông ấy hút thuốc phiện không?”

“Không bao giờ.”

“Cảm ơn bà St. Clair. Đó là những điểm chính mà tôi muốn được làm rõ. Giờ thì chúng tôi sẽ ăn nhẹ một chút và sau đó thì đi nghỉ vì có thể ngày mai chúng tôi sẽ rất bận rộn.”

Một phòng ngủ rất rộng và tiện nghi có giường đôi đã được dành riêng cho chúng tôi, và tôi nhanh chóng chui vào trong chăn vì đã quá mệt mỏi sau một đêm đầy bất ngờ. Thế nhưng Sherlock Holmes là người mà khi có một vấn đề chưa giải quyết được đè nặng tâm trí thì anh có thể dành hàng ngày, thậm chí hàng tuần không nghỉ ngơi để cân nhắc, lật đi lật lại vấn đề, sắp xếp lại các dữ kiện, xem xét nó dưới từng góc nhìn cho đến khi đã hiểu cặn kẽ hoặc tin chắc rằng các dữ liệu của mình vẫn còn chưa đầy đủ. Chẳng mấy chốc tôi đã thấy rõ là anh đang chuẩn bị sẵn sàng để thức suốt đêm. Anh cởi áo khoác và gilet ra, mặc vào một chiếc áo choàng ngủ rộng màu xanh da trời rồi đi quanh phòng, thu nhặt mấy cái gối ở trên giường và những chiếc đệm lót từ ghế dài và ghế bành. Anh sắp xếp chúng thành một loại trường kỉ kiểu phương Đông rồi ngồi xếp bằng trên đó, trước mặt để một ounce[108] thuốc lá sợi và một hộp diêm. Trong ánh sáng lờ mờ của ngọn đèn, tôi thấy anh ngồi đó, miệng ngậm cái tẩu cũ bằng gỗ thạch nam, đôi mắt lơ đãng nhìn lên góc trần nhà, làn khói xanh uốn éo tỏa ra từ người anh, yên lặng và bất động, và ánh sáng chiếu rọi lên nét mặt sắc cạnh như chim ưng của anh. Anh ngồi yên như thế khi tôi chìm dần vào giấc ngủ và vẫn còn ngồi yên khi một tiếng kêu thình lình đánh thức tôi dậy và tôi thấy ánh nắng mùa hè đã chiếu sáng khắp phòng.

Cái tẩu thuốc hãy còn trên môi anh, làn khói vẫn đang uốn éo bay lên và căn phòng thì dày đặc khói thuốc nhưng đống thuốc lá sợi mà tôi nhìn thấy vào đêm hôm trước chẳng còn sót lại sợi nào.

“Anh dậy rồi hả, Watson?” Anh lên tiếng hỏi.

“Rồi.”

“Đã sẵn sàng ngồi xe đi dạo buổi sáng chưa?”

“Tất nhiên.”

“Thế thì mặc quần áo vào đi. Chưa ai dậy cả, nhưng tôi biết chỗ ngủ của cậu bé giữ ngựa và hành lí của chúng ta sẽ sớm được chuyển ra.” Anh vừa nói vừa lặng lẽ cười với chính mình, hai mắt sáng lấp lánh và trông anh như đã hóa thành một người hoàn toàn khác so với con người trầm tư suy nghĩ đêm hôm trước.

Trong lúc mặc quần áo, tôi liếc nhìn đồng hồ. Không có gì lạ khi vẫn chưa ai thức giấc. Mới 4 giờ 25 phút. Tôi vừa mới ăn mặc chỉnh tề xong thì Holmes đã trở lại, thông báo rằng cậu bé giữ ngựa đang thắng ngựa vào xe.

“Tôi muốn kiểm tra một giả thuyết nhỏ”, anh nói khi đang kéo đôi ghệt lên. “Tôi nghĩ thế này, Watson ạ, anh đang đứng trước mặt một trong những kẻ ngốc nghếch nhất Âu châu. Tôi đáng bị đá văng từ đây đến Charing Cross. Nhưng tôi nghĩ rằng giờ thì tôi đã nắm chắc trong tay chiếc chìa khóa của vụ này.”

“Vậy nó đang ở đâu?” Tôi mỉm cười hỏi.

“Nó đang nằm trong nhà tắm”, anh đáp. “Ồ, vâng, tôi không nói đùa đâu”, anh nói tiếp khi nhìn thấy ánh mắt hoài nghi của tôi. “Tôi vừa mới đến đó để lấy nó ra rồi cho vào cái vali hai ngăn này. Đi nào, anh bạn, và chúng ta sẽ thấy nó có vừa khít với ổ khóa hay không.”

Chúng tôi lần mò xuống cầu thang thật khẽ khàng và bước ra ngoài trong ánh nắng rực rỡ của buổi bình minh. Con ngựa và hành lí của chúng tôi đã đứng sẵn trên đường, cậu bé giữ ngựa quần áo còn xộc xệch đang đợi bên đầu ngựa. Cả hai chúng tôi nhảy lên xe và phóng vụt đi xuôi theo đường London. Một vài chiếc xe bò vùng quê đang lăn bánh, chở rau quả về phía thủ đô nhưng những dãy biệt thự hai bên đường hãy còn yên lặng và vô hồn như một thành phố đang chìm trong mơ.

“Trong vụ này có vài điểm lạ lùng”, Holmes nói trong khi quất roi cho ngựa phi nước đại. “Phải thú nhận là tôi đã mù tịt nhưng học khôn thì muộn còn hơn không.”

Khi lên đến thị trấn, những người thức dậy sớm nhất cũng mới chỉ ngái ngủ nhìn ra cửa sổ khi xe chúng tôi đi ngang qua mấy con phố ở phía hạt Surrey. Lúc ngang qua đường Cầu Waterloo, chúng tôi băng qua sông và chạy nhanh lên phố Wellington, quay ngoặt về bên phải và dừng lại ở phố Bow. Sherlock Holmes là người quen với lực lượng cảnh sát và hai cảnh binh đang đứng ở cửa giơ tay chào anh. Một người giữ đầu con ngựa trong khi người kia đưa chúng tôi vào.

“Ai đang trực vậy?” Holmes hỏi.

“Thanh tra Bradstreet, thưa ông.”

“A, chào Bradstreet, ông khỏe chứ?” Một sĩ quan cao lớn, tráng kiện đội mũ kêpi và mặc áo khoác ngắn có dải khuy bắt ngang vừa bước xuống hành lang có lát đá. “Tôi muốn nói riêng với ông, ông Bradstreet.”

“Được chứ, ông Holmes. Mời ông vào phòng tôi”.

Đó là một căn phòng nhỏ bài trí kiểu văn phòng với một cuốn sổ cái to tướng nằm trên bàn và một cái điện thoại nhô ra trên tường. Viên thanh tra ngồi vào bàn.

“Tôi có thể giúp được gì cho ông, ông Holmes?”

“Tôi đến là vì gã ăn mày, gã Boone đấy, cái gã bị bắt là có liên quan đến vụ ông Neville St. Clair ở Lee mất tích.”

“Phải. Hắn được giải lên đây và bị tạm giam để tra hỏi thêm.”

“Tôi có nghe nói vậy. Hiện ông còn giữ hắn ở đây chứ?”

“Trong nhà giam.”

“Hắn có ổn không?”

“Ồ, hắn chẳng gây phiền toái gì cả. Nhưng người hắn dơ bẩn lắm.”

“Bẩn à?”

“Phải, dù đã cố gắng hết sức nhưng chúng tôi cũng chỉ bắt được hắn rửa tay, còn mặt hắn vẫn đen như mặt thợ hàn vậy. Vâng, khi nào giải quyết xong vụ của hắn thì hắn sẽ phải tắm thường xuyên theo chế độ nhà tù; ông mà trông thấy hắn thì chắc ông cũng sẽ đồng ý với tôi.”

“Tôi rất muốn gặp hắn.”

“Thế à? Chuyện này dễ thôi. Mời đi lối này. Ông có thể để túi xách lại đây.”

“Không sao, tôi nghĩ rằng tôi sẽ cần đến nó.”

“Tốt thôi. Xin mời đi lối này.”

Ông ta dẫn chúng tôi đi dọc theo một hành lang, mở một cánh cửa có cài then, đi xuống cầu thang quanh co và đưa chúng tôi đến một hành lang quét vôi trắng, hai bên là những dãy cửa.

“Hắn ở trong phòng thứ ba, bên tay phải”, viên thanh tra nói. “Đây rồi!” Ông ta khẽ khàng đẩy một tấm ván ở phần trên cánh cửa và liếc nhìn vào. “Hắn đang ngủ”, ông ta thông báo. “Ông có thể quan sát hắn.”

Cả hai chúng tôi ghé mắt vào tấm lưới sắt. Gã tù nhân đang ngủ say, nằm quay mặt về phía chúng tôi, hắn thở rất chậm và nặng nề. Đó là một người tầm thước, quần áo tồi tàn phù hợp với nghề của hắn, một chiếc áo màu lộ ra qua những lỗ thủng của cái áo khoác rách tả tơi. Đúng như lời của ông thanh tra, hắn dơ dáy kinh khủng nhưng lớp cáu ghét trên mặt hắn cũng không che giấu được vẻ xấu xí đáng sợ của bộ mặt đó. Một vết sẹo cũ nổi thành lằn rộng chạy xéo qua mặt từ mắt đến cằm, và vết sẹo co lại đã kéo một bên môi trên, vì thế mà ba cái răng bị phô ra khiến vẻ mặt lúc nào cũng như đang quạu quọ. Một mớ tóc rối bù màu đỏ rất chói rủ xuống ngang mắt và trán.

“Hắn đẹp trai nhỉ?” Ông thanh tra nói.

“Chắc chắn là hắn cần được tắm”, Holmes nhận xét. “Tôi cũng hình dung được là hắn có thể phải rửa ráy nên đã mạn phép đem theo những thứ này.” Vừa nói, anh vừa mở cái vali hai ngăn và lấy ra một miếng xốp bọt biển to trước sự kinh ngạc của tôi.

“Ha ha! Ông quả là khôi hài”, viên thanh tra cười tủm tỉm.

“Giờ thì nếu ông vui lòng mở cánh cửa này thật nhẹ nhàng, chúng ta sẽ nhanh chóng chỉnh trang cho hắn có một hình hài đứng đắn hơn.”

“Phải, tại sao lại không nhỉ”, viên thanh tra nói. “Trông hắn không xứng đáng với nhà lao phố Bow, đúng không?” Ông ta tra chiếc chìa khóa vào ổ và chúng tôi bước vào xà lim thật nhẹ nhàng. Kẻ đang ngủ trở mình rồi lại chìm vào giấc ngủ sâu. Holmes cúi người xuống bình nước, thấm ướt miếng bọt biển rồi chùi mạnh hai lần ngang dọc trên mặt tù nhân.

“Xin được giới thiệu với các ông”, anh nói to, “đây là ông Neville St. Clair ở làng Lee, hạt Kent.”

Trong đời tôi chưa bao giờ được trông thấy một cảnh tượng như thế. Khuôn mặt của người đàn ông bị tróc ra dưới miếng bọt biển như một mảnh vỏ bong ra khỏi thân cây. Màu da nâu bẩn thỉu biến mất. Cả vết sẹo gớm ghiếc nổi bật vắt ngang mặt và cái môi méo tạo ra vẻ mặt đáng ghét của hắn cũng chẳng còn tăm tích! Một cú giật mạnh kéo theo mớ tóc đỏ rối bù và giờ đây, ngồi trên giường là một người đàn ông khá đẹp trai, mặt tai tái đượm buồn, mái tóc đen và làn da nhẵn nhụi đang dụi mắt và nhìn quanh phòng với vẻ ngái ngủ, hoang mang. Rồi, bất chợt nhận ra là mình đang bị quan sát, anh ta hét lên một tiếng và buông mình nằm xuống, úp mặt vào gối.

“Ôi trời!” Viên thanh tra kêu lên. “Đúng rồi, chính là người mất tích! Tôi biết mặt ông ta từ tấm ảnh.”

Gã tù nhân quay đầu lại với vẻ bất cần của một kẻ đã phó mặc mình cho số phận. “Cứ cho là vậy đi”, hắn nói. “Hãy cho biết tôi bị cáo buộc về tội gì nào?”

“Tội thủ tiêu ông Neville St… Ồ, khoan đã, ông không thể bị kết tội đó trừ phi họ coi đây là một vụ tự sát bất thành”, ông thanh tra vừa nói vừa cười toe toét. “Ấy, tôi đã tham gia lực lượng hai mươi bảy năm nhưng đây quả là trường hợp đặc biệt.”

“Nếu tôi chính là ông Neville St. Clair thì rõ ràng là tôi chẳng phạm phải tội ác nào cả và vì thế, tôi đã bị giam giữ trái phép.”

“Không phạm phải tội ác nào nhưng ông đã phạm phải một lỗi lầm to lớn”, Holmes nói. “Lẽ ra ông nên tin tưởng vợ mình hơn.”

“Vấn đề không phải là vợ tôi mà là các con tôi”, người tù rên rỉ. “Lạy Chúa xin hãy cứu giúp con, tôi không thể nào để cho chúng phải xấu hổ vì cha mình. Chúa ơi! Thật là tai tiếng! Tôi có thể làm gì đây?”

Sherlock Holmes ngồi xuống bên cạnh giường và ân cần vỗ vào vai anh ta. “Nếu để cho tòa án làm sáng tỏ vụ này”, anh nói, “thì tất nhiên là ông khó mà tránh được việc phải xuất hiện trước công chúng. Ngược lại, nếu ông thuyết phục được cơ quan cảnh sát rằng không có ai kiện tụng ông thì tôi thấy chẳng có lí gì chuyện này lại đến tai báo chí. Nhưng tôi đoán chắc rằng thanh tra Bradstreet sẽ ghi chép lại tất cả những gì ông kể ra với chúng tôi và sẽ đệ trình lên các cơ quan có thẩm quyền thích đáng. Khi đó vụ này sẽ không bao giờ phải đưa ra tòa.”

“Cầu Chúa phù hộ cho ông!” Người tù xúc động kêu lên. “Chẳng thà tôi chịu bị bắt giam hay thậm chí bị hành hình còn hơn là để điều bí mật khốn khổ này trở thành vết nhục gia đình cho các con tôi. Các ông là những người đầu tiên được nghe kể câu chuyện của tôi.

Cha tôi là một thầy giáo ở Chesterfield, tại đó tôi đã được tiếp nhận một nền giáo dục tuyệt vời. Khi còn trẻ, tôi thường ngao du đó đây, làm diễn viên, và cuối cùng trở thành phóng viên cho một tờ báo phát hành buổi chiều ở London. Một ngày kia, biên tập viên muốn có một loạt bài về đề tài ăn xin ở thủ đô và tôi tình nguyện cung cấp những bài báo ấy. Đó là khởi điểm cho mọi chuyến phiêu lưu của tôi. Để thu thập các dữ kiện cần thiết cho bài báo, tôi chỉ có một cách là thử ngồi xin tiền như một gã ăn mày nghiệp dư. Tất nhiên, khi còn là diễn viên, tôi đã học mọi bí quyết về hóa trang và khá nổi tiếng trong hậu trường về kĩ năng này. Thế là tôi áp dụng ngay các kiến thức đó. Tôi vẽ mặt và để làm cho mình trông đáng thương hại hết mức có thể, tôi đã tạo ra một vết sẹo và làm cho một bên môi trở nên méo mó bằng một miếng thạch cao nhỏ màu da người. Rồi với một mái tóc đỏ và bộ quần áo phù hợp, tôi ngồi ở khu thương mại của thành phố, bề ngoài làm ra vẻ là một người bán diêm nhưng thực chất là một kẻ ăn mày. Tôi hành nghề trong suốt bảy giờ và khi trở về nhà vào buổi tối, tôi rất ngạc nhiên khi thấy mình thu được không dưới hai mươi sáu shilling và bốn xu. Tôi viết mấy bài báo rồi quên dần chuyện này đi cho đến một thời gian sau, tôi phải bảo lãnh cho hóa đơn của một người bạn và bị nhận một trát đòi hai mươi lăm bảng. Đang không biết kiếm đâu ra tiền để trả thì tôi chợt nảy ra một ý tưởng. Tôi xin chủ nợ cho khất hai tuần, xin các sếp cho nghỉ phép và dành toàn bộ khoảng thời gian ấy để xin tiền ở khu City dưới lốt hóa trang. Trong mười ngày tôi đã có đủ tiền và trả dứt món nợ.

Thế đấy, các ông có thể thấy tôi đã cảm thấy khó khăn thế nào khi phải bám víu lấy một công việc nặng nhọc với mức lương hai bảng mỗi tuần trong khi tôi biết rằng mình có thể kiếm được bấy nhiêu tiền chỉ trong một ngày bằng cách bôi bẩn lên mặt, đặt cái mũ lên nền đất và ngôi yên một chỗ. Đó là cuộc đấu tranh lâu dài giữa lòng kiêu hãnh và tiền bạc, nhưng cuối cùng thì đồng crown đã chiến thắng và tôi bỏ hẳn nghề phóng viên để ra ngồi ngày này sang ngày khác ở cái góc mà tôi đã chọn ngay từ hôm đầu, khơi gợi lòng thương hại bằng bộ mặt gớm ghiếc và nhét đầy những đồng xu vào túi. Chỉ có một người biết được bí mật của tôi. Hắn là chủ của cái tiệm hút rẻ tiền mà tôi vẫn thường thuê ở hẻm Swandam; mỗi buổi sáng tôi lại xuất hiện trong điệu bộ một tên ăn mày bẩn thỉu và chiều xuống thì trở về để hóa thân thành một người ăn mặc bảnh bao dạo phố. Gã người Ấn được tôi trả tiền thuê phòng hậu hĩ vì thế tôi biết rằng bí mật của tôi sẽ được hắn giữ kín.

Chỉ một thời gian ngắn sau đó, tôi nhận ra mình đã dành dụm được một số tiền đáng kể. Tôi không có ý nói là mọi người ăn xin trên những con phố của London đều có thể kiếm được bảy trăm bảng một năm - mà chừng đó còn kém hơn mức thu nhập trung bình của tôi - nhưng tôi có những thế mạnh đặc biệt nhờ kĩ năng hóa trang và cả năng khiếu ứng đối lanh lẹ, những lợi điểm này ngày càng được cải thiện trong quá trình hành nghề và giúp tôi trở thành một nhân vật nổi bật trong khu City. Suốt cả ngày, một dòng suối tiền xu, có khi là những đồng bạc, cứ tuôn trào lên tôi và chỉ có những ngày tệ hại nhất tôi mới không kiếm đủ hai bảng.

Khi trở nên giàu có hơn thì tôi cũng có thêm nhiều tham vọng, tôi mua một căn nhà ở vùng nông thôn và cuối cùng là cưới vợ mà không bị ai nghi ngờ về nghề nghiệp thật sự của mình. Người vợ yêu dấu của tôi cho rằng tôi có một công việc kinh doanh ở khu City. Nàng không biết nhiều lắm về việc đó. Hôm thứ hai vừa rồi, khi đã kết thúc một ngày kiếm tiền và đang thay quần áo trong căn phòng nằm bên trên tiệm hút thì tôi chợt nhìn ra ngoài cửa sổ và với sự kinh hoàng pha lẫn ngạc nhiên, tôi trông thấy vợ tôi đang đứng bên kia đường và chăm chú nhìn về phía tôi. Tôi thốt ra một tiếng kêu kinh ngạc rồi đưa tay lên che mặt và chạy vội đến chỗ người thân tín của mình, gã Ấn, để khẩn khoản nhờ hắn ngăn không cho bất cứ ai lên gặp tôi. Tôi nghe tiếng vợ mình dưới chân cầu thang nhưng tôi biết rằng nàng sẽ không thể lên được. Tôi bèn nhanh chóng cởi bỏ y phục và thay sang bộ quần áo ăn mày, vẽ màu lên mặt và đội bộ tóc giả lên. Ngay cả vợ tôi cũng bị lớp hóa trang hoàn hảo ấy qua mắt. Nhưng rồi tôi chợt nghĩ rằng người ta có thể sẽ lục soát căn phòng và mớ quần áo sẽ tố cáo tôi. Tôi bèn mở tung cửa sổ và do mạnh tay quá nên vết đứt tay ban sáng trong phòng ngủ lại bị toác ra. Rồi tôi chụp lấy cái áo khoác đã được dằn nặng bằng những đồng xu mà tôi vừa mới cho vào túi áo từ chiếc túi da đựng số tiền mình kiếm được trong ngày. Tôi ném mạnh chiếc áo qua cửa sổ và nó biến mất dưới dòng sông Thames. Những món quần áo khác cũng sắp sửa được ném theo thì ngay lúc đó có tiếng mấy tay cảnh sát hối hả chạy lên cầu thang và phải thú nhận rằng tôi nhẹ hẳn người khi không bị nhận diện là ông Neville St. Clair mà lại bị bắt giam vì tình nghi là đã sát hại ông ta. Tôi không biết phải giải thích gì thêm nữa. Tôi đã quyết định sẽ duy trì lớp hóa trang càng lâu càng tốt, vì thế mới giữ mãi bộ mặt dơ bẩn. Vì biết rằng vợ tôi sẽ vô cùng lo lắng, tôi đã nhân lúc cảnh sát không để ý, cởi chiếc nhẫn ra và trao cho gã Ấn kèm theo vài dòng chữ nguệch ngoạc cho nàng biết là không có gì đáng lo cả.”

“Bức thư đó mới đến tay bà nhà hôm qua”, Holmes nói.

“Trời ơi! Nàng đã phải lo sợ suốt cả tuần!”

“Vì cảnh sát theo dõi tên Ấn”, thanh tra Bradstreet giải thích, “nên cũng dễ hiểu là hắn khó lòng gửi được lá thư đó mà không bị để ý. Có thể hắn đã giao nó cho một thủy thủ nào đó là khách hàng của hắn và gã này đã quên phắt lá thư mất mấy ngày.”

“Đúng thế”, Holmes nói và gật đầu tán thành. “Tôi không nghi ngờ gì về việc đó. Nhưng đã có khi nào ông bị phạt vì hành nghề ăn xin chưa?”

“Đã nhiều lần rồi, nhưng phạt thì có nghĩa lí gì đối với tôi?”

“Nhưng giờ thì phải chấm dứt ngay”, ông Bradstreet nói. “Nếu muốn để cảnh sát bỏ qua chuyện này thì cái tên Hugh Boone phải biến mất nghe chưa?”

“Tôi xin thề bằng những lời thề trang trọng nhất mà một người có thể viện dẫn.”

“Nếu thế thì tôi cho rằng không còn việc gì phải làm nữa. Nhưng nếu ông để mình bị phát hiện thêm một lần nữa thì mọi chuyện sẽ bị phanh phui. Ông Holmes này, quả thật là chúng tôi rất biết ơn ông vì đã làm sáng tỏ vụ án này. Ước gì tôi biết được bằng cách nào mà ông đạt được kết quả ấy.”

“Tôi đạt được kết quả là nhờ”, anh bạn tôi đáp, “ngồi lên năm cái gối và hút hết cả một ounce thuốc lá. Này Watson, tôi cho là nếu khởi hành tới phố Baker ngay thì chúng ta có thể về kịp để ăn điểm tâm đấy.”

VIÊN THẠCH LỰU XANH
(The Blue Carbuncle, 1892)

Vào buổi sáng sau lễ Giáng sinh hai ngày, tôi ghé thăm anh bạn Sherlock Holmes với ý định chúc mừng anh nhân dịp lễ. Anh mặc áo choàng ngủ màu đỏ tía, nằm dài trên trường kỉ, một cái giá để tẩu thuốc nằm trong tầm với ở phía bên phải và một chồng báo buổi sáng nhàu nát, rõ ràng vừa mới đọc xong, nằm ngay sát người. Bên cạnh trường kỉ có một cái ghế gỗ và trên góc lưng ghế có một chiếc mũ nỉ cứng rất bẩn thỉu đã sờn rách và nứt rạn vài chỗ. Một cái kính lúp và một chiếc kẹp nằm trên mặt ghế cho thấy chiếc mũ được treo lên như thế nhằm mục đích quan sát.

“Anh đang bận”, tôi lên tiếng, “có lẽ tôi đã quấy rầy anh.”

“Không hề gì. Tôi rất mừng khi có một người bạn để có thể cùng bàn bạc về những kết quả. Vấn đề này vô cùng bình thường”, anh chĩa ngón cái về phía chiếc mũ cũ kĩ, “nhưng lại có những điểm khá lí thú và thậm chí còn dạy cho ta một vài điều.”

Không đợi mời, tôi ngồi xuống chiếc ghế bành và hơ hai bàn tay trước ngọn lửa đang reo tí tách, vì sương giá lạnh buốt bắt đầu buông và những tinh thể băng đã kết dày trên cửa sổ. Tôi nhận xét, “tôi đoán rằng vật trông có vẻ giản dị này có liên quan đến một câu chuyện chết chóc, và nó chính là manh mối dẫn dắt anh tìm ra lời giải cho một vụ án bí ẩn và trừng phạt một tội ác nào đó.”

“Không phải đâu. Chẳng có tội ác nào cả”, Sherlock Holmes đáp và cười phá lên. “Chỉ là một sự việc nho nhỏ kì dị sẽ xảy ra khi có đến bốn triệu con người chen chúc nhau trong một không gian vài dặm vuông thôi. Giữa những hành động và phản ứng của một đám đông người dày đặc như thế, mọi chuỗi kết hợp các sự kiện đều có thể xảy ra, từ đó nảy sinh nhiều vấn đề nho nhỏ có thể rất ấn tượng và kì dị mà không hề dính líu đến tội ác. Chúng ta đã có kinh nghiệm về những trường hợp như thế.”

“Nhiều là đằng khác”, tôi nhận xét. “Trong số sáu vụ gần đây nhất mà tôi ghi chép lại thì có đến ba vụ hoàn toàn không vi phạm pháp luật.”

“Chính xác. Chắc anh muốn nói đến việc tôi tìm cách lấy lại các giấy tờ từ tay Irene Adler, vụ việc kì quặc của cô Mary Sutherland và việc làm táo bạo của gã đàn ông méo miệng. Đấy, tôi chắc chắn rằng vấn đề nhỏ mọn này rồi cũng sẽ thuộc loại vô thưởng vô phạt như thế. Anh biết Peterson, người gác cổng chứ?”

“Biết.”

“Món chiến lợi phẩm này chính là của anh ta.”

“Đây là mũ của anh ta?”

“Không, không phải thế, anh ta tìm thấy nó. Chủ sở hữu của chiếc mũ này là ai thì vẫn còn chưa rõ. Tôi mong anh đừng nhìn nó như một cái mũ quả dưa tơi tả, mà hãy coi nó như một vấn đề trí tuệ. Và trước tiên là nó đã đến đây như thế nào. Nó xuất hiện vào buổi sáng hôm Giáng sinh cùng với một con ngỗng béo ngon lành mà giờ này chắc là đang được quay trong lò lửa nhà Peterson. Sự thể là thế này: Khoảng 4 giờ sáng hôm Giáng sinh, Peterson, người mà anh biết là rất lương thiện, đi xuôi đường Tottenham Court về nhà sau một cuộc chè chén say sưa. Dưới ánh đèn khí, anh ta nhìn thấy trước mặt có một người đàn ông khá cao đang lảo đảo bước đi với một con ngỗng trắng nằm vắt trên vai. Khi anh ta đến góc phố Goodge thì thấy người đàn ông lạ mặt này đang cãi nhau với một đám du côn. Một đứa trong đám đánh văng chiếc mũ của ông ta, ông ta giơ gậy lên để phòng vệ và vì lỡ quơ nó cao quá đầu nên đã đập trúng tấm kính của cửa tiệm phía sau lưng. Peterson lao lên phía trước để bảo vệ người lạ trước đám côn đồ; nhưng do sợ hãi vì đã làm vỡ tấm kính và trông thấy một người mặc đồng phục có vẻ giống cảnh sát đang lao nhanh về phía mình nên người đàn ông này đã đánh rơi con ngỗng, bỏ chạy mất hút vào trong những con phố nhỏ rối rắm phía sau đường Tottenham Court. Đám du đãng cũng bỏ trốn khi nhìn thấy Peterson, vì vậy anh ta bị bỏ lại giữa bãi chiến trường cùng những chiến lợi phẩm gồm chiếc mũ méo mó này và một con ngỗng Giáng sinh không chê vào đâu được.”

“Hẳn là anh ta phải đem trả lại cho chủ nhân của chúng chứ?”

“Anh bạn thân mến, vấn đề nằm ở chỗ đó. Quả thật là có một tấm thẻ nhỏ in mấy chữ ‘Dành tặng bà Henry Baker’ đeo ở chân trái con ngỗng, và trong lớp lót của chiếc mũ cũng có mấy chữ viết tắt H.B, rất rõ ràng, nhưng trong thành phố của chúng ta có đến hàng ngàn người mang họ Baker và hàng trăm người có tên Henry Baker, thật không dễ mà đem trả lại những thứ bị mất này cho bất cứ ai trong số họ.”

“Thế sau đó Peterson đã làm gì?”

“Anh ta đem cả chiếc mũ lẫn con ngỗng đến chỗ tôi vào buổi sáng Giáng sinh vì anh ta biết rằng tôi quan tâm đến cả những vấn đề nhỏ nhặt nhất. Con ngỗng được chúng tôi giữ lại cho đến tận sáng nay, khi mà tuy trời khá lạnh nhưng đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy phải ăn thịt nó ngay chứ không thể chần chừ thêm nữa. Người vớ được nó đã đem hóa kiếp rồi, còn tôi vẫn giữ chiếc mũ của một quý ông vô danh đã đánh mất nó trong đêm Giáng sinh.”

“Ông ta có đăng thông báo không?”

“Không.”

“Vậy anh đã tìm ra dấu vết gì để nhận dạng người đó hay chưa?”

“Vô số thứ mà ta có thể suy luận ra.”

“Từ chiếc mũ này?”

“Đúng thế.”

“Anh có đùa không đấy? Anh biết được gì từ chiếc mũ nỉ cũ kĩ tả tơi này?”

“Đây là kính lúp của tôi. Anh đã biết phương pháp làm việc của tôi rồi đấy. Anh thử xem, tự mình có thể rút ra được gì về tính cách của người đã đội chiếc mũ này?”

Tôi cầm cái vật tả tơi đó trong tay và lật đi lật lại với đôi chút thương xót. Đó là một chiếc mũ màu đen, kiểu dáng tròn rất bình thường, cứng và đã xơ mòn lắm rồi. Trước đây thì lớp lụa lót có màu đỏ nhưng giờ đã bạc phếch. Không thấy tên của nhà sản xuất nhưng như Holmes đã nhận xét, có những chữ viết tắt H.B nguệch ngoạc ở một bên. Vành mũ được đục lỗ để xỏ dây nhưng sợi dây bằng cao su đã bị mất. Nhìn chung, chiếc mũ đã sờn rách, rất bẩn thỉu và còn bị thủng vài chỗ, dù có vẻ như người chủ đã cố gắng che giấu những mảng bạc màu bằng cách bôi mực lên.

“Tôi chẳng thấy gì cả”, tôi nói rồi trao chiếc mũ lại cho anh bạn.

“Ngược lại đấy, Watson, anh có thể nhìn thấy mọi thứ. Tuy nhiên anh đã quên không suy luận từ những gì anh trông thấy. Anh không đủ can đảm để rút ra kết luận.”

“Vậy xin anh hãy nói cho tôi nghe anh đã rút ra được gì từ chiếc mũ này?”

Anh giơ nó lên và chăm chú nhìn với lối quan sát rất đặc biệt mà chỉ anh mới có. “Có thể là nó không gợi lên nhiều thứ như ta hi vọng”, anh nhận định, “tuy vậy vẫn có vài kết luận rất dễ nhận thấy và một vài điều khác chí ít cũng có xác suất đúng là rất cao. Nhìn qua cũng thấy người này hiển nhiên là rất thông minh, và trong vòng ba năm trở lại đây đã có lúc ông ta khá giàu có, dù giờ đây ông ta đã rơi vào vận mạt. Ông ta là người lo xa, nhưng giờ thì kém hơn trước rồi, từ đó chỉ ra sự sa sút tinh thần, xét thêm sự giảm sút về của cải, điều này cho ta thấy dường như có một ảnh hưởng xấu nào đó đã tác động đến ông ta, có thể là rượu chè. Đó có lẽ là nguyên do dẫn đến sự thực hiển nhiên là người vợ đã không còn yêu thương ông ta nữa.”

“Trời đất, Holmes ơi!”

“Tuy vậy, ông ta hãy còn giữ được đôi chút tự trọng”, bạn tôi cứ tiếp tục nói, chẳng thèm đếm xỉa đến sự phản đối của tôi. “Ông ta là người chỉ thích ở trong nhà, rất ít khi ra ngoài, hoàn toàn không màng đến chuyện luyện tập thể thao, đang ở độ tuổi trung niên, mái tóc điểm bạc được cắt ngắn trong vài ngày gần đây và dùng một loại kem có mùi chanh để vuốt tóc. Đây là những dữ kiện tương đối rõ ràng có thể suy ra từ chiếc mũ. Còn nữa, rất có thể nhà ông ta không dùng khí đốt.”

“Chắc chắn là anh đang đùa cợt, Holmes.”

“Không hề. Lẽ nào tôi đã cho anh những kết quả như thế mà anh vẫn chưa hiểu tôi đã suy luận bằng cách nào?”

“Tôi biết mình không được thông minh, phải thú nhận rằng tôi không thể nào theo kịp suy luận của anh. Ví dụ như, làm sao mà anh suy ra được rằng người đàn ông đó thông minh?”

Holmes trả lời bằng cách ấn mạnh chiếc mũ lên đầu mình. Nó sụp xuống quá trán, tới tận sống mũi. “Đó là vấn đề dung tích”, anh nói. “Một người đàn ông với bộ não to thế này thì phải có gì đó ở bên trong chứ.”

“Thế còn chuyện gia cảnh bị sa sút?”

“Cái mũ này đã có từ cách đây ba năm. Kiểu mũ cổ vành phẳng và uốn cong ở mép thế này là rất mốt vào lúc đó. Đây là một chiếc mũ có chất lượng rất tốt. Hãy nhìn dải lụa gân này và lớp lót thượng hạng xem. Nếu người này có thể mua được một chiếc mũ đắt tiền như thế từ ba năm trước mà đến giờ vẫn chưa mua chiếc nào khác thì nhất định là cuộc đời của ông ta đã xuống dốc.”

“Được, khá rõ ràng rồi đấy, chắc chắn rồi. Nhưng còn chuyện phòng xa và sự sa sút tinh thần?”

Sherlock Holmes cười ngất. “Tính lo xa thể hiện ở đây”, anh vừa nói vừa đặt ngón tay lên cái lỗ tròn nhỏ và cái móc của sợi dây buộc mũ. “Người ta chẳng bao giờ bán những thứ này kèm theo mũ. Nếu người này đặt làm thêm như thế thì đó là dấu hiệu của tính lo xa vì ông ta đã cố gắng đề phòng bị gió thổi bay. Nhưng vì chúng ta thấy là sợi dây buộc mũ đã bị đứt và ông ta không buồn thay sợi khác vào, rõ ràng là giờ ông ta đã bớt thận trọng hơn, đó là bằng chứng hiển nhiên của sự xuống dốc về bản chất. Mặt khác, ông ta cố gắng che giấu một số vết bẩn trên lớp nỉ bằng cách bôi mực lên, đó là dấu hiệu cho thấy ông ta chưa hoàn toàn mất đi lòng tự tôn.”

“Lí lẽ của anh rất hợp lí.”

“Những điểm khác nữa như là ông ta thuộc độ tuổi trung niên, mái tóc của ông ta đã chớm bạc và mới cắt gần đây hay ông ta sử dụng kem vuốt tóc có mùi chanh, tất cả đều được suy luận ra khi nhìn kĩ phần dưới của lớp lót. Kính lúp đã soi được rất nhiều ngọn tóc được cắt gọn bằng kéo của thợ cắt tóc. Chúng có vẻ khá dính và dậy mùi kem vuốt tóc hương chanh. Anh sẽ thấy lớp bụi này không phải là loại bụi xám có sạn ở ngoài đường mà là bụi mịn, màu nâu ở trong nhà, nghĩa là nó đã được treo trong nhà suốt, còn những vết ẩm ở bên trong là bằng chứng cho việc chủ nhân của nó rất dễ đổ mồ hôi, và vì thế, ông ta khó có thể là người năng rèn luyện thân thể.”

“Nhưng còn vợ ông ta, anh nói rằng bà ấy không còn yêu ông ta nữa.”

“Đã nhiều tuần rồi cái mũ này chưa được chải. Watson thân mến, khi tôi trông thấy anh với lớp bụi tích tụ cả tuần lễ trên chiếc mũ anh đội và nếu vợ anh để anh ra đường trong tình trạng như thế thì tôi e rằng anh đã không còn được vợ quan tâm.”

“Nhưng biết đâu ông ta độc thân?”

“Không, ông ta ôm một con ngỗng về để dàn hòa với bà vợ. Hãy nhớ đến tấm thẻ gắn ở chân con ngỗng.”

“Cái gì anh cũng tìm ra được lời giải. Nhưng làm thế nào mà anh suy ra được là nhà ông ta không dùng khí đốt?”

“Nếu bị lấm một, hai vết mỡ nến thì có thể là tình cờ nhưng khi nhìn thấy không dưới năm vết thì tôi cho rằng nhiều khả năng là người này thường xuyên phải tiếp xúc với nó - như là đi lên cầu thang vào ban đêm một tay cầm mũ, một tay cầm nến. Dẫu sao đi nữa ông ta sẽ chẳng bao giờ bị dây vết mỡ từ đèn thắp bằng khí đốt. Anh đã hài lòng rồi chứ?”

“Vâng, thật là tài tình”, tôi vừa cười vừa nói, “nhưng như anh vừa nói, không có tội ác nào và cũng không có tổn thất nào ngoại trừ một con ngỗng bị mất, vậy tất cả những suy luận này chỉ làm phí sức của anh thôi.”

Sherlock Holmes vừa mở miệng định trả lời thì cánh cửa chợt mở tung, và Peterson, người gác cổng, lao vào căn hộ, hai má đỏ bừng, khuôn mặt sững sờ vì kinh ngạc.

“Con ngỗng, ông Holmes này! Con ngỗng, thưa ông!” Anh ta thở hổn hển.

“Gì vậy? Nó ra sao rồi? Nó sống lại và vỗ cánh bay mất qua cửa sổ bếp nhà anh chăng?” Holmes quay người lại trên chiếc ghế dài để nhìn rõ hơn khuôn mặt kích động của anh ta.

“Hãy nhìn đây, thưa ông! Xem vợ tôi đã tìm thấy gì trong diều của nó.” Anh ta chìa tay ra, để lộ một viên đá xanh lấp lánh rực rỡ giữa lòng bàn tay, tuy kích cỡ viên đá nhỏ hơn một hạt đậu nhưng tinh khiết và rất sáng đến độ nó tỏa ánh lấp lánh như một đốm điện trong lòng bàn tay anh ta.

Sherlock Holmes bật dậy với một tiếng huýt sáo. “Ái chà, Peterson này”, anh nói, “đây đúng là một kho báu! Hẳn là anh cũng biết mình đã tìm ra vật gì chứ?”

“Thưa ông, chắc là một viên kim cương? Một viên đá quý. Nó cắt thủy tinh ngọt cứ như là bột mài kính vậy.”

“Không chỉ là một viên đá quý thông thường. Nó chính là viên đá quý có một không hai đấy!”

“Không phải là viên thạch lựu xanh của nữ bá tước Morcar chứ?” Tôi thốt lên.

“Chính là nó. Tôi gần như thuộc nằm lòng kích thước và hình dáng của viên ngọc này vì dạo gần đây, ngày nào tôi cũng thấy thông báo về nó đăng trên tờ Times. Đó là viên ngọc độc nhất vô nhị, và giá trị của nó chỉ có thể phỏng đoán, thế nhưng món tiền thưởng một ngàn bảng chắc chắn là không dưới hai mươi phần trăm giá trị của nó trên thị trường.”

“Một ngàn bảng! Lạy Chúa nhân từ!” Người gác cửa ngồi phịch xuống một cái ghế và trân trối nhìn bọn tôi từ người này sang người nọ.

“Đó là món tiền thưởng, và tôi còn có cơ sở để biết thêm rằng vì những lí do quan trọng liên quan đến tình cảm ẩn sau viên ngọc này mà nữ bá tước sẵn sàng cho đi phân nửa gia sản của mình nếu bà có thể tìm lại được nó.”

“Nếu như tôi nhớ không lầm thì nó đã bị mất ở khách sạn Cosmopolitan”, tôi nhận xét.

“Chính xác là thế, vào ngày 22 tháng 12, chỉ mới năm ngày trước. John Horner, một người thợ sửa ống nước, đã bị kết tội đánh cắp hộp đựng nữ trang của bà bá tước. Bằng chứng buộc tội anh ta vững chắc đến nỗi vụ việc này đã được chuyển đến tòa đại hình. Tôi tin là có một bản tường thuật về vụ này ở đây.” Anh lục lọi trong đống báo, liếc nhìn ngày tháng cho đến khi cuối cùng cũng vuốt phẳng một tờ, gấp đôi nó lại và đọc lên đoạn sau:

Vụ mất trộm đồ trang sức ở khách sạn Cosmopolitan.

John Horner, 26 tuổi, thợ sửa ống nước, đã bị đưa ra tòa vào ngày 22 tháng này với lời cáo buộc đánh cắp viên đá quý rất giá trị - viên thạch lựu xanh - từ hộp nữ trang của nữ bá tước Morcar. James Ryder, trưởng nhóm phục vụ của khách sạn khai rằng anh ta đã đưa Horner lên phòng trang điểm của nữ bá tước Morcar vào ngày xảy ra vụ trộm để hắn hàn lại thanh sắt thứ nhì bị lung lay của vỉ lò sưởi. Anh ta ở trong phòng cùng với Horner một lúc nhưng rồi được gọi đi. Khi quay trở lại thì anh ta thấy Horner đã biến mất, cái tủ có ngăn kéo bị mở tung và cái tráp bằng da dê thuộc trong đó, sau này được tiết lộ là nơi nữ bá tước thường để các món trang sức của mình, thì nằm trống trơn trên mặt bàn phấn. Ryder liền báo động ngay lập tức và Horner bị bắt vào buổi tối cùng ngày; nhưng viên đá thì không thể nào tìm thấy cả trên người hắn cũng như trong căn phòng hắn ở. Cô Catherine Cusack, người hầu gái của nữ bá tước, cũng khai rằng cô có nghe thấy tiếng kêu hoảng hốt của Ryder khi phát hiện ra vụ mất cắp. Cô đã chạy ào vào phòng và trông thấy cảnh tượng đúng như lời mô tả của nhân chứng cuối cùng. Thanh tra Bradstreet, phụ trách khu B, đã dựa vào lời khai này để bắt giữ Horner, hắn chống cự điên cuồng và nhất mực quả quyết là hắn vô tội với những lời lẽ hùng hồn nhất. Do nghi phạm đã có một tiền án trộm cắp, thẩm phán tòa sơ thẩm đã từ chối tuyên án mà chuyển vụ này sang tòa đại hình. Trong quá trình xét xử, Horner đã có dấu hiệu bị xúc động mạnh, hắn đã ngất xỉu khi nghe kết luận và được đưa ra khỏi tòa.

“Hừm! Chẳng còn gì để nói về tòa án vi cảnh”, Holmes đăm chiêu nói khi quẳng tờ báo sang một bên. “Lúc này, vấn đề chúng ta phải giải quyết là chuỗi sự kiện dẫn dắt từ hộp nữ trang bị lục lọi đến diều của con ngỗng ở đường Tottenham Court. Anh thấy đấy, Watson, những suy diễn nho nhỏ của chúng ta bỗng nhiên lại trở nên quan trọng hơn rất nhiều và còn có liên quan đến tội phạm nữa. Đây là viên ngọc; nó được lấy ra từ con ngỗng và con ngỗng là của ông Henry Baker, chủ nhân của cái mũ tả tơi và mang tất cả những đặc điểm mà tôi đã kể ra đến nỗi làm anh phát chán. Vậy thì bây giờ ta phải quyết tâm cao độ để tìm kiếm cho được quý ông này và tìm hiểu rõ ràng xem ông ta dự phần như thế nào trong câu chuyện bí ẩn này. Để làm được việc ấy, trước tiên chúng ta phải thử biện pháp đơn giản nhất là đăng một mẩu thông báo trên tất cả các báo ra vào buổi chiều tối, nhưng phải không gây ra bất kì sự ngờ vực nào. Nếu cách này thất bại thì tôi sẽ dùng đến những phương pháp khác.”

“Anh sẽ viết gì trong thông báo đó?”

“Đưa hộ tôi cây bút chì và mảnh giấy kia. Đây, thế này: Tìm thấy ở góc đường Goodge một con ngỗng và một cái mũ nỉ màu đen. Ông Henry Baker có thể liên hệ vào lúc 6 giờ 30 tại số nhà 221B phố Baker để nhận lại. Rất rõ ràng và súc tích nhé.”

“Đúng vậy. Nhưng liệu ông ta có đọc được nó không?”

“Ông ta chắc chắn sẽ để tâm theo dõi tất cả các báo, vì với một người nghèo thì mất mát như thế là khá nặng. Rõ ràng ông ta rất sợ hãi lúc lỡ tay làm vỡ tấm kính và khi Peterson chạy đến thì ông ta chẳng nghĩ ra được cách nào hơn là cắm đầu bỏ chạy, nhưng sau đó ắt hẳn ông ta sẽ rất hối hận vì đã quá hoảng sợ mà đánh rơi con ngỗng. Vả lại, việc nêu tên ông ta trong thông báo sẽ khiến cho ông ta phải đọc nó vì tất cả những ai quen biết ông ta đều sẽ báo cho ông ta biết. Đây, anh Peterson, anh hãy nhanh chân chạy đến văn phòng quảng cáo và cho đăng mẩu tin này trên các báo ra buổi chiều tối nhé.”

“Những báo nào, thưa ông?”

“Ồ, báo Globe, Star, Pall Mall, St. James’s Gazette, Evening News, Standard, Echo và bất cứ tờ báo nào khác mà anh nghĩ ra.”

“Rõ rồi, thưa ông. Thế còn viên đá quý này?”

“À, phải, tôi sẽ giữ nó. Cảm ơn anh. Còn nữa, Peterson, trên đường quay lại, anh nhớ mua một con ngỗng và để nó ở đây cho tôi, vì chúng ta phải trả một con ngỗng cho người đàn ông nọ thay cho con mà nhà anh đang nhâm nhi.”

Khi người gác cổng đã đi khuất, Holmes lấy viên đá quý ra và giơ lên trước ngọn đèn. “Thật là một vật đẹp đẽ”, anh nói. “Hãy xem nó lấp lánh và rực rỡ làm sao. Tất nhiên nó chính là trọng tâm và tiêu điểm của tội ác. Mọi viên đá quý đều thế cả. Chúng là những miếng mồi của quỷ sứ dụ người ta lầm đường lạc lối. Với những viên đá quý lớn và cổ xưa hơn thì mỗi mặt đá quý tượng trưng cho một tội ác đẫm máu. Viên đá này chưa đến hai mươi năm tuổi. Nó được tìm thấy trên bờ sông Hạ Môn ở miền Nam Trung Quốc và nó nổi bật vì hội đủ mọi đặc tính của một viên thạch lựu ngoại trừ đặc điểm là có sắc xanh thay vì đỏ như hồng ngọc. Mặc dù độ tuổi hãy còn non nhưng lai lịch của nó cũng đầy tăm tối. Đã từng có hai vụ giết người, một vụ tạt axít, một vụ tự tử và vài vụ cướp bóc xảy ra chỉ vì viên than kết tinh có trọng lượng bốn mươi grain[109] này. Ai dám nghĩ rằng một món đồ chơi đẹp đẽ thế này lại là vật đưa lối dẫn đường người ta đến giá treo cổ và nhà tù kia chứ? Tôi sẽ cho viên đá này vào trong két sắt ngay bây giờ và gửi vài chữ cho bà bá tước để báo tin là chúng ta đã tìm được nó.”

“Anh có nghĩ rằng gã Horner này vô tội không?”

“Tôi chưa thể nói được.”

“Còn một người nữa, Henry Baker, anh có cho rằng ông ta có liên quan đến vụ việc này không?”

“Tôi nghĩ rằng, nhiều khả năng Henry Baker là một người hoàn toàn vô tội, ông ta không biết con ngỗng mà mình đang mang lại có giá trị hơn cả một con ngỗng đúc bằng vàng khối. Tuy nhiên, tôi sẽ xác định điều này bằng một thử nghiệm rất đơn giản nếu mẩu thông báo của chúng ta được hồi đáp.”

“Và anh chẳng thể làm gì từ giờ cho đến lúc đó?”

“Ừ.”

“Vậy thì tôi sẽ tiếp tục đi thăm bệnh. Nhưng tối nay tôi sẽ quay lại đúng giờ anh đã dặn, vì tôi rất muốn xem anh giải quyết vụ việc rắc rối này ra sao.”

“Rất vui được gặp lại anh. Tôi sẽ dùng bữa tối lúc 7 giờ. Có món chim dẽ đấy, tôi nghĩ vậy. Nhân sự kiện vừa mới xảy ra, có lẽ tôi cũng nên dặn bà Hudson kiểm tra diều của con chim dẽ xem sao.”

Tôi bị một bệnh nhân giữ chân nên hơn 6 giờ 30 một chút mới quay lại phố Baker. Khi gần đến căn nhà thì tôi trông thấy một người đàn ông cao ráo đội mũ nồi Scotland và mặc áo khoác cài khuy lên tận cằm đang đứng đợi ở bên ngoài trong vầng sáng hình bán nguyệt hắt ra từ khung cửa sổ hình quạt. Cánh cửa mở ra khi tôi vừa bước đến và cả hai chúng tôi cùng được mời vào căn phòng của Holmes.

“Xin chào ông Henry Baker, nếu tôi không nhầm”, anh đứng lên khỏi chiếc ghế bành và đón người khách với vẻ ung dung, hòa nhã mà anh luôn thể hiện rất dễ dàng. “Mời ông ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh lò sưởi, thưa ông Baker. Tối nay lạnh quá và tôi nhận thấy rằng tuần hoàn máu của ông hợp với mùa hè hơn là mùa đông. À, Watson này, anh đến đúng lúc lắm. Có phải đây là chiếc mũ của ông không, ông Baker?”

“Vâng, thưa ông, đây chắc chắn là mũ của tôi.” Ông ta là một người to lớn, vai tròn, đầu khá to, khuôn mặt đầy đặn ánh lên nét thông minh và chòm râu nhọn màu nâu đã lốm đốm bạc. Một vết ửng đỏ hiện lên ở mũi và hai gò má, còn bàn tay dài hơn người bình thường của ông ta thì khẽ run, gợi cho tôi nhớ lại sự phỏng đoán của Holmes về những thói quen của ông ta. Chiếc áo khoác màu đen đã bạc màu dài tới gối được cài nút cẩn thận, cổ áo dựng lên, hai cổ tay gầy gò thò ra ngoài tay áo khoác mà không thấy cổ tay áo sơmi đâu cả. Ông ta nói bằng giọng hơi ngắt quãng và chậm rãi, dùng từ cẩn trọng và tạo ấn tượng về một người có học thức và trí tuệ nhưng số phận lại không may.

“Chúng tôi đã giữ những thứ này trong vài ngày”, Holmes nói, “vì chúng tôi cứ chờ xem có thông báo nào từ phía ông kèm theo địa chỉ không. Tôi không rõ vì sao ông lại không cho rao tìm.”

Người khách khẽ cười với vẻ ngượng ngùng. “Độ này tôi không còn dư dả tiền bạc như trước”, ông ta nói. “Tôi cũng chắc mẩm rằng bọn du côn tấn công tôi đã đem cả chiếc mũ lẫn con ngỗng đi. Tôi không muốn phải chi tiền để thử làm một việc vô vọng là tìm kiếm hai món đó.”

“Tất nhiên rồi. À, nhân tiện nói về con ngỗng, chúng tôi buộc phải ăn thịt nó rồi.”

“Ăn thịt nó!” Ông khách nhổm nửa người khỏi chiếc ghế, vẻ kích động.

“Phải, nếu chúng tôi không ăn thì nó cũng hỏng mất. Nhưng tôi cho rằng con ngỗng đang nằm trên cái tủ kia nặng tương đương và hoàn toàn tươi sống cũng sẽ đáp ứng được yêu cầu của ông.”

“Ồ, chắc chắn rồi”, ông Baker đáp và thở phào nhẹ nhõm.

“Tất nhiên là chúng tôi hãy còn giữ lại bộ lông, hai cái chân và diều của con ngỗng trước, nếu như ông muốn…”

Ông ta vui vẻ cười phá lên. “Những thứ đó có thể dùng làm kỉ vật cho chuyến phiêu lưu của tôi”, ông ta đáp, “nhưng ngoài ra thì tôi chẳng thấy ba cái thứ disiecta membra[110] của anh bạn gia cầm quá cố kia có ích gì cho tôi. Không, thưa ông, nếu ông cho phép, tôi xin tập trung sự chú ý vào con ngỗng ngon tuyệt mà tôi trông thấy đang nằm trên đầu tủ kia.”

Sherlock Holmes đưa mắt liếc nhanh về phía tôi kèm theo một cái nhún vai kín đáo. “Vậy thì, đây là cái mũ của ông, và đây là con ngỗng của ông”, anh nói. “Nhân tiện, nếu không phiền, xin ông vui lòng cho biết là ông đã mua con ngỗng trước ở đâu? Tôi cũng khá thích gia cầm và hiếm khi được thấy một con ngỗng nào béo tốt như thế.”

“Được chứ, thưa ông”, ông Baker nói trong lúc đứng dậy và cắp vật sở hữu mới có được vào dưới nách. “Trong đám chúng tôi có người thường lui tới quán rượu Alpha, gần viện bảo tàng - chúng tôi có mặt suốt ngày ở viện bảo tàng, ông hiểu chứ? Năm nay ông chủ quán tốt bụng tên Windigate đã lập ra câu lạc bộ ngỗng, nếu góp vào đó vài xu mỗi tuần thì mỗi người chúng tôi sẽ được một con ngỗng vào dịp Giáng sinh. Tôi đã đóng tiền đều đặn và phần cuối câu chuyện thì như ông đã biết. Tôi vô cùng cảm kích, thưa ông, vì mũ nồi Scotland chẳng phù hợp chút nào với độ tuổi cũng như vẻ nghiêm trang của tôi.” Với vẻ khoa trương rất khôi hài, ông ta long trọng cúi đầu chào chúng tôi rồi sải bước ra về.

“Phần ông Henry Baker thế là xong”, Holmes nói sau khi đóng cửa. “Rõ ràng là ông ta không biết gì về vụ này. Anh đã đói chưa, Watson?”

“Cũng chưa đói lắm.”

“Thế thì tôi đề nghị là chúng ta hãy hoãn bữa tối lại và lần theo đầu mối mới này trong khi nó hãy còn nóng hổi.”

“Hoàn toàn đồng ý.”

Đêm đó trời lạnh cắt da vì thế chúng tôi mặc áo choàng dài và quấn khăn kín cổ. Bên ngoài, những vì sao lạnh lẽo tỏa sáng trên bầu trời không một gợn mây và hơi thở của khách qua đường phả ra như khói từ nhiều khẩu súng lục vừa nhả đạn. Bước chân của chúng tôi vang lên mạnh mẽ và giòn giã trên đường đi qua khu Thầy Thuốc tại phố Wimpole, phố Harley rồi phố Wigmore để đến phố Oxford. Trong vòng mười lăm phút chúng tôi đã đến được quán Alpha ở Bloomsbury, đó là một tiệm rượu nhỏ nằm ở góc một trong những con phố dẫn đến khu Holbom. Holmes đẩy cửa quầy bar kín đáo và gọi người chủ quán đeo tạp dề trắng có khuôn mặt hồng hào cho hai li bia.

“Bia của ông hẳn là tuyệt lắm nếu chất lượng cũng được như mấy con ngỗng của ông”, anh nói.

“Ngỗng của tôi!” Ông chủ tiệm rượu có vẻ ngạc nhiên.

“Phải. Cách đây nửa giờ tôi mới nói chuyện với ông Henry Baker, một thành viên trong câu lạc bộ ngỗng của ông.”

“À! Phải rồi, tôi hiểu rồi. Nhưng thưa ông, đấy không phải là ngỗng của chúng tôi.”

“Vậy à? Thế thì là của ai?”

“Là thế này, tôi đã mua hai tá của một người lái buôn ở Covent Garden.”

“Ra thế! Tôi có biết vài người ở đó. Là ai vậy?”

“Tên anh ta là Breckinridge.”

“Ồ! Tôi lại không biết anh ta. Nào, xin chúc sức khỏe ông chủ và chúc gia đình ông thịnh vượng. Chúc ngủ ngon.”

“Giờ ta đến chỗ ông Breckinridge”, anh nói tiếp và cài lại khuy áo choàng khi chúng tôi bước ra ngoài trời giá rét. “Watson này, phải nói rằng dù ở đầu dây này ta có một vật khá tầm thường là con ngỗng nhưng ở đầu dây kia chính là một người rất có thể sẽ bị kết tội bảy năm tù khổ sai trừ phi chúng ta có thể chứng minh được sự vô tội của anh ta. Cũng có thể kết quả cuộc điều tra của chúng ta lại khẳng định rằng anh ta có tội; nhưng dù sao thì chúng ta cũng đã có được một đường dây điều tra mà cảnh sát đã bỏ sót và một cơ hội hiếm có đang nằm trong tay ta. Bất kể khó khăn gian khổ thế nào, hãy đi theo nó đến cùng. Hướng về phía nam, bước đều, bước!”

Chúng tôi băng qua khu Holborn, đi xuống phố Endell và vượt qua một dãy nhà ổ chuột ngoằn ngoèo để đến chợ Covent Garden. Một trong những cửa tiệm lớn nhất có tên Breckinridge và chủ tiệm là một người có bộ mặt dài như mặt ngựa, đầy vẻ tinh ranh với bộ râu quai nón được xén tỉa gọn gàng đang giúp một thằng bé đóng cánh cửa chớp.

“Xin chào ông. Tối nay lạnh quá nhỉ”, Holmes lên tiếng.

Người lái buôn gật đầu và ném ánh mắt dò xét về phía bạn đồng hành của tôi.

“Ngỗng của ông chắc là đã bán hết rồi, phải không?” Holmes nói tiếp và chỉ tay về phía những phiến đá cẩm thạch trống trơn.

“Nếu sáng mai ông quay lại thì đến năm trăm con cũng có ngay.”

“Thế thì trễ quá!”

“Bên cửa tiệm có ngọn đèn khí đốt kia hãy còn một mớ đấy.”

“Ấy nhưng người ta lại giới thiệu cho tôi cửa tiệm của ông.”

“Ai thế?”

“Chủ quán rượu Alpha.”

“À, phải, tôi đã gửi cho ông ta hai tá.”

“Chỗ ấy ngon đấy. Ông mua ở đâu vậy?”

Tôi kinh ngạc khi thấy ông chủ tiệm nổi cáu trước câu hỏi đó. “Này, ông kia”, ông ta kêu lên, đầu ngẩng cao và hai tay chống nạnh, “ông muốn gì đây? Nói thẳng ra xem.”

“Thì tôi đã nói khá rõ rồi còn gì. Tôi muốn biết ai đã bán cho ông những con ngỗng mà ông bán lại cho quán Alpha.”

“À, tôi không nói đấy. Sao nào?”

“Ôi, cũng chẳng sao, nhưng tôi không hiểu tại sao ông lại nổi nóng đến thế chỉ vì một chuyện cỏn con.”

“Nổi nóng à? Ông cũng sẽ nổi nóng như thế nếu cứ bị quấy rầy như tôi. Khi tôi đã trả tiền đầy đủ cho một món hàng tốt thì coi như xong; đằng này lại còn hỏi han, ‘Này, ngỗng đâu hết rồi?’ rồi lại ‘ông bán ngỗng cho ai đấy?’ với cả ‘ông bán ngỗng được bao nhiêu tiền?’ Làm gì mà nhặng xị cả lên, ai nghe lại tưởng trên đời chỉ có bấy nhiêu ngỗng không bằng.”

“Ra thế, tôi thì chẳng có liên quan gì đến lũ người cứ thích tra hỏi vớ vẩn”, Holmes lơ đễnh nói. “Nếu ông không thích nói thì thôi không cá cược gì nữa. Nhưng nói về gia cầm thì tôi luôn giữ ý kiến của mình, tôi dám cá năm bảng là con ngỗng tôi vừa ăn là ngỗng quê.”

“Thế thì ông thua mất năm bảng rồi, nó được nuôi ở thành phố”, ông lái buôn gắt gỏng.

“Không thể nào.”

“Tôi bảo thế đấy!”

“Tôi vẫn không tin.”

“Ông nghĩ là ông rành về gia cầm hơn tôi, kẻ đã bán ngỗng từ khi còn bé chắc? Nói cho ông biết, tất cả số ngỗng bán cho quán Alpha đều được nuôi ở thành phố.”

“Còn lâu tôi mới tin.”

“Đánh cược nhé?”

“Ông chỉ tốn tiền vô ích thôi vì tôi biết chắc là mình đúng. Nhưng tôi sẽ bỏ ra một đồng sovereign để dạy cho ông bớt cứng đầu.”

Ông chủ tiệm cười đắc ý. “Đem mấy cuốn sổ đến đây, Bill”, ông ta ra lệnh.

Cậu bé đem đến một quyển sổ nhỏ mỏng dính và một quyển sổ to dính đầy dầu mỡ ở gáy, rồi đặt cả hai quyển dưới ngọn đèn treo.

“Đây xin mời quý ông kiêu ngạo”, ông lái buôn nói. “Tôi tưởng đã hết ngỗng rồi, ai ngờ hãy còn một con trong tiệm.[111] Ông thấy quyển sổ nhỏ này chứ?”

“Thì sao?”

“Đây là danh sách những người giao ngỗng cho tôi. Ông thấy rồi chứ? Đây, trên trang này là những mối ở nông thôn và những con số nằm sau tên của họ là số trang có ghi tên của họ trong cuốn sổ to. Đây nhé, ông thấy trang viết bằng mực đỏ kia chứ? Đó là danh sách những nhà cung cấp ở thành phố. Đây, nhìn cái tên thứ ba này xem. Cứ đọc nó lên cho tôi nghe.”

“Bà Oakshott, 117 đường Brixton - 249”, Holmes đọc.

“Đúng thế. Giờ thì quay sang cuốn sổ to.”

Holmes lật đến trang được chỉ. “Đây rồi - Bà Oakshott, 117 đường Brixton, nhà cung cấp trứng và gia cầm.”

“Đấy, tiếp theo, hàng cuối cùng có ghi gì nào?”

“Ngày 22 tháng 12. Hai mươi tư con ngỗng với giá bảy shilling sáu xu.”

“Đúng rồi đó. Còn hàng bên dưới?”

“Bán cho ông Windigate ở quán Alpha với giá mười hai shilling.”

“Giờ thì ông nói sao?”

Sherlock Holmes tỏ vẻ rất khó chịu. Anh móc từ trong túi ra một đồng sovereign, ném lên mặt quầy hàng rồi quay ngoắt đi như thể bực bội đến nỗi không nói được tiếng nào. Sau khi đi được vài yard, anh dừng lại dưới một cột đèn rồi cười vui vẻ mà không phát ra tiếng, vốn là kiểu rất riêng của anh.

“Nếu anh gặp một người có bộ râu quai nón cắt tỉa kiểu như thế với một tờ pink ‘un[112] thò ra khỏi túi áo thì đảm bảo là anh sẽ dễ dàng khai thác được hắn ta bằng một vụ đánh cược”, anh nói. “Tôi dám chắc cho dù có đặt một trăm bảng xuống trước mặt hắn thì hắn cũng không cung cấp đầy đủ thông tin bằng cái ý tưởng dụ cho hắn tin rằng hắn đang thắng tôi trong một vụ cá cược. Watson này, tôi cho rằng chúng ta đã gần đến đoạn kết của cuộc truy lùng rồi, và chỉ còn một điểm duy nhất cần phải quyết định là nên tiếp tục đến gặp bà Oakshott ngay tối nay hay là để dành việc đó sang ngày mai. Theo những gì cái gã thô lỗ đó nói thì rõ ràng ngoài chúng ta ra, còn có những người khác cũng đang nóng lòng về vụ này, và tôi sẽ…”

Lời nhận xét của anh đột nhiên bị cắt ngang bởi tiếng ồn ào rất to vang lên từ cửa tiệm mà chúng tôi vừa đi khỏi. Khi quay lại nhìn, chúng tôi trông thấy một gã mặt chuột nhỏ con đứng giữa quãng ánh sáng màu vàng chiếu xuống từ ngọn đèn đang đu đưa qua lại, trong khi đó Breckinridge - ông chủ tiệm - đang đứng giữa khung cửa của gian hàng và hung tợn dứ dứ nắm đấm về phía con người khúm núm kia.

“Ta đã chán ngấy lũ mi và mấy con ngỗng rồi”, ông ta gào lên. “Mong sao tất cả đều bị quỷ bắt hết đi. Nếu mi còn đến đây quấy rầy ta với câu chuyện ngu xuẩn ấy nữa thì ta sẽ thả chó ra đấy. Cứ đưa bà Oakshott đến đây và ta sẽ trả lời bà ta, nhưng chuyện đó thì dính dáng gì đến mi? Ta có mua ngỗng của mi không?”

“Không, nhưng dẫu sao thì một con trong số đó cũng là của tôi”, người đàn ông nhỏ con rên rỉ.

“Được, thế thì đi mà hỏi bà Oakshott.”

“Bà ta bảo tôi đến gặp ông.”

“Vậy thì cứ đi hỏi hoàng đế xứ Proosia[113] ấy, ta đếch quan tâm. Ta đã chán ngấy chuyện đó rồi. Đi khỏi đây ngay!” Ông ta lao ra khỏi cửa một cách hung dữ và con người đến hỏi chuyện kia chuồn thẳng vào bóng đêm.

“A! Có lẽ chuyện này sẽ giúp ta khỏi phải đến phố Brixton nữa”, Holmes thì thầm. “Đi với tôi nào, để xem chúng ta có thể biết thêm được gì từ gã này.” Chúng tôi sải bước qua những đám người rải rác đang la cà quanh những cửa tiệm đèn đóm sáng choang, anh bạn tôi nhanh chóng bắt kịp người đàn ông thấp bé và chạm vào vai hắn. Hắn quay phắt lại và trong ánh sáng của ngọn đèn khí đốt, tôi có thể thấy mặt hắn chẳng còn chút huyết sắc nào.

“Ông là ai? Ông muốn gì?” Hắn hỏi với giọng run run.

“Xin ông thứ lỗi”, Holmes ôn tồn đáp, “nhưng tôi tình cờ nghe được những câu mà ông vừa hỏi chủ tiệm. Tôi nghĩ rằng mình có thể giúp được ông.”

“Ông ư? Nhưng ông là ai? Làm sao ông lại biết chuyện đó?”

“Tôi tên là Sherlock Holmes. Công việc của tôi đòi hỏi phải tìm hiểu rõ những điều mà người khác không biết.”

“Nhưng làm sao ông biết gì được!”

“Xin lỗi ông, tôi biết tất cả. Ông đang cố gắng lần theo dấu vết của những con ngỗng đã được bà Oakshott bán cho một người lái buôn tên là Breckinridge, sau đó ông này lại bán chúng cho ông Windigate ở quán Alpha và ông Windigate lại giao chúng cho một câu lạc bộ mà ông Henry Baker là một thành viên.”

“Ồ, thưa ông, ông chính là người mà tôi đang cần gặp”, người đàn ông thấp bé kêu lên, hai bàn tay với ra và mấy ngón tay hơi run run. “Tôi không thể nói hết cho ông biết rằng tôi quan tâm đến việc đó như thế nào.”

Sherlock Holmes vẫy một cỗ xe ngựa bốn bánh đang phóng qua, “Nếu vậy chúng ta hãy bàn luận về việc này trong một căn phòng ấm áp thì hơn là giữa cái chợ lộng gió thế này”, anh nói. “Nhưng trước khi chúng ta khởi hành, xin ông vui lòng cho biết tôi đang có hân hạnh được giúp ai đây?”

Người đàn ông do dự một lúc rồi nói. “Tên tôi là John Robinson”, anh ta đáp mà mắt liếc nhìn đi nơi khác.

“Không, tôi muốn biết tên thật kia”, Holmes nhẹ nhàng nói. “Bàn chuyện công việc bằng một cái tên giả thì lúc nào cũng cảm thấy lúng túng.”

Một vệt đỏ hiện lên trên hai gò má trắng nhợt của người lạ. “Thế thì…” anh ta nói, “tên thật của tôi là James Ryder.”

“Đúng vậy. Ông là trưởng nhóm phục vụ của khách sạn Cosmopolitan. Xin hãy vui lòng bước lên xe và tôi sẽ kể cho ông nghe những gì ông muốn biết.”

Người đàn ông thấp bé lần lượt nhìn từng người chúng tôi với ánh mắt nửa sợ hãi, nửa hi vọng như một người chưa biết mình sắp sửa nhận được một vận may bất ngờ hay lại là một tai họa. Rồi anh ta bước lên xe và ba mươi phút sau chúng tôi đã quay lại căn phòng khách ở phố Baker. Suốt dọc đường, chúng tôi chẳng ai nói với ai câu nào nhưng hơi thở rất mỏng manh của người đồng hành mới, cùng hai bàn tay anh ta hết đan vào nhau lại gỡ ra đã tiết lộ tâm trạng căng thẳng bồn chồn của anh ta.

“Đã về đến nhà rồi!” Holmes phấn khởi reo lên khi chúng tôi lần lượt vào phòng. “Giữa thời tiết thế này mà được ngồi bên lò sưởi thì thật là tuyệt. Hẳn là ông rét lắm, ông Ryder. Xin mời ngồi vào chiếc ghế mây này. Tôi chỉ còn phải xỏ chân vào đôi dép đi trong nhà nữa là đã sẵn sàng để giải quyết vấn đề nho nhỏ mà ông đang quan tâm. Nào, chắc là ông muốn biết về tình trạng hiện giờ của mấy con ngỗng đó?”

“Vâng, thưa ông.”

“Hay đúng hơn là về con ngỗng đó. Tôi cho rằng ông chỉ quan tâm đến một con thôi, là cái con màu trắng có một vệt đen vạch ngang qua đuôi.”

Ryder rùng mình vì xúc động, “ôi, thưa ông”, anh ta kêu lên, “ông có thể cho tôi biết nó đã đi tới đâu không?”

“Nó đã đến đây.”

“Ở đây?”

“Đúng vậy, và là một con ngỗng rất khác thường. Tôi không hề ngạc nhiên nếu ông quan tâm đến nó. Sau khi chết, nó còn đẻ được một quả trứng, một quả trứng màu xanh nhỏ xíu sáng lấp lánh và tuyệt đẹp mà chưa ai từng thấy. Tôi hãy còn giữ nó trong bảo tàng của mình.”

Người khách của chúng tôi lảo đảo mấy bước và dùng tay phải bấu chặt lấy mặt lò sưởi. Holmes mở cái két và lấy ra viên ngọc màu xanh lấp lánh như một ngôi sao với những tia sáng lạnh lẽo, rực rỡ tỏa thành nhiều điểm lung linh. Ryder đứng nhìn trân trân vào viên đá quý với vẻ mặt u buồn, chưa biết nên nhận hay từ chối.

“Trò chơi đã kết thúc rồi, ông Ryder”, Holmes bình thản nói. “Cố mà đứng cho vững kẻo lại ngã vào lò sưởi đấy! Giúp hắn ngồi vào ghế đi, Watson. Hắn có gan làm mà không có gan chịu. Phiền anh lấy cho hắn một chút rượu mạnh. Đấy! Giờ thì trông hắn đã ra hồn người được một chút. Rõ là đồ hèn!”

Hắn loạng choạng mất một lúc, gần như ngã quỵ, nhưng rồi hớp rượu mạnh đã đem lại chút khí sắc trên hai gò má hắn, và hắn ngồi xuống, nhìn chăm chú vào người cáo buộc mình bằng đôi mắt kinh hoàng.

“Tôi đã nắm trong tay hầu hết mọi mắt xích và đầy đủ bằng chứng mà tôi có thể sẽ cần đến, vì thế ông chỉ cần nói rất ít thôi. Tuy vậy, bấy nhiêu đó cũng cần được làm sáng tỏ để khép lại vụ này. Ryder, ông đã nghe nói về viên thạch lựu xanh của nữ bá tước Morcar phải không?”

“Catherine Cusack đã kể cho tôi nghe về nó”, hắn nói bằng giọng run lập cập.

“Tôi biết, đó là cô hầu của bà bá tước. Và việc trở nên giàu có một cách dễ dàng quá hấp dẫn ông, cũng như nó đã từng hấp dẫn nhiều người có phẩm cách tốt đẹp hơn cả ông; thế nhưng những biện pháp mà ông thực hiện không được cẩn thận cho lắm. Mà theo tôi thấy thì ông có tố chất của một kẻ bất lương đấy, Ryder. Ông biết rằng Horner, anh thợ sửa ống nước, trước đây từng dính líu đến vụ gì đó tương tự và người ta sẽ càng dễ dàng nghi ngờ anh ta. Thế rồi, ông đã làm gì? Ông đã tiến hành vài bước chuẩn bị nho nhỏ trong phòng của nữ bá tước - chính ông và kẻ đồng lõa, cô nàng Cusack - rồi ông thu xếp sao cho anh ta được gọi tới. Sau khi anh ta đi thì ông lục lọi cái hộp nữ trang và bấm chuông báo động rồi làm cho con người bất hạnh đó bị bắt giam. Sau đó, ông…”

Đột nhiên Ryder buông phịch người xuống tấm thảm và níu chặt lấy đầu gối bạn tôi. “Vì Chúa, xin hãy thương xót!” Hắn gào lên, “xin hãy nghĩ đến cha tôi! Xin hãy thương hại mẹ tôi! Họ sẽ tan nát cõi lòng mất. Trước đây tôi chưa hề làm điều gì bậy bạ! Và tôi sẽ không bao giờ tái phạm nữa. Tôi xin thề. Tôi sẽ thề trước Kinh Thánh, ôi, xin ông đừng đưa tôi ra tòa. Vì Chúa, xin đừng làm điều đó!”

“Hãy trở lại ghế của ông đi!” Holmes lạnh lùng nói. “Giờ thì ông quỳ lạy và van xin mới dễ dàng làm sao, nhưng trước đó ông có để tâm gì đến anh thợ Horner khốn khổ bị đưa ra tòa vì một tội lỗi mà anh ta chẳng hề hay biết đâu.”

“Tôi sẽ biến mất, thưa ông Holmes. Tôi sẽ rời khỏi nước Anh. Khi đó thì lời buộc tội anh ta sẽ trở nên vô hiệu.”

“Hừm! Ta sẽ bàn về điều đó sau. Giờ thì ông hãy giải thích tường tận cho chúng tôi nghe về sự việc xảy ra tiếp theo. Làm thế nào mà viên ngọc lại lọt vào bụng con ngỗng và nó bị đưa ra chợ bán ra sao? Hãy kể hết sự thật vì chỉ có sự trung thực mới đem lại cho ông tia hi vọng được an toàn.”

Ryder lè lưỡi liếm đôi môi khô khốc. “Tôi sẽ kể cho ông nghe đúng như những gì đã diễn ra, thưa ông.” hắn nói. “Khi Horner bị bắt, tôi cho rằng tốt nhất là phải chuồn đi cùng với viên đá ngay lập tức vì tôi không biết khi nào thì cảnh sát nghĩ đến việc lục soát người tôi và tìm kiếm trong phòng tôi. Trong khách sạn không có chỗ nào an toàn cả. Tôi bèn ra ngoài, giả vờ như đang giải quyết công việc và đi về phía nhà chị tôi. Chị ấy lấy một người tên là Oakshott và sống ở đường Brixton, ở đó chị ấy vỗ béo gia cầm để đem ra chợ bán. Trên đường đi, nhìn thấy bất cứ ai tôi cũng tưởng là cảnh sát hay thám tử, và dù đêm đó trời rất lạnh, mồ hôi cứ túa ra khắp mặt tôi trước khi tôi đến được đường Brixton. Chị tôi hỏi có chuyện gì mà trông tôi xanh xao thế, nhưng tôi chỉ trả lời là do quá căng thẳng về vụ mất cắp nữ trang ở khách sạn rồi đi ra sân sau để hút một tẩu thuốc và suy nghĩ xem nên làm gì là tốt nhất.

Tôi có một người bạn tên là Maudsley, đó là một kẻ sa ngã vừa mới hết hạn tù ở Pentonville. Một ngày nọ, hắn gặp tôi và kể về những mánh khóe của bọn trộm cùng với cách bọn chúng tống đi những món đồ đã trộm được. Tôi biết hắn sẽ thành thật với tôi vì tôi có biết vài điều về hắn, thế là tôi quyết định sẽ đi thẳng đến Kilburn là nơi hắn sinh sống và thổ lộ hết với hắn. Hắn sẽ chỉ cho tôi cách đổi viên đá lấy tiền. Nhưng làm thế nào để đến được chỗ hắn một cách an toàn? Tôi nghĩ đến sự căng thẳng tột độ mà mình đã trải qua trên đường từ khách sạn đến nhà chị gái. Tôi có thể bị bắt và lục soát bất cứ lúc nào mà viên đá thì vẫn còn nằm trong túi chiếc áo khoác tôi đang mặc. Lúc đó tôi đang tựa người vào tường và nhìn ngắm mấy con ngỗng đang lạch bạch đi quanh chân mình và đột nhiên một ý nghĩ vụt lóe lên trong đầu tôi, chỉ cho tôi cách để che mắt ngay cả viên thám tử giỏi giang nhất.

Trước đó vài tuần chị tôi có nói rằng tôi có thể chọn một con trong bầy ngỗng của chị để làm quà Giáng sinh và tôi biết chị luôn giữ lời hứa. Tôi định chọn ra một con ngỗng và đem viên ngọc nằm trong bụng nó đến Kilburn. Trong sân có một cái chuông nhỏ và tôi lùa một con trong đàn ra phía sau chuồng - đó là một con ngỗng to đẹp, lông trắng, đuôi có một vạch đen. Tôi chộp lấy con ngỗng và cạy cho nó hé mỏ ra. Tôi ấn mạnh viên đá vào sâu trong cổ họng nó đến hết tầm ngón tay. Con ngỗng nuốt đánh ực một cái và tôi cảm thấy viên đá trôi qua họng rồi xuống đến diều của nó. Nhưng đột nhiên con vật vỗ cánh phành phạch, vùng vẫy chống cự và chị tôi chạy ra sân để xem chuyện gì đang xảy ra. Khi tôi quay lại nói chuyện với chị thì nó tuột khỏi tay tôi và đập cánh bay đến nhập hội với những con kia.

‘Chú đang làm gì với con ngỗng đó thế hả Jem?’ Chị tôi hỏi.

Tôi đáp, ‘À, có lần chị bảo là sẽ cho em một con vào lễ Giáng sinh và em đang xem con nào béo nhất!’

‘Ồ’, chị nói, ‘anh chị đã chọn riêng cho chú một con rồi - con ngỗng của Jem, bọn chị đặt tên cho nó như thế. Đó là cái con to béo có bộ lông trắng ở tít đằng kia kìa. Có tất cả hai mươi sáu con, một con cho chú và một con cho bọn chị, còn lại hai mươi bốn con để đem ra chợ bán.’

‘Cảm ơn chị, Maggie’, tôi nói, ‘nhưng nếu chị thấy con nào cũng như con nào thì em thích cái con mà em vừa cầm trong tay hơn.’

‘Con kia nặng hơn những ba pound cơ’, chị tôi thốt lên, ‘và bọn chị đã nhồi nó để dành riêng cho chú đấy.’

‘Không sao. Em sẽ lấy con lúc nãy, em bắt nó đây’, tôi nói.

‘Ừ, thì tùy chú,’ chị tôi nói, có vẻ hơi bực bội. ‘Chú muốn con nào đây?’

‘Cái con lông trắng có vạch đen ở đuôi kia, ngay chính giữa đàn ấy!’

‘Được rồi! Giết nó đi rồi đem về.’

Thế là tôi làm theo lời chị tôi, ông Holmes ạ, và đem con ngỗng đến tận Kilburn. Tôi kể cho bạn tôi nghe những gì mình đã làm vì hắn là người mà tôi có thể dễ dàng chia sẻ những chuyện như thế. Hắn cười sằng sặc rồi chúng tôi lấy một con dao và mổ bụng con ngỗng ra. Tim tôi như tan thành nước vì chẳng thấy dấu vết của viên đá đâu cả và tôi biết mình đã phạm sai lầm ghê gớm. Tôi bỏ con ngỗng lại, hối hả chạy về nhà chị tôi và lao vụt ra sân sau. Không còn con ngỗng nào ở đó nữa.

‘Chúng đâu hết cả rồi, chị Maggie?’ Tôi gào lên.

‘Đến chỗ cửa tiệm rồi, Jem.’

‘Tiệm nào?’

‘Tiệm của ông Breckinridge ở chợ Covent Garden.’

‘Nhưng còn một con nữa cũng có vạch đen ở đuôi,’ tôi hỏi, ‘giống cái con mà em đã chọn phải không?’

‘Phải đấy, Jem. Có tất cả hai con có vạch đen ở đuôi, đến chị cũng không thể nào phân biệt được chúng.’

Vậy là mọi chuyện đã rõ và tôi lấy hết sức chạy thật nhanh đến gặp tay lái buôn Breckinridge; thế nhưng hắn ta đã bán cả bầy cùng một lúc và không thèm nói cho tôi biết là đã bán chúng đi đâu. Lúc tối nay, chính tai ông cũng đã nghe hắn nói rồi đấy. Hắn cứ luôn miệng nói với tôi bằng cái giọng ấy. Chị tôi thì nghĩ rằng tôi sắp điên. Có đôi khi tôi cũng nghĩ chắc là mình điên thật. Còn bây giờ… tôi đã là một tên trộm thật sự, dù rằng tôi chưa hề chạm được đến sự giàu sang mà vì nó tôi đã bán mất thanh danh của mình. Ôi, xin Chúa cứu giúp con! Chúa hãy rủ lòng thương con!” Hắn bỗng òa khóc nức nở, vùi mặt vào hai bàn tay.

Im lặng kéo dài mất một lúc, chỉ còn nghe thấy tiếng thở nặng nề của hắn và tiếng Sherlock Holmes đều đặn gõ mấy ngón tay lên cạnh bàn. Thế rồi bạn tôi đứng dậy và mở rộng cửa.

“Đi đi!” Anh bảo.

“Sao ạ, thưa ông? Ôi, cầu Chúa phù hộ cho ông!”

“Không nói nữa. Đi ngay!”

Và không cần phải nói thêm lời nào nữa. Vì chúng tôi đã nghe thấy tiếng chân bước hối hả xuống cầu thang, tiếng cánh cửa đóng sầm lại và tiếng giày khua nhanh dưới mặt đường.

“Watson này”, Holmes nói khi vươn tay ra để với lấy cái tẩu thuốc bằng gốm, “rốt cuộc thì tôi cũng không phải là người được cảnh sát thuê để bổ khuyết cho những thiếu sót của họ. Nếu như Horner gặp nguy hiểm thì lại là chuyện khác; nhưng gã này sẽ không ra làm chứng buộc tội anh ta đâu và thế là vụ án sẽ khép lại. Tôi có cảm giác mình đang giảm nhẹ một trọng tội, thế nhưng cũng có thể tôi đang cứu vớt một linh hồn. Gã này rồi đây sẽ không phạm thêm lỗi lầm nào nữa; hắn quá hoảng sợ mà. Nếu giờ ta tống giam hắn thì sẽ biến hắn thành một kẻ vào tù ra khám suốt đời. Ngoài ra, đây cũng là khoảng thời gian để dung thứ. Sự tình cờ đã xếp đặt trên đường ta đi một vấn đề vô cùng kì lạ và quái dị, và lời giải cho vấn đề đó cũng chính là phần thưởng. Bác sĩ này, nếu anh vui lòng bấm chuông hộ tôi, chúng ta sẽ bắt đầu một cuộc khám xét mới trong đó nhân vật chính cũng sẽ là một con vật có cánh.”

DẢI BĂNG LỐM ĐỐM
(The Speckled Band, 1892)

Trong khi đọc lướt qua những ghi chép về hơn bảy mươi vụ án mà trong tám năm gần đây tôi đã dùng làm tư liệu để nghiên cứu các phương pháp của anh bạn Sherlock Holmes, tôi tìm thấy rất nhiều tấn bi kịch, một số chuyện khôi hài, vô số trường hợp lạ lùng nhưng không có vụ nào tầm thường cả; bởi anh làm việc vì tình yêu với nghệ thuật của riêng mình chứ không phải vì của cải nên anh đã từ chối tham gia vào bất cứ vụ điều tra nào không có khuynh hướng bất thường và thậm chí là kì quái. Tuy vậy, trong tất cả những vụ án muôn màu muôn vẻ đó, tôi không thể nhớ ra được vụ nào mang nhiều yếu tố độc đáo hơn câu chuyện có dính líu đến dòng họ Roylott nổi tiếng ở Stoke Moran gần hạt Surrey. Những sự kiện ấy xảy ra vào thời điểm tôi mới hợp tác với Sherlock Holmes, khi chúng tôi còn là những anh chàng độc thân thuê chung căn hộ ở phố Baker. Đúng ra là tôi đã có thể đưa câu chuyện này vào bộ hồ sơ từ trước, nhưng vào thời gian đó tôi bị ràng buộc bởi một lời cam kết phải giữ bí mật và chỉ được phép công bố vào tháng vừa rồi sau cái chết yểu của người phụ nữ mà tôi đã hứa hẹn. Có lẽ bây giờ cũng nên đưa những sự kiện này ra ánh sáng vì tôi có nhiều lí do để tin rằng nhiều lời đồn đại đã lan truyền về cái chết của bác sĩ Grimesby Roylott khiến cho sự việc trở nên rùng rợn hơn thực tế.

Chuyện xảy ra vào một buổi sớm tháng 4 năm 1883, khi tôi thức dậy thì đã thấy Sherlock Holmes đứng ở bên giường, quần áo chỉnh tề. Anh vốn là người dậy muộn, vậy mà cái đồng hồ trên mặt lò sưởi cho tôi thấy lúc ấy mới 7 giờ 15, tôi hấp háy mắt nhìn anh với vẻ ngạc nhiên và có lẽ kèm theo đôi chút bực bội vì tôi vốn là người có thói quen điều độ.

“Vô cùng xin lỗi vì đã đánh thức anh dậy, Watson ạ”, anh nói, “nhưng sáng nay cả nhà ta cùng chịu chung số phận. Bà Hudson bị tiếng gõ cửa dựng dậy, bà ấy trút nó lên tôi, còn tôi thì đổ lên anh.”

“Có chuyện gì vậy, cháy nhà sao?”

“Không, một thân chủ. Có vẻ như một cô gái trẻ đã đến đây trong tình trạng rất kích động, cô ta nhất định đòi gặp tôi. Lúc này cô ta đang đợi trong phòng khách. Khi những người phụ nữ trẻ lên tận thủ đô vào lúc rạng sáng thế này và đánh thức những người còn đang ngái ngủ phải chui ra khỏi giường thì tôi đoán rằng họ cần phải nói điều gì đó rất khẩn cấp. Nếu đó là một vụ lí thú thì tôi tin chắc rằng anh sẽ rất muốn được theo dõi ngay từ đầu. Vì thế tôi nghĩ dù sao cũng nên gọi anh dậy và tạo cho anh cơ hội.”

“Bạn thân mến, tôi sẽ không đời nào chịu bỏ qua dịp này đâu.”

Đối với tôi thì không gì vui hơn là được theo chân Holmes trong những cuộc điều tra chuyên nghiệp của anh và thán phục những suy luận nhanh chóng, mau lẹ như được rút ra từ trực giác nhưng luôn dựa trên một cơ sở logic mà nhờ đó anh đã làm sáng tỏ những vấn đề được đưa đến cho anh. Tôi vội vã mặc quần áo và chỉ trong vài phút đã sẵn sàng đi xuống phòng khách cùng bạn mình. Một phụ nữ mặc y phục đen và đeo mạng che kín mặt đang ngồi bên cửa sổ, cô ta đứng dậy khi thấy chúng tôi bước vào.

“Chào buổi sáng, thưa cô”, Holmes vui vẻ nói. “Tôi là Sherlock Holmes. Còn đây là người bạn thân và cũng là cộng sự của tôi, bác sĩ Watson, cô có thể thoải mái nói chuyện trước mặt anh ấy cũng như với tôi vậy. Ha! Rất mừng vì bà Hudson đã tinh ý nhóm lửa. Xin mời cô ngồi gần lại lò sưởi, và tôi sẽ gọi cho cô một cốc cà phê nóng vì tôi nhận thấy là cô đang rét run.”

“Tôi run không phải vì lạnh”, người phụ nữ khẽ đáp và dịch chiếc ghế lại theo lời đề nghị.

“Thế thì vì lí do gì?”

“Là nỗi sợ, ông Holmes ạ. Đó là một nỗi kinh hoàng.” Cô vén tấm mạng lên trong khi nói và chúng tôi có thể thấy quả thật cô ta đang ở trong tình trạng lo lắng rất đáng thương, khuôn mặt buồn rầu và tái xám, đôi mắt lộ rõ nỗi khiếp đảm và bồn chồn, như mắt một con thú đang bị săn đuổi. Nét mặt và hình dáng cô ta trông chỉ mới độ ba mươi nhưng tóc đã sớm lốm đốm bạc còn giọng nói thì buồn bã và mệt mỏi. Sherlock Holmes nhìn lướt cô ta với ánh mắt tinh nhanh và thấu hiểu.

“Cô đừng sợ”, anh dịu dàng nói, hơi nghiêng người về đằng trước và vỗ nhẹ lên tay cô. “Tôi dám chắc là chúng tôi sẽ giải quyết vấn đề nhanh thôi. Tôi thấy rằng cô đã đến đây bằng chuyến tàu sáng.”

“Ông biết tôi chăng?”

“Không, nhưng tôi nhìn thấy chiếc vé chiều về đang nằm trong chiếc găng bên trái của cô. Hẳn là cô đã phải khởi hành từ rất sớm và còn phải ngồi trong một cỗ xe ngựa hai bánh qua những đoạn đường mấp mô trước khi đến được nhà ga.”

Cô ta giật nẩy mình và nhìn bạn tôi chằm chằm với vẻ bối rối.

“Không có gì là bí ẩn cả, thưa cô”, anh mỉm cười và nói. “Cánh tay trái của chiếc áo ngoài cô đang mặc có không dưới bảy chỗ lấm bùn. Những dấu vết này hãy còn rất mới. Chỉ có xe ngựa hai bánh mới làm bùn bắn lên như thế và chỉ khi cô ngồi bên tay trái của người xà ích thôi.”

“Bất kể ông suy luận bằng cách gì nhưng ông hoàn toàn đúng”, cô nói. “Tôi rời nhà đi từ trước 6 giờ, đến thị trấn Leatherhead lúc 6 giờ 20 và lên chuyến tàu đầu tiên đi Waterloo. Thưa ông, sự căng thẳng này quả thật vượt quá sức chịu đựng của tôi; tôi sẽ hóa điên mất thôi nếu tình trạng này cứ tiếp diễn. Tôi chẳng có ai để trông cậy… à không, ngoại trừ một người quan tâm đến tôi nhưng anh ấy, một chàng trai nghèo khó lại không giúp được gì nhiều cho tôi. Tôi có nghe nói về ông, thưa ông Holmes, tôi đã nghe bà Farintosh kể về ông, bà ấy đã được ông giúp đỡ vào lúc cần thiết nhất. Cũng nhờ bà ta mà tôi có được địa chỉ của ông. Ôi, thưa ông, ông có nghĩ rằng ông cũng có thể ra tay cứu giúp tôi, hay ít ra thì cũng soi rọi chút ánh sáng vào bóng tối dày đặc đang bao phủ quanh tôi? Lúc này đây tôi không có khả năng đền đáp sự giúp đỡ của ông, nhưng trong vòng một tháng hoặc sáu tuần nữa, khi tôi lấy chồng thì với quyền được kiểm soát thu nhập của riêng mình, có lẽ tôi sẽ không bị ông cho là kẻ vô ơn.”

Holmes quay lại bàn làm việc, mở ngăn kéo và lấy ra một cuốn sổ ghi chép mỏng rồi tra cứu trong đó.

“Farintosh”, anh nói. “À, vâng, tôi nhớ ra trường hợp này rồi, nó có liên quan đến một chiếc mũ miện đính ngọc mắt mèo. Tôi nghĩ rằng chuyện này đã xảy ra trước khi tôi gặp anh, Watson ạ. Thưa cô, tôi chỉ có thể nói rằng tôi rất sẵn lòng dành sự quan tâm cho trường hợp của cô như tôi đã làm trong trường hợp của bạn cô. Còn về sự đền đáp thì công việc của tôi tự nó đã là phần thưởng rồi; nhưng nếu cô muốn thì cô có thể thanh toán cho tôi bao nhiêu tiền và vào thời điểm nào thích hợp nhất cho cô cũng được. Và giờ thì xin cô hãy trình bày cho chúng tôi nghe tất cả những gì có thể giúp chúng tôi hình dung ra vấn đề.”

“Chao ôi!” Vị khách trả lời. “Điều kinh khủng nhất trong tình cảnh của tôi hiện nay lại nằm ở chỗ những nỗi lo sợ của tôi rất đỗi mơ hồ, và những mối nghi ngờ của tôi hoàn toàn dựa vào những điểm nhỏ nhặt mà có lẽ trong mắt người khác là rất tầm thường, đến nỗi ngay cả anh ấy - người duy nhất mà tôi có thể trông đợi sự giúp đỡ và những lời khuyên - cũng xem tất cả những điều tôi kể cho anh ấy nghe là sự tưởng tượng của một phụ nữ hay lo sợ. Anh ấy chẳng nói vậy đâu, nhưng tôi có thể đọc được ý nghĩ đó từ những câu trả lời trấn an và đôi mắt né tránh của anh ấy. Nhưng, thưa ông Holmes, tôi nghe nói ông có thể nhìn sâu vào sự độc ác muôn mặt của lòng dạ con người, ông có thể cho tôi lời khuyên làm thế nào để tránh né được những mối nguy đang vây quanh.”

“Tôi đang rất chăm chú lắng nghe đây, thưa cô.”

“Tôi tên là Helen Stoner và hiện đang sống với cha dượng, ông ấy là người cuối cùng còn lại của một trong những gia tộc Saxon lâu đời nhất của nước Anh, dòng họ Roylott xứ Stoke Moran, tại vùng giáp ranh phía tây hạt Surrey.”

Holmes gật đầu. “Tôi có biết cái họ đó”, anh nói. “Đã có thời dòng họ này được xếp vào hàng giàu có bậc nhất nước Anh và những điền trang của họ trải dài qua các ranh giới đến tận Berkshire ở phía bắc và Hampshire ở phía tây. Tuy nhiên, đến thế kỉ vừa rồi, bốn thế hệ liên tiếp đã chơi bời phóng đãng và tiêu xài phung phí, để rồi cuối cùng dòng họ ấy hoàn toàn suy tàn bởi một con bạc trong thời kì Nhiếp chính[114].”

“Gia sản chẳng còn gì ngoại trừ vài mẫu đất và một căn nhà đã hai trăm năm tuổi, mà căn nhà này cũng đã đem ra cầm cố. Người điền chủ cuối cùng đã mòn mỏi sống cuộc đời thảm hại của một nhà quý tộc nghèo túng ở đó, nhưng người con trai duy nhất của ông, tức là cha dượng tôi, đã nhận ra mình phải thích nghi với hoàn cảnh mới. Ông được một người bà con cho vay một món tiền giúp ông học lên cao và lấy được tấm bằng bác sĩ rồi đi Calcutta, ở đó, nhờ vào tay nghề và tính cách mạnh mẽ, ông đã mở được một phòng khám lớn. Tuy nhiên, trong một lần cả giận mất khôn vì vài vụ trộm xảy ra trong nhà, ông đã đánh viên quản gia người bản xứ đến chết và suýt thì lĩnh án tử hình. Trong tình cảnh đó, ông phải chịu một án tù dài và sau đó thì quay về nước Anh, trở thành một người rầu rĩ và bất đắc chí. Khi còn ở Ấn Độ, bác sĩ Roylott đã kết hôn với mẹ tôi, bà Stoner, góa phụ trẻ của thiếu tướng Stoner thuộc sư đoàn pháo binh tại Bengal. Chị Julia và tôi là hai chị em sinh đôi, khi mẹ tôi đi bước nữa thì hai chị em tôi mới lên hai. Mẹ tôi có một món tiền khá lớn - không dưới một ngàn bảng lợi tức mỗi năm - và bà lập di chúc để lại toàn bộ món tiền này cho bác sĩ Roylott khi chúng tôi còn sống chung với ông với điều khoản là một phần lợi tức hằng năm này phải được chia cho chị em tôi khi chúng tôi kết hôn. Chỉ một thời gian ngắn sau khi quay về nước Anh thì mẹ tôi qua đời - bà mất trong một tai nạn xe lửa gần Crewe tám năm trước. Sau đó bác sĩ Roylott từ bỏ nỗ lực gây dựng sự nghiệp của mình ở London và đưa chị em tôi về sống cùng ông trong ngôi nhà do tổ tiên ông để lại ở Stoke Moran. Số tiền mẹ tôi để lại đủ để trang trải cho mọi nhu cầu của chúng tôi và có vẻ như chẳng còn điều gì ảnh hưởng đến cuộc sống hạnh phúc của gia đình tôi.

Thế nhưng trong khoảng thời gian đó, cha dượng tôi đã thay đổi một cách đáng sợ. Thay vì làm quen và đáp lại những cuộc thăm viếng của những người hàng xóm lúc đầu tỏ ra rất vui mừng khi thấy một người của dòng họ Roylott ở Stoke Moran quay trở về ngôi nhà cũ thì ông lại suốt ngày ru rú ở trong nhà và rất ít khi bước ra ngoài, và hễ ra ngoài là gây gổ dữ dội với bất kì ai giáp mặt ông trên đường đi. Tính khí hung bạo đến mức gần như điên cuồng vốn là đặc tính di truyền của những người đàn ông trong dòng họ này, và tôi tin rằng với cha dượng tôi thì đặc tính ấy lại càng mạnh mẽ hơn do quãng thời gian dài sống ở miền nhiệt đới. Một loạt những vụ cãi lộn rất đáng xấu hổ đã xảy ra, trong đó có đến hai vụ kết thúc ở tòa vi cảnh, cho đến khi rốt cuộc ông trở thành nỗi kinh hoàng của cả làng và mọi người ai cũng lánh xa ông vì ông có sức khỏe hơn người và hoàn toàn không kiềm chế được mỗi khi lên cơn nóng giận. Tuần vừa rồi, cha dượng tôi đã quẳng người thợ rèn trong làng qua bờ tường thấp xuống suối và tôi đã phải chi hết số tiền mình dành dụm được thì mới có thể ngăn chặn tai tiếng lan khắp làng, ông chẳng có bạn bè nào ngoại trừ đám dân digan, và ông cho phép những kẻ du đãng ấy dựng lều trên vài mẫu đất chỉ có bụi mâm xôi mọc hoang là điền sản của dòng họ còn sót lại, và đổi lại ông được tiếp đón ân cần trong khu lều trại của họ, thỉnh thoảng còn lang thang cùng cả đám đến vài tuần, ông cũng đam mê những con thú có nguồn gốc Ấn Độ được một người bạn thường trao đổi thư từ gửi sang, lúc này thì ông đang nuôi một con báo ghêpa và một con khỉ đầu chó, cả hai được thả rông trong khu đất quanh nhà và dân làng cũng sợ chúng như sợ ông chủ của chúng vậy.

Qua những gì tôi kể thì hẳn là ông cũng có thể thấy rằng chị Julia tội nghiệp và tôi chẳng có mấy niềm vui trong cuộc sống. Không có người hầu nào muốn làm cho chúng tôi và suốt một thời gian dài chị em tôi phải tự tay lo hết mọi việc trong nhà. Chị ấy mất khi mới ba mươi tuổi và lúc đó tóc của chị ấy đã bắt đầu bạc như tóc tôi.”

“Chị cô qua đời rồi à?”

“Chị ấy mất hai năm trước và tôi muốn kể cho ông nghe về cái chết của chị ấy. Chắc ông cũng hiểu rằng với cuộc sống mà tôi đã miêu tả thì chị em tôi có rất ít cơ hội để gặp gỡ những người cùng trang lứa và địa vị. Tuy vậy, chúng tôi có một bà bác là chị gái của mẹ tôi, hãy còn độc thân, bác Honoria Westphail, sống gần Harrow và họa hoằn lắm chị em tôi mới được phép đến thăm nhà bác trong một thời gian ngắn. Hai năm trước, chị Julia đến đó vào dịp Giáng sinh và gặp một thiếu tá hải quân, rồi chị đính hôn cùng anh ta. Lúc chị trở về nhà thì cha dượng tôi biết được tin đó và ông cũng không tỏ ý phản đối cuộc hôn nhân này; thế nhưng trước ngày tổ chức đám cưới chưa đầy nửa tháng thì một biến cố khủng khiếp đã xảy ra và cướp mất người duy nhất bầu bạn với tôi.”

Nãy giờ Holmes vẫn dựa vào lưng ghế, mắt nhắm nghiền và đầu lún sâu vào một chiếc nệm, nhưng lúc này anh hé mắt và nhìn về phía vị khách.

“Xin cô hãy kể lại chính xác đến từng chi tiết”, anh nói.

“Việc này rất dễ đối với tôi vì từng sự kiện trong khoảng thời gian đáng sợ đó đều khắc sâu vào kí ức tôi. Tòa dinh thự của trang viên, như tôi đã nói lúc nãy, rất xập xệ và chỉ còn một bên cánh là có người ở. Các phòng ngủ ở cánh này đều ở tầng một, phòng khách thì nằm ở khối giữa của tòa nhà. Trong các phòng ngủ thì phòng đầu tiên là của bác sĩ Roylott, phòng thứ nhì là của chị tôi còn tôi thì ở phòng thứ ba. Chúng không ăn thông với nhau nhưng có chung một hành lang. Tôi tả như thế có rõ ràng không, thưa ông?”

“Rất rõ.”

“Các cửa sổ của ba phòng này trông xuống bãi cỏ. Vào cái đêm tai họa đó, bác sĩ Roylott về phòng từ sớm nhưng chúng tôi biết ông ấy chưa ngủ vì chị tôi cảm thấy khó chịu với mùi xì gà Ấn Độ rất nặng mà ông ấy thường hút. Do đó, chị rời phòng và sang phòng tôi một lát để tán chuyện về đám cưới sắp diễn ra. Đến 11 giờ khuya thì chị đứng dậy để về phòng, nhưng chị chợt dừng lại ở ngưỡng cửa và ngoảnh lại.

‘Em nói xem, Helen’, chị ấy nói, ‘có bao giờ em nghe thấy tiếng ai đó huýt sáo vào lúc đêm hôm không?’

‘Em chưa nghe thấy bao giờ’, tôi đáp.

‘Chị nghĩ rằng em đâu thể huýt sáo trong khi ngủ, đúng không?’

‘Chắc chắn là không rồi. Nhưng sao chị lại hỏi vậy?’

‘Vì mấy đêm vừa rồi, cứ vào khoảng 3 giờ sáng là chị lại nghe thấy một tiếng huýt sáo khe khẽ nhưng rất rõ. Chị ngủ không sâu nên tiếng động đó làm chị thức giấc. Chị không thể khẳng định được nó phát ra từ đâu - có thể là từ phòng bên cạnh mà cũng có thể là từ phía bãi cỏ. Chị đã định hỏi xem em có nghe thấy hay không.’

‘Không, em không nghe thấy gì cả. Chắc là cái đám digan cùng mạt trong điền trang rồi.’

‘Có thể lắm. Tuy nhiên nếu nó vọng đến từ phía bãi cỏ thì chị thắc mắc là tại sao em lại không nghe thấy.’

‘À, nhưng em ngủ say hơn chị mà.’

‘Ừ, dù sao thì điều đó cũng không quan trọng lắm.’ Chị mỉm cười với tôi rồi khép cửa phòng tôi lại và chỉ vài giây sau đó tôi nghe tiếng chị xoay chìa trong ổ khóa phòng chị.”

“Thế à”, Holmes nói. “Các cô vẫn luôn khóa cửa phòng vào ban đêm à?”

“Vâng, đêm nào cũng thế.”

“Tại sao?”

“Tôi nghĩ tôi đã kể cho ông nghe là ông bác sĩ có nuôi một con báo ghêpa và một con khỉ đầu chó. Chỉ khi khóa cửa phòng lại thì chị em tôi mới thấy yên tâm.”

“Đúng thế. Xin cô hãy kể tiếp.”

“Đêm đó tôi không sao ngủ được. Cảm giác mơ hồ về một điều không may sắp xảy ra cứ in sâu trong đầu tôi. Hai chị em tôi, hẳn ông còn nhớ, là chị em sinh đôi và ông cũng biết rằng hai tâm hồn thân thuộc với nhau như thể được gắn kết với nhau bằng những mối liên hệ vi diệu đến mức nào. Đó là một đêm giông bão, bên ngoài gió cứ gào rít và mưa quất ràn rạt vào cửa sổ. Thình lình, giữa tiếng ồn ào của cơn bão chợt vang lên tiếng thét man dại của một người phụ nữ trong cơn kinh hoàng. Tôi nhận ra đó chính là tiếng của chị tôi. Tôi nhảy vụt khỏi giường, quấn khăn choàng vào người và chạy vội ra hành lang. Khi mở cửa ra, tôi cảm thấy dường như có tiếng huýt sáo nho nhỏ giống như chị tôi đã mô tả, và vài giây sau thì một âm thanh vang dội nổi lên giống như tiếng một khối kim loại rơi xuống. Lúc tôi chạy dọc theo hành lang thì nhìn thấy cửa phòng chị tôi không khóa và nó đang xoay chầm chậm quanh bản lề. Tôi khiếp sợ nhìn vào khung cửa, không biết điều gì sẽ hiện ra ở đó. Dưới ánh sáng của ngọn đèn trong hành lang, tôi trông thấy chị tôi xuất hiện ở khung cửa, mặt chị trắng bệch vì kinh hoàng, hai bàn tay dò dẫm tìm sự giúp đỡ, thân hình lảo đảo như say rượu. Tôi chạy đến bên chị và ôm chầm lấy chị, nhưng lúc đó hai đầu gối của chị như đã mềm nhũn và chị ngã xuống đất. Chị quằn quại như đang phải chịu một cơn đau đớn cực độ và chân tay co giật trông rất đáng sợ. Mới đầu tôi tưởng chị không nhận ra tôi, nhưng khi tôi cúi xuống thì chị đột nhiên hét lên bằng một giọng mà tôi sẽ không bao giờ quên được, ‘Ôi, Chúa ơi! Helen! Có một băng! Một cái băng lốm đốm!’ Chị còn muốn nói điều gì nữa và chỉ ngón tay về phía phòng của bác sĩ, nhưng một cơn co giật khác lại ập đến và bóp nghẹt lời chị. Tôi vùng chạy ra, gọi cha dượng thật to và trông thấy ông khoác áo choàng ngủ hấp tấp bước ra khỏi phòng. Khi ông bước đến bên chị tôi thì chị đã ngất đi và dù ông đổ rượu mạnh vào họng chị và cho gọi thầy thuốc trong làng đến nhưng mọi cố gắng đều vô ích vì chị tôi đã từ từ lả đi và tắt thở, không còn tỉnh lại được nữa. Người chị yêu dấu của tôi đã chết một cách khủng khiếp như thế.”

“Cho tôi hỏi một câu”, Holmes nói, “cô có chắc là đã nghe thấy tiếng huýt sáo và tiếng vang của kim loại không? Cô có thể khẳng định dứt khoát chứ?”

“Pháp y viên của hạt cũng hỏi tôi câu đó tại buổi thẩm vấn. Tôi có cảm giác rất rõ là mình đã nghe thấy những tiếng động ấy, tuy nhiên giữa tiếng ồn của cơn bão và những tiếng cót két phát ra từ căn nhà cũ thì cũng có thể tôi đã nghe lầm.”

“Lúc đó chị cô ăn mặc chỉnh tề chứ?”

“Không, chị ấy đang mặc áo ngủ. Tay phải chị ấy cầm một mẩu diêm đã cháy còn tay trái thì cầm một hộp diêm.”

“Điều đó cho thấy chị cô đã quẹt diêm để xem xét chung quanh khi tiếng động phát ra. Chi tiết này rất quan trọng. Thế pháp y viên kết luận ra sao?”

“Ông ấy điều tra vụ việc rất tỉ mỉ, vì hành vi của bác sĩ Roylott từ lâu đã khét tiếng trong cả hạt, thế nhưng ông ấy không sao tìm ra bất kì nguyên nhân thỏa đáng nào dẫn đến cái chết. Lời khai của tôi chỉ rõ cửa ra vào được cài chặt từ bên trong và các cửa sổ được che chắn bằng loại cửa chớp kiểu cũ có những thanh sắt to bản và cứ hễ tối đến, chúng tôi lại đóng chặt cửa. Các bức tường được kiểm tra kĩ lưỡng và cho thấy tất cả đều khá vững chắc. Người ta cũng khám xét toàn bộ sàn nhà và kết quả cũng vậy. Ống khói thì rộng nhưng đã được chắn bằng bốn thanh chắn lớn. Vì vậy, chắc chắn là chị tôi chỉ có một mình trước khi chết. Ngoài ra, cũng không tìm thấy những dấu vết bạo hành trên cơ thể chị.”

“Thế còn khả năng bị đầu độc thì sao?”

“Các bác sĩ cũng đã khám nghiệm thi thể chị để tìm chất độc nhưng không thấy gì.”

“Vậy theo cô thì cô gái bất hạnh ấy chết vì lí do gì?”

“Tôi nghĩ rằng chị mình đã chết vì quá hoảng sợ và chấn động thần kinh dù tôi không thể hình dung ra vật gì đã làm cho chị khiếp đảm đến thế.”

“Lúc đó, những người digan có ở trong điền trang không?”

“Có, hầu như lúc nào cũng có mấy người ở đó.”

“À, thế cô có phỏng đoán gì từ lời ám chỉ đến cái băng lốm đốm?”

“Đôi khi tôi nghĩ đó chỉ là lời nói lung tung trong cơn mê sảng, có lúc tôi lại nghĩ có lẽ đó là một băng nhóm[115], biết đâu chính là đám digan trong điền trang. Tôi không biết từ ‘lốm đốm’ mà chị nói có phải là để chỉ chính những chiếc khăn lốm đốm mà nhiều người trong đám ấy buộc trên đầu không.”

Holmes lắc đầu với vẻ không vừa ý chút nào. “Hãy còn nhiều bí ẩn sâu xa lắm”, anh nói. “Mời cô kể tiếp.”

“Đã hai năm trôi qua kể từ đêm đó và cuộc sống của tôi càng hiu quạnh hơn bao giờ hết. Tuy vậy, vào tháng trước, một người bạn thân mà tôi quen biết nhiều năm đã ngỏ lời cầu hôn với tôi. Anh ấy tên là Armitage - Percy Armitage, là con trai thứ của ông Armitage ở Crane Water, gần Reading. Cha dượng tôi không phản đối cuộc hôn nhân này và chúng tôi sẽ làm lễ cưới vào giữa mùa xuân. Hai hôm trước, người ta bắt đầu sửa chữa cánh tây của tòa nhà, và tường phòng tôi đã bị đập thủng nên tôi phải sang ngủ trong căn phòng nơi chị tôi đã qua đời, và ngủ trên chính chiếc giường mà chị đã nằm. Ông thử tưởng tượng nỗi kinh hoàng của tôi đêm qua khi tôi đang nằm thức trắng, suy nghĩ về cái chết thảm thương của chị tôi thì giữa màn đêm tĩnh lặng chợt vang lên tiếng huýt sáo nho nhỏ vốn là điềm báo tử của chị ấy. Tôi vùng dậy khỏi giường và thắp đèn lên nhưng chẳng nhìn thấy gì trong phòng. Tuy thế tôi vẫn hoảng sợ quá nên không dám trở lại giường, thế là tôi mặc sẵn quần áo và đợi đến khi trời rạng sáng thì lẻn ra ngoài, bắt một cỗ xe ngựa hai bánh ở quán trọ Crown đối diện nhà và đi đến Leatherhead, từ đó tôi đi thẳng đến đây với mục đích duy nhất là tìm gặp ông và xin ông cho lời khuyên.”

“Cô đã hành xử rất đúng đắn”, bạn tôi nhận xét. “Nhưng cô đã kể hết chưa?”

“Thưa ông, hết rồi.”

“Không phải thế đâu, cô Roylott. Cô đang che giấu cho ông bố dượng.”

“Sao cơ, ý ông là gì?”

Thay cho lời đáp, Holmes vén diềm chiếc găng trên bàn tay đang đặt trên đầu gối của cô. Trên cổ tay trắng ngần còn in rõ năm đốm nhỏ là dấu vết của năm ngón tay.

“Cô đã bị ngược đãi”, Holmes nói.

Cô ta đỏ bừng mặt và che chỗ cổ tay bị thương. “Cha dượng tôi là một người khắc nghiệt”, cô nói, “và có lẽ ông ấy không nhận thức được sức mạnh của mình.”

Cả ba chúng tôi cùng im lặng một lúc lâu, Holmes ngồi chống cằm và nhìn chăm chú vào ngọn lửa đang reo lách tách.

“Đây là một vụ hết sức bí ẩn”, cuối cùng anh cũng cất tiếng. “Có đến hàng ngàn chi tiết mà tôi mong muốn được hiểu rõ trước khi quyết định phương hướng hành động. Nhưng dẫu sao chúng ta cũng không còn nhiều thời gian để bỏ phí. Nếu chúng ta đến Stoke Moran ngay hôm nay, liệu chúng tôi có thể xem xét ba căn phòng đó mà không để cha dượng cô hay biết được không?”

“Tình cờ làm sao, ông ấy có nói là hôm nay sẽ đi lên London để thu xếp một số công việc rất quan trọng. Có thể ông ấy sẽ phải vắng nhà cả ngày và sẽ chẳng có gì quấy rầy các ông. Hiện giờ chúng tôi có một người quản gia nhưng bà ấy đã già và rất ngờ nghệch, tôi có thể dễ dàng dụ bà ấy ra khỏi nhà.”

“Tuyệt lắm. Anh không từ chối chuyến đi này chứ, Watson?”

“Tất nhiên là không rồi.”

“Thế thì cả hai chúng ta cùng đi. Cô có định làm gì nữa không?”

“Tôi còn vài việc muốn làm nhân dịp vào thành phố. Nhưng tôi sẽ quay về bằng chuyến tàu lúc 12 giờ nên tôi sẽ có mặt ở nhà để chờ các ông đến.”

“Vậy thì có thể chúng tôi sẽ đến vào đầu giờ chiều. Tôi cũng còn vài việc vặt đang chờ. Cô nán lại một lát để dùng bữa điểm tâm với chúng tôi nhé?”

“Ồ, không, tôi phải đi ngay. Đầu óc tôi đã nhẹ nhõm hẳn kể từ lúc thổ lộ được điều phiền muộn của mình với ông. Tôi rất mong được gặp lại các ông vào buổi chiều nay.” Cô ta buông tấm mạng đen dày xuống che mặt và đi lướt ra khỏi phòng.

“Anh nghĩ gì về tất cả những chuyện này hả Watson?” Sherlock Holmes hỏi khi tựa lưng vào ghế.

“Với tôi thì có lẽ đây là một vụ rất mờ ám và hung hiểm.”

“Đúng là rất mờ ám và hung hiểm.”

“Tuy nhiên, nếu lời kể của cô gái đó về việc kiểm tra tường và sàn nhà và việc cửa ra vào, cửa sổ cùng với ống khói không thể xâm nhập được là đúng thì rõ ràng chị của cô ta đã ở một mình khi cái chết bí hiểm kia ập đến.”

“Vậy anh nghĩ thế nào về những tiếng huýt sáo trong đêm và những lời nói hết sức lạ lùng của chị cô ta lúc sắp chết?”

“Tôi chưa thể nghĩ ra điều gì cả.”

“Khi liên kết các chi tiết tiếng huýt sáo trong đêm, sự hiện diện của một băng nhóm digan có mối quan hệ thân mật với lão bác sĩ già, việc lão là người được hưởng lợi nếu ngăn chặn đám cưới của cô con gái riêng của vợ, lời ám chỉ trước khi chết về một dải băng hoặc một băng nhóm và cuối cùng là chi tiết cô Helen Stoner nghe thấy tiếng vang rền của kim loại - có thể là do một trong những thanh chắn bằng sắt bảo vệ cánh cửa chớp phát ra khi nó rơi trở lại vị trí cũ, tôi cho là ta có cơ sở vững chắc để tin rằng bí ẩn này có thể được làm sáng tỏ dựa theo những đường hướng đó.”

“Thế thì những người digan đã làm gì?”

“Tôi chưa thể hình dung ra.”

“Tôi thấy có rất nhiều yếu tố chống lại giả thuyết mà anh vừa nói.”

“Tôi cũng nghĩ vậy. Chính vì lí do đó mà hôm nay chúng ta sẽ đến Stoke Moran. Tôi muốn xem liệu những yếu tố chống lại giả thuyết của tôi có vững không hay ít nhất cũng hiểu rõ sự thể hơn. Nhưng gì kia, lại chuyện quái quỷ gì nữa…”

Lời vừa thốt ra khỏi miệng bạn tôi thì cánh cửa đột nhiên bật tung ra và một người đàn ông lực lưỡng đã đứng ở khung cửa. Y phục của ông ta là sự kết hợp kì cục giữa cách ăn vận của viên chức và nông dân, gồm có một chiếc mũ chóp cao màu đen, áo măng tô dài đến gối và một đôi ghệt, trong tay ông ta lại còn vung vẩy một chiếc roi ngựa, ông ta cao đến nỗi cái mũ quệt cả vào khung cửa và bề ngang của ông ta gần như choán hết bề rộng khung cửa. Khuôn mặt to bè, hằn sâu vô số nếp nhăn, vàng sạm vì cháy nắng và khắc tạc từng nét dục vọng xấu xa đang hướng về phía chúng tôi, đảo từ người này sang người kia, còn đôi mắt trũng sâu và vàng khè cùng cái mũi cao mỏng lét khiến cho ông ta trông giống một con chim săn mồi già nua hung dữ.

“Ai là Holmes?” Người mới xuất hiện hỏi.

“Là tôi, thưa ông, vì ông đã biết tên tôi, vậy tên ông là gì?” Bạn tôi nhỏ nhẹ đáp lời.

“Ta là bác sĩ Grimesby Roylott ở Stoke Moran.”

“Ra thế, chào bác sĩ”, Holmes ôn tồn nói. “Xin mời ông ngồi.”

“Ta không thèm. Con gái ta vừa mới ở đây. Ta đã bám theo nó. Nó đã nói với các anh những gì?”

“Mới tháng này mà trời đã khá lạnh nhỉ”, Holmes nói.

“Nó đã nói gì với bọn mi?” Ông già gầm lên giận dữ.

“Nhưng tôi nghe nói hoa nghệ tây chắc sẽ nở rộ đấy”, bạn tôi vẫn điềm tĩnh nói.

“Ha! Định lảng tránh hả?” Ông khách mới đến vừa nói vừa bước lên phía trước một bước và vung cây roi ngựa lên. “Ta biết mi mà, tên vô lại. Ta đã từng nghe nói về mi. Mi chính là Holmes, kẻ chuyên nhúng mũi vào chuyện của người khác.”

Bạn tôi mỉm cười.

“Holmes, kẻ lăng xăng!”

Nụ cười của anh nở rộng hơn.

“Holmes, kẻ vô danh tiểu tốt ở Sở Cảnh sát London mà cứ tưởng rằng ta đây ghê gớm lắm!”

Holmes vui vẻ cười to. “Ông nói chuyện mới ngộ làm sao”, anh nói. “Khi nào ông bước ra thì nhớ đóng cửa lại để tránh gió lùa vào nhà tôi.”

“Nói xong những gì cần nói là ta đi liền. Đừng có táo gan mà xen vào chuyện của ta. Ta biết rằng con Stoner đã đến đây. Ta đi theo nó mà! Đụng đến ta là nguy hiểm lắm đấy! Xem đây này.” Ông ta bước nhanh về phía trước, chộp lấy que cời lửa và bẻ cong nó bằng đôi tay nâu sạm to tướng của mình. “Xem đấy, liệu mà tránh xa bàn tay của ta”, ông ta gầm gừ và ném mạnh que cời cong queo vào lò sưởi rồi sải bước ra khỏi phòng.

“Lão ta có vẻ là người rất dễ mến đây”, Holmes vừa nói vừa cười lớn. “Tuy tôi không được to con cho lắm nhưng nếu lão ta còn ở lại đây thì tôi cũng có thể cho lão thấy tay tôi không hề yếu hơn tay lão.” Vừa nói anh vừa nhặt que cời bằng thép lên và bất ngờ uốn thẳng nó trở lại. “Lão dám láo xược đánh đồng tôi với lực lượng thám tử nhà nước! Chuyện này làm cho cuộc điều tra của chúng ta thêm phần hứng thú đây, tuy nhiên, tôi hi vọng cô gái bé nhỏ sẽ không phải chịu hậu quả nào vì đã bất cẩn để cho lão cục súc này theo dõi. Watson này, giờ thì ta kêu dọn bữa điểm tâm lên thôi, rồi tôi sẽ đi xuống khu Dân Luật[116], mong rằng tôi sẽ kiếm được một ít tư liệu có thể giúp ích cho chúng ta trong vụ này.”

Khi Sherlock Holmes trở về thì đã gần 1 giờ trưa. Anh cầm trong tay một mảnh giấy màu xanh da trời viết nguệch ngoạc những dòng chữ và vài con số.

“Tôi đã xem bản di chúc của người vợ quá cố”, anh nói. “Để xác định chính xác ý nghĩa của nó tôi buộc phải tính toán thời giá của những khoản đầu tư có liên quan. Tổng lợi tức vào thời điểm bà ấy chết là gần 1.100 bảng và hiện giờ, nông sản sụt giá nên chỉ còn 750 bảng là cùng. Mỗi cô con gái có quyền đòi hỏi một khoản lợi tức là 250 bảng khi đi lấy chồng. Do đó, nếu cả hai cô đều lập gia đình thì rõ ràng số tiền hấp dẫn kia chẳng còn lại bao nhiêu, thậm chí chỉ một đám cưới thôi cũng làm cho lão bị thiệt hại đáng kể. Công việc tôi làm sáng nay chẳng hề vô ích vì nó đã chứng minh được là lão có những động cơ rất mạnh để ngăn chặn chuyện đó. Giờ thì sự việc nghiêm trọng lắm rồi nên không thể chậm trễ được, Watson ạ, đặc biệt là khi lão già đã biết chúng ta rất quan tâm đến việc của lão, do đó, nếu anh đã chuẩn bị xong thì ta sẽ gọi một cỗ xe và đi đến Waterloo. Tôi sẽ rất biết ơn nếu anh bỏ khẩu súng lục vào túi. Một khẩu Eleys số 2 là lí lẽ phù hợp để tranh luận với một quý ông có thể uốn cong que cời thép. Ta chỉ cần súng và bàn chải đánh răng, tôi cho là thế.”

***

Đến Waterloo, chúng, tôi may mắn bắt được luôn chuyến tàu đi Leatherhead, ở đó chúng tôi thuê một cỗ xe nhẹ hai bánh ở quán trọ của nhà ga và đi độ bốn, năm dặm qua những con đường mòn đẹp đẽ của hạt Surrey. Hôm đó là một ngày tuyệt đẹp, mặt trời tỏa sáng rực rỡ và chỉ có vài đám mây xốp nhẹ trôi lờ lững trên cao. Cây cối và những hàng giậu ven đường vừa mới nhú những chồi xanh đầu tiên, không khí thấm đẫm mùi đất ẩm dễ chịu. Riêng tôi thì lại thấy có một sự tương phản kì lạ giữa những dấu hiệu ngọt ngào của mùa xuân và cuộc điều tra nguy hiểm mà chúng tôi đang dấn thân vào. Bạn tôi ngồi ở phía trước xe, hai tay khoanh lại, mũ kéo sụp xuống ngang mắt và cằm tì sát ngực, anh đang đắm chìm trong những suy nghĩ sâu xa. Thình lình, anh choàng tỉnh dậy, vỗ vai tôi và chỉ về phía bên kia những bãi cỏ.

“Anh nhìn kìa!” Anh bảo tôi.

Một bãi đất có nhiều cây gỗ kéo dài lên một sườn dốc thoai thoải, và khi lên đến đinh đồi thì cây cối mọc rậm rạp thành rừng. Giữa những cành cây nhô lên những chóp mái màu xám và cái đòn nóc cao của một tòa biệt thự rất cổ kính.

“Đó có phải là Stoke Moran không?” Anh hỏi.

“Vâng, thưa ông, đó là nhà bác sĩ Grimesby Roylott”, tay xà ích đáp.

“Sắp đến một tòa nhà ở đằng kia”, Holmes nói, “ta sẽ đến đó.”

“Kia là ngôi làng”, tay xà ích nói và chỉ một cụm mái nhà nằm hơi xa một chút về bên trái, “nhưng nếu các ông muốn đến ngôi nhà ấy, hãy đi lên cái ụ đất này rồi theo con đường đất băng qua mấy cánh đồng thì đường sẽ gần hơn. Chỗ có người phụ nữ đang đi kia kìa.”

“Và người phụ nữ ấy, tôi đoán là cô Stoner”, Holmes nhận xét khi đưa tay lên che mắt cho bớt chói. “Vâng, tôi nghĩ chúng tôi nên đi theo lối anh vừa chỉ thì hay hơn.”

Chúng tôi xuống trả tiền xe, rồi cỗ xe lại lọc cọc chạy về Leatherhead.

“Tôi nghĩ như vậy là tốt”, Holmes nói khi chúng tôi trèo lên ụ đất. “Chúng ta nên để tay xà ích nghĩ rằng chúng ta đến đây với tư cách là những kiến trúc sư hoặc là vì một công việc kinh doanh nào đó. Có thế anh ta mới khỏi ba hoa. Xin chào cô Stoner. Cô xem, chúng tôi giữ đúng lời hứa đấy chứ.”

Vị thân chủ đã gặp chúng tôi lúc sáng vội vã bước đến để gặp chúng tôi với vẻ mặt mừng rỡ. “Tôi đợi các ông mà nóng ruột quá”, cô kêu lên và nồng nhiệt bắt tay chúng tôi. “Mọi chuyện đang rất xuôi chèo mát mái. Bác sĩ Roylott đã lên phố và chắc là ông ta khó mà về kịp trước tối nay?”

“Chúng tôi đã có hân hạnh được làm quen với bác sĩ”, Holmes nói, và kể vắn tắt những gì đã xảy ra.

Nghe xong, mặt cô Stoner trắng bệch ra. “Lạy trời!” Cô kêu lên, “vậy là ông ta đã theo dõi tôi.”

“Có vẻ là thế.”

“Ông ta thật quỷ quyệt khiến tôi chẳng thể biết được khi nào mình mới thoát được ông ta. Về nhà ông ta sẽ nói sao đây?”

“Lão sẽ phải cảnh giác vì có thể lão đã biết có người còn xảo quyệt hơn đang lần theo lão. Tối nay cô phải khóa cửa phòng mình để tránh gặp lão. Nếu lão giở trò hung bạo thì chúng tôi sẽ đưa cô đến nhà người bác ở Harrow. Giờ thì chúng tôi phải tận dụng tối đa thời gian, vì thế xin hãy vui lòng dẫn chúng tôi đến những căn phòng mà chúng tôi sẽ xem xét.”

Tòa nhà bằng đá xám, loang lỗ vết địa y, có phần giữa được xây cao và hai cánh uốn cong trông như càng cua xòe ra hai bên. Ở bên cánh, các cửa sổ đã bị vỡ và được bít lại bằng những tấm ván còn mái thì đã sụp ở vài nơi, rõ là một hình ảnh điêu tàn. Phần nhà giữa được sửa sang khá hơn đôi chút, nhưng khối nhà bên tay phải thì tương đối hiện đại với những tấm rèm buông ở cửa sổ và làn khói xanh bốc lên từ mấy ống khói cho thấy đó là nơi sinh hoạt của gia đình. Một bộ giàn giáo đã được dựng sát vào bờ tường cuối dãy và đá xây tường bị đục vỡ toang nhưng vào lúc chúng tôi đến xem thì chẳng thấy bóng dáng của anh thợ xây nào cả. Holmes chậm rãi đi đi lại lại trên bãi cỏ được xén nham nhở và xem xét rất chăm chú phần bên ngoài của mấy khung cửa sổ.

“Tôi đoán rằng cái cửa sổ này thuộc về căn phòng ngủ trước đây của cô, căn ở giữa là phòng của chị cô và căn nằm kế bên tòa nhà chính là phòng ngủ của bác sĩ Roylott, đúng không?”

“Đúng thế. Nhưng hiện giờ tôi ngủ trong căn phòng ở giữa.”

“Theo như tôi hiểu thì đó chỉ là tạm thời trong khi chờ sửa chữa. Tiện thể tôi xin hỏi, hình như không có gì cấp bách khiến ông bác sĩ buộc phải sửa chữa bức tường cuối dãy thì phải.”

“Không có gì cả. Tôi tin rằng đó chỉ là cái cớ để bắt tôi ra khỏi căn phòng của mình.”

“À! Điều này đáng lưu ý đây. Bây giờ ta sẽ xem đến hành lang chung của ba căn phòng này ở phía bên kia nhà. Tất nhiên là phía ấy cũng có cửa sổ, phải không?”

“Vâng, nhưng những cửa sổ đó rất nhỏ. Quá hẹp nên chẳng ai có thể chui qua được.”

“Vì cả hai chị em cô đều khóa cửa phòng vào ban đêm nên không ai có thể vào phòng của các cô từ phía đó. Giờ thì mời cô bước vào phòng và cài cánh cửa chớp lại.”

Cô Stoner làm theo và sau khi xem xét kĩ lưỡng thông qua cánh cửa sổ để mở, Holmes gắng sức dùng đủ cách để thử mở cánh cửa chớp nhưng đều thất bại. Không hề có khe hở nào để có thể lách một con dao vào mà nhấc thanh chắn lên. Sau đó, anh xem xét mấy cái bản lề bằng kính lúp, nhưng chúng đều bằng sắt đặc và được gắn chặt vào bức tường. “Hừm!” Anh vừa nói vừa gãi cằm với vẻ lúng túng, “chắc chắn là giả thuyết của tôi đã gặp vài trở ngại. Khi mấy cánh cửa chớp này được cài then thì không ai có thể chui qua. Nào, ta hãy xem thử có thể làm sáng tỏ vấn đề từ bên trong hay không.”

Một cánh cửa nhỏ ở bên hông dẫn vào một hành lang quét vôi trắng chạy dọc theo ba căn phòng ngủ. Holmes không muốn xem xét căn phòng thứ ba cho nên chúng tôi đi thẳng đến căn thứ nhì, là căn phòng mà hiện giờ cô Stoner đang sử dụng và cũng là nơi trước đó chị cô đã qua đời. Đó là một căn phòng nhỏ ấm cúng, trần thấp và có một lò sưởi hở theo kiểu những ngôi nhà vùng quê thời xưa. Một chiếc tủ có ngăn kéo bằng gỗ nâu đặt trong một góc phòng, còn góc bên kia là chiếc giường hẹp phủ khăn trải giường trắng và một bàn trang điểm ở bên trái cửa sổ. Nếu không tính đến tấm thảm dày hình vuông nằm chính giữa phòng thì tất cả những thứ kể trên cùng với hai chiếc ghế nhỏ bằng gỗ liễu gai là tất cả đồ đạc trong phòng. Những tấm ván lát sàn và gỗ ốp tường bằng gỗ sồi màu nâu đã bị mọt ăn lỗ chỗ, rất cũ kĩ và bạc màu, có lẽ đã được dùng từ ngày ngôi nhà mới được dựng lên. Holmes kéo một chiếc ghế vào góc phòng và ngồi yên lặng tại đó, hai mắt dõi nhìn khắp phòng, từ trên xuống dưới, không bỏ sót một chi tiết nào.

“Sợi dây chuông này dẫn đến đâu nhỉ?” Cuối cùng anh lên tiếng hỏi, chỉ vào sợi dây kéo chuông to dày treo thòng xuống bên cạnh giường, quả tua của nó còn nằm trên cái gối.

“Nó dẫn đến phòng của bà quản gia.”

“Trông nó có vẻ mới hơn những đồ vật khác?”

“Vâng, nó mới được đặt ở đó độ vài năm thôi.”

“Tôi đoán là do chị cô yêu cầu?”

“Không, tôi chưa bao giờ nghe nói chị dùng đến nó. Chúng tôi đã quen tự đi lấy những thứ cần thiết rồi.”

“Nếu vậy thì có vẻ không cần phải neo một sợi dây chuông đẹp đẽ đến thế ở chỗ này. Xin cô chờ cho vài phút để tôi kiểm tra sàn phòng.” Anh cầm kính lúp nằm sấp xuống, nhanh chóng trườn đi trườn lại, xem xét cặn kẽ từng khe hở giữa các tấm ván. Rồi đến gỗ ốp tường anh cũng kiểm tra như thế. Cuối cùng, anh bước lại gần chiếc giường và chăm chú nhìn nó một lúc rồi đưa mắt nhìn bức tường từ dưới lên trên. Sau rốt, anh nắm lấy sợi dây chuông và giật nhanh một phát.

“Ồ, đây là một cái chuông giả”, anh nói. “Nó không reo sao?”

“Không, thậm chí nó còn không gắn vào một sợi dây nữa.”

“Thật là lạ lùng. Cô có thể thấy rằng nó được buộc vào một cái móc nằm ngay trên lỗ hổng nho nhỏ để thông gió.”

“Thật vô lí! Trước đây tôi chưa bao giờ để ý đến điều đó.”

“Quả là rất lạ!” Holmes vừa lẩm bẩm vừa kéo sợi dây. “Có một, hai điểm rất lạ lùng trong căn phòng này. Ví dụ như, chỉ có là một tay thợ xây ngu ngốc lắm mới mở lỗ thông gió vào một căn phòng khác trong khi cũng cùng một công đó anh ta có thể cho nó thông ra bên ngoài.”

“Cái lỗ đó cũng mới được làm gần đây thôi”, cô gái cho biết.

“Cùng lúc với sợi dây chuông chăng?” Holmes nhận định.

“Vâng, đã có một vài thay đổi nho nhỏ được thực hiện trong khoảng thời gian đó.”

“Có vẻ như chúng đều có điểm kì lạ, dây chuông thì giả còn lỗ thông gió thì không hề thông hơi. Xin phép cô Stoner, bây giờ chúng tôi muốn kiểm tra bên trong căn phòng kế bên.”

Phòng ngủ của bác sĩ Grimesby Roylott rộng hơn phòng ngủ của cô stoner nhưng bài trí rất đơn sơ. Một chiếc giường xếp, một kệ gỗ nhỏ chứa đầy sách mà hầu hết đều là sách kĩ thuật, một chiếc ghế bành đặt cạnh giường, một cái ghế gỗ đơn giản kê sát tường, một chiếc bàn tròn và một cái tủ sắt lớn, đó là tất cả những đồ vật chính lọt vào tầm mắt. Holmes chậm rãi bước vòng quanh và xem xét từng thứ một, không bỏ sót món nào với sự quan tâm đặc biệt.

“Trong này đựng món gì nhỉ?” Anh hỏi và gõ vào cái tủ sắt.

“Giấy tờ công việc của ông ta.”

“Ồ! Vậy là cô đã nhìn thấy bên trong rồi?”

“Chỉ một lần thôi, vài năm trước. Tôi nhớ là bên trong đầy những giấy là giấy.”

“Không có con thú nào trong đó chứ, một con mèo chẳng hạn?”

“Không đâu. Thật là một ý nghĩ lạ lùng!”

“Thế thì cô nhìn đây!” Anh nhấc lên một cái đĩa lót tách nhỏ đựng sữa trên nóc tủ.

“Không, chúng tôi không nuôi mèo. Nhưng có một con báo ghêpa và một con khỉ đầu chó.”

“À, phải, tất nhiên rồi! Ừ nhỉ, một con báo ghêpa thì cũng chỉ là một con mèo to xác thôi, thế nhưng một đĩa sữa bé tí thì chẳng thấm tháp gì với nhu cầu của nó, tôi dám khẳng định như thế. Còn có một điểm mà tôi muốn làm rõ.” Anh ngồi chồm hỗm trước chiếc ghế gỗ và khám xét mặt ghế với sự chú ý cao độ.

“Cảm ơn cô. Thế là khá ổn rồi”, anh vừa nói vừa đứng dậy và cất cái kính lúp vào túi. “Ái chà! Có một thứ hay ho đây!”

Vật vừa lọt vào mắt anh là một ngọn roi đánh chó loại nhỏ treo trên một góc giường. Tuy vậy, ngọn roi này lại được cuộn lại và thắt thành một nút thòng lọng ở đầu dây.

“Anh nghĩ gì về thứ này hả Watson?”

“Chỉ là một ngọn roi khá bình thường. Nhưng tôi không hiểu sao nó lại được thắt nút.”

“Khá là bất thường, đúng không? Chà! Đây là một thế giới độc ác và đáng sợ nhất là khi một người thông minh sử dụng đầu óc của ông ta để phạm tội. Tôi cho rằng mình đã xem xét đủ rồi, cô Stoner, nếu cô đồng ý thì chúng tôi xin phép ra ngoài bãi cỏ.”

Tôi chưa bao giờ thấy bạn mình có vẻ mặt đáng sợ đến thế hay có khi nào đôi mày của anh nhíu chặt lại như khi chúng tôi rời khỏi hiện trường vụ điều tra này. Chúng tôi đi đi lại lại trên bãi cỏ đến vài lần và cả cô Stoner lẫn tôi đều không muốn cắt ngang dòng suy tưởng của anh trước khi anh dứt khỏi trạng thái trầm mặc.

“Cô Stoner này, có một điều vô cùng hệ trọng là”, anh nói, “cô phải tuyệt đối nghe theo lời khuyên của tôi đến từng chi tiết.”

“Chắc chắn là tôi sẽ làm theo.”

“Vấn đề đã hết sức nghiêm trọng nên ta không còn chần chừ được nữa. Tính mạng của cô phụ thuộc vào sự tuân thủ của cô đấy.”

“Xin bảo đảm là tôi sẽ phó thác tất cả cho ông.”

“Điều trước tiên, đêm nay cả tôi và bạn tôi phải ở lại trong phòng cô.”

Cô Stoner và tôi đều ngạc nhiên trố mắt nhìn anh.

“Đúng vậy, bắt buộc phải làm như thế. Để tôi giải thích. Tôi nghĩ rằng đằng kia có một quán trọ phải không?”

“Vâng, đó là quán Crown.”

“Rất tốt. Có thể nhìn thấy cửa sổ phòng cô từ chỗ đó chứ?”

“Chắc chắn là được.”

“Khi cha dượng của cô quay về thì cô phải ở lì trong phòng, giả vờ như đang bị nhức đầu. Khi nào nghe thấy lão về phòng đi ngủ thì cô phải mở cánh cửa chớp ở cửa sổ, tháo móc khóa ra, đặt ngọn đèn lên đó để làm hiệu cho chúng tôi rồi nhẹ nhàng rời khỏi phòng, đem theo tất cả những gì có thể cần đến và đi sang căn phòng mà trước đây cô vẫn ngủ. Tôi chắc chắn cho dù nó đang được sửa chữa thì cô vẫn có thể thu xếp để ngủ ở đó một đêm.”

“Vâng, chuyện đó cũng dễ thôi.”

“Những chuyện khác cô cứ để chúng tôi lo.”

“Nhưng các ông sẽ làm gì?”

“Chúng tôi sẽ ở trong phòng của cô đêm nay và tìm hiểu nguyên nhân gây ra tiếng động đã quấy rầy cô.”

“Thưa ông Holmes, tôi tin rằng ông đã có chủ định”, cô Stoner nói và đặt tay lên tay áo bạn tôi.

“Có thể là vậy?”

“Vậy thì, xin ông hãy thương tình cho tôi biết nguyên nhân cái chết của chị tôi!”

“Tôi muốn có thêm bằng chứng rõ ràng hơn trước khi nói ra.”

“Ít ra ông cũng có thể cho tôi biết tôi có nghĩ đúng hay không khi cho rằng chị ấy chết vì một nỗi kinh hoàng đột ngột.”

“Không, tôi không cho là thế. Tôi nghĩ rằng có thể có một nguyên nhân hữu hình hơn. Giờ thì, cô Stoner, chúng tôi phải chia tay cô vì nếu bác sĩ Roylott trở về và trông thấy chúng tôi thì chuyến đi này sẽ trở nên vô ích. Tạm biệt và hãy can đảm lên vì nếu cô làm đúng như những gì tôi dặn thì chúng tôi sẽ loại trừ được những mối nguy đang đe dọa cô.”

***

Sherlock Holmes và tôi dễ dàng thuê một phòng ngủ và một phòng khách tại quán trọ Crown. Hai phòng này nằm ở tầng trên và từ cửa sổ chúng tôi có thể quan sát được cổng vào từ con đường lớn và cánh dinh thự có người ở của trang viên Stoke Moran. Khi trời đã chạng vạng tối, chúng tôi trông thấy cỗ xe của bác sĩ Grimesby Roylott phóng qua, thân hình cao lớn của lão lù lù hiện ra bên cạnh vóc dáng nhỏ xíu của cậu bé đánh xe. Cậu ta khó nhọc mở những cánh cổng sắt nặng nề và chúng tôi nghe thấy giọng nói khàn khàn của bác sĩ và trông thấy lão dứ nắm đấm về phía cậu bé vẻ hung hãn. Cỗ xe độc mã vụt qua và chỉ vài phút sau chúng tôi đã nhìn thấy ánh sáng chợt bừng lên giữa những tán cây khi ngọn đèn được thắp lên ở một trong những phòng khách.

“Anh biết không, Watson”, Holmes nói khi chúng tôi ngồi với nhau trong bóng tối càng lúc càng dày đặc, “tôi vẫn còn đắn đo không biết đêm nay có nên đưa anh đi theo hay không. Nhất định là sẽ rất nguy hiểm.”

“Tôi có thể giúp được gì cho anh không?”

“Sự hiện diện của anh là vô cùng quý giá.”

“Thế thì chắc chắn tôi sẽ đi.”

“Anh thật là tốt.”

“Anh vừa nói đến sự nguy hiểm. Rõ ràng anh đã nhìn thấy nhiều thứ hơn tôi trong những căn phòng đó.”

“Không phải vậy, nhưng có thể tôi đã suy luận được nhiều điều hơn anh. Tôi nghĩ tất cả những gì tôi nhìn thấy thì anh cũng nhìn thấy thôi.”

“Ngoại trừ sợi dây chuông thì tôi không thấy điều gì đáng chú ý cả, và sợi dây đó dùng để làm gì thì tôi phải thú nhận là mình không sao tưởng tượng ra.”

“Anh cũng đã nhìn thấy cái lỗ thông hơi, phải không?”

“Phải, nhưng tôi không nghĩ một cái lỗ nhỏ thông giữa hai phòng lại là điều hết sức bất thường. Nó nhỏ đến nỗi một con chuột cũng khó mà chui lọt.”

“Từ trước khi đến Stoke Moran tôi đã nghĩ rằng thể nào chúng ta cũng sẽ tìm thấy một cái lỗ thông hơi.”

“Ôi, anh bạn Holmes thân mến của tôi!”

“Ồ, thật đấy, tôi đã đoán như thế mà. Anh có nhớ lời kể của cô ấy là chị cô ấy có thể ngửi thấy mùi xì gà của bác sĩ Roylott không? Đấy, chi tiết đó cho thấy ngay là giữa hai phòng phải có một lỗ thông. Nó chỉ có thể là một lỗ nhỏ, nếu không thì nó đã được ghi nhận trong bản điều tra của pháp y viên rồi. Tôi suy ra đó là một cái lỗ thông hơi.”

“Nhưng trong đó có gì là nguy hiểm chứ?”

“Ít ra cũng có sự trùng hợp lạ lùng về ngày tháng. Một cái lỗ thông hơi mới, một sợi dây chuông được treo lên và một cô gái ngủ trên giường rồi chết. Những chuyện đó không làm cho anh chú ý sao?”

“Tôi vẫn chưa thể nhận ra có gì liên quan giữa những sự kiện đó.”

“Anh có thấy ở cái giường có điểm gì rất khác thường không?”

“Không.”

“Nó bị gắn chặt vào sàn nhà. Anh đã bao giờ nhìn thấy một cái giường bị gắn chặt như thế chưa?”

“Có lẽ là chưa bao giờ.”

“Cô gái không thể xê dịch cái giường được. Nó phải luôn nằm ở đúng một vị trí cân xứng với lỗ thông hơi và sợi dây, gọi là dây thôi vì rõ ràng nó chưa bao giờ là dây chuông cả.”

“Holmes này”, tôi kêu lên, “có vẻ như tôi đã lờ mờ hình dung ra những gì anh muốn nói. Chúng ta đến vừa kịp lúc để ngăn ngừa một tội ác quỷ quyệt và đáng sợ.”

“Đúng là quỷ quyệt và đáng sợ. Khi một bác sĩ đi sai đường thì hắn sẽ thành tội phạm hàng đầu. Hắn có lòng can đảm và kiến thức. Palmer[117] và Pritchard[118] là những người xuất sắc nhất trong nghề nghiệp của họ đấy thôi. Gã bác sĩ này thậm chí còn ra đòn một cách thâm hiểm hơn, nhưng Watson này, tôi nghĩ chúng ta có khả năng giáng trả mạnh mẽ hơn thế. Nhưng trước khi đêm tàn, chúng ta sẽ phải nếm mùi kinh hoàng kha khá đấy; cho nên, vì Chúa, ta hãy thưởng thức một tẩu thuốc bình yên và hãy hướng tâm hồn mình đến một điều gì đó vui vẻ hơn trong vài giờ.”

Khoảng 9 giờ tối, ánh sáng giữa những tán cây vụt tắt và mọi vật ở hướng trang viên đã chìm trong bóng tối. Hai giờ nữa chậm chạp trôi qua và rồi đúng lúc chuông đồng hồ điểm 11 giờ thì đột nhiên một đốm sáng đơn độc lóe lên ngay trước mắt chúng tôi.

“Tín hiệu cho chúng ta đấy”, Holmes nói và đứng bật dậy, “nó phát ra từ cửa sổ giữa.”

Khi chúng tôi ra ngoài, anh trao đổi vài câu với chủ quán trọ để giải thích rằng chúng tôi có cuộc hẹn trễ với một người quen và có thể sẽ ngủ lại đó. Chỉ một giây sau, chúng tôi đã bước đi trên con lộ tối mù, một cơn gió lạnh buốt tạt vào mặt chúng tôi và ánh đèn vàng nhấp nháy phía trước xuyên qua bóng tối ảm đạm dẫn đường cho chúng tôi đi thực hiện nhiệm vụ của mình giữa đêm hôm khuya khoắt.

Chúng tôi bước vào khu đất không mấy khó khăn vì bức tường của khuôn viên có những lỗ thủng rộng hoác không được tu sửa. Len lỏi giữa đám cây, chúng tôi đi đến bãi cỏ, băng qua đó và sắp sửa trèo vào phòng qua cánh cửa sổ thì bỗng có một sinh vật trông giống như một đứa trẻ xấu xí và dị dạng phóng ra từ bụi nguyệt quế rậm rạp gần bên rồi buông mình xuống cỏ, tứ chi co quắp rồi nhanh chóng băng qua bãi cỏ, biến mất vào bóng tối.

“Chúa ơi!” Tôi thì thầm. “Anh có nhìn thấy nó không?”

Holmes cũng giật mình giống như tôi. Trong lúc bối rối, bàn tay anh siết chặt cổ tay tôi như một gọng kìm. Rồi anh bật cười khe khẽ và ghé sát tai tôi. “Nhà này hay thật”, anh thì thầm. “Đó là con khỉ đầu chó đấy mà.”

Tôi đã quên khuấy những con thú cưng kì dị mà lão bác sĩ nuôi, còn một con báo ghêpa nữa, có lẽ nó sẽ bấu lên vai chúng tôi bất cứ’ lúc nào. Tôi phải thú nhận là mình cảm thấy yên tâm hơn sau khi bắt chước Holmes cởi giày ra và lao vào phòng ngủ. Người bạn của tôi nhẹ nhàng đóng cánh cửa chớp lại, dời ngọn đèn lên mặt bàn và đảo mắt nhìn khắp phòng. Mọi thứ vẫn y nguyên như khi chúng tôi nhìn thấy lúc ban ngày. Rồi anh rón rén bước lại gần tôi, khum bàn tay thành hình loa và thì thầm vào tai tôi thật khẽ khàng khiến tôi phải cố gắng lắm mới nghe được từng chữ: “Chỉ một tiếng động nhỏ nhất cũng làm cho kế hoạch của chúng ta bị đổ bể.”

Tôi gật đầu để biểu lộ rằng mình đã nghe thấy.

“Chúng ta phải ngồi trong bóng tối. Lão có thể nhìn thấy ánh đèn qua lỗ thông hơi.”

Tôi lại gật đầu lần nữa.

“Đừng có ngủ gật đấy nhé, tính mạng của anh phụ thuộc cả vào điều đó đấy. Hãy chuẩn bị khẩu súng sẵn sàng phòng khi ta cần đến nó. Tôi sẽ ngồi ở mép giường còn anh thì ngồi ở cái ghế đằng kia.”

Tôi lấy khẩu súng lục ra và đặt nó lên góc bàn. Holmes đã cầm theo một cây gậy dài, mảnh và đặt nó lên giường ngay sát bên mình. Cạnh đó, anh để một hộp diêm và một mẩu nến. Rồi anh tắt đèn và chúng tôi chìm vào bóng tối.

Làm sao tôi quên được lần thức trắng khủng khiếp đó? Tôi không thể nghe được âm thanh nào, thậm chí cả một hơi thở, tuy thế tôi vẫn biết là chỉ cách đó vài bước chân, bạn tôi hãy còn chong mắt ngồi đợi và cũng chung tâm trạng căng thẳng như tôi. Những cánh cửa chớp đã che kín mọi nguồn ánh sáng và chúng tôi chờ đợi trong bóng đen tuyệt đối. Bên ngoài thỉnh thoảng vẳng đến tiếng kêu của một con chim ăn đêm, và có một lần, ngay bên ngoài cửa sổ phòng chúng tôi vang lên một tiếng gì đó kéo dài giống như tiếng mèo gào, cho chúng tôi biết chắc chắn là con báo ghêpa đã được thả ra. Từ xa xa vọng lại tiếng chuông đồng hồ giáo xứ trầm trầm, cứ mười lăm phút lại âm vang một lần. Những thời khắc đó sao mà kéo dài đến thế! Đồng hồ đã điểm 12 giờ, rồi 1 giờ, 2 giờ, 3 giờ, vậy mà chúng tôi vẫn ngồi lặng thinh chờ đợi cho dù bất kể điều gì có thể xảy ra.

Đột nhiên ở phía bên kia lỗ thông gió có một tia sáng lóe lên trong chốc lát rồi tắt phụt, tiếp đó là mùi dầu cháy và mùi kim loại bị đốt nóng khét lẹt. Ai đó trong căn phòng kế bên đã thắp một cây đèn bão. Tôi nghe thấy tiếng di chuyển rất khẽ rồi tất cả lại chìm vào tĩnh lặng, tuy nhiên mùi khét càng lúc càng nồng hơn. Trong suốt nửa giờ, tôi ngồi yên lắng tai nghe ngóng. Thế rồi bất thình lình lại có một âm thanh khác vang lên, một thứ tiếng động rất khẽ, giống như luồng hơi nước nhỏ liên tục phụt ra từ một cái ấm đun nước. Ngay lúc tiếng động đó phát ra, Holmes đứng bật dậy khỏi giường, quẹt diêm lên và dùng cây gậy quất túi bụi vào sợi dây chuông.

“Anh nhìn thấy nó chứ, Watson?” Anh kêu lên. “Anh nhìn thấy nó chứ?”

Nhưng tôi chẳng nhìn thấy gì cả. Đúng lúc Holmes quẹt diêm lên thì tôi có nghe thấy một tiếng huýt sáo nhỏ và rõ nhưng vì ánh sáng chói lòa đột nhiên rọi thẳng vào cặp mắt mệt mỏi nên tôi chẳng thể nào biết được vật mà anh bạn tôi đang quất roi tới tấp vào là cái gì. Tuy nhiên, tôi có thể thấy được mặt anh tái nhợt như xác chết và chứa đầy vẻ kinh hoàng pha lẫn ghê tởm. Anh đã dừng tay và đang chăm chú nhìn về phía cái lỗ thông hơi, thì từ đó bất ngờ vang lên một tiếng hét vô cùng khủng khiếp mà tôi chưa bao giờ nghe thấy, phá tan sự tĩnh lặng của màn đêm. Tiếng hét càng lúc càng to, đó là một tiếng kêu khàn khàn đầy đau đớn hòa lẫn với nỗi sợ hãi và giận dữ thành một tiếng gào rú đáng sợ. Người ta kể lại rằng những người đang say ngủ trên giường ở tít cuối làng và thậm chí tại căn nhà của cha xứ đằng xa cũng phải bật dậy vì tiếng rú này. Nó làm tim chúng tôi lạnh buốt, tôi cứ đứng nhìn Holmes, còn anh thì nhìn tôi mãi đến khi những tiếng vọng cuối cùng của tiếng kêu đó chìm hẳn vào bầu không khí tĩnh lặng như lúc trước.

“Chuyện gì vậy?” Tôi thở hổn hển hỏi.

“Như thế nghĩa là mọi chuyện đã kết thúc”, Holmes đáp. “Và suy cho cùng thì có lẽ nó đã kết thúc tốt đẹp. Hãy cầm lấy khẩu súng của anh và ta sẽ vào phòng bác sĩ Roylott.”

Với vẻ mặt nghiêm trọng, anh thắp đèn lên và dẫn đường ra hành lang. Anh đập cửa căn phòng đến hai lần mà bên trong vẫn không có tiếng đáp. Anh bèn vặn tay nắm cửa và bước vào, tôi đi theo sát gót anh với khẩu súng đã lên nòng cầm chắc trong tay.

Một cảnh tượng kì lạ đập vào mắt chúng tôi. Nằm trên mặt bàn là một ngọn đèn bão che có tấm chắn gió để hở phân nửa, chiếu một luồng sáng lên cái tủ sắt có cánh cửa khép hờ. Bên cạnh cái bàn, trên chiếc ghế gỗ là bác sĩ Grimesby Roylott mặc áo choàng ngủ dài màu xám, hai mắt cá chân để trần của lão lộ ra bên dưới và hai bàn chân xỏ trong đôi dép Thổ Nhĩ Kì màu đỏ hở gót. Nằm vắt ngang trên đùi lão là ngọn roi dài có cán ngắn được thắt thành nút thòng lọng mà chúng tôi đã để ý thấy lúc ban ngày. Cằm lão hếch lên và đôi mắt bất động nhìn chằm chằm về một góc trần nhà với vẻ kinh hãi và cứng nhắc. Trên trán lão quấn một dải băng kì lạ màu vàng với những đốm nâu dường như bị buộc chặt quanh đầu lão. Khi chúng tôi bước vào, lão không hề động đậy mà cũng chẳng thốt ra tiếng nào.

“Dải băng! Dải băng lốm đốm!” Holmes thì thầm.

Tôi tiến lên một bước. Trong nháy mắt, chiếc khăn quấn đầu lão bắt đầu cựa quậy và từ trong mái tóc của lão ngóc lên cái đầu to bè hình thoi và cái cổ đang khò khè của một con rắn gớm ghiếc.

“Đó là một con rắn hổ lục đầm lầy!” Holmes kêu lên. “Loài rắn độc nhất ở Ấn Độ. Lão đã chết trong vòng mười giây sau khi bị nó cắn. Đúng là gậy ông đập lưng ông, kẻ chủ mưu đào huyệt chôn người cuối cùng lại rơi vào huyệt. Chúng ta hãy tống con vật này trở lại hang của nó rồi đưa cô Stoner đến một nơi nương náu và báo cho cảnh sát địa phương biết chuyện đã xảy ra.”

Vừa nói anh vừa nhanh chóng kéo cái roi đánh chó đang nằm trong lòng xác chết, quăng cái thòng lọng ở đầu roi vào quanh cổ con rắn giật nó ra khỏi chỗ trú ẩn đáng sợ rồi ném nó vào trong tủ sắt và đóng cửa tủ lại.

Đó là những sự kiện hoàn toàn chân thực về cái chết của bác sĩ Grimesby Roylott ở Stoke Moran. Tôi thấy không cần thiết phải kéo dài thêm câu chuyện vốn đã khá dài bằng những chi tiết như chúng tôi đã báo cho cô gái đang hoảng hốt biết tin buồn như thế nào, đưa cô lên chuyến tàu sáng đến nhà bà bác tốt bụng của cô ở Harrow ra sao, hay quá trình điều tra chính thức diễn ra chậm chạp thế nào để dẫn đến kết luận rằng bác sĩ đã chết do bất cẩn trong khi chơi đùa với một con thú cưng nguy hiểm. Có một chi tiết nhỏ của vụ án mà tôi chưa biết đã được Sherlock Holmes kể lại khi chúng tôi trở về nhà vào ngày hôm sau.

“Watson thân mến”, anh nói, “lúc đầu tôi đã rút ra một kết luận hoàn toàn sai lầm, từ đó có thể thấy việc suy luận khi chưa có đủ dữ kiện thật nguy hiểm biết chừng nào. Sự hiện diện của những người digan và từ ‘băng’ mà cô gái tội nghiệp sử dụng để giải thích cho những gì mà cô ấy chỉ thoáng trông thấy trong đốm sáng nhỏ nhoi của que diêm đã đủ để đưa tôi vào một hướng đi hoàn toàn sai lầm. Tuy nhiên, tôi có thể tự hào vì đã nhanh chóng xem xét lại luận điểm của mình khi cảm thấy rõ ràng rằng cho dù là gì đi nữa thì mối nguy hiểm đang đe dọa người ở trong phòng không thể nào đột nhập vào từ cửa sổ hay cửa ra vào. Sự chú ý của tôi nhanh chóng hướng tới, như tôi đã lưu ý với anh, cái lỗ thông gió và sợi dây chuông treo thòng xuống giường. Việc phát hiện ra đó chỉ là một sợi dây chuông giả và cái giường bị gắn chặt xuống sàn nhà lập tức khiến tôi nghi ngờ rằng sợi dây được đặt ở đó để làm cầu nối cho một vật gì đó đi từ lỗ thông hơi đến giường. Ý nghĩ về một con rắn liền nảy ra trong đầu tôi và khi tôi khớp nó với việc tôi được biết là có một nguồn cung cấp những con vật từ Ấn Độ cho lão bác sĩ, tôi cảm thấy có lẽ mình đã đi đúng hướng. Kế hoạch sử dụng một dạng độc chất không thể bị phát hiện bởi bất kì phương thức thử nghiệm hóa học nào là một ý tưởng mà chỉ một người thông minh, độc ác và có kiến thức về phương Đông mới nghĩ ra được. Từ quan điểm của lão ta thì loại chất độc phát tác nhanh như vậy cũng là một lợi thế. Thật vậy, phải là một pháp y viên có đôi mắt tinh tường lắm mới có thể nhận ra hai vết châm bé xíu có màu sẫm là nơi hai cái răng nọc của con rắn đã đưa chất độc vào. Thế rồi tôi nghĩ đến tiếng huýt sáo, tất nhiên là lão ta phải gọi con rắn về trước khi ánh nắng ban mai làm nó lộ ra trước mắt nạn nhân. Lão đã huấn luyện nó, có lẽ là bằng đĩa sữa mà chúng ta đã nhìn thấy, để nó quay trở lại khi được gọi về, lão sẽ đưa nó qua cái lỗ thông hơi vào thời điểm mà lão cho là thích hợp nhất, chắc chắn nó sẽ trườn xuống theo sợi dây và bò xuống giường. Có thể nó sẽ cắn người đang ngủ trên giường mà cũng có thể không, có lẽ là trong suốt cả tuấn lễ, đêm nào cô ấy cũng có thể thoát được nhưng sớm muộn gì cô ấy cũng sẽ trở thành nạn nhân. Tôi đã rút ra những kết luận này ngay từ trước khi vào xem phòng của lão. Khi xem xét cái ghế, tôi đã thấy lão thường đứng lên đó, tất nhiên là cần phải làm thế thì lão mới với tới cái lỗ thông hơi được. Rồi khi nhìn thấy cái tủ sắt, cái đĩa nhỏ đựng sữa và cái thòng lọng ở đầu chiếc roi, tôi đã có đủ bằng chứng để xua đi những nghi ngờ còn sót lại. Tiếng vang rền của kim loại mà cô Stoner nghe thấy hiển nhiên là do người cha dượng của cô vội vã đóng sập cánh cửa tủ sắt để nhốt con vật gớm ghiếc sống trong đó. Sau khi đã xác định rõ, anh biết là tôi thực hiện những bước tiếp theo như thế nào để kiểm chứng sự việc rồi đấy. Khi nghe tiếng con rắn kêu phì phì, và tôi chắc chắn rằng anh cũng nghe thấy, tôi bèn thắp đèn lên rồi tấn công nó.”

“Kết quả là anh đã xua nó quay trở về qua cái lỗ thông hơi.”

“Và cũng làm cho nó quay lại tấn công người chủ của nó ở phía bên kia. Vài cú đánh của tôi đã trúng đích và kích động bản tính hung dữ của loài rắn vì thế nó phóng ngay lên người đầu tiên mà nó trông thấy. Như vậy, rõ ràng là tôi đã gián tiếp gây ra cái chết của bác sĩ Grimesby Roylott, nhưng tôi không thể nói rằng điều đó đè nặng lên lương tâm tôi.”

NGÓN TAY CÁI CỦA NGƯỜI KĨ SƯ
(The Engineer’s Thumb, 1892)

Trong tất cả những vụ được chuyển đến cho anh bạn Sherlock Holmes của tôi giải quyết trong suốt nhiều năm chúng tôi gắn bó với nhau, chỉ có hai vụ là do tôi giới thiệu đến anh - đó là vụ ngón tay cái của anh Hatherley và cơn điên của đại tá Warburton. Trong hai câu chuyện này thì chuyện thứ nhì thể hiện rõ hơn óc quan sát nhạy bén và sáng tạo của anh, nhưng câu chuyện đầu tiên thì lại có khởi đầu rất lạ lùng và các chi tiết đầy kịch tính khiến cho nó xứng đáng được ghi chép vào hồ sơ hơn, cho dù nó không đem lại cho bạn tôi nhiều cơ hội để vận dụng những phương pháp suy luận mà đã giúp anh đạt được những thành quả vô cùng rực rỡ. Tôi tin rằng câu chuyện đã được báo chí đưa tin không chỉ một lần, nhưng cũng giống như những bài tường thuật loại này, hiệu quả gây ấn tượng của nó kém hẳn đi khi đầu đuôi câu chuyện chỉ được trình bày en bloc[119] trong nửa cột báo in so với lối kể tuần tự sao cho các sự kiện từ từ hé lộ trước mắt bạn và điều bí ẩn dần tan biến khi mỗi phát hiện mới là một bước tiến đến gần sự thật trọn vẹn. Vào thời điểm đó, tình huống của câu chuyện đã gây cho tôi một ấn tượng sâu sắc mà dẫu hai năm đã trôi qua vẫn không hề phai nhạt.

Những sự kiện mà tôi đang tổng kết lại xảy ra vào mùa hè năm 1889, không lâu sau đám cưới của tôi. Tôi đã quay lại hành nghề bác sĩ và cuối cùng cũng đã bỏ Holmes lại một mình trong căn hộ thuê ở phố Baker, dù tôi vẫn thường xuyên ghé thăm và thậm chí thỉnh thoảng còn thuyết phục anh tạm bỏ những thói quen phóng túng cố hữu mà đến thăm vợ chồng tôi. Công việc ở phòng khám của tôi tiến triển đều đặn và thật tình cờ là nơi tôi ở lại cách nhà ga Paddington không quá xa nên tôi cũng có vài bệnh nhân là nhân viên của ga. Một người trong số đó sau khi được tôi chữa khỏi một căn bệnh gây đau đớn và dai dẳng đã tích cực quảng cáo cho tay nghề của tôi và luôn cố gắng giới thiệu cho tôi bất kì người bệnh nào mà anh ta có thể thuyết phục được.

Một buổi sáng nọ, còn chưa đến 7 giờ, tôi đã bị đánh thức vì cô hầu gõ cửa báo cho tôi biết có hai người đàn ông đến từ ga Paddington đang ngồi đợi tôi ở phòng khám. Tôi vội vã thay quần áo và tất tả chạy xuống cầu thang vì kinh nghiệm cho biết những tai nạn đường sắt thường là những trường hợp nặng. Khi tôi xuống đến nơi thì bệnh nhân trung thành của tôi, là một bảo vệ, đã bước ra khỏi phòng và đóng chặt cửa lại.

“Tôi đã đưa anh ta đến đây”, anh ta thì thầm và chỉ ngón tay cái qua vai. “Anh ta ổn rồi!”

“Có chuyện gì thế?” Tôi hỏi vì thái độ của anh ta cứ như vừa mới nhốt một sinh vật lạ vào phòng tôi vậy.

“Đó là một bệnh nhân mới”, anh ta thì thào. “Tôi cho rằng cần phải đích thân đưa anh ta đến đây, thế thì anh ta mới không chuồn đi đâu được. Giờ anh ta đã ở đây an toàn rồi, tôi phải đi thôi, thưa bác sĩ, tôi cũng có công việc của mình, giống như ông vậy.” Thế là người giới thiệu khách đáng tin cậy bỏ đi, thậm chí còn không cho tôi kịp nói lời cảm ơn.

Tôi bước vào phòng khám của mình và nhìn thấy một quý ông đang ngồi bên cạnh bàn. Anh ta ăn mặc kín đáo với bộ comlê bằng vải tuýt màu tía và một cái mũ vải mềm đặt trên chồng sách của tôi. Một bàn tay của anh ta được quấn trong chiếc khăn mùi soa lấm tấm máu. Anh ta hãy còn trẻ, không quá hai mươi lăm tuổi, khuôn mặt mạnh mẽ đầy nam tính nhưng sắc diện tái xanh, tạo cho tôi ấn tượng là anh ta đang bị xúc động ghê gớm và phải dồn toàn bộ nghị lực để kiềm chế.

“Tôi xin lỗi vì đã gõ cửa sớm thế này, thưa bác sĩ”, anh ta nói, “nhưng đêm qua tôi bị tai nạn vô cùng nghiêm trọng. Tôi đến đây bằng chuyến tàu sáng và khi hỏi thăm ở nhà ga Paddington để tìm bác sĩ thì một người rất tốt bụng đã tử tế đưa tôi đến đây. Tôi đã đưa tấm danh thiếp cho cô giúp việc nhưng tôi thấy cô ta để nó lại trên chiếc bàn cạnh tường kia.”

Tôi cầm tấm danh thiếp lên và đọc qua: Ông Victor Hatherley, kĩ sư thủy lực, 16A phố Victoria (tầng bốn). Đó là tên, chức danh và địa chỉ của người khách mới đến. “Tôi xin lỗi vì đã để ông chờ”, tôi nói và ngồi xuống cái ghế gỗ đồng thời cũng là chiếc thang để lấy sách trên kệ cao. “Trông ông có vẻ chưa hoàn toàn hồi sức sau chuyến đi hồi đêm mà chắc là buồn tẻ lắm nhỉ?”

“Ồ, với tôi đêm qua không thể nào gọi là buồn tẻ được”, anh ta đáp và cười phá lên. Anh ta lớn tiếng cười vang đến nỗi phải ngả người ra sau và hai bên sườn rung lên bần bật. Bản năng thầy thuốc trong tôi trỗi dậy nỗi lo trước kiểu cười đó.

“Dừng lại nào!” Tôi kêu to. “Bình tĩnh lại đi!” Rồi tôi rót cho anh ta một ít nước.

Tuy vậy, việc đó cũng chẳng có tác dụng gì. Anh ta đã lả đi sau trận cười cuồng loạn thình lình bột phát mạnh mẽ thường tới sau khi một cơn khủng hoảng trầm trọng chấm dứt và tan biến. Chẳng mấy chốc, anh ta đã trở lại như cũ, vô cùng mệt mỏi và xanh xao.

“Tôi khiến ông chê cười rồi”, anh ta hổn hển nói.

“Không sao. Ông hãy uống thứ này!” Tôi rót thêm một chút rượu mạnh vào li nước và vẻ hồng hào đã trở lại trên hai gò má tái nhợt của anh ta.

“Đã tốt hơn rồi!” Anh ta nói. “Và bây giờ, thưa bác sĩ, có lẽ xin ông xem hộ ngón tay cái của tôi, hay đúng hơn là chỗ trước đây từng là ngón tay cái của tôi.”

Anh ta tháo chiếc khăn mùi soa và chìa bàn tay ra. Dù thần kinh đã được tôi luyện dạn dày, tôi cũng phải rùng mình trước cảnh ấy. Bàn tay anh ta có bốn ngón chĩa ra và một bề mặt lỗ chỗ đỏ loét đến đáng sợ thế chỗ cho ngón cái. Nó đã bị chặt mạnh hay cắt phăng đến tận gốc.

“Lạy Chúa!” Tôi kêu lên. “Thương tích nặng đấy. Chắc là ông đã mất nhiều máu lắm.”

“Vâng, đúng thế. Tôi đã ngất đi khi chuyện đó xảy ra và tôi nghĩ mình đã nằm bất tỉnh khá lâu. Khi tỉnh lại, tôi thấy nó vẫn còn chảy máu, vì thế tôi cột thật chặt một đầu khăn tay của mình quanh cổ tay và dùng một nhánh cây nhỏ để xoắn cho nó chặt hơn.”

“Tuyệt vời! Lẽ ra ông phải làm bác sĩ ngoại khoa mới đúng.”

“Đó chỉ là vấn đề thuộc về thủy lực học, ông biết đấy, và là chuyên môn của tôi.”

“Ngón tay đã bị chặt bằng một vật nặng và sắc”, tôi nói trong khi xem xét vết thương.

“Một vật giống dao phay”, anh ta đáp.

“Tôi đoán hẳn là một tai nạn?”

“Hoàn toàn không phải.”

“Sao? Một vụ tấn công giết người chăng?”

“Giết người có chủ ý.”

“Ông làm tôi sợ đấy!”

Tôi lau chùi vết thương, rửa sạch, bôi thuốc và cuối cùng băng nó lại bằng một miếng bông lót và băng có tẩm carbolic để sát trùng. Anh ta nằm xuống, không hề nhăn nhó dù môi luôn mím chặt.

“Ông thấy trong người ra sao?” Tôi hỏi khi đã băng bó xong vết thương.

“Tuyệt vời! Li rượu ông mời và bông băng của ông làm tôi thấy mình khác hẳn đi. Tôi đã kiệt sức nhưng đó là vì tôi đã phải trải qua quá nhiều chuyện.”

“Có lẽ ông không nên nói về chuyện đó nữa. Rõ ràng là nó làm cho thần kinh của ông căng thẳng.”

“Ồ, không, không phải lúc này. Tôi sẽ còn phải trình báo chuyện này cho cảnh sát; nhưng nói riêng với ông nhé, nếu không có chứng cứ thuyết phục là vết thương này thì tôi cũng sẽ rất ngạc nhiên nếu họ chịu tin lời tôi nói, vì chuyện này hết sức lạ thường và tôi cũng không có nhiều bằng chứng để củng cố cho lời kể của mình, và cho dù họ có tin tôi đi nữa, những manh mối mà tôi có thể cung cấp cũng khá là mơ hồ khiến tôi nghi ngờ không biết công lí có được thực hiện hay không?”

“Ha!” Tôi kêu lên. “Nếu có vấn đề gì mà ông muốn được giải quyết rốt ráo, tôi thành thật khuyên ông nên đến gặp bạn tôi, ông Sherlock Holmes, trước khi tìm đến cảnh sát.”

“Ồ, tôi có nghe nói đến người này”, vị khách của tôi đáp, “và tôi rất mừng nếu ông ấy chịu giải quyết vấn đề này, dù tất nhiên là tôi vẫn phải nhờ đến cảnh sát. Không biết ông có sẵn lòng giới thiệu tôi với ông ấy hay không?”

“Tôi sẽ còn làm hơn thế nữa. Chính tôi sẽ đưa ông đến gặp ông ấy.”

“Tôi vô cùng biết ơn ông.”

“Chúng ta sẽ gọi một cỗ xe và cùng đi đến đó. Chúng ta sẽ đến vừa kịp lúc để dùng bữa điểm tâm với ông ấy. Ông thấy mình có đủ sức để đi không?”

“Vâng, chừng nào tôi còn chưa kể ra được câu chuyện của mình thì tôi vẫn chưa yên lòng.”

“Thế thì cô hầu của tôi sẽ cho gọi một cỗ xe và tôi sẽ cùng đi với ông ngay lập tức.” Tôi chạy nhanh lên cầu thang, giải thích ngắn gọn sự tình cho vợ tôi nghe và năm phút sau đã ngồi trong một cỗ xe ngựa hai bánh, cùng đi đến phố Baker với người mới quen.

Đúng như tôi dự đoán, Sherlock Holmes vẫn mặc áo choàng ngủ và đang thơ thẩn trong phòng khách. Anh đang đọc mục tin nhắn[120] của tờ Times và hút một tẩu thuốc trước bữa sáng, và trong tẩu sẽ nhồi nhét toàn bộ những bánh thuốc và xái thuốc còn lại từ những điếu thuốc ngày hôm trước, tất cả đều được sấy khô cẩn thận và dồn lại để ở một góc trên mặt lò sưởi. Anh đón tiếp chúng tôi với thái độ ân cần, điềm tĩnh vốn có, sau đó gọi lên món thịt muối và trứng rồi cùng chúng tôi dùng bữa rất thân mật. Khi ăn xong, anh mời vị khách mới quen nằm lên chiếc trường kỉ, kê gối dưới đầu anh ta và đặt một li rượu mạnh có pha nước trong tầm với của anh ta.

“Có thể dễ dàng thấy rằng sự việc vừa mới xảy ra với ông không hề bình thường, ông Hatherley ạ”, anh nói. “Xin ông cứ nằm đó và hoàn toàn tự nhiên như ở nhà. Ông hãy kể cho chúng tôi nghe những gì ông có thể nói ra nhưng cứ việc dừng lại khi thấy mệt và nhấp một chút rượu để lấy sức.”

“Cảm ơn ông”, bệnh nhân của tôi đáp, “nhưng tôi thấy mình đã khỏe hơn rất nhiều sau khi được bác sĩ băng bó cho và tôi nghĩ bữa điểm tâm của ông đã hoàn tất việc chữa trị. Tôi sẽ cố gắng hết sức để không làm mất nhiều thì giờ quý báu của hai ông, vì vậy tôi sẽ bắt đầu kể lại câu chuyện kì lạ của mình ngay đây.”

Holmes ngồi xuống chiếc ghế bành to tướng của mình với vẻ mặt mệt mỏi và hai mí mắt nhắm hờ che giấu sự sốt sắng và háo hức trong lòng, còn tôi ngồi đối diện với anh và cùng yên lặng lắng nghe câu chuyện lạ lùng mà người khách tỉ mỉ kể lại.

“Các ông cần biết rằng”, anh ta nói, “tôi không còn cha mẹ và chưa lập gia đình, hiện đang sống một mình trong nhà trọ ở London. Tôi hành nghề kĩ sư thủy lực và đã thu được khá nhiều kinh nghiệm sau bảy năm tập sự cho Venner & Matheson, một công ty nổi tiếng ở Greenwich. Hai năm trước, khi đã hết thời gian tập sự và được hưởng một món tiền thừa kế kha khá sau khi cha tôi mất, tôi quyết định sẽ mở công ty riêng và thuê văn phòng hành nghề trên phố Victoria.

Có lẽ khi mới khởi nghiệp một mình, thì bất cứ ai cũng phải trải qua một giai đoạn u ám. Với trường hợp của tôi thì lại càng đúng. Trong suốt hai năm mà tôi chỉ có được ba vụ tư vấn và một công việc nhỏ, đó là tất cả những gì mà nghề nghiệp đem lại cho tôi. Tổng doanh thu của tôi là hai mươi bảy bảng mười xu. Mỗi ngày, từ 9 giờ sáng đến tận 4 giờ chiều, tôi cứ ngồi đợi trong căn phòng nhỏ cho đến khi bao nhiêu nhiệt tâm rốt cuộc sụt giảm và tôi bắt đầu tin rằng mình sẽ không bao giờ có một khách hàng nào nữa. Tuy nhiên, hôm qua, khi tôi vừa nghĩ đến việc đóng cửa văn phòng thì viên thư kí bước vào, nói rằng có một quý ông đang đợi bên ngoài và muốn gặp tôi để bàn công việc. Anh ta còn đưa cho tôi một tấm danh thiếp in tên đại tá Lysander Stark. Ông đại tá cũng vào ngay sát gót anh ta, đó là một người cao hơn tầm vóc trung bình một chút nhưng lại rất gầy. Tôi nghĩ mình chưa bao giờ gặp người nào gầy đến thế. Khuôn mặt ông ta nhọn hoắt, chỉ thấy mũi và cằm, da trên má căng ra do xương gò má nhô cao. Tuy nhiên, có lẽ vẻ gầy mòn, hốc hác đó là thể tạng tự nhiên của ông ta chứ không phải là do bệnh tật, vì đôi mắt ông ta rất sáng, bước đi nhanh nhẹn và phong cách tự tin. Ông ta ăn mặc giản dị nhưng gọn gàng, còn về độ tuổi thì tôi đoán là ông ta khoảng gần bốn mươi.

‘Ông Hatherley phải không?’ Ông ta nói, nghe giọng có lẽ là khẩu âm Đức. ‘Ông Hatherley, có người đã giới thiệu với tôi rằng ông không những rất thành thạo chuyên môn mà còn là người kín đáo và biết giữ bí mật.’

Tôi cúi đầu chào và cũng như mọi chàng trai trẻ khác, cảm thấy rất hãnh diện trước một lời khen như thế. ‘Xin phép được hỏi là ai đã khen ngợi tôi như vậy?’

‘Ừm, có lẽ tôi không nên nói ra vào lúc này. Cũng chính người đó cho tôi biết rằng ông không còn cha mẹ, hiện vẫn độc thân và đang sống một mình ở London?’

‘Đúng thế’, tôi đáp, ‘nhưng xin ông thứ lỗi nếu tôi nói rằng tôi không thể nào hiểu được tất cả những chi tiết đó thì có liên quan gì đến năng lực chuyên môn của tôi. Tôi nghĩ rằng ông muốn nói chuyện với tôi về công việc chứ?’

‘Chắc chắn rồi. Nhưng ông sẽ thấy những gì tôi nói đều có liên quan đến chuyện đó. Tôi có một công việc cho ông nhưng điều kiện tối quan trọng là phải tuyệt đối giữ bí mật, tuyệt đối bí mật, ông hiểu chứ, và tất nhiên một người sống độc thân thường giữ bí mật tốt hơn là một người sống với gia đình.’

‘Nếu tôi hứa sẽ giữ bí mật’, tôi đáp, ‘thì ông có thể hoàn toàn tin tưởng ở tôi.’

Ông ta chăm chú nhìn tôi khi tôi nói và tôi có cảm tưởng là chưa bao giờ thấy đôi mắt nào chứa đầy sự ngờ vực và nghi ngại đến thế.

‘Vậy ông hứa chứ?’ Cuối cùng ông ta hỏi.

‘Vâng, tôi xin hứa.’

‘Tuyệt đối im lặng trước, trong và sau khi công việc kết thúc, được chứ? Không được nhắc tí gì đến việc đó dù là bằng lời nói hay chữ viết?’

‘Tôi đã hứa rồi kia mà.’

‘Rất tốt.’ Ông ta đột ngột đứng dậy và băng qua căn phòng như một tia chớp rồi mở toang cánh cửa ra. Không hề có ai ở hành lang bên ngoài

‘Ổn rồi’, ông ta nói khi quay trở lại. ‘Tôi biết có những người thư kí đôi lúc cũng tọc mạch về công việc của ông chủ. Giờ thì chúng ta có thể yên tâm nói chuyện.’ Ông ta kéo chiếc ghế tới sát bên tôi và lại bắt đầu nhìn tôi bằng ánh mắt nghi ngại và thận trọng.

Sự ác cảm và có gì đó gần như sợ hãi bắt đầu dâng lên trong tôi trước những trò quái đản của người đàn ông xương xẩu này. Thậm chí nỗi lo bị mất khách hàng cũng không ngăn được tôi biểu lộ sự khó chịu.

‘Tôi mong ông nói thẳng vào công việc, thưa ông’, tôi nói. ‘Vì với tôi thời gian rất quý báu.’ Cầu Chúa tha tội cho câu nói đó nhưng quả thật là từ ngữ cứ tự nhiên tuôn ra khỏi miệng tôi.

‘Thù lao năm mươi guinea một đêm ông thấy có phù hợp không?’ Ông ta hỏi tôi.

‘Thế thì tuyệt quá!’

‘Tôi nói là một đêm nhưng thực chất là một giờ làm việc thì đúng hơn. Tôi chỉ cần ông cho biết ý kiến về một cỗ máy nén thủy lực bị trật bánh răng. Nếu ông chỉ cho chúng tôi thấy nó bị hư ở chỗ nào thì tự chúng tôi sẽ giải quyết nhanh chóng, ông nghĩ sao về công việc ấy?’

‘Có vẻ như công việc không nặng nhọc và được trả công hậu hĩ.’

‘Chính xác là thế. Chúng tôi muốn ông đến ngay đêm nay bằng chuyến tàu cuối cùng.’

‘Đến đâu?’

‘Đến Eyford ở Berkshire. Đó là một ngôi làng nhỏ nằm giáp ranh với Oxfordshire và cách Reading chừng bảy dặm. Có một chuyến tàu đi từ ga Paddington và nó sẽ đưa ông đến đó vào khoảng 11 giờ 15.’

‘Rất tốt!’

‘Tôi sẽ đi bằng xe ngựa đến đón ông.’

‘Lại còn phải đi thêm một cuốc xe ngựa nữa à?’

‘Phải, ngôi làng của chúng tôi nằm khá sâu trong vùng nông thôn. Nó cách ga Eyford đúng bảy dặm.’

‘Vậy thì chúng ta khó mà đến nơi trước nửa đêm. Chắc sẽ không có tàu về. Do đó, tôi buộc phải ở lại qua đêm thôi.’

‘Vâng, chúng tôi có thể dễ dàng thu xếp cho ông một cái giường tạm.’

‘Thế thì không được thoải mái cho lắm. Tôi đi vào giờ khác thuận tiện hơn không được sao?’

‘Chúng tôi thấy rằng ông đến vào lúc khuya là tốt nhất. Và để đền bù cho những điều bất tiện nếu có, chúng tôi sẽ trả cho ông, một người trẻ tuổi và không có tiếng tăm, số tiền thù lao ngang với mức tham vấn của những chuyên gia hàng đầu trong ngành của ông. Tuy vậy, nếu ông muốn rút khỏi công việc này thì tất nhiên là vẫn còn kịp.’

Tôi nghĩ đến năm mươi guinea, với tôi khoản tiền đó giá trị biết chừng nào. ‘Không sao đâu’, tôi đáp, ‘tôi sẽ rất vui lòng thu xếp theo những yêu cầu của ông. Tuy nhiên, tôi muốn hiểu rõ hơn chút nữa về những gì ông muốn tôi làm.’

‘Đúng thế. Chúng tôi đòi hỏi ông phải giữ bí mật như vậy nên ông thấy tò mò là phải. Tôi cũng không muốn yêu cầu ông phải cam kết bất cứ điều gì mà ông chưa biết rõ. Chúng ta có thể hoàn toàn tin tưởng là không bị ai nghe trộm chứ?’

‘Tuyệt đối an toàn.’

‘Thế thì vấn đề là thế này. Hẳn là ông cũng biết đất tẩy màu[121] là một sản phẩm rất có giá trị và chỉ có ở một, hai nơi trên nước Anh?’

‘Tôi có nghe nói thế.’

‘Thời gian gần đây, tôi có mua được một khu đất nhỏ, rất nhỏ, nằm cách Reading mười dặm. Tôi khá là may mắn khi phát hiện ra có một mô đất tẩy màu nằm ở một trong mấy mảnh ruộng của tôi. Tuy nhiên, khi xem xét kĩ thì tôi nhận thấy lớp trầm tích này tương đối nhỏ và nó tạo thành mạch nối giữa hai lớp to hơn nằm bên phải và bên trái - nhưng cả hai lớp ấy lại nằm trong phần đất của những người hàng xóm. Những người này hoàn toàn không hay biết gì về việc khu đất thuộc quyền sở hữu của mình có chứa một thứ có giá trị lớn như một mỏ vàng. Tất nhiên là tôi rất muốn mua lại mảnh đất của họ trước khi họ phát hiện ra giá trị thật của nó nhưng không may là tôi không có đủ vốn để làm được việc này. Thế nhưng tôi vẫn tiết lộ bí mật cho vài người bạn và họ đề nghị rằng chúng tôi cứ lẳng lặng và bí mật khai thác lớp trầm tích ít ỏi của chúng tôi, qua đó chúng tôi sẽ kiếm được tiền để có thể mua tiếp những mảnh ruộng của hàng xóm. Chúng tôi đã tiến hành việc này được một thời gian và để hỗ trợ cho công việc, chúng tôi có một máy nén thủy lực. Như tôi đã giải thích lúc nãy, cỗ máy bị hỏng và chúng tôi cần đến sự tư vấn của ông. Chúng tôi giữ bí mật hết sức nghiêm ngặt, tuy nhiên, nếu có ai biết là có một kĩ sư thủy lực được mời đến ngôi nhà nhỏ bé của chúng tôi thì tin đó sẽ nhanh chóng làm dấy lên những thắc mắc và rồi, nếu sự thật lộ ra thì xem như chúng tôi phải từ bỏ hi vọng mua được những mảnh ruộng này cũng như chuyện thực hiện kế hoạch của mình. Đó là lí do tôi yêu cầu ông hứa là sẽ không kể cho người nào biết chuyện ông sẽ đi Eyford tối nay. Tôi hi vọng mình đã giải thích mọi chuyện rõ ràng?’

‘Tôi đã nắm được rồi’, tôi nói. ‘Điểm duy nhất mà tôi không hiểu là sao các ông lại dùng máy nén thủy lực để khai thác đất tẩy màu, vì theo như tôi biết thì chỉ cần đào hố moi ra thôi mà.’

‘À!’ Ông ta thân mật nói. ‘Chúng tôi có cách riêng. Chúng tôi nén đất thành những viên gạch để có thể chuyển đi mà không làm lộ bản chất của chúng. Nhưng đó chỉ là một chi tiết. Tôi đã tiết lộ hoàn toàn chuyện bí mật của mình, ông Hatherley, và đã cho ông thấy là tôi tin tưởng ông đến mức nào.’ Vừa nói ông ta vừa đứng dậy. ‘Vậy tôi sẽ đợi ông ở Eyford vào lúc 11 giờ 15 nhé!’

‘Chắc chắn là tôi sẽ có mặt ở đó.’

‘Và đừng hở ra một lời nào với bất cứ ai.’ Ông ta nhìn tôi lần cuối thật lâu bằng ánh mắt dò xét và siết tay tôi trong bàn tay lạnh lẽo nhớp nháp của ông ta rồi vội vã bước ra khỏi phòng.

Thế đấy, khi đã bình tĩnh suy nghĩ lại mọi chuyện, tôi hết sức ngạc nhiên, như các ông có thể hiểu, về công việc bất ngờ được giao phó này. Một mặt, tất nhiên là tôi vui mừng vì khoản thù lao ít nhất cũng cao gấp mười lần cái giá mà tôi có thể đặt ra cho phần việc của mình và biết đâu công việc này lại kéo theo nhiều công việc khác. Song bộ mặt và cách cư xử của ông khách gây ấn tượng không mấy dễ chịu với tôi và tôi nghĩ lời giải thích của ông ta về đất tẩy màu là chưa thỏa đáng để lí giải cho việc tôi cần phải tới đó lúc nửa đêm và sự lo lắng cực độ của ông ta về việc tôi có thể tiết lộ với ai đó về chuyến đi của mình. Tuy nhiên, tôi vứt bỏ mọi nỗi lo ngại, ăn một bữa tối ngon lành, lên xe đi đến ga Paddington và lên đường, nghiêm túc tuân thủ yêu cầu phải kín miệng. Khi đến Reading, tôi không những phải đổi toa mà còn phải đổi cả trạm. Tuy nhiên, tôi vẫn bắt kịp chuyến tàu cuối cùng đi Eyford và hơn 11 giờ khuya thì đến được nhà ga tối mờ ấy. Tôi là hành khách duy nhất xuống tàu đó và chẳng có ma nào trên sân ga, trừ một người phu khuân vác đang gà gật ngủ bên một ngọn đèn. Thế nhưng, khi tôi bước qua cánh cửa xếp thì đã trông thấy người khách ban sáng đang đứng đợi trong bóng tối phía bên kia cửa. Không nói một lời, ông ta chộp lấy tay tôi và vội vã đưa tôi lên một cỗ xe ngựa đã mở cửa sẵn. Ông ta kéo cửa sổ ở cả hai bên lên rồi vỗ vào thành xe, và thế là con ngựa kéo xe lao đi hết tốc lực.”

“Chỉ một con thôi à?” Holmes hỏi xen vào.

“Vâng, chỉ một thôi.”

“Ông có để ý màu lông của nó không?”

“Có, nhờ vào ánh đèn hiệu ở hai bên xe nên tôi có nhìn thấy nó khi bước vào trong xe. Nó có bộ lông màu hạt dẻ.”

“Trông nó mệt mỏi hay hãy còn sung sức?”

“Ồ, rất khỏe khoắn và lông thì bóng mượt.”

“Cảm ơn ông. Xin lỗi vì đã xen ngang. Xin vui lòng kể tiếp câu chuyện hết sức thú vị của ông.”

“Chúng tôi lên đường và đi được ít nhất một giờ. Đại tá Lysander Stark nói là chỉ có bảy dặm nhưng tôi nghĩ, dựa vào tốc độ xe chạy và thời điểm chúng tôi khởi hành thì quãng đường phải lên đến gần mười hai dặm. Ông ta ngồi bên cạnh tôi và suốt chặng đường chẳng hề mở miệng, cứ mỗi lần liếc nhìn về phía ông ta, tôi lại thấy ông ta đang nhìn tôi với ánh mắt hết sức căng thẳng. Những con đường làng ở đoạn này có vẻ không được tốt lắm vì chúng tôi cứ bị lắc lư và xóc nẩy dữ dội. Tôi cố gắng nhìn ra ngoài cửa sổ để xem mình đang đi đến đâu nhưng kính cửa là loại thủy tinh đã mài mờ nên tôi chẳng phân biệt được gì ngoại trừ một vài vệt sáng lờ mờ thỉnh thoảng băng ngang qua. Có đôi lúc tôi đánh bạo đưa ra vài nhận xét để đánh tan sự đơn điệu của cuộc hành trình nhưng ông đại tá chỉ ậm ừ trả lời và cuộc đối thoại nhanh chóng trở nên nhạt nhẽo. Tuy vậy, cuối cùng thì đoạn đường dằn xóc cũng được thay thế bởi một lối đi rải sỏi êm ái và cỗ xe dừng lại. Đại tá Lysander Stark nhảy ra khỏi xe và khi tôi bước xuống theo thì ông ta nhanh chóng kéo tôi vào một cái cổng vòm đang mở rộng trước mặt chúng tôi. Vì cái cổng này nằm ngay sát cỗ xe ngựa và dẫn thẳng vào tiền sảnh nên tôi không có cơ hội để nhìn thoáng qua mặt tiền của căn nhà. Ngay khi tôi vừa bước qua ngưỡng cửa thì cánh cổng đã nặng nề đóng sập lại sau lưng và tôi chỉ loáng thoáng nghe thấy tiếng lọc cọc của bánh xe khi cỗ xe phóng đi.

Trong nhà tối đen như mực, ông đại tá lần mò tìm diêm và nói thì thầm gì đó. Thình lình một cánh cửa mở ra ở cuối lối đi và một dải ánh sáng dài màu vàng tỏa về phía chúng tôi. Quầng sáng lớn dần lên và một người phụ nữ xuất hiện, giơ một ngọn đèn cao quá đầu. Bà ta ngấng mặt lên và chăm chú nhìn chúng tôi. Tôi có thể thấy rõ là bà ta khá đẹp và qua vẻ bóng mượt của bộ y phục sẫm màu được ánh sáng chiếu rọi, tôi biết đó là một loại vải đắt tiền. Bà ta nói vài lời bằng tiếng nước ngoài với ngữ điệu giống như một câu hỏi và khi người đi cùng tôi xẵng giọng trả lời thì bà ta giật mình khiến cho ngọn đèn suýt chút nữa tuột khỏi tay. Đại tá Stark bước đến gần bà ta, thì thào vào tai rồi đẩy bà ta trở lại căn phòng mà bà ta vừa bước ra, sau đó ông ta cầm đèn bước về phía tôi.

‘Có lẽ xin ông vui lòng đợi trong căn phòng này vài phút,’ ông ta nói khi mở một cánh cửa khác. Đó là một căn phòng nhỏ yên tĩnh bài trí đơn giản, với một chiếc bàn tròn nằm giữa phòng, trên đó có để rải rác vài cuốn sách in bằng tiếng Đức. Đại tá Stark đặt ngọn đèn lên một chiếc đàn đạp hơi nằm bên cạnh cửa. ‘Tôi sẽ không để ông phải đợi lâu đâu’, ông ta nói và biến mất vào bóng tối.

Tôi liếc qua mấy cuốn sách nằm trên bàn và dù chẳng biết một chữ tiếng Đức, tôi vẫn có thể nhận ra hai trong số đó là những chuyên luận khoa học, còn mấy cuốn khác là những tập thơ. Rồi tôi bước lại gần cửa sổ, hi vọng sẽ được nhìn thấy khung cảnh đồng quê, thế nhưng một cánh cửa chớp bằng gỗ sồi với những chấn song chắc chắn đã che kín nó. Đó là một căn nhà rất tĩnh lặng. Ngoài một chiếc đồng hồ cũ kêu tích tắc ở đâu đó trong hành lang thì mọi thứ đều câm lặng như chết. Một cảm giác lo lắng mơ hồ bắt đầu len vào lòng tôi. Những người Đức này là ai, tại sao họ lại sống trong căn nhà lạ lùng, tách biệt này? Và đây là đâu? Tôi đang ở cách Eyford khoảng mười dặm, chỉ biết thế thôi, ngoài ra đang ở hướng bắc, nam, đông hay tây thì tôi hoàn toàn mù tịt. Về vấn đề này, xét cho cùng thì Readỉng và có lẽ là cả những thị trấn lớn khác nữa đều nằm trong tầm bán kính này nên có thể ngôi nhà cũng không đến nỗi quá hẻo lánh. Tuy nhiên, dựa vào sự tĩnh mịch tuyệt đối thì có thể biết chắc rằng chúng tôi đang ở một vùng nông thôn. Tôi đi đi lại lại trong phòng, ngân nga nho nhỏ một giai điệu để giữ vững tinh thần và cảm thấy như mình đã lĩnh trọn vẹn món thù lao năm mươi guinea rồi.

Thình lình, giữa sự yên ắng tuyệt đối, cánh cửa từ từ mở ra mà không hề có tiếng động nào báo trước. Người đàn bà lúc nãy đang đứng trong khung cửa, sau lưng là hành lang tối om, ánh đèn vàng từ ngọn đèn của tôi làm nổi lên khuôn mặt xinh đẹp và nôn nóng của bà ta. Thoáng nhìn qua tôi đã thấy ngay là bà ta đang rất sợ hãi và cảnh tượng đó truyền đến tim tôi cảm giác ớn lạnh. Bà ta giơ ngón tay run rẩy lên để ra hiệu cho tôi im lặng rồi thì thầm với tôi vài từ tiếng Anh rời rạc, trong khi mắt lại liếc nhìn vào khoảng tối sau lưng, giống như đôi mắt của một người đang hoảng sợ.

‘Tôi sẽ đi’, bà ta nói, tôi nghĩ có lẽ bà ta đang gắng sức để nói một cách điềm tĩnh. ‘Tôi sẽ đi. Tôi sẽ không ở lại đây. Ông ở lại đây cũng chẳng có gì tốt lành đâu.’

‘Nhưng, thưa bà,’ tôi nói. ‘Tôi vẫn chưa thực hiện công việc mà tôi đã đến đây để làm. Tôi không thể bỏ đi khi chưa trông thấy cỗ máy.’

‘Không đáng để ông chờ đợi’, bà ta nói tiếp, ‘ông có thể đi ra qua cánh cửa, không có ai cản trở.’ Rồi khi thấy tôi mỉm cười và lắc đầu, bà ta đột ngột vứt bỏ sự e dè và bước lên trước một bước, hai bàn tay siết chặt vào nhau. ‘Vì Chúa!’ Bà ta thì thầm. ‘Xin hãy đi khỏi nơi đây trước khi quá trễ!’

Nhưng tính tôi vốn bướng bỉnh và nếu gặp phải trở ngại nào đó thì tôi lại càng sẵn sàng bắt tay vào việc. Tôi nghĩ đến món tiền năm mươi guinea, đến chuyến đi mệt nhọc và cả đêm dài buồn tẻ như đã hiện ra trước mắt. Chẳng lẽ những sự cố gắng đó đều hóa thành công cốc hay sao? Tại sao tôi phải lẻn về khi chưa hoàn thành công việc được giao và cũng chưa được nhận món thù lao mà tôi xứng đáng được hưởng? Còn người đàn bà này, từ những gì tôi trông thấy nãy giờ, biết đâu bà ta bị hoang tưởng. Vì thế, dù thái độ của bà ta quả có làm tôi run sợ nhưng tôi vẫn lắc đầu quả quyết và bày tỏ ý định vẫn sẽ ở lại nơi này. Khi bà ta lại sắp khẩn nài lần nữa thì có tiếng cánh cửa đóng sập lại phía trên đầu và tiếng bước chân đi trên những bậc thang. Bà ta lắng nghe một lúc, giơ hai tay lên tỏ vẻ tuyệt vọng rồi biến mất cũng đột ngột và không một tiếng động như khi xuất hiện.

Hai người mới bước vào là đại tá Lysander Stark và một người đàn ông mập lùn với bộ râu rậm mọc ra từ những nếp gấp trên cái cằm hai ngấn và được giới thiệu là ông Ferguson.

‘Đây là thư kí và cũng là quản lí của tôi’, đại tá cho biết. ‘Mà này tôi nhớ là lúc nãy đã đóng cửa trước khi rời đi. Tôi sợ rằng ông có thể bị gió lùa.’

‘Trái lại’, tôi đáp, ‘chính tôi đã mở cửa vì cảm thấy trong phòng hơi ngột ngạt.’

Ông ta ném một cái nhìn ngờ vực về phía tôi. ‘Có lẽ ta nên tiến hành công việc thôi’, ông ta nói. ‘Ông Ferguson và tôi sẽ đưa ông lên xem cỗ máy.’

‘Tôi nghĩ có lẽ tôi nên đội mũ vào.’

‘Ồ, không cần đâu, nó nằm ở trong nhà mà.’

‘Sao, các ông đào đất tẩy màu ở ngay trong nhà à?’

‘Không, không phải. Đó chỉ là nơi chúng tôi nén đất. Nhưng đừng để tâm đến chuyện đó. Tất cả những gì chúng tôi muốn ông làm là kiểm tra cái máy và cho chúng tôi biết nó bị hỏng ở đâu.’

Chúng tôi cùng nhau lên lầu, ông đại tá cầm đèn đi trước, người quản lí to béo và tôi đi theo sau. Ngôi nhà cũ giống như một mê cung ngoắt ngoéo với những hành lang, lối đi, những cầu thang ngoằn ngoèo chật hẹp và mấy khung cửa thấp bé mà ngưỡng cửa đã lõm xuống do bao thế hệ đã bước qua. Không có thảm mà cũng chẳng thấy dấu vết của đồ đạc bày trên nền nhà, còn vôi vữa trát tường tróc ra từng mảng và rêu mốc mọc lên từng mảng xanh rì, bẩn thỉu. Tôi cố hết sức để tỏ ra bình thản nhưng vẫn không quên những lời cảnh báo của người phụ nữ mặc dù trước đó đã xem thường chúng, đồng thời chú tâm quan sát hai người cùng đi. Ferguson có vẻ là người trầm lặng và ủ ê nhưng qua vài lời nói ngắn gọn chí ít tôi cũng nhận thấy đó là một đồng bào.

Cuối cùng thì đại tá Lysander Stark cũng dừng lại trước một cánh cửa thấp và ông ta mở khóa cửa. Bên trong là một căn phòng vuông vức nhỏ xíu mà cả ba chúng tôi khó có thể cùng bước vào. Ferguson đứng ở bên ngoài còn đại tá dẫn tôi vào. Ông ta nói, ‘Giờ thì chúng ta đã thực sự ở bên trong máy nén thủy lực và tình hình sẽ trở nên rất tệ hại nếu có ai đó mở máy lên. Trần của căn phòng nhỏ này chính là phần đáy của piston và nó sẽ ép xuống sàn nhà bằng kim loại này với một lực nặng đến hàng tấn. Phía ngoài có vài cột nước nhỏ đặt bên cạnh để tiếp nhận sức ép rồi truyền lực và nhân nó lên theo cơ chế ắt hẳn rất quen thuộc với ông. Cái máy này vận hành cũng khá dễ dàng nhưng trong lúc hoạt động thì nó lại bị rít và lực nén bị giảm mất một ít. Xin ông vui lòng kiểm tra nó và chỉ cho chúng tôi cách sửa chữa.’

Tôi nhận lấy ngọn đèn từ tay ông ta và xem xét cỗ máy thật kĩ lưỡng. Nó quả là một cỗ máy hết sức vĩ đại và có thể tạo ra một lực ép khổng lồ. Tuy nhiên, khi bước ra ngoài và nhấn các cần điều khiển của máy thì nhờ vào một tiếng rít mà tôi lập tức nhận ra có một chỗ rò rỉ nho nhỏ khiến cho nước phun ngược trở lại qua một trong những xilanh ở bên. Kiểm tra qua một lần thì tôi thấy một trong những đai cao su quấn quanh đầu cần truyền động đã bị co lại khiến cho nó không khớp với cái lỗ mà nó tiếp xúc. Rõ ràng đây là nguyên nhân làm cho lực ép bị giảm đi và tôi chỉ cho mấy người bên cạnh, họ chăm chú lắng nghe nhận xét của tôi và còn đặt ra vài câu hỏi thiết thực như họ phải làm thế nào để sửa chữa. Khi đã giải thích cho họ hiểu rõ, tôi quay lại khoang chính của cỗ máy và xem xét thật kĩ lưỡng để thỏa mãn sự tò mò của mình. Chỉ cần nhìn qua cũng thấy rõ là câu chuyện về đất tẩy màu hoàn toàn là bịa đặt vì thiết kế một cỗ máy mạnh đến thế chỉ vì một mục đích chẳng hề tương xứng như vậy thì vô lí quá. Mấy bức tường thì bằng gỗ nhưng sàn lại là một máng sắt lớn và khi tôi bước đến xem thì có thể thấy một lớp vỏ kim loại phủ lên hết bề mặt của nó. Tôi cúi người xuống và cạo cạo để xem nó chính xác là gì thì chợt nghe một câu cảm thán khe khẽ bằng tiếng Đức và trông thấy bộ mặt tái nhợt của ông đại tá đang nhìn tôi.

‘Ông đang làm gì ở đó thế?’ Ông ta hỏi.

Tôi tức giận vì bị lừa gạt bởi câu chuyện tinh vi mà ông ta đã bịa ra. ‘Tôi đang ngắm nhìn mớ đất tẩy màu của ông’, tôi đáp, ‘tôi nghĩ mình có thể tư vấn tốt hơn cho ông về cỗ máy này nếu tôi được biết chính xác mục đích sử dụng của nó.’

Vừa dứt lời, tôi chợt thấy hối hận ngay vì đã không suy nghĩ kĩ trước khi nói. Mặt ông ta đanh lại và đôi mắt xám lóe lên tia nhìn độc địa. ‘Được thôi’, ông ta nói, ‘ông sẽ được biết hết về cỗ máy.’ Ông ta lùi lại một bước, đóng sầm cánh cửa nhỏ và xoay chìa trong ổ khóa. Tôi lao về phía cửa và kéo mạnh tay nắm nhưng nó quá chắc chắn, dù cho tôi có đá và đẩy đến thế nào thì cánh cửa vẫn không hề suy suyển. ‘Này!’ Tôi hét to. ‘Ê! Đại tá! Thả tôi ra đi chứ!’

Rồi thình lình, trong yên lặng, tôi nghe thấy một âm thanh khiến tim tôi như nhảy ra khỏi lồng ngực. Đó là tiếng lách cách của các cần điều khiển và tiếng róc rách của nước thoát ra khỏi cái xilanh bị rò rỉ. Ông ta đã khởi động cỗ máy. Ngọn đèn hãy còn ở trên sàn, chỗ tôi đã đặt nó để xem xét cái máng. Nhờ ánh đèn mà tôi nhìn thấy mảng trần nhà đen ngòm đang lừ đừ hạ xuống đầu tôi, từng nấc một, nhưng tôi biết rõ là chỉ trong một phút nữa, nó sẽ giáng xuống người tôi một lực đủ để nghiền nát tôi. Tôi lồng lộn xô vào cánh cửa, la hét và dùng móng tay cào ổ khóa. Tôi cầu xin ông đại tá hãy thả tôi ra nhưng tiếng lách cách tàn nhẫn của các tay đòn đã nhấn chìm tiếng kêu của tôi. Trần nhà chỉ còn cách đầu tôi chừng một hoặc hai foot và nếu giơ tay lên thì tôi có thể chạm vào bề mặt cứng rắn và thô ráp của nó. Rồi một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu tôi, đó là cảm giác đau đớn khi chết sẽ phụ thuộc rất nhiều vào tư thế của tôi khi trần nhà chạm vào cơ thể. Nếu tôi nằm sấp thì trọng lượng của nó sẽ đè lên sống lưng tôi, và tôi rùng mình khi nghĩ đến tiếng răng rắc đáng sợ đó. Có lẽ nằm ngửa thì dễ chịu hơn; tuy nhiên, liệu tôi có đủ can đảm để nằm ngửa và nhìn cái bóng đen chết chóc đó lừ đừ hạ xuống người tôi? Đúng lúc tôi không còn đứng thẳng được nữa thì mắt tôi chợt trông thấy một thứ đem lại cho lòng tôi một tia hi vọng. Như tôi đã nói, dù trần nhà và sàn nhà được làm bằng sắt nhưng mấy bức tường lại làm bằng gỗ. Khi vội liếc nhìn quanh mình lần cuối tôi trông thấy một khe sáng màu vàng giữa hai tấm ván, khe sáng càng lúc càng mở rộng do một tấm ván nhỏ bị đẩy ra phía sau. Trong khoảnh khắc, tôi không thể tin được đây chính là cánh cửa dẫn tôi thoát khỏi cái chết. Chỉ sau một giây, tôi lao mình qua khe hở và nằm gần như bất tỉnh ở bên ngoài. Tấm ván đã khép lại sau lưng tôi nhưng tiếng ngọn đèn vỡ loảng xoảng và vài giây sau đó là tiếng hai khối kim loại va vào nhau vang rền cho tôi biết là mình đã thoát chết trong gang tấc.

Một cú giật mạnh ở cổ tay khiến tôi sực tỉnh và thấy mình đang nằm trên nền đá của một hành lang hẹp, trong khi một người phụ nữ đang cúi xuống bên tôi, kéo tôi bằng tay trái của bà còn tay phải thì cầm một ngọn nến. Đó chính là người phụ nữ tốt bụng lúc nãy đã cảnh báo mà tôi lại ngu ngốc không chịu nghe theo.

‘Đến đây! Đến đây nhanh!’ Bà ta kêu không ra hơi. ‘Bọn họ đến đây ngay bây giờ đấy. Họ sẽ thấy ông không còn ở đó nữa. Ôi, đừng phí phạm thời gian quý báu, hãy đến đây ngay!’

Ít ra thì lần này tôi cũng không coi thường lời khuyên của bà ta. Tôi loạng choạng đứng dậy rồi theo chân bà ta chạy dọc theo hành lang và xuống một cầu thang xoắn. Cầu thang đó dẫn đến một lối đi rộng và khi chúng tôi vừa xuống đến nơi thì tôi nghe thấy tiếng bước chân chạy rầm rập và tiếng la hét của hai người đang đối đáp với nhau, một kẻ ở cùng tầng với chúng tôi còn một kẻ ở tầng dưới. Người dẫn đường cho tôi dừng lại và nhìn quanh như đã cùng đường. Rồi bà ta đẩy mạnh cánh cửa dẫn vào một căn phòng ngủ được ánh trăng chiếu rọi qua cửa sổ.

‘Đây là cơ hội duy nhất của ông’, bà ta nói. ‘Hơi cao, nhưng có thể ông sẽ nhảy được.’

Bà ta vừa dứt lời thì một chùm sáng hiện ra ở cuối hành lang và tôi nhìn thấy hình dáng gầy còm của đại tá Lysander Stark đang phăm phăm chạy lại một tay cầm đèn, tay kia cầm một loại vũ khí giống như con dao phay của người bán thịt. Tôi vội vã chạy băng qua phòng ngủ, mở tung cửa sổ và nhìn ra ngoài. Dưới ánh trăng, khu vườn bên dưới trông mới tĩnh lặng, êm đềm và trong lành làm sao, và nơi tôi đang đứng cách mặt đất không quá ba mươi foot. Tôi trèo lên bậu cửa nhưng do dự chưa nhảy ngay mà còn đợi nghe những lời qua tiếng lại giữa người cứu mạng và kẻ côn đồ đang đuổi theo tôi. Nếu bà ta bị đối xử tàn nhẫn thì bằng mọi giá tôi sẽ quyết tâm quay lại để bảo vệ bà ta. Ý nghĩ đó chỉ kịp thoáng qua trong đầu tôi thì hắn đã đến cửa phòng và xổ đẩy người phụ nữ để xông tới, nhưng bà ta đã dang hai tay ôm chặt lấy hắn và cố gắng giữ hắn lại.

‘Fritz! Fritz!’ Bà ta kêu lên bằng tiếng Anh. ‘Hãy nhớ lại lời hứa của anh sau vụ lần trước. Anh đã nói là sẽ không để cho chuyện đó lặp lại nữa mà. Ông ta sẽ giữ im lặng! Ôi, ông ta sẽ kín miệng mà!’

‘Em điên rồi, Elise!’ Hắn quát to, vùng vẫy để thoát khỏi bà ta. ‘Em sẽ phá hỏng chuyện của chúng ta. Hắn đã nhìn thấy quá nhiều. Để anh đi, anh đã nói rồi đấy!’

Hắn xô mạnh bà ta sang một bên và xông về phía cửa sổ, chém tôi bằng thứ hung khí nặng nề của hắn. Tôi đã buông mình xuống và đang bám hai bàn tay vào bậu cửa sổ thì hắn chém xuống. Tôi lờ mờ thấy đau, bàn tay đang bám vào bệ cửa sổ buông lỏng và tôi rơi xuống khu vườn bên dưới. Tôi bị chấn động bởi cú ngã nhưng không bị thương; do đó tôi nhổm dậy và cố hết sức chạy vào giữa những bụi cây vì tôi biết mối nguy hiểm còn đang cận kề. Tuy nhiên, trong lúc đang chạy thì bất thình lình tôi bị choáng váng và buồn nôn kinh khủng. Tôi liếc nhìn xuống bàn tay hãy còn đang đau nhói và bấy giờ mới thấy ngón tay cái của mình đã bị cắt rời và máu đang tuôn ra từ vết thương. Tôi gắng sức buộc khăn mùi soa quanh chỗ bị thương nhưng tai tôi chợt ù đi và liền sau đó, tôi ngã xuống bất tỉnh giữa những bụi hoa hồng.

Tôi không biết mình đã nằm mê man như thế bao lâu. Chắc phải là một quãng thời gian dài vì trăng đã lặn và bình minh đang ló dạng khi tôi tỉnh lại. Quần áo tôi ướt đẫm vì sương đêm và tay áo thấm đầy máu từ vết thương chỗ ngón tay cái. Cảm giác đau nhức ở đó lập tức gợi cho tôi nhớ lại mọi chi tiết của câu chuyện mạo hiểm đêm qua và tôi đứng bật dậy với cảm giác là mình vẫn chưa thoát khỏi những kẻ truy đuổi. Nhưng khi nhìn quanh quất thì tôi vô cùng ngạc nhiên khi chẳng hề thấy nhà cửa hay ruộng vườn gì cả. Tôi đang nằm trong một góc hàng rào sát đường cái và xuôi xuống dưới một chút là một tòa nhà dài mà khi bước tới gần thì tôi nhận ra đó chính là nhà ga mà tôi đã đến đêm qua. Nếu không nhìn thấy vết thương xấu xí trên bàn tay thì hẳn là tôi sẽ nghĩ rằng tất cả những gì mình đã trải qua trong những giờ phút kinh hoàng vừa rồi chỉ là một cơn ác mộng.

Hơi sững sờ, tôi bước vào nhà ga và hỏi chuyến tàu buổi sáng, có một chuyến chạy đến Reading sẽ khởi hành trong vòng chưa đầy một giờ nữa. Tôi nhận ra người phu khuân vác đang làm việc chính là người tôi đã thấy ở sân ga lúc mới đến đêm qua. Tôi hỏi xem anh ta có bao giờ nghe nói đến đại tá Lysander Stark hay không. Cái tên đó hoàn toàn xa lạ với anh ta. Anh ta có nhìn thấy cỗ xe ngựa đợi tôi vào đêm trước hay không? Cũng không trông thấy gì. Gần đây có đồn cảnh sát nào không? Có một đồn cách đây khoảng ba dặm.

Trong tình trạng yếu ớt và đau đớn thế này thì tôi không thể nào đi đến đó được. Tôi quyết định sẽ đợi đến khi quay trở lại thành phố mới trình báo câu chuyện cho cảnh sát. Khi tôi đến nơi thì đã hơn 6 giờ nên việc trước tiên là tôi tìm chỗ băng bó vết thương và sau đó thì vị bác sĩ này đã tốt bụng đưa tôi đến đây. Tôi xin để ông lo liệu vụ này và sẽ nhất nhất tuân thủ lời khuyên của ông.”

Cả hai chúng tôi cùng ngồi lặng đi mất một lúc sau khi nghe xong câu chuyện lạ thường này. Sau đó, Sherlock Holmes lôi từ giá sách xuống một quyển sách nặng nề và cũ kĩ trong đó anh kẹp những mẩu tin cắt ra từ báo chí.

“Đây là một mẩu tin mà tôi nghĩ là các ông sẽ quan tâm”, anh nói. “Nó đã được đăng trên tất cả các báo vào khoảng một năm trước. Lắng nghe nhé: Ông Jeremiah Hayling, hai mươi sáu tuổi, kĩ sư thủy lực đã mất tích ngày 9 tháng này. Rời khỏi phòng trọ lúc 10 giờ khuya rồi sau đó không còn tin tức gì. Lúc đi ông mặc… vân vân và vân vân. Ha! Mẩu tin này tương ứng với lần gã đại tá cần duy tu cỗ máy trước đây. Tôi nghĩ thế.”

“Lạy Chúa!” Bệnh nhân của tôi kêu lên, “điều này đã làm sáng tỏ những lời người phụ nữ đó nói.”

“Không còn nghi ngờ gì nữa. Rõ ràng tên đại tá đó là một kẻ máu lạnh và liều mạng, hắn tuyệt đối dứt khoát không để cho bất cứ thứ gì cản trở trò chơi nho nhỏ của hắn, giống như bọn cướp biển tuyệt đối không tha mạng ai một khi đã chiếm được tàu. Được, giờ thì mỗi một phút giây đều rất quý giá, nếu ông cảm thấy đủ sức lực thì chúng ta sẽ đi đến Sở Cảnh sát London ngay lập tức để chuẩn bị khởi hành đi Eyford.”

Khoảng ba giờ sau, tất cả chúng tôi đã cùng ngồi trên chuyến tàu chạy từ Reading đến ngôi làng nhỏ Berkshire. Đoàn chúng tôi gồm có Sherlock Holmes, anh kĩ sư thủy lực, thanh tra Bradstreet của Sở Cảnh sát London, một cảnh sát mặc thuờng phục và tôi. Bradstreet đã trải một tấm bản đồ chi tiết của hạt lên mặt ghế và bận rộn dùng compa vẽ một vòng tròn lấy tâm là Eyford. Ông ta nói, “Đây, vòng tròn này có bán kính là mười dặm tính từ ngôi làng. Ngôi nhà mà ta muốn tìm phải nằm ở đâu đó gần đường thẳng này. Ông đã nói là mười dặm, đúng không?”

“Vâng, khoảng một giờ chạy xe tương đối nhanh.”

“Và ông nghĩ rằng bọn chúng đã đưa ông trở lại cả quãng đường đó trong khi ông hãy còn hôn mê?”

“Chắc chắn là họ đã làm thế. Tôi nhớ mang máng là mình có được nhấc lên và đem đi đâu đó.”

“Tôi không thể nào hiểu được”, tôi lên tiếng, “tại sao bọn họ lại tha cho ông khi trông thấy ông nằm bất tỉnh trong vườn. Phải chăng tên xấu xa đó đã mềm lòng trước những lời van xin của người phụ nữ nọ?”

“Tôi không nghĩ vậy. Tôi chưa từng thấy ai có bộ mặt sắt đá như thế.”

“Ồ, rồi chúng ta sẽ làm sáng tỏ mọi chuyện thôi”, Bradstreet nói. “Nào, tôi đã vẽ ra vòng tròn này và tôi chỉ mong sao xác định được đám người mà chúng ta đang tìm hiện đang ở điểm nào trong đó.”

“Tôi nghĩ rằng mình đã có thể chỉ ra được”, Holmes lặng lẽ nói.

“Thật chứ?” Viên thanh tra kêu lên. “Ông đã có nhận định rồi ư? Nào, để xem có ai cùng ý kiến với ông. Tôi nói nó nằm ở phía nam, vì vùng nông thôn ở đó hoang vắng hơn.”

“Còn tôi thì cho là ở phía đông”, bệnh nhân của tôi lên tiếng.

“Theo tôi thì nó nằm ở phía tây”, người cảnh sát mặc thường phục nói. “Ở đó có vài ngôi làng nhỏ rất yên tĩnh.”

“Còn tôi thì nghĩ rằng nó ở phía bắc”, tôi nói, “vì ở đó không có ngọn đồi nào, và người bạn của chúng ta đã nói rằng anh ấy không thấy xe phải leo dốc lần nào.”

“Xem nào”, ông thanh tra kêu to và cười phá lên, “các ý kiến khá là khác biệt. Chúng tôi đã chọn hết bốn hướng. Ông sẽ bỏ phiếu cho ai nào?”

“Tất cả các ông đều sai.”

“Nhưng không thể nào tất cả chúng tôi đều sai được.”

“Ồ, có chứ, có thể lắm. Đây là điểm tôi chọn.” Anh đặt ngón tay vào chính giữa vòng tròn. “Đây là nơi ta sẽ tìm thấy bọn chúng.”

“Nhưng còn chuyến xe đi suốt mười dặm thì sao?” Hatherley hổn hển nói.

“Năm dặm đi và năm dặm về. Không còn gì đơn giản hơn. Chính ông đã nói là con ngựa trông rất khỏe khoắn và bóng mượt khi ông bước lên xe còn gì. Làm sao nó có thể khỏe như thế khi phải vượt qua mười dặm đường gồ ghề?”

“Quả thật khả năng chúng dùng thủ đoạn này cùng lớn lắm”, Bradstreet thận trọng nhận xét. “Tất nhiên là không còn nghi ngờ gì về bản chất của băng đảng này!”

“Nghi ngờ gì nữa”, Holmes nói. “Chúng là bọn đúc tiền giả với quy mô lớn và đã dùng cỗ máy đó để tạo ra một hỗn hợp kim loại thay thế cho bạc.”

“Chúng tôi có biết về một băng đảng khôn khéo đang hoạt động”, ông thanh tra nói. “Chúng đã sản xuất ra cả ngàn đồng nửa crown. Thậm chí chúng tôi đã từng lần theo dấu vết của chúng đến tận Reading nhưng không thể làm được gì hơn vì bọn chúng đã xóa dấu vết bằng những cách thức chứng tỏ chúng là những tay lão luyện. Nhưng giờ thì, nhờ vào dịp may này, tôi nghĩ rằng ta chắc chắn sẽ tóm được chúng.”

Thế nhưng ông thanh tra đã lầm, vì những tên tội phạm ấy đã thoát khỏi bàn tay của công lí. Khi chúng tôi đến ga Eyford thì trông thấy một cột khói khổng lồ bốc lên từ sau một lùm cây nhỏ ở gần đó nom như một chiếc lông đà điểu to tướng phất phơ trên cảnh trí của vùng này.

“Cháy nhà à?” Bradstreet hỏi khi đoàn tàu lại nhả khói lên đường.

“Vâng, thưa ông!” Người trưởng ga đáp.

“Nó xảy ra từ lúc nào?”

“Tôi nghe nói là vào ban đêm, thưa ông, nhưng lửa càng lúc càng to và toàn bộ ngôi nhà đã chìm trong biển lửa.”

“Nhà đó của ai thế?”

“Của bác sĩ Becher.”

“Xin vui lòng cho tôi biết”, anh kĩ sư chen vào, “có phải bác sĩ Becher là một người Đức rất gầy, mũi dài và nhọn không?”

Người trưởng ga cười vui vẻ. “Không đâu, thưa ông, bác sĩ Becher là người Anh và trong cả giáo khu này chẳng ai có được cái áo gilet nào lót vải xịn như của ông ta. Nhưng có một ông ở cùng nhà với bác sĩ, theo tôi hiểu thì đó là một bệnh nhân người nước ngoài và trông bộ dạng người này thì chắc thịt bò Berkshire không hại gì cho ông ta.”

Trưởng ga còn chưa kịp nói dứt lời thì cả bọn chúng tôi đã vội vã lao về phía đám cháy. Con đường đi lên đỉnh một ngọn đồi thấp và một tòa nhà rộng lớn quét vôi trắng toát hiện ra trước mặt chúng tôi, lửa vẫn phun ra từ mọi khe hở và các cửa sổ, còn trong khu vườn phía trước nhà, ba chiếc xe cứu hỏa vẫn đang cố gắng kiểm soát ngọn lửa nhưng vô vọng.

“Đúng là căn nhà đó!” Hatherley kêu lên trong niềm phấn khích cực độ. “Kia là con đường trải sỏi và kia là những bụi hồng tôi đã nằm bên. Còn cửa sổ thứ hai kia chính là nơi tôi đã nhảy xuống.”

Holmes nói, “Vậy thì ít ra ông cũng đã trả thù được chúng. Không còn nghi ngờ gì nữa, ngọn đèn dầu của ông khi bị cỗ máy ép vỡ đã khiến mấy tấm vách gỗ bắt lửa, lúc ấy chắc chắn bọn chúng đang mải truy đuổi ông nên không để ý. Giờ thì ông hãy cố mở to mắt tìm kiếm những người bạn của mình đêm qua trong đám đông kia, dù tôi e rằng đến lúc này bọn chúng đã cao chạy xa bay khỏi đây cả trăm dặm rồi.”

Và nỗi lo của Holmes quả không sai vì từ hôm đó đến nay không ai hay tin gì về người phụ nữ xinh đẹp, gã người Đức độc ác hay ông người Anh rầu rĩ. Sáng sớm hôm đó, một người nông dân đã nhìn thấy một cỗ xe ngựa chở vài người và một số rương hòm cồng kềnh đang phóng nhanh về hướng Reading, nhưng đến đó thì mọi dấu vết của những kẻ chạy trốn đều biến mất và ngay cả tài trí của Sherlock Holmes cũng không tìm ra được manh mối nào dù là nhỏ nhất về nơi ẩn náu của chúng.

Những người lính cứu hỏa đã rất bối rối vì cấu trúc lạ lùng mà họ nhìn thấy bên trong căn nhà và lại càng lo sợ hơn khi phát hiện ra một ngón tay cái mới bị cắt lìa trên bậu cửa sổ tầng ba. Tuy vậy, đến khi mặt trời lặn thì những cố gắng của họ cuối cùng cũng đạt được kết quả và họ đã dập được ngọn lửa, nhưng trước đó mái nhà đã sập xuống và toàn bộ ngôi nhà chỉ còn là một đống đổ nát, ngoại trừ vài ống xilanh và ống sắt méo mó ra, chẳng còn lại chút dấu vết nào của cỗ máy đã khiến cho anh bạn xui xẻo của chúng tôi phải trả một cái giá quá đắt. Người ta phát hiện từng đống nickel và thiếc to đùng cất trữ trong một chái nhà phụ, nhưng không tìm được một đồng tiền nào, chẳng thế mà có người đã nhắc đến những rương hòm kếch xù trên cỗ xe ngựa của những kẻ trốn chạy.

Còn việc người kĩ sư thủy lực được đưa từ khu vườn đến nơi mà anh ta tỉnh lại bằng cách nào thì có thể mãi mãi vẫn còn là bí mật nếu không có lớp đất tơi xốp tiết lộ cho chúng tôi một chuyện rất đơn giản. Rõ ràng là anh ta đã được hai người khiêng đi, một người có bàn chân rất nhỏ còn người kia thì có bàn chân to lớn bất thường. Tóm lại, rất có thể tay người Anh trầm lặng, vốn ít táo bạo hoặc không sẵn máu sát nhân như đồng bọn của hắn nên đã giúp người phụ nữ đưa nạn nhân đang bất tỉnh ra khỏi nơi nguy hiểm.

“Chao ôi”, anh chàng kĩ sư rầu rĩ nói khi chúng tôi lên tàu để trở về London, “công việc hay ho thế đấy! Tôi đã bị mất ngón tay cái, lại còn mất luôn món tiền thù lao năm mươi guinea, mà tôi có nhận được gì đâu?”

“Kinh nghiệm”, Holmes đáp và cười phá lên. “Nó có thể có giá trị một cách gián tiếp! Ông biết đấy, ông chỉ cần thuật lại câu chuyện là ông sẽ được tiếng là người bầu bạn lí tưởng suốt quãng đời còn lại.”

NHÀ QUÝ TỘC ĐỘC THÂN
(The Noble Bachelor, 1892)

Đám cưới của huân tước St. Simon và cái kết lạ lùng của nó, từ lâu đã không còn là đề tài gây hứng thú cho giới quý tộc mà chú rể giao du. Những vụ tai tiếng mới mẻ đã làm cho nó bị lu mờ và những chi tiết thú vị hơn trong các vụ này đã thu hút hết những lời đồn đại khiến người ta không còn bận tâm về tấn kịch từ bốn năm trước nữa. Tuy vậy, tôi có lí do để tin tưởng rằng những chi tiết chính thức chưa bao giờ được tiết lộ với công chúng và vì anh bạn Sherlock Holmes của tôi có đóng góp đáng kể trong việc làm sáng tỏ vụ này, nên tôi cảm thấy hồi kí về anh sẽ chẳng thể nào đầy đủ nếu thiếu đi vài nét phác họa về sự kiện đặc biệt này.

Câu chuyện xảy ra trước đám cưới của tôi vài tuần, trong những ngày tôi còn ở chung với Holmes tại căn nhà trên phố Baker. Hôm ấy, anh trở về nhà sau chuyến đi dạo buổi chiều thì nhìn thấy một lá thư đang đợi mình trên bàn. Suốt cả ngày dài, tôi chỉ ngồi ở nhà vì trời đột ngột đổ mưa kèm theo những cơn gió thu thổi rất mạnh và vết thương do đạn súng hỏa mai mà tôi mang về như kỉ vật của cuộc chiến ở Afghanistan lại gây nhức nhối âm ỉ. Ngồi trên chiếc ghế bành, hai chân vắt lên một chiếc ghế khác, tôi vùi mình giữa một đống báo, mãi đến khi đã bão hòa với những tin tức trong ngày tôi mới quăng hết chúng đi và nằm bơ phờ, mắt nhìn vào hình vầng trăng khuyết to tướng và những chữ cái lồng vào nhau trên phong bì nằm ở bàn, uể oải tự hỏi không biết nhà quý tộc viết thư cho bạn mình là ai.

“Đây là một bức thư rất kiểu cách”, tôi nhận xét khi anh bước vào phòng. “Những lá thư đưa đến cho anh lúc sáng, nếu tôi nhớ không lầm, là của một người bán cá và một nhân viên thuế quan.”

“Phải, hẳn nhiên là thư từ của tôi có sự đa dạng rất thú vị”, anh mỉm cười trả lời, “và thường thường những lá thư nào càng có vẻ khiêm nhường thì lại càng lí thú. Bức thư này trông giống như một cái thư mời xã giao không mong đợi, đòi hỏi người ta hoặc là phải chịu đựng sự chán chường khi đi dự, hoặc là phải nói dối để chối từ.”

Anh bóc dấu niêm phong và liếc sơ qua nội dung.

“Ồ, xem này, rốt cuộc nó có vẻ khá lí thú đây.”

“Không phải thư mời xã giao à?”

“Không, hoàn toàn là công việc.”

“Và từ một thân chủ có dòng dõi quý tộc?”

“Một trong những người có địa vị cao nhất ở nước Anh.”

“Anh bạn thân mến, xin chúc mừng anh.”

“Nói thật lòng nhé, Watson, tôi cam đoan là tôi không quan tâm đến địa vị của khách hàng bằng sự thú vị trong vụ của ông ta. Tuy vậy, có thể vụ điều tra mới này cũng không thiếu đặc tính đó. Gần đây anh chăm đọc báo lắm, phải không nào?”

“Có vẻ thế’, tôi buồn rầu đáp và chỉ tay vào một chồng báo dày cộp nằm trong góc phòng. “Tôi chẳng còn việc gì khác để làm.”

“May nhỉ, vì như thế anh có thể cập nhật tin tức cho tôi. Tôi chẳng xem mục gì khác ngoài các tin tức về tội phạm và mục tin nhắn. Chuyên mục ấy luôn cung cấp cho ta nhiều tư liệu. Nhưng nếu anh theo dõi sát sao các sự kiện gần đây, hẳn là anh đã đọc tin về huân tước St. Simon và đám cưới của ông ta rồi chứ?”

“Ồ, tôi đã đọc rồi, với sự quan tâm sâu sắc nhất.”

“Thế thì tốt. Lá thư tôi đang cầm đây là do huân tước St. Simon gửi đến. Tôi sẽ đọc cho anh nghe và đổi lại, anh phải xem lại chồng báo đó và kể cho tôi biết những gì có liên quan đến vấn đề này. Đây, ông ta viết thế này:

Ông Sherlock Holmes thân mến!

Huân tước Backwater cho tôi biết rằng tôi có thể hoàn toàn tin cậy vào tài xét đoán và sự kín đáo của ông. Vì vậy, tôi quyết định sẽ đến gặp và tham khảo ý kiến của ông về sự kiện vô cùng đau lòng vừa xảy ra có liên quan đến hôn lễ của tôi. Ông Lestrade của Sở Cảnh sát London đã bắt tay vào việc này, nhưng ông ta quả quyết với tôi rằng sẽ không phản đối nếu ông hợp tác và còn cho rằng sự phối hợp này có thể hỗ trợ phần nào cho công cuộc điều tra.

Tôi sẽ đến chỗ ông lúc 4 giờ chiều nay và nếu ông đã có cuộc hẹn nào khác vào thời điểm đó thì tôi hi vọng là ông sẽ hoãn nó lại vì vấn đề này vô cùng quan trọng.

Chân thành,

ST. SIMON

“Thư gửi từ lâu đài Grosvenor được viết bằng bút lông ngỗng và nhà quý tộc đã không may bị dính một đốm mực ở mặt ngoài của ngón út bên tay phải”, Holmes nhận xét khi gấp bức thư lại.

“Ông ta hẹn 4 giờ. Giờ đã là 3 giờ rồi. Ông ta sẽ đến sau một giờ nữa.”

“Vậy thì tôi vẫn còn thời gian để hiểu rõ vấn đề với sự hỗ trợ của anh. Phiền anh mở hộ tôi mấy tờ báo này và sắp xếp các mẩu tin theo thứ tự thời gian, trong lúc đó tôi sẽ xem qua vài thông tin về vị thân chủ của chúng ta.” Anh lấy một cuốn bìa đỏ từ giá sách tham khảo bên cạnh mặt lò sưởi. “Phần nói về ông ta đây rồi”, anh nói, rồi ngồi xuống và mở tài liệu, đặt lên đầu gối. “Huân tước Robert Walsingham de Vere St. Simon, thứ nam của quận công Balmoral. Hừm! Huy hiệu: Nền màu thiên thanh, có hình ba chiếc chông sắt bốn cạnh nằm trên một dải băng đen. Sinh năm 1846. Ông ta đã bốn mươi mốt tuổi, độ tuổi chín chắn để thành hôn, cựu thứ trưởng về các vấn đề tại thuộc địa. Ngài quận công, cha của ông ta đã có thời là bộ trưởng bộ Ngoại giao. Họ thừa hưởng dòng máu Plantagenet trực hệ và dòng máu Tudor[122] về bên ngoại. Ha! Chả có thông tin gì quan trọng trong cả mớ này. Watson này, tôi nghĩ là phải quay sang anh để xem có tìm được dữ liệu nào tốt hơn không.”

“Tìm thứ anh cần chẳng mấy khó khăn”, tôi đáp, “vì các dữ kiện đều khá mới mẻ và vấn đề này gây ấn tượng đặc biệt với tôi. Tuy vậy, tôi ngại nói với anh về chuyện đó vì tôi biết lúc ấy anh đang vướng bận một cuộc điều tra và anh không thích bị xen ngang bởi những vụ việc khác.”

“Ồ, ý anh muốn nói đến vụ chiếc xe chở đồ ở quảng trường Grosvenor chứ gì? Vụ đó đã được làm sáng tỏ rồi - mà thật ra nó đã khá rõ ràng ngay từ đầu. Anh hãy đưa tôi xem những gì mà anh đã chọn ra từ đống báo đi nào.”

“Đây là mẩu tin đầu tiên mà tôi tìm thấy. Nó nằm trong mục tin riêng[123] của tờ MorningPost và ngày đăng thì như anh thấy đấy, từ vài tuần trước: Một cuộc hôn nhân đã được sắp xếp, và nếu như lời đồn đại là đúng thì hôn lễ sẽ sớm diễn ra giữa huân tước Robert St. Simon, thứ nam của quận công Balmoral và cô Hatty Doran, ái nữ duy nhất của ngài Aloysius Doran ở San Francisco, California, Mỹ. Thế thôi.”

“Ngắn gọn và đi thẳng vào vấn đề,” Holmes nhận xét trong khi duỗi đôi chân dài, gầy guộc về phía lò sưởi.

“Một tờ báo đưa tin về xã hội thượng lưu cũng ra trong tuần đó có một đoạn nói rõ hơn về việc này. À, nó đây rồi: Chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ cần có biện pháp bảo vệ thị trường cưới hỏi vì nguyên tắc tự do thương mại hiện nay có vẻ như đang gây bất lợi nặng nề cho các sản phẩm nội địa của chúng ta. Vai trò tề gia trong các dòng dõi quý tộc vương quốc Anh cứ lần lượt về tay những cô em họ xinh đẹp của chúng ta ở bên kia bờ Đại Tây Dương. Mới tuần rồi, lại thêm một cái tên quan trọng được bổ sung vào danh sách các chiến lợi phẩm bị những kẻ xâm lược duyên dáng này chiếm mất. Huân tước St. Simon, người đã kháng cự những mũi tên của thần ái tình trong hơn hai mươi năm qua, hiện đã tuyên bố dứt khoát về cuộc hôn nhân sắp tới với cô Hatty Doran, nàng ái nữ rất quyến rũ của một triệu phú ở California. Cô Doran có vóc dáng yêu kiều và khuôn mặt đầy ấn tượng từng thu hút rất nhiều sự chú ý tại lễ hội ở Westbury House, vốn là con một và theo những nguồn tin gần đây thì của hồi môn của cô sẽ lên đến hơn sáu chữ số với nhiều triển vọng hấp dẫn trong tương lai. Có một điều tế nhị mà ai cũng biết là trong vòng vài năm gần đây, quận công Balmoral đã buộc phải bán tranh của mình và huân tước St. Simon không có tài sản riêng nào ngoại trừ một dinh cơ nhỏ ở Birchmoor, vậy nên rõ ràng người nữ thừa kế đến từ California không phải là người duy nhất được lợi trong cuộc kết giao mà nhờ đó cô tiểu thư Cộng hòa dễ dàng trở thành một phu nhân quý tộc Anh.”

“Còn gì nữa không?” Holmes vừa hỏi vừa ngáp.

“Ồ, còn nhiều chứ! Tiếp theo còn có một bài viết trên tờ Morning Post nói rằng hôn lễ sẽ cực kì kín đáo và được tổ chức tại nhà thờ St. George, quảng trường Hanover, chỉ có độ năm, sáu bạn hữu thân tình được mời, và sau đó tất cả sẽ trở về dự tiệc tại căn nhà đầy đủ tiện nghi ở Lancaster Gate mà ông Aloysius Doran mới mua. Hai ngày sau - tức là thứ tư vừa rồi - có một mẩu thông cáo ngắn gọn cho biết đám cưới đã diễn ra và họ sẽ trải qua tuần trăng mật tại điền trang của huân tước Backwater, gần Petersheld. Đó là tất cả các thông cáo được đăng trước khi cô dâu biến mất!”

“Trước khi sao cơ?” Holmes giật mình hỏi lại.

“Cô dâu biến mất.”

“Cô ta biến mất lúc nào?”

“Tại bữa tiệc cưới.”

“Thế à? Chuyện này đúng là lí thú hơn ta tưởng, phải nói là khá kịch tính ấy chứ.”

“Phải, tôi có cảm giác nó không được bình thường cho lắm.”

“Người ta thường bỏ trốn trước lễ cưới và đôi khi là trong tuần trăng mật; nhưng tôi chưa bao giờ gặp trường hợp nào xảy ra nhanh như thế. Xin anh hãy cho tôi biết thêm chi tiết.”

“Tôi báo trước cho anh biết là thông tin còn sơ sài lắm.”

“Biết đâu ta có thể cải thiện chút gì.”

“Các chi tiết đó được công bố trong một bài báo duy nhất trên một tờ báo ra vào sáng qua, tôi sẽ đọc cho anh nghe. Dòng tít của nó là:

Sự cố lạ thường trong một đám cưới thượng lưu.

Gia đình huân tước Robert St. Simon đã rơi vào tình cảnh vô cùng sửng sốt trước những sự cố lạ lùng và buồn phiền có liên quan đến hôn lễ của huân tước. Như đã được thông báo ngắn gọn trên báo chí ngày hôm qua, hôn lễ đã được cử hành vào buổi sáng hôm trước; nhưng đến bây giờ mới có thể khẳng định những lời đồn lạ lùng về sự kiện này là thực. Bất chấp những nỗ lực của các bạn hữu nhằm bưng bít sự cố đến thời điểm này, vụ việc trên đã thu hút quá nhiêu sự chú ý của công chúng nên dẫu có giả bộ phớt lờ câu chuyện mà dư luận đang bàn tán xôn xao e cũng là vô ích.

Nghi lễ đã được cử hành rất kín đáo tại nhà thờ St. George, quảng trường Hanover. Những người có mặt bao gồm thân phụ của tân nương - ông Aloysius Doran, quận công phu nhân Balmoral, huân tước Backwater, huân tước Eustace và tiểu thư Clara St. Simon (em trai và em gái của tân lang) cùng với tiểu thư Alicia Whittington, ngoài ra không còn ai khác.

Sau đó, toàn bộ tân khách đến nhà ông Aloysius Doran ở Lancaster Gate, tại đây tiệc cưới đã được dọn sẵn. Dường như một người phụ nữ hiện vẫn chưa rõ tên đã gây rắc rối bằng cách cố tình xông vào nhà sau bữa tiệc cưới và tuyên bố rằng cô ta có quyền đòi hỏi đối với huân tước St. Simon. Sau một hồi đôi co dữ dội và dai dẳng, viên quản gia cùng với người phục vụ mới tống được cô ta đi. May mà cô dâu đã vào nhà trước khi xảy ra sự gián đoạn không vui ấy, cô ngồi vào bàn dùng bữa với các thực khách rồi cho biết là mình đột nhiên cảm thấy khó ở và trở về phòng riêng. Việc cô vắng mặt quá lâu khiến mọi người bắt đầu bàn tán, cha cô bèn lên phòng tìm thì được người hầu gái cho biết là cô chỉ vào phòng trong chốc lát để lấy áo choàng và mũ rồi tất tả đi xuống hành lang. Một người hầu quả quyết là anh ta có nhìn thấy một người phụ nữ rời khỏi nhà trong y phục giống như thế nhưng lúc ấy anh ta lại không nghĩ đó là cô chủ vì cho rằng cô đang ngồi ăn cùng với mọi người. Khi biết chắc rằng con gái mình đã biến mất, ông Aloysius Doran cùng với chú rể lập tức báo cảnh sát, những cuộc điều tra hiện đang được tiến hành ráo riết có thể sẽ nhanh chóng làm sáng tỏ vụ việc hết sức kì lạ này. Tuy nhiên, mãi đến khuya hôm qua vẫn chưa tìm thấy manh mối nào cho biết người phụ nữ bị mất tích hiện đang ở đâu. Có tin đồn rằng trong vụ này chắc có âm mưu thâm độc gì đây, và nghe nói cảnh sát đã bắt giữ người đàn bà gây náo loạn lúc đầu vì tin rằng do ghen tuông hoặc một nguyên cớ nào khác mà cô ta có thể có liên quan đến vụ mất tích bí ẩn của cô dâu.

“Tất cả chỉ có thế thôi ư?”

“Chỉ có thêm một mẩu tin ngắn đăng trên một tờ báo buổi sáng khác, nhưng nó cũng gợi lên vài điều.”

“Điều đó là…”

“Là cô Flora Millar, người phụ nữ gây rắc rối, hiện đang bị bắt giam. Hình như trước kia cô ta là một danseuse[124] ở Allegro và đã quen biết với chú rể được vài năm. Ngoài ra không có gì cụ thể hơn, vậy là anh đã nắm được toàn bộ những gì báo chí đã công bố về vụ này.”

“Và đây có vẻ là một vụ cực kì lí thú. Không đời nào tôi bỏ qua đâu. Nhưng có tiếng chuông reo rồi kìa, Watson, đồng hồ chỉ đã hơn 4 giờ, tôi tin chắc đó chính là vị khách thượng lưu của chúng ta. Đừng nghĩ đến chuyện rời đi nhé, Watson, vì tôi rất muốn có một người chứng kiến, ít ra là để có thể kiểm tra xem mình nhớ có đúng không.”

“Huân tước Robert St. Simon”, cậu bé giúp việc của chúng tôi thông báo khi mở toang cánh cửa. Một quý ông bước vào với khuôn mặt trí thức, ưa nhìn, sống mũi cao, da hơi xanh xao, khóe miệng có nét gì đó giống như là bực bội và đôi mắt mở to điềm tĩnh của một người có số sung sướng đã quen với việc ra lệnh và được người khác tuân theo, ông ta có tác phong nhanh nhẹn, tuy thế dáng vẻ bên ngoài lại có vẻ không phù hợp với độ tuổi vì ông ta hơi khom người về đằng trước và đầu gối hơi cong khi bước đi. Cả mái tóc nữa, khi ông ta nhấc chiếc mũ vành cong ra, có thể thấy tóc ông ta đã lốm đốm hoa râm và mỏng đi ở đỉnh đầu. Còn về y phục, cách ăn mặc của ông ta chỉn chu đến mức gần như quá chưng diện với áo cổ cao, măng tô đen, gilet trắng, găng tay vàng, giày da bóng và ghệt sáng màu. Ông ta chậm rãi bước vào phòng, quay đầu từ trái sang phải và bàn tay phải thì đung đưa sợi dây đeo kính gọng vàng.

“Xin chào ngài, huân tước St. Simon”, Holmes cất tiếng trong khi đứng lên và cúi chào. “Mời ngài ngồi vào chiếc ghế mây này. Đây là người bạn và cũng là cộng sự của tôi, bác sĩ Watson. Mời ngài xích lại gần lò sưởi một chút và chúng ta sẽ cùng bàn luận về vấn đề này.”

“Đó là vấn đề phiền muộn nhất đối với tôi, chắc là ông có thể dễ dàng hình dung ra, ông Holmes ạ. Tôi đau nhói đến tận tâm can. Tôi hiểu rằng ông đã xử lí nhiều vụ tế nhị tương tự, thưa ông, nhưng chắc là không thuộc cùng giai tầng xã hội.”

“Phải, lần này có thấp hơn trước.”

“Xin lỗi, tôi chưa nghe rõ?”

“Thân chủ trước của tôi là một vị vua.”

“Ồ, thật vậy sao? Tôi không tưởng tượng được. Vị vua nào thế?”

“Nhà vua xứ Scandinavia.”

“Sao? Hoàng hậu mất tích à?”

“Chắc ngài cũng hiểu rằng”, Holmes khéo léo nói, “tôi luôn giữ kín vấn đề riêng tư của các thân chủ khác, cũng như tôi hứa sẽ giữ kín chuyện của ngài.”

“Tất nhiên rồi! Rất đúng! Rất tốt! Xin ông bỏ qua cho câu hỏi đó. Còn về chuyện của tôi, tôi sẵn sàng cung cấp mọi thông tin có thể giúp ông hiểu tường tận vấn đề.”

“Cảm ơn ngài. Tôi đã biết tất cả tin tức trên báo chí, không cần thêm nữa. Tôi cho rằng bài báo này đã tường thuật đúng sự thực về việc cô dâu mất tích.”

Huân tước St. Simon liếc sơ qua. “Vâng, cho đến giờ thì sự việc xảy ra đúng như thế.”

“Nhưng trước khi có thể đưa ra ý kiến thì tôi cần thêm khá nhiều chi tiết bổ sung. Tôi nghĩ rằng cách trực tiếp nhất để có thể xác lập các dữ kiện là đặt ra vài câu hỏi với ngài.”

“Xin ông cứ hỏi.”

“Ngài gặp cô Hatty Doran khi nào?”

“Ở San Francisco, một năm trước.”

“Trong chuyến du lịch của ngài đến nước Mỹ?”

“Vâng.”

“Lúc ấy ngài đã đính hôn với cô ấy chưa?”

“Chưa.”

“Nhưng hẳn là giữa hai người đã thiết lập mối quan hệ bạn bè?”

“Tôi vui khi có nàng bên cạnh, và nàng cũng biết điều đó.”

“Cha của cô ấy rất giàu, có phải không?”

“Người ta đồn rằng ông ấy giàu nhất vùng sườn dốc Thái Bình Dương[125]”

“Ông ta làm giàu bằng cách nào?”

“Khai mỏ. Vài năm trước ông ấy còn chưa có gì cả. Rồi ông ấy đào được vàng, dùng vàng đó để đầu tư và giàu lên rất nhanh.”

“Vậy ngài có ấn tượng thế nào về tính cách của tiểu thư, vợ mới cưới của ngài?”

Nhà quý tộc đung đưa cặp kính mắt nhanh hơn và nhìn thẳng vào ngọn lửa. “Ông Holmes này, ông thấy đấy”, ông ta nói, “vợ tôi đã hai mươi tuổi trước khi cha nàng trở nên giàu có. Suốt thời gian đó, nàng tự do chạy nhảy quanh các trại mỏ và lang thang trong rừng núi, vì thế mà nàng học từ thiên nhiên nhiều hơn là từ các giáo viên. Con người của nàng là kiểu mà ở Anh chúng ta gọi là một cô gái hiếu động, với tính cách mạnh mẽ, hoang dã và tự do, không hề bị phép tắc lễ nghi trói buộc. Có thể nói nàng là một ngọn núi lửa mãnh liệt. Nàng luôn quyết định một cách lẹ làng và đã quyết là làm mà chẳng kiêng sợ gì. Mặt khác, tôi hẳn đã không trao tặng cho nàng cái thanh danh của dòng họ mà tôi có vinh dự được mang”, ông ta hắng giọng một cách trịnh trọng, “nếu tôi không nhận thấy bản chất cao quý của nàng. Tôi tin rằng nàng có thể sẵn sàng hi sinh thân mình vì nghĩa và ghét bỏ bất cứ điều gì đáng hổ thẹn.”

“Ngài có bức ảnh nào của cô ấy không?”

“Tôi có mang theo bên mình đây,” ông ta mở một mặt dây chuyền có lồng ảnh và cho chúng tôi xem khuôn mặt chính diện của một người phụ nữ rất duyên dáng. Đó không phải là ảnh chụp mà là một bức tiểu họa màu ngà và người họa sĩ đã làm nổi bật trọn vẹn vẻ đẹp của mái tóc huyền bóng mượt, đôi mắt to đen và khóe miệng cực kì tinh tế. Holmes chăm chú ngắm nhìn với vẻ nghiêm túc. Rồi anh đóng mặt dây chuyền lại và trao trả cho huân tước St. Simon.

“Thế rồi cô gái ấy đến London và hai người nối lại mối quan hệ?”

“Phải, cha nàng đưa nàng đến London vào mùa xã giao[126] vừa rồi. Tôi có gặp nàng vài lần, rồi cầu hôn và giờ thì đã cưới nàng.”

“Hẳn là cô ấy đã đem lại một món hồi môn đáng kể?”

“Một món hồi môn kha khá. Cũng không nhiều hơn mức bình thường trong gia tộc tôi.”

“Và tất nhiên là món hồi môn đó vẫn thuộc về ngài, vì hôn sự được xem như fait accompli."[127]

“Tôi thật sự chưa hỏi han gì về vấn đề này!”

“Đương nhiên rồi. Ngài có gặp cô Doran vào hôm trước đám cưới không?”

“Có.”

“Lúc đó cô ấy vui vẻ chứ?”

“Không thể nào vui vẻ hơn thế. Nàng nói luôn miệng về những việc chúng tôi sẽ làm trong cuộc sống sau này.”

“Quả vậy! Thật là thú vị. Thế còn buổi sáng hôm đám cưới thì sao?”

“Nàng hết sức tươi tắn, ít ra thì cũng đến khi xong lễ.”

“Và sau đó ngài có để ý thấy sự thay đổi nào ở cô ấy không?”

“À, nói thật thì lúc đó là lần đầu tiên tôi đã nhận thấy những dấu hiệu cho thấy tính khí hơi dễ nổi nóng của nàng. Tuy vậy, sự việc ấy quá nhỏ nhặt và có thể cũng chẳng liên quan gì tới chuyện này?”

“Nhưng dù sao thì ngài cũng nên thuật lại cho chúng tôi nghe.”

“Ồ, chỉ là chuyện trẻ con thôi. Nàng đánh rơi bó hoa khi chúng tôi đi về phía phòng áo lễ. Lúc đó nàng đang đi ngang qua băng ghế dài ở hàng đầu và nó rơi vào băng ghế đó. Nàng dừng lại một chút, nhưng rồi quý ông ngồi ở hàng ghế đó đã trao bó hoa lại cho nàng và trông nó không hề có vẻ bị giập nát. Tuy nhiên, khi tôi nói với nàng chuyện ấy thì nàng lại đáp lời tôi cộc lốc; và lúc ngồi trong xe để về nhà thì nàng có vẻ căng thẳng đến vô lí về chuyện vặt vãnh ấy?”

“Thế à? Ngài nói rằng có một người đàn ông ngồi ở băng ghế dài. Vậy là người ngoài cũng có mặt ở đó?”

“Ồ, vâng. Không thể đuổi họ ra khi nhà thờ đã mở cửa.”

“Người đàn ông đó không phải là bạn của vợ ngài chứ?”

“Không, không phải. Tôi gọi anh ta là quý ông chỉ vì lịch sự thôi chứ trông anh ta có vẻ là thường dân thôi. Tôi không để ý đến vẻ ngoài của anh ta lắm. Nhưng tôi nghĩ chúng ta đang đi xa vấn đề rồi.”

“Vậy là huân tước phu nhân St. Simon trở về từ lễ cưới trong trạng thái kém vui hơn lúc đi. Khi bước vào nhà cha mình thì cô ấy làm gì?”

“Tôi nhìn thấy nàng nói chuyện với cô hầu.”

“Người đó là ai?”

“Tên của cô ta là Alice. Cũng là người Mỹ và đến từ California cùng với vợ tôi.”

“Cô ta có phải là một người hầu thân tín không?”

“Còn hơn thế nữa. Tôi cho rằng vợ tôi đã để cho cô ta suồng sã với nàng quá mức. Nhưng tất nhiên là ở Mỹ người ta có cách nhìn nhận khác về những chuyện như vậy.”

“Vợ ngài nói chuyện với Alice trong bao lâu?”

“Ồ, chỉ vài phút thôi. Lúc ấy tôi còn đang bận tâm đến việc khác.”

“Ngài không nghe thấy họ nói chuyện gì à?”

“Phu nhân St. Simon nói gì đó về việc ‘chiếm đất’[128]. Nàng đã quen sử dụng tiếng lóng như thế. Tôi không hiểu ý nàng là gì.”

“Đôi khi tiếng lóng ở Mỹ rất giàu biểu cảm. Sau khi nói chuyện xong với cô hầu thì vợ ngài làm gì?”

“Nàng bước vào phòng tiệc.”

“Khoác tay ngài chứ?”

“Không, đi một mình. Nàng rất độc lập trong những việc nhỏ nhặt như thế. Thế rồi, sau khi chúng tôi ngồi vào bàn độ mười phút thì nàng vội vã đứng dậy, thì thầm vài câu xin lỗi rồi rời khỏi phòng. Sau đó, nàng không bao giờ quay lại nữa.”

“Nhưng theo như tôi hiểu thì cô hầu Alice khai rằng vợ ngài đã đi lên phòng, khoác một chiếc áo choàng dài ra ngoài để che bộ váy cô dâu, đội mũ rồi đi ra ngoài.”

“Đúng thế. Sau đó người ta trông thấy nàng bước vào công viên Hyde cùng với Flora Millar, người phụ nữ hiện đang bị giam giữ và cũng là người đã gây náo loạn ở nhà ông Doran sáng hôm đó.”

“À, vâng. Tôi muốn biết một số chi tiết về người phụ nữ trẻ này và mối quan hệ giữa ngài với cô ta.”

Huân tước St. Simon nhún vai và nhướng mày. “Chúng tôi có mối quan hệ thân thiết trong vài năm - có thể nói là rất thân mật. Cô ta thường đến Allegro. Tôi đối xử với cô ta cũng không tệ và cô ta chẳng có lý do gì để than phiền về tôi, nhưng ông Holmes ạ, như ông biết đấy, phụ nữ là thế. Flora là một cô nàng xinh xẻo, dễ thương nhưng cực kì nóng nảy và cứ bám dính lấy tôi. Cô ta đã viết cho tôi những bức thư khủng khiếp khi nghe tin tôi sắp lấy vợ và, nói thật với ông, lí do tôi muốn tổ chức hôn lễ kín đáo là vì tôi sợ có thể xảy ra một vụ gây rối trong nhà thờ. Cô ta đã đến nhà ông Doran ngay sau khi chúng tôi quay về và gắng sức xông vào, thốt ra những lời lẽ thóa mạ hết sức nặng nề với vợ tôi, thậm chí còn đe dọa nàng, nhưng tôi đã đoán trước được khả năng xảy ra những chuyện như thế nên đã bố trí hai viên cảnh sát mặc thường phục đứng sẵn ở đó, họ đã nhanh chóng tống khứ được cô ta đi. Cô ta đã yên lặng khi thấy rằng có làm ầm ĩ cũng chẳng được gì.”

“Vợ ngài có nghe thấy chuyện này không?”

“Không, ơn Chúa, nàng không hay biết gì.”

“Sau đó thì người ta nhìn thấy cô ấy đi cùng với chính người phụ nữ đó?”

“Phải. Đó là điều mà ông Lestrade ở Sở Cảnh sát London xem là rất nghiêm trọng. Người ta nghĩ rằng Flora đã dụ dỗ vợ tôi ra ngoài và giăng một cái bẫy khủng khiếp để hại nàng.”

“Vâng, đó là một giả thuyết khả dĩ.”

“Ông cũng nghĩ vậy à?”

“Tôi không nói chắc chắn là thế. Nhưng bản thân ngài không cho là vậy sao?”

“Tôi không nghĩ Flora có thể làm đau dù chỉ một con ruồi.”

“Nhưng sự ghen tuông có thể làm biến đổi tính nết người ta đến lạ lùng. Xin ngài cho biết ý kiến của cá nhân ngài về việc đã xảy ra.”

“Hừm, thật ra tôi đến đây nhằm tìm kiếm một giả thuyết chứ không định đề xuất ý kiến của mình. Tôi đã cung cấp cho ông mọi dữ kiện. Tuy nhiên, vì ông đã hỏi, tôi xin trả lời rằng tôi chợt nghĩ có thể sự kích động khi ý thức được mình đã vượt qua một khoảng cách vô cùng lớn về địa vị xã hội đã khiến vợ tôi có chút rối loạn tinh thần.”

“Tóm lại, cô ấy đột nhiên trở nên loạn trí?”

“À, thật ra thì, khi tôi suy nghĩ về việc vợ tôi quay lưng lại - không phải với tôi mà là với một cơ hội rất tốt mà biết bao người ao ước, tôi khó lòng tìm ra lời giải thích khác.”

“Vâng, tất nhiên đó cũng là một giả thuyết có thể chấp nhận được”, Holmes mỉm cười nói. “Và giờ thì, thưa huân tước St. Simon, tôi cho rằng mình đã tiếp nhận gần như đầy đủ dữ liệu. Xin phép được hỏi ngài là khi ngồi ở bàn tiệc, ngài có thể nhìn ra ngoài cửa sổ không?”

“Chúng tôi có thể nhìn thấy phía bên kia đường và công viên.”

“Được rồi. Tôi nghĩ mình không nên giữ chân ngài lâu hơn nữa. Tôi sẽ liên lạc với ngài sau.”

“Mong ông có thể giải quyết được vấn đề này”, vị khách của chúng tôi vừa nói vừa đứng lên.

“Tôi đã giải quyết xong.”

“Sao? Ông nói gì?”

“Tôi nói là mình đã giải quyết được vấn đề.”

“Thế thì vợ tôi đang ở đâu?”

“Đó là chi tiết mà tôi sẽ nhanh chóng cho ông biết.”

Huân tước St. Siinon lắc đầu. “Tôi e rằng việc đó cần đến những trí óc khôn ngoan hơn ông hoặc tôi”, ông ta nhận xét rồi cúi chào theo kiểu cổ lỗ và trịnh trọng.

“Thật vinh dự cho cái đầu của tôi khi được huân tước đặt ngang hàng với cái đầu của ông ta”, Sherlock Holmes cười nói. “Tôi nghĩ là mình phải tự thưởng một cốc whisky pha soda và một điếu xì gà sau toàn bộ cuộc chất vấn này. Tôi đã rút ra kết luận cho vụ này trước cả khi vị thân chủ của chúng ta bước vào phòng.”

“Ôi trời!”

“Tôi đã từng ghi chép một số trường hợp tương tự, dù như tôi đã nhận xét từ trước, không có vụ nào xảy ra nhanh đến thế. Toàn bộ cuộc chất vấn của tôi chỉ nhằm mục đích biến những điều phỏng đoán thành kết luận chắc chắn. Chứng cứ gián tiếp thỉnh thoảng rất có sức thuyết phục, giống như khi anh thấy cá hồi trong sữa[129], trích lời của Thoreau[130].”

“Nhưng anh cũng chỉ nghe được những gì tôi nghe được thôi mà.”

“Thế nhưng, anh lại không biết đến những vụ tương tự đã từng xảy ra, chính chúng đã giúp tôi rất nhiều. Có một ví dụ tương tự ở Aberdeen vài năm trước và một vụ rất giống như thế xảy ra ở Munich một năm sau cuộc chiến Pháp - Phổ. Đây là một trong những trường hợp như thế! Nhưng kìa, suỵt, Lestrade đến rồi! Xin chào ông Lestrade! Ông sẽ thấy một cốc vại to trên mặt tủ và mấy điếu xì gà trong hộp.”

Viên thám tử nhà nước mặc một cái áo vareuse và đeo cà vạt khiến cho ông ta trông giống hệt một viên thủy thủ, và trong tay ông ta là một cái túi vải đen. Sau lời chào ngắn gọn, ông ta ngồi xuống và châm điếu xì gà được mời.

“Có chuyện gì thế?” Holmes hỏi với một tia lấp lánh trong mắt. “Trông ông có vẻ bất mãn.”

“Đúng là tôi đang bất mãn. Đó là vì cái đám cưới quái quỷ của ngài St. Simon. Tôi không thể hiểu được tí gì về vụ này.”

“Thật ư? Ông làm tôi ngạc nhiên đấy!”

“Đã có ai từng nghe về một vụ phức tạp như thế chưa? Mọi manh mối xem ra đều đã tuột khỏi tay tôi. Tôi đã lăn lộn vì nó suốt cả ngày.”

“Và có vẻ như vụ án làm cho ông bị ướt sũng rồi kìa”, Holmes nói và đặt tay lên ống tay áo của ông ta.

“Phải, tôi đã mò vét ở hồ Serpentine.”

“Để làm gì cơ chứ?”

“Tìm kiếm thi thể của huân tước phu nhân St. Simon.”

Sherlock Holmes tựa người vào ghế và cười ngặt nghẽo. “Thế ông đã mò tìm ở đài phun nước trên quảng trường Trafalgar chưa?” Anh hỏi.

“Tại sao? Ông muốn nói gì?”

“Vì khả năng ông tìm được xác của cô ấy ở đó cũng ngang bằng với khả năng ông tìm được xác của cô ấy ở hồ Serpentine đấy.”

Lestrade ném cho bạn tôi một cái nhìn tức tối. “Tôi cho rằng ông đã biết tất cả về chuyện này?” Ông ta gầm gừ.

“Đúng thế, tôi vừa được nghe các dữ kiện nhưng tôi đã biết mình cần phải làm gì.”

“Ồ, vậy sao? Thế ông cho rằng hồ Serpentine chẳng dính dáng gì đến vụ này à?”

“Tôi cho rằng không.”

“Vậy thì xin ông vui lòng giải thích tại sao chúng tôi lại tìm thấy những thứ này ở đó?” Ông ta vừa nói vừa mở cái túi và dốc ngược xuống sàn nhà một chiếc váy cưới bằng lụa vân, một đôi giày xatanh trắng, một vòng hoa đội đầu cùng với mạng che mặt cô dâu, tất cả đều đã bị ố màu và ướt đẫm. “Đấy”, ông ta nói và đặt một chiếc nhẫn cưới còn mới nguyên lên đống quần áo. “Đây là một công việc hóc búa dành cho ông đấy, thưa ngài Holmes thông thái.”

“Ồ, đúng vậy!” Bạn tôi nói và nhả những vòng khói xanh lơ vào không khí. “Ông đã mò được chúng ở hồ Serpentine à?”

“Không. Một người gác công viên đã nhìn thấy chúng nổi lềnh bềnh ở mép hồ. Chúng đã được xác nhận là y phục của cô ta và theo tôi, nếu quần áo được tìm thấy ở đó thì hẳn là thi thể cũng ở gần đấy thôi.”

“Dựa vào cái lập luận tài ba ấy thì hẳn là xác của mọi người đều được tìm thấy không xa tủ quần áo của họ. Xin ông vui lòng cho biết là ông hi vọng sẽ thu được điều gì từ những thứ này?”

“Tìm ra bằng cớ chứng tỏ là cô Flora Millar có liên quan đến vụ mất tích.”

“Tôi e rằng ông sẽ khó mà tìm được.”

“Ông cho là thế thật ư?” Lestrade kêu lên với thái độ gay gắt. “Ông Holmes này, tôi e rằng ông không được thực tế cho lắm với cái mớ suy diễn và kết luận của ông. Chỉ trong chừng ấy phút mà ông đã phạm đến hai sai lầm ngớ ngẩn. Chiếc váy này thực sự có liên quan đến cô Flora Millar.”

“Như thế nào?”

“Trên váy có một cái túi. Trong túi có một cái hộp nhỏ đựng danh thiếp. Bên trong cái hộp đó là một mảnh giấy. Và đây chính là mảnh giấy đó.” Ông ta đập mạnh mảnh giấy lên mặt bàn. “Ông hãy nghe này: ‘Cô sẽ gặp tôi khi mọi việc đã sẵn sàng. Đến ngay. F.H.M.’ Ngay từ đầu, tôi đã đặt ra giả thuyết là phu nhân St. Simon đã bị Flora Millar dụ dỗ ra ngoài, và cô ta cùng với những kẻ đồng lõa, chắc chắn thế, phải chịu trách nhiệm về sự mất tích của cô dâu. Đây này, mảnh giấy được kí tắt bằng những chữ cái đầu trong tên của Flora Millar, chắc chắn nó đã được kín đáo nhét vào tay cô dâu ở cửa và nhử cô ta đi tới chỗ bọn kia.”

“Rất giỏi, ông Lestrade ạ”, Holmes nói và cười phá lên. “Quả thật là ông rất tài giỏi. Đưa tôi xem mảnh giấy nào.” Anh cầm nó lên với vẻ thờ nhưng chỉ trong phút chốc đã tập trung hoàn toàn vào mảnh giấy và thốt lên một tiếng kêu nho nhỏ tỏ ý hài lòng. “Mảnh giấy này thật sự rất quan trọng”, anh nói.

“Ha! Ông đã thấy rồi chứ?”

“Vô cùng quan trọng. Tôi nhiệt liệt chúc mừng ông.”

Lestrade nhổm dậy với vẻ đắc ý và cúi đầu nhìn. “Sao”, ông ta hét lên, “ông đọc nhầm mặt rồi!”

“Ngược lại, mặt này mới đúng đấy.”

“Mặt đúng ư? Ông có điên không? Mấy lời nhắn được ghi bằng bút chì ở mặt kia cơ mà.”

“Còn mặt này có vẻ là một mảnh hóa đơn của khách sạn, chính điều đó mới khiến tôi quan tâm đặc biệt.”

“Chẳng có gì trong đó cả. Tôi đã xem rồi”, Lestrade nói. “Tháng 10, ngày 4, tiền phòng tám shilling, ăn sáng hai shilling sáu xu, cocktail một shilling, ăn trưa hai shilling sáu xu, li rượu sherry tám xu - tôi chẳng thấy có gì quan trọng cả.”

“Trông thì không có gì. Ấy vậy mà nó lại tối quan trọng. Còn về lời nhắn, nó cũng quan trọng, ít ra là những chữ viết tắt, vì thế mà tôi chúc mừng ông thêm một lần nữa.”

“Tôi đã mất khá nhiều thì giờ rồi”, Lestrade đứng lên và nói. “Tôi tin vào sự lao động vất vả chứ không tin vào việc ngồi bên lò sưởi để thêu dệt những giả thuyết hay ho. Chào nhé, ông Holmes, và chúng ta sẽ thấy ai tìm ra lời giải trước tiên.” Ông ta thu dọn mớ quần áo, nhét vào trong túi và đi ra cửa.

“Gợi ý cho ông này, Lestrade”, Holmes kéo dài giọng trước khi đối thủ của anh đi mất. “Tôi sẽ nói cho ông biết lời giải thực sự của vụ này. Phu nhân St. Simon là một nhân vật tưởng tượng. Bây giờ và cả trước đây không hề có một người nào như thế.”

Lestrade buồn bã nhìn bạn tôi. Rồi ông ta quay sang tôi, gõ lên trán ba cái, lắc đầu một cách khoa trương rồi vội vã bước đi.

Ông ta vừa mới khép cánh cửa lại thì Holmes đã đứng dậy và mặc áo khoác. “Ông ta có nói đôi điều về chuyện làm việc ngoài hiện trường”, anh nhận xét, “vì thế, Watson ạ, tôi nghĩ rằng tôi phải để anh ngồi lại với đống báo một lúc.”

Sherlock Holmes bỏ đi lúc 5 giờ hơn, nhưng tôi không phải ngồi một mình lâu vì trong vòng một giờ đã có người của tiệm bánh kẹo mang đến một cái hộp dẹt rất to. Với sự giúp đỡ của một chàng trai trẻ đi cùng, ông ta mở cái hộp ra và chẳng mấy chốc, trước sự ngạc nhiên cực độ của tôi, một bữa ăn nhẹ gồm những món nguội tuyệt ngon bắt đầu được bày ra trên chiếc bàn gỗ gụ trong căn nhà thuê khiêm tốn của chúng tôi. Bữa ăn gồm có một đôi chim dẽ, một con chim trĩ, một cái bánh nướng nhân patê gan ngỗng và mấy chai rượu lâu năm sóng sánh. Sau khi bày biện xong những món ăn xa xỉ đó, hai vị khách biến mất giống như vị thần đèn trong truyện Ngàn lẻ một đêm mà không giải thích một tiếng nào trừ lời thông báo rằng những món này đã được thanh toán và có người yêu cầu đem đến địa chỉ này.

Gần 9 giờ tối, Sherlock Holmes hối hả bước vào phòng. Nét mặt anh có vẻ nghiêm trọng nhưng tia sáng trong mắt anh khiến tôi nghĩ rằng anh hài lòng với những kết luận của mình.

“À, họ đã dọn xong bữa ăn nhẹ rồi”, anh vừa nói vừa xoa hai tay vào nhau.

“Có vẻ như anh đang đợi khách Họ đã đem đến thức ăn cho năm người.”

“Phải, tôi cho rằng sẽ có vài người khách ghé qua”, anh đáp. “Tôi lấy làm lạ là huân tước St. Simon vẫn chưa đến. A! Tôi nghĩ mình đã nghe thấy tiếng bước chân của ông ta trên cầu thang.”

Quả thật là vị khách lúc chiều đang vội vàng bước vào, tay vung vẩy chiếc kính mắt mạnh hơn bao giờ hết và trên khuôn mặt quý phái hiện rõ vẻ lo lắng.

“Vậy là ngài đã nhận được lời nhắn của tôi?” Holmes hỏi.

“Vâng, và tôi phải thú nhận là nội dung của nó làm tôi sửng sốt đến cực độ. Ông có đủ căn cứ vững chắc để nói vậy chứ?”

“Những bằng chứng đanh thép nhất.”

Huân tước St. Simon ngồi xuống một chiếc ghế và đưa tay lên trán. “Ngài quận công sẽ nói gì đây”, ông ta lẩm bẩm, “khi ngài biết được trong dòng họ có người phải chịu một nỗi nhục nhã đến thế?”

“Đây chỉ là một tai nạn thuần túy. Tôi không thể chấp nhận việc ai đó cho rằng đây là một sự ô nhục.”

“À, vì ông nhìn nhận những điều này trên một lập trường khác.”

“Tôi không thấy ai đáng trách cả. Tôi cũng thấy người phụ nữ đó khó mà có cách hành động nào khác cho dù cách hành động vội vã của cô ấy rõ ràng là rất đáng tiếc. Vì không có mẹ nên cô ấy không có ai khuyên bảo trong cơn khủng hoảng.”

“Đó là một sự xúc phạm, thưa ông, một sự xúc phạm công khai”, huân tước St. Simon vừa nói vừa gõ gõ mấy ngón tay trên mặt bàn.

“Mong ngài xem xét đến hoàn cảnh của cô gái đáng thương đó, cô ấy đã bị đặt vào một tình thế chưa từng xảy ra.”

“Tôi sẽ chẳng xem xét gì cả. Quả thật là tôi đang rất giận, tôi đã bị lợi dụng một cách đáng hổ thẹn.”

“Tôi cho là có tiếng chuông reo”, Holmes nói. “Đúng vậy, có tiếng bước chân ở đầu cầu thang. E rằng tôi không thể thuyết phục được ngài nhìn nhận vấn đề một cách khoan dung, thưa huân tước St. Simon, vì vậy tôi đã mời một người biện hộ đến đây, may ra người đó sẽ thành công hơn tôi.” Anh mở cửa ra và dẫn một người phụ nữ cùng một người đàn ông vào. “Thưa huân tước”, anh nói, “xin phép được giới thiệu với ngài đây là ông bà Francis Hay Moulton. Tôi tin rằng ngài đã từng gặp người phụ nữ này.”

Khi nhìn thấy những vị khách mới đến, thân chủ của chúng tôi nhảy bật dậy khỏi ghế và đứng thẳng đơ ra, hai mắt nhìn xuống đất và bàn tay thọc vào ngực áo măng tô, hiện thân của lòng tự trọng bị xúc phạm. Người phụ nữ bước nhanh lên trước một bước và đưa tay ra cho nhà quý tộc nhưng ông ta vẫn từ chối ngước mắt lên nhìn. Có lẽ ông ta làm vậy cũng để khỏi bị lung lay vì vẻ mặt van nài của cô thật khó mà cưỡng lại.

“Hẳn anh đang giận lắm, Robert”, cô ấy nói. “Vâng, em nghĩ anh giận là hoàn toàn có lí.”

“Xin đừng đưa ra bất cứ lời biện hộ nào với tôi”, huân tước St. Simon cay đắng nói.

“Vâng, em biết là mình đã cư xử rất tồi tệ với anh và lẽ ra em nên nói với anh trước khi bỏ đi; nhưng lúc đó em bối rối quá và từ khi gặp lại anh Frank đây là em không còn biết nên làm gì hay nói gì nữa. Không biết nhờ sức mạnh nào mà em mới không ngã quỵ và ngất đi ngay trước bàn thờ.”

“Thưa bà Moulton, có lẽ tôi và bạn tôi nên lánh đi trong khi bà giải thích vấn đề chăng?”

“Nếu tôi được phát biểu”, người đàn ông lạ mặt lên tiếng, “chúng tôi đã giữ bí mật chuyện này khá lâu rồi. Về phần tôi, tôi muốn cả Âu châu và châu Mỹ cùng nghe thực chất của vấn đề.” Ông ta là một người nhỏ con nhưng dẻo dai, có nước da rám nắng, râu cạo nhẵn, gương mặt thông minh và cử chỉ lanh lợi.

“Thế thì tôi sẽ kể câu chuyện của chúng tôi ngay bây giờ”, người phụ nữ nói. “Anh Frank đây và tôi gặp nhau vào năm 1884 ở trại McQuire gần dãy núi Rock, nơi cha tôi đang khai thác trên vùng đất đã được cấp phép. Chúng tôi đã đính hôn với nhau; nhưng một ngày kia, cha tôi dò trúng một vỉa quặng chứa rất nhiều vàng và phất lên trong khi anh Frank đáng thương lại gặp phải một mỏ đã bị khai thác cạn kiệt và chẳng được gì. Cha tôi càng giàu lên thì anh càng nghèo đi; cuối cùng, cha tôi muốn hủy hôn ước của chúng tôi nên đã đưa tôi đến ‘Frisco. Tuy nhiên, Frank không chịu bỏ cuộc, vì thế anh theo tôi đến đó và tìm đến tôi mà không để cho cha tôi hay biết. Nếu ông mà biết được thì sẽ nổi giận nên chúng tôi đành lén lút gặp gỡ nhau. Frank bảo rằng anh sẽ ra đi để tạo dựng cơ nghiệp và chỉ quay về để hỏi cưới tôi khi nào anh giàu bằng cha tôi. Thế là tôi hứa sẽ đợi anh trọn đời và thề với lòng mình rằng sẽ chẳng lấy ai khác một khi anh còn sống. ‘Tại sao chúng ta không cưới nhau ngay bây giờ?’ Anh hỏi. ‘Như vậy thì anh sẽ yên tâm về em và anh chỉ tuyên bố là chồng của em khi nào anh trở về.’ Vậy là chúng tôi bàn tính về hôn sự và anh đã dàn xếp rất tỉ mỉ với một ông mục sư đã chuẩn bị sẵn sàng cử tọa hôn lễ cho chúng tôi, rồi chúng tôi làm lễ cưới tại đó; sau đó anh Frank ra đi tìm vận may, còn tôi thì trở về với cha mình.

Lần kế tiếp tôi nghe được tin của Frank là khi anh đang ở Montana, rồi sau đó anh đến thăm dò quặng ở Arizona, rồi tôi lại được nghe tin của anh từ New Mexico. Sau đó có một bài báo dài nói về việc trại của những người thợ mỏ đã bị những người da đỏ Apache tấn công, trong danh sách những người bị giết hại có tên của Frank. Tôi ngất lịm đi rồi ngã bệnh hàng tháng trời sau đó. Cha tôi cho rằng tôi bị suy nhược nên đưa tôi đến gặp phân nửa số bác sĩ tại ’Frisco để khám bệnh. Hơn một năm sau đó, tôi không nhận được tin tức gì của Frank nên tôi đoán chắc là anh ấy đã thực sự qua đời. Thế rồi huân tước St. Simon đến ’Frisco và chúng tôi đi London, rồi một đám cưới được sắp xếp, cha tôi rất vui mừng, nhưng tôi lúc nào cũng cảm thấy không một người đàn ông nào trên trái đất này có thể chiếm được địa vị trong trái tim tôi vốn đã được dành cho anh Frank tội nghiệp. Dù vậy, nếu tôi lấy huân tước St. Simon thì tất nhiên là nhờ ông ấy mà tôi sẽ làm tròn bổn phận của mình. Chúng ta không thể ra lệnh cho con tim nhưng ta có thể điều khiển hành động của mình. Tôi đến trước bàn thờ cùng ông ấy với ý định sẽ cố gắng trở thành người vợ tốt cho dù không có tình yêu. Nhưng các ông có thể hình dung được là tôi cảm thấy như thế nào khi vừa bước đến chỗ những tay vịn trước bàn thờ thì tôi liếc mắt ra sau và trông thấy anh Frank đang đứng nhìn tôi từ hàng ghế dài đầu tiên. Thoạt tiên, tôi tưởng đó là hồn ma của anh ấy; nhưng khi tôi nhìn lại thì thấy anh ấy vẫn còn đứng đó với ánh mắt dò hỏi, như thể muốn biết tôi vui mừng hay hổ thẹn khi trông thấy anh ấy. Tôi ngạc nhiên là mình đã không ngã quỵ vì tôi biết rằng mọi thứ xung quanh đang quay cuồng và những lời nói của vị linh mục nghe như tiếng ong vo ve trong tai tôi. Tôi không biết mình nên làm gì. Tôi có nên dùng buổi lễ và gây ra một cảnh náo loạn trong nhà thờ hay không? Tôi liếc nhìn anh ấy một lần nữa và có vẻ như anh ấy biết được tôi đang nghĩ gì vì anh ấy giơ ngón tay lên miệng để bảo tôi hãy im lặng. Rồi tôi nhìn thấy anh ấy ghi vội vàng lên một mảnh giấy, thế là tôi biết anh ấy đang viết cho tôi một bức thư ngắn. Trên đường ra khỏi nhà thờ, khi đi ngang qua hàng ghế của anh ấy, tôi giả vờ đánh rơi bó hoa xuống bên cạnh anh ấy và anh ấy dúi mẩu giấy vào tay tôi lúc trao lại bó hoa. Bức thư chỉ có một dòng dặn tôi đến gặp anh ấy khi nào anh ấy báo hiệu cho tôi biết. Tất nhiên là tôi chẳng hề nghi ngờ rằng bổn phận hàng đầu của tôi là phải nghe lời anh ấy và tôi quyết định sẽ thực hiện bất cứ điều gì anh ấy yêu cầu.

Khi quay trở về nhà, tôi kể lại cho người hầu của tôi nghe, cô ấy cũng biết Frank hồi còn ở California và luôn là một người bạn của anh. Tôi yêu cầu cô ấy đừng nói gì cả mà chỉ thu xếp vài thứ và chuẩn bị sẵn chiếc áo choàng dài cho tôi. Tôi nghĩ rằng lẽ ra mình nên nói chuyện với huân tước St. Simon nhưng điều đó vô cùng khó khăn khi có mặt mẹ của ông ấy và tất cả những nhà quý tộc khác. Tôi đành quyết định bỏ trốn trước rồi sẽ giải thích sau. Tôi mới ngồi vào bàn chưa đến mười phút thì đã thấy Frank ở bên ngoài cửa sổ, phía bên kia đường. Anh vẫy tay ra hiệu cho tôi rồi bắt đầu đi vào trong công viên. Tôi lẻn ra ngoài, khoác vội chiếc áo choàng rồi đi theo anh ấy. Có một người phụ nữ bước đến nói với tôi đôi điều gì đó về huân tước St. Simon - qua vài chi tiết ít ỏi lọt vào tai tôi thì hình như ông ấy cũng có một bí mật nho nhỏ của riêng mình trước khi làm đám cưới - nhưng tôi tìm cách thoát khỏi cô ta và chỉ ít lâu sau đã bắt kịp Frank. Chúng tôi cùng nhau lên một cỗ xe ngựa và đi đến căn nhà trọ mà anh ấy thuê ở quảng trường Gordon, và đó mới thật sự là đám cưới của tôi sau ngần ấy năm chờ đợi. Frank đã bị những người da đỏ Apache bắt giữ nhưng anh ấy đã trốn thoát và đến ‘Frisco; sau khi được biết là tôi cho rằng anh ấy đã chết và đã đi Anh, anh ấy lần theo tôi đến đây và cuối cùng cũng tìm được tôi vào đúng buổi sáng ngày cử hành hôn lễ thứ nhì của tôi.”

“Tôi đọc thấy tin đó trên một tờ báo”, anh chàng người Mỹ giải thích. “Mẩu tin đó cho biết tên của cô dâu và nhà thờ nhưng không cho biết là cô ấy sống ở đâu.”

“Thế rồi chúng tôi bàn bạc với nhau xem nên làm gì, Frank muốn công khai tất cả, nhưng tôi lại quá xấu hổ về mọi chuyện nên cảm thấy là mình nên biến mất và không bao giờ gặp lại họ nữa - có lẽ chỉ nên gửi một dòng thư cho cha tôi để báo cho ông biết là tôi hãy còn sống. Tôi thấy thật kinh khủng khi nghĩ đến tất cả những người danh giá ngồi quanh bàn tiệc đang chờ tôi quay lại. Do đó, anh Frank bảo tôi bỏ bộ váy cưới của tôi và những thứ khác cuộn thành một bó, rồi anh ném chúng ở một nơi nào đó để không ai có thể tìm thấy chúng, nhằm giúp tôi không bị phát hiện. Đáng lí ra chúng tôi sẽ đi Paris vào ngày mai, chỉ có điều quý ông tốt bụng này, ông Holmes, đã ghé đến chỗ chúng tôi vào tối nay, dù tôi không tài nào nghĩ ra bằng cách nào mà ông ấy tìm được chúng tôi và ông ấy đã chỉ ra rất rõ ràng và tử tế rằng tôi đã sai và anh Frank đã suy nghĩ đúng, chúng tôi sẽ tự đưa mình vào rắc rối nếu cứ mãi lén lút như thế. Rồi ông ấy tạo cho chúng tôi một cơ hội để nói chuyện riêng với huân tước St. Simon và chúng tôi đi thẳng đến nhà ông ấy ngay lập tức. Anh Robert, giờ thì anh đã nghe hết rồi, em rất tiếc vì đã làm anh đau khổ, em hi vọng anh không đánh giá em là quá tồi tệ.”

Huân tước St. Simon vẫn giữ nguyên thái độ cứng rắn nhưng đã lắng nghe toàn bộ câu chuyện dài với đôi mày nhíu lại và hai môi mím chặt. “Xin thứ lỗi”, ông ta nói, “nhưng tôi không có thói quen bàn bạc những chuyện riêng tư nhất của mình một cách công khai thế này.”

“Vậy là anh không tha thứ cho em sao? Anh không muốn bắt tay trước khi em ra đi ư?”

“Ồ, dĩ nhiên là có chứ, nếu như điều đó làm em vui lòng.” Ông ta chìa tay ra và lạnh lùng nắm lấy bàn tay cô.

“Tôi hi vọng rằng”, Holmes đề nghị, “ngài sẽ cùng chúng tôi dùng một bữa ăn thân mật.”

“Tôi e rằng ông đã yêu cầu quá nhiều”, nhà quý tộc đáp. “Tôi có thể buộc lòng chấp nhận những diễn biến mới nhưng khó mà vui vẻ chúc tụng họ được. Nếu quý vị cho phép, tôi xin chúc tất cả một buổi tối tốt đẹp.” Ông ta nghiêng người chào tất cả chúng tôi một vòng rồi hiên ngang bước ra khỏi phòng.

“Vậy thì tôi hi vọng ít nhất các vị cũng ban cho tôi vinh dự được ngồi cùng các vị”, Sherlock Holmes nói. “Tôi luôn rất vui khi được gặp một người Mỹ, ông Moulton ạ, vì tôi là người tin tưởng rằng sự dại dột của một vị quân chủ và sai lầm của một thủ tướng từ ngày xửa ngày xưa sẽ không ngăn trở con cháu chúng ta một ngày kia sẽ trở thành công dân của một quốc gia rộng khắp thế giới dưới ngọn cờ có một phần tư là quốc kì Anh với những ngôi sao và đường vạch của lá cờ Mỹ?

***

“Vụ này thật hấp dẫn”, Holmes nhận xét khi các vị khách đã ra về, “vì nó chỉ ra rất rõ ràng rằng một sự việc lúc đầu có vẻ không thể giải thích được hóa ra lại đơn giản đến không ngờ. Không có gì tự nhiên bằng chuỗi các sự kiện được người phụ nữ đó kể lại và cũng không có gì kì lạ hơn khi kết quả được xem xét dưới góc nhìn của người khác, chẳng hạn như của ông Lestrade ở Sở Cảnh sát London.”

“Anh không hề bị chệch đường phải không?”

“Ngay từ đầu, có hai dữ kiện rất rõ ràng đối với tôi, thứ nhất là người phụ nữ đã tự nguyện tiến hành hôn lễ, thứ hai là cô ấy hối hận về việc đó chỉ trong vòng vài phút sau khi trở về nhà. Hiển nhiên là một việc gì đó xảy ra vào buổi sáng hôm đó đã làm cho cô ấy thay đổi suy nghĩ, điều đó là gì? Cô ấy không thể nào nói chuyện với bất cứ ai lúc ở bên ngoài vì đang ở cạnh chú rể. Vậy thì cô ấy đã nhìn thấy một người nào đó chăng? Nếu đúng là thế thì hẳn phải là một người từ nước Mỹ, vì cô ấy mới đến Anh một thời gian ngắn nên khó có người nào gây được ảnh hưởng sâu sắc với cô ấy đến mức khiến cho cô ấy thay đổi kế hoạch hoàn toàn khi mới chỉ trông thấy người ấy. Anh thấy đấy, sau một quá trình loại trừ, ta đã có được giả thuyết là cô ấy có thể đã nhìn thấy một người Mỹ. Người Mỹ đó là ai và vì sao anh ta lại có ảnh hưởng đến thế với cô ấy? Có thể đó là một người tình; cũng có thể là một người chồng. Tôi được biết là cô ấy đã từng sống ở những vùng hoang sơ trong những điều kiện lạ thường. Đến đây thì tôi đã nắm được tình hình trước khi nghe huân tước St. Simon kể chuyện. Khi ông ta thuật lại cho chúng ta nghe về một người đàn ông ở hàng ghế dài, sự thay đổi thái độ của cô dâu, cách nhận thư lộ liễu là giả vờ đánh rơi bó hoa, việc cô dâu nhờ vả cô hầu thân tín và lời ám chỉ đầy ý nghĩa về sự chiếm đất - theo cách nói của thợ mỏ thì từ đó có nghĩa là cướp đoạt quyền sở hữu của một người chủ trước - thế là toàn bộ tình huống trở nên hoàn toàn rõ ràng. Cô ấy đã bỏ đi cùng với một người đàn ông và người đó là người tình hoặc chồng cũ - có nhiều khả năng là trường hợp thứ nhì.”

“Rồi làm sao mà anh tìm ra họ?”

“Việc đó có vẻ khó khăn, nhưng ông bạn Lestrade đã nắm được trong tay một thông tin vô cùng quý giá mà chính bản thân ông ta cũng không biết. Tất nhiên là những chữ viết tắt cũng rất quan trọng, nhưng điều có giá trị hơn thế là ta đã biết được trong vòng một tuần qua, người đàn ông đó đã thanh toán hóa đơn tại một trong những khách sạn đắt tiền nhất London.”

“Bằng cách nào mà anh suy ra được là khách sạn đó đắt tiền?”

“Thông qua giá tiền. Tám shilling cho một giường ngủ và tám xu cho một li rượu sherry cho thấy đây là một trong những khách sạn sang trọng nhất. Ở London không có mấy khách sạn tính giá tiền đắt như thế. Khi tìm đến khách sạn thứ hai trong số đó nằm ở đại lộ Northumberland, tôi xem trong sổ thì thấy ông Francis H. Moulton, một quý ông người Mỹ, chỉ mới rời khỏi khách sạn vào ngày hôm trước và khi xem qua những mục ghi chép về ông ta thì tôi chợt thấy đúng những thứ mình đã nhìn thấy trong bản sao của tờ hóa đơn. Những thư từ của ông ta được gửi về số 226 quảng trường Gordon, thế là tôi đi đến đó và may mắn gặp được đôi uyên ương ở nhà. Tôi đánh bạo đưa ra cho họ vài lời khuyên kiểu cha chú và chỉ cho họ thấy điều hay lẽ phải trên mọi phương diện, đó là họ nên tiết lộ hoàn cảnh của mình trước công chúng và đặc biệt là với huân tước St. Simon. Tôi đã mời cả hai đến đây để gặp ông ta, và như anh thấy đấy, ông ta đã đến đúng hẹn.”

“Nhưng kết quả không được tốt cho lắm”, tôi nhận xét. “Cách cư xử của ông ta chẳng mấy độ lượng.”

“À, Watson thân mến”, Holmes cười nói, “có lẽ anh cũng khó mà độ lượng được nếu như sau bao công sức vất vả tán tỉnh và lo chuẩn bị đám cưới, anh chợt nhận ra là mình đã bị nẫng mất vợ và cả một gia tài trong nháy mắt. Tôi nghĩ rằng ta nên đánh giá huân tước St. Simon một cách khoan dung và hãy cảm ơn số phận vì chúng ta khó có thể lâm vào cảnh ngộ ấy. Kéo cái ghế của anh lại gần đây và đưa cho tôi cây vĩ cầm nào, vấn đề duy nhất còn lại mà ta phải giải quyết là làm sao cho chóng qua những buổi tối mùa thu lạnh lẽo này.”

CHIẾC MŨ MIỆN DÁT ĐÁ BERYL
(The Beryl Coronet 1892)

“Holmes này”, tôi nói vào một buổi sáng khi đứng bên khung cửa sổ rồi nhìn xuống đường, “có một người điên đang đi bên lề đường. Thật là buồn khi thấy gia đình ông ta để mặc người bệnh lang thang một mình như thế.”

Bạn tôi uể oải rời khỏi chiếc ghế bành và đứng nhìn qua vai tôi, hai tay thọc vào túi áo choàng ngủ. Hôm đó là một buổi sáng tháng 2 sáng sủa và khô lạnh, lớp tuyết rơi xuống từ hôm trước vẫn còn đọng lại trên mặt đất, lấp lánh dưới ánh mặt trời mùa đông. Dọc theo chính giữa phố Baker, tuyết đã bị xe cộ xới lên thành một dải vụn xốp màu nâu, nhưng tuyết ở hai bên đường thì hãy còn trắng tinh như vừa rơi xuống. Vỉa hè màu xám đã được quét dọn sạch sẽ và cào bớt tuyết nhưng hãy còn khá trơn trượt và nguy hiểm nên vắng khách bộ hành qua lại hơn mọi ngày. Thật vậy, từ hướng nhà ga Metropolitan đến đây chẳng có một ai ngoại trừ người đàn ông đơn độc có hành vi kì quái khiến tôi phải chú ý đó. Ông ta khoảng năm mươi tuổi, cao to, bệ vệ, mặt to, đậm nét và dáng vẻ uy nghi, ông ta mặc một bộ y phục tối màu nhưng có kiểu dáng sang trọng, gồm một chiếc áo măng tô màu đen, cái mũ mới tinh, đôi ghệt màu nâu gọn gàng và chiếc quần màu xám ngọc trai cắt rất khéo. Thế nhưng hành vi của ông ta lại tương phản đến nực cười với vẻ ngoài đường hoàng ấy vì ông ta đang chạy rất nhanh, đôi lúc lại hơi tập tễnh như kiểu của một người rất mệt vì không quen bắt đôi chân làm việc. Vừa chạy ông ta vừa vung vẫy hai tay, lúc lắc cái đầu và khuôn mặt thì nhăn nhó trông vô cùng kì dị.

“Không biết ông ta gặp phải chuyện quái quỷ gì vậy nhỉ?” Tôi hỏi, “ông ta cứ nhìn lên từng số nhà.”

“Tôi tin chắc ông ta sẽ đến đây”, Holmes nói và xoa hai tay vào nhau.

“Đến đây ư?”

“Phải, tôi nghĩ là ông ta đang đến đây để hỏi ý kiến chuyên môn của tôi. Tôi nhận ra những biểu hiện này, Ha! Tôi đã nói với anh rồi mà, thấy chưa?” Trong lúc anh nói, người đàn ông đang thở hổn hển nọ đã lao nhanh đến cửa nhà chúng tôi và kéo mạnh dây chuông cho đến khi tiếng chuông vang rền khắp nhà.

Chỉ vài giây sau, ông ta đã bước vào căn phòng chúng tôi đang ngồi, vẫn còn thở hổn hển và tay chân hãy còn vung vẩy nhưng ánh mắt đau khổ và tuyệt vọng của ông ta làm cho nụ cười trên môi chúng tôi trong phút chốc đã chuyển thành nỗi lo sợ và thương hại. Mất một lúc lâu ông ta vẫn chưa thốt ra lời mà chỉ lắc lư người và vò đầu bứt tóc như một người đã bị đẩy đến giới hạn tột cùng của lí trí. Thế rồi, đột nhiên ông ta nhảy chồm lên, đập đầu vào tường mạnh đến nỗi cả hai chúng tôi phải lao tới và kéo ông ta ra giữa phòng. Sherlock Holmes ấn ông ta vào chiếc ghế bành rồi ngồi xuống bên cạnh, vỗ nhẹ lên tay và trò chuyện với ông ta bằng giọng trấn an êm dịu mà anh sử dụng rất khéo léo.

“Ông đến đây gặp tôi để kể câu chuyện của ông, có phải không?” Anh hỏi. “Ông đã mệt mỏi vì phải chạy vội vàng rồi. Xin ông hãy đợi một lúc để hồi phục lại rồi sau đó tôi sẽ rất vui khi được xem xét vấn đề mà ông muốn trình bày dù là chuyện nhỏ nhặt nhất.”

Người đàn ông ngồi xuống chừng một phút, ngực phập phồng, cố gắng kiềm chế cảm xúc, rồi ông ta đưa chiếc khăn tay lên lau trán, mím môi lại và quay mặt về phía chúng tôi.

“Chắc hẳn các ông cho rằng tôi bị điên?” Ông ta nói.

“Tôi thấy rằng ông đang gặp một rắc rối lớn”, Holmes đáp.

“Chỉ có Chúa mới biết tôi đang gặp phải một tai họa đủ làm tiêu tan lí trí, nó xảy đến thình lình và đáng sợ làm sao, Nỗi ô nhục trước bàn dân thiên hạ thì đã có lần tôi suýt phải chịu dù tên tuổi của tôi xưa nay chưa hề vấy một vết nhơ. Nỗi đau buồn riêng tư âu cũng là vận số không ai tránh khỏi; thế nhưng cả hai đồng thời ập đến một cách đáng sợ thế này thì tôi đến suy sụp thần kinh mất. Vả chăng, nào phải chỉ có mình tôi, nhân vật cao quý nhất trên lãnh thổ này cũng có thể phải gánh chịu trừ phi tôi tìm ra được cách nào đó để khắc phục sự việc kinh hoàng này.”

“Xin ông hãy bình tĩnh, thưa ông”, Holmes nói, “và thuật lại rõ ràng cho tôi biết ông là ai và chuyện gì đã xảy đến với ông.”

“Tên tôi”, ông khách trả lời, “hẳn các ông đã từng nghe đến. Tôi là Alexander Holder, thuộc Nhà băng Holder & Stevenson ở phố Threadneedle.”

Quả thật cái tên này rất quen thuộc đối với chúng tôi vì đó là tên của cổ đông góp vốn nhiều nhất trong nhà băng cổ phần tư nhân lớn hạng nhì ở khu City của London. Vậy chuyện gì đã xảy ra khiến cho một trong những công dân nổi tiếng nhất của London phải lâm vào hoàn cảnh đáng thương thế này? Cả hai chúng tôi đều hết sức tò mò chờ đợi cho đến khi ông khách gắng lấy lại tinh thần để kể lại câu chuyện của mình.

“Tôi thấy thời gian thật quý giá biết bao”, ông ta nói, “vì thế tôi vội vã đến đây sau khi được ông thanh tra cảnh sát gợi ý rằng tôi nên cầu viện sự trợ giúp của ông. Tôi đến phố Baker bằng tuyến đường sắt ngầm và hổi hả chạy bộ từ đó đến đây vì với lớp tuyết dày như thế này thì xe ngựa đi rất chậm. Đó là nguyên nhân tôi bị hụt hơi vì tôi vốn ít vận động. Giờ thì tôi đã cảm thấy khỏe hơn, và tôi sẽ cố hết sức để trình bày sự việc với các ông thật ngắn gọn mà vẫn rõ ràng.

Hẳn các ông cũng biết rất rõ là việc kinh doanh nhà băng thành công không chỉ phụ thuộc vào năng lực tìm kiếm những khoản đầu tư có lợi cho ngân quỹ của mình mà còn phải trông vào việc tăng cường các mối quan hệ và số lượng khách gửi tiền. Một trong những hình thức đầu tư sinh lợi nhất của chúng tôi là cho vay nếu có vật thế chấp đáng tin cậy. Trong những năm qua, chúng tôi đã thực hiện rất nhiều vụ làm ăn theo hướng này, và có nhiều gia đình quý tộc đã được chúng tôi ứng cho những số tiền lớn với vật thế chấp là các bức họa nổi tiếng, sách hoặc bát đĩa quý. Sáng hôm qua, khi tôi đang ngồi trong văn phòng tại nhà băng thì một viên thư kí đem vào cho tôi một tấm danh thiếp. Khi nhìn qua tên tuổi ghi trên danh thiếp, tôi giật nẩy người vì đó không phải ai khác mà chính là… nhưng thôi, có lẽ ngay cả với ông tôi cũng chỉ nên nói rằng, đó là một cái tên lừng danh khắp nơi, một trong những cái tên cao sang nhất, quý phái nhất, đẹp đẽ nhất ở nước Anh. Khi người đó bước vào, tôi bị choáng ngợp trước niềm vinh dự này và đã định bày tỏ thành lời nhưng ngài đã đi thẳng vào công việc với thái độ mong chóng xúc tiến một công việc khó chịu cho xong.

‘Ông Holder này’, ngài nói, ‘ta được biết là nhà băng của ông vẫn có lệ ứng tiền.’

‘Đúng vậy miễn là vật thế chấp đáng tin cậy.’ Tôi đáp.

‘Ta đang rất cần tiền,’ ngài nói, ‘ta cần năm mươi ngàn bảng ngay. Tất nhiên là ta có thể vay bạn bè một món tiền vặt vãnh lớn hơn con số vừa nói gấp mười lần, nhưng ta muốn giải quyết chuyện này dưới hình thức một vụ giao dịch và tự mình thực hiện hơn. Ở vào địa vị của ta thì hẳn là ông dễ dàng hiểu được việc mang ơn người khác là chẳng khôn ngoan chút nào.’

‘Liệu tôi có thể hỏi là ngài cần đến món tiền ấy trong bao lâu không?’ Tôi hỏi.

‘Thứ hai tới ta sẽ được trả một món tiền lớn và khi đó chắc chắn ta sẽ hoàn lại món tiền ông đã ứng ra cùng với số tiền lãi mà ông coi là hợp lí. Nhưng điều cốt yếu nhất đối với ta là món tiền đó phải có ngay.’

‘Tôi rất sẵn lòng ứng món tiền đó từ túi riêng của mình mà không cần thương lượng gì nữa cả,’ tôi đáp, ‘chỉ hiềm một nỗi tôi lại không có đủ. Mặt khác, nếu tôi làm việc này với danh nghĩa của nhà băng, vậy nên để công bằng với cộng sự của mình, tôi buộc lòng phải yêu cầu rằng, cho dù là với trường hợp của ngài đi nữa thì chúng tôi vẫn phải thông qua mọi thủ tục đảm bảo.’

‘Ta cũng muốn như thế,’ ngài nói và đưa ra một chiếc hộp lớn bằng da dê thuộc màu đen mà ngài vẫn đặt bên cạnh ghế của mình. ‘Hẳn là ông đã nghe nói về chiếc mũ miện dát đá beryl?’

‘Một trong những món quốc bảo quý giá nhất,’ tôi đáp.

‘Chính xác.’ Ngài mở hộp ra và kìa, trên lớp nhung mềm màu da là báu vật lộng lẫy mà ngài vừa nói đến. ‘Có ba mươi chín hạt beryl cỡ lớn’, ngài nói, Và giá trị của riêng chiếc mũ miện bằng vàng chưa dát đá đã là không tính xuể rồi. Dù có định giá thấp nhất đi nữa thì chiếc mũ miện này cũng đáng giá gấp đôi số tiền mà ta hỏi vay. Ta sẵn sàng để lại nó cho ông làm vật thế chấp.’

Tôi cầm chiếc hộp quý giá trong tay và bối rối hết ngắm nó lại nhìn sang vị khách danh giá của mình.

‘Ông nghi ngờ về giá trị của nó chăng?’ Ngài hỏi.

‘Tôi không hề nghĩ thế. Tôi chỉ tự hỏi rằng…’

‘Ông nghi ngờ về tính hợp thức của việc để nó lại ở đây chứ gì? Ông có thể yên tâm. Ta sẽ không bao giờ nghĩ đến việc làm thế nếu như không tuyệt đối chắc chắn rằng mình có thể lấy lại nó trong bốn ngày. Đó hoàn toàn chỉ là vấn đề thủ tục. Vật thế chấp này đã đủ chưa?’

‘Quá dư, thưa ngài.’

‘Ông Holder này, ông hãy hiểu rằng ta đã đưa cho ông một bằng chứng có sức nặng về lòng tin cậy ta dành cho ông, dựa trên tất cả những điều ta đã được nghe kể về ông. Ta tin tưởng rằng ông không chỉ giữ kín và kiềm chế bàn tán về chuyện này mà hơn hết còn bảo quản chiếc mũ miện bằng mọi biện pháp có thể vì không cần cảnh báo chắc ông cũng biết một vụ tai tiếng đáng sợ sẽ bùng phát nếu như có bất kì tổn hại nào xảy đến với nó. Một vết trầy xước nhỏ cũng nghiêm trọng gần bằng việc đánh mất cả chiếc mũ miện, vì trên thế gian không có viên beryl nào có thể sánh bằng và thay thế được chúng. Tuy vậy, ta gửi lại cho ông với sự tin tưởng tối đa và đến sáng thứ hai thì đích thân ta sẽ đến để nhận lại nó.’

Nhận thấy vị khách có vẻ sốt ruột muốn về, tôi không nói gì thêm nữa mà gọi người thủ quỹ vào, ra lệnh cho anh ta viết phiếu chi năm mươi ngàn bảng. Thế nhưng, khi chỉ còn lại một mình với chiếc hộp quý giá nằm ngay trước mặt, tôi không thể nghĩ được chuyện gì khác ngoài nỗi lo sợ về cái trách nhiệm hết sức nặng nề mà nó đã choàng lên vai tôi. Không còn nghi ngờ gì nữa, vì nó là một tài sản quốc gia nên nếu có chuyện xui xẻo xảy ra với nó thì sẽ nổ ra tai tiếng kinh khủng biết chừng nào. Tôi cảm thấy hối hận vì đã nhận lĩnh trách nhiệm. Thế nhưng đã quá muộn để đổi ý, vì thế tôi cất kĩ nó vào trong két sắt riêng của mình rồi quay trở lại với công việc. Khi chiều xuống, tôi cảm thấy nếu để lại một vật quý giá như thế ở văn phòng thì thật khinh suất. Trước đây đã từng xảy ra những vụ phá két sắt của nhà băng, vậy thì két sắt của tôi có thể chịu chung số phận lắm chứ? Nếu điều đó xảy ra, tôi sẽ lâm vào một tình thế thật khủng khiếp! Vì thế, tôi quyết định là trong những ngày tới tôi sẽ luôn kè kè đem theo chiếc hộp để nó không bao giờ ở ngoài tầm tay tôi. Với ý định đó, tôi gọi một cỗ xe ngựa và đi về nhà ở Streatham, đem theo món báu vật bên mình. Tôi chỉ có thể thở phào nhẹ nhõm sau khi đã đem nó lên lầu và khóa kĩ trong ngăn kéo tủ commốt ở phòng thay đồ của mình.

Và giờ thì tôi sẽ nói vài lời về gia đình tôi, thưa ông Holmes, vì tôi muốn ông hiểu tình hình một cách thấu đáo. Người giữ ngựa và thằng bé giúp việc ngủ ở bên ngoài tòa nhà, vậy nên có thể không cần phải nhắc tới. Ngoài ra tôi còn có ba cô hầu gái đã phục vụ trong nhà nhiều năm và hoàn toàn đáng tin cậy. Một cô khác, Lucy Parr, tuy mới làm việc được vài tháng nhưng bản tính tốt và luôn khiến tôi rất hài lòng. Cô ta vô cùng xinh đẹp và lôi cuốn nhiều kẻ si mê thỉnh thoảng đến lảng vảng quanh nhà. Đó là điểm hạn chế duy nhất của cô ta, nhưng chúng tôi vẫn tin rằng đó là một cô gái tốt đẹp trên mọi phương diện. Thế là xong phần các gia nhân. Còn gia đình tôi thì chẳng có mấy người nên tôi sẽ không phải kể lể dài dòng. Tôi đã góa vợ và chỉ có một đứa con trai tên Arthur. Nó là nỗi thất vọng của tôi, ông Holmes ạ - một nỗi thất vọng khiến tôi vô cùng phiền não. Mà chính tôi mới là kẻ dáng trách. Ai cũng bảo rằng tôi đã quá nuông chiều nó. Và đúng thế thật. Khi người vợ yêu quý của tôi qua đời, tôi cảm thấy con trai mình là đối tượng duy nhất để tôi dồn hết tình thương yêu. Tôi không sao chịu dựng nổi khi thấy nụ cười héo úa đi trên khuôn mặt nó, dù chỉ trong khoảnh khắc. Chưa bao giờ tôi từ chối ý muốn nào của nó. Có lẽ nếu như tôi nghiêm khắc hơn thì sẽ tốt hơn cho cả hai cha con, nhưng tôi vẫn muốn dành những thứ tốt nhất cho nó! Tất nhiên là tôi có ý định để nó kế nghiệp tôi, nhưng nó lại không có thiên hướng kinh doanh. Nó là đứa ngông cuồng, bướng bỉnh và nói thật lòng với ông, tôi không thể tin tưởng nó trong việc quản lí những món tiền lớn. Hồi còn trẻ, nó tham gia vào một câu lạc bộ quý tộc và nhờ vào phong cách thanh lịch mà nó nhanh chóng trở thành bạn thân của những kẻ lắm tiền và ăn chơi xa xỉ. Nó nhiễm thói chơi những ván bạc thật lớn và vung tiền ở trường đua ngựa cho đến khi hết lần này đến lần khác phải tìm đến tôi và van nài tôi ứng trước tiền tiêu vặt để nó thanh toán những món nợ danh dự. Đã mấy lần nó cố gắng tách khỏi đám bạn nguy hiểm ấy nhưng rồi lần nào cũng bị kéo trở lại dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của huân tước George Burnwell, bạn nó. Và thú thực, tôi không hề ngạc nhiên khi một người như huân tước George Burnwell có thể gây ảnh hưởng lên con trai tôi, vì nó thường xuyên đưa anh ta về nhà và chính tôi cũng thấy khó mà cưỡng lại sự lôi cuốn toát ra từ phong thái của chàng trai này. Anh ta lớn tuổi hơn Arthur, hết sức trải đời, đã từng đi khắp nơi, trông thấy mọi thứ, nói chuyện cuốn hút và lại rất đẹp mã. Tuy nhiên, những khi chàng trai đó không có mặt, khi không còn bị ảnh hưởng bởi sức hấp dẫn của anh ta và bình tâm nghĩ lại về những lời nói cay độc và ánh nhìn mà tôi bắt gặp trong mắt của anh ta, tôi tin chắc rằng đó là một người không thể nào tin tưởng được. Con bé Mary xinh xắn cũng nghĩ như tôi, nó có thế mạnh của phụ nữ là khả năng hiểu thấu tâm can người khác.

Con bé chính là thành viên cuối cùng mà tôi cần mô tả cho các ông biết. Nó là cháu gái tôi, nhưng tôi đã nhận nuôi nó và luôn xem nó như con gái của mình từ khi em trai tôi mất cách đây năm năm và để lại nó một mình trên đời. Nó là một tia nắng trong gia đình tôi - tử tế, đằm thắm, xinh đẹp, có tài chăm nom nhà cửa và phụ trách tay hòm chìa khóa, lại còn dịu dàng, hòa nhã và hiền lành hết sức. Nó là cánh tay phải của tôi. Nếu không có nó thì tôi cũng chẳng biết mình có thể làm được gì. Trước giờ chỉ có mỗi một điều là nó làm trái với ý nguyện của tôi. Con trai tôi đã hai lần hỏi cưới nó vì thằng bé yêu nó hết lòng, nhưng lần nào con bé cũng từ chối. Tôi nghĩ là nếu có ai đó có thể kéo con trai tôi trở lại con đường sáng thì người đó chính là Mary, và có thể cuộc hôn nhân này sẽ làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời của con tôi; nhưng giờ thì, than ôi! Quá trễ, đã quá trễ rồi!

Thế đấy, ông Holmes ạ, giờ thì ông đã biết hết về những người sống trong nhà tôi, và tôi sẽ kể tiếp cho ông nghe câu chuyện khốn khổ của mình. Tối hôm đó, khi chúng tôi đang dùng cà phê trong phòng khách sau bữa tối, tôi kể cho Arthur và Mary nghe về sự việc xảy ra trong ngày, về báu vật quý giá hiện đang nằm dưới mái nhà của chúng tôi, chỉ không nói gì về tên tuổi của vị khách. Lucy Parr sau khi bưng cà phê vào phòng đã ra ngoài, tôi chắc chắn thế, nhưng lại không thể nhớ rõ là cửa đã đóng chưa. Mary và Arthur rất quan tâm đến câu chuyện và mong muốn được nhìn ngắm chiếc mũ miện nổi tiếng này, nhưng tôi nghĩ rằng đừng đụng chạm đến nó thì tốt hơn.

‘Cha cất nó ở đâu?’ Arthur hỏi.

‘Trong ngăn kéo tủ commốt của cha.’

‘Thế thì cầu Chúa cho ngôi nhà này không bị trộm tối nay.’ Nó nói.

‘Ngăn kéo đã được khóa kĩ,’ tôi đáp.

‘Cái ngăn kéo ấy thì chìa nào chẳng mở được. Hồi nhỏ, con đã từng mở nó bằng chìa khóa của cái tủ trong nhà kho đấy!’

Nó vẫn thường ăn nói bừa bãi như thế nên tôi không quan tâm lắm. Tuy nhiên, tối hôm đó, nó bước theo tôi vào phòng riêng của tôi với vẻ mặt rất nghiêm trọng.

‘Cha’, nó nói, hai mắt nhìn xuống đất, ‘cha có thể cho con hai trăm bảng được không?’

‘Không, cha không cho!’ Tôi gay gắt đáp. ‘Cha đã quá rộng rãi với con trong chuyện tiền bạc rồi.’

‘Đúng là cha đã rất tử tế,’ nó nói tiếp, ‘nhưng con phải có số tiền đó, nếu không, con không thể nào vác mặt đến câu lạc bộ nữa.’

‘Thế thì tốt quá!’ Tôi hét lên.

‘Vâng, nhưng cha không thể để con ra khỏi câu lạc bộ vì thất tín,’ nó nói tiếp. ‘Con không thể chịu nổi sự ô nhục. Con phải có bằng được số tiền đó, nếu cha không cho thì con phải dùng đến cách khác.’

Tôi giận điên lên vì đó là lần thứ ba nó xin tiền trong tháng này rồi. ‘Mày đừng hòng xin được một xu nào nữa!’ Tôi hét lên. Nghe thế, nó cúi đầu và bước ra khỏi phòng mà không nói tiếng nào.

Khi nó đã đi khỏi, tôi mở khóa ngăn kéo tủ commốt ra để chắc chắn là báu vật vẫn an toàn rồi lại khóa lại. Sau đó, tôi bắt đầu đi vòng quanh nhà để kiểm tra tình hình an ninh - tôi vẫn thường giao phó cho Mary nhiệm vụ này nhưng đêm đó tôi nghĩ rằng tự mình làm thì tốt hơn. Khi tôi bước xuống cầu thang thì nhìn thấy Mary đang đứng cạnh cửa sổ ngách của gian sảnh, nó đóng cánh cửa lại và cài chốt khi tôi đến gần.

‘Thưa bác, xin bác cho cháu biết’, nó nói, trông có vẻ hơi bồn chồn, tôi nghĩ thế, ‘bác có cho phép cô hầu Lucy ra ngoài tối nay không?’

‘Chắc chắn là không.’

‘Chị ta vừa mới đi vào bằng lối cửa sau. Cháu biết chắc là chị ta chỉ đi đến chỗ cánh cửa bên hông nhà để gặp ai đó, nhưng cháu nghĩ rằng việc đó không được an toàn và cần phải chấm dứt.’

‘Sáng mai con phải nói chuyện đó với cô ta, hoặc là ta sẽ nói, nếu con muốn. Con chắc chắn là tất cả cửa nẻo đều đã được cài chặt rồi chứ?’

‘Chắc chắn ạ, thưa bác.’

‘Được rồi, chúc con ngủ ngon’. Tôi hôn con bé và đi lên phòng ngủ rồi nhanh chóng thiếp đi.

Thưa ông Holmes, tôi đang gắng hết sức để thuật lại cho ông nghe mọi chuyện có thể có liên quan đến vụ việc này, nhưng xin ông cứ hỏi nếu có chi tiết nào tôi kể chưa được rõ ràng.”

“Ngược lại, cách trình bày của ông rất dễ hiểu.”

“Bây giờ, tôi sẽ kể đến một phần trong câu chuyện mà tôi mong sao nó cũng được rõ ràng, dễ hiểu. Tôi vốn không phải là người ngủ say và sự lo âu trong tâm trí càng làm tôi dễ tỉnh giấc hơn bình thường. Vào khoảng 2 giờ sáng, tôi bị đánh thức bởi một tiếng động trong nhà. Nó im bặt trước khi tôi hoàn toàn tỉnh táo nhưng có cảm giác như một cánh cửa sổ nào đó đã được đóng lại thật nhẹ nhàng. Tôi nằm yên, chăm chú lắng nghe. Thình lình, trong nỗi kinh hoàng, tôi nghe thấy rõ ràng tiếng bước chân di chuyển thật khẽ trong căn phòng kế bên. Tôi nhảy ra khỏi giường, tim đập thình thịch vì sợ hãi và liếc nhanh vào góc cánh cửa phòng thay đồ.

‘Arthur!’ Tôi hét lên. ‘Thằng bất lương! Đồ trộm cắp! Sao mày dám đụng đến cái mũ miện hả?’

Ngọn đèn khí đốt vẫn sáng ở mức vừa phải như lúc trước tôi đã chỉnh, và thằng con khốn nạn của tôi, trên người chỉ mặc áo sơmi và cái quần dài, đang đứng bên ngọn đèn, tay cầm chiếc mũ miện. Có vẻ như nó đang dùng hết sức để vặn mạnh hoặc bẻ cong món đồ. Nghe tiếng hét của tôi, nó buông rơi vật đó và tái mét đi như xác chết. Tôi chộp lấy cái mũ miện và xem xét. Một góc của phần khung bằng vàng cùng với ba hạt đá beryl trên đó đã biến mất.

‘Thằng đê tiện!’ Tôi quát to, không còn kiềm chế được nữa vì quá tức giận. ‘Mày đã phá hủy nó! Mày làm ô danh tao suốt đời! Mày để mấy viên đá quý vừa đánh cắp ở đâu?’

‘Ăn cắp ư?’ Nó hét lên.

‘Phải, thằng ăn cắp! Tôi gầm lên, nắm vai nó và lắc mạnh.

‘Chẳng có gì biến mất cả. Không thể mất thứ gì được’, nó nói.

‘Ở đây thiếu mất ba viên đá. Và mày biết chúng đang ở đâu. Hay là mày muốn tao chửi rằng mày vừa là thằng nói láo vừa là quân ăn cắp? Không lẽ tao còn chưa nhìn thấy mày đang tìm cách bẻ thêm một miếng nữa hay sao?’

‘Cha chửi con như thế là đủ rồi đấy’, nó nói. ‘Con sẽ không đứng đây chịu trận nữa đâu. Con cũng sẽ không nói thêm lời nào về chuyện này nữa vì cha đã nhục mạ con. Sáng mai con sẽ rời khỏi căn nhà này và sẽ tự lo lấy cuộc đời.’

‘Mày sẽ được cảnh sát áp tải ra khỏi nhà này!’ Tôi hét lên, gần như điên dại vì đau khổ và căm phẫn. ‘Tao sẽ để họ điều tra vụ này đến cùng.’

‘Thế thì cha sẽ chẳng lấy được thông tin gì từ phía con’, nó nói với vẻ giận dữ mà tôi chưa từng thấy ở con trai mình. ‘Nếu cha quyết định gọi cảnh sát thì cứ để họ tự đi mà tìm.’

Đến lúc này thì cả nhà đã thức dậy vì tiếng quát tháo trong cơn giận dữ của tôi. Mary là người đầu tiên chạy vào phòng tôi, vừa trông thấy chiếc mũ miện cùng với vẻ mặt của Arthur là nó đã hiểu hết toàn bộ sự việc, nó kêu lên một tiếng rồi ngã quỵ xuống sàn nhà, bất tỉnh. Tôi sai một người hầu đi báo cảnh sát và giao cho họ điều tra ngay lập tức. Khi ông thanh tra và một viên cảnh sát bước vào nhà thì Arthur vẫn còn đứng đó với bộ mặt rầu rĩ và hai tay khoanh trước ngực, hỏi tôi rằng tôi có định cáo buộc nó về tội ăn cắp hay không. Tôi trả lời là vấn đề này không còn là chuyện riêng tư nữa mà đã trở thành một vấn đề chung vì cái mũ miện bị phá hủy là tài sản quốc gia. Tôi quyết định sẽ để pháp luật xử lí mọi việc.

‘Ít ra thì’, nó nói, ‘cha cũng đừng kêu họ bắt giam con ngay bây giờ. Nếu con được rời khỏi nhà trong vòng năm phút thì cả cha và con đều có lợi.’

‘Để mày trốn đi hoặc đem giấu những thứ mà mày vừa đánh cắp chứ gì’, tôi trả lời. Và rồi, chợt nhận ra tình huống khủng khiếp mà mình đã bị đẩy vào, tôi van nài nó hãy nhớ lại rằng không chỉ mỗi uy tín của tôi mà cả danh dự của một người có vị thế cao hơn tôi gấp nhiều lần cũng đang bị đe dọa; và rằng ngài đã cảnh báo về khả năng xảy ra một vụ tai tiếng làm chấn động cả quốc gia. Nó có thể đẩy lui được những tai họa này nếu chịu cho tôi biết nó đã làm gì với ba viên đá quý bị mất.

‘Con nên đối mặt với vấn đề,’ tôi nói. ‘Con đã bị bắt quả tang và việc thú tội không thể làm cho tội lỗi của con nặng hơn. Nếu con sửa sai bằng cách nói cho chúng ta biết những viên đá beryl hiện đang ở đâu thì mọi lỗi lầm của con đều sẽ được tha thứ và xóa bỏ.’

‘Cha hãy dành sự tha thứ ấy cho những kẻ cần đến nó’, nó trả lời và quay lưng lại với tôi với nụ cười chế nhạo. Tôi thấy rằng con trai mình đã trở nên quá chai sạn và không một lời nào của tôi có thể tác động đến nó. Chỉ còn một cách duy nhất. Tôi gọi viên thanh tra vào và giao nó cho nhà chức trách. Một cuộc lục soát được tiến hành ngay lập tức, không chỉ trên người nó mà cả trong phòng của nó cùng với mọi nơi trong nhà có thể giấu những viên đá quý; nhưng chẳng thấy tăm hơi chúng đâu cả, mà thằng con đáng ghét của tôi cũng không hề mở miệng trước mọi lời thuyết phục hay đe dọa của chúng tôi. Nó đã bị giam vào xà lim lúc sáng nay, còn về phần tôi, sau khi làm xong mọi thủ tục theo yêu cầu của cảnh sát là tôi vội vã chạy đến gặp ông ngay để cầu xin ông đem tài năng của mình ra để làm sáng tỏ vấn đề. Cảnh sát cũng thẳng thắn thú nhận là vào lúc này họ chẳng thể làm được gì. Ông đòi thù lao bao nhiêu cũng được. Tôi đã treo giải thưởng là một ngàn bảng. Chúa ơi, con phải làm gì đây? Chỉ sau một đêm, con đã mất đi danh dự, những viên đá quý và cả con trai mình. Ôi, con nên làm gì đây?”

Ông ta đưa hai tay lên ôm đầu và lắc lư thân hình, miệng lẩm bẩm với chính mình như một đứa trẻ đang đau khổ đến mức không nói nên lời.

Sherlock Holmes ngồi yên mất vài phút, đôi mày nhíu lại và hai mắt đăm đăm nhìn vào ngọn lửa.

“Ông có nhiều khách khứa không?” Anh hỏi.

“Không, ngoài người cộng sự cùng với gia đình ông ta và một người bạn của Arthur là huân tước George Burnwell gần đây có ghé qua vài lần thì không có ai khác, tôi nghĩ vậy.”

“Gia đình ông có hay ra ngoài chơi không?”

“Arthur thì có. Mary và tôi chỉ ở nhà. Cả hai chúng tôi đều không quan tâm lắm đến việc đó.”

“Một cô gái trẻ mà như thế thì lạ thật!”

“Nó vốn trầm tính. Vả chăng, nó cũng không còn nhỏ. Đã hai mươi bốn tuổi rồi.”

“Vụ việc này, theo như lời ông kể, có vẻ cũng là một cú sốc đối với cô ta.”

“Rất kinh khủng! Nó còn bị sốc hơn cả tôi.”

“Cả ông và cô ấy đều tin rằng con trai ông có tội?”

“Chúng tôi còn nghi ngờ gì được nữa khi chính mắt tôi nhìn thấy nó cầm chiếc mũ miện trong tay?”

“Tôi khó có thể coi đó là bằng chứng quyết định. Có phải phần còn lại của chiếc mũ miện cũng bị tổn hại không?”

“Vâng, nó bị vẹo đi.”

“Ông có cho rằng, có thể lúc đó anh ta đang cố gắng uốn cho nó thẳng lại không?”

“Cầu Chúa phù hộ cho ông! Ông đang cố gắng tìm cách biện minh cho nó và cho cả tôi nữa. Nhưng đó là một nhiệm vụ quá khó khăn. Nó làm gì ở đó chứ? Nếu mục đích của nó là trong sáng thì tại sao nó lại không nói ra?”

“Đúng thế. Còn nếu như đó là hành vi tội lỗi thì tại sao anh ta không bịa ra một lời nói dối? Theo tôi thì sự im lặng của anh ta có vẻ lập lờ. Trong vụ này có vài điểm kì lạ đây. Còn về tiếng động đã đánh thức ông dậy thì cảnh sát nghĩ sao?”

“Họ cho rằng tiếng động đó có thể là do Arthur gây ra khi đóng cửa buồng ngủ của nó.”

“Kỳ lạ thật đấy! Đời nào lại có người đã rắp tâm thực hiện một trọng tội mà lại đóng sầm cửa để đánh thức cả nhà. Thế rồi, họ nói gì về việc ba viên đá quý bị mất?”

“Họ vẫn còn đang kiểm tra ván lát sàn và sục sạo các đồ vật với hi vọng sẽ tìm ra chúng.”

“Họ có nghĩ đến việc tìm kiếm bên ngoài ngôi nhà không?”

“Có, họ làm việc rất tích cực. Toàn bộ khu vườn đã được khám xét rất tỉ mỉ.”

“Thế này, thưa ông”, Holmes nói, “lẽ nào ông không thấy rằng vấn đề này còn có ẩn tình sâu xa hơn rất nhiều so với những gì ông và cảnh sát nghĩ lúc đầu? Đối với các ông thì đây là một vụ đơn giản; với tôi thì lại có vẻ hết sức phức tạp. Ta hãy xem xét lại những chi tiết có liên quan đến giả thuyết của ông. Ông cho rằng con trai mình đã ra khỏi giường và vô cùng liều lĩnh đi vào phòng thay đồ của ông, mở ngăn kéo tủ commốt, lấy chiếc mũ miện ra, dùng sức bẻ gãy một mẩu, đi tới một chỗ khác để giấu ba trong số ba mươi chín viên đá quý khéo léo đến nỗi không ai có thể tìm thấy, rồi quay trở lại chỗ ba mươi sáu viên còn lại để rồi đặt mình vào tình thế rất dễ bị phát hiện. Giờ thì tôi hỏi ông, đó có phải là một giả thuyết vững chắc hay không?”

“Nhưng còn có giả thuyết nào khác nữa?” Ông chủ nhà băng kêu lên với một cử chỉ biểu lộ sự tuyệt vọng. “Nếu động cơ của nó hoàn toàn trong sáng thì tại sao nó không giải thích rõ?”

“Nhiệm vụ của chúng ta là tìm cho ra câu trả lời”, Holmes đáp, “vì thế, thưa ông Holder, chúng ta sẽ cùng đi đến Streatham và bỏ ra một giờ để xem xét các chi tiết kĩ hơn chút nữa.”

Bạn tôi khăng khăng yêu cầu tôi phải đi cùng, và tôi hưởng ứng nhiệt tình vì câu chuyện vừa được nghe đã khuấy động sâu sắc trí tò mò và sự đồng cảm trong tôi. Thú thực, tôi cũng nhận thấy tội lỗi của anh con trai ông chủ nhà băng là hết sức hiển nhiên giống như người cha tội nghiệp của anh ta nghĩ, nhưng vì tin tưởng vào sự xét đoán của Holmes nên tôi thấy chắc phải có cơ sở vững chắc để hi vọng chừng nào anh hãy còn chưa bằng lòng với lời giải thích đã được công nhận. Suốt quãng đường đi đến vùng ngoại ô phía nam, anh hầu như không nói một lời nào mà chỉ ngồi tì cằm lên ngực, chiếc mũ kéo xuống ngang mắt và chìm đắm trong dòng suy tưởng sâu xa. Có vẻ như thân chủ của chúng tôi đã thấy nhẹ nhõm hơn trước tia hi vọng nhỏ nhoi vừa được nhen lên, thậm chí ông ta còn trò chuyện lan man với tôi về việc làm ăn của mình. Một đoạn đường xe lửa không dài và một cuốc đi bộ còn ngắn hơn thế đã đưa chúng tôi đến Fairbank, dinh thự giản dị của nhà tài phiệt.

Fairbank là một tòa nhà vuông vắn khá đồ sộ xây bằng đá trắng, nằm hơi lùi lại một chút so với con đường. Một đoạn đường uốn lượn đủ rộng cho hai cỗ xe ngựa đi song song và một bãi cỏ phủ đầy tuyết chạy dài đến trước hai cánh cổng lớn bằng sắt chắn ngang lối vào. Ở phía bên phải là một cánh cửa nhỏ bằng gỗ dẫn vào một lối đi hẹp nằm giữa hai hàng giậu được xén tỉa gọn gàng, nối từ đường cái đến cửa nhà bếp và tạo thành lối đi dành cho người giao hàng. Còn bên tay trái là con đường mòn dẫn đến dãy chuồng ngựa, nó không thuộc về khu đất mà là lối đi chung của các nhà lân cận dù ít khi được dùng đến. Holmes để mặc chúng tôi đứng ở cửa và chậm rãi bước vòng quanh ngôi nhà, băng qua hết mặt tiền, đi dọc theo lối đi của người giao hàng và vòng qua khu vườn đằng sau để đi đến con đường mòn dẫn vào chuồng ngựa. Anh xem xét lâu đến nỗi ông Holder và tôi đành đi vào trong phòng ăn và ngồi bên lò sưởi đợi anh trở lại. Chúng tôi đang ngồi yên ở đó thì cửa mở và một cô gái trẻ bước vào. Cô ta cao hơn hẳn mức trung bình, vóc người mảnh dẻ, mái tóc và đôi mắt sẫm màu được tôn lên bởi làn da tái nhợt. Tôi chưa bao giờ thấy người phụ nữ nào có khuôn mặt xanh xao đến thế. Đôi môi của cô ta cũng không có chút huyết sắc nhưng cặp mắt thì đỏ hoe vì khóc nhiều. Khi cô ta nhẹ nhàng bước vào phòng, vẻ mặt của cô ta gây ấn tượng mạnh mẽ với tôi vì nó bộc lộ một nỗi đau buồn còn lớn hơn cả nỗi đau buồn của ông chủ nhà băng lúc sáng nay và ấn tượng đó lại càng sâu sắc hơn bởi rõ ràng đây là một người phụ nữ có cá tính mạnh với khả năng tự kiềm chế rất tốt. Chẳng đếm xỉa đến sự hiện diện của tôi, cô ta đi thẳng đến chỗ bác mình và vuốt ve mái đầu bằng một cử chỉ dịu dàng nữ tính.

“Bác đã yêu cầu họ thả anh Arthur chưa, thưa bác?”

“Chưa đâu, con gái, vấn đề cần phải được điều tra kĩ lưỡng.”

“Nhưng cháu chắc chắn anh ấy vô tội. Bác cũng hiểu rõ trực giác của phụ nữ mà. Cháu biết anh ấy không làm điều gì sai quấy và bác sẽ hối tiếc vì đã hành động khắt khe đến thế.”

“Thế thì tại sao nó lại im lặng nếu quả thực vô tội?”

“Nào ai biết được. Có lẽ anh ấy giận vì bác đã nghi ngờ anh ấy chăng?”

“Làm sao mà ta không nghi ngờ nó cho được khi chính mắt ta trông thấy nó cầm chiếc mũ miện trong tay?”

“Ồ, nhưng anh ấy chỉ cầm nó lên để ngắm nghía thôi. Ôi, xin bác hãy tin lời cháu rằng anh ấy vô tội. Hãy bỏ qua chuyện này và đừng nói gì nữa. Thật đáng sợ khi nghĩ đến việc anh Arthur thân yêu của chúng ta đang ở trong tù!”

“Ta sẽ không bao giờ bỏ qua cho đến khi tìm được mấy viên đã quý, không bao giờ đâu, Mary! Tình cảm của con dành cho Arthur đã làm con không nhận ra những hậu quả đáng sợ sẽ đến với ta. Chẳng những không bưng bít vụ này mà ta còn mời về đây một nhà thám tử từ London để tìm hiểu vấn đề sâu hơn.”

“Quý ông này chăng?” Cô ta hỏi và quay mặt về phía tôi.

“Không phải, ông đây là bạn của ông ta. Ông ấy muốn chúng ta để ông ấy xem xét một mình. Giờ thì ông ấy đang vòng theo lối đi đến chuồng ngựa.”

“Lối đi vào chuồng ngựa ư?” Cô ta nhướng đôi mày đen thẫm lên. “Ông ta hi vọng tìm được gì ở đó chứ? À, đây, cháu cho rằng đây chính là ông thám tử ấy. Thưa ông, tôi mong rằng ông sẽ thành công trong việc chứng minh điều mà tôi chắc chắn là sự thật, đó là anh họ Arthur của tôi không hề dính dáng đến vụ mất trộm này!”

“Tôi hoàn toàn đồng ý với cô và tôi hi vọng rằng, cùng với cô, chúng tôi sẽ chứng minh được điều đó”, Holmes quay lại và đi đến tấm thảm chùi chân để giũ sạch tuyết khỏi đôi giày. “Tôi tin rằng mình đang được hân hạnh nói chuyện cùng cô Mary Holder. Cô có thể cho phép tôi được hỏi vài câu chứ?”

“Xin ông cứ hỏi, nếu điều đó có thể giúp ông làm sáng tỏ sự việc kinh khủng này!”

“Đêm qua cô không hề nghe thấy gì cả, đúng không?”

“Vâng, mãi đến khi bác tôi đây bắt đầu to tiếng, tôi mới nghe được và đi xuống nhà.”

“Tối hôm qua cô đã đóng các cửa sổ và cửa ra vào. Cô có cài chặt tất cả các cửa sổ không?”

“Có.”

“Đến sáng nay thì chúng hãy còn cài then đầy đủ chứ?”

“Vâng.”

“Trong nhà có một cô hầu có tình nhân phải không? Tôi nghe đêm qua cô đã lưu ý cho bác mình biết rằng cô ấy đã ra ngoài để gặp anh ta?”

“Vâng, và chị ta chính là người đã đợi trong phòng khách, và có thể đã nghe thấy bác tôi nói chuyện về cái mũ miện.”

“Tôi hiểu. Cô suy ra rằng có lẽ chị ta đã ra ngoài để kể cho tình nhân nghe và rồi cả hai sắp đặt kế hoạch đánh cắp chiếc mũ miện.”

“Nhưng những giả thuyết mơ hồ đó thì có ích gì”, ông chủ nhà băng sốt ruột kêu lên, “khi tôi đã nói với ông rằng chính mắt tôi trông thấy Arthur cầm cái mũ miện trong tay?”

“Xin hãy đợi một lát, thưa ông Holder. Chúng ta sẽ quay lại chi tiết đó sau. Về cô người hầu đó, thưa cô Holder. Cô trông thấy cô ấy trở vào nhà qua lối cửa bếp, có đúng không?”

“Vâng, khi tôi đến xem cánh cửa ra vào đã được cài chốt vào ban đêm hay chưa thì trông thấy chị ta lẻn vào. Trong bóng tối, tôi cũng nhìn thấy tình nhân của chị ta.”

“Cô có biết anh ta không?”

“Ồ, có chứ! Anh ta là người bán rau quả hay tới giao hàng cho chúng tôi. Tên anh ta là Francis Prosper.”

“Có phải là”, Holmes hỏi tiếp, “anh ta đứng ở bên trái cánh cửa, tức là hơi xa một chút về phía lối đi chứ không phải là ở gần cánh cửa bếp?”

“Vâng, đúng thế.”

“Và người đó có một cái chân gỗ?”

Một nét gì đó giống như nỗi sợ hãi thoáng qua trong đôi mắt đen biểu cảm của cô gái. “Ông cứ như thầy phù thủy vậy”, cô ta nói. “Làm thế nào mà ông biết được?” Cô ta mỉm cười, nhưng không hề có nụ cười đáp lại trên khuôn mặt gầy gò, sốt sắng của Holmes.

“Tôi muốn lên lầu”, anh nói. “Tôi cũng sẽ phải kiểm tra phía bên ngoài của ngôi nhà một lần nữa. Có lẽ tôi nên xem xét những cánh cửa sổ ở tầng dưới trước đã.”

Anh nhanh chóng đi một lượt qua các cửa sổ, chỉ dừng lại ở cánh cửa lớn trông xuống lối đi dẫn đến chuồng ngựa. Anh mở nó ra và khám xét kĩ lưỡng bệ cửa với chiếc kính lúp có độ phóng đại cao. Cuối cùng anh nói, “Giờ thì chúng ta lên lầu.”

Phòng thay quần áo của ông chủ nhà băng là một căn phòng nhỏ, trần thiết kế rất đơn giản, trải thảm màu xám, có một chiếc tủ commốt lớn và một tấm gương dài. Holmes bước đến bên chiếc tủ commốt trước tiên và chăm chú nhìn vào ổ khóa.

“Chiếc chìa khóa nào đã được dùng để mở nó?” Anh hỏi.

“Là cái chìa mà con trai tôi đã nói đến - chìa khóa của cái tủ để trong phòng chứa đồ tập tàng.”

“Hiện ông có nó ở đây không?”

“Nó đang nằm trên mặt bàn kia.”

Sherlock Holmes nhặt nó lên và mở ngăn kéo tủ commốt ra.

“Ổ khóa không phát ra tiếng động nào”, anh nói. “Thảo nào nó không đánh thức ông dậy. Tôi đoán là cái hộp này đựng chiếc mũ miện. Chúng ta phải xem thử.” Anh mở hộp ra và cầm lấy chiếc vương miện để lên mặt bàn. Đó là một mẫu vật lộng lẫy của nghệ thuật kim hoàn và ba mươi sáu viên đá là những viên châu ngọc đẹp nhất mà tôi từng được thấy, ở một bên của chiếc mũ miện có một đường gờ bị nứt gãy, đó chính là góc dát ba viên đá đã bị bẻ đi.

“Thưa ông Holder”, Holmes nói, “đây là góc tương ứng với mảnh mũ miện đã xui xẻo bị đánh cắp. Tôi có thể nhờ ông bẻ thử được không?”

Ông chủ nhà băng sợ hãi lùi lại. “Nằm mơ tôi cũng không dám thử”, ông ta nói.

“Thế thì tôi sẽ thử.” Holmes đột nhiên dồn hết sức để bẻ nó, nhưng vật đó không hề hấn gì. “Tôi cảm thấy nó chỉ hơi cong đi”, anh nói, “tuy ngón tay tôi cực khỏe nhưng cũng phải mất rất nhiều thời gian họa may mới bẻ nổi nó. Người bình thường không thể nào làm gãy nó được. Giờ thì ông nghĩ điều gì sẽ xảy ra khi tôi bẻ nó, thưa ông Holder? Nó sẽ phát ra tiếng động to như một phát súng nổ. Ông nghĩ tiếng nổ ấy phát ra chỉ cách giường ông có vài yard mà ông không nghe thấy gì sao?”

“Tôi không biết phải nghĩ gì nữa. Mọi thứ đều mơ hồ quá.”

“Nhưng có lẽ nó sẽ rõ ràng hơn nếu ta tiếp tục. Cô nghĩ sao, thưa cô Mary Holder?”

“Tôi thú nhận là tôi cũng bổi rối như bác mình.”

“Con trai ông không đi giày dép gì lúc ông nhìn thấy anh ta phải không?”

“Trên người nó chỉ có cái quần dài và chiếc áo sơmi, ngoài ra chẳng có thứ gì khác.”

“Cảm ơn ông. Chắc chắn là chúng ta đã được ban một vận may lạ thường trong suốt cuộc điều tra này, và nếu như ta không giải quyết nổi vấn đề thì đó hoàn toàn là lỗi của chúng ta. Nếu ông cho phép, thưa ông Holder, bây giờ tôi sẽ tiếp tục điều tra ở bên ngoài.”

Theo yêu cầu của Sherlock Holmes, anh đi ra ngoài một mình vì anh giải thích rằng bất kì dấu chân không cần thiết nào cũng sẽ làm cho công việc của anh thêm khó khăn. Sau khoảng một giờ làm việc, cuối cùng anh cũng quay vào với đôi chân phủ đầy tuyết nặng trịch và vẻ mặt bí hiểm như thường thấy.

“Thưa ông Holder, tôi nghĩ rằng mình đã thấy tất cả những điều cần thiết”, anh nói, “bây giờ tôi quay về là tốt nhất.”

“Nhưng còn mấy viên đá quý thì sao hả ông Holmes? Chúng đang ở đâu?”

“Tôi chưa thể nói được.”

Ông chủ nhà băng vò đầu bứt tai. “Thế là tôi chẳng bao giờ còn nhìn thấy chúng nữa!” Ông ta bật khóc. “Còn con trai tôi thì sao? Ông đã làm cho tôi hi vọng mà?”

“Ý kiến của tôi về cậu ta vẫn không thay đổi.”

“Thế thì, vì Chúa, sự việc đen tối đã xảy ra trong nhà tôi đêm hôm qua là sao?”

“Nếu ông có thể đến nhà tôi ở phố Baker vào khoảng từ 9 đến 10 giờ sáng mai thì tôi sẽ rất sẵn lòng làm tất cả những gì có thể để sự việc trở nên rõ ràng hơn. Tôi nhớ rằng ông đã cho tôi carte blanche[131] để điều tra việc này giúp ông, miễn là tôi thu hồi được mấy viên đá quý và ông không đặt ra giới hạn nào về thù lao của tôi.”

“Tôi sẽ trao cho ông cả một gia tài để đổi lấy chúng.”

“Rất tốt. Từ giờ đến lúc đó tôi sẽ tiếp tục xem xét sự việc. Tạm biệt, cũng có thể tôi sẽ quay lại đây trước khi trời tối.”

***

Tôi có thể thấy rõ là hiện giờ bạn tôi đã xác định được hướng giải quyết cho vụ này, dù rằng có cố gắng đến mấy tôi vẫn chưa thể hình dung nổi những kết luận của anh. Trên đường trở về nhà, đã đôi lần tôi cố tình thăm dò ý kiến của anh nhưng anh luôn đánh trống lảng, cho đến khi tôi đành thất vọng bỏ cuộc. Khi chúng tôi về đến nhà thì vẫn chưa đến 3 giờ. Anh vội vã chạy lên phòng mình và chỉ vài phút sau lại bước xuống, ăn mặc như một gã ma cà bông. Với cổ áo dựng đứng, chiếc áo choàng ngoài bằng vải sần đã mòn bóng, chiếc cà vạt màu đỏ và đôi giày ống cũ kĩ, trông anh đúng là hình mẫu tiêu biểu của hạng người đó.

“Tôi nghĩ ăn mặc thế này là được”, anh nói khi ngắm nghía mình trong chiếc gương treo bên trên lò sưởi. “Tôi chỉ ước sao có anh đi cùng, Watson ạ, nhưng lại sợ rằng như thế không ổn. Có thể tôi đã lần ra dấu vết, cũng có thể tôi đã bị đánh lạc hướng, nhưng tôi sẽ sớm biết được mình đúng hay sai. Tôi hi vọng sẽ có thể quay về sau vài giờ.” Anh cắt một lát thịt bò từ tảng thịt to đặt trên tủ, kẹp nó vào giữa hai khoanh bánh mì và nhét bữa ăn đơn giản đó vào túi rồi bắt đầu chuyến thám hiểm.

Khi tôi vừa xong bữa trà chiều thì anh trở về, rõ ràng là rất phấn khởi, tay vung vẩy một chiếc giày cao cổ đã cũ có mặt bên co giãn. Anh quẳng nó vào góc phòng và tự rót cho mình một tách trà.

“Tôi chỉ ghé qua nhà một chút khi đi ngang qua”, anh nói. “Tôi lại đi tiếp ngay đây.”

“Anh đi đâu?”

“Ôi, ở mãi bên kia khu West End. Có thể còn lâu tôi mới về. Đừng đợi tôi nếu tôi về muộn.”

“Công việc trôi chảy chứ?”

“Ồ, cũng tàm tạm. Không có gì đáng kêu ca. Kể từ lúc chia tay anh tôi có đến Streatham nhưng không vào nhà ông Holder. Vụ án nho nhỏ này rất hấp dẫn và tôi nhất định sẽ không bỏ qua. Tuy nhiên, tôi không thể ngồi đây tán chuyện mãi được mà phải cởi bộ đồ tệ hại này ra để trở lại với con người đàng hoàng của tôi.”

Tuy ngoài miệng chỉ nói bóng gió như thế nhưng qua thái độ của anh, tôi có thể đoán được là anh có đầy đủ lí do để hài lòng. Đôi mắt anh sáng lấp lánh và thậm chí trên hai gò má tai tái còn hiện lên chút khí sắc. Anh vội vã lên lầu và chỉ vài phút sau tôi đã nghe tiếng cánh cửa tiền sảnh đóng sập lại, cho biết anh đã lại ra ngoài để tiếp tục cuộc săn lùng mà anh đang rất tâm đắc.

Tôi đợi đến nửa đêm mà vẫn chưa thấy anh trở về nên đành quay về phòng mình. Việc anh đi biền biệt suốt nhiều ngày đêm khi bám theo một dấu vết vốn là chuyện hết sức bình thường, do đó tôi cũng chẳng ngạc nhiên nếu anh về muộn. Không biết là mấy giờ anh mới về nhưng sáng hôm sau, khi tôi xuống nhà để dùng bữa điểm tâm thì anh đã có mặt ở đó, một tay cầm tách cà phê còn tay kia cầm tờ báo, trông rất tươi tỉnh và gọn gàng.

“Xin lỗi vì đã bắt đầu bữa sáng mà không đợi anh, Watson”, anh nói, “nhưng anh hãy nhớ rằng ta có một cái hẹn khá sớm với thân chủ của ta vào sáng nay.”

“Sao, đã hơn 9 giờ rồi,” tôi đáp.

“Tôi sẽ chẳng ngạc nhiên nếu ông ta đã đến. Tôi nghe như có tiếng chuông reo.”

Quả thật, đó là ông bạn tài phiệt của chúng tôi. Tôi bàng hoàng vì sự thay đổi rõ rệt ở ông ta, vì khuôn mặt vốn to rộng và nặng nề của ông ta giờ đây đã héo hon và co rúm lại, còn mái tóc thì có vẻ bạc hẳn đi. ông ta bước vào phòng với vẻ mệt mỏi và bơ phờ, trông còn thương tâm hơn cả trạng thái quá khích sáng hôm qua, và nặng nề buông người xuống chiếc ghế bành mà tôi đẩy ra cho ông ta.

“Không biết tôi đã làm gì để mà giờ đây bị thử thách nặng nề đến thế!” Ông ta nói. “Mới hai ngày trước tôi hãy còn là một người hạnh phúc và thành đạt, vô lo vô nghĩ. Vậy mà bây giờ tôi lại bị bỏ rơi trong tuổi già cô độc và nhục nhã. Họa vô đơn chí. Cháu gái tôi, con bé Mary, nó đã bỏ tôi mà đi.”

“Bỏ rơi ông?”

“Phải. Sáng nay giường ngủ của nó phẳng phiu như chưa hề có ai nằm lên, trong phòng trống trơn và trên mặt bàn ở hành lang có một bức thư viết cho tôi. Tối hôm qua tôi có nói với nó, do đau buồn chứ không hề giận dữ, rằng nếu nó chịu cưới con trai tôi thì mọi chuyện hẳn là đã ổn thỏa với thằng bé. Có lẽ tôi đã thiếu suy nghĩ khi nói thế. Nó có nhắc đến lời nói đó trong lá thư này:

GỬI BÁC YÊU DẤU NHẤT ĐỜI CỦA CHÁU!

Cháu cảm thấy mình đã đem rắc rối đến cho bác và nếu cháu hành động khác đi thì hẳn là nỗi bất hạnh đáng sợ đó đã chẳng bao giờ xảy ra. Vài ý nghĩ đó cứ luẩn quẩn trong đầu thì cháu sẽ không thể nào còn cảm thấy hạnh phúc dưới mái nhà của bác, và cháu thấy rằng mình phải ra đi mãi mãi. Bác đừng lo lắng về tương lai của cháu vì nó đã được lo liệu đầy đủ, và nhất là đừng đi tìm cháu vì sẽ phí công vô ích và chẳng đem lại điều gì tốt đẹp cho cháu. Cho dù sống hay chết, cháu vẫn mãi là đứa cháu thương yêu của bác.

MARY.

“Nó muốn nói gì qua lá thư này hả ông Holmes? Ông có nghĩ rằng nó ám chỉ đến việc tự tử không?”

“Không, không phải đâu. Có lẽ đây là giải pháp tốt nhất. Ông Holder ạ, tôi tin rằng những rắc rối của ông sắp chấm dứt rồi.”

“Hả! Ông nói thế là sao? Ông đã nghe được điều gì đó chăng, ông Holmes? Ông đã biết được chuyện gì? Những viên đá quý đang ở đâu?”

“Ông có cho rằng một ngàn bảng mỗi viên là một cái giá quá đắt cho chúng không?”

“Tôi sẽ trả đến mười ngàn.”

“Không cần cao đến thế đâu. Ba ngàn bảng là đủ rồi. Và một món tiền thưởng nho nhỏ nữa, tôi nghĩ thế. Ông có đem theo sổ chi phiếu chứ? Bút đây. Tốt hơn là ghi lên thành bốn ngàn bảng.”

Với bộ mặt sững sờ, ông chủ nhà băng viết tờ chi phiếu theo yêu cầu. Holmes bước lại bàn làm việc của anh, lấy ra một mảnh vàng nhỏ hình tam giác có dát ba viên đá quý và thảy lên mặt bàn.

Thân Chủ của chúng tôi reo lên vui sướng chộp lấy nó. “Ông đã lấy lại được!” Ông ta hổn hển. “Tôi thoát nạn rồi! Tôi thoát nạn rồi!”

Phản ứng vui mừng của ông ta cũng mãnh liệt như nỗi buồn trước đó, và ông ta ôm những viên đá quý vừa tìm được vào trước ngực.

“Ông còn mắc nợ một món nữa đấy, ông Holder”, Holmes nói với vẻ khá nghiêm nghị.

“Mắc nợ sao!” Ông ta cầm bút lên. “Hãy cho tôi biết số tiền là bao nhiêu và tôi sẽ trả ngay.”

“Không, ông không nợ tôi. Ông còn thiếu một lời xin lỗi thật chân thành với chàng trai cao thượng đó, chính là con trai của ông. Tôi mà có con trai thì tôi sẽ rất tự hào nếu nó cư xử được như anh ta trong vụ này?”

“Vậy Arthur không phải là người đã đánh cắp mấy viên đá quý?”

“Hôm qua tôi đã nói với ông rồi và hôm nay tôi sẽ nhắc lại rằng không phải anh ta.”

“Ông chắc chứ? Thế thì chúng ta mau đi gặp nó ngay để báo cho nó biết rằng sự thật đã được phơi bày?”

“Anh ta đã biết rồi. Khi đã làm sáng tỏ vụ này, tôi có nói chuyện với anh ta và khi thấy anh ta sẽ không chịu thuật lại sự việc, tôi đã kể câu chuyện cho anh ta nghe, anh ta bèn thừa nhận là tôi nói đúng và bổ sung thêm vài chi tiết mà tôi vẫn chưa hiểu rõ. Thế nhưng, tin tức ông đem lại sáng nay có thể sẽ làm cho anh ta chịu mở miệng.”

“Lạy Chúa, xin hãy nói cho tôi biết về bí ẩn phi thường đó!”

“Tôi sẽ nói ngay và sẽ chỉ cho ông thấy những bước mà qua đó tôi đã tìm ra sự thật. Và trước tiên, xin được nói ra điều mà đối với tôi là khó nói nhất và đối với ông là khó nghe nhất: Huân tước George Burnwell đã thông đồng với cháu gái của ông, cô Mary. Họ đã cùng nhau bỏ trốn.”

“Con bé Mary của tôi? Không thể nào!”

“Thật đáng tiếc là điều này không những có thể xảy ra mà là đích thực đã xảy ra. Cả ông lẫn con trai ông đều không biết được bản chất thực sự của kẻ mà các ông đã cho phép bước vào gia đình mình. Hắn là một trong những kẻ nham hiểm nhất nước Anh - một con bạc đã phá sản, một gã côn đồ liều mạng, một con người không có trái tim hoặc lương tâm. Cháu gái của ông không hay biết gì về con người đó. Khi hắn thề thốt với cô ta, như đã từng nói với cả trăm cô gái khác trước đó, cô ta đã tự mãn tưởng rằng chỉ có mình mới làm cho trái tim hắn rung động. Có quỷ sứ mới biết được hắn đã nói những gì, nhưng ít ra thì cô ta đã trở thành công cụ trong tay hắn và còn nhiễm thói gặp gỡ hắn gần như mỗi đêm.”

“Không, không thể và sẽ chẳng bao giờ tôi tin chuyện đó!” Ông chủ nhà băng kêu to, mặt tái đi.

“Vậy thì tôi sẽ kể cho ông nghe chuyện đã xảy ra trong nhà ông đêm hôm trước. Khi nghĩ rằng ông đã trở về phòng, cháu gái của ông bèn lẻn xuống cầu thang và nói chuyện với tình nhân qua cánh cửa sổ hướng ra lối đi dẫn đến chuồng ngựa. Những dấu chân của hắn đã in sâu xuống tuyết trong suốt thời gian dài hắn đứng ở đó. Cô ta đã kể cho hắn nghe về chiếc mũ miện. Nghe tin này, lòng tham xấu xa của hắn nổi lên và hắn bắt cô ta phải làm theo ý hắn. Tôi chắc chắn rằng cô bé rất thương yêu ông nhưng có những người đàn bà luôn bị tình yêu trai gái lấn át tất cả những tình cảm khác, và tôi nghĩ rằng Mary thuộc loại phụ nữ ấy. Vừa mới nghe xong những lời dặn của hắn thì cô ta trông thấy ông bước xuống cầu thang, thế là cô ta lập tức đóng vội cánh cửa sổ lại và kể cho ông nghe về sự dan díu của một cô hầu với người tình mang chân gỗ của chị ta, và điều này thì hoàn toàn đúng.

Arthur, con trai ông, đã trở về giường mình sau cuộc nói chuyện với ông, nhưng anh ta trằn trọc không ngủ được vì lo lắng về những món nợ ở câu lạc bộ. Đến nửa đêm, anh ta nghe có tiếng bước chân đi thật nhẹ ngang qua cửa phòng mình, vì thế anh ta nhổm dậy và vô cùng ngạc nhiên khi trông thấy cô em họ đang lén lút đi dọc theo hành lang rồi biến mất vào phòng thay đồ của ông. Kinh ngạc đến sững sờ, chàng trai mặc vội quần áo và nấp trong bóng tối, chờ xem sự việc kì lạ này sẽ đi đến đâu. Chỉ một lúc sau, cô gái lại từ trong phòng bước ra và dưới ánh sáng của ngọn đèn ở hành lang, con trai ông nhìn thấy cô ta cầm trong tay chiếc mũ miện quý giá. Khi cô ta đi xuống cầu thang, anh ta liền hớt hải chạy theo và ẩn mình vào sau tấm rèm ở gần cửa phòng ông, từ chỗ đó anh ta có thể trông thấy những gì xảy ra ở hành lang của tầng dưới. Anh ta thấy cô gái rón rén mở cửa sổ và đưa chiếc mũ miện cho ai đó trong bóng tối, rồi đóng cửa sổ lại và vội vã trở về phòng. Trên đường quay lại, cô ta đi sát qua chỗ chàng trai đang nấp sau tấm rèm. Khi cô ta còn ở đó thì chàng trai không thể làm gì vì sợ phơi bày ra sự thật xấu xa của người thiếu nữ anh ta đang yêu. Nhưng vào giây phút cô ta đi khuất thì anh ta chợt nhận thức được tai họa này đối với ông nghiêm trọng biết bao và việc cứu vãn tình hình quan trọng biết chừng nào. Anh ta mặc nguyên bộ đồ phong phanh và chạy chân trần xuống cầu thang, mở cánh cửa sổ rồi phóng ra ngoài nền đất tuyết và chạy xuống con đường mòn, ở đó anh ta có thể trông thấy một bóng đen dưới ánh trăng. Huân tước George Burnwell gắng sức bỏ chạy nhưng Arthur đã tóm được hắn và một cuộc vật lộn đã diễn ra giữa hai người, con trai ông giật mạnh một bên của chiếc mũ miện còn đối thủ của anh ta thì nắm chặt phía bên kia. Trong trận ẩu đả, con trai ông đã giáng một cú trúng huân tước George và cào vào mắt hắn. Bỗng một tiếng ‘rắc’ vang lên, con trai ông nhận thấy chiếc mũ miện đã nằm trong tay mình bèn hổi hả trở về, đóng cửa sổ lại, chạy lên phòng ông và khi anh ta vừa mới nhận ra là chiếc mũ miện đã bị bẻ cong trong cuộc giằng co và đang cố gắng uốn cho nó thẳng lại thì ông bước vào.”

“Có thể nào lại là thế?” Ông chủ nhà băng hổn hển.

“Thế rồi ông làm cho anh ta nổi giận khi chửi mắng anh ta bằng những lời lẽ tồi tệ vào đúng lúc anh ta nghĩ mình xứng đáng được nhận những lời cảm ơn nồng nhiệt nhất. Anh ta không thể nào giải thích thực chất của vấn đề vì sợ phản bội lại con người mà rõ ràng là không xứng đáng với sự quên mình của anh ta. Nhưng vì hào hiệp, anh ta đã giữ kín bí mật của cô gái.”

“Vậy ra đó là lí do con bé gào lên và ngất xỉu khi trông thấy chiếc mũ miện”, ông Holder kêu to. “Ôi, Chúa ơi! Tôi thật là một lão ngốc mù quáng! Con trai tôi còn cầu xin tôi cho nó ra ngoài năm phút thôi nữa chứ! Thằng bé đáng quý muốn tìm xem mảnh bị mất có còn nằm ở chỗ chúng đã đánh nhau hay không. Tôi đã đánh giá sai nó một cách tàn nhẫn làm sao!”

“Khi đến nhà ông”, Holmes nói tiếp, “tôi lập tức đi vòng quanh nhà để quan sát xem có còn vết tích nào trên tuyết có thể giúp ích cho mình hay không. Tôi biết rằng tuyết không rơi thêm từ đêm hôm trước và sương giá sẽ giữ lại nguyên vẹn mọi dấu vết. Tôi lần theo lối đi của người giao hàng nhưng nhận thấy các dấu vết đã bị giẫm đạp lên và không còn phân biệt được nữa. Tuy vậy, ngay phía trước, ở bên ngoài cánh cửa bếp, có một phụ nữ đã đứng trò chuyện với một người đàn ông, những vết tròn ở một bên chân cho biết anh ta có một chân bằng gỗ. Thậm chí tôi còn có thể nhận ra rằng cuộc nói chuyện của họ đã bị gián đoạn vì người phụ nữ đã vội vàng chạy về phía cửa, điều đó được thể hiện rõ qua việc ngón chân cái của cô ta in sâu xuống còn những dấu vết của gót chân thì nông hơn, trong khi đó anh chàng chân gỗ đứng đợi một lúc rồi bỏ đi. Lúc đó tôi nghĩ rằng hai người này có thể là cô hầu và người yêu của cô ta mà ông đã nói với tôi và cuộc điều tra cũng cho thấy là đúng như vậy. Tôi đi vòng quanh khu vườn song không nhìn thấy gì ngoài những dấu vết rải rác mà tôi cho là dấu chân của cảnh sát; nhưng khi tôi bước vào con đường mòn dẫn đến chuồng ngựa thì có một câu chuyện dài và phức tạp được viết trên tuyết ngay trước mắt tôi. Có hai hàng dấu chân của một người đàn ông đi giày và hai hàng dấu chân khác mà tôi vui mừng nhận ra là thuộc về một người đàn ông đi chân trần. Từ lời kể của ông, tôi lập tức tin chắc rằng người thứ hai chính là con trai ông. Người thứ nhất đi bộ theo cả hai chiều còn người thứ hai thì chạy vội vã và vì dấu chân của anh ta in lên những dấu giày lõm xuống, rõ ràng là anh ta đã chạy theo người kia. Tôi lần theo những dấu chân này và thấy chúng dẫn đến cánh cửa sổ nhìn ra con đường mòn, là nơi mà kẻ đi giày đã đạp tuyết lún xuống trong khi chờ đợi. Rồi tôi bước đến đầu kia của con đường mòn, cách đó gần một trăm yard. Tại đây, tôi nhìn thấy kẻ mang giày đã quay mặt lại và tuyết bị giẫm nát như thể đã xảy ra một cuộc vật lộn và cuối cùng thì có vài giọt máu rơi trên tuyết cho tôi thấy là mình đã không lầm. Sau đó, kẻ đi giày đã chạy xuôi theo con đường mòn và một vết máu nhỏ khác cho biết hắn đã bị thương. Khi hắn đi đến chỗ tiếp giáp với đường cái thì tôi nhận thấy vỉa hè đã được quét sạch, vậy là dấu vết kết thúc ở đó. Tuy nhiên, khi trở vào nhà, như ông còn nhớ, tôi đã dùng kính lúp xem xét kĩ bệ cửa và khung cửa sổ nhìn ra con đường mòn và lập tức biết rằng có ai đó đã đi qua lối này. Tôi có thể nhận ra hình dáng của lòng bàn chân nơi bàn chân ướt đã đặt lên khi bước vào. Khi đó tôi bắt đầu hình dung sự việc đã xảy ra như sau: Một người đàn ông đứng đợi bên ngoài cửa sổ; ai đó đem vật trang sức bằng đá quý đến; hành động đó bị con trai ông trông thấy; anh ta đuổi theo kẻ trộm; đánh nhau với hắn; người nào cũng giằng mạnh chiếc mũ miện, sức lực của cả hai người cộng lại khiến cho nó gãy lìa mà nếu chỉ một mình thì không ai có thể làm được. Con trai ông mang chiến lợi phẩm quay trở vào nhà nhưng đã để lại một mảnh trong tay của đối thủ. Đến đây thì tôi đã hiểu rõ. Vấn đề đặt ra bây giờ là, kẻ đó là ai và ai đã đem chiếc mũ miện đến cho hắn?

Tôi có một phương châm là: Sau khi loại trừ được những gì không thể thì điều gì còn lại, dù có khó xảy ra đến đâu, ắt phải là đáp án chân thực. Tôi biết ông không phải là người đã đem nó xuống nhà, vậy thì chỉ còn lại cháu gái của ông và mấy người hầu. Nhưng nếu đó là những cô hầu thì tại sao con trai ông lại chấp nhận bị kết tội thay? Không có lí do nào cả. Tuy vậy, vì anh ta yêu người em họ của mình nên đó chính là cái cớ tuyệt vời để giải thích cho việc anh ta giữ kín bí mật của cô ta - nhất là khi bí mật đó là một điều ô nhục. Khi tôi nhớ lại là ông đã nhìn thấy cô ta đứng bên cửa sổ, và cô ta đã ngất xỉu khi trông thấy chiếc mũ miện xuất hiện trở lại thì điều phỏng đoán của tôi đã trở nên chắc chắn. Và kẻ đồng lõa của cô ta có thể là ai? Đương nhiên đó phải là một người tình vì còn ai khác có thể có ảnh hưởng mạnh mẽ hơn tình thương yêu và lòng biết ơn của cô ta đối với ông kia chứ? Tôi biết rằng ông ít khi ra khỏi nhà và quan hệ bạn bè cũng rất hạn chế. Nhưng trong số đó có huân tước George Burnwell. Trước đây, tôi đã từng nghe nói hắn là một gã có nhiều tai tiếng đối với phụ nữ. Kẻ đi giày và giữ những viên đá bị mất chính là hắn. Cho dù biết rằng mình đã bị Arthur phát hiện, hắn vẫn hi vọng sẽ được an toàn vì chàng trai sẽ không thể tiết lộ một lời nào vì sợ làm tổn hại đến gia đình.

Trong hoàn cảnh đó, hẳn óc xét đoán của quý vị cũng sẽ nghĩ ra được biện pháp kế tiếp mà tôi sử dụng. Tôi đến nhà của huân tước George Burnwell trong bộ dạng của một kẻ lang thang, tìm cách làm quen với người đầy tớ của hắn và được biết là ông chủ của anh ta có bị thương ở đầu vào đêm trước, và cuối cùng với một món tiền là sáu shilling, tôi mua lại một đôi giày đã hỏng của chủ anh ta để kiểm tra lại cho chắc chắn. Tôi mang đôi giày đó đến Streatham để ướm thử và thấy rằng chúng vừa khít với những dấu chân.”

“Tôi có trông thấy một tên du đãng ăn mặc lôi thôi lếch thếch trên đường mòn tối qua”, ông Holder nói.

“Chính xác. Kẻ đó là tôi. Nhận thấy mình đã tìm ra tên trộm, tôi trở về nhà và thay quần áo. Đã đến lúc tôi phải thử diễn phần tế nhị của vở kịch vì tôi thấy rằng không nên khởi tố để tránh xảy ra tai tiếng và tôi cũng biết một kẻ bất lương rất tinh ranh như hắn cũng sẽ đoán được chúng ta đều bị vấn đề này trói buộc. Tôi đến gặp hắn. Tất nhiên là lúc đầu hắn phủ nhận tất cả. Nhưng khi tôi kể cho hắn nghe từng chi tiết đã xảy ra, hắn bèn thử hăm dọa và lấy vũ khí phòng thân treo trên tường xuống. Tuy nhiên, tôi vốn biết rõ đối thủ của mình nên đã gí súng vào đầu hắn trước khi hắn kịp ra đòn. Thế là hắn trở nên biết điều hơn. Tôi bảo hắn rằng chúng ta sẽ trả cho hắn một khoản tiền để lấy lại những viên đá quý mà hắn đang giữ, một ngàn bảng cho mỗi viên. Nghe vậy, mặt hắn liền lộ ra những dấu hiệu tiếc nuối. ‘Sao, mẹ kiếp!’ Hắn nói, ‘tôi đã bán chúng với giá sáu trăm cho cả ba viên!’ Tôi nhanh chóng xoay xở để có được địa chỉ của kẻ tàng trữ đồ trộm cắp đang giữ chúng bằng cách hứa sẽ không đưa hắn ra tòa. Rời khỏi nhà hắn, tôi chạy thẳng đến nhà người mua và sau một hồi lâu cò kè mặc cả, tôi đã có trong tay ba viên đá quý với giá một ngàn bảng mỗi viên. Rồi tôi ghé thăm con trai ông, báo cho anh ta biết là mọi việc đã ổn, cuối cùng là lên giường đi ngủ vào khoảng 2 giờ sáng sau một ngày làm việc mà tôi có thể nói là cực nhọc.”

“Và là ngày giải cứu Anh quốc khỏi một vụ tai tiếng trầm trọng”, ông chủ nhà băng nói thế rồi đứng lên. “Thưa ông, tôi không thể tìm ra lời nào xứng đáng để cảm ơn ông, nhưng ông sẽ thấy rằng tôi không phải là kẻ vô ơn sau những gì ông đã làm cho tôi. Quả thật là tài năng của ông đã vượt quá tất cả những gì tôi được nghe kể. Giờ thì tôi phải chạy ngay đi gặp đứa con trai thân yêu để xin lỗi nó về sai lầm mà tôi đã phạm phải. Còn về những gì ông nói cho tôi biết về con bé Mary, nó làm tôi đau thấu tim gan. Phải chăng ngay cả tài năng của ông cũng không thể cho tôi biết nó đang ở đâu?”

“Tôi nghĩ chúng ta có thể đoán chắc rằng”, Holmes đáp, “huân tước George Burnwell ở đâu thì cô ta ở đó. Và còn một điều chắc chắn nữa, cho dù cô ta đã phạm những tội lỗi gì, thì cô ta cũng sẽ sớm chịu sự trừng phạt còn hơn cả thích đáng.”

TRANG TRẠI SỒI ĐỎ
(The Copper Beeches, 1892)

“Đối với người yêu nghệ thuật và vị nghệ thuật”, Sherlock Holmes nói và quẳng trang quảng cáo của tờ Daily Telegraph sang một bên, “thì niềm vui thích mãnh liệt nhất nhiều khi lại xuất phát từ những hình thức thể hiện khiêm nhường và nhỏ mọn nhất. Watson này, tôi rất vui khi thấy cho đến nay anh đã hiểu thấu được chân lí này trong những bài tường thuật ngắn về các vụ án của chúng ta mà anh đã tử tế ghi chép lại, và đôi khi còn tô điểm thêm, anh không chú trọng quá nhiều vào causer célèbres[132] và những vụ án giật gân tôi đã tham gia, mà lại chú ý nhiều đến những vụ tuy không mấy quan trọng nhưng lại tạo ra nhiều cơ hội cho những khả năng suy diễn và tổng hợp logic vốn là sở trường của tôi.”

“Ấy thế mà”, tôi mỉm cười nói, “tôi vẫn không được miễn cho cái tội giật gân những ghi chép của mình.”

“Có lẽ anh đã lầm”, anh vừa nói vừa gắp một viên than cháy dở đỏ rực để châm cái tẩu thuốc dài bằng gỗ anh đào mà anh quen dùng thay cho cái tẩu gốm mỗi khi có hứng tranh luận, “Có lẽ là anh đã lầm khi cố tình lồng màu sắc và sự sinh động vào lời kể trong khi lẽ ra chỉ nên thuật lại quá trình suy luận thuần túy từ nguyên nhân đến kết quả, vốn là nét đáng quan tâm duy nhất của vụ việc.”

“Về việc đó thì có vẻ như tôi đã dành cho anh sự phản ánh xứng đáng đấy chứ”, tôi trả lời, giọng nói có chút lạnh lùng, vì tôi cảm thấy khó chịu bởi tính tự cao tự đại mà đã hơn một lần tôi nhận ra là nhân tố mạnh mẽ trong tính cách kì lạ của bạn tôi.

“Không phải thế, đó không phải là sự ích kỉ hay kiêu ngạo”, theo thói quen, anh nói như trả lời suy nghĩ trong đầu tôi chứ không phải với những lời tôi nói ra. “Nếu tôi yêu cầu sự đánh giá xứng đáng cho nghệ thuật phá án của mình thì cũng vì đó là một thứ không của riêng ai, một thứ nằm ngoài bản thân tôi. Tội phạm thì đầy rẫy. Logic lại hiếm hoi. Do đó anh nên nhấn mạnh vào logic hơn là tội phạm. Cái đáng ra nên là một loạt bài giảng thì anh lại hạ thấp xuống thành truyện kể.”

Hôm đó là một buổi sáng đầu xuân lạnh lẽo, sau khi dùng xong bữa điểm tâm, chúng tôi ngồi mỗi người một bên ngọn lửa đang reo lách tách trong căn phòng cũ ở phố Baker. Một màn sương dày đặc đang lơ lửng giữa những dãy nhà xám xịt và mấy cánh cửa sổ nhà đối diện hiện ra lờ mờ qua những tán lá vàng nặng nề như những vệt nhòe u tối không rõ hình dáng. Ngọn đèn khí đốt trong nhà chúng tôi đã được thắp sáng và chiếu lên tấm khăn trải bàn trắng cùng mấy chiếc đĩa sứ và dao nĩa kim loại vì bàn ăn vẫn chưa được dọn đi. Sherlock Holmes ngồi yên lặng suốt cả buổi sáng, cứ đắm chìm mãi vào những cột rao vặt của nhiều số báo liên tiếp cho đến khi có vẻ không muốn tìm kiếm nữa, anh mới ngẩng lên với một tâm trạng không mấy vui vẻ để phê bình tôi về những thiếu sót trong các bài viết của tôi.

“Tuy nhiên”, anh nhận xét sau một lúc tạm ngừng để ngồi hút tẩu thuốc dài và nhìn chăm chú vào ngọn lửa, “tôi khó có thể chỉ trích anh thích gây giật gân, vì trong số những vụ mà anh đã có lòng tốt để mắt tới, còn một tỉ lệ khá lớn các bài viết không đề cập tới tội phạm theo nghĩa pháp lí. Vụ tôi giúp nhà vua xứ Bohemia, sự kiện lạ lùng xảy ra với cô Mary Sutherland, sự việc rắc rối có liên quan tới gã đàn ông méo miệng và câu chuyện bất ngờ của nhà quý tộc độc thân, tất cả những vụ này đều nằm ngoài phạm vi của luật pháp. Nhưng để tránh gây giật gân, tôi e rằng có thể anh đã quá chú ý đến những vụ việc nhỏ nhặt.”

“Có thể đoạn kết đúng là thế”, tôi đáp, “nhưng tôi luôn trung thành với những phương pháp mới lạ và hấp dẫn.”

“Chao ôi, anh bạn thân mến ơi, công chúng, cái đám công chúng đông đảo mù mờ, chẳng thể nào nhận ra một người thợ dệt dựa vào cái răng của anh ta hay một người thợ sắp chữ bằng ngón tay cái bên trái, họ có quan tâm gì đến những sắc thái vi tế của việc phân tích và suy luận chứ! Nhưng, quả thật, nếu anh quan tâm đến những vụ nhỏ nhặt thì tôi không thể trách cứ anh được vì thời của những vụ án lớn đã qua rồi. Con người, hay ít nhất là bọn tội phạm, đã đánh mất hết sự táo bạo và tính độc đáo. Còn văn phòng thám tử khiêm tốn của tôi có vẻ đã bị biến thành một trung tâm chuyên tìm lại những cây bút chì thất lạc và tư vấn cho những cô nữ sinh trường nội trú. Tôi tin rằng rốt cục thì mình đã rơi đến đáy rồi. Tôi nghĩ là bức thư tôi nhận được sáng nay đã cho tôi điểm 0. Anh hãy đọc đi!” Anh ném cho tôi một bức thư bị vò nát.

Bức thư được gửi đến từ khách sạn Montague Place vào tối hôm qua với nội dung như sau:

THƯA ÔNG HOLMES

Tôi rất nóng lòng muốn hỏi xin ý kiến của ông về việc tôi có nên nhận công việc gia sư dạy trẻ mà người ta đề nghị với tôi hay không. Tôi sẽ đến gặp ông vào lúc 10 giờ 30 sáng mai nếu ông không phiền.

Chân thành,

VIOLET HUNTER

“Anh có biết cô gái trẻ này không?” Tôi hỏi.

“Không.”

“Giờ đã 10 giờ 30 rồi.”

“Phải, và tôi tin chắc rằng cô ta đang bấm chuông đó.”

“Biết đâu câu chuyện lại lí thú hơn anh tưởng. Anh còn nhớ vụ Viên thạch lựu xanh chứ? Lúc đầu nó có vẻ chỉ đơn thuần là một chuyện vặt, vậy mà lại trở thành một cuộc điều tra nghiêm túc. Biết đâu vụ này cũng thế.”

“Ừ, ta hãy hi vọng thế. Nhưng những mối nghi ngờ của ta sẽ nhanh chóng được giải quyết thôi, bởi vì, nếu như tôi không lầm thì đây chính là cô gái ta đang nói đến.”

Anh vừa dứt lời thì cánh của mở ra và một cô gái trẻ bước vào. Cô ta ăn mặc giản dị nhưng gọn gàng, khuôn mặt lanh lợi, sáng sủa, lấm tấm tàn nhang như trứng chim choi choi, và có phong thái nhanh nhẹn của một người phụ nữ luôn phải tự xoay xở trong cuộc sống.

“Tôi hi vọng ông sẽ thứ lỗi cho sự quấy rầy này”, cô ta nói khi bạn tôi đứng lên chào, “nhưng có một sự việc rất lạ lùng đã xảy ra với tôi mà tôi lại chẳng có cha mẹ hay người thân nào để có thể hỏi ý kiến, vậy nên tôi mới nghĩ có lẽ ông sẽ vui lòng chỉ bảo cho tôi biết mình nên làm gì.”

“Xin mời cô ngồi, cô Hunter. Tôi sẽ rất vui nếu giúp được cô.”

Tôi có thể thấy rằng Holmes có ấn tượng tốt với phong thái và ngôn từ của vị thân chủ mới. Anh quan sát cô ta bằng con mắt tinh tế của mình rồi điềm tĩnh lắng nghe câu chuyện của cô ta, mi mắt cụp xuống và các đầu ngón tay chụm vào nhau.

“Tôi làm gia sư dạy trẻ đã được năm năm”, cô ta kể, “trong gia đình đại tá Spence Munro, nhưng hai tháng trước, ông đại tá được bổ nhiệm đến Halifax, Nova Scotia và đưa mấy đứa trẻ cùng đi Mỹ, thế là tôi thất nghiệp. Tôi mới đăng báo tìm việc và cũng hồi đáp những mẩu tin tìm người nhưng đều thất bại. Cuối cùng thì món tiền khiêm tốn mà tôi dành dụm được bắt đầu cạn dần và tôi hoang mang không biết mình nên làm gì.

Ở khu West End có một công ty nổi tiếng chuyên môi giới việc làm cho các nữ gia sư tên là Westaway’s, và tôi thường đến đó mỗi tuần một lần để xem có công việc nào phù hợp với mình không. Westaway là tên của người sáng lập công ty nhưng thực ra người điều hành nó lại là cô Stoper. Cô ta ngồi trong văn phòng nhỏ còn những người phụ nữ đến tìm việc thì ngồi đợi ở một phòng chờ rồi lần lượt vào, còn cô ta sẽ tra cứu các cuốn sổ xem có việc gì thích hợp với họ hay không. Khi đến đó vào tuần vừa rồi, tôi được dẫn vào văn phòng nhỏ như thường lệ, nhưng tôi thấy không chỉ có mình cô Stoper ngồi ở đó. Một người đàn ông to béo có khuôn mặt tươi cười và cái cằm nhiều ngấn chảy xệ xuống tận cổ đang ngồi cạnh cô ta với cặp kính trên mũi, chăm chú nhìn những người phụ nữ bước vào. Khi đến lượt tôi thì ông ta nhảy chồm lên và quay phắt sang cô Stoper. ‘Được rồi’, ông ta nói, ‘tôi không còn đòi hỏi gì hơn nữa. Tuyệt vời! Xuất sắc!’ Ông ta có vẻ rất hăng hái và xoa hai bàn tay vào nhau với điệu bộ rất vui vẻ. Diện mạo của ông ta trông khá dễ chịu nên cũng tạo được thiện cảm cho người đối diện.

‘Cô đang tìm việc phải không, thưa cô?’ Ông ta hỏi.

‘Vâng, thưa ông.’

‘Cô làm gia sư chứ?’

‘Vâng.’

‘Cô muốn mức lương bao nhiêu?’

‘Tôi được trả bốn bảng mỗi tháng ở chỗ làm cũ là nhà đại tá Spence Munro.’

‘Ôi, chậc chậc! Đồng lương rẻ mạt… rẻ mạt quá!’ Ông ta kêu lên và vung hai bàn tay mập mạp lên trời như đang giận dữ. ‘Làm sao mà người ta có thể trả một mức lương nhỏ mọn đến thế cho một quý cô hấp dẫn và giỏi giang như cô chứ?’

‘Về mặt giỏi giang, thưa ông, có lẽ là kém hơn so với ông nghĩ’, tôi nói. ‘Tôi chỉ biết một chút tiếng Pháp, một chút tiếng Đức, âm nhạc và vẽ..!

‘Ôi dào’, ông ta lại tặc lưỡi và kêu lên. ‘Tất cả những chuyện đó chỉ là vặt vãnh. Vấn đề là, cô có phong cách và cử chỉ của một quý cô hay không? Tất cả chỉ tóm gọn lại có bấy nhiêu thôi. Nếu không thì cô không thích hợp để dạy dỗ một đứa trẻ mà ngày nào đó có thể sẽ giữ một vai trò quan trọng trong lịch sử nước nhà. Nhưng nếu có thì tại sao người ta có thể yêu cầu cô hạ mình nhận một số tiền dưới ba con số? Thưa cô, làm việc cho tôi thì mức lương khởi điểm của cô sẽ là một trăm bảng mỗi năm.’

Thưa ông Holmes, chắc ông có thể hình dung ra rằng đối với người nghèo túng như tôi, thì lời đề nghị ấy có vẻ tốt đến không tin nổi. Tuy nhiên, có lẽ ông ta nhận thấy vẻ hoài nghi trên mặt tôi nên đã mở ví tiền và lấy ra một tờ giấy bạc.

‘Tôi còn có thói quen,’ ông ta nói và cười vui vẻ đến mức hai mắt chỉ còn là hai đường kẻ nhỏ lấp lánh giữa những nếp nhăn trên khuôn mặt, ‘luôn ứng trước cho các cô gái trẻ phân nửa tiền lương, như thế họ có thể trang trải vài món chi phí nhỏ về việc đi lại và mua ít quần áo mới.’ Có vẻ như tôi chưa bao giờ được gặp một người thú vị và tâm lí như ông ta. Vì tôi đang mắc nợ mấy người giao hàng nên món tiền ứng trước này đến thật đúng lúc, tuy nhiên vụ giao dịch này vẫn còn có điều gì đó bất thường cho nên tôi muốn tìm hiểu thêm đôi chút trước khi đồng ý, ‘Cho phép tôi hỏi là gia đình ông sống ở đâu, thưa ông?’ Tôi hỏi.

‘Ở Hampshire. Một vùng thôn dã rất đẹp. Trang trại Sồi Đỏ, cách Winchester năm dặm. Đó là vùng nông thôn tuyệt vời nhất, cô gái thân mến ạ, và là trang viên cổ kính đáng yêu nhất.’

‘Thế còn phận sự của tôi, thưa ông? Tôi muốn được biết cụ thể.’

‘Một đứa bé - một đứa bé xinh xắn, dễ thương mới lên sáu. Ôi, giá mà cô trông thấy cách thằng bé đập chết mấy con gián bằng một chiếc dép! Chát! Chát! Chát! Ba con tiêu đời trong nháy mắt!’ Ông ta dựa lưng vào ghế và cười phá lên khiến cho đôi mắt híp lại.

Tôi hơi giật mình trước thú tiêu khiển của cậu bé, nhưng tiếng cười của ông bố khiến tôi nghĩ rằng có lẽ ông ta đang nói đùa.

‘Vậy, phận sự duy nhất của tôi là,’ tôi hỏi, ‘chăm sóc cho mỗi đứa bé thôi?’

‘Không, không phải thế, không phải chỉ mỗi việc đó thôi đâu, tiểu thư thân mến’, ông ta kêu to. ‘Tôi chắc chắn cô cũng đoán được rằng bổn phận của cô là tuân theo bất kì mệnh lệnh vặt vãnh nào mà vợ tôi đưa ra, miễn sao những yêu cầu đó phải đúng mực. Hẳn cô cũng thấy đâu có gì khó khăn, đúng không?’

‘Tôi rất mong là mình có thể làm tốt.’

‘Hẳn rồi. Ví dụ như vấn đề trang phục. Chúng tôi là những người khá lập dị, cô biết đấy, lập dị nhưng tốt bụng. Nếu chúng tôi yêu cầu cô mặc một bộ y phục nào đó do chúng tôi đưa ra, cô sẽ không phản đối ý thích nhỏ nhặt đó chứ hả?’

‘Không’, tôi đáp và khá kinh ngạc trước những lời nói của ông ta.

‘Hoặc là ngồi ở chỗ này hay chỗ kia, cô không phiền chứ?’

‘Ồ, không đâu.’

‘Hay là bắt cô cắt tóc ngắn trước khi đến chỗ chúng tôi?’

Tôi không thể tin vào tai mình. Như ông thấy đấy, thưa ông Holmes, tóc của tôi khá dày và có màu hạt dẻ khá lạ. Nhiều người khen là tôi có mái tóc đẹp. Tôi không hề có ý định tự dưng cắt phăng nó đi.

‘Tôi e rằng không được’, tôi nói. Ông ta đang hăm hở nhìn tôi qua đôi mắt ti hí và tôi có thể nhận thấy mặt ông ta sẩm xuống khi nghe tôi nói vậy.

‘Tôi e rằng điều này khá quan trọng,’ ông ta nói. ‘Đó là một sở thích nho nhỏ của vợ tôi, mà những sở thích của phụ nữ thì cô cũng biết rồi đấy, ta buộc phải nghe theo thôi. Vậy là, cô không chịu cắt tóc phải không?’

‘Không, thưa ông, thật tình thì tôi không thể.’ Tôi kiên quyết trả lời.

‘À, tốt thôi. Vậy là xong. Thật đáng tiếc vì về những mặt khác thì cô đáp ứng rất tốt. Trong trường hợp này thì tốt hơn là tôi nên gặp thêm vài cô gái khác vậy, thưa cô Stoper.’

Nãy giờ cô quản lí vẫn ngồi yên và chăm chú xem mớ giấy tờ của mình mà không nói với chúng tôi một lời nào, nhưng lúc này thì cô ta liếc nhìn tôi với vẻ khó chịu hiện rõ trên mặt khiến tôi không thể không nghi ngờ rằng lời từ chối của tôi đã làm cho cô ta bị mất đi một món tiền hoa hồng hậu hĩ.

‘Cô vẫn muốn lưu tên mình trong sổ chứ?’ Cô ta hỏi.

‘Xin cô cứ để lại, thưa cô Stoper.’

‘Thật sao? Có vẻ cũng vô ích thôi vì cô đã từ chối một lời đề nghị tuyệt vời như thế,’ cô ta lạnh lùng đáp. ‘Cô khó có thể mong đợi rằng chúng tôi sẽ nỗ lực tìm kiếm cho cô một cơ hội tốt khác. Chào cô, cô Hunter.’ Cô ta gõ vào một cái chuông ở trên bàn và cậu bé phục vụ dẫn tôi ra.

Thế đấy, thưa ông Holmes, khi tôi trở về căn phòng trọ của mình, trông thấy chỗ thức ăn ít ỏi trong tủ và hai, ba tờ hóa đơn nằm trên bàn, tôi bắt đầu tự hỏi có phải mình đã làm một việc rất ngu xuẩn hay không. Xét cho cùng, dù những người đó có vài sở thích kì lạ và muốn người khác tuân theo một số đòi hỏi khác thường nhất đi chăng nữa, ít ra họ cũng sẵn sàng trả tiền cho tính lập dị của mình, ở Anh quốc này chẳng có mấy cô gia sư nhận được một trăm bảng mỗi năm. Vả lại, mái tóc có giúp được gì cho tôi đâu? Nhiều người trông còn đẹp hơn khi cắt tóc ngắn và có lẽ tôi cũng sẽ giống như họ. Sang đến ngày hôm sau, tôi nghĩ rằng mình đã làm một điều dại dột và ngày hôm sau nữa thì tôi lại càng chắc chắn về điều đó. Đến lúc tôi hầu như đã dẹp bỏ lòng kiêu hãnh để quay lại công ty môi giới và hỏi xem công việc đó còn trống hay không thì nhận được lá thư do chính ông kia gửi đến. Tôi có đem nó theo đây và sẽ đọc cho ông nghe:

Trang trại Sồi Đỏ, gần Winchester

THƯA CÔ HUNTER!

Cô Stoper đã rất tốt bụng cho tôi địa chỉ của cô và tôi viết thư này từ trang trại để hỏi xem cô đã xem xét lại quyết định của mình hay chưa, vợ tôi rất muốn cô đến đây vì qua lời mô tả của tôi, bà ấy rất thích cô. Chúng tôi sẵn sàng trả ba mươi bảng mỗi quý, tức là một trăm hai mươi bảng mỗi năm để bù đắp cho vài điều bất tiện nho nhỏ mà những ý thích kì quặc của chúng tôi có thể gây ra cho cô. Dù sao thì chúng cũng không quá đáng lắm. Vợ tôi đặc biệt ưa thích màu xanh cobalt và muốn cô mặc áo màu ấy ở trong nhà vào buổi sáng. Tuy nhiên, cô không cần phải mua vì chúng tôi có một cái áo của cô con gái thân yêu tên Alice (hiện đang ở Philadelphia) mà tôi nghĩ sẽ rất vừa với cô. Còn về việc ngồi ở chỗ này hay chỗ nọ và tươi cười theo yêu cầu thì sẽ không gây phiền toái cho cô đâu. Về mái tóc của cô, quả là rất tiếc, đặc biệt là trong buổi nói chuyện ngắn ngủi của chúng ta, tôi buộc phải công nhận rằng tóc cô rất đẹp, nhưng tôi e rằng tôi phải giữ nguyên đề nghị này, hi vọng việc nâng mức lương có thể đền bù cho cô về sự thiệt hại này. Phận sự của cô có liên quan đến đứa bé thì rất nhẹ nhàng. Cô hãy đến và tôi sẽ đón cô ở Winchester bằng xe ngựa. Hãy báo cho tôi biết cô đi chuyến tàu nào.

Kính thư,

JEPHRO RUCASTLE

“Đó là bức thư mà tôi mới nhận được, thưa ông Holmes, và tôi định nhận lời. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng trước khi đưa ra quyết định cuối cùng thì tôi nên nhờ ông xem xét toàn bộ vấn đề.”

“Thế này, cô Hunter, nếu cô đã quyết định thì vấn đề đã xong”, Holmes đáp và mỉm cười.

“Nhưng ông không khuyên tôi từ chối sao?”

“Tôi thừa nhận rằng đó không phải là công việc mà tôi muốn cô em gái của mình nhận làm.”

“Điều đó có nghĩa là gì, thưa ông Holmes?”

“À, tôi không có dữ kiện nào nên không thể nói gì. Có lẽ bản thân cô đã có ý kiến riêng rồi?”

“Vâng, có vẻ như tôi chỉ có một đáp án khả dĩ duy nhất. Trông ông Rucastle cũng có vẻ tử tế và tốt bụng. Lẽ nào vợ ông ta bị điên và ông ta muốn giữ kín chuyện này vì sợ rằng bà ta có thể bị đưa vào nhà thương điên và ông ta chiều theo mọi ý thích của bà ta để tránh cho bà ta lên cơn chăng?”

“Đó có thể là một đáp án - xét tình hình thực tế thì nó là đáp án có vẻ khả dĩ nhất. Nhưng dù sao thì đó cũng không phải là một gia đình dễ chịu đối với một cô gái trẻ.”

“Nhưng còn vấn đề tiền nong, thưa ông Holmes!”

“Phải, tất nhiên là mức lương khá cao - quá cao là khác. Chính điều đó làm tôi thấy nghi ngại. Tại sao họ lại trả cho cô đến một trăm hai mươi bảng mỗi năm trong khi họ vẫn có thể chọn được những người khác với mức lương chỉ bốn mươi bảng? Chắc chắn phải có một lí do quan trọng ẩn sau chuyện đó.”

“Tôi nghĩ rằng nếu tôi kể cho ông nghe về tình huống này, ông sẽ hiểu được nếu ngày sau tôi cần đến sự giúp đỡ của ông. Tôi sẽ vững lòng hơn rất nhiều nếu có ông đứng sau hỗ trợ.”

“Ồ, cô cứ yên tâm. Tôi cam đoan với cô rằng vấn đề của cô có thể sẽ là việc lí thú nhất mà tôi được biết trong mấy tháng gần đây. Một số chi tiết có vẻ rất lạ kì. Nếu cô có gì nghi ngờ hoặc gặp nguy hiểm…”

“Nguy hiểm! Ông thấy trước được mối nguy hiểm nào chăng?”

Holmes nghiêm túc lắc đầu. “Nếu ta có thể đoán ra được thì nó chẳng còn là nguy hiểm nữa”, anh nói. “Nhưng bất cứ lúc nào, dù ngày hay đêm, chỉ cần một bức điện tín của cô là tôi sẽ đến giúp cô ngay.”

“Thế là đủ rồi.” Cô gái nhanh nhẹn đứng dậy và mọi lo lắng đã biến mất khỏi gương mặt cô. “Giờ thì tôi sẽ đi xuống Hampshire với tâm trạng khá là nhẹ nhõm. Tôi sẽ viết thư cho ông Rucastle ngay lập tức, hi sinh mái tóc tội nghiệp ngay tối nay và khởi hành đi Winchester vào ngày mai.” Sau khi nói vài lời cảm ơn với Holmes, cô ta chào từ biệt cả hai chúng tôi rồi hối hả bước đi.

“Ít ra thì”, tôi lên tiếng khi nghe tiếng bước chân nhanh nhẹn và vững chắc của cô gái đi xuống cầu thang, “cô ta có vẻ là một thiếu nữ rất biết cách tự chăm lo cho mình.”

“Và cô ta cần phải như thế,” Holmes nói với vẻ nghiêm trọng. “Nếu tôi không lầm thì chúng ta sẽ sớm nhận được tin của cô ta.”

***

Chẳng bao lâu sau, lời dự báo của bạn tôi đã thành hiện thực. Hai tuần lễ trôi qua, đầu óc tôi thường nghĩ đến cô gái nọ và băn khoăn không biết người phụ nữ đơn độc ấy đã lạc bước vào ngõ ngách lạ lùng nào giữa muôn vạn ngả đời. Một mức lương cao bất thường, những điều kiện lạ lùng, công việc nhẹ nhàng, tất cả đều cho thấy một điều gì đó không bình thường, liệu đó chỉ là một sở thích kì quặc hay là một âm mưu, gã đàn ông đó là một người nhân đức hay một kẻ bất lương, tôi không đủ năng lực để xác định điều đó. Còn về phía Holmes, tôi nhận thấy anh thường ngồi đến nửa giờ liền, đôi mày nhíu lại và vẻ mặt lơ đãng, nhưng nếu tôi đề cập đến vấn đề này thì anh sẽ huơ tay xua đi ngay. “Dữ kiện! Dữ kiện! Dữ kiện!” Anh nóng nảy kêu lên. “Không có bột sao gột nên hồ.” Thế nhưng cuối cùng anh luôn lẩm bẩm rằng anh sẽ chẳng bao giờ để cho em gái mình nhận một công việc như thế.

Cuối cùng thì một đêm nọ chúng tôi cũng nhận được bức điện vào lúc tôi vừa định đi ngủ còn Holmes thì đang thực hiện một trong những nghiên cứu hóa học kéo dài cả đêm mà anh thường ham mê đến mức vào buổi tối khi đi ngủ tôi thấy anh đang cắm cúi với cái bình cổ cong và ống nghiệm thế nào thì đến sáng, khi tôi bước xuống nhà để dùng điểm tâm cũng vẫn thấy anh đang ở tư thế đó. Anh mở cái phong bì màu vàng, liếc sơ qua nội dung bức điện rồi thảy nó sang cho tôi.

“Anh tra giờ tàu chạy trong cuốn Bradshaw nhé”, nói rồi anh quay lại với công trình hóa học của mình.

Lời nhắn chỉ ngắn gọn vài chữ và rất khẩn thiết:

Vui lòng có mặt ở khách sạn Black Swan tại Winchester lúc trưa mai. Xin hãy đến! Tôi không biết phải xoay xở ra sao. HUNTER

“Anh đi cùng tôi chứ?” Holmes ngước lên hỏi.

“Tôi rất muốn đi.”

“Vậy thì anh tra giờ tàu chạy đi.”

“Có một chuyến lúc 9 giờ 30”, tôi đáp sau khi nhìn lướt qua cuốn Bradshaw. “Sẽ đến Winchester lúc 11 giờ 30.”

“Rất tốt. Vậy có lẽ tôi nên gác lại việc phân tích chất acetone, vì sáng mai chúng ta cần có phong độ tốt nhất.”

Khoảng 11 giờ sáng hôm sau, chúng tôi đã gần đến cố đô[133] của Anh quốc. Suốt dọc đường, Holmes cứ cắm cúi vào mấy tờ báo buổi sáng, nhưng khi chúng tôi đi vào địa phận Hampshire thì anh quẳng chúng xuống và bắt đầu ngắm cảnh. Hôm đó là một ngày xuân tuyệt đẹp, bầu trời xanh lơ điểm xuyết vài đám mây nhỏ trắng xốp đang lờ lững trôi từ tây sang đông. Mặt trời tỏa nắng rực rỡ, không khí mát lạnh như làm tăng thêm sinh lực cho mỗi người. Trên khắp vùng quê, trải dài đến những ngọn đồi uốn lượn quanh thị trấn Aldershot, những mái ngói nhỏ xinh màu đỏ và xám của các trang viên ló ra từ giữa những rặng cây đang khoác màu xanh của lá mới.

“Cảnh vật thật là tươi mát và xinh đẹp, phải không nào?” Tôi thốt lên với tất cả sự hăng hái của một người vừa mới thoát khỏi màn sương mù dày đặc của phố Baker.

Nhưng Holmes chỉ lắc đầu với vẻ nghiêm trọng. “Anh có biết không, Watson”, anh nói, “những người có thiên hướng như tôi mắc phải một lời nguyền khiến mỗi khi nhìn thấy một vật gì tôi cũng phải liên hệ đến vụ án đang đeo đuổi. Anh nhìn ngắm những ngôi nhà nằm rải rác kia và xúc động vì vẻ đẹp của chúng. Còn ý nghĩ duy nhất hiện ra trong đầu tôi khi nhìn thấy chúng là cảm giác về sự biệt lập và khả năng thủ phạm thoát khỏi lưới pháp luật nếu một tội ác xảy ra ở đó.”

“Trời ơi!” Tôi kêu lên. “Ai lại đi liên tưởng giữa tội phạm với những trang viên cổ kính đáng yêu này?”

“Mỗi khi trông thấy chúng là một nỗi khiếp sợ lại chiếm trọn tâm hồn tôi. Watson này, dựa trên kinh nghiệm riêng của mình, tôi tin rằng những con hẻm nghèo hèn và gớm ghiếc nhất ở London cũng không chứa nhiều tội lỗi bằng vùng quê tươi đẹp này.”

“Anh làm tôi đâm sợ đấy.”

“Nhưng nguyên nhân lại rất rõ ràng. Ở thành thị, áp lực của dư luận có thể làm được điều mà pháp luật không kham nổi. Không có con hẻm nào tôi tệ đến mức tiếng khóc thét của một đứa bé bị ngược đãi hay tiếng đấm huỳnh huỵch của một gã say rượu lại không làm nảy sinh sự thương cảm và phẫn nộ ở những người hàng xóm, vả lại, cỗ máy tư pháp nằm ngay sát bên nên chỉ cần một tiếng than phiền cũng có thể làm cho nó hoạt động và giữa tên tội phạm với chiếc ghế bị cáo chỉ cách nhau có một bước chân. Nhưng anh hãy nhìn những ngôi nhà lẻ loi này đi, mỗi căn nằm trong một khuôn viên, ở đó hầu hết là những kẻ ngu dốt, nghèo khó chẳng biết gì mấy về pháp luật. Hãy nghĩ đến những trò xấu xa, độc ác, sự đồi bại bị che giấu hết năm này sang năm khác ở những nơi như thế mà chẳng ai hay biết. Nếu cô gái cầu cứu chúng ta đến sống ở Winchester thì tôi chẳng bao giờ phải lo lắng cho cô ta. Chính vùng thôn dã nằm cách đó đến năm dặm mới ẩn tàng nguy hiểm. Tuy vậy, chắc chắn là bản thân cô ta vẫn chưa bị đe dọa.”

“Đúng vậy. Nếu cô ta có thể đến Winchester để gặp chúng ta thì cô ta cũng có thể bỏ trốn.”

“Hẳn rồi. Cô ta hãy còn tự do.”

“Vậy vấn đề có thể là gi? Anh có lí giải được không?”

“Tôi đã nghĩ ra đến bảy cách lí giải khác nhau, mỗi cách đều phù hợp với những dữ kiện mà ta có được cho đến giờ. Nhưng để xác định được cách lí giải nào trong số đó là đúng thì ta chỉ có thể dựa vào những thông tin mới đang chờ đợi chúng ta. Ngọn tháp nhà thờ kia rồi và chúng ta sắp biết được cô Hunter định kể điều gì.”

Black Swan là một khách sạn nhỏ có tiếng nằm trên đại lộ, cách nhà ga không xa lắm và chúng tôi thấy cô gái trẻ đang đợi chúng tôi ở đó. Cô ta thuê một phòng khách và bữa trưa đã được dọn sẵn chờ đợi chúng tôi ở trên bàn.

“Tôi rất mừng khi thấy các ông đến”, cô ta vồn vã nói. “Cả hai ông đều thật tử tế, quả thực là tôi không biết mình nên làm gì. Lời khuyên của các ông sẽ rất quý giá đối với tôi.”

“Xin hãy kể cho chúng tôi nghe chuyện gì đã xảy ra với cô.”

“Tôi sẽ kể ngay và kể thật nhanh vì tôi đã hứa với ông Rucastle là sẽ quay về trước 3 giờ. Ông ta đã cho phép tôi lên thị trấn sáng nay dù chẳng biết rõ tôi đi để làm gì.”

“Cô hãy kể cho chúng tôi đầu đuôi mọi chuyện.” Holmes duỗi đôi chân dài gầy gò về phía lò sưởi và bình tĩnh lắng nghe.

“Trước hết, tôi có thể nói rằng nhìn chung thì tôi không hề bị ông bà Rucastle đối xử tệ bạc. Sự thực là thế. Nhưng tôi không thể nào hiểu họ và không yên tâm lắm về họ.”

“Cô không hiểu những gì?”

“Những nguyên nhân dẫn đến hành động của họ. Nhưng từ từ rồi ông sẽ được nghe hết. Khi tôi đến, ông Rucastle đón tôi ở đây và đánh cỗ xe ngựa hai bánh đưa tôi về trang trại Sồi Đỏ. Đúng như ông ta nói, đó quả là một vùng rất tuyệt vời, nhưng căn nhà thì không đẹp vì đó là một khối nhà lớn hình vuông, quét vôi trắng nhưng tất cả các bức tường đều loang lổ và đầy vết bẩn do ẩm ướt và thời tiết xấu. Xung quanh nhà là đất đai vườn tược, rừng cây chiếm hết ba phía, phía còn lại là một cánh đồng đổ xuống đại lộ đi Southampton, con đường này vòng lại cách cổng trước khoảng một trăm yard. Mảnh đất phía trước thuộc về ngôi nhà nhưng những cánh rừng xung quanh lại là một phần khu săn bắn của huân tước Southerton. Do có một đám sồi mọc lên ngay trước cổng nên trang trại này được gọi tên như thế. Ông chủ đánh xe đưa tôi đi ngang qua những nơi đó, ông ta vẫn tử tế như trước và đến tối hôm đó thì tôi được ông ta giới thiệu với bà vợ và đứa con nhỏ. Sự phỏng đoán mà chúng ta đã nghĩ là có vẻ hợp lí lúc còn ở phòng khách nhà ông tại phố Baker thật chẳng đúng chút nào, ông Holmes ạ. Bà Rucastle không hề điên. Theo tôi nhận xét thì bà ta là một phụ nữ trầm lặng, xanh xao, trẻ hơn ông chồng rất nhiều, chưa quá ba mươi, tôi nghĩ thế, trong khi ông ta phải ngoài bốn mươi lăm. Từ cách họ nói chuyện với nhau, tôi suy ra rằng họ đã cưới nhau được chừng bảy năm, trước đó ông ta đã góa vợ và người con duy nhất của ông ta với bà vợ đầu tiên chính là cô con gái đang ở Philadelphia. Ông Rucastle nói riêng với tôi lí do cô ta rời đi là vì một mối ác cảm vô cớ với bà mẹ kế. Vì cô ta chắc đã ngoài hai mươi nên tôi có thể dễ dàng hình dung ra cuộc sống không thoải mái của cô ta với người vợ trẻ của ông bố.

Theo tôi nhận xét thì bà Rucastle có vẻ là một người nhạt nhẽo từ ngoại hình đến tính cách. Bà ta gây ấn tượng không tốt cũng chẳng xấu với tôi. Chỉ là một con người bình thường. Có thể dễ dàng nhận thấy là bà ta hết lòng tận tụy với chồng và đứa con trai nhỏ. Đôi mắt màu xám nhạt của bà ta hết nhìn chồng lại nhìn con, ghi nhận từng nhu cầu nhỏ nhặt và đáp ứng ngay nếu có thể. Ông ta cũng đối tốt với bà ta một cách chất phác và ồn ào, nhìn chung thì họ là một cặp hạnh phúc. Thế mà người phụ nữ ấy lại có một nỗi buồn bí mật. Bà ta thường đắm chìm trong suy tư với vẻ buồn rầu hiện rõ trên mặt. Đã hơn một lần tôi bắt gặp bà ta đang khóc. Đôi khi tôi nghĩ là do bà ta phiền lòng vì tính khí của đứa trẻ vì tôi chưa bao giờ gặp đứa bé nào hư hỏng và xấu tính như nó. Vóc dáng nó nhỏ hơn những đứa trẻ cùng tuổi nhưng cái đầu lại quá to, hoàn toàn không cân đối với cơ thể. Hình như nó chỉ có hai trạng thái luân phiên là những thú ham mê tàn ác và những cơn hờn dỗi buồn rầu vô cớ. Hành hạ bất cứ sinh vật nào yếu hơn có vẻ là thú tiêu khiển duy nhất của nó và nó bộc lộ tài năng khá xuất sắc trong việc lập kế hoạch bắt chuột, bẫy chim và tóm lũ côn trùng. Nhưng tôi không nên nói về thằng bé này, ông Holmes ạ, vì thật ra nó cũng không dính dáng nhiều đến câu chuyện của tôi.”

“Tôi sẵn lòng nghe mọi chi tiết”, bạn tôi nhận xét, “cho dù cô cảm thấy chúng có liên quan đến cô hay không.”

“Tôi sẽ cố không để sót chi tiết nào quan trọng. Điều duy nhất mà tôi không thích trong ngôi nhà này, cũng là điều khiến tôi phải chú ý ngay lập tức, chính là diện mạo và cách cự xử của những người đầy tớ. Chỉ có hai người thôi, đó là một cặp vợ chồng, ông chồng, tên Toller là một người lỗ mãng, cộc cằn với mái tóc hoa râm và để râu quai nón, lúc nào cũng sặc mùi rượu. Từ khi tôi đến đó, ông ta đã hai lần say bí tỉ, vậy mà ông Rucastle có vẻ chẳng hề để tâm. Bà vợ rất cao và khỏe mạnh với bộ mặt đanh đá và cũng im ỉm như bà Rucastle nhưng kém thân thiện hơn rất nhiều. Họ đúng là một cặp vợ chồng khó chịu, nhưng may là hầu hết thời gian tôi đều ở trong phòng trẻ và phòng riêng của tôi, vốn nằm cạnh nhau trong một góc của tòa nhà.

Trong hai ngày đầu tiên ở trang trại Sồi Đỏ, cuộc sống của tôi rất bình lặng; đến ngày thứ ba thì bà Rucastle bước xuống nhà ngay sau bữa điểm tâm và thì thầm gì đó với ông chồng.

‘Ồ, phải rồi’, ông ta kêu lên và quay sang phía tôi, ‘cô Hunter này, chúng tôi rất cảm ơn cô vì cô đã chiều theo ý chúng tôi mà cắt tóc ngắn. Tôi cam đoan với cô là kiểu tóc mới này không hề làm giảm đi vẻ đẹp của cô. Giờ thì chúng tôi muốn xem chiếc áo màu xanh cobalt hợp với cô đến mức nào. Cô sẽ thấy nó được đặt trên chiếc giường trong phòng ngủ của cô và chúng tôi sẽ rất vui nếu cô sẵn lòng mặc nó.’

Cái áo mà người ta sắp sẵn cho tôi có sắc xanh rất kì. Nó được may bằng một loại vải giống như vải len thượng hạng nhưng có những dấu vết rất rõ là đã có người từng mặc qua. Nó vừa khít như được cắt đo riêng cho tôi vậy. Cả hai vợ chồng ông bà Rucastle đều tỏ ra thích thú khi thấy tôi mặc chiếc áo đó và biểu hiện của họ có vẻ hơi quá lỗ. Họ đang đợi tôi trong phòng khách, đó là một căn phòng rất rộng, trải dọc toàn bộ mặt tiền của tòa nhà với ba cửa sổ dài đến sát sàn nhà. Một chiếc ghế đã được đặt sẵn gần ô cửa sổ ở giữa, lưng ghế hướng ra bên ngoài. Họ yêu cầu tôi ngồi lên chiếc ghế đó rồi ông Rucastle bước qua bước lại phía bên kia phòng, bắt đầu kể cho tôi nghe một loạt truyện cười khôi hài nhất mà tôi chưa bao giờ nghe. Các ông không tưởng tượng được trông ông ta ngộ đến mức nào đâu, và tôi cứ ôm bụng cười rũ. Thế nhưng rõ ràng là bà Rucastle chẳng biết hài hước là gì, bà ta chẳng hề hé một nụ cười mà chỉ ngồi yên, hai bàn tay đặt trong lòng và mặt lộ vẻ buồn bã, lo âu. Sau khoảng một tiếng, đột nhiên ông Rucastle bảo đã đến giờ làm việc và tôi có thể thay chiếc áo ra để đến gặp thằng bé Edward ở phòng trẻ.

Hai ngày sau, cảnh đó lại tái diễn cũng trong tình huống giống hệt như thế. Một lần nữa, tôi lại thay áo, lại ngôi bên cửa sổ và ôm bụng cười rũ rượi khi nghe cả một kho chuyện hài hước mà ông chủ tôi kể với phong cách độc đáo không sao bắt chước được. Sau đó, ông ta trao cho tôi một quyển truyện có bìa màu vàng và dời cái ghế của tôi sang bên cạnh một chút để trang giấy không bị sấp bóng của chính tôi, rồi yêu cầu tôi đọc to lên cho ông ta nghe. Tôi đọc được độ mười phút, bắt đầu vào giữa chương thì đột nhiên ông ta ngắt lời tôi, bảo tôi ngừng lại và thay áo.

Thưa ông Holmes, ông có thể hình dung ra tôi tò mò biết bao về ý nghĩa của màn trình diễn lạ lùng này. Tôi để ý thấy họ lúc nào cũng rất thận trọng để tôi ngồi quay lưng lại cửa sổ, thế là toàn bộ tâm trí tôi bị giày vò bởi mong muốn nhìn xem chuyện gì xảy ra ở đằng sau. Lúc đầu thì chuyện này có vẻ bất khả thi, nhưng rồi tôi nhanh chóng nghĩ ra một cách. Cái gương cầm tay của tôi bị vỡ, thế là tôi giấu một mảnh gương vào trong chiếc khăn tay. Trong lần nghe kể chuyện hài tiếp theo, giữa lúc đang cười, tôi đưa khăn tay lên chùi mắt và với một chút khéo léo, tôi có thể nhìn thấy tất cả những gì ở đằng sau. Tôi thú nhận là mình rất thất vọng. Chẳng có gì cả, ít ra đó cũng là ấn tượng ban đầu của tôi. Tuy nhiên, đến lần thứ nhì thì tôi thấy có một người đàn ông đang đứng trên đường Southampton, đó là một người đàn ông nhỏ con, có râu, mặc một bộ quần áo màu xám, có vẻ như đang nhìn về phía tôi. Con đường ấy là một con lộ chính và thường có rất nhiều người qua lại. Thế nhưng, người đàn ông này lại đứng tựa người vào những rào chắn viền quanh khu đất của trang viên và trông lên với vẻ tha thiết. Tôi hạ thấp chiếc khăn tay xuống và liếc nhìn bà Rucastle thì thấy bà ta đang dán mắt vào tôi với vẻ dò xét. Bà ta không nói gì nhưng tôi tin rằng bà ta đã đoán được là tôi có một mảnh gương trong tay và đã nhìn thấy những gì ở sau lưng. Bà ta đứng dậy ngay lập tức.

‘Anh Jephro’, bà ta nói, ‘ở dưới đường có một gã láo xược đang nhìn chòng chọc vào cô Hunter.’

‘Không phải là bạn của cô chứ, cô Hunter?’ Ông ta hỏi.

‘Không, tôi chẳng quen biết ai ở đây cả.’

‘Trời ơi! Thật xấc láo! Xin cô hãy quay lại và ra dấu đuổi hắn đi.’

‘Ta cứ giả vờ như không quan tâm đến thì hay hơn.’

‘Không, không được, làm thế thì chúng ta sẽ khiến cho hắn cứ quanh quẩn ở đây mãi. Xin cô vui lòng quay lại và xua tay đuổi hắn như thế này…’ Tôi làm theo và bà Rucastle kéo rèm xuống ngay lập tức. Chuyện đó xảy ra cách đây một tuần và từ đó đến giờ tôi không còn ngồi sát cửa sổ, không mặc chiếc áo xanh đó và cũng không trông thấy người đàn ông ở trên đường nữa.”

“Xin cô cứ kể tiếp”, Holmes giục. “Câu chuyện cô kể có vẻ rất thú vị.”

“Tôi e là ông sẽ thấy nó khá rời rạc và có vẻ như những sự việc tôi kể không liên quan gì đến nhau. Vào ngày đầu tiên tôi đến trang trại Sồi Đỏ, ông Rucastle dẫn tôi đến một gian nhà phụ gần cửa nhà bếp. Khi chúng tôi đến gần, tôi nghe có tiếng rổn rảng của một sợi xích và tiếng một con thú to lớn đang đi đi lại lại.

‘Cô hãy nhìn vào đây!’ Ông Rucastle nói và chỉ cho tôi một khe hở giữa hai tấm ván. ‘Trông nó có đẹp không nào?’

Tôi nhìn vào và trông thấy một cặp mắt sáng rực và một hình thù lờ mờ nằm cuộn tròn trong bóng tối.

‘Đừng sợ!’ Ông chủ của tôi bảo và cười phá lên khi thấy tôi giật nẩy người. ‘Đó chỉ là Carlo, con chó tai cụp của tôi. Dù tôi gọi nó là của tôi nhưng thật ra thì lão Toller, người trông ngựa của tôi mới là người duy nhất có thể tiếp xúc với nó. Chúng tôi cho nó ăn một bữa mỗi ngày và không cho ăn nhiều quá, vì thế lúc nào nó cũng rất hung hăng. Lão Toller thả nó ra ngoài mỗi đêm và nếu có kẻ lang thang nào đó xâm nhập vào nhà thì chỉ có Chúa mới che chở được cho hắn nếu hắn giáp mặt với những chiếc răng nanh của con chó. vì Chúa, cô chớ có bao giờ đặt chân ra khỏi cửa vào ban đêm vì bất cứ lí do gì, vì mạng sống của cô rất đáng giá đấy.’

Lời cảnh báo ấy không phải là đe dọa suông vì hai đêm sau, khoảng 2 giờ sáng, tôi tình cờ nhìn ra ngoài cửa sổ phòng mình. Đó là một đêm trăng tuyệt đẹp, bãi cỏ phía trước nhà như được rải bạc khắp nơi và sáng gần như ban ngày. Tôi đang đứng đó, say sưa ngắm nhìn vẻ đẹp thanh bình của cảnh vật thì trông thấy gì đó đang di chuyển dưới bóng của đám cây sồi. Khi nó đi vào vùng được ánh trăng chiếu rọi thì tôi nhận ra nó. Đó là một con chó khổng lồ, to như một con bê với bộ lông màu vàng nâu, hàm dưới má xệ, mõm đen và những chiếc xương to lớn lồi ra. Nó đang chậm rãi bước ngang qua bãi cỏ và biến mất vào bóng tối ở phía bên kia vườn. Con vật canh nhà khủng khiếp này làm cho tim tôi lạnh buốt, nếu mà có kẻ trộm nào xuất hiện vào giờ này thì chắc cũng không làm tôi sợ hãi đến thế.

Và giờ thì tôi có một chuyện rất lạ kì để kể cho ông nghe. Như ông đã biết, tôi đã cắt tóc ở London và xếp mớ tóc đó thành một lọn lớn ở đáy rương. Một tối nọ, khi thằng bé đã ngủ, tôi bắt đầu tiêu khiển bằng cách xem xét các đồ vật trong phòng và sắp xếp lại mấy món đồ ít ỏi của mình. Trong phòng có một cái tủ ngăn kéo cũ, hai ngăn trên hãy còn trống và để mở, ngăn dưới thì bị khóa chặt. Tôi đã xếp mớ quần áo vào hai ngăn trên và vì hãy còn khá nhiều thứ để xếp vào tủ nên dĩ nhiên là tôi bực bội vì không dùng được cái ngăn kéo thứ ba. Tôi cho rằng có lẽ người ta quên không mở khóa ra nên mới lấy xâu chìa khóa của mình ra để thử. Ngay chiếc chìa đầu tiên đã vừa khít với ổ khóa và tôi kéo ngăn tủ ra. Trong đó chỉ có duy nhất một thứ, nhưng tôi chắc chắn ông không thể nào đoán được: Chính là lọn tóc của tôi. Tôi nhặt nó lên và xem xét. Cũng cùng một màu tóc đặc biệt và dày dặn như thế. Nhưng rồi sự việc quá vô lí khiến cho tôi phải suy nghĩ lại. Làm sao mà tóc của tôi lại được cất kín trong cái ngăn kéo này? Hai bàn tay run rẩy, tôi mở cái rương của mình, dốc hết đồ và lấy lọn tóc từ đáy rương ra. Tôi đặt hai lọn tóc bên cạnh nhau và tôi cam đoan với ông rằng trông chúng giống hệt nhau. Thế chẳng phải là điều lạ thường sao? Tôi cứ suy nghĩ mãi mà vẫn không thể đoán ra được chuyện này là sao. Tôi cất lọn tóc ‘lạ’ vào ngăn kéo và không hề nói tiếng nào với gia đình Rucastle vì cảm thấy mình đã sai khi mở cái ngăn kéo mà họ đã khóa.

Tôi có bản tính hay quan sát, có lẽ ông cũng đã nhận thấy, thưa ông Holmes, và chẳng mấy chốc đầu óc tôi đã nhớ kĩ cách bố trí của toàn bộ ngôi nhà. Tuy nhiên, một bên của tòa nhà có vẻ như chẳng có ai ở. Đối diện với cánh cửa dẫn vào chỗ ở của ông bà Toller là một cánh cửa mở sang bên đó nhưng lúc nào nó cũng bị khóa trái. Thế nhưng, một ngày kia, khi đi lên cầu thang, tôi trông thấy ông Rucastle bước ra từ cánh cửa đó, tay còn cầm chùm chìa khóa và vẻ mặt ông ta trông khác hẳn với con người tròn trịa, vui tính mà tôi đã quen. Hai gò má ông ta đỏ bừng, đôi lông mày nhíu lại vẻ giận dữ và những mạch máu nổi lên ở hai bên thái dương, ông ta khóa cửa lại và vội vàng đi ngang qua tôi mà không nói tiếng nào, cũng chẳng thèm ghé mắt nhìn sang. Điều này làm cho sự tò mò trong tôi trỗi dậy, vì thế khi đi dạo trong vườn với thằng bé, tôi đi vòng đến bên hông nhà để từ đó có thể nhìn thấy các cửa sổ của cánh đó. Có bốn cửa sổ thẳng hàng nhau, trong đó có ba ô cửa trông có vẻ bẩn thỉu, còn ô cửa thứ tư thì được gắn thêm cửa chớp. Rõ ràng là chúng đều bị bỏ hoang. Khi tôi đang đi lang thang quanh đó, thỉnh thoảng ngước nhìn lên mấy ô cửa sổ thì ông Rucastỉe đi về phía tôi với vẻ dễ chịu, vui tính như trước.

‘À!’ Ông ta nói, ‘cô đừng nghĩ là tôi thô lỗ nếu tôi đi ngang qua cô mà không nói tiếng nào nhé, cô gái thân mến. Tôi mải lo lắng việc làm ăn mà.’

Tôi trấn an ông ta rằng việc đó không làm tôi bận lòng. ‘Nhân tiện’, tôi nói, ‘có vẻ như ông có cả một dãy phòng để trống ở trên kia và một trong các phòng đó còn được lắp cửa chớp.’

Ông ta tỏ vẻ ngạc nhiên và tôi thấy hình như ông ta còn hơi giật mình vì lời nhận xét ấy. ‘Nhiếp ảnh là một trong những sở thích của tôi’, ông ta đáp. ‘Tôi đã lập một phòng tối ở đó. Nhưng, trời ơi! Chúng tôi gặp được một cô gái có đôi mắt đến là sắc sảo! Có ai nói vậy với cô chưa? Có ai đã từng nói vậy không?’ Ông ta nói bằng giọng vui đùa nhưng khi nhìn tôi thì trong mắt ông ta chẳng có vẻ gì là đùa cợt. Tôi nhận thấy trong đó chỉ có sự nghi ngờ và khó chịu.

Đấy, thưa ông Holmes, từ lúc biết được rằng ở dãy phòng nọ có điều gì đó mà tôi không được phép tìm hiểu, tôi rất nóng lòng muốn đến đó xem xét. Cảm giác ấy không hoàn toàn là sự tò mò, dù rằng cũng có đôi chút. Nó giống với cảm giác về bổn phận hơn - tôi có cảm tưởng là sẽ làm được điều gì đó tốt đẹp nếu tôi đột nhập được vào chỗ đó. Người ta hay nói về bản năng của phụ nữ, có lẽ bản năng đó đã đem lại cho tôi cảm giác này. Dù sao đi nữa, nó vẫn còn đó và tôi kiên trì tìm kiếm cơ hội để vượt qua cánh cửa cấm ấy. Mãi đến ngày hôm qua tôi mới có cơ hội. Phải nói với ông rằng, ngoài ông Rucastle ra thì cả hai vợ chồng ông bà Toller cũng có việc để làm trong dãy phòng bỏ hoang và đã có lần tôi nhìn thấy ông ta cầm một cái túi to bằng vải lanh màu đen từ bên trong cửa bước ra. Gần đây ông ta uống rượu nhiều lắm và tối hôm qua thì say khướt, khi tôi lên lầu thì chìa khóa hãy còn cắm ở cửa. Rõ ràng là ông ta đã quên rút ra. Cả hai vợ chồng ông bà Rucastle đều đang ở dưới nhà cùng với đứa bé, thế là tôi có một cơ hội tuyệt vời. Tôi nhẹ nhàng xoay chìa, mở cửa ra và lẻn vào. Trước mặt tôi là một lối đi hẹp, không có giấy dán tường mà cũng chẳng trải thảm, nó ngoặt sang bên phải ở cuối hành lang. Khi rẽ ở góc ấy thì tôi thấy có ba cánh cửa liên tiếp, cánh cửa thứ nhất và thứ ba để mở. Mỗi cánh cửa dẫn vào một căn phòng trống đầy bụi bặm và âm u, một phòng có hai cửa sổ còn phòng kia thì chỉ có một, tất cả đều bám bụi dày nên ánh sáng lờ mờ của ban đêm chỉ có thể xuyên qua một cách yếu ớt. Cánh cửa ở giữa thì đóng kín và mặt ngoài còn được chắn thêm một thanh sắt to bản lấy ra từ một cái giường sắt, một đầu thanh sắt khoá chặt vào một cái vòng trên tường, còn đầu kia thì được buộc bằng một sợi thừng to chắc. Cánh cửa cũng được khóa kín và không thấy chìa khóa ở đó. Rõ ràng là cánh cửa được rào chắn cẩn thận này tương ứng với ô cửa sổ được che chắn thêm cửa chớp ở mặt ngoài, tuy vậy, nhờ vào chút ánh sáng lờ mờ hắt ra từ bên dưới, tôi có thể thấy rằng trong phòng không hoàn toàn tối đen. Chắc chắn là có một giếng trời để cho ánh sáng lọt vào từ bên trên. Khi tôi đang đứng trên hành lang, chăm chú nhìn vào cánh cửa hắc ám đó và tự hỏi nó đang che giấu bí mật gì thì chợt nghe thấy tiếng bước chân bên trong phòng và trông thấy một cái bóng đang lướt qua lướt lại chỗ cái khe hẹp hắt ra chút ánh sáng lờ mờ bên dưới cánh cửa. Khi trông thấy cảnh tượng đó, một nỗi sợ kinh hồn không sao giải thích nổi bùng lên trong tôi, ông Holmes ạ. Thần kinh căng thẳng quá mức khiến tôi đột nhiên mất hết tinh thần, tôi quay phắt lại rồi bỏ chạy - cắm đầu cắm cổ như có một bàn tay khủng khiếp đang chực tóm lấy vạt váy tôi từ phía sau. Tôi lao như bay dọc theo hành lang, băng qua cánh cửa và đâm thẳng vào vòng tay của ông Rucastle đang đợi sẵn ở bên ngoài.

‘Nào’, ông ta mỉm cười nói, ‘ra là cô. Trông thấy cánh cửa mở tôi biết ngay là cô.’

‘Ôi, tôi sợ quá!’ Tôi hổn hển nói.

‘Cô gái thân mến! Cô gái đáng yêu!’ Ông không thể hình dung được thái độ của ông ta âu yếm và dịu dàng đến mức nào đâu. ‘Vậy điều gì đã làm cô sợ, hả cô gái?’ Nhưng giọng nói của ông ta có phần ngọt ngào thái quá, ông ta đã cường điệu quá. Tôi tỉnh táo cảnh giác với ông ta.

‘Tôi thật dại dột khi đi vào khu vực trống trong nay,’ tôi đáp. ‘Cảnh vật ở đó thật vắng vẻ và kì quái trong ánh sáng lờ mờ khiến tôi sợ quá và chạy trở ra ngay. Ôi, bên trong tĩnh lặng đến rợn người!’

‘Chỉ có thế thôi sao?’ Ông ta hỏi và nhìn tôi với cặp mắt sắc bén.

‘Sao, ông còn muốn gì nữa?’ Tôi hỏi lại.

‘Theo cô nghĩ thì tại sao tôi lại khóa cánh cửa này?’

‘Tôi chẳng biết lí do là gì.’

‘Đó là để ngăn những ai không có phận sự đi vào đó. Cô hiểu rồi chứ?’ Ông ta vẫn tươi cười với thái độ nhã nhặn nhất.

‘Nếu mà tôi biết trước..!’

‘Thôi, giờ thì cô đã hiểu. Nếu cô còn đặt chân qua ngưỡng cửa này một lần nữa…’ trong nháy mắt, nụ cười của ông ta sắt lại như đang nhe răng thịnh nộ và ông ta trừng mắt nhìn tôi với bộ mặt như quỷ dữ, ‘tôi sẽ ném cô cho con chó nhai xương.’

Tôi kinh hoàng đến nỗi không biết lúc ấy mình đã làm gì. Chắc tôi đã vội vã đi qua ông ta để về phòng. Tôi không nhớ gì cả cho đến khi thấy mình đang nằm trên giường run lẩy bẩy. Thế rồi tôi nghĩ đến ông, ông Holmes ạ. Tôi không thể tiếp tục sống ở đó nếu không được ông chỉ bảo. Tôi kinh hãi căn nhà đó, ông chủ, bà chủ, các gia nhân, thậm chí cả đứa bé. Tất cả bọn họ đều thật khủng khiếp. Nếu tôi có thể đưa ông đến đấy thì mọi chuyện sẽ ổn thỏa. Tất nhiên là tôi có thể bỏ trốn khỏi đó nhưng tính tò mò của tôi cũng mãnh liệt không thua gì sự sợ hãi. Tôi đã nhanh chóng quyết định sẽ đánh điện cho ông. Tôi đội mũ và mặc áo khoác rồi đi đến bưu điện cách nhà độ một dặm và khi trở về thì cảm thấy lòng mình nhẹ nhõm hơn rất nhiều. Một nỗi ngờ vực đáng sợ hiện lên trong đầu tôi khi tôi bước đến gần cửa vì lo rằng con chó có thể đã được thả ra, nhưng rồi tôi nhớ ra là tối đó ông Toller đã uống rượu say bí tỉ và trong nhà chỉ có mỗi ông ta là điều khiển được nó và dám thả nó ra. Tôi lẻn vào nhà an toàn và suốt đêm cứ nằm thao thức trên giường, không sao ngủ được vì vui mừng với ý nghĩ sắp được gặp ông. Tôi chẳng gặp chút khó khăn nào khi xin phép đi Winchester lúc sáng nay nhưng tôi phải trở về nhà trước 3 giờ vì ông bà Rucastle sắp sửa đi thăm ai đó và sẽ vắng nhà suốt buổi tối cho nên tôi phải trông nom thằng bé. Giờ thì tôi đã kể hết vụ mạo hiểm của mình rồi, thưa ông Holmes, và tôi sẽ rất vui mừng nếu ông cho tôi biết toàn bộ câu chuyện có ý nghĩa gì và điều quan trọng nhất là tôi nên làm gì.”

Cả Holmes và tôi đều bị cuốn theo câu chuyện kì lạ của cô Hunter. Lúc này thì bạn tôi đã đứng dậy và sải bước qua lại trong phòng, hai tay nhét vào túi quần và trên mặt hiện rõ vẻ cực kì nghiêm trọng.

“Ông Toller hãy còn say chứ?” Anh hỏi.

“Vâng. Tôi nghe thấy bà vợ ông ta nói với bà Rucastle là bà ta chẳng thể làm được gì với ông ta.”

“Thế thì tốt. Và tối nay ông bà Rucastle sẽ đi vắng phải không?”

“Vâng.”

“Trong nhà có tầng hầm với ổ khóa chắc chắn chứ?”

“Vâng, có hầm rượu.”

“Tôi nhận thấy rằng xuyên suốt sự việc này cô đã hành động rất can đảm và sáng suốt, cô Hunter ạ. Cô có nghĩ rằng mình có thể lập thêm một kì công nữa không? Tôi sẽ không yêu cầu cô làm thế nếu tôi không nghĩ cô là một người phụ nữ xuất chúng.”

“Tôi sẽ cố. Đó là việc gì vậy?”

“Tôi và bạn tôi sẽ đến trang trại Sồi Đỏ lúc 7 giờ. Vào giờ đó thì ông bà Rucastle sẽ vắng nhà và hi vọng là ông Toller hãy còn say mèm. Chỉ còn bà Toller là có thể báo động. Nếu như cô có thể viện cớ gì đó để dụ được bà ta vào hầm rượu rồi khóa cửa hầm nhốt bà ta lại thì công việc sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.”

“Tôi sẽ lo việc đó.”

“Tuyệt lắm! Đến lúc đó ta sẽ xem xét thấu đáo vấn đề. Tất nhiên là chỉ có một lời giải thích hợp lí. Cô được đưa đến đó để đóng giả làm ai đó còn bản thân người đó thì đang bị nhốt bên trong căn phòng nọ. Rõ ràng là thế. Còn về việc người bị giam cầm đó là ai thì tôi đoán chắc chính là cô con gái mà họ nói là đã đi Mỹ, cô Alice Rucastle, nếu tôi nhớ không lầm. Cô được chọn chắc chắn là vì rất giống cô ta về chiều cao, vóc dáng và màu tóc. Mái tóc của cô ta đã bị cắt ngắn, rất có thể là do trải qua một cơn bệnh, vì thế tất nhiên là cô cũng buộc phải hi sinh mái tóc. Do một lần tò mò, cô đã trông thấy lọn tóc của cô ta. Người đàn ông đứng bên đường chắc chắn là một người bạn của cô gái đó - có thể là chồng sắp cưới của cô ta - và không còn nghi ngờ gì nữa, vì trông cô rất giống cô gái đó khi mặc chiếc áo của cô ta và mỗi khi anh ta nhìn cô thì đều thấy cô cười, sau đó lại thấy cử chỉ xua đuổi của cô nên anh ta tin rằng cô Rucastle đang hoàn toàn hạnh phúc và không còn yêu anh ta nữa. Con chó được thả ra mỗi tối để ngăn chàng trai gắng sức liên lạc với cô ta. Mọi chuyện đã khá rõ ràng. Điểm nghiêm trọng nhất trong vụ này chính là tính khí của đứa bé.”

“Chuyện đó thì có gì quan trọng?” Tôi thốt lên.

“Watson thân mến, với tư cách là một bác sĩ, hẳn anh cũng biết có thể dựa vào tính cách của cha mẹ để lí giải những khuynh hướng của một đứa trẻ. Anh không thấy rằng điều ngược lại cũng rất hợp lí sao? Tôi thường hiểu thấu tính cách của các cặp cha mẹ trước hết bằng cách quan sát con cái của họ. Tính khí của thằng bé này độc ác bất thường, đơn thuần chỉ để thỏa mãn sự độc ác, và cho dù nó kế thừa đặc tính này từ người cha xởi lởi, như tôi nghi ngờ, hay từ người mẹ, thì điều đó đều báo trước một tình cảnh thê thảm cho cô gái tội nghiệp đang nằm trong tay họ.”

“Tôi dám chắc là ông đã nghĩ đúng, thưa ông Holmes”, vị thân chủ của chúng tôi kêu lên. “Tôi có thể hồi tưởng lại cả ngàn chi tiết khiến tôi tin chắc rằng ông đã đoán đúng. Ồ, ta nên đi cứu cô gái tội nghiệp đó ngay, đừng chần chừ nữa!”

“Chúng ta phải thận trọng vì ta đang đối phó với một con người hết sức xảo quyệt. Từ giờ cho đến 7 giờ thì ta không thể làm gì được. Đến đúng thời điểm đó, chúng tôi sẽ đến trang viên gặp cô và chẳng mấy chốc ta sẽ giải quyết được vấn đề.”

***

Y hẹn, chúng tôi đến trang trại Sồi Đỏ vừa đúng 7 giờ sau khi để hành lí ở một quán rượu ven đường. Dưới bóng hoàng hôn, đám cây sồi với tán lá sẫm màu sáng loáng như được làm bằng kim loại đánh bóng, đủ giúp chúng tôi nhận ra căn nhà kể cả nếu không có cô Hunter tươi cười đứng đợi ở ngưỡng cửa.

“Cô đã thu xếp xong rồi chứ?” Holmes hỏi.

Một tiếng ‘thịch’ lớn vang lên từ đâu đó ở tầng dưới. “Đó là bà Toller đang ở trong hầm rượu”, cô đáp. “Chồng bà ta đang nằm ngáy trên tấm thảm trong bếp. Đây là xâu chìa khóa của ông ta, chúng được đánh lại từ chùm chìa khóa của ông Rucastle.”

“Quả thật là cô đã chuẩn bị rất tốt!” Holmes hăng hái kêu lên. “Nào, cô hãy dẫn đường và chúng ta sẽ nhanh chóng được chứng kiến sự kết thúc của câu chuyện xấu xa này.”

Chúng tôi đi lên lầu, mở cánh cửa ra, đi theo hành lang đến trước cánh cửa được rào chắn mà cô Hunter đã mô tả. Holmes cắt sợi dây và kéo thanh sắt ra. Rồi anh thử tra vài chiếc chìa khác nhau vào ổ khóa nhưng không chiếc nào vừa. Bên trong không có tiếng động nào và sự yên lặng làm cho mặt Holmes sẩm xuống.

“Mong rằng chúng ta không đến quá trễ”, anh nói. “Tôi nghĩ thế này, cô Hunter, cô không nên theo chúng tôi vào thì tốt hơn. Nào, Watson, kê vai vào đây và chúng ta sẽ xem có mở được lối vào hay không.”

Cánh cửa đã cũ và ọp ẹp nên mở ra ngay trước sự hợp lực của hai chúng tôi. Chúng tôi cùng hối hả bước vào phòng. Bên trong trống rỗng. Ngoài một chiếc giường hẹp và cứng, một cái bàn nhỏ và một giỏ đầy quần áo ra thì không có đồ đạc nào khác. Giếng trời trên mái mở toang và người bị giam cầm ở đây đã biến mất.

“Thủ phạm đã đến đây”, Holmes nói, “hắn đã đoán ra ý định của cô Hunter và đem nạn nhân của mình đi mất rồi.”

“Nhưng bằng cách nào?”

“Qua giếng trời. Chúng ta sẽ thấy ngay hắn đã xoay xở ra sao.” Anh đu người lên mái nhà. “A, phải rồi”, anh kêu lên, “ở đây có một cái thang dài kê sát vào mái hiên. Hắn đã đưa người đi bằng cách đó.”

“Không thể nào”, cô Hunter nói, “lúc ông bà Rucastle đi thì cái thang không nằm ở đó.”

“Hắn đã quay trở lại và dựng nó vào đó. Tôi đã nói với cô rằng hắn là một kẻ rất thông minh và nguy hiểm mà. Tôi sẽ chẳng hề ngạc nhiên nếu những bước chân mà tôi nghe thấy đang đi lên cầu thang chính là của hắn. Watson này, tôi nghĩ anh cũng nên sẵn sàng rút súng ra đi.”

Anh vừa dứt lời thì một người đàn ông xuất hiện ở cửa phòng, trông ông ta rất béo mập và vạm vỡ, tay cầm một cây gậy to nặng. Cô Hunter rú lên và nép sát người vào bức tường khi vừa trông thấy ông ta, nhưng Sherlock Holmes đã nhảy ra, đối mặt. “Này, tên gian ác!” Anh kêu lên. “Con gái lão đâu rồi?”

Người đàn ông to béo đưa mắt nhìn quanh rồi ngước lên nhìn cánh cửa giếng trời đang mở tung.

“Chính ta mới có quyền hỏi các người câu đó”, ông ta hét lên, “bọn ăn cắp! Quân gián điệp, đồ trộm cướp! Ta đã bắt được bọn bay, đúng không? Bọn bay đã nằm trong tay ta. Ta sẽ cho bọn bay biết mùi!” Ông ta quay lại và chạy hết tốc lực xuống cầu thang.

“Ông ta đi thả chó ra đấy!” Cô Hunter kêu lên.

“Tôi có súng đây”, tôi nói.

“Đóng cửa trước lại thì tốt hơn”, Holmes kêu to và tất cả chúng tôi cùng chạy xuống cầu thang. Khi chúng tôi vừa chạy đến tiền sảnh thì đã nghe tiếng chó sủa rồi tiếp đó là một tiếng kêu đau đớn rất đáng sợ làm cho ai nghe thấy cũng rợn người. Một ông già mặt đỏ gay và hai chân run lẩy bẩy sửng sốt bước ra từ một cánh cửa hông.

“Trời ơi!” Ông ta kêu lên. “Ai đó đã thả con chó ra. Nó chưa được ăn gì suốt hai ngày nay. Nhanh lên, mau, không thì trễ mất!”

Holmes và tôi chạy ào ra, vòng qua hông nhà với ông lão Toller gấp rút theo sau. Chúng tôi trông thấy con vật to xác bị bỏ đói đang vục cái mõm đen ngòm vào cổ họng ông Rucastle trong khi ông này quằn quại và la hét trên mặt đất. Tôi chạy lên và bắn vỡ sọ nó, con vật ngã lăn ra mà mấy chiếc răng nanh trắng ớn bén ngót hãy còn bập vào ngấn mỡ ở cổ ông ta. Phải khó khăn lắm chúng tôi mới tách được người và thú ra rồi đưa ông ta vào nhà trong tình trạng bị thương trầm trọng. Chúng tôi để ông ta nằm lên chiếc trường kỉ trong phòng khách và phái ông lão Toller lúc này đã tỉnh táo đi báo tin cho bà chủ, trong lúc đó tôi dốc hết sức mình để làm cho ông ta bớt đau đớn. Khi tất cả chúng tôi đang xúm xít quanh ông ta thì cánh cửa bật mở và một người phụ nữ cao gầy, vẻ mặt hốc hác bước vào phòng.

“Bà Toller!” Cô Hunter kêu lên.

“Phải, thưa cô. Ông Rucastle đã thả tôi ra khi ông ấy quay trở lại trước khi đi lên tìm các người. À, cô gái, thật tiếc là cô đã không cho tôi biết cô định làm gì, vì nếu biết thì tôi sẽ cho cô hay là các người đã phí công vô ích.”

“Ha!” Holmes thốt lên và chăm chú nhìn bà ta. “Rõ ràng là bà Toller biết rõ câu chuyện này hơn bất cứ ai.”

“Phải, thưa ông, tôi biết và sẵn sàng kể lại những gì mình nắm được.”

“Thế thì, xin mời bà ngồi và hãy thuật lại cho chúng tôi nghe vì tôi phải thú nhận là hãy còn vài điểm mà tôi vẫn còn mù mờ.”

“Tôi sẽ nói cho ông rõ ngay thôi”, bà ta nói, “lẽ ra tôi đã thuật lại sớm hơn nếu có thể thoát ra khỏi hầm rượu. Nếu chuyện này bị đưa ra tòa án vi cảnh thì các ông hãy nhớ hộ là tôi đứng về phía các ông và tôi cũng là bạn của cô Alice. Cô Alice chẳng bao giờ được sung sướng trong căn nhà này kể từ khi cha cô ấy cưới vợ mới. Cô ấy bị coi thường và không được bày tỏ ý kiến về bất cứ chuyện gì, nhưng đến khi cô ấy gặp ông Fowler ở nhà một người bạn thì tình hình mới thực sự tệ hại. Theo như tôi được biết thì cô Alice có quyền sở hữu theo di chúc nhưng cô ấy quá cam chịu và nhẫn nại, vì thế cô ấy chẳng bao giờ nói gì về quyền lợi của mình mà để mặc cho ông Rucastle nắm hết trong tay. Ông ta biết rằng con gái mình sẽ để yên nhưng một khi cô ấy có chồng thì người này sẽ đòi lại tất cả những quyền lợi hợp pháp, vì thế ông ta nghĩ rằng đã đến lúc phải ngăn chặn chuyện đó. Ông ta muốn cô ấy kí tên vào một văn tự để cho dù cô ấy có lấy chồng hay không thì ông ta vẫn có thể sử dụng tiền của con gái mình. Khi cô ấy từ chối không chịu kí thì ông ta đày đọa cô ấy cho đến khi cô ấy bị bệnh viêm não đến mức thập tử nhất sinh suốt sáu tuần liền. Cuối cùng thì cô ấy cũng bình phục, gầy yếu như một cái bóng và phải cắt đi mái tóc đẹp đẽ; nhưng chuyện ấy không hề lay chuyển tình cảm của chàng trai trẻ và anh ta vẫn gắn bó với cô ấy bằng cả tấm lòng.”

“À”, Holmes kêu lên, “tôi nghĩ rằng những gì bà vừa tử tế kể cho chúng tôi nghe đã khiến cho vấn đề trở nên hết sức rõ ràng và tôi có thể suy ra phần còn lại. Tôi đoán là sau đó ông Rucastle nhốt cô ta vào căn phòng này, đúng không?”

“Vâng, thưa ông.”

“Và đưa cô Hunter từ London xuống đây để tống khứ anh chàng Fowler dai dẳng đến khó chịu kia đi.”

“Đúng thế, thưa ông.”

“Nhưng anh Fowler vốn là người kiên trì, đúng như phẩm chất của một thủy thủ lão luyện, nên đã bám riết căn nhà và tìm cách gặp bà, rồi bằng những lí lẽ rắn rỏi hoặc mềm mỏng, anh ta đã thuyết phục được bà thấy rằng quyền lợi của bà cũng gắn liền với quyền lợi của anh ta.”

“Ông Fowler là một quý ông ăn nói rất tử tế và hào phóng”, bà Toller bình thản đáp.

“Và bằng cách đó, anh ta đã sắp xếp sao cho chồng bà say mèm và một cái thang được kê sẵn đúng lúc ông chủ đi vắng.”

“Ông đã nắm được câu chuyện đúng như nó diễn ra, thưa ông.”

“Chúng tôi còn nợ bà một lời xin lỗi, bà Toller,” Holmes nói, “vì bà đã làm sáng tỏ mọi vấn đề vốn nan giải với chúng tôi. À bác sĩ và cả bà Rucastle đã đến rồi đây, thế thì Watson này, tốt nhất là ta nên hộ tống cô Hunter trở về Winchester thôi vì tôi đoán chắc chúng ta không cần trình diện trước tòa đâu.”

Và thế là bí ẩn về ngôi nhà hung hiểm với rặng sồi trước cửa đã được làm sáng tỏ. Ông Rucastle được cứu mạng nhưng lâm vào tình trạng tàn phế đến hết đời, may nhờ sự chăm sóc của người vợ tận tụy nên mới sống được. Họ vẫn sống cùng với những gia nhân cũ, có lẽ vì những người này đã biết khá nhiều về quá khứ của ông Rucastle nên ông ta khó mà đuổi họ đi. Anh Fowler và cô Rucastle đã cưới nhau ở Southampton ngay sau ngày họ đến nơi bằng một giấy phép đặc biệt[134], giờ thì anh ta đã được bổ nhiệm một chức vụ tại đảo Mauritius. Còn về cô Violet Hunter, tôi khá là thất vọng vì anh bạn Holmes của mình chẳng buồn quan tâm đến cô khi cô không còn là trung tâm của một trong những vụ án của anh nữa, và hiện cô đang là hiệu trưởng một trường tư ở Walsall, tôi tin rằng cô sẽ gặt hái được nhiều thành công ở đó.

NHỮNG HỒI ỨC CỦA SHERLOCK HOLMES﻿
(The Memoirs of Sherlock Holmes, 1892-1893)
Người dịch: Lê Quang Toản

NGỌN LỬA BẠC
(Silver Blaze, 1892)

“Watson này, e rằng tôi phải đi thôi”, Holmes nói khi chúng tôi đang dùng điểm tâm với nhau vào một sáng nọ.

“Đi ư! Anh đi đâu?”

“Đi Dartmoor, đến King’s Pyland.”

Tôi không bất ngờ. Thật vậy, tôi chỉ băn khoăn một nỗi là sao anh chưa bị cuốn vào vụ án lạ thường đang gây xôn xao dư luận khắp Anh quốc này. Cả một ngày trời, bạn tôi cứ đi lại trong phòng, cằm chúi xuống ngực và lông mày nhíu lại, liên tục nhồi loại thuốc lá đen nặng nhất vào tẩu và hoàn toàn làm thinh trước bất kì câu hỏi hay nhận xét nào của tôi. Những ấn bản mới nhất của mọi tờ báo, do người giao báo đem tới, anh cũng chỉ liếc qua rồi ném vào một góc. Tuy nhiên, mặc dù anh yên lặng thế, tôi biết rõ bạn mình đang ngẫm nghĩ điều gì. Chỉ có một vấn đề thời sự có thể thách thức tài phân tích của anh, đó là vụ mất tích kì lạ của con ngựa ứng cử viên vô địch giải Wessex cùng án mạng bi thảm của người huấn luyện nó. Do vậy, khi anh đột ngột thông báo ý định đi đến hiện trường của tấn bi kịch ấy thì đó cũng chính là điều tôi đã dự kiến và mong đợi.

“Tôi rất mong được đi cùng anh đến đó nếu như tôi không gây cản trở”, tôi nói.

“Watson thân mến, có anh đi cùng thì quý hóa quá. Và tôi nghĩ rằng anh cũng không phí thì giờ vì có những điểm cho thấy vụ này sẽ vô cùng đặc biệt. Theo tôi thì ta có vừa đủ thời gian để đón tàu tại Paddington và trên đường đi tôi sẽ nói tiếp về vấn đề này. Anh hãy giúp tôi đem theo cái ống nhòm tuyệt vời của anh nhé.”

Và thế là, chỉ độ một giờ sau tôi đã ngồi trong góc một toa hạng nhất của con tàu đang lao vun vút về Exeter, trong khi Sherlock Holmes, với gương mặt góc cạnh, hăm hở, đội mũ săn hươu[135], đang xem lướt qua tập báo mà anh kiếm được ở Paddington. Khi chúng tôi đã rời xa Reading, anh nhét tờ báo cuối cùng xuống dưới ghế và chìa hộp xì gà ra mời tôi.

“Chúng ta đi nhanh đấy chứ”, anh nói khi nhìn ra ngoài cửa sổ và liếc vào đồng hồ. “Tốc độ hiện giờ là năm mươi ba dặm rưỡi mỗi giờ.”

“Tôi có thấy cột cây số nào đâu”, tôi nói.

“Tôi cũng không thấy. Nhưng những cột điện tín trên tuyến đường này được trồng cách nhau khoảng năm mươi lăm mét nên tính ra cũng dễ thôi. Tôi đoán là anh đã xem xét vụ án mạng John Straker và chuyện con Ngọn Lửa Bạc bị mất tích rồi chứ?”

“Tôi đã đọc tin tức đăng trên hai tờ Telegraph và Chronicle.”

“Đấy là một trong những vụ án mà kĩ năng của người suy luận nên được sử dụng vào việc sàng lọc các chi tiết hơn là để thu thập các bằng chứng mới. Tấn bi kịch khá là khác thường, quá hoàn hảo và có tầm quan trọng cá nhân với quá nhiều người, chính vì thế có quá nhiều phỏng đoán, giả định và giả thuyết được đưa ra. Cái khó là phải tách lấy cốt lõi của sự thật - sự thật hoàn toàn không phủ nhận được - ra khỏi sự thêm thắt của các nhà lí luận và phóng viên. Rồi sau khi thiết lập được nền tảng vững chắc này, nhiệm vụ của chúng ta là xem có thể rút ra những gì và đâu là những mấu chốt đặc biệt trong toàn bộ diễn tiến vụ bí ẩn này. Vào tối thứ ba tôi đã nhận được điện mời hợp tác từ cả đại tá Ross, người chủ con ngựa, lẫn thanh tra Gregory là người đang giải quyết vụ án.”

“Tối thứ ba!” Tôi kêu lên. “Và hôm nay đã là sáng thứ năm. Tại sao hôm qua anh không đi ngay đến đó?”

“Vì tôi đã phạm phải một sai lầm! Watson thân mến, tôi e mình phạm sai lầm nhiều hơn người ta vẫn tưởng nếu họ chỉ biết đến tôi qua những trang hồi ức của anh. Chẳng là tôi không thể nào tin việc che giấu con ngựa nổi tiếng nhất nước Anh lại có thể kéo dài được, đặc biệt là ở một vùng dân cư thưa thớt như miền bắc Dartmoor. Suốt ngày hôm qua tôi cứ ngóng trông người ta báo tin đã tìm thấy nó và tên trộm con ngựa cũng là kẻ đã sát hại John Straker. Thế nhưng, lại một đêm nữa trôi qua và tôi thấy ngoài việc bắt giữ anh chàng Fitzroy Simpson ra thì người ta vẫn giậm chân tại chỗ, tôi cho là đã đến lúc phải hành động. Tuy vậy, xét trên vài khía cạnh tôi vẫn thấy hôm qua không phải là một ngày lãng phí.”

“Anh đã có giả thuyết gì chăng?”

“Ít ra thì tôi đã nắm được vài tình tiết chính của vụ án này. Tôi sẽ liệt kê cho anh nghe, vì không việc gì giúp ta làm rõ một vụ án hơn là trình bày cho một người khác và tôi khó mà mong có được sự cộng tác của anh nếu không cho anh thấy xuất phát điểm của chúng ta.”

Tôi ngả lưng dựa vào mấy tấm nệm, hút điếu xì gà trong khi Holmes chúi người về phía trước, ngón tay trỏ thon dài vạch từng điểm vào lòng bàn tay trái để tóm lược cho tôi những sự kiện dẫn đến chuyến đi này.

“Con ngựa Ngọn Lửa Bạc”, anh nói, “là nòi con Isonomy[136] và cũng nắm giữ một kỉ lục xuất sắc như tổ phụ nổi tiếng của nó. Năm nay nó được năm tuổi và đều đặn gom về mọi giải thưởng ở trường đua cho đại tá Ross, người chủ may mắn của nó. Cho đến trước khi xảy ra tai họa thì nó vẫn được xem là ứng cử viên sáng giá nhất cho cúp Wessex với tỉ lệ cá cược ba ăn một. Tuy nhiên, vì luôn được những người mê đua ngựa ưa thích nhất và chưa bao giờ khiến cho họ phải thất vọng, nên dù với tỉ lệ cược này, nhiều món tiền khổng lồ đã được đặt vào nó. Vì thế, rõ ràng là cũng có nhiều người rất muốn ngăn trở con Ngọn Lửa Bạc có mặt ở giải vào thứ ba tới. Tất nhiên là ở King’s Pyland, nơi đặt trại huấn luyện ngựa của đại tá, người ta thừa hiểu điều này. Mọi biện pháp đề phòng đều được thực hiện nhằm bảo vệ cho ứng cử viên của chức vô địch. Người huấn luyện, John Straker, là một nài ngựa đã giải nghệ từng thi đấu trong đội của đại tá cho đến khi quá cân. Ông ta đã phục vụ cho đại tá trong năm năm với vai trò là nài ngựa và bảy năm với chức danh huấn luyện viên và luôn tỏ ra là một nhân viên hăng hái và trung thực. Dưới quyền ông ta có ba cậu trai; vì quy mô trại cũng nhỏ, tổng cộng chỉ có bốn con ngựa. Hằng đêm, một trong ba cậu sẽ ngồi canh ở trại ngựa trong khi những người kia ngủ ở tầng xép. Tính cách của cả ba đều rất đàng hoàng. John Straker có vợ và sống trong một biệt thự nhỏ cách trại ngựa khoảng hai trăm yard. Ông ta không có con, trong nhà có một cô người hầu và họ sống khá sung túc. Vùng nông thôn này rất vắng vẻ, nhưng khoảng nửa dặm về phía bắc có vài biệt thự do một nhà thầu ở Tavistock xây làm khu an dưỡng cho người bệnh và những ai muốn hít thở không khí trong lành của Dartmoor. Thị trấn Tavistock thì nằm cách đó hai dặm về phía tây, còn bên kia trảng cỏ, cũng cách đó hai dặm là một trại huấn luyện ngựa khác lớn hơn, trại Capleton thuộc về huân tước Backwater và do Silas Brown quản lí. Còn theo các hướng khác thì trảng cỏ hoàn toàn hoang vu, chỉ có một số người digan lang thang sinh sống. Đó là tình hình khái quát vào tối thứ hai vừa rồi khi tấn thảm kịch xảy ra.

Tối hôm đó, sau khi đàn ngựa được tập luyện và uống nước như thường lệ, trại ngựa được khóa lại lúc 9 giờ. Hai trong số các cậu bé đi lên nhà của huấn luyện viên để ăn tối trong bếp, trong khi cậu thứ ba tên là Ned Hunter thì ở lại canh gác. Quá 9 giờ một chút, cô người hầu tên là Edith Baxter xuống trại ngựa đem bữa tối cho cậu ta là một đĩa cà ri cừu. Cô ta không đem theo nước uống vì tại trại ngựa có sẵn một vòi nước và đã có quy định là khi canh gác thì không được uống bất cứ thứ gì khác. Cô hầu cầm theo một chiếc đèn vì trời rất tối và đường đi xuyên qua trảng cỏ trống.

Khi Edith Baxter chỉ còn cách trại ngựa khoảng hai mươi bảy mét thì một người đàn ông hiện ra từ bóng tối và kêu cô dừng bước. Khi anh ta bước vào vòng ánh sáng vàng rọi ra từ ngọn đèn thì cô ta thấy đó là một người có dáng dấp lịch sự, mặc một bộ comlê xám bằng vải tuýt và đội mũ cát két. Anh ta đi ghệt và cầm một cây gậy nặng có tay nắm tròn. Tuy nhiên, điều gây ấn tượng mạnh nhất cho cô ta là gương mặt rất xanh xao và thái độ bồn chồn của anh ta. Theo như cô ta đoán thì người này phải ngoài ba mươi tuổi chứ không ít hơn.

‘Cô có thể cho tôi biết đây là đâu không?’ Anh ta hỏi. ‘Tôi đã chắc là mình sẽ phải ngủ lại trong trảng cỏ thì trông thấy ánh đèn của cô.’

‘Ông đang ở gần trại luyện ngựa King’s Pyland đấy’, cô ta đáp.

‘Ồ, thật vậy sao! May mắn quá!’ Anh ta reo lên. ‘Tôi biết rằng đêm nào cũng có một cậu trai ngủ một mình ở đó. Có lẽ cô đang đem bữa tối đến cho cậu ta. Tôi chắc là cô sẽ không từ chối một món tiền ngang với chiếc váy mới, đúng không?’ Anh ta lấy ra từ trong túi áo gilet một mảnh giấy trắng đã gập lại. ‘Làm sao cho cậu bé nhận được cái này thì cô sẽ có một bộ váy đẹp nhất.’

Cô ta kinh hoảng bởi cách nói thẳng thừng của anh ta, và chạy ào qua mặt anh ta đến cánh cửa sổ mà cô vẫn thường đưa bữa ăn qua đó. Cánh cửa đã mở sẵn và Hunter đang ngồi ở chiếc bàn nhỏ bên trong. Khi cô bắt đầu kể cho cậu bé nghe về chuyện vừa xảy ra thì người lạ mặt lại xuất hiện.

‘Xin chào’, anh ta lên tiếng, mắt nhìn qua cửa sổ. ‘Tôi muốn nói chuyện với cậu một chút.’ Cô gái thề rằng khi đó, cô nhìn thấy góc một gói giấy ló ra từ bàn tay nắm lại của anh ta.

‘Ông đến đây có việc gì?’ Cậu bé hỏi.

‘Là việc có thể nhét thêm gì đó vào túi của cậu’, người kia nói. ‘Cậu có hai con ngựa dự tranh giải Wessex - là con Ngọn Lửa Bạc và con Bayard. Hãy mách thật cho tôi và cậu sẽ không bị thiệt đâu. Có đúng là với trọng lượng hiện giờ thì cùng chạy một cây số, con Bayard có thể bỏ xa con kia một trăm mét và trại của mình đã đặt cược lên nó không?’

‘Vậy ra ông là một trong những tên mách nước cá ngựa khốn kiếp đó!’ Cậu trai hét lên. ‘Tôi sẽ cho ông biết ở King’s Pyland này người ta đối xử ra sao với bọn chúng.’ Cậu ta nhảy dựng lên và phóng vào trại ngựa để thả chó. Cô gái chạy vội về nhà nhưng khi chạy đi cô còn ngoái đầu lại và nhìn thấy gã đàn ông lạ mặt đang cúi người vào khung cửa sổ. Thế nhưng, một phút sau, khi Hunter lao ra cùng với con chó thì hắn ta đã đi mất và dù cho cậu chạy khắp xung quanh vẫn chẳng thấy chút dấu vết nào của gã.”

“Đợi một chút”, tôi hỏi. “Có phải khi chạy ra ngoài cùng với con chó thì cậu bé chăm ngựa đã để cửa trại mở hay không?”

“Tuyệt, Watson, rất tuyệt!” Bạn tôi lẩm bẩm. “Tôi cũng thấy điểm này cực kì quan trọng nên hôm qua tôi đã gửi một bức điện khẩn đến Dartmoor để làm rõ vấn đề. Cậu bé đã khóa cửa trại trước khi ra ngoài. Còn cánh cửa sổ, tôi có thể bổ sung là nó không đủ rộng để một người đàn ông có thể lọt qua.

Hunter đợi đến khi các bạn quay về rồi mới nhắn cho huấn luyện viên và báo cho ông ta biết chuyện đã xảy ra. Khi được tin, Straker rất bồn chồn dù có vẻ như ông ta chưa nhận thức hết mức độ quan trọng của sự việc. Thế nhưng, nó cũng gây cho ông ta một nỗi lo lắng mơ hồ, và khi bà vợ tỉnh giấc vào 1 giờ sáng thì thấy ông ta đang mặc quần áo. Đáp lại những câu hỏi của vợ mình, ông ta nói rằng không sao ngủ được vì lo lắng cho mấy con ngựa và ông ta cho biết muốn đi xuống trại ngựa để xem mọi chuyện có ổn không. Bà ta năn nỉ chồng hãy ở nhà vì đã nghe thấy tiếng mưa gõ lộp độp vào cửa sổ nhưng mặc cho vợ khẩn nài, ông ta vẫn khoác chiếc áo mưa rộng lên người rồi ra khỏi nhà.

Bà vợ Straker thức dậy lúc 7 giờ sáng và thấy chồng vẫn chưa quay về. Bà ta vội vàng mặc quần áo, gọi cô hầu và ra trại ngựa. Cửa đã mở tung; còn bên trong là Hunter đang thu mình trên một chiếc ghế và chìm trong trạng thái mê man hoàn toàn, chuồng của con ngựa ứng cử viên chức vô địch trống trơn và người huấn luyện thì chẳng thấy đâu. Hai cậu trai đang ngủ trong tầng xép chất rạ phía trên gian để yên cương nhanh chóng được đánh thức dậy. Chúng chẳng nghe thấy gì trong đêm vì cả hai đều ngủ say. Rõ ràng là Hunter đang bị tác động của một loại thuốc rất mạnh, vì chẳng hỏi gì được cậu nên họ để cậu ngủ cho rã thuốc trong khi hai cậu kia cùng hai phụ nữ chạy ra ngoài để tìm kiếm người mất tích. Họ vẫn hi vọng rằng vì một lí do nào đó ông ta đã đưa con ngựa đi tập sớm, nhưng khi leo lên một cái gò gần nhà nơi có thể trông thấy những trảng trống xung quanh, không những họ chẳng thấy dấu vết nào của con ngựa bị mất tích mà còn nhận ra một điều báo hiệu tấn bi kịch đã xảy ra.

Cách trại ngựa khoảng một phần tư dặm người ta thấy cái áo mưa của John Straker đang phấp phới trên một bụi kim tước. Ngay sau chỗ đó là vùng trảng cỏ trũng xuống thành một hố lớn và dưới đáy là thi thể của người huấn luyện xấu số. Đầu nạn nhân bị đập vỡ bởi một cú đập mạnh bằng một loại vũ khí nặng và ông ta còn bị thương ở đùi, đó là một vết cắt dài và ngọt, chắc chắn là do một dụng cụ rất sắc gây ra. Tuy nhiên, có thể thấy rõ rằng Straker đã chống cự dữ dội với kẻ tấn công mình vì bàn tay phải của ông ta còn cầm một con dao nhỏ mà máu đông lại đến tận cán, còn tay trái thì nắm chặt một chiếc cà vạt lụa có hai màu đỏ và đen mà cô hầu nhận ra là đã trông thấy người lạ mặt đeo khi đến trại ngựa vào tối hôm trước. Hunter, khi hồi tỉnh lại cũng khẳng định về chủ nhân của chiếc cà vạt. Cậu cũng tin chắc rằng chính người lạ mặt đó khi đứng cạnh cửa sổ đã lén bỏ thuốc mê vào món cà ri cừu của cậu khiến cho trại ngựa không còn ai canh gác. Còn về con ngựa bị mất, có rất nhiều dấu vết trong bùn dưới đáy cái hồ chết chóc nọ cho thấy nó cũng ở đó vào thời điểm xảy ra cuộc vật lộn. Nhưng kể từ sáng hôm đó con ngựa đã mất tích và dù người ta đã treo một số tiền thưởng lớn và thông báo đến tất cả những người digan sống trong vùng Dartmoor song vẫn chẳng có tin tức gì về nó. Cuối cùng, kết quả phân tích cho thấy đồ ăn thừa từ bữa tối của cậu bé chăm ngựa chứa một lượng thuốc phiện đáng kể, trong khi những người trong nhà cũng ăn cùng một món vào buổi tối hôm đó thì không bị sao cả.

Đó là những dữ kiện chính của vụ án, sau khi đã loại bỏ đi mọi phỏng đoán và được trình bày hết sức sáng sủa. Tiếp theo tôi sẽ tóm tắt lại những gì cảnh sát đã làm.

Thanh tra Gregory, người được giao phó xử lí vụ này, là một cảnh sát rất thạo việc. Giá mà ông ta được trời cho thêm óc tưởng tượng thì có thể sẽ đạt đến đỉnh cao trong sự nghiệp. Vừa đến nơi, ông ta đã lập tức tìm thấy và bắt giữ kẻ đương nhiên bị tình nghi. Tìm kiếm hắn ta chẳng khó khăn mấy vì hắn sống ở một trong những biệt thự mà tôi đã đề cập. Có vẻ như tên hắn là Fitzroy Simpson. Hắn có xuất thân và giáo dục rất tốt, song đã đốt cả một gia tài vào những cuộc đua ngựa và giờ thì kiếm sống bằng cách làm một nhà cái nho nhỏ chuyên nhận cược của dân thượng lưu trong những câu lạc bộ thể thao ở London. Khi kiểm tra cuốn sổ cá ngựa của hắn thì thấy hắn đã ghi những khoản cược lên tới năm ngàn bảng là con Ngọn Lửa Bạc sẽ thua. Lúc bị bắt, hắn tự nguyện khai là đã đến Dartmoor với hi vọng sẽ kiếm được thông tin về mấy con ngựa của trại King’s Pyland cũng như về con Desborough, là con ngựa đứng nhì về triển vọng đoạt giải, đang được Silas Brown huấn luyện ở trại Capleton. Hắn không chối bỏ là đã hành động như đã được mô tả vào tối hôm trước, nhưng lại khẳng định là không có ý xấu và đơn giản chỉ muốn có được thông tin trực tiếp. Khi chiếc cà vạt được đưa ra thì mặt hắn xanh mét và hắn hoàn toàn không thể giải thích vì sao nó lại nằm trong tay người chết. Bộ quần áo bị ướt của hắn cho thấy hắn đã ở ngoài trời trong cơn mưa đêm trước, còn cây gậy của hắn, một cây gậy Penang[137] đúc chì, rất có thể là thứ hung khí đã liên tiếp giáng xuống gây ra những chấn thương khủng khiếp hạ gục người huấn luyện ngựa. Tuy nhiên, trên người hắn không có vết thương nào, mà con dao của Straker lại cho thấy ít nhất phải có một kẻ hành hung ông ta đã lãnh thương tích trên người. Tóm lại là như thế, Watson, và nếu anh có thể soi rọi cho tôi đôi chút thì tôi sẽ biết ơn anh rất nhiều.”

Tôi lắng nghe hết sức chăm chú lời kể rõ ràng đúng kiểu đặc trưng của Holmes. Dù hầu hết các sự kiện đều đã quen thuộc đối với tôi, tôi vẫn chưa hiểu rõ đầy đủ mức độ quan trọng của chúng, cũng như mối liên quan giữa chúng với nhau.

“Không lẽ”, tôi gợi ý, “vết thương sâu trên người Straker là do chính con dao của ông ta gây ra trong cơn co giật do bị tổn thương não?”

“Còn hơn cả có lẽ nữa, đó là một khả năng đáng kể”, Holmes nói. “Trong trường hợp đó thì một trong những điểm chính biện hộ cho bị can đã không còn.”

“Tuy thế”, tôi nói, “thậm chí đến giờ tôi vẫn chưa biết giả thuyết của cảnh sát là gì.”

“Tôi e rằng dù chúng ta có đưa ra bất kì giả thuyết nào đi nữa thì cũng sẽ gặp nhiều luận điểm phản bác mạnh mẽ”, bạn tôi quay lại. “Theo tôi nghĩ thì cảnh sát hình dung rằng Fitzroy Simpson, sau khi đánh thuốc mê cậu bé chăm ngựa và bằng cách nào đó có được chiếc chìa khóa cửa đánh lại y hệt, đã mở cửa trại ngựa và dắt con ngựa đi, rõ ràng là với ý định trộm nó. Bộ yên cương của con ngựa đã biến mất nên chắc Simpson đóng cương vào cho nó. Sau khi bỏ ngỏ cửa trại, hắn dẫn con ngựa đi ra trảng trống, đúng lúc đó thì gặp người huấn luyện hoặc là bị ông ta đuổi kịp. Tất nhiên là phải xảy ra ẩu đả. Simpson đập cây gậy to nặng của hắn vào đầu người luyện ngựa mà không bị con dao nhỏ Straker dùng để tự vệ gây thương tích gì, rồi sau đó hoặc là tên trộm dẫn con ngựa đến một nơi giấu bí mật, hoặc là nó đã chạy thoát trong khi hai bên ẩu đả và giờ đang lang thang trên những trảng cỏ. Đó là vụ án dưới con mắt cảnh sát, dù nó không vững chắc song mọi cách giải thích khác càng kém thuyết phục hơn. Tuy nhiên, tôi sẽ nhanh chóng kiểm tra vấn đề ngay khi đến hiện trường và từ giờ cho đến lúc đó thì thật tình là tôi không thể đi xa hơn là mấy.”

Trời đã về chiều trước khi chúng tôi đến thị trấn nhỏ Tavistock nằm giữa vòng tròn rộng lớn là vùng Dartmoor, tựa như núm của một chiếc khiên. Hai người đàn ông đang đợi chúng tôi ở sân ga - một người cao ráo, đẹp trai với mái tóc như bờm sư tử, để râu quai nón, mắt xanh nhạt sắc sảo đầy dò xét; người còn lại thì bé nhỏ, lanh lợi, rất gọn gàng và lịch thiệp trong chiếc măng tô và đôi ghệt, tóc mai tỉa gọn và đeo chiếc kính một mắt. Đó là đại tá Ross, nhà thể thao nổi tiếng, còn người kia là thanh tra Gregory, đang nổi danh nhanh chóng trong giới thám tử Anh quốc.

“Tôi rất vui vì ông đã xuống đây, thưa ông Holmes”, ông đại tá cất tiếng chào. “Ông thanh tra đây đã thực hiện tất cả những gì có thể nhưng tôi không muốn bỏ sót điều gì nhằm hết sức phục thù cho Straker đáng thương và tìm lại con ngựa.”

“Đến giờ đã có tiến triển nào mới chưa?” Holmes hỏi.

“Tôi rất buồn khi phải nói rằng chúng tôi vẫn chưa tiến thêm được bao nhiêu”, viên thanh tra đáp.

“Chúng tôi có một cỗ xe mui xếp đang đợi bên ngoài, hẳn là các ông muốn xem hiện trường trước khi trời tối nên có lẽ chúng ta sẽ nói chuyện về vụ án trên đường.”

Một phút sau chúng tôi đã ngồi trong cỗ xe bốn bánh mui xếp tiện nghi và lọc cọc chạy qua thị trấn cổ xinh đẹp thuộc tỉnh Devonshire này. Thanh tra Gregory toàn nói về vụ án và tuôn ra hàng loạt nhận định, còn Holmes lâu lâu mới hỏi một câu hay nói xen vào. Đại tá Ross ngả người ra sau, khoanh tay lại, mũ sụp quá mắt, còn tôi thì thích thú lắng nghe cuộc đối thoại của hai người kia. Gregory đang trình bày giả thuyết của mình gần như giống hệt những gì Holmes đã nói khi còn ngồi trên xe lửa.

“Mẻ lưới đã khép lại khá chặt xung quanh Fitzroy Simpson”, ông ta nhận xét, “và bản thân tôi tin tưởng rằng hắn chính là hung thủ. Nhưng đồng thời, tôi cũng phải thừa nhận rằng chứng cứ hoàn toàn mang tính gián tiếp và nếu có diễn tiến mới có thể sẽ lật đổ nó.”

“Thế còn con dao của Straker thì sao?”

“Chúng tôi gần như đã đi đến kết luận là ông ta tự gây thương tích cho mình khi ngã xuống.”

“Anh bạn Watson của tôi cũng đưa ra ý kiến đó khi chúng tôi trên đường xuống đây. Nếu đúng vậy thì chi tiết đó sẽ bất lợi cho gã Simpson này.”

“Không còn nghi ngờ gì nữa. Hắn không có dao mà cũng chẳng bị thương vết nào. Bằng chứng chống lại hắn rất vững chắc. Hắn sẽ có lợi lớn khi con ngựa biến mất. Hắn bị tình nghi đã bỏ thuốc phiện cho cậu bé chăm ngựa, chắc chắn là hắn đã ở ngoài trời trong cơn mưa đó, lại còn đem theo một cây gậy nặng và chiếc cà vạt của hắn thì được tìm thấy trong tay nạn nhân. Tôi thật sự tin rằng ta đã có đủ chứng cứ để ra trước bồi thẩm đoàn.”

Holmes lắc đầu. “Một luật sư giỏi sẽ đập tan những lập luận đó”, anh nói. “Tại sao hắn lại phải dắt con ngựa ra khỏi trại? Nếu muốn làm nó bị thương thì sao hắn lại không thể thực hiện ở đó? Đã tìm thấy chìa khóa sao lại trong người hắn chưa? Người bán thuốc nào đã cung cấp bột thuốc phiện cho hắn? Đặc biệt là, một người mới đến đây như hắn thì có thể giấu được con ngựa ở chỗ nào, mà lại là một con ngựa đặc biệt đến thế? Hắn giải thích thế nào về mảnh giấy mà hắn muốn cô hầu chuyển đến cho cậu bé chăm ngựa?”

“Hắn khai đó là một tờ mười bảng. Trong ví tiền của hắn có một tờ mười bảng thật. Nhưng những trở ngại khác mà ông nêu không đến nỗi ghê gớm lắm. Hắn không phải là người hoàn toàn xa lạ với vùng này. Hắn đã nghỉ hè hai lần ở Tavistock. Thuốc phiện có lẽ được mang từ London. Chiếc chìa khóa thì có thể là hắn đã vứt đi sau khi dùng xong. Con ngựa có thể đang ở đáy hồ hay một cái mỏ cũ nào đấy trong trảng.”

“Thế hắn nói gì về cái cà vạt?”

“Hắn thừa nhận là của mình và tuyên bố là đã làm mất. Nhưng vừa có thêm một yếu tố mới trong vụ này có thể giải thích cho việc hắn dắt con ngựa ra khỏi trại.”

Holmes chăm chú nghe.

“Chúng tôi đã tìm ra những dấu vết cho thấy vào tối thứ hai có một nhóm dân digan đã cắm trại cách vị trí xảy ra án mạng một dặm. Sang thứ ba thì bọn họ rời đi. Giờ thì giả sử rằng Simpson đã thông đồng với những người digan, phải chăng khi bị bắt kịp có thể hắn đang dắt nó đến chỗ họ và biết đâu hiện giờ họ đang giữ nó?”

“Tất nhiên là có thể.”

“Chúng tôi đã lùng sục trong trảng cỏ để tìm những người digan này. Tôi cũng đã khám xét mọi chuồng ngựa và nhà phụ ở Tavistock trong vòng bán kính mười dặm.”

“Tôi nghe nói có một trại ngựa khác cũng gần đây?”

“Phải, và chắc chắn chúng tôi không thể bỏ qua yếu tố đó. Vì con Desborough có tỉ lệ đặt cược thứ hai nên họ cũng được lợi nếu ứng cử viên cao nhất mất tích. Được biết là Silas Brown, người huấn luyện đã đặt một món tiền lớn trong cuộc đua và ông ta cũng không mấy thân thiện với Straker tội nghiệp. Tuy vậy, chúng tôi đã khám xét các chuồng ngựa ở đó và không thấy điều gì chứng tỏ ông ta có dính líu đến vụ này.”

“Và cũng không có mối liên hệ nào giữa gã Simpson với các quyền lợi của trại Capleton?”

“Không hề.”

Holmes ngả người dựa vào lưng ghế và cuộc đối thoại chấm dứt. Vài phút sau, người xà ích ghìm cương trước một biệt thự xinh xắn xây bằng gạch đỏ có mái chìa ra ngay bên đường. Cách đó một khoảng, phía bên kia bãi quây ngựa, là một dãy nhà phụ dài lợp ngói xám. Khắp xung quanh, trảng cỏ thấp nhuốm màu đồng của đám dương xỉ đang tàn héo uốn lượn trải dài đến tận chân trời, chỉ thỉnh thoảng mới thấy nhô lên những tháp chuông của Tavistock và một cụm nhà nằm cách xa về phía tây cho biết đó là trại luyện ngựa Capleton. Tất cả chúng tôi đều nhảy xuống xe, riêng Holmes vẫn ngồi dựa vào lưng ghế, mắt dán vào bầu trời trước mặt, hoàn toàn chìm trong suy nghĩ. Mãi đến khi bị tôi chạm nhẹ vào tay anh mới giật mình đứng dậy và bước ra khỏi xe.

“Xin thứ lỗi”, anh quay lại nói với đại tá Ross khi ông này đang nhìn anh với vẻ ngạc nhiên. “Tôi đang mơ màng.”

Thấy mắt anh sáng lên và thái độ phấn khích có kìm nén quen thuộc, tôi tin rằng anh đã gần chạm đến một manh mối nào đó, dù tôi không thể hình dung ra anh đã tìm thấy nó ở đâu.

“Có lẽ ông muốn đi ngay đến hiện trường chứ, ông Holmes?” Gregory hỏi.

“Tôi muốn ở lại đây một lúc và xem xét một vài chi tiết. Theo tôi nghĩ thì Straker đã được đem về đây, có đúng không?”

“Phải, ông ta đang nằm ở trên lầu. Việc khám nghiệm sẽ được tiến hành vào ngày mai.”

“Ông ta đã làm việc cho ông vài năm phải không, đại tá Ross?”

“Ông ta luôn là một người giúp việc rất đắc lực của tôi.”

“Tôi nghĩ rằng ông đã cho kiểm kê những gì ông ta có trong túi lúc chết rồi chứ, ông thanh tra?”

“Những thứ đó đang ở trong phòng khách, nếu ông muốn xem.”

“Tôi rất vui lòng.”

Tất cả chúng tôi đi vào phòng khách và ngồi quanh chiếc bàn đặt ở giữa phòng trong khi người thanh tra mở khóa một cái hộp vuông bằng thiếc và lấy ra một đống thứ trong đó. Chúng gồm một hộp diêm, một đoạn nến mỡ dài độ năm phân, một cái tẩu thạch nam hiệu A.D.P, một cái túi bằng da hải cẩu đựng nửa ounce thuốc lá Cavendish sợi dài, một đồng hồ bạc có dây đeo bằng vàng, năm đồng sovereign, một hộp bút chì nhôm, mấy tờ giấy, và một con dao cán ngà có lưỡi cứng, mảnh có khắc tên hiệu Weiss & Ca, London.

“Đây là một con dao đặc biệt”, Holmes nhận xét khi nhấc nó lên và xem xét tỉ mỉ. “Dựa vào vết máu còn bám trên lưỡi dao, tôi đoán rằng đây chính là con dao đã tìm thấy trong tay người chết. Watson này, chắc hẳn con dao này quen thuộc với anh?”

“Bác sĩ chúng tôi gọi đây là dao mổ mắt”, tôi đáp.

“Tôi cũng nghĩ thế. Một lưỡi dao rất mảnh được chế riêng cho một công việc đòi hỏi sự khéo léo. Kể cũng lạ khi có người lại đem nó theo trong một cuộc truy đuổi gian khổ, đặc biệt là nó không gấp lại được khi để trong túi.”

“Mũi dao được bọc trong một khoanh bần mà chúng tôi tìm thấy bên cạnh thi thể nạn nhân”, ông thanh tra nói. “Bà vợ ông ta cho chúng tôi biết là con dao này vốn được đặt trên bàn trang điểm và ông ta đã cầm lấy nó khi bước ra khỏi phòng. Nó là một vũ khí tồi nhưng có lẽ đây là thứ tốt nhất mà ông ta có được vào lúc đó.”

“Rất có thể. Thế còn những tờ giấy này?”

“Ba tờ trong số đó là các hóa đơn của những nhà cung cấp cỏ khô. Một tờ là giấy ghi những chỉ thị của đại tá Ross. Tờ kia là hóa đơn của người thợ may trang phục nữ với số tiền là ba mươi bảy bảng mười lăm xu do bà Lesurier ở phố Bond viết và gửi cho ông William Derbyshire. Vợ của Straker cho chúng tôi biết ông Derbyshire là một người bạn của chồng bà ta và thỉnh thoảng ông này dùng địa chỉ nhà họ để nhận thư từ.”

“Bà Derbyshire có sở thích khá tốn kém”, Holmes nhận xét khi liếc qua tờ hóa đơn. “Hai mươi hai guinea cho một bộ y phục phụ nữ thì hơi đắt. Tuy nhiên có vẻ như ở đây cũng chẳng còn gì để xem xét nữa và giờ thì ta có thể đi đến hiện trường vụ án.”

Khi chúng tôi bước ra khỏi phòng khách thì đã có một người phụ nữ đang đợi ở hành lang, bà bước đến và đặt tay lên tay áo ông thanh tra. Gương mặt bà ta phờ phạc, gầy mòn, nóng ruột và in rõ nỗi kinh hoàng mới xảy ra.

“Ông đã bắt được chúng chưa? Ông đã tìm ra bọn chúng chưa?” Bà ta hổn hển hỏi.

“Chưa, thưa bà Straker. Nhưng ông Holmes đây đã từ London đến để giúp chúng ta, và chúng tôi sẽ làm hết sức mình.”

“Có lẽ tôi đã gặp bà ở Plymouth trong một bữa tiệc ngoài vườn mới đây, thưa bà Straker?” Holmes nói.

“Không, thưa ông. Ông đã lầm.”

“Trời ơi! Sao lại thế được, tôi có thể chắc chắn mà. Hôm đó bà mặc một bộ váy lụa màu xanh xám óng ánh đính lông đà điểu.”

“Tôi chưa bao giờ có bộ y phục nào như thế cả, thưa ông”, người phụ nữ trả lời.

“À, vậy thì bỏ qua chuyện ấy”, Holmes nói. Anh xin lỗi rồi bước theo viên thanh tra ra ngoài. Chỉ một đoạn đi bộ ngắn băng qua trảng là chúng tôi đã đến chỗ cái hố là nơi người ta đã tìm ra thi thể nạn nhân. Bên miệng hố có một bụi kim tước là nơi chiếc áo mưa nằm lại

“Đêm đó trời không có gió, theo như tôi đoán”, Holmes nói.

“Phải, nhưng mưa rất to.”

“Vậy thì chiếc áo mưa không bị gió thổi vào bụi cây mà được đặt lên đó.”

“Vâng, nó được vắt ngang qua bụi cây.”

“Ông khiến tôi quan tâm đấy, tôi nhận thấy là mặt đất đã bị giẫm đạp khá nhiều. Chắc chắn là từ đêm thứ hai đến nay đã có nhiều người bước đến đây.”

“Chúng tôi đã đặt một tấm thảm bên cạnh và đều đứng trên đó.”

“Tuyệt vời.”

“Trong chiếc túi này tôi có để một chiếc ghệt mà Straker đã đi, một chiếc giày của Fitzroy và một cái móng đúc của con Ngọn Lửa Bạc.”

“Ông thanh tra thân mến, lần này ông tiến bộ vượt bậc!” Holmes cầm lấy cái túi và bước xuống hố, anh dịch tấm thảm vào gần giữa. Sau đó anh nằm sấp xuống và tựa cằm lên hai tay, xem xét kĩ lưỡng vũng bùn bị giẫm nát trước mặt.

“Ái chà!” Bất chợt anh kêu lên. “Cái gì đây?”

Đó là một que diêm cháy dở và bám đầy bùn khiến cho thoạt nhìn trông nó chỉ như một mẩu gỗ nhỏ.

“Không hiểu sao tôi lại bỏ sót nó”, viên thanh tra nói, vẻ bực bội.

“Nó gần như vô hình lại còn bị lẫn trong bùn. Tôi nhìn thấy chỉ vì tôi đã để mắt tìm kiếm thôi.”

“Sao! Ông đã lường trước là sẽ tìm thấy nó à?”

“Tôi cứ sợ là không tìm được.”

Anh lấy mấy chiếc ghệt và giày ra khỏi túi rồi so với các dấu vết trên nền đất. Sau đó anh trèo lên mép hố và bò dọc theo đám dương xỉ và những bụi cây.

“Tôi e rằng không còn dấu vết nào nữa”, viên thanh tra nói. “Tôi đã xem xét mặt đất rất kĩ trong vòng bán kính một trăm mét quanh đây.”

“Đúng thế thật!” Holmes nói, rồi đứng dậy. “Ông đã nói vậy lẽ nào tôi còn vô lễ mà khám xét thêm lần nữa. Nhưng tôi muốn đi quanh trảng cỏ này trước khi trời tối, như thế thì đến sáng mai có thể tôi có được nhận định chung và có lẽ tôi phải cho cái móng ngựa này vào túi để lấy hên.”

Đại tá Ross tỏ ra sốt ruột vì cách làm việc lặng lẽ và hệ thống của bạn tôi, liếc vào đồng hồ. “Mong rằng ông sẽ đi về với tôi, ông thanh tra ạ”, ông ta nói. “Tôi muốn xin lời khuyên của ông về vài điểm, nhất là liệu ta có bổn phận với công chúng là phải rút tên con ngựa ra khỏi danh sách tranh giải hay không.”

“Chắc chắn là không”, Holmes quả quyết kêu lên. “Nếu là tôi thi tôi sẽ để nguyên tên nó.”

Viên đại tá cúi chào. “Tôi rất mừng được nghe ý kiến của ông, thưa ông”, ông ta nói. “Đi dạo xong các ông cứ quay lại nhà Straker bất hạnh là gặp chúng tôi và ta sẽ cùng ngồi xe về Tavistock.”

Ông ta quay đi cùng với ông thanh tra trong khi Holmes và tôi thả bước ngang qua trảng cỏ. Mặt trời đã bắt đầu lặn đằng sau trại ngựa Capleton và vùng bình nguyên thoải dốc trải dài trước mặt chúng tôi đã nhuốm vàng và đậm lên thành màu nâu đỏ nơi ráng chiều rọi tới những đám dương xỉ và bụi mâm xôi khô héo. Nhưng cảnh tượng huy hoàng ấy chẳng có ý nghĩa gì trước mắt bạn tôi khi anh đang chìm vào suy tư sâu lắng.

“Thế này nhé, Watson”, cuối cùng anh cũng lên tiếng. “Chúng ta có thể tạm gác lại câu hỏi ai đã giết Straker sang một bên và hãy tập trung vào việc tìm ra chuyện gì đã xảy ra với con ngựa. Giả sử nó thoát đi trong hoặc là sau tấn thảm kịch thì nó có thể chạy đi đâu? Ngựa là loài vật bầy đàn. Nếu chỉ còn có một mình thì theo bản năng nó sẽ quay về King’s Pyland hoặc là đến trại Capleton. Can cớ gì mà nó lại chạy rông trên trảng cỏ? Nếu thế thì người ta đã trông thấy nó rồi. Và tại sao lại nghĩ là những người digan đã bắt nó? Họ luôn tránh xa khi nghe có chuyện rắc rối vì họ không muốn bị cảnh sát quấy rầy. Họ cũng chẳng thể hi vọng bán được con ngưa ấy. Bắt nó họ sẽ chuốc lấy nhiều rủi ro và chẳng thu được gì. Chắc chắn là thế.”

“Vậy thì nó ở đâu?”

“Tôi đã nói rằng nó phải chạy về King’s Pyland hoặc là đến Capleton. Ta đã không thấy nó ở King’s Pyland. Thế thì nó phải ở Capleton. Ta hãy tạm giả định như vậy và xem nó sẽ dẫn đến đâu. Phần trảng này, theo nhận xét của ông thanh tra, thì rất cứng và khô. Nhưng nó thấp dần về phía Capleton, và từ chỗ này anh có thể nhìn thấy có một đoạn trũng dài ở đằng kia mà hẳn rất ẩm ướt vào đêm thứ hai. Nếu như giả thiết của ta là đúng thì con ngựa phải băng qua đó và đó là nơi ta sẽ tìm kiếm dấu vết của nó.”

Chúng tôi rảo bước trong khi nói chuyện và chỉ vài phút sau đã đến chỗ đất trũng cần xem xét. Theo đề nghị của Holmes, từ trên bờ tôi đi xuống phía bên phải còn anh sang phía trái, nhưng khi tôi đi chưa quá năm chục bước thì đã nghe tiếng anh reo to và thấy anh đang vẫy tay gọi tôi đến. Dấu vết của một con ngựa hiện lên rõ ràng trên nền đất mềm phía trước mặt anh và cái móng mà anh lấy ra từ trong túi vừa khít với dấu chân ngựa.

“Anh thấy giá trị của trí tưởng tượng chưa”, Holmes nói. “Đó là một phẩm chất mà Gregory không có. Chúng ta hình dung điều có thể xảy ra, hành động dựa trên giả thiết ấy và tự chứng minh. Ta hãy tiếp tục nào.”

Chúng tôi băng qua đáy hố bùn lầy và sau đó vượt qua một phần tư dặm trên mặt đất khô cứng. Một lần nữa mặt đất lại dốc xuống và chúng tôi lại nhìn thấy những dấu chân ấy. Sau đó thì chúng tôi bị mất dấu độ nửa dặm và mãi đến khá gần trại Capleton mới bắt gặp lại dấu vết. Chính Holmes đã tìm ra chúng trước và anh đứng lại, chỉ cho tôi thấy với vẻ đắc thắng hiện rõ trên mặt. Bên cạnh dấu chân ngựa còn có thể thấy dấu chân của một người đàn ông.

“Trước đó thì con ngựa chỉ có một mình”, tôi reo lên.

“Đúng thế. Trước đó thì nó chỉ có một mình. Này, cái gì đây nhỉ?”

Vết chân của người và thú đột nhiên đổi chiều và quay về phía King’s Pyland. Holmes huýt sáo và cả hai chúng tôi cùng đi theo dấu vết. Đôi mắt anh dõi theo hướng đi của các dấu chân này nhưng tôi tình cờ nhìn thấy bên cạnh chúng còn có một vết mờ hơn và ngạc nhiên khi nhận ra cũng là những vết chân đó nhưng chúng lại đi ngược về hướng đối diện.

“Anh ghi một điểm đấy, Watson”, Holmes nói khi tôi chỉ cho anh thấy. “Nhờ anh mà chúng ta không phải đi thêm một quãng dài mà chắc sẽ quay lại điểm xuất phát. Ta hãy đi theo chiều trở lại của chúng.”

Chúng tôi không phải đi xa. Những dấu vết đó kết thúc ở mặt đường tráng nhựa dẫn thẳng vào cổng trại Capleton. Khi chúng tôi lại gần thì một cậu chăm ngựa chạy từ trong ra.

“Chúng tôi không thích ai quanh quẩn ở đây”, cậu ta nói.

“Tôi chỉ muốn hỏi một câu thôi”, Holmes nói và thọc tay vào túi áo gilet. “Nếu muốn gặp chủ của anh, ông Silas Brown, vào 5 giờ sáng mai thì có sớm quá không?”

“Cầu Chúa phù hộ, thưa ông, nếu ông có gặp ai vào giờ đó thì chính là ông chủ, vì ông ấy luôn là người dậy sớm nhất. Mà kìa, thưa ông, ông chủ đã đến rồi, ông ấy sẽ đích thân trả lời ông. Ồ, không, thưa ông; nếu để cho ông chủ thấy tôi cầm tiền của ông thì tôi bị đuổi việc là cái chắc. Để sau vậy, nếu ông muốn.”

Khi Sherlock Holmes nhét trở lại đồng nửa crown mà anh vừa lấy ra từ trong túi thì một người đàn ông lớn tuổi trông dữ tợn từ sau cổng bước nhanh ra với cái roi ngựa vung vẩy trong tay.

“Gì thế, Dawson!” Ông ta hét lên. “Không nhiều chuyện! Đi lo công việc của mi đi. Còn anh kia, muốn cái quái gì ở đây?”

“Mười phút nói chuyện với quý ông”, Holmes nói bằng giọng thân thiện nhất.

“Ta không có thời gian nói chuyện với bọn lang thang. Ở đây không ai cần đến những kẻ lạ mặt cả. Cút đi, không ta thả chó ra đấy.”

Holmes nghiêng người ra trước và thì thầm gì đó vào tai nhà huấn luyện ngựa. Hắn giật nảy mình và mặt thì đỏ bừng đến tận mang tai.

“Nói láo!” Lão hét lên, “Nói láo hết!”

“Rất tốt. Ta sẽ tranh cãi về điều đó ngay tại đây trước mặt mọi người hay là nói chuyện riêng trong phòng khách của ông?”

“Ồ, xin mời vào, nếu ông muốn.”

Holmes mỉm cười. “Tôi sẽ không để anh phải đợi quá vài phút đâu, Watson ạ”, anh nói. “Nào, ông Brown, tôi đã sẵn sàng tuân theo lời ông.”

Cuộc nói chuyện kéo dài đến hai mươi phút và trước khi Holmes cùng tay huấn luyện xuất hiện trở lại thì quang cảnh nhuốm sắc đỏ đã ngả hết sang màu xám. Chưa bao giờ tôi thấy ai thay đổi nhanh chóng như Silas Brown trong một khoảng thời gian ngắn ngủi như vậy. Mặt lão tái nhợt, những giọt mồ hôi lấp lánh trên lông mày và hai bàn tay thì run lẩy bẩy đến nỗi cái roi ngựa cứ đung đưa như một cành cây trong gió. Thái độ hống hách dọa nạt của lão hoàn toàn biến mất và lão khúm núm đi cạnh bạn tôi như một con chó bám theo chủ.

“Những mệnh lệnh của ông sẽ được thực hiện. Tất cả đều sẽ được thi hành”, lão nói.

“Không được để xảy ra sai lầm nào đấy nhé”, Holmes nói và đưa mắt nhìn quanh tay huấn luyện ngựa. Lão nhăn mặt như nhận ra sự đe dọa trong mắt anh.

“Ồ, không đâu, sẽ không có sơ suất nào cả. Nó sẽ có mặt ở đó. Tôi có nên thay đổi cho nó trước hay không?”

Holmes suy nghĩ một lúc rồi phá lên cười. “Không cần”, anh nói tiếp, “tôi sẽ nhắn bảo ông về chuyện đó. Không được giở trò đấy, nếu không thì...”

“Ồ, ông cứ tin tôi, ông cứ tin tôi!”

“Phải, tôi nghĩ có thể tin được ông. Thôi được, ngày mai ông sẽ nhận được tin của tôi.”

Anh quay gót, không để mắt đến bàn tay run rẩy mà kẻ kia chìa ra cho anh và chúng tôi trở về King’s Pyland.

“Tôi hiếm khi gặp kẻ nào vừa hống hách lại hèn nhát và xảo trá như lão Silas Brown này”, Holmes nhận xét khi chúng tôi bước đi cùng nhau.

“Lão đang giữ con ngựa chăng?”

“Lão cố lấp liếm chuyện đó nhưng tôi đã miêu tả chính xác những hành động của lão vào buổi sáng hôm đó đến nỗi lão tin rằng tôi đã theo dõi lão. Tất nhiên là anh đã nhìn thấy phần mũi giày vuông rất đặc biệt in dấu trên nền đất và đôi ghệt của lão hoàn toàn khớp với những dấu vết đó. Vả lại tất nhiên là người dưới quyền lão đâu dám làm chuyện đó. Tôi miêu tả cho lão nghe, do thói quen thức dậy sớm, lão đã trông thấy một con ngựa lạ đang lang thang trên trảng trống. Lão đã lại gần con ngựa như thế nào, và ngạc nhiên ra sao khi dựa vào vệt trắng trên trán khiến con ngựa được đặt tên Ngọn Lửa Bạc, lão nhận ra trời đã trao cho lão đối thủ duy nhất có thể đánh bại con ngựa mà lão đặt cược. Tiếp theo, tôi tả lại phản ứng ban đầu của lão là dắt con ngựa trở về King’s Pyland như thế nào, sau đó quỷ dữ đã xui lão che giấu con ngựa cho đến khi cuộc đua kết thúc ra sao, và lão đã dắt nó quay lại và giấu ở trại Capleton như thế nào. Khi nghe tôi kể lại từng chi tiết lão đành chịu thua và chỉ còn nghĩ sao cho được yên thân.”

“Nhưng người ta đã lục soát các chuồng ngựa của lão rồi kia mà?”

“Ồ, một kẻ bịp ngựa lão luyện như lão thì có nhiều mánh lới lắm.”

“Anh dám để con ngựa lại trong tay lão sao, vì lão rất muốn gây thương tích cho con vật?”

“Bạn thân mến, lão sẽ phải bảo vệ con ngựa như con ngươi của mình. Lão biết rằng hi vọng duy nhất để được xá tội là phải giữ cho nó được an toàn.”

“Dẫu sao thì đại tá Ross cũng không có vẻ là người sẵn sàng xá tội cho kẻ khác.”

“Vấn đề không phải là đại tá Ross. Tôi làm theo những cách riêng của mình và nói nhiều hay ít là do tôi chọn. Đó là lợi thế của kẻ phi chính quy. Tôi không biết anh có để ý không, Watson ạ, nhưng trong mắt tôi thì cung cách của đại tá chẳng hơn gì một tay kị mã tầm thường. Tôi muốn để ông ta chịu thiệt chút chơi. Đừng nói gì với ông ta về con ngựa nhé.”

“Chắc chắn là không rồi, nếu chưa được anh cho phép.”

“Và tất nhiên đây chỉ là một chuyện nhỏ so với vấn đề ai đã thủ tiêu John Straker.”

“Và anh sẽ dồn hết sức vào việc đó?”

“Ngược lại, cả hai chúng ta sẽ đi chuyến tàu đêm quay về London.”

Tôi sững sờ trước câu trả lời của bạn mình. Chúng tôi chỉ mới đến Devonshire có vài giờ vậy mà anh đã bỏ ngang cuộc điều tra mà anh vừa bắt đầu một cách tài tình đến nỗi tôi chẳng hiểu chút gì. Mãi cho đến khi trở về nhà của người huấn luyện ngựa tôi vẫn chẳng moi được ở anh thêm một tiếng nào. Đại tá và viên thanh tra đang đợi chúng tôi ở phòng khách.

“Bạn tôi và tôi sẽ trở về London bằng chuyến tàu tốc hành nửa đêm”, Holmes thông báo. “Chúng tôi đã được hít thở đôi chút bầu không khí quyến rũ của Dartmoor các ông.”

Viên thanh tra mở to mắt và ông đại tá thì nhếch môi khinh miệt.

“Vậy là ông đã hết hi vọng bắt giữ hung thủ giết hại Straker tội nghiệp rồi sao”, ông ta nói.

Holmes nhún vai. “Trong vụ này có một số khó khăn thực sự”, anh nói. “Tuy nhiên, tôi đầy hi vọng là con ngựa của ông sẽ dự giải vào hôm thứ ba và mong là ông hãy cho nài chuẩn bị sẵn sàng. Tôi có thể xin một tấm hình của ông John Straker được không?”

Viên thanh tra lấy từ trong một chiếc phong bì ra một tấm ảnh và trao cho bạn tôi.

“Ông Gregory thân mến, ông đã đoán trước mọi yêu cầu của tôi. Các ông vui lòng ngồi đây đợi tôi một chút, tôi muốn gặp cô hầu để hỏi một câu.”

“Tôi buộc lòng phải nói rằng tôi khá thất vọng về vị cố vấn đến từ London của chúng ta”, đại tá Ross nói toạc ra khi bạn tôi rời khỏi phòng. “Tôi chẳng thấy tiến triển gì từ khi ông ta đến đây.”

“Ít ra thì anh ấy cũng đảm bảo là con ngựa của ông sẽ dự giải”, tôi lên tiếng.

“Phải, tôi được một lời đảm bảo”, ông đại tá nhún vai nói. “Nhưng tôi muốn có con ngựa cơ.”

Tôi sắp sửa thốt ra vài câu bênh vực bạn mình thì anh đã lại bước vào phòng.

“Giờ thì, thưa các ông”, anh nói, “tôi đã sẵn sàng trở lại Tavistock.”

Một cậu bé chăm ngựa mở cửa khi chúng tôi bước vào xe. Dường như một ý tưởng đột nhiên nảy ra trong đầu Holmes vì anh nghiêng người ra trước và chạm vào tay áo cậu bé.

“Tôi thấy trong bãi quây ngựa có vài con cừu”, anh nói. “Ai chăm sóc chúng thế?”

“Là tôi, thưa ông.”

“Cậu có thấy gần đây chúng có gì không ổn không?”

“Dạ, thưa ông, cũng chẳng đáng kể, nhưng có ba con bị què.”

Tôi có thể thấy là Holmes hết sức hài lòng vì anh cười thầm và xoa hai tay vào nhau.

“Ăn may thôi, Watson ạ, tôi chỉ hỏi hú họa ấy mà.” Anh nói và bấm tay tôi. “Này Gregory, xin phép được lưu ý ông về chuyện kì lạ xảy ra với đàn cừu. Ta đi thôi, xà ích!”

Đại tá Ross vẫn tỏ vẻ coi thường năng lực của bạn tôi ra mặt nhưng nhìn mặt viên thanh tra có vẻ rất chú ý.

“Ông cho rằng điều đó quan trọng sao?” Ông ta hỏi.

“Vô cùng quan trọng.”

“Còn điểm nào khác mà ông muốn tôi phải lưu ý nữa?”

“Biểu hiện bất thường của con chó vào đêm đó.”

“Con chó chẳng có biểu hiện gì trong đêm đó cả.”

“Thế mới là biểu hiện bất thường”, Sherlock Holmes nhận xét.

***

Bốn ngày sau, Holmes và tôi lại đi tàu tới Winchester để xem cuộc đua ngựa tranh giải Wessex. Như đã hẹn, đại tá Ross gặp chúng tôi ở bên ngoài sân ga và đưa chúng tôi đến trường đua ở ngoài thị trấn bằng cỗ xe tứ mã của mình. Mặt ông ta trầm trọng và thái độ cực kì lạnh lùng.

“Tôi vẫn chẳng thấy tăm hơi con ngựa đâu cả,” ông ta nói.

“Tôi nghĩ ông sẽ nhận ra khi nhìn thấy nó chứ?” Holmes hỏi.

Ông đại tá giận dữ. “Tôi đã ở trường đua hai mươi năm nay mà chưa bao giờ bị ai hỏi thế,” ông ta nói. “Đến một đứa trẻ con cũng nhận ra được con Ngọn Lửa Bạc với vệt trắng trên trán và cái chân trước bên phải có đốm.”

“Tỉ lệ cá cược thế nào rồi?”

“Ừm, chuyện đó mới là kì lạ. Hôm qua thì ông có thể đặt mười lăm ăn một nhưng tỉ lệ cứ sụt giảm, cho đến giờ thì khó mà được ba ăn một.”

“Hừm!” Holmes nói. “Ai đó đã biết được điều gì rồi, rõ là thế.”

Khi cỗ xe tứ mã dừng lại ở khu đất quây rào gần khán đài, tôi liếc qua tờ chương trình để xem tên những con ngựa dự thi.

GIẢI ĐĨA BẠC WESSEX:

Cược mất nửa[138] 50 sovereign, cộng thêm 1.000 sovereign nếu ngựa từ bốn đến năm tuổi. Hạng nhì, 300 bảng. Hạng ba 200 bảng. Vòng đua mới (hai cây số rưỡi).

1. Con Ô Mã của ông Health Newton (nài mũ đỏ, áo nâu).

2. Con Võ Sĩ của đại tá Wardlaw (nài mũ hồng áo xanh và đen).

3. Con Desborough của huân tước Backwater (nài mũ vàng và áo có tay).

4. Con Ngọn Lửa Bạc của đại tá Ross (nài mũ đen, áo đỏ).

5. Con Diên Vĩ của công tước Balmoral (nài áo sọc vàng đen).

6. Con Thợ Bào của huân tước Singleford (nài mũ tím, tay áo đen).

“Chúng tôi đã xóa tên con kia và đặt hết hi vọng vào những gì ông nói”, đại tá nói. “Sao, cái gì kia? Con Ngọn Lửa Bạc có cơ về nhất sao?”

“Năm ăn bốn cho Ngọn Lửa Bạc!” Dân cá ngựa reo hò. “Năm ăn bốn cho Ngọn Lửa Bạc! Mười lăm ăn năm cho Desborough! Năm ăn bốn ngay tại trường đua!”

“Số đã được lên rồi kìa”, tôi kêu to. “Có tất cả sáu số.”

“Tất cả sáu số? Thế thì con ngựa của tôi cũng sắp sửa đua”, ông đại tá bối rối kêu lên. “Nhưng tôi có thấy nó ở chỗ nào đâu. Tôi chưa thấy màu áo nhà mình đi qua.”

“Mới có năm con đi qua thôi. Con kia chắc là nó rồi.”

Trong khi tôi nói thì một con ngựa cường tráng màu nâu đỏ lao ra từ khu cân nài và chạy nước kiệu ngang qua chỗ chúng tôi, trên lưng là nài ngựa hai màu đen đỏ nổi tiếng của đại tá.

“Đó không phải ngựa của tôi”, vị chủ nhân la lên. “Con vật này chẳng hề có đến một sợi lông trắng. Ông giở trò gì đây, ông Holmes?”

“Từ từ đã nào, để xem nó chạy ra sao đã”, bạn tôi điềm tĩnh nói. Anh nhìn chăm chú qua chiếc ống nhòm của tôi đến vài phút. “Xuất sắc! Xuất phát tuyệt vời!” Thình lình anh reo lên. “Chúng đây rồi, sắp vòng qua chỗ ngoặt!”

Từ chiếc xe tứ mã, chúng tôi có góc nhìn rất tốt khi lũ ngựa chạy đến khúc thẳng của đường đua. Sáu con phi sát bên nhau đến nỗi một tấm thảm có thể phủ lên chúng, nhưng ở nửa khúc đầu thì màu áo vàng của trại Capleton dẫn đầu. Tuy nhiên, trước khi chúng chạy qua chỗ chúng tôi thì bước chạy của còn Desborough đuối dần và con ngựa của đại tá bứt lên với một quãng nước rút, đã vượt qua cột đích trước đối thủ của nó đến tận sáu thân ngựa, con Diên Vĩ của công tước Balmoral về hạng ba.

“Thôi dù thế nào thì tôi cũng thắng”, ông đại tá hổn hển nói và đưa tay vuốt cặp mắt. “Tôi phải thú nhận rằng tôi chẳng hiểu gì hết. Ông giữ bí mật thế là đủ lâu rồi chứ, ông Holmes?”

“Chắc chắn rồi, đại tá, ông sẽ biết hết mọi chuyện. Tất cả chúng ta hãy cùng đi quanh và xem con ngựa. Nó đây rồi”, anh nói tiếp, khi chúng tôi đi vào bãi cân nài là nơi dành riêng cho chủ ngựa và bạn bè. “Ông chỉ việc dùng rượu để rửa mặt và chân của nó là sẽ thấy nó chính là con ngựa Ngọn Lửa Bạc thân quen xưa nay.”

“Ông làm tôi kinh ngạc quá đấy.”

“Tôi đã tìm ra nó trong tay một kẻ lừa bịp và mạn phép cho nó thi đấu dưới bộ dạng như thế.”

“Ông thám tử thân mến, ông đã lập nên kì công. Con ngựa trông rất khỏe mạnh. Nó chưa bao giờ chạy hay đến thế. Tôi nợ ông hàng ngàn lời xin lỗi vì đã nghi ngờ năng lực của ông. Ông đã giúp cho tôi một việc rất lớn là tìm lại được con ngựa, thế nhưng ông sẽ làm cho tôi một việc lớn hơn nữa nếu có thể tóm được kẻ đã sát hại John Straker.”

“Việc ấy tôi cũng đã làm rồi”, Holmes bình thản nói.

Cả ông đại tá và tôi cùng ngạc nhiên giương mắt lên nhìn anh. “Ông đã bắt được hắn! Thế hắn đâu rồi?”

“Hắn đang ở đây.”

“Ở đây! Hắn đâu?”

“Hiện giờ hắn đang đứng cùng với tôi.”

Ông đại tá đỏ mặt giận dữ. “Ông Holmes này, tôi công nhận rằng mình phải mang ơn ông”, ông ta nói, “nhưng tôi buộc phải xem những gì ông vừa nói hoặc là một câu đùa rất dở hoặc là một sự sỉ nhục.”

Sherlock Holmes cười phá lên. “Tôi đảm bảo với ông rằng tôi không ám chỉ ông là tên tội phạm”, anh nói. “Kẻ sát nhân thực sự đang đứng ngay sau lưng ông.” Anh bước sang một bên và đặt tay lên cái cổ bóng loáng mồ hôi của con ngựa nòi.

“Là con ngựa!” Cả ông đại tá và tôi cùng kêu to.

“Phải, là nó. Và nó có thể được giảm án nếu tôi tuyên bố rằng nó làm thế để tự vệ và chính John Straker mới là kẻ hoàn toàn không xứng đáng với lòng tin của ông. Nhưng kìa, chuông đã reo rồi, tôi có thể sẽ thắng một ít trong vòng đua sắp tới nên phải hoãn lời giải thích dài dòng này đến lúc thích hợp hơn.”

***

Tối hôm đó chúng tôi chiếm một góc trong toa xe lửa hạng sang Pullman trên đường trở về London, và tôi nghĩ rằng đây là một chuyến đi ngắn đối với đại tá Ross cũng như với tôi vì chúng tôi đều lắng nghe bạn tôi thuật lại những sự kiện đã xảy ra tại trại huấn luyện ngựa ở Dartmoor vào đêm thứ hai và những cách thức mà anh đã dùng để làm sáng tỏ chúng.

“Tôi phải thú nhận rằng”, anh nói, “các giả thuyết tôi đặt ra dựa theo các bản tin trên báo chí đều hoàn toàn sai lầm. Tuy thế trong các bài báo vẫn có những chỉ dẫn tuy đã bị những chi tiết khác che khuất mất tầm quan trọng thực sự của chúng. Lúc đến Devonshire tôi cũng tin rằng Fitzroy Simpson chính là thủ phạm, mặc dù tôi thấy bằng chứng chống lại anh ta hoàn toàn không chặt chẽ. Khi ngồi trong xe, lúc chúng ta vừa đến nhà của người huấn luyện ngựa, thì tầm quan trọng lớn lao của món cà ri cừu xuất hiện trong đầu tôi. Hẳn các ông còn nhớ là lúc đó tôi có vẻ lơ đãng và cứ ngồi yên trong xe sau khi các ông đều đã bước xuống. Tôi ngạc nhiên vì sao mình lại bỏ sót một đầu mối rõ ràng đến thế.”

“Tôi thú nhận rằng”, ông đại tá nói, “cho đến giờ tôi vẫn không thể hiểu được món cà ri ấy giúp chúng ta như thế nào.”

“Đó là mắt xích đầu tiên trong chuỗi lập luận của tôi. Bột thuốc phiện không phải hoàn toàn không có mùi vị. Vị của nó thì không khó chịu nhưng có thể nhận ra. Nếu nó được trộn với món ăn bình thường thì khi ăn vào, người ta chắc chắn sẽ phát hiện ra và có thể sẽ không ăn nữa. Món cà ri chính là phương tiện giúp che đậy vị thuốc phiện. Một người lạ như Fitzroy Simpson không thể nào sắp xếp để đưa món cà ri vào bữa ăn của gia đình người huấn luyện ngựa vào tối hôm đó, và nếu giả định rằng hắn tình cờ mang theo bột thuốc phiện vào đúng buổi tối mà tình cờ lại có món ăn có thể át đi mùi vị đó thì quả là một sự trùng hợp quái lạ. Điều đó là không tưởng. Do đó Simpson được loại ra khỏi vụ án và sự chú ý của tôi tập trung vào Straker cùng vợ ông ta, là hai người có thể chọn món cà ri cừu cho bữa ăn tối hôm đó. Thuốc phiện được cho vào sau khi thức ăn của cậu bé chăm ngựa đã được múc ra đĩa vì những người khác cũng ăn món đó nhưng lại không bị sao cả. Vậy thì trong số họ, ai là người đã tiếp cận được với đĩa thức ăn đó mà không bị cô người hầu trông thấy?

Trước khi giải đáp câu hỏi này, tôi lại nhận thấy tầm quan trọng của việc con chó im lặng, vì một kết luận đúng đắn luôn gợi đến những kết luận đúng đắn khác. Vụ rắc rối của Simpson cho tôi thấy là có một con chó được nhốt trong trại ngựa, thế mà có người lẻn vào và dắt một con ngựa đi, nó vẫn không sủa váng lên để đánh thức hai cậu bé trên gác xép. Rõ ràng vị khách lúc nửa đêm là một người thân quen với con chó. Tôi đã tin rằng, hay gần như tin rằng John Straker đi xuống trại ngựa lúc nửa đêm và dẫn con Ngọn Lửa Bạc đi. Hắn làm thế để làm gì? Vì một mục đích bất lương, chắc chắn là thế, vì nếu không tại sao hắn lại đánh thuốc mê cậu bé chăm ngựa? Tuy nhiên, tôi vẫn không biết tại sao. Trước đây đã từng có những vụ mà người luyện ngựa muốn kiếm được một món tiền lớn bằng cách thông qua các trung gian đặt cược ngựa của mình thua rồi dùng thủ đoạn gian lận để con ngựa đó không thắng cuộc. Có khi là nài chơi gian, có khi lại dùng những mánh khóe kín đáo hơn và chắc ăn hơn. Trong trường hợp này thì là gì? Tôi hi vọng rằng những món đồ trong túi hắn có thể giúp tôi đưa ra kết luận.

Và quả đúng như thế. Chắc chắn các ông chưa quên con dao kì lạ được tìm thấy trong tay người chết, một con dao mà không người bình thường nào chọn để làm vũ khí. Như bác sĩ Watson đã cho ta biết, đó là dao dùng trong những phẫu thuật tinh vi nhất của ngoại khoa. Và đêm đó nó cũng suýt được dùng cho một ca phẫu thuật tinh vi. Đại tá Ross, với vốn hiểu biết rộng về những vấn đề ở trường đua chắc ông biết rằng người ta có thể khía một vết vào gân ở đùi ngựa và làm bên dưới da để hoàn toàn không lưu lại chút dấu vết nào. Một con ngựa bị thế sẽ hơi khập khiễng giống như là bị căng cơ trong khi tập luyện hay là bị thấp khớp nhẹ chứ không ai nghĩ đến việc bị chơi bẩn.”

“Thằng đểu cáng! Tên vô lại!” Ông đại tá hét lên.

“Đến đây ta đã có lời giải thích vì sao John Straker muốn đưa con ngựa ra trảng cỏ. Vì khi bị dao châm thì một con vật mạnh mẽ như thế sẽ đánh thức đến cả những người ngủ say nhất. Bắt buộc phải thực hiện việc đó ở ngoài trời.”

“Tôi thật là mù quáng!” Ông đại tá kêu lên. “Tất nhiên vì thế mà hắn cần đến nến và đã đánh diêm lên.”

“Rõ ràng là thế. Nhưng khi xem xét những đồ vật của hắn, tôi khá may mắn phát hiện ra không những cách thức phạm tội mà cả những động cơ nữa. Đại tá này, là một người từng trải, hẳn ông cũng biết rằng đàn ông không giữ hóa đơn của người khác trong túi. Với hầu hết chúng ta thì việc thanh toán các hóa đơn của bản thân đã quá đủ rồi. Ngay lập tức, tôi kết luận rằng Straker che giấu một cuộc sống khác và hắn có một cơ ngơi thứ hai. Bản chất của tờ hóa đơn cho thấy có một người phụ nữ trong vụ này và người đó có những sở thích tốn kém. Cho dù ông rất hào phóng với người làm thì ta cũng khó mà tin được là họ có thể mua những bộ trang phục dạo phố trị giá đến hai mươi guinea cho vợ. Tôi đã hỏi bà vợ của Straker về bộ y phục mà bà ta không biết và tôi đã thỏa mãn khi biết là bộ áo váy đó không bao giờ đến tay bà ta. Tôi ghi lại địa chỉ của thợ may đồ nữ và thấy rằng chỉ cần mang một tấm ảnh của Straker đến đó là tôi có thể dễ dàng giải quyết được nhân vật tưởng tượng Derbyshire.

Kể từ đó mọi chuyện trở nên đơn giản. Straker đã dắt con ngựa đến cái hố là nơi không ai thấy được ánh đèn. Simpson, trong khi bỏ chạy, đã đánh rơi cà vạt và Straker nhặt lấy nó - có lẽ là định dùng nó để buộc chân con ngựa. Khi ở trong cái hố, hắn đứng đằng sau con ngựa và đánh diêm lên; nhưng con vật hoảng sợ vì ánh sáng lóe lên đột ngột và bản năng kì lạ của loài thú đã mách bảo rằng có một âm mưu xấu xa nhằm vào nó, thế là nó bất ngờ đá một cú và cái móng thép đã đập trọn vào trán Straker. Lúc đó hắn đã cởi áo mưa ra, cho dù trời đang mưa, để thực hiện công việc tinh vi ấy, thế nên khi ngã xuống lưỡi dao đã rạch một vệt dài và sâu lên đùi hắn. Tôi trình bày có rõ ràng không?”

“Rất tuyệt!” Ông đại tá reo lên. “Thật tuyệt vời! Như thể ông có mặt ở đó vậy!”

“Cú ghi điểm cuối cùng, tôi phải thú nhận là cực kì ăn may. Tôi chợt nảy ra ý nghĩ là một kẻ khôn ngoan như Straker sẽ không thực hiện việc khía gân tinh vi như thế mà không thực tập trước. Hắn sẽ tập dượt trên đối tượng nào? Mắt tôi bắt gặp đàn cừu và tôi hỏi một câu mà, ngạc nhiên làm sao, đã cho thấy phỏng đoán của tôi là chính xác.

Khi trở về London, tôi ghé đến nhà người thợ may đồ nữ và người ấy nhận ra Straker là vị khách giàu có với cái tên Derbyshire, có bà vợ đỏm dáng rất mê những bộ y phục đắt tiền. Tôi không nghi ngờ gì chính người phụ nữ này đã đẩy Straker vào cảnh nợ nần ngập đầu dẫn hắn đến âm mưu khốn nạn này.”

“Ông đã giải thích tất cả chỉ trừ một điểm”, ông đại tá nói to. “Con ngựa đã ở đâu?”

“À, nó chạy trốn và được một người hàng xóm của ông chăm sóc. Về chuyện này thì tôi cho rằng ta phải bỏ qua thôi. Ga đầu mối Clapham kia rồi, nếu như tôi không lầm thì chưa đến mười phút nữa chúng ta sẽ tới Victoria. Đại tá này, nếu ông bằng lòng hút một điếu xì gà trong nhà tôi, tôi sẽ vui lòng kể lại bất cứ chi tiết nào ông quan tâm.”

BỘ MẶT VÀNG VỌT
(The Yellow Face, 1893)

Khi xuất bản những hồi ức dựa trên rất nhiều vụ án trong đó tài năng khác thường của Holmes đã biến chúng tôi thành người nghe, và rốt cuộc thành các diễn viên trong những tấn kịch lạ lùng, lẽ tự nhiên tôi kể về những vụ thành công nhiều hơn là thất bại. Đó không phải là để bảo vệ danh tiếng của anh - bởi sự thật là khi anh bị dồn vào đường cùng thì năng lực và tài ứng biến của anh càng được thể hiện một cách đáng khâm phục - mà vì khi anh thất bại thì thường là cũng không ai thành công và thế là câu chuyện sẽ bị bỏ lửng không kết thúc. Tuy nhiên, cũng có lúc ngay cả khi anh đã phạm sai lầm nhưng ngẫu nhiên sự thật vẫn được khám phá. Tôi đã ghi chép được nửa tá trường hợp như thế và trong số đó câu chuyện Nghi thức gia tộc Musgrave và chuyện mà tôi sắp kể lại đây là hai vụ điển hình.

Sherlock Holmes hiếm khi tập luyện thể lực chỉ để mà tập. Hiếm có ai vượt được anh về sức mạnh cơ bắp và anh chắc chắn là một trong những võ sĩ quyền Anh mạnh nhất trong hạng cân của mình mà tôi từng biết; nhưng anh xem việc huy động thể lực không mục đích là phí phạm năng lượng và hiếm khi nào anh chịu vận động trừ khi là vì công việc. Khi đó anh hoàn toàn sung sức và không biết mỏi mệt là gì. Việc anh duy trì thể lực trong những tình huống như thế thật đáng nể, thế nhưng chế độ dinh dưỡng của anh thường vô cùng thanh đạm, còn thói quen sinh hoạt thì giản tiện đến mức gần như khổ hạnh. Ngoại trừ một vài lần dùng cocaine, còn lại thì hầu như anh chẳng có thói xấu nào và anh chỉ quay sang ma túy để chống chọi với sự đơn điệu những khi không có vụ án nào và báo chí thì tẻ ngắt.

Một ngày đầu xuân, trong tâm trạng thư thái, anh cùng tôi đi dạo trong công viên, ở đó những búp xanh mong manh đang nhú trên hàng du và các chồi dẻ non còn đẫm nhựa vừa bung ra thành những chiếc lá. Suốt hai giờ liền chúng tôi tản bộ bên nhau, phần lớn thời gian chỉ yên lặng đúng như hai người đàn ông đã quá hiểu nhau. Khi chúng tôi trở về phố Baker thì đã gần 5 giờ.

“Xin lỗi ông”, cậu bé giúp việc nói khi mở cửa. “Có một quý ông vừa đến đây để gặp ông, thưa ông.”

Holmes đưa mắt nhìn tôi với vẻ trách móc. “Chúng ta đi lâu quá!” Anh nói. “Ông khách đã đi rồi à?”

“Vâng, thưa ông.”

“Cháu có mời ông ta vào nhà không?”

“Thưa có, ông ta có vào.”

“Thế ông ấy đợi bao lâu?”

“Nửa tiếng, thưa ông. Ông ấy rất bồn chồn, cứ đi tới đi lui mãi suốt thời gian ở đây. Cháu đứng đợi ở bên ngoài mà vẫn nghe tiếng bước chân, ông ạ. Cuối cùng thì ông ấy bước ra ngoài hành lang và kêu lên: ‘Ông ta có chịu về cho không?’ Ông ta nói đúng như thế, thưa ông. Cháu mới đáp rằng, ‘Ông chịu khó đợi thêm một tí nữa thôi.’ ‘Thế thì ta sẽ ra ngoài đợi vậy, vì ta thấy hơi khó thở’, ông ấy nói thế. ‘Ta sẽ sớm quay lại.’ Nói vậy rồi ông ta đi luôn và cháu có nói gì cũng không giữ được ông ta ở lại.”

“Được rồi, cháu đã làm hết sức”, Holmes nói khi chúng tôi bước vào phòng. “Dù vậy tôi vẫn thấy khó chịu, Watson ạ. Tôi đang rất cần làm việc và cứ xét cái vẻ sốt ruột của người đó thì xem ra vụ này quan trọng đây. Ái chà! Cái tẩu ở trên bàn đâu phải của anh. Hẳn là ông ta đã để quên nó ở đây. Một cái tẩu cũ, đẹp bằng gỗ thạch nam với phần ống rất tốt mà giới nghiện thuốc gọi là hổ phách đây. Tôi thắc mắc ở London có bao nhiêu cái tẩu có đót bằng hổ phách thật? Có người cho rằng nếu có một con ruồi ở bên trong thì là đồ thật. Chắc là ông ta phải bất an lắm nên mới để quên cái tẩu mà rõ ràng là ông ta rất quý!”

“Sao anh biết là ông ta quý nó?” Tôi hỏi.

“À, tôi ước lượng giá ban đầu của nó là bảy shilling sáu xu. Còn bây giờ thì anh xem, nó đã được sửa lại hai chỗ, một lần ở phần gỗ và một lần ở phần hổ phách. Như anh thấy, mỗi chỗ vá đều được bịt bạc này chắc chắn tốn tiền hơn giá cái tẩu. Người này chịu sửa lại cái tẩu chứ không mua một cái mới ngang giá thì hẳn là ông ta phải quý nó lắm.”

“Còn chi tiết nào khác không?” Tôi hỏi vì Holmes đang xoay cái tẩu trong tay và chăm chú nhìn nó với vẻ trầm ngâm rất đặc biệt của mình.

Anh giơ cái tẩu lên và dùng ngón tay trỏ thon dài gõ nhẹ vào nó như một giáo sư đang giảng về một cái xương.

“Đôi khi những chiếc tẩu cũng rất đáng chú ý”, anh nói. “Có lẽ ngoài đồng hồ và dây giày ra thì chẳng vật nào thể hiện cá tính chủ nhân bằng tẩu thuốc. Thế nhưng, những dấu hiệu ở đây thì không rõ nét mà cũng không quan trọng cho lắm. Người chủ của nó chắc chắn là một người cơ bắp rắn chắc, thuận tay trái, có hàm răng rất tốt, có thói cẩu thả và không cần tiết kiệm.”

Bạn tôi cứ thao thao tuôn ra các thông tin nhưng tôi nhận thấy anh vẫn đưa mắt nhìn sang để xem tôi có theo kịp lập luận của anh hay không.

“Anh nghĩ rằng ông ta sống phong lưu vì sở dụng một cái tẩu trị giá bảy shilling à?” Tôi hỏi.

“Đây là loại thuốc trộn Grosvenor có giá tám xu một ounce”, Holmes trả lời và gõ nhẹ chút thuốc ra lòng bàn tay. “Ông ta có thể hút loại thuốc hảo hạng bằng nửa giá loại này, thế nghĩa là ông ta không cần tiết kiệm.”

“Còn gì nữa không?”

“Ông ta có thói quen châm tẩu thuốc bằng đèn. Anh có thể thấy là nó bị ám đen ở một bên. Tất nhiên là nếu châm bằng diêm thì không thể có vết như thế. Người ta việc gì phải giữ diêm lệch về một bên chiếc tẩu? Nhưng anh không thể nào châm tẩu bằng đèn mà giữ cho phần bầu của nó không bị ám. Và tất cả đều nằm về phía bên phải của cái tẩu. Do đó tôi suy ra là ông ta thuận tay trái. Anh thử đưa cái tẩu của mình lại gần ngọn đèn và sẽ thấy một người thuận tay phải như anh thì tự nhiên sẽ đưa bên trái cái tẩu vào sát ngọn lửa. Có thể đôi khi anh làm ngược lại nhưng điều đó là không thường xuyên. Cái tẩu này luôn được cầm về một bên như thế. Còn nữa, ông ta thường cắn vào đót hổ phách. Để làm được như thế phải là một người khỏe mạnh, cơ bắp rắn chắc và có hàm răng tốt. Nhưng nếu như tôi không lầm thì đã nghe thấy tiếng ông ta đang bước lên cầu thang, vậy là ta sắp được tìm hiểu điều gì đó thú vị hơn chiếc tẩu thuốc của ông ta.”

Ngay sau đó cánh cửa phòng mở ra và một người đàn ông trẻ tuổi cao ráo bước vào. Anh ta ăn mặc tề chỉnh nhưng khá giản dị trong bộ comlê xám đậm và cầm mũ dạ rộng vành màu nâu. Tôi ước chừng anh ta khoảng ba mươi tuổi, dù thực tế, anh ta lớn tuổi hơn.

“Xin các ông thứ lỗi”, anh ta nói với vẻ hơi ngượng ngập, “lẽ ra tôi phải gõ cửa. Vâng, tất nhiên là tôi nên gõ cửa. Vấn đề là tôi hơi lo lắng và mong các ông hãy hiểu rằng đó là nguyên nhân.” Anh ta đưa tay vuốt trán như một người đang bị choáng váng rồi buông phịch người xuống ghế.

“Tôi có thể thấy là ông đã mất ngủ một, hai đêm rồi”, Holmes nói với vẻ ân cần, dễ chịu. “Điều đó làm cho thần kinh của ta mệt mỏi hơn là công việc và thậm chí còn hơn cả vui thú. Tôi có thể giúp được gì cho ông?”

“Tôi cần đến lời khuyên của ông, thưa ông. Tôi không biết mình nên làm gì và dường như đời tôi đã tan nát.”

“Ông muốn thuê tôi làm thám tử tư vấn chăng?”

“Không chỉ thế. Tôi muốn được một người khôn ngoan sáng suốt, một người từng trải như ông cho ý kiến. Tôi muốn biết tiếp theo mình nên làm gì. Tôi cầu Chúa rằng ông có thể chỉ bảo tôi.”

Anh ta nói từng đoạn ngắn, đanh, đứt quãng, và tôi có cảm giác là nội việc nói ra cũng rất đau đớn đối với người đàn ông này và suốt từ đầu đến giờ anh ta đã phải dùng ý chí để áp chế mong muốn của mình.

“Đây là chuyện rất tế nhị”, anh ta nói. “Người ta thường không muốn đem những việc trong nhà ra kể cho người lạ nghe. Thật là tồi tệ khi phải bàn luận về hành vi của vợ mình với hai người đàn ông mà trước đây tôi chưa hề gặp. Phải làm việc đó thì thật kinh khủng. Nhưng tôi đã chịu đựng hết nổi rồi và cần được một lời khuyên.”

“Ông Grant Munro thân mến”, Holmes mở lời.

Vị khách của chúng tôi bật dậy khỏi ghế. “Cái gì!” Anh ta kêu lên, “ông biết tên tôi à?”

“Nếu ông muốn giữ kín lai lịch”, Holmes mỉm cười nói, “thì tôi nghĩ ông không nên viết tên mình lên lớp vải lót mũ hoặc là nên xoay chóp mũ về phía người đang nói chuyện cùng. Tôi định nói rằng trong căn phòng này bạn tôi và tôi đã được nghe kể biết bao bí mật lạ lùng và chúng tôi đã có may mắn đem lại sự bình yên cho nhiều tâm hồn phiền muộn. Tôi tin rằng chúng tôi cũng có thể làm được như thế cho ông. Tôi xin phép nhắc ông rằng thời gian rất là quý giá, mong ông hãy sớm cho tôi biết các điểm chính trong câu chuyện của ông, được chứ?”

Vị khách của chúng tôi lại đưa tay vuốt trán như thể nói ra là việc vô cùng khó khăn đối với anh ta. Từ các cử chỉ và biểu hiện tôi có thể thấy rằng anh ta là một người kín đáo, tự chủ và có đôi chút kiêu hãnh, thường che giấu những vết thương lòng hơn là bộc lộ chúng ra. Rồi đột nhiên, anh ta vung mạnh bàn tay nắm chặt như vứt bỏ hết sự dè dặt và bắt đầu kể.

“Sự việc là thế này, thưa ông Holmes”, anh ta nói. “Tôi đã lập gia đình được ba năm. Trong thời gian đó, tôi và vợ tôi yêu nhau say đắm và sống bên nhau thật hạnh phúc như những đôi vợ chồng mới cưới khác. Chúng tôi không hề có một bất đồng nào cả dù là trong ý nghĩ hay lời nói và cả hành động. Vậy mà kể từ thứ hai vừa rồi, đột nhiên lại xuất hiện một hàng rào ngăn cách giữa hai chúng tôi và tôi nhận thấy có điều gì đó trong cuộc đời và trong suy nghĩ của nàng mà tôi chẳng biết gì cả, tựa như nàng là một phụ nữ đi ngang qua tôi ngoài đường. Chúng tôi thành ra xa cách và tôi muốn biết tại sao.

Tôi muốn nhấn mạnh với ông một điều trước khi tôi kể tiếp, ông Holmes ạ. Đó là Effie yêu tôi. Xin đừng nghi ngờ điều đó. Nàng yêu tôi bằng trọn vẹn con tim lẫn tâm hồn và chưa bao giờ tình cảm ấy sâu đậm như hiện tại. Tôi biết điều đó. Tôi cảm nhận được nó. Tôi không muốn tranh luận về điều đó. Một người đàn ông có thể dễ dàng biết là mình đang được một người phụ nữ thương yêu. Thế nhưng cái điều bí mật đó lại chắn ngay chính giữa và chúng tôi không bao giờ có thể quay lại như cũ trừ phi làm sáng tỏ được điều ấy!”

“Xin vui lòng cho tôi biết chuyện, ông Munro”, Holmes nói với vẻ hơi sốt ruột.

“Tôi sẽ kể cho ông những gì tôi biết về đời tư của Effie. Khi tôi gặp nàng lần đầu tiên thì nàng đã là một góa phụ dù hãy còn rất trẻ - mới hai mươi lăm. Lúc đó nàng là bà Hebron. Nàng đến nước Mỹ khi hãy còn nhỏ và sống ở thành phố Atlanta là nơi mà nàng đã cưới ông Hebron, một luật sư có sự nghiệp vững vàng. Họ có một đứa con nhưng dịch sốt vàng da đã bùng phát trong vùng và cả người chồng lẫn đứa con đều chết vì căn bệnh ấy. Tôi đã thấy giấy chứng tử của ông ta. Sự kiện đó khiến cho nàng kinh sợ nước Mỹ và trở về ở cùng với một bà dì không chồng không con tại Pinner trong vùng Middlesex. Nhân tiện tôi có thể nói là chồng nàng đã để lại cho nàng một cuộc sống dư dật và nàng có một số vốn vào khoảng bốn ngàn năm trăm bảng mà ông ta đã đầu tư rất khôn khéo khiến cho nó sinh lợi khoảng bảy phần trăm. Lúc chúng tôi gặp nhau ở Pinner thì nàng chỉ mới sống ở đó được sáu tháng; chúng tôi yêu nhau và vài tuần sau thì làm đám cưới.

Tôi là một thương nhân buôn hoa bia và vì tôi có thu nhập bảy đến tám trăm bảng, chúng tôi sống khá phong lưu và thuê một căn biệt thự đẹp đẽ ở Norbury với giá tám mươi bảng mỗi năm. Nơi chúng tôi ở rất đậm màu thôn dã dù khá gần thành phố. Có một quán trọ và hai ngôi nhà nữa nằm phía trên nhà chúng tôi một chút, và một căn nhà thôn dã nằm đơn độc ở phía bên kia cánh đồng đối diện với nhà chúng tôi, ngoài ra chẳng còn nhà cửa nào khác cho đến khi đi được nửa quãng đường tới nhà ga. Công việc khiến tôi phải lên thành phố vào vài mùa nhất định trong năm nhưng đến mùa hè thì tôi rảnh rỗi hơn và những lúc đó hai vợ chồng tôi sống hạnh phúc như mộng trong ngôi nhà thôn quê của mình. Xin khẳng định với ông rằng chẳng hề có uẩn khúc gì giữa hai chúng tôi cho đến khi sự việc đáng nguyền rủa đó xảy ra.

Có một chuyện tôi phải nói cho ông biết trước khi kể tiếp. Khi chúng tôi cưới nhau, vợ tôi chuyển giao toàn bộ tài sản của nàng cho tôi - điều đó có phần ngược lại với ý muốn của tôi vì tôi sợ là tình hình sẽ rất khó khăn nếu công việc kinh doanh của tôi thất bại. Thế nhưng, nàng muốn thế và ý định đó đã được thực hiện. Thế rồi cách đây sáu tuần nàng nói:

‘Jack này, khi anh nhận tiền của em, anh có nói rằng khi nào em cần bao nhiêu tiền thì cứ việc báo anh biết.’

‘Chắc chắn rồi’, tôi đáp. ‘Tất cả đều là của em mà.’

‘Vậy thì’, nàng nói, ‘em cần một trăm bảng.’

Tôi hơi ngạc nhiên về số tiền đó vì tôi cứ nghĩ đơn giản chỉ là mua một bộ áo váy mới hay thứ gì đó mà nàng mong muốn.

‘Để làm gì vậy?’ Tôi hỏi.

‘Ồ’, nàng trả lời với vẻ khôi hài, ‘anh đã bảo em rằng anh chỉ là ông chủ nhà băng của em mà nhà băng thì đâu bao giờ lại hỏi.’

‘Nếu em muốn thì tất nhiên là em sẽ nhận được tiền’, tôi nói.

‘Vâng, em thực sự muốn mà.’

‘Và em không nói cho anh biết em cần số tiền đó để làm gì?’

‘Một ngày nào đó, có lẽ thế, nhưng không phải lúc này, Jack ạ.’

Vậy là tôi đành phải chấp nhận dù đó là lần đầu tiên có một bí mật xuất hiện giữa hai chúng tôi. Tôi viết cho nàng một tấm chi phiếu và cũng không bao giờ nghĩ về chuyện đó nữa. Cũng có thể là không có mối liên quan nào giữa việc đó với điều sẽ xảy ra về sau nhưng tôi cho rằng cứ nên thuật lại thì hơn.

Như tôi vừa kể với ông rằng có một căn nhà thôn dã nằm không xa nhà của chúng tôi. Chỉ có một cánh đồng giữa nhà tôi và căn nhà đó nhưng để đến được đó thì phải đi ra ngoài đường rồi rẽ vào một lối mòn. Ngay phía sau căn nhà đó là những lùm linh sam rất đẹp và tôi thường đi dạo qua đó vì cây cối luôn gần gũi thân thiết với ta. Căn nhà đã bị bỏ trống suốt tám tháng nay và thật đáng tiếc vì nó là một căn nhà hai tầng rất đẹp với hàng hiên kiểu cổ và cành lá kim ngân bao quanh. Đã nhiều lần tôi đứng ngắm và nghĩ thầm căn nhà này sẽ là một tổ ấm xinh xắn. Thế rồi, chiều thứ hai vừa rồi khi tôi đi dạo tới đó thì gặp một chiếc xe tải trống chạy ngược lại trên con đường mòn và thấy một đống thảm cùng với đồ đạc nằm trên bãi cỏ cạnh hiên nhà. Rõ ràng là căn nhà đã có người thuê. Tôi bước ngang qua và tự hỏi không biết những người mới đến sống cạnh chúng tôi là người thế nào. Và khi tôi ngó vào thì đột nhiên nhận ra có một khuôn mặt đang nhìn tôi từ một trong những ô cửa sổ ở tầng trên.

Tôi không trông rõ khuôn mặt ấy, ông Holmes ạ, nhưng dường như nó gây cho tôi một cảm giác ớn lạnh dọc sống lưng. Vì tôi đứng hơi xa nên không nhìn ra những đường nét của bộ mặt đó nhưng nó có gì không tự nhiên và phi nhân tính. Điều đó gây ấn tượng mạnh cho tôi nên tôi bước ngay tới để nhìn gần hơn kẻ đang theo dõi mình. Nhưng khi tôi dợm bước tới thì bộ mặt đó đột nhiên biến mất, nhanh đến nỗi như bị ai đó kéo mạnh vào trong bóng tối của căn phòng. Tôi đứng đó đến năm phút để suy nghĩ về sự việc và cố gắng phân tích cảm giác của mình. Tôi không thể xác định được bộ mặt đó là của đàn ông hay đàn bà. Nó cách tôi quá xa để nhận ra. Nhưng chính màu sắc của khuôn mặt mới gây cho tôi ấn tượng mạnh nhất. Nó vàng vọt thâm ngoét với những đường nét bất động và đơ cứng trông cực kì quái đản. Lúc đó tôi hoang mang đến nỗi quyết định tìm hiểu thêm đôi chút về những người hàng xóm mới đến ở ngôi nhà này. Tôi bước lại gần và gõ cửa, ngay lập tức một người phụ nữ cao gầy có vẻ mặt cay nghiệt, gớm ghiếc mở cửa.

‘Ông cần gì?’ Bà ta hỏi, giọng phương Bắc.

‘Tôi là hàng xóm của bà, ở phía đằng kia,’ tôi đáp và hất đầu về phía nhà mình. ‘Tôi thấy bà mới dọn đến nên nghĩ có thể giúp được gì chăng...’

‘À, chúng tôi sẽ nhờ đến ông khi nào cần’, bà ta nói thế rồi đóng sầm cửa trước mặt tôi. Cảm thấy bực mình vì bị từ chối một cách thô lỗ, tôi quay lưng đi về nhà. Suốt buổi tối hôm đó dù cho tôi cố gắng nghĩ đến những chuyện khác nhưng đầu óc tôi vẫn cứ quay về bóng ma bên cửa sổ và thái độ thô lỗ của người đàn bà đó. Tôi quyết định không nói gì với vợ mình về bộ mặt đó vì nàng hay lo lắng, lại rất dễ bị căng thẳng và tôi không muốn nàng phải chia sẻ với tôi cảm giác khó chịu này. Tuy nhiên trước khi đi ngủ, tôi cũng kể cho nàng nghe là căn nhà thôn dã đó giờ đã có người ở, nhưng nàng không nói gì.

Bình thường thì tôi ngủ rất say. Trong gia đình mọi người vẫn đùa là không chuyện gì có thể đánh thức tôi dậy trong đêm. Song thế nào mà trong cái đêm đặc biệt đó, không biết có phải do chút xốn xang vì chuyện buổi chiều hay không mà tôi ngủ tỉnh hơn bình thường rất nhiều. Trong khi đang mơ màng thì tôi lờ mờ nhận thấy có điều gì đó đang diễn ra trong phòng, rồi dần dần tôi nhận ra vợ mình đã mặc quần áo xong, đang khoác vội chiếc áo choàng và đội mũ. Môi tôi vừa hé ra định lầm bầm vài tiếng ngái ngủ biểu lộ sự ngạc nhiên hay phàn nàn về sự ăn vận không hợp lúc này, thì đột nhiên đôi mắt mở hé của tôi dừng lại trên khuôn mặt nàng đang được ngọn nến chiếu sáng và sự ngạc nhiên khiến tôi lặng người đi. Nàng có những biểu hiện mà từ trước đến giờ tôi chưa từng thấy, thậm chí tôi còn nghĩ là không thể có ở nàng. Trông nàng tái nhợt và thở dồn dập, mắt liếc về phía giường trong khi thắt đai chiếc áo choàng để xem liệu có đánh thức tôi dậy. Rồi khi đã chắc là tôi vẫn đang ngủ, nàng lặng lẽ lẻn ra khỏi phòng và ngay sau đó tôi nghe tiếng cót két chói tai chỉ có thể được phát ra từ bản lề của cánh cửa trước. Tôi ngồi dậy và gõ tay vào thành giường để chắc rằng mình tỉnh chứ không mơ. Sau đó tôi lấy đồng hồ từ dưới gối ra. Lúc đó là 3 giờ sáng. Vào giờ này thì vợ tôi có thể làm cái quỷ gì ngoài đường chứ? Tôi ngồi đó khoảng hai mươi phút suy nghĩ nát óc về việc này và cố gắng tìm ra một lời giải thích hợp lí. Càng nghĩ tôi càng thấy việc đó kì lạ và phi lí. Trong khi vẫn còn đang bối rối về vấn đề đó thì tôi nghe tiếng cánh cửa nhẹ nhàng khép lại và tiếng chân nàng trên cầu thang.

‘Nãy giờ em đi đâu thế, Effie?’ Tôi hỏi khi nàng bước vào.

Nàng giật nẩy người, kêu lên hốt hoảng khi nghe tôi hỏi và phản ứng đó còn làm cho tôi buồn phiền hơn cả vì nó toát lên vẻ tội lỗi khôn tả. Vợ tôi vốn luôn thành thật và cởi mở, vậy mà giờ đây nàng lại lén lút đi vào phòng mình, thảng thốt kêu lên và co rúm lại khi chồng nàng hỏi chuyện, những điều đó làm tôi rùng mình ớn lạnh.

‘Anh đã thức rồi à, Jack?’ Nàng nói to kèm tiếng cười mang vẻ lo lắng. ‘Vậy mà em cứ tưởng là không điều gì có thể làm anh thức giấc.’

‘Em đã đi đâu?’ Tôi hỏi, dằn giọng hơn.

‘Em không lấy làm lạ khi thấy anh ngạc nhiên’, nàng nói và tôi có thể thấy mấy ngón tay nàng run rẩy khi cởi đai áo choàng. ‘Tại sao, vì em nhớ là từ trước đến giờ mình chưa bao giờ làm thế. Sự thật là em cảm thấy khó thở và rất thèm được hít chút không khí trong lành. Em thật sự nghĩ rằng mình sẽ ngất xỉu nếu không ra ngoài. Em đứng ở cửa vài phút và giờ thì em đã thấy khỏe lại.’

Trong suốt thời gian kể tôi nghe chuyện đó nàng chẳng hề nhìn về phía tôi và giọng nói của nàng hoàn toàn khác với bình thường. Tôi thấy rõ những gì nàng nói đều là giả dối. Tôi không trả lời mà chỉ quay mặt vào tường, đau đớn trong lòng với hàng ngàn nỗi nghi ngờ giằng xé. Vợ tôi đang giấu tôi chuyên gì? Nàng đã đến đâu trong chuyến đi dạo kì lạ vừa rồi? Tôi cảm thấy rằng chỉ đến khi biết được điều đó thì tâm hồn tôi mới được bình yên, thế nhưng tôi lại lưỡng lự không muốn hỏi nàng nữa sau khi đã nghe lời giải thích dối trá của nàng. Suốt đêm đó tôi cứ trở mình trằn trọc nghĩ ra hết giả thuyết này đến lời giải thích nọ mà chẳng đâu vào đâu.

Ngày hôm đó lẽ ra tôi phải lên khu City nhưng vì tâm trí tôi rồi bời nên chẳng còn đầu óc nào tập trung cho công việc. Vợ tôi có vẻ cũng lo lắng như tôi và qua những ánh mắt dò hỏi mà nàng cứ hướng về mình, tôi có thể nhận thấy rằng nàng cũng hiểu là tôi không tin vào lời giải thích và nàng không còn biết phải làm gì. Suốt bữa điểm tâm, chúng tôi gần như không nói với nhau lời nào và ăn xong tôi liền bước ra ngoài đi dạo với hi vọng là không khí mát mẻ buổi sáng sẽ giúp tôi nghĩ ra vấn đề.

Tôi đi đến tận khu Crystal Place và ở đó một giờ đồng hồ rồi trở lại Norbury lúc 1 giờ trưa. Tình cờ tôi lại đi ngang qua căn nhà thôn dã và dừng lại một lúc để nhìn lên mấy khung cửa sổ để xem có thoáng trông thấy bộ mặt lạ lùng đã nhìn tôi hôm qua hay không. Khi tôi đứng đó, thì, ông Holmes ạ, ông hãy thử hình dung tôi ngạc nhiên biết bao khi bất chợt cánh cửa bật mở và tôi trông thấy vợ mình từ trong đó bước ra. Tôi lặng người vì kinh ngạc khi nhìn thấy nàng; nhưng cảm xúc của tôi chẳng là gì so với những gì bộc lộ trên mặt nàng khi bốn mắt chúng tôi gặp nhau. Trong một khoảnh khắc có vẻ như nàng muốn lùi trở lại vào bên trong căn nhà; và rồi nhận ra là có trốn cũng vô ích, nàng tiến lên phía trước với một khuôn mặt trắng bệch và đôi mắt khiếp đảm tương phản với nụ cười trên môi.

‘À, Jack,’ nàng nói, ‘em vừa mới vào nhà này để xem có thể giúp được gì cho những người hàng xóm mới của ta không. Sao anh lại nhìn em như thế hả Jack? Anh không giận em đấy chứ?’

‘Vậy là,’ tôi nói, ‘đây là nơi cô đã đến tối qua.’

‘Anh nói gì thế?’ Nàng kêu lên.

‘Cô đã đến đây. Tôi dám chắc như thế. Những người này là ai mà cô lại thăm viếng vào cái giờ kì cục thế?’

‘Lúc trước em chưa hề đến đây.’

‘Làm sao cô có thể nói với tôi cái điều mà chính cô cũng biết là dối trá?’ Tôi hét to. ‘Chính giọng nói của cô cũng thay đổi khi cô nói. Từ bao giờ cô bắt đầu giấu giếm bí mật với tôi vậy? Tôi sẽ đi vào căn nhà này và sẽ điều tra cho tường tận vấn đề.’

‘Không, đừng mà anh Jack, vì Chúa!’

Nàng nói gấp gáp, vẻ xúc động không kìm nén được. Rồi, khi tôi bước lại gần cánh cửa, nàng nắm lấy tay áo tôi và kéo tôi ngược trở lại với sức mạnh bất ngờ. ‘Em xin anh đừng làm thế, Jack’, nàng khóc nức nở. ‘Em thề rằng một ngày nào đó sẽ kể hết cho anh nghe nhưng nếu anh bước vào ngôi nhà này bây giờ thì chỉ sinh ra đau khổ mà thôi.’ Sau đó, mặc cho tôi cố sức đẩy nàng ra, nàng vẫn bám chặt lấy tôi van xin điên cuồng. ‘Hãy tin em, Jack!’ Nàng khóc to. ‘Hãy tin em một lần này thôi. Anh sẽ không bao giờ phải hối tiếc vì điều đó. Anh biết là em không giấu anh điều gì trừ phi là có lợi cho anh. Cả cuộc đời chúng ta phụ thuộc vào việc này. Nếu anh đi về nhà cùng em thì mọi chuyện đều tốt đẹp. Nếu anh nhất quyết xông vào ngôi nhà này thì giữa chúng ta chẳng còn gì nữa.’

Trong thái độ của nàng có một vẻ thành khẩn pha lẫn tuyệt vọng khiến cho lời nói của nàng đã làm tôi dừng lại và tôi phân vân đứng trước cửa.

‘Tôi sẽ tin cô với một điều kiện, và chỉ một điều kiện duy nhất’, cuối cùng tôi lên tiếng. ‘Đó là chuyện này phải kết thúc ngay từ bây giờ. Cô cứ giữ bí mật của mình nhưng phải hứa với tôi là sẽ không còn những chuyến thăm viếng nửa đêm, không làm gì giấu giếm tôi. Tôi sẵn lòng quên đi những gì đã xảy ra nếu cô hứa rằng sau này chúng không tái diễn nữa.’

‘Em biết chắc rằng anh sẽ tin em mà,’ nàng kêu lên và thở phào nhẹ nhõm. ‘Mọi chuyện sẽ như anh mong muốn. Ta đi nào, đi về nhà thôi.’

Nàng nắm lấy tay áo dẫn tôi ra khỏi ngôi nhà đó. Khi chúng tôi bước đi, tôi liếc nhìn lại và trông thấy bộ mặt vàng vọt xám ngoét như chết đó đang quan sát chúng tôi qua khung cửa sổ tầng trên. Liệu có mối liên hệ nào giữa con người ấy và vợ tôi hay không? Hay người đàn bà thô lỗ cộc cằn mà tôi nhìn thấy hôm trước có liên quan thế nào với nàng? Đó là một vấn đề lạ lùng và tôi biết rằng chừng nào chưa giải quyết được nó thì đầu óc tôi chẳng thể thoải mái.

Suốt hai ngày sau đó tôi đều ở nhà và có vẻ như vợ tôi chịu tuân thủ lời cam kết vì tôi thấy nàng không hề bước ra khỏi nhà. Thế nhưng, đến ngày thứ ba thì tôi có nhiều bằng chứng cho thấy lời hứa trang trọng hôm trước không đủ sức giữ nàng thoát được ảnh hưởng của bí mật nọ nên nó đã kéo nàng ra khỏi người chồng và cam kết của mình.

Hôm đó tôi đi lên thành phố nhưng quay trở lại bằng chuyến tàu lúc 2 giờ 40 thay vì chuyến 3 giờ 36 như thường lệ. Khi tôi bước vào nhà thì chị người hầu chạy vào sảnh với vẻ luống cuống.

‘Bà chủ đâu rồi?’ Tôi hỏi.

‘Tôi nghĩ bà đã ra ngoài đi dạo,’ chị ta trả lời.

Ngay lập tức nghi ngờ nảy sinh trong đầu tôi. Tôi vội vã chạy lên tầng trên để chắc rằng nàng không có nhà. Khi ở trên lầu, tôi vô tình nhìn qua một trong mấy cánh cửa sổ thì trông thấy chị người hầu vừa mới nói chuyện với tôi lúc nãy đang chạy băng qua cánh đồng về phía căn nhà nọ. Tất nhiên tôi hiểu ra tất cả. Vợ tôi đã đi đến đó và nhờ chị người hầu đến báo cho nàng biết nếu tôi trở về. Tức điên người, tôi chạy ào xuống nhà và hối hả băng ngang cánh đồng, nhất quyết sẽ kết thúc vấn đề này cho dứt điểm. Tôi nhìn thấy vợ tôi và chị người hầu đang vội vã chạy ngược trở lại trên con đường mòn nhưng tôi không dừng lại để nói chuyện với họ. Điều bí mật đang phủ bóng đen lên cuộc đời tôi nằm trong căn nhà thôn dã đó. Tôi thề cho dù có thế nào thì nó sẽ không còn là bí mật nữa. Thậm chí khi đã đến căn nhà tôi không gõ cửa mà chỉ xoay tay nắm rồi chạy xộc vào hành lang. Tầng một hoàn toàn tĩnh lặng. Ấm nước đang reo trong bếp và một con mèo đen to nằm cuộn tròn trong cái giỏ nhưng không hề thấy bóng dáng của người phụ nữ mà tôi từng gặp. Tôi chạy vào một căn phòng khác, nhưng nó cũng trống trơn. Thế là tôi lao lên cầu thang và chỉ thấy hai căn phòng khác của tầng trên cũng bỏ trống. Trong cả căn nhà chẳng có lấy một bóng người. Đồ đạc và tranh ảnh đều thuộc loại phổ thông và bình thường, chỉ trừ căn phòng qua cửa sổ tôi đã nhìn thấy khuôn mặt lạ lùng. Nó được trang bị tiện nghi và trang nhã, thế rồi tất cả những mối nghi ngờ của tôi chợt bùng lên thành một ngọn lửa sôi sục và cay đắng khi tôi trông thấy trên mặt lò sưởi có bày một tấm ảnh toàn thân của vợ tôi, mới chụp từ ba tháng trước theo đề nghị của tôi.

Tôi nán lại đủ lâu để chắc chắn rằng căn nhà hoàn toàn trống vắng. Rồi tôi rời đi, cảm thấy tim mình nặng trĩu, một cảm giác mà tôi chưa từng biết. Vợ tôi đã bước ra tiền sảnh khi tôi đi vào nhà mình nhưng tôi đang quá đau khổ và giận dữ nên không buồn nói gì mà chỉ gạt nàng sang một bên để về thư phòng. Thế nhưng, nàng đã kịp vào theo trước khi tôi có thể đóng cửa.

‘Jack, em xin lỗi vì đã không giữ được lời hứa’, nàng nói, ‘nhưng nếu anh hiểu được toàn bộ hoàn cảnh thì chắc là anh sẽ tha thứ cho em.’

‘Vậy thì cô hãy kể cho tôi nghe hết mọi chuyện,’ tôi nói.

‘Không thể được, Jack, em không thể nào kể được,’ nàng khóc.

‘Khi nào cô còn chưa nói cho tôi biết ai đang sống trong căn nhà đó và cô đã tặng bức hình của mình cho ai thì không thể nào có sự tin tưởng giữa chúng ta với nhau’, tôi nói và bỏ nàng lại, đi khỏi nhà.

Đó là chuyện ngày hôm qua, ông Holmes ạ, và tôi không gặp nàng từ đó đến giờ, cũng không biết gì thêm về câu chuyện kì lạ này. Đó là bóng đen đầu tiên xen vào giữa vợ chồng tôi và nó làm tôi bàng hoàng đến nỗi không biết nên làm gì. Thình lình sáng nay một ý nghĩ nảy ra trong đầu tôi rằng ông chính là người sẽ cho tôi lời khuyên, vì thế tôi vội vã đến gặp ông và giao phó hết vào tay ông mà chẳng hề dè dặt. Nếu có điểm nào tôi tường thuật chưa được rõ xin ông cứ hỏi lại. Nhưng, điều quan trọng hơn hết, xin ông hãy nhanh chóng chỉ bảo tôi nên làm gì vì điều bí mật này đã quá sức chịu đựng của tôi.”

Cả Holmes và tôi cùng lắng nghe hết sức chăm chú câu chuyện khác thường này qua lời kể rời rạc, đứt quãng của người đàn ông đang bị những cảm xúc mạnh mẽ chi phối. Bạn tôi ngồi yên một lúc, cằm tựa lên bàn tay và đắm chìm trong suy nghĩ.

“Ông hãy cho biết”, cuối cùng thì anh lên tiếng, “ông có thể thề rằng khuôn mặt mà ông nhìn thấy ở cửa sổ là mặt của một người đàn ông?”

“Mỗi lần tôi nhìn thấy nó thì đều cách khá xa do đó không thể nói chắc.”

“Tuy vậy, có vẻ như nó gây cho ông một ấn tượng khó chịu.”

“Dường như nó có màu sắc không tự nhiên với những đường nét cứng nhắc rất kì lạ. Khi tôi tiến lại gần thì nó đột ngột biến mất.”

“Bà nhà hỏi xin ông một trăm bảng cách đây bao lâu?”

“Gần hai tháng.”

“Ông đã bao giờ nhìn thấy bức hình nào của người chồng trước của bà ấy chưa?”

“Chưa. Một trận hỏa hoạn lớn đã xảy ra ở Atlanta ngay sau cái chết của ông ấy và tất cả mọi thứ giấy tờ của vợ tôi đều đã bị thiêu hủy.”

“Vậy mà bà ấy còn giữ được tờ chứng tử. Ông nói rằng ông đã nhìn thấy nó.”

“Phải, nàng đã xin một bản sao sau vụ cháy.”

“Ông đã từng gặp bất cứ ai quen biết bà ấy ở Mỹ chưa?”

“Chưa.”

“Bà ấy có bao giờ nói đến việc về thăm lại nơi đó không?”

“Không.”

“Hoặc là nhận được thư từ bên đó?”

“Không.”

“Cảm ơn ông. Giờ thì tôi muốn suy nghĩ một chút về vấn đề. Nếu hiện giờ căn nhà thôn dã đó đã bị bỏ trống hẳn thì có thể chúng ta sẽ gặp một chút khó khăn. Còn ngược lại, tôi nghĩ khả năng này cao hơn, tức là những người sống trong đó đã được cảnh báo là ông sắp đến và ngày hôm qua họ đã rời khỏi nhà trước khi ông bước vào, thế thì bây giờ có thể họ đã quay trở về và chúng ta sẽ dễ dàng làm sáng tỏ mọi việc. Vậy, tôi khuyên ông hãy quay về Norbury và tiếp tục quan sát các cửa sổ của căn nhà đó. Nếu ông tin chắc rằng có người ở thì đừng xông vào mà hãy đánh điện cho bạn tôi và tôi. Nhận được điện, chúng tôi sẽ đến gặp ông trong vòng một giờ và chúng ta sẽ nhanh chóng tìm ra nguyên nhân sâu xa của sự việc.”

“Thế nếu như nó vẫn còn trống thì sao?”

“Nếu vậy, ngày mai tôi sẽ đến và cùng ông thảo luận. Tạm biệt, và hãy nhớ điều quan trọng nhất là đừng lo nghĩ cho đến khi biết chắc nguyên nhân.”

“Watson này, tôi e rằng đây là một vụ tồi tệ”, bạn tôi nói sau khi đã tiễn Grant Munro ra cửa. “Anh nghĩ sao về việc này?”

“Có vẻ không hay ho”, tôi đáp.

“Phải. Nếu tôi không lầm thì đây là một vụ tống tiền.”

“Ai là kẻ tống tiền?”

“Chắc chắn là kẻ sống trong căn phòng tiện nghi duy nhất của ngôi nhà và là kẻ đặt bức hình của người vợ trên lò sưởi. Thật sự là, Watson ạ, có điều gì đó rất hấp dẫn về khuôn mặt xám ngoét ở cửa sổ và tôi sẽ không bỏ qua chuyện này đâu.”

“Anh đã có giả thuyết nào rồi à?”

“Phải, chỉ là một giả thuyết tạm thời thôi. Nhưng tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu nó không đúng. Ông chồng trước của người phụ nữ này đang sống trong căn nhà đó.”

“Sao anh lại nghĩ thế?”

“Thì ta còn cách nào khác để giải thích tại sao cô ta lại lo lắng đến mức điên cuồng, không để người chồng sau bước vào căn nhà đó? Tôi xin diễn giải các tình tiết như sau: Người phụ nữ này đã lấy chồng ở Mỹ. Người chồng này trở nên đáng ghét hoặc ta có thể giả định là ông ta mắc phải một căn bệnh đáng sợ nào đó, chẳng hạn bị hủi hay mất trí? Rốt cuộc thì cô ta quay về Anh để bỏ trốn ông ta, thay đổi tên họ và bắt đầu cuộc đời lại từ đầu, như cô ta nghĩ. Cô ta lấy chồng được ba năm và tin rằng địa vị của mình đã hoàn toàn vững chắc nên đã đưa cho người chồng mới xem một bản khai tử giả là của chồng trước, thì đột nhiên chỗ ở mới của cô ta bị người chồng trước, hay ta có thể giả sử là do một người đàn bà bất lương nào đó có quan hệ gắn bó với người chồng bệnh tật này, phát hiện ra. Họ viết thư cho cô ta, đe dọa sẽ đến và vạch trần mọi chuyện. Cô ta xin chồng một trăm bảng và cố gắng mua chuộc bọn họ. Tuy nhiên, họ vẫn cứ đến và khi người chồng tình cờ kể cho vợ nghe là có những người mới dọn đến căn nhà thôn dã, cô ta biết rằng đó chính là những người đang bám theo mình. Cô đợi đến khi chồng ngủ say bèn vội vã tới đó, cố gắng thuyết phục bọn chúng để cô ta được yên. Không thành công, sáng hôm sau cô ta quay trở lại đó và khi bước ra khỏi nhà thì bị người chồng nhìn thấy như anh ta đã kể cho chúng ta nghe. Cô ta hứa với chồng là sẽ không đến đó nữa nhưng hai ngày sau vì mối hi vọng có thể dứt bỏ được những kẻ hàng xóm đáng sợ này trở nên mạnh mẽ hơn nên cô ta thử thêm một lần nữa, đem theo bức hình có lẽ là theo đòi hỏi của chúng. Trong khi đang nói chuyện thì chị người hầu chạy đến báo cho biết là người chồng đã trở về, nghe thế người vợ biết rằng anh ta sẽ đi thẳng đến căn nhà, bèn giục những người sống trong đó thoát ra bằng lối cửa sau, có lẽ là ra phía mấy lùm linh sam mọc gần đó như đã được nói đến. Vì thế mà anh ta thấy căn nhà trống vắng. Tuy nhiên, tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu tối nay anh chồng đến đó thăm dò mà vẫn không có ai ở đó. Anh nghĩ sao về ý kiến của tôi?”

“Tất cả đều là phỏng đoán.”

“Nhưng ít ra nó cũng phù hợp với mọi dữ kiện. Khi ta biết thêm các thông tin mới không khớp với giả thuyết này thì vẫn còn đủ thời gian để xem xét lại. Từ giờ cho đến khi nhận được tin nhắn của anh bạn ở Norbury thì chúng ta không thể làm gì hơn.”

Nhưng chúng tôi không phải đợi lâu. Chúng tôi vừa dùng xong bữa trà thì bức điện đã đến - Ngôi nhà vẫn có người, nội dung bức điện như sau: Lại nhìn thấy khuôn mặt ở cửa sổ. Sẽ đợi chuyến tàu 7 giờ và không làm gì chừng nào ông chưa đến.

Khi chúng tôi xuống tàu thì anh ta đang đợi trên sân ga và dưới ánh sáng của ngọn đèn ở nhà ga chúng tôi có thể thấy anh rất nhợt nhạt và đang run lên vì kích động.

“Họ vẫn còn ở đó, ông Holmes ạ”, anh ta nói và bấu lấy tay áo bạn tôi. “Tôi trông thấy ánh sáng trong căn nhà khi tôi đi ngang qua. Chúng ta sẽ giải quyết dứt điểm việc này một lần cho xong.”

“Vậy kế hoạch của ông ra sao?” Holmes hỏi khi chúng tôi bước vào con đường tối đen có cây cối mọc hai bên.

“Tôi sẽ xông vào và tận mắt nhìn xem ai đang ở trong nhà. Tôi mong rằng cả hai ông sẽ có mặt ở đó để làm nhân chứng.”

“Ông nhất định làm thế, dù vợ ông đã cảnh báo rằng không nên đụng đến bí mật ấy?”

“Phải, tôi quyết tâm rồi.”

“Được, tôi nghĩ rằng ông có lí. Dù sự thật là gì thì cũng hay hơn là cứ mãi nghi ngờ. Tốt hơn là chúng ta tới đó ngay. Tất nhiên là về mặt pháp lí thì rõ ràng chúng ta sắp sửa hành động sai quấy; nhưng tôi nghĩ rằng điều đó cũng đáng làm.”

Đêm hôm ấy trời tối đen và một cơn mưa nhỏ bắt đầu rơi khi chúng tôi từ đường lớn rẽ vào một lối mòn hẹp có nhiều vết bánh xe lún sâu và hàng giậu rậm rạp ở hai bên đường. Tuy nhiên, ông Grant Munro vẫn nóng ruột lao về phía trước và chúng tôi đành cố hết sức loạng choạng theo sau.

“Kia là ánh đèn nhà tôi”, anh ta thì thầm và đưa tay chỉ về một tia sáng le lói giữa đám cây. “Và đây là căn nhà mà chúng ta sắp sửa xông vào.”

Khi anh ta nói đến đó thì chúng tôi đến lối rẽ của con đường mòn và trông thấy một căn nhà nằm sát bên. Một dải sáng vàng hắt lên nền đất đen phía trước cho thấy cánh cửa chỉ khép hờ và một khung cửa sổ ở tầng trên hãy còn sáng đèn. Khi ngước nhìn lên, chúng tôi trông thấy một bóng đen di chuyển dọc theo rèm cửa.

“Chính là nó đấy!” Grant Munro hét lên. “Chính các ông cũng thấy là có người ở đó. Hãy theo tôi và chúng ta sẽ sớm biết tất cả.”

Chúng tôi tiến đến cánh cửa nhưng thình lình từ trong bóng tối một phụ nữ tiến vào vùng sáng vàng phát ra từ ngọn đèn. Tôi không thấy rõ mặt nhưng hai cánh tay cô đưa ra như van lơn.

“Vì Chúa, đừng mà Jack!” Cô ta kêu lên. “Em đã linh cảm rằng tối nay anh sẽ đến. Hãy nghĩ lại đi, anh thân yêu! Xin anh hãy tin em thêm một lần nữa và anh sẽ không bao giờ phải hối hận vì điều đó.”

“Tôi đã tin cô lâu quá rồi, Effie”, anh ta quát lên với vẻ cương quyết. “Hãy buông tôi ra! Tôi phải vào đó. Các bạn tôi và tôi sẽ giải quyết vấn đề này một lần cho xong!” Anh ta gạt cô ta qua một bên và chúng tôi bước sát theo sau. Khi anh ta đẩy cánh cửa mở tung ra thì một bà già chạy đến trước mặt anh và cố gắng chắn ngang lối vào nhưng anh ta đã xô bà ta ra sau, rồi ngay sau đó chúng tôi bước lên cầu thang. Grant Munro chạy vào căn phòng có ánh đèn ở trên lầu và chúng tôi tiến vào ngay sát gót.

Đó là một căn phòng ấm cúng và đầy đủ tiện nghi với hai cây nến đang thắp sáng trên bàn và hai cây khác trên mặt lò sưởi. Ở góc phòng, dường như có một bé gái đang cúi xuống bàn. Lúc chúng tôi bước vào thì khuôn mặt của cô bé đang quay sang hướng khác nhưng cũng có thể thấy bé đang mặc một chiếc váy đỏ và đeo đôi găng dài màu trắng. Khi cô bé quay qua, tôi buột miệng thốt lên một tiếng kêu ngạc nhiên và kinh hoàng. Khuôn mặt của bé có sắc xám ngoét vô cùng kì lạ và những đường nét thì hoàn toàn không chút biểu cảm. Ngay lập tức bí ẩn đã được giải thích. Holmes bật cười, đưa tay ra sau tai cô bé và một cái mặt nạ bị lột ra: Một bé gái da đen như than với hai hàm răng trắng sáng đang phô hết vẻ thích thú trước những khuôn mặt sửng sốt của chúng tôi. Tôi bật cười vì bị lây sự vui vẻ của cô bé; nhưng Grant Munro thì đứng nhìn chòng chọc, một bàn tay tóm chặt lấy cổ họng.

“Chúa ơi!” Anh ta kêu lên. “Thế này là thế nào?”

“Em sẽ giải thích cho anh biết”, người phụ nữ nói to và lao vào phòng với vẻ mặt kiêu hãnh pha lẫn nghiêm trang. “Cho dù em không muốn nhưng anh cứ buộc em phải nói và giờ cả hai chúng ta phải cùng dàn xếp sự việc sao cho ổn thỏa nhất. Chồng trước của em đã chết ở Atlanta nhưng con em hãy còn sống.”

“Con của em?”

Cô ta rút từ trong ngực áo ra một cái mặt dây chuyền lớn bằng bạc. “Anh chưa bao giờ nhìn thấy bên trong mặt dây chuyền này.”

“Anh tưởng rằng cái đó không mở được.”

Cô bấm vào một cái lò xo và nắp trước mặt dây chuyền bật mở. Bên trong có bức chân dung của một người đàn ông trông rất đẹp trai và thông minh nhưng trong khuôn mặt có những nét không thể nào lầm được về dòng giống châu Phi.

“Đây là John Hebron ở Atlanta”, người phụ nữ giải thích, “và là người đàn ông cao quý nhất trên đời. Em đã tách khỏi chủng tộc mình để cưới anh ấy nhưng trong thời gian chung sống em chưa hề có phút giây nào hối tiếc về điều đó. Điều không may cho vợ chồng em là đứa con duy nhất lại giống bên nội nhiều hơn. Những chuyện như thế vẫn thường xảy ra trong các cuộc hôn nhân khác chủng tộc và bé Lucy còn đen hơn cha nó nhiều. Nhưng cho dù màu da có đen hay trắng thì con bé vẫn là con gái bé nhỏ yêu dấu của em.” Nghe thế, cô bé chạy băng qua phòng và rúc vào váy của người phụ nữ. “Khi em để bé lại nước Mỹ,” cô nói tiếp, “chỉ tại vì nó quá yếu và sự thay đổi có thể gây nhiều bất lợi cho bé. Em đã giao phó bé cho bà giúp việc trung thành người Scotland vẫn phục vụ vợ chồng em ngày trước. Không một giây phút nào em nghĩ đến việc từ bỏ nó. Nhưng khi tình cờ gặp anh, Jack ạ, em biết là em đã yêu anh và em không dám nói cho anh biết về đứa con này. Xin Chúa tha thứ! Em sợ sẽ mất anh và vì thế không đủ can đảm để kể anh nghe sự thật. Em buộc phải chọn lựa giữa anh và con, và vì quá yếu mềm, em đã ngoảnh mặt với đứa con bé bỏng. Trong suốt ba năm em đã giấu kín anh về sự tồn tại của bé nhưng em vẫn nhận được tin tức từ người vú nuôi và biết rằng mọi chuyện vẫn ổn. Thế nhưng, cuối cùng thì mong muốn được gặp bé một lần nữa trở nên quá mạnh. Em đã cố kìm nén nhưng thất bại. Mặc dù biết là rất liều lĩnh nhưng em vẫn quyết định đón bé sang đây dù chỉ vài tuần. Em đã gửi một trăm bảng cho người vú nuôi và chỉ dẫn cho bà về căn nhà này để bà có thể đến ở như một người hàng xóm mà vẫn không để lộ ra mối quan hệ giữa em và con bé. Em còn thận trọng đến mức đã ra lệnh cho bà giữ rịt con bé trong nhà vào ban ngày và luôn che mặt cùng hai tay của nó để cho lỡ có ai nhìn thấy nó bên cửa sổ cũng sẽ không đi đưa chuyện rằng: Có một đứa trẻ da đen trong vùng. Giá mà em bớt cẩn trọng đi một chút thì có lẽ em đã khôn ngoan hơn, nhưng em đã gần như phát điên vì lo sợ anh phát hiện ra sự thật

Chính anh là người đã báo cho em biết ngôi nhà này đã có người đến ở. Lẽ ra em nên đợi đến sáng hãy đến thăm con, nhưng em không sao ngủ được do quá vui mừng nên cuối cùng em đã lẻn ra ngoài vì biết rằng anh thường ngủ rất say. Nhưng anh đã nhìn thấy em ra khỏi nhà và đó là nguồn cơn của những rắc rối sau này. Đến ngày hôm sau thì anh hoàn toàn có thể lật tẩy bí mật của em, nhưng anh đã cao thượng mà kiềm chế mình không xông vào nhà. Thế nhưng, ba ngày sau đó, người vú nuôi và con bé chỉ vừa kịp thoát ra khỏi nhà bằng lối cửa sau khi anh ập vào đến cổng. Và đến tối nay, cuối cùng anh cũng đã biết hết mọi chuyện, vậy em muốn hỏi anh là sẽ định thế nào về quan hệ của chúng ta, đứa bé và em?” Cô ta đan hai bàn tay vào nhau và chờ đợi câu trả lời.

Mười phút dài dằng dặc trôi qua trước khi Grant Munro phá vỡ bầu không khí yên lặng và tôi nhớ mãi lúc anh ta đưa ra câu trả lời. Anh bế đứa bé lên, hôn nó và vẫn ôm nó trong tay, anh chìa bàn tay kia ra với vợ mình và quay bước về phía cửa.

“Chúng ta có thể bàn về chuyện này thoải mái hơn khi ở nhà”, anh ta nói. “Anh không tốt bụng lắm, Effie ạ, nhưng anh nghĩ rằng mình khá hơn so với những gì mà em nghĩ đấy.”

Holmes và tôi bước theo họ trên con đường mòn và bạn tôi kéo tay áo tôi lại khi chúng tôi ra đến đường lớn.

“Tôi nghĩ rằng”, anh nói, “ở London chúng ta sẽ có ích hơn là ở Norbury này!”

Rồi anh không nói thêm một lời nào nữa về chuyện này cho đến tận khuya khi anh cầm nến đi về phòng ngủ.

“Watson này”, anh nói, “nếu có khi nào anh cảm thấy là tôi hơi quá tự phụ vào năng lực của mình hoặc tỏ ra lơ là với một vụ án, xin anh hãy nói nhỏ vào tai tôi cái tên ‘Norbury’, tôi sẽ biết ơn anh nhiều lắm.”

NGƯỜI NHÂN VIÊN CÔNG TY CHỨNG KHOÁN
(The Stock Broker’s Clerk, 1893)

Chỉ ít lâu sau ngày cưới, tôi mua lại được một phòng mạch tư ở khu Paddington. Ông lão Farquhar, người để nó lại cho tôi, từng là một bác sĩ đa khoa xuất sắc nhưng vì tuổi tác và chứng múa giật[139] mà ông mắc phải nên đã mất rất nhiều bệnh nhân. Đương nhiên người ta nghĩ rằng một bác sĩ muốn chữa được bệnh cho những người khác thì bản thân ông ta phải khỏe mạnh và họ nghi ngờ năng lực chữa bệnh của một người không thể trị bệnh cho bản thân. Vì thế, khi người chủ trước của phòng khám này ốm yếu đi thì sự nghiệp của ông cũng sa sút theo và cho đến lúc tôi mua lại từ tay ông thì thu nhập của nó đã giảm từ một ngàn hai trăm xuống chỉ còn hơn ba trăm bảng mỗi năm. Thế nhưng, tôi tự tin vào tuổi trẻ cũng như năng lực của mình và tin rằng chỉ sau vài năm thì phòng khám sẽ lại thịnh vượng như trước.

Suốt ba tháng sau khi tiếp nhận phòng mạch, tôi bị cuốn vào công việc và ít khi gặp anh bạn Sherlock Holmes vì tôi quá bận rộn không về thăm lại căn nhà ở phố Baker được, còn anh thì hiếm khi tự đi đâu trừ phi vì công việc. Do đó, vào một buổi sáng tháng 6, khi đang ngồi đọc tờ British Medical Journal sau bữa điểm tâm, tôi rất ngạc nhiên khi nghe thấy chuông reo, tiếp theo là giọng nói to đến chói tai của người bạn cũ.

“A, anh Watson thân mến”, anh nói khi bước nhanh vào phòng, “tôi rất vui được gặp anh! Chắc bà Watson giờ đã hoàn toàn bình phục sau những biến động nho nhỏ trong vụ Dấu bộ tứ của chúng ta rồi chứ.”

“Cảm ơn anh, cả hai vợ chồng tôi đều mạnh khỏe”, tôi đáp và nồng nhiệt bắt tay anh.

“Và tôi cũng hi vọng rằng”, anh nói tiếp khi ngồi xuống chiếc ghế bập bênh, “công việc ở phòng mạch không tước đi hoàn toàn mối quan tâm trước đây anh vẫn dành cho những vấn đề suy luận nho nhỏ của chúng ta.”

“Ngược lại là khác”, tôi trả lời, “mới tối hôm qua tôi hãy còn xem lại những ghi chép lúc trước của mình và phân loại một số vụ đã hoàn thành.”

“Tôi hi vọng rằng anh không nghĩ đến việc kết thúc bộ sưu tập của mình chứ!”

“Không hề. Tôi chẳng mong gì hơn là được có thêm một vài trải nghiệm tương tự.”

“Hôm nay thì sao?”

“Hôm nay thì được nếu anh thích.”

“Và ở tận Birmingham?”

“Chắc chắn, nếu anh muốn.”

“Thế còn công việc ở phòng khám?”

“Tôi từng giúp anh hàng xóm vài việc khi anh ta đi vắng và anh ta luôn sẵn sàng trả món nợ đó.”

“Ha! Thế thì không còn gì bằng”, Holmes nói khi tựa người vào lưng ghế và nhìn tôi với ánh mắt sắc bén dưới cặp mi khép hờ. “Tôi nhận thấy là gần đây anh không được khỏe. Bị cảm vào mùa hè bao giờ cũng gây khó chịu.”

“Tuần rồi tôi đã phải ngồi nhà suốt ba ngày vì bị cảm nặng. Tuy nhiên, tôi nghĩ mình đã rũ sạch mọi dấu vết của cơn bệnh rồi kia mà.”

“Anh đã bình phục. Trông anh rõ ràng là rất khỏe mạnh.”

“Thế sao anh biết được là tôi vừa mới ốm dậy?”

“Bạn thân mến, anh biết các phương pháp của tôi rồi đấy.”

“Anh suy luận ra phải không?”

“Chắc chắn rồi.”

“Từ điều gì?”

“Từ đôi giày của anh.”

Tôi liếc xuống đôi giày da bóng còn mới đang đi dưới chân. “Làm sao anh có thể...” tôi nói chưa dứt câu thì Holmes đã trả lời trước.

“Đôi giày của anh hãy còn mới”, anh nói. “Chắc chắn là anh vừa đi được vài tuần. Tôi thấy dưới đế giày hiện giờ có vài vết xém nhẹ. Thoạt đầu tôi nghĩ là chúng đã bị trớt và khi hong khô thì bị cháy. Nhưng ở gần mu giày hãy còn lưu lại một mẩu giấy tròn nhỏ có những kí hiệu của chủ tiệm. Tất nhiên là hơi ẩm đã làm bong nó ra. Vậy là anh đã ngồi duỗi chân về phía lò sưởi, mà một người đàn ông mạnh khỏe thì không việc gì làm thế cho dù đang vào tiết tháng sáu ẩm ướt này.”

Cũng như mọi suy luận khác của Holmes, sự việc xem ra có vẻ đơn giản một khi đã được giải thích. Anh đọc được suy nghĩ ấy trên mặt tôi và nụ cười của anh nhuốm chút tiếc nuối.

“Tôi e rằng mình đã lộ hết khi giải thích”, anh nói. “Kết quả mà không có nguyên nhân thì sẽ ấn tượng hơn rất nhiều. Vậy anh sẵn sàng đi Birmingham chứ?”

“Chắc chắn rồi. Mà vụ nào thế?”

“Anh sẽ nghe kể toàn bộ câu chuyện khi ta lên tàu. Thân chủ của tôi đang đợi trong xe ngựa bên ngoài. Anh có thể đi ngay bây giờ được không?”

“Đợi tôi một lát." Tôi viết vội vài chữ cho người hàng xóm và chạy nhanh lên lầu để giải thích vấn đề cho vợ rồi xuống gặp Holmes ở ngưỡng cửa.

“Hàng xóm của anh cũng là bác sĩ”, anh nói và hất hàm về phía tấm biển bằng đồng.

“Phải, anh ta cũng mua lại một phòng khám giống như tôi.”

“Một phòng khám cũ?”

“Cũng giống như phòng mạch của tôi vậy. Cả hai phòng khám đã cùng hoạt động từ khi dãy nhà này được xây lên.”

“Ra thế! Vậy là trong số hai phòng khám này thì anh mua cái đông khách hơn.”

“Tôi nghĩ thế. Nhưng làm thế nào mà anh biết?”

“Dựa vào các bậc cửa bạn ạ. Những bậc ở bên anh thì mòn hơn bên kia đến bảy phân. Nhưng đây rồi, người đang ngồi trong xe ngựa kia là thân chủ của tôi, anh Hall Pycroft. Để tôi giới thiệu anh với anh ta. Cho ngựa chạy đi, bác xà ích, chúng tôi chỉ còn vừa đủ thời gian để lên tàu.”

Ngồi đối diện với tôi là một chàng trai tráng kiện có nước da tươi tắn, một khuôn mặt chân thật, thẳng thắn, để ria mép mảnh màu vàng hơi xoăn. Anh ta đội mũ chóp cao bóng loáng và mặc một bộ comlê màu đen nhã nhặn, chỉnh tề, bộc lộ rõ địa vị xã hội - một chàng trai sáng láng của khu City, thuộc một tầng lớp bị gán mác “dân phố dặt dẹo”[140], nhưng cũng chính họ lại sản sinh ra những đoàn quân tình nguyện thiện chiến và những vận động viên giỏi giang hơn bất cứ vùng nào trên đảo quốc này. Khuôn mặt tròn, hồng hào của anh ta tràn đầy vẻ hứng khởi tự nhiên nhưng tôi lại thấy hai khóe miệng có vẻ trễ xuống như đang lâm phải một nghịch cảnh trớ trêu. Dẫu vậy, phải đến khi tất cả chúng tôi đã yên vị trong khoang hạng nhất và khởi hành suôn sẻ đi Birmingham, tôi mới được biết điều rắc rối đã khiến anh ta phải gặp Sherlock Holmes.

“Chúng ta sẽ ngồi xe lửa một mạch bảy mươi phút”, Holmes cho biết. “Anh Hall Pycroft, tôi muốn anh kể cho bạn tôi nghe trải nghiệm thú vị của anh chính xác như đã kể với tôi, hoặc bổ sung thêm vài chi tiết nếu có thể. Được nghe lại trình tự các sự kiện cũng rất có lợi cho tôi. Anh Watson này, vụ này có thể có uẩn khúc hoặc không, nhưng ít ra nó cũng có những đặc điểm bất thường và kì lạ mà anh cũng như bản thân tôi đều ưa thích. Và giờ, anh Pycroft, tôi hứa sẽ không làm gián đoạn câu chuyện của anh nữa.”

Người bạn đồng hành trẻ tuổi nhìn tôi với ánh mắt lấp lánh.

“Phần tồi tệ nhất của câu chuyện này là”, anh ta nói, “tôi đóng một vai trò ngớ ngẩn đến bẽ mặt. Tất nhiên là nó có thể kết thúc ổn thỏa và tôi cũng nghĩ mình đã không thể làm khác; nhưng nếu như tôi bị mất việc mà đổi lại không được gì thì tôi thấy mình kém cỏi quá. Tôi không giỏi kể chuyện, bác sĩ Watson ạ, nhưng sự việc xảy ra với tôi là như thế này:

Trước đây tôi làm tại Công ty Coxon & Woodhouse, ở Draper’s Gardens, nhưng đầu xuân vừa rồi họ bị vướng vào vụ khủng hoảng nợ tại Venezuela, mà chắc chắn là các ông hãy còn nhớ, và lâm vào cảnh bết bát. Tôi đã làm việc cho họ được năm năm và khi vụ đổ vỡ này xảy ra thì ông lão Coxon cho tôi một giấy xác nhận năng lực cực tốt nhưng tất nhiên là cả bọn nhân viên hai mươi bảy người chúng tôi đều bị tống ra đường. Tôi đã thử xin việc chỗ này chỗ nọ nhưng có hàng đống những gã khác cũng đang trong tình trạng như tôi, và thế là thất nghiệp suốt một thời gian dài. Trước đây tôi lĩnh lương ba bảng mỗi tuần ở Coxon và đã dành dụm được khoảng bảy mươi bảng nhưng món tiền đó nhanh chóng vơi đi và cuối cùng cũng cạn. Sau cùng thì tôi gần như sạch túi và khó lòng mua nổi tem và phong bì để hồi đáp các mẩu tin tuyển người. Tôi đã leo cầu thang các văn phòng đến mòn giày, thế mà dường như với tôi cơ may kiếm được chỗ làm ngày càng trở nên xa vời.

Cuối cùng tôi thấy có một chỗ trống ở Công ty Mawson & Williams, công ty chứng khoán lớn ở phố Lombard. Tôi dám chắc là các ông không mấy để tâm tới khu vực E.C[141] nên tôi xin nói để các ông biết: Công ty tôi ứng tuyển làm ăn phát đạt nhất London đấy. Thông tin tuyển người chỉ chấp nhận trả lời bằng thư. Tôi gửi giấy xác nhận năng lực cùng với đơn xin việc nhưng chẳng có chút hi vọng nào là sẽ được tuyển. Rồi tôi nhận được thư phúc đáp nói rằng nếu tôi đến trình diện vào thứ hai tới thì tôi có thể vào làm luôn với điều kiện diện mạo của tôi phải dễ coi. Không ai biết tại sao có thể như thế. Có người nói rằng ông giám đốc chỉ thọc tay vào đống đơn xin việc và bốc đại một cái. Dẫu sao đây cũng là một cơ hội tốt và tôi không mong gì hơn. Tiền lương thì cao hơn một bảng so với bên Coxon và cộng việc thì cũng giống như vậy.

Và bây giờ tôi xin kể phần kì lạ của câu chuyện. Tôi trọ ở đường Hampstead, số 17 Potter’s Terrace. Ngay tối hôm tôi nhận được thư hẹn đó, khi tôi đang ngồi hút điếu thuốc thì bà chủ nhà đem lên một tấm danh thiếp in tên: Arthur Pinner, môi giới tài chính. Tôi chưa bao giờ nghe đến cái tên này và không thể hình dung được người này muốn gì ở tôi; nhưng tất nhiên là tôi vẫn nhờ đưa ông ta lên. Vị khách bước vào là một người đàn ông trung niên có mái tóc và cặp mắt sẫm màu, bộ râu đen với cái mũi có nét Do Thái, ông ta có tác phong nhanh nhẹn và nói năng thẳng thắn, đúng như một người ý thức được giá trị của thời gian.

‘Hẳn anh là Hall Pycroft?’ Ông ta hỏi.

‘Đúng vậy, thưa ông’, tôi đáp và đẩy một cái ghế về phía ông ta.

‘Trước anh làm việc cho Công ty Coxon & Woodhouse?’

‘Vâng, thưa ông.’

‘Và hiện giờ là nhân viên của Mawson.’

‘Hoàn toàn đúng.’

‘Thế này’, ông ta nói, ‘tôi có nghe được một số chuyện cực kì nổi trội về năng lực của anh trong ngành tài chính. Anh còn nhớ ông Parker, trước là giám đốc của Coxon chứ? Ông ta khen anh hết lời.’

Tất nhiên là tôi rất vui khi nghe thế. Trước đây tôi làm việc khá tốt nhưng chưa bao giờ mơ đến việc được nghe khen ngợi như thế ở khu City.

‘Trí nhớ của anh có tốt không?’ Ông ta hỏi.

‘Cũng khá,’ tôi khiêm tốn đáp.

‘Dù thất nghiệp nhưng anh vẫn quan tâm tới thị trường chứng khoán chứ?’ Ông ta hỏi tiếp.

‘Vâng. Sáng nào tôi cũng đọc danh sách niêm yết chứng khoán.’

‘Quả là cần mẫn!’ Ông ta reo lên. ‘Đó là cách để ta thành công! Anh không phiền nếu tôi hỏi kiểm tra vài câu chứ? Xem nào. Cổ phiếu của Ayrshires?’

‘Một trăm lẻ sáu phẩy hai lăm giảm còn một trăm lẻ năm phẩy bảy mươi tám.’

‘Còn giá trái phiếu hợp nhất của New Zealand?’

‘Mộ trăm lẻ bốn.’

‘Còn của British Broken Hills?’

‘Là bảy lên bảy phẩy sáu.’

“Tuyệt quá!’ Ông ta reo lên và vung hai tay. ‘Quả là đúng như những gì tôi được nghe. Anh giỏi thế mà chịu làm nhân viên quèn của Mawson thôi sao!’

Chắc các ông cũng hiểu lời tâng bốc nhiệt tình này làm tôi khá ngạc nhiên, tôi đáp, ‘những người khác không đánh giá tôi cao như ông, ông Pinner ạ. Tôi đã rất chật vật mới tìm được công việc này và tôi rất mừng khi được nhận vào làm.’

‘Thật vớ vẩn, chàng trai, anh nên mơ cao hơn thế. Anh chưa ngồi đúng chỗ của mình đâu. Để tôi nói anh biết làm với tôi thì sẽ thế nào. Vị trí tôi đề nghị còn chưa xứng với năng lực của anh nhưng nếu đem so sánh với bên Mawson thì đúng là một trời một vực. Để xem nào. Khi nào anh sẽ đi làm ở Mawson?’

‘Thứ hai.’

‘Ha, ha! Tôi nghĩ tôi sẽ mạo hiểm bỏ ra một khoản nho nhỏ để anh không tới đó nữa!’

‘Không đến Mawson sao?’

‘Không, thưa anh. Vào ngày đó anh sẽ là giám đốc kinh doanh của Công ty trách nhiệm hữu hạn Đồ gia dụng Franco Midland với một trăm ba mươi tư chi nhánh trên khắp các tỉnh thành và làng mạc nước Pháp, đó là chưa kể đến một chi nhánh ở Brussels và một ở San Remo!’

Điều này khiến tôi như ngừng thở. ‘Tôi chưa bao giờ nghe tên công ty này,’ tôi nói.

‘Tất nhiên là chưa rồi! Công ty được giữ kín vì toàn bộ nguồn vốn đều do tư nhân đóng góp và là món hời cho công chúng nhảy vào. Anh trai tôi, Harry Pinner, là người đồng sáng lập và sau khi phân chia công việc thì đảm nhận vị trí tổng giám đốc. Anh ấy biết rằng tôi có nhiều quan hệ ở đây nên yêu cầu tôi tìm chọn một người có năng lực nhưng chưa gặp thời. Một chàng trai trẻ mạnh mẽ và nhiệt huyết. Ông Parker có nói với tôi về anh và vì thế tối nay tôi đã đến đây. Chúng tôi chỉ có thể đề nghị với anh một mức lương khiêm tốn khởi đầu là năm trăm bảng.’

‘Năm trăm mỗi năm!’ Tôi hét lên.

‘Chỉ là ban đầu thôi; nhưng anh sẽ nhận một khoản hoa hồng rất khá là một phần trăm trên tất cả mọi thương vụ do các đại lí của anh thực hiện thành công, và anh có thể tin rằng món tiền đó còn hơn cả tiền lương đấy!’

‘Nhưng tôi chẳng biết gì về ngành hàng gia dụng cả.’

‘Ôi dào, anh bạn ơi. Anh biết về những con số là được rồi!’

Đầu tôi ong lên, và tôi thấy mình như ngồi không vững trên ghế. Nhưng đột nhiên một thoáng nghi ngờ lạnh toát nảy ra trong đầu tôi.

‘Phải nói thật với ông’, tôi nói, ‘Mawson chỉ trả tôi có hai trăm thôi nhưng chỗ đó thì đảm bảo. Thật vậy, tôi chẳng biết gì nhiều về công ty của ông nên...’

‘À, thông minh đấy, rất thông minh!’ Ông ta kêu to, có vẻ hào hứng cực độ. ‘Anh đúng là người chúng tôi cần. Không thể nói suông với anh được, và thế là phải. Nào, đây là một trăm bảng và nếu anh nghĩ rằng ta có thể hợp tác với nhau thì hãy nhét nó vào túi như món tạm ứng trước cho tiền lương của anh.’

‘Ông thật là hào phóng’, tôi nói. ‘Khi nào thì tôi bắt đầu công việc?’

‘Ngày mai anh hãy có mặt ở Birmingham vào lúc 1 giờ’, ông ta đáp. ‘Trong túi tôi còn có một phong thư mà anh phải đưa cho anh trai tôi. Anh sẽ gặp anh ấy ở số 126B phố Corporation là nơi công ty đặt văn phòng tạm. Tất nhiên là anh ấy sẽ phải xác nhận lại việc tuyển dụng nhưng nói riêng với anh đó chỉ là hình thức thôi.’

‘Thật vậy sao, tôi không biết phải nói gì để tỏ lòng biết ơn với ông, ông Pinner,’ tôi nói.

‘Có gì đâu, anh bạn. Anh chỉ nhận được những gì xứng đáng thôi. Còn một vài chuyện nhỏ nữa - chỉ đơn thuần là thủ tục mà tôi cần phải thu xếp với anh. Anh đã có sẵn giấy ở bên cạnh. Vui lòng viết thế này: Tôi hoàn toàn chấp nhận vị trí giám đốc kinh doanh của Công ty trách nhiệm hữu hạn Đồ gia dụng Franco Midland với mức lương tối thiểu là 500 bảng’.

Tôi làm theo yêu cầu của ông ta và ông ta cất tờ giấy vào túi.

‘Còn một chi tiết nữa,’ ông ta nói. ‘Anh định thế nào với Mawson?’

Trong niềm vui sướng, tôi quên khuấy mất bên Mawson. ‘Tôi sẽ viết một bức thư từ chối’, tôi đáp.

‘Chính đó là điều mà tôi chẳng muốn chút nào. Tôi và giám đốc của Mawson đã tranh cãi với nhau về anh. Tôi đã gặp ông ta để hỏi về anh và ông ta rất khó chịu, buộc tội tôi là dụ dỗ anh bỏ công việc ở chỗ ông ta. Cuối cùng thì tôi mất bình tĩnh. ‘Nếu ông muốn có nhân viên giỏi thì ông hãy trả lương cao cho họ’, tôi bảo ông ta. ‘Anh ta chẳng thà chấp nhận lương thấp ở công ty chúng tôi còn hơn là ở bên các ông với mức lương cao’, ông ta bảo thế. ‘Tôi sẽ cược năm bảng’, tôi nói với ông ta, ‘rằng khi anh ta nhận được lời mời của tôi thì ông sẽ chẳng bao giờ nhận được tin tức gì từ anh ta nữa.’ ‘Được! Ông ta đồng ý, ‘Chúng tôi đã kéo thằng cha đó lên từ cống rãnh nên hắn không bỏ chúng tôi dễ thế đâu.’ Đấy là những gì ông ta nói.’

‘Đồ dối trá trơ trẽn!’ Tôi hét lên. ‘Tôi thậm chí còn chưa bao giờ gặp hắn. Tại sao tôi lại phải để tâm đến hắn? Nếu ông không thích thì chắc chắn là tôi sẽ không viết thư.’

‘Tốt! Hứa thế nhé’, ông ta nói rồi đứng dậy khỏi ghế. ‘Tôi rất vui vì đã tìm được một nhân viên rất giỏi cho anh tôi. Đây là món tiền một trăm bảng tạm ứng trước cho anh, còn đây là lá thư. Ghi lại địa chỉ nhé, 126B phố Corporation và nhớ giờ hẹn gặp là 1 giờ chiều mai đấy. Tạm biệt và chúc anh gặp nhiều may mắn mà anh xứng đáng được hưởng.’

Đó là những gì xảy ra giữa tôi và ông ấy như tôi còn nhớ được. Bác sĩ Watson à, có thể ông cũng tưởng tượng được là tôi vui mừng biết chừng nào khi gặp cơ may lạ lùng đến thế. Tôi thức đến tận nửa đêm với niềm thích thú đó và đến ngày hôm sau thì tôi đi Birmingham trên một chuyến xe lửa đưa tôi đến sớm hơn giờ hẹn rất nhiều. Tôi đem hành lí đến một khách sạn ở New Street và sau đó đi đến địa chỉ mà ông khách đã cho. Tôi đến sớm mười lăm phút nhưng tôi nghĩ cũng chẳng quan trọng gì. 126B là một lối đi nằm giữa hai cửa tiệm lớn, dẫn đến một cầu thang xoáy trôn ốc bằng đá, từ đó đi lên nhiều dãy phòng cho các công ty hoặc tư nhân thuê lại. Tên của những người thuê được sơn ở phía dưới tường nhưng không hề thấy cái tên Công ty trách nhiệm hữu hạn Đồ gia dụng Franco Midland đâu cả. Tôi đứng đó mất vài phút, cảm thấy tim mình như sa xuống dưới chân, tự hỏi có phải toàn bộ chuyện này là một cú lừa tinh vi hay không thì một người đàn ông bước tới và hỏi chuyện. Trông ông ta rất giống với người mà tôi đã gặp tối hôm trước, cũng vóc dáng và giọng nói đó nhưng ông này thì mặt mày nhẵn nhụi và màu tóc sáng hơn.

‘Chắc anh là Hall Pycroft?’ Ông ta nói.

‘Vâng,’ tôi đáp.

‘Ồ, tôi đang đợi anh đây, nhưng anh đến hơi sớm một chút. Sáng nay tôi vừa nhận được một bức thư từ em trai tôi trong đó ca ngợi anh hết lời.’

‘Tôi đang tìm văn phòng công ty thì ông đến.’

‘Chúng tôi vẫn chưa sơn tên công ty vì mới tìm được chỗ này tuần trước. Chúng ta đi lên nào và ta sẽ bàn về công việc.’

Tôi đi theo ông ta lên đến cuối cầu thang cao ngất, ở đó, ngay bên dưới mái nhà là hai căn phòng nhỏ trống trơn phủ đầy bụi, chẳng có thảm mà cũng chẳng có rèm, ông ta đưa tôi vào đó. Tôi đã tưởng tượng về một văn phòng to rộng cùng bàn ghế sáng loáng với từng dãy nhân viên như nơi tôi làm trước đây và tôi dám nói rằng mình cứ nhìn chòng chọc vào hai cái ghế bằng gỗ thông, một cái bàn nhỏ, một cuốn sổ với một cái giỏ đựng giấy vụn là toàn bộ đồ đạc trong phòng.

‘Đừng vội nản lòng, anh Pycroft ạ,’ con người mà tôi mới quen biết lên tiếng khi nhìn thấy bộ mặt chảy dài của tôi. ‘Thành Rome đâu có xây xong trong một ngày, và mặc dù không chi nhiều vào việc trang bị văn phòng, nhưng chúng tôi có rất nhiều tiền trong két. Xin mời ngồi và cho tôi xem lá thư.’

Tôi trình lá thư và ông ta đọc nó thật kĩ. ‘Có vẻ như anh đã gây ấn tượng rất mạnh với Arthur, em trai tôi’, ông ta nói, ‘và tôi biết rằng cậu ấy là người xét đoán khá sắc sảo. Cậu ta thì tin tưởng người London còn tôi thì tôi thích Birmingham như anh đã biết; nhưng lần này thì tôi sẽ nghe theo lời khuyên của em mình. Coi như anh đã chắc chắn được tuyển dụng.’

‘Công việc của tôi là gì?’ Tôi hỏi.

‘Sau này, anh sẽ quản lí kho chứa hàng lớn ở Paris, đó là nơi sẽ xuất hàng loạt bát đĩa của Anh đến các cửa hàng của một trăm ba mươi tư đại lí ở Pháp. Việc mua hàng sẽ hoàn tất trong một tuần nữa và trong thời gian đó anh sẽ ở lại Birmingham và hỗ trợ cho công ty.’

‘Bằng cách nào?’

Để trả lời, ông ta lấy ra khỏi ngăn kéo một cuốn sách to màu đỏ.

‘Đây là cuốn danh bạ Paris’, ông ta nói, ‘với nghề nghiệp được ghi sau tên người. Tôi muốn anh đem nó về nhà và chọn ra tất cả những người buôn bán hàng gia dụng cùng với địa chỉ của họ. Bản danh sách đó sẽ giúp ích rất nhiều cho tôi.’

‘Tôi nghĩ là đã có những danh sách phân loại rồi chứ?’ Tôi gợi ý.

‘Chúng không đáng tin tưởng. Hệ thống phân loại của họ khác với của chúng ta. Anh cứ bám vào danh bạ và trình cho tôi các danh sách vào lúc 12 giờ sáng thứ hai. Tạm biệt, anh Pycroft, nếu anh chứng tỏ được lòng nhiệt tình và trí óc của mình thì anh sẽ thấy công ty đãi ngộ rất tốt.’

Tôi trở về khách sạn với cuốn sách to kẹp dưới nách và những cảm giác vô cùng mâu thuẫn đè nặng trong ngực. Một mặt, tôi đã chắc chắn được tuyển dụng và có một trăm bảng trong túi; mặt khác, vẻ tồi tàn của văn phòng, rồi không có tên công ty trên tường cũng như việc người kia chả có nét gì giống một doanh nhân đã để lại trong tôi ấn tượng xấu về địa vị các ông chủ của mình. Tuy nhiên, dù gì đi nữa, tôi đã có tiền, do đó tôi bắt tay vào công việc. Suốt cả ngày chủ nhật tôi cắm cúi làm việc vậy mà đến thứ hai tôi mới chỉ phân loại đến vần H. Tôi đến gặp ông chủ cũng trong căn phòng trơ trụi đó và ông ta bảo tôi cứ tiếp tục làm đến ngày thứ tư rồi quay trở lại. Đến hôm thứ tư tôi vẫn chưa làm xong vì thế tôi tiếp tục cố gắng làm đến ngày thứ sáu - tức là hôm qua. Sau đó, tôi đem nó đến cho ông Harry Pinner.

‘Cảm ơn anh rất nhiều’, ông ta nói. ‘Tôi sợ rằng mình đã đánh giá thấp mức độ khó khăn của việc này. Bản danh sách sẽ rất có ích cho tôi.’

‘Quả là nó đã chiếm khá nhiều thì giờ’, tôi nói.

‘Giờ thì’, ông ta bảo, ‘tôi muốn anh lập ra một danh sách các cửa tiệm bán đồ nội thất vì họ cũng bán bát đĩa.’

‘Được ạ.’

‘Và tối mai, lúc 7 giờ, anh hãy đến đây để cho tôi biết đã làm được đến đâu. Đừng có gắng sức quá. Sau giờ làm việc nếu có đi nghe nhạc vài giờ ở phòng hòa nhạc Day’s Music thì cũng không hại gì đâu.’ Ông ta vừa cười vừa nói và tôi rùng mình khi nhìn thấy cái răng thứ hai phía bên trái được bịt vàng trông đến là khó coi của ông ta.”

Sherlock Holmes xoa tay vào nhau tỏ vẻ thích thú còn tôi thì kinh ngạc nhìn chằm chằm người khách.

“Hẳn là ông rất ngạc nhiên, bác sĩ Watson, nhưng sự tình là thế này”, anh ta nói. “Khi tôi nói chuyện với người kia ở London, lúc ông ta cười khi nghe ý định của tôi là sẽ không đến trình diện ở Mawson, tôi tình cờ nhìn thấy răng của ông ta cũng bịt cùng một kiểu giống hệt. Mỗi lần như thế, ánh vàng lấp lánh đều khiến tôi chú ý, ông hiểu chứ. Khi liên hệ điều đó với giọng nói và vóc dáng giống nhau cùng những khác biệt mà dễ dàng thay đổi bằng dao cạo hay bộ tóc giả thì tôi đã đoán chắc rằng đó chỉ là một người. Tất nhiên là ông nghĩ rằng hai anh em cũng có thể giống nhau nhưng họ không thể có cùng một cái răng bịt theo cùng một kiểu, ông ta cúi chào tiễn tôi và tôi thấy mình ở ngoài đường, không biết là đang đứng bằng chân hay bằng đầu nữa. Tôi trở về khách sạn, nhúng đầu vào bồn nước lạnh và cố gắng suy nghĩ. Tại sao ông ta lại phái tôi từ London đến Birmingham? Tại sao ông ta lại đến đó trước tôi? Và tại sao ông ta lại tự viết cho mình một lá thư? Những điều đó thật quá sức với tôi và tôi chẳng hiểu gì cả. Và đột nhiên tôi nhớ ra rằng những gì mù mịt đối với tôi thì có thể là rất rõ ràng với ông Sherlock Holmes. Tôi có vừa đủ thời gian để đi lên thành phố để gặp ông ấy sáng nay và đưa cả hai ông cùng xuống Birmingham với tôi.”

Khi người nhân viên công ty chứng khoán kết thúc câu chuyện kì lạ của anh ta, chúng tôi im lặng mất một lúc. Rồi Sherlock Holmes đưa mắt nhìn tôi và tựa lưng vào nệm phía sau với vẻ mặt hài lòng pha lẫn phán xét giống như một người sành sỏi vừa nếm xong ngụm vang sao chổi[142] đầu tiên.

“Khá hay đấy, Watson, phải không nào?” Anh nói. “Vụ này có những điểm tôi rất thích. Tôi nghĩ anh sẽ đồng ý với tôi rằng một buổi gặp mặt ông Arthur Harry Pinner trong văn phòng tạm của Công ty trách nhiệm hữu hạn Đồ gia dụng Franco Midland sẽ là một kinh nghiệm khá lí thú cho hai chúng ta.”

“Nhưng ta gặp thế nào được?” Tôi hỏi.

“Ồ, dễ thôi”, Hall Pycroft vui vẻ xen vào. “Các ông là hai người bạn của tôi, đang cần tìm việc và còn gì tự nhiên hơn khi tôi đưa hai ông đến gặp vị giám đốc điều hành này?”

“Đúng thế, tất nhiên rồi”, Holmes nói. “Tôi muốn nhìn qua ông ta một chút và xem thử mình có thể hiểu được gì từ trò vui nho nhỏ của ông ta. Anh bạn ạ, anh có phẩm chất gì mà được đánh giá cao đến thế? Hay là...” Anh bắt đầu cắn móng tay và nhìn mông lung ra ngoài cửa sổ. Từ đó cho đến khi chúng tôi đến New Street thì hầu như không moi được lời nào từ miệng anh.

Vào 7 giờ tối hôm đó, cả ba chúng tôi cùng cuốc bộ xuống phố Corporation để đến văn phòng công ty.

“Ta chẳng cần phải đến sớm làm gì”, thân chủ của chúng tôi cất lời. “Rõ ràng là ông ta chỉ đến đó để gặp tôi, vì văn phòng luôn trống cho đến giờ ông ta hẹn.”

“Chi tiết này rất có ý nghĩa”, Holmes nhận xét.

“Ái chà, tôi đã nói với các ông rồi!” Anh chàng kêu lên, “ông ta đang đi phía trước chúng ta kìa.”

Anh ta chỉ vào một người đàn ông nhỏ con có nước da nâu, ăn mặc nhã nhặn đang hối hả đi trên vỉa hè phía bên kia. Khi chúng tôi còn đang quan sát thì ông ta nhìn ngang qua đường về phía thằng bé bán báo đang gân cổ rao số báo chiều mới ra, rồi ông ta chạy băng qua giữa những cỗ xe ngựa và xe ngựa công cộng[143] để mua một tờ. Sau đó, kẹp chặt nó trong tay, ông ta biến mất sau một khung cửa.

“Ông ta lên đó đấy!” Hall Pycroft kêu lên. “Chỗ ông ta bước vào là văn phòng của công ty. Các ông cứ đi với tôi và tôi sẽ cố gắng lo liệu mọi việc thật ổn thỏa.”

Đi theo anh ta, chúng tôi leo qua năm tầng lầu cho tới khi đến trước một cánh cửa mở hé thì thân chủ của chúng tôi gõ cửa. Từ bên trong vọng ra một giọng nói mời vào, thế là chúng tôi đi vào một căn phòng chẳng có đồ đạc gì đúng như Hall Pycroft đã mô tả. Đang ngồi tại chiếc bàn đơn là người đàn ông mà chúng tôi vừa thấy ngoài đường lúc nãy với tờ báo buổi chiều trải trước mặt. Khi ông ta ngước lên nhìn chúng tôi, tôi có cảm giác chưa bao giờ trông thấy khuôn mặt nào bộc lộ nỗi đau thương như thế, và còn hơn cả đau thương - một nỗi kinh hoàng mà rất ít người gặp phải trong đời. Trán ông ta ướt đẫm mồ hôi, hai gò má trắng nhợt như bụng cá chết và cặp mắt lộ ra tia nhìn man dại.

Ông ta nhìn nhân viên của mình như thể không nhận ra và dựa vào vẻ ngạc nhiên hiện rõ trên mặt người dẫn đường của chúng tôi, tôi có thể biết rằng đây không phải là diện mạo hằng ngày của chủ anh ta.

“Trông ông yếu lắm, ông Pinner!” Anh ta thốt lên.

“Phải, tôi không được khỏe”, người đó trả lời và cố hết sức trấn tĩnh lại, ông ta liếm đôi môi khô trước khi nói tiếp. “Hai ông đi cùng đây là ai thế?”

“Một người là Harris ở Bermondsey và người kia là ông Price sống ở thành phố này”, anh nhân viên liến thoắng. “Họ là bạn tôi và đều có kinh nghiệm nhưng đã thất nghiệp một thời gian và họ hi vọng rằng biết đâu ông có thể tìm được một việc làm trong công ty cho họ.”

“Có thể lắm chứ! Rất có thể!” Ông Pinner kêu lên và nở một nụ cười khổ sở. “Đúng thế, tôi tin chắc rằng chúng tôi có thể làm được gì đó giúp các ông. Chuyên môn của ông là gì thưa ông Harris?”

“Tôi là kế toán”, Holmes trả lời.

“À phải, công ty sẽ cần một người như thế. Thế còn ông, ông Price?”

“Tôi là nhân viên văn phòng”, tôi đáp.

“Tôi nghĩ rằng có nhiều khả năng công ty sẽ giúp đỡ được các ông. Tôi sẽ báo tin cho các ông biết ngay khi công ty có quyết định. Và bây giờ tôi xin phép mời các ông ra ngoài. Vì Chúa, xin hãy để tôi được yên.”

Những lời cuối cùng bật ra từ miệng ông ta như thể sự đè nén mà rõ ràng là ông ta đã cố khuôn mình vào đột nhiên vỡ bung ra. Holmes và tôi liếc nhìn nhau còn Hall Pycroft thì bước về phía chiếc bàn.

“Ông Pinner, ông quên rằng đã hẹn tôi đến đây để nhận chỉ thị của ông”, anh ta nói.

“Hoàn toàn đúng, anh Pycroft ạ, chắc chắn rồi”, người kia đã lấy được giọng bình tĩnh hơn. “Anh vui lòng đợi ở đây một lát, và các bạn của anh đợi cùng cũng không sao. Tôi sẽ dành toàn bộ thời gian cho anh sau ba phút nữa nếu anh đủ kiên nhẫn.” Ông ta đứng dậy với dáng vẻ rất lịch sự và cúi chào chúng tôi rồi bước qua một cánh cửa ở cuối căn phòng và khép lại sau lưng.

“Có chuyện gì vậy nhỉ?” Holmes thì thầm. “Liệu hắn ta có định chuồn đi không?”

“Không thể được”, Pycroft nói.

“Tại sao?”

“Cánh cửa này dẫn vào căn phòng bên trong.”

“Không có lối thoát à?”

“Không.”

“Căn phòng đó có được trang bị gì không?”

“Hôm qua thì nó hãy còn trống trơn.”

“Vậy hắn có thể làm trò gì trong đó nhỉ? Trong thái độ của hắn có vẻ gì đó mà tôi không sao hiểu được. Nếu ai đó có đến ba phần điên dại lại thêm khiếp sợ nữa thì hẳn chỉ có gã Pinner này thôi. Điều gì đã làm cho hắn run sợ thế nhỉ?”

“Hay là hắn nghi ngờ chúng ta là thám tử”, tôi thử gợi ý.

“Đúng thế!" Pycroft reo lên.

Holmes lắc đầu. “Mặt hắn không tái đi khi thấy chúng ta mà nó đã xanh mét từ trước khi ta bước vào phòng”, anh nói. “Chỉ có thể là...”

Lời nói của anh bị cắt ngang bởi tiếng cạch cạch đanh gọn phát ra từ căn phòng bên trong.

“Hắn tự gõ vào cánh cửa phòng mình làm quái gì nhỉ?” Người nhân viên kêu to.

Tiếng cạch cạch lại vang lên và lần này còn to hơn nhiều. Chúng tôi cùng chăm chú nhìn về phía cánh cửa chờ đợi. Nhìn sang Holmes, tôi thấy mặt anh đanh lại và anh chúi người ra trước trong trạng thái hưng phấn mãnh liệt. Rồi thình lình vọng ra một tiếng ằng ặc, òng ọc khe khẽ và những tiếng gõ dồn dập lên mặt gỗ. Holmes phóng qua căn phòng và xô mạnh vào cánh cửa. Nó đã được cài chặt từ bên trong. Bắt chước anh, chúng tôi cùng xông lên xô hết sức vào cánh cửa. Một cái bản lề bị gãy lìa, rồi tiếp theo một cái nữa và cánh cửa đổ xuống đánh sầm một tiếng. Chúng tôi lao vào và thấy mình đang đứng ở căn phòng bên trong. Nó hoàn toàn trống trơn. Nhưng chỉ một giây sau chúng tôi nhận ra là mình đã lầm. Ở một góc phòng, góc gần sát với căn phòng bên ngoài mà chúng tôi vừa rời khỏi, còn có một cánh cửa khác nữa. Holmes nhảy vọt đến đó và kéo nó mở ra. Một chiếc áo khoác và áo gilet đang nằm trên sàn, và lủng lẳng trên cái móc sau cánh cửa là gã tổng giám đốc Công ty Đồ gia dụng Franco Midland với sợi dây đeo quấn tròng quanh cổ. Hai đầu gối hắn ta co lên cao, đầu gục xuống thân một cách quái dị và tiếng hai gót giày va chạm vào cánh cửa chính là tiếng động đã cắt ngang cuộc trò chuyện của chúng tôi lúc nãy. Ngay lập tức, tôi ôm ngang hông hắn và giữ người hắn cao lên trong khi Holmes và Pycroft gỡ các dải đeo quấn co dãn đã lẩn sâu vào những nếp da thâm tím.

Sau đó chúng tôi khiêng hắn sang căn phòng kia và đặt hắn nằm đó, mặt đã ngả màu đất sét và đôi môi thâm tím mấp máy theo từng hơi thở - cái thân xác tàn tạ mà mới năm phút trước còn ra dáng con người.

“Anh nghĩ sao về tình trạng của hắn, hả Watson?” Holmes hỏi.

Tôi cúi xuống hắn và kiểm tra kĩ càng. Mạch của hắn rất yếu và đứt đoạn nhưng hơi thở đã sâu hơn và mí mắt đã khẽ mấp máy để lộ một khe nhỏ màu trắng của nhãn cầu bên dưới.

“Hắn vừa suýt bỏ mạng”, tôi nói, “nhưng giờ thì sống rồi. Làm ơn mở cửa sổ và đưa hộ tôi bình nước.” Tôi mở cổ áo hắn ra, đổ một ít nước lên mặt hắn và nâng lên hạ xuống hai cánh tay hắn cho đến khi hơi thở điều hòa. “Giờ thì chỉ còn là vấn đề thời gian”, tôi nói và lùi ra.

Holmes đứng bên cạnh bàn, hai tay thọc sâu vào túi quần còn cằm thì gục xuống ngực. “Tôi nghĩ giờ thì ta nên báo cảnh sát”, anh nói. “Thế nhưng tôi phải thú nhận rằng tôi vẫn muốn giao cho họ một vụ hoàn chỉnh khi họ đến đây.”

“Đây là một bí mật quỷ quái đối với tôi”, Pycroft gãi đầu kêu lên. “Không hiểu bọn họ muốn gì khi đưa tôi đến đây bằng mọi cách, rồi cuối cùng...”

“Hừ! Tất cả đều rõ ràng”, Holmes sốt ruột nói. “Chỉ trừ mỗi hành động bất ngờ cuối cùng này.”

“Tức là ông hiểu những việc còn lại?”

“Tôi nghĩ rằng nó cũng khá rõ ràng. Còn anh, Watson?”

Tôi nhún vai. “Tôi buộc phải thú nhận rằng điều đó là quá khả năng của tôi”, tôi đáp.

“Ồ, chắc chắn là nếu anh xem xét mọi sự kiện từ đầu thì chúng đều hướng đến một kết luận.”

“Vậy đó là gì?”

“Thế này, toàn bộ sự việc đều xoay quanh hai điểm. Điểm thứ nhất là chúng yêu cầu Pycroft viết một bản tuyên bố xác nhận làm việc cho cái công ty vớ vẩn này. Anh không nhận thấy chi tiết đó rất có ý nghĩa sao?”

“Tôi e rằng mình đã bỏ sót điểm này!”

“Đấy, vì sao bọn chúng muốn anh ta làm thế? Đó không phải là thủ tục công việc, vì những thỏa thuận như thế thường chỉ là giao trước miệng và chẳng có lí do gì mà trường hợp này lại là ngoại lệ. Này anh bạn trẻ, anh không thấy rằng, bọn chúng chỉ nôn nóng muốn có mẫu chữ viết của anh, và ngoài cách đó ra thì chẳng còn cách nào khác để đạt được điều đấy?”

“Tại sao?”

“Đúng thế. Tại sao? Chỉ cần trả lời được câu hỏi này, ta sẽ tiến thêm một bước trong vụ này. Tại sao? Chỉ có thể có một lí do thỏa đáng. Ai đó cần bắt chước chữ viết của anh và vì thế trước hết phải thu thập được mẫu chữ. Và giờ nếu chuyển sang điểm thứ nhì thì ta sẽ thấy rằng hai điểm này chiếu rọi cho nhau. Điểm thứ nhì là Pinner yêu cầu anh không nên từ chối vị trí của mình mà cứ để cho giám đốc công ty lớn này vẫn tưởng rằng anh Hall Pycroft, một người mà ông ta chưa hề gặp mặt bao giờ, sẽ đến văn phòng vào sáng thứ hai.”

“Lạy Chúa!” Thân chủ của chúng tôi kêu lên. “Tôi mới mù quáng làm sao!”

“Vậy thì anh sẽ hiểu điểm chữ viết. Giả sử có ai đó xuất hiện thế vào chỗ của anh nhưng lại có kiểu chữ hoàn toàn khác biệt với kiểu chữ của anh trong lá đơn xin việc thì trò này coi như xong. Thế nhưng nếu trong khoảng thời gian trước khi vào làm, kẻ giả mạo đó bắt chước được chữ viết của anh thì vị trí của hắn sẽ được đảm bảo, vì tôi đoán là không một ai trong công ty từng gặp mặt anh.”

“Chẳng ai cả”, Hall Pycroft rên rỉ.

“Rất tốt. Tất nhiên việc tối quan trọng là làm sao ngăn anh hiểu rõ hơn về điều ấy và đồng thời cũng ngăn anh tiếp xúc với bất kì ai có thể cho anh biết rằng có kẻ đóng vai của anh đang làm việc tại Mawson. Vì thế chúng đưa cho anh một món tạm ứng khá lớn và điều anh đi đến tận Midlands, chúng bắt anh làm khá nhiều việc nhằm ngăn không cho quay lại London nơi anh có thể phá hỏng cuộc chơi của chúng.”

“Nhưng sao gã đó lại đóng giả làm anh ruột mình?”

“Điểm này cũng khá rõ. Hiển nhiên là trong việc này chỉ có hai tên. Gã kia giả làm anh ở công ty. Tên này đóng vai trò người tuyển dụng anh, sau đó hắn nhận thấy không thể tìm ra người nào làm sếp của anh mà lại không cho tham gia vào âm mưu này, đó là điều mà hắn không hề mong muốn. Hắn đã cố hết sức thay đổi ngoại hình và tin rằng vẻ bề ngoài giống nhau mà chắc chắn anh sẽ nhận thấy có thể được quy là sự giống nhau của anh em một nhà. Nhưng nếu không nhờ cái răng bịt vàng thì hẳn anh sẽ chẳng bao giờ nghi ngờ.”

Hall Pycroft vung hai nắm tay lên. “Trời ơi!” Anh ta kêu. “Trong khi tôi bị lừa thế này thì gã Hall Pycroft kia đang làm gì tại Mawson? Chúng ta nên làm gì hả ông Holmes? Xin hãy cho tôi biết cần phải làm gì?”

“Chúng ta phải đánh điện đến Mawson.”

“Họ đóng cửa từ trưa thứ bảy.”

“Không sao. Có thể có người gác cửa hay bảo vệ.”

“Ồ, phải, ở đó luôn có một bảo vệ vì các cổ phiếu mà công ty đang nắm giữ rất có giá trị. Tôi nhớ là khu City người ta vẫn đồn như thế.”

“Rất tốt, chúng ta sẽ đánh điện cho anh ta để xem mọi chuyện có ổn thỏa không, và gã nhân viên mang tên anh có đang làm việc ở đó hay không. Vậy là khá đủ rồi, nhưng vẫn còn một điều mà tôi chưa hiểu là tại sao vừa trông thấy chúng ta thì một trong hai kẻ giả mạo này lại bỏ vào trong ngay tức khắc rồi tự treo cổ.”

“Tờ báo!” Một giọng nói khàn đục vang lên từ sau lưng chúng tôi. Gã kia đã ngồi lên, tái nhợt như xác chết, đôi mắt đã có hồn trở lại và hai tay không ngừng xoa vuốt lên lằn đỏ rộng vẫn còn hằn quanh cổ.

“Tờ báo! Tất nhiên rồi!” Holmes reo lên trong cơn phấn khích. “Sao mà tôi ngốc thế! Tôi cứ mải nghĩ về việc chúng ta đến đây mà quên khuấy đi tờ báo. Chắc chắn là điều bí mật nằm ở trong này!” Anh trải tờ báo lên bàn và bật lên tiếng reo chiến thắng. “Nhìn xem này, Watson”, anh kêu lên. “Đây là một tờ báo xuất bản ở London, ấn bản sớm của tờ Evening Standard. Còn đây là điều chúng ta cần. Hãy nhìn những dòng tít này xem: Tội phạm ở khu City. Án mạng tại Công ty Mawson & Williams. Một vụ cướp lớn bất thành. Đã bắt được tội phạm. Đây, Watson, chúng tôi đều nôn nóng muốn nghe, xin anh hãy vui lòng đọc to lên.”

Từ vị trí của bài báo ta có thể đoán đây là một sự kiện quan trọng ở thủ đô, và nội dung của nó như sau:

Trưa nay, một vụ cướp liều lĩnh đã xảy ra ở khu City, kết cục là một nạn nhân tử vong và kẻ phạm tội đã bị bắt giữ. Mới đây, công ty tài chính nổi tiếng Mawson & Williams đã nhận giám hộ số cổ phiếu có tổng giá trị lên tới hơn một triệu sterling. Ý thức rõ trách nhiệm đè nặng lên vai mình nếu như khối tài sản rất lớn này bị đe dọa, giám đốc công ty đã cho lắp đặt những chiếc két an toàn tối tân đồng thời cắt đặt một nhân viên bảo vệ trang bị vũ khí canh gác cả ngày lẫn đêm trong tòa nhà. Tuần vừa qua, công ty mới tuyển một nhân viên mới tên là Hall Pycroft. Có vẻ như người này chính là Beddington, một tội phạm phá két và giả mạo giấy tờ lừng danh, tên này và anh trai vừa mãn hạn năm năm tù khổ sai. Chưa rõ bằng cách nào hắn có được chỗ làm chính thức trong công ty này dưới một cái tên giả và đã lợi dụng vị trí đó để lấy khuôn nhiều ổ khóa và biết rõ vị trí phòng an toàn và các két sắt.

Thông thường các nhân viên của Mawson tan làm vào trưa thứ bảy. Do đó, trung sĩ Tuson, thuộc đồn cảnh sát khu City, hơi ngạc nhiên khi thấy một người cầm túi du lịch đi xuống cầu thang vào lúc 1 giờ 20. Ông sinh nghi và theo dõi tên này, rồi cùng với sự hỗ trợ của cảnh sát viên Pollock đã tóm được hắn sau khi bị kháng cự kịch liệt. Ngay lập tức người ta đã phát hiện ra một vụ cướp táo bạo và tầm cỡ vừa được thực hiện. Số trái phiếu của công ty đường sắt Mỹ lên đến gần một trăm ngàn bảng cùng một lượng lớn tín phiếu của các hầm mỏ và các công ty khác đã được tìm thấy trong chiếc túi. Khi kiểm tra tòa nhà người ta phát hiện ra xác chết của người bảo vệ xấu số bị gập lại và nhét vào chiếc két sắt lớn nhất mà nếu không có hành động kịp thời của trung sĩ Tuson thì phải đến sáng thứ hai người ta mới phát giác. Sọ của nạn nhân bị đập vỡ từ phía sau bằng thanh cời lò. Rõ ràng là Beddington đã vờ như bỏ quên vật gì đó để vào tòa nhà và đã sát hại người bảo vệ, sau đó hắn nhanh chóng cuỗm hết mọi thứ trong chiếc két to đó rồi bỏ trốn cùng với tài sản cướp được. Đến nay, người anh thường cộng tác cùng hắn vẫn chưa xuất hiện trong vụ này, mặc dù vậy cảnh sát vẫn đang nỗ lực tìm kiếm những nơi tên này ẩn náu.

“Thế là chúng ta có thể giúp cho cảnh sát tránh được một rắc rối nho nhỏ trong vụ này”, Holmes nói và liếc nhìn thân hình phờ phạc đang ngồi thu lu bên cửa sổ. “Bản chất con người là một sự pha trộn rất kì lạ, Watson ạ. Anh xem, đến một tên tội phạm và là kẻ sát nhân mà còn được anh trai yêu mến đến nỗi tự tử khi nghe tin hắn phải lãnh án tử hình. Thế nhưng ta đâu còn chọn lựa nào khác. Bây giờ thì bác sĩ và tôi sẽ ở đây canh chừng hắn, còn anh thì hãy vui lòng đi báo cảnh sát hộ, anh Pycroft ạ.”

CON TÀU GLORIA SCOTT
(The Gloria Scott, 1893)

Vào một đêm đông, khi chúng tôi đang ngồi hai bên lò sưởi thì anh bạn Sherlock Holmes nói, “Tôi có một ít giấy tờ mà tôi thật sự nghĩ rằng đáng để anh xem qua, Watson ạ. Đó là những tài liệu về vụ án lạ lùng liên quan đến con tàu Gloria Scott, và đây là lá thư đã khiến cho thẩm phán Peace Trevor phải chết vì kinh hoàng khi đọc nó.”

Anh lấy từ ngăn kéo ra một cuộn giấy đã ngả màu, tháo dây buộc rồi trao cho tôi một lá thư ngắn viết nguệch ngoạc trên nửa tờ giấy màu xám:

Kết quả là cuộc săn tới rồi. Quản rừng[144] Hudson báo cáo đã sẵn sàng khai hỏa, bắn hết gà lôi. Mau đừng để thoát con nào đi mất.

Khi ngước lên sau khi đọc xong lá thư bí ẩn này, tôi thấy Holmes đang cười thầm về biểu hiện trên mặt tôi.

“Trông anh có vẻ hơi bối rối”, anh nói

“Tôi không thể nào hiểu được làm sao một bức thư như thế này lại có thể khiến cho ai đó phải kinh hoàng. Đối với tôi thì nó có phần lố bịch.”

“Đúng thế. Nhưng sự thực là vì nó mà người đọc, một người đàn ông đứng tuổi khỏe mạnh, tráng kiện đã bị hạ gục ngay tại chỗ như thể bị giáng cho một báng súng.”

“Anh làm tôi tò mò đấy”, tôi nói. “Nhưng sao vừa lúc nãy anh lại bảo là tôi nên xem xét vụ án này vì những lí do vô cùng đặc biệt?”

“Bởi vì đó là vụ đầu tiên mà tôi tham gia.”

Trước đây tôi vẫn thường cố gắng gợi cho bạn mình nói ra bước ngoặt đầu tiên khiến anh chuyển sang công việc nghiên cứu tội phạm nhưng chẳng bao giờ thấy anh trong tâm trạng cởi mở. Lúc này anh ngồi trên ghế bành, người hơi chúi ra trước và trải các tài liệu kia lên đùi. Rồi anh châm tẩu thuốc và yên lặng một hồi, vừa hút thuốc vừa lật những trang giấy.

“Hẳn là anh chưa bao giờ nghe tôi kể về Victor Trevor?” Anh nói. “Anh ấy là người bạn duy nhất của tôi trong suốt hai năm đầu đại học. Tôi không phải là người hay giao du kết bạn, Watson ạ, chỉ thích ru rú trong nhà và phát triển các phương pháp tư duy nho nhỏ của mình, vì vậy mà tôi ít giao thiệp với các bạn đồng khóa. Ngoài đấu kiếm và quyền Anh tôi cũng ít các sở thích thể thao, rồi sau tôi chọn ngành học khác hoàn toàn so với các sinh viên khác, do đó chúng tôi chẳng có điểm nào chung. Trevor là người duy nhất tôi quen và chúng tôi chỉ biết nhau sau sự cố con chó sục bun của anh ấy ngoặm cứng vào mắt cá chân tôi khi tôi trên đường đến nhà thờ. Đó là một cách kết bạn chẳng mấy thú vị nhưng hiệu quả. Vì cái gót chân bị thương mà tôi phải nằm một chỗ đến mười ngày nhưng Trevor vẫn thường xuyên đến thăm hỏi. Đầu tiên thì chỉ chuyện trò khoảng một phút, nhưng sau đó thì những cuộc viếng thăm kéo dài hơn và trước khi tôi bình phục thì chúng tôi đã trở thành hai người bạn thân. Anh ấy là một chàng trai cường tráng và sôi nổi, tràn đầy năng lượng và sức sống, trái ngược với tôi gần như mọi mặt, nhưng chúng tôi cũng có một số điểm chung, và chúng tôi thân nhau khi tôi phát hiện ra rằng cũng giống như tôi, anh ấy chẳng có người bạn nào. Cuối cùng thì anh ấy mời tôi đến thăm nhà cha anh ở Donnithorpe, vùng Norfolk và tôi đã đón nhận lòng mến khách của anh bằng cách về đó một tháng trong kì nghỉ dài.

Ông lão Trevor rõ là một người giàu có và chu đáo, một thẩm phán hòa giải[145] đồng thời cũng là một điền chủ. Donnithorpe là một ngôi làng nhỏ nằm ở ngay phía bắc Langmere, trong vùng Broads. Ngôi nhà ấy có tường gạch, rầm xà bằng gỗ sồi, xây rộng rãi theo kiểu cổ, có một con đường lớn lát đá vôi rất đẹp dẫn thẳng đến nhà. Ở đó có bãi săn vịt trời lí tưởng, có nơi câu cá rất tốt, một thư viện tuy nhỏ nhưng chọn lọc, theo như tôi được biết, do một người chủ cũ để lại, và một đầu bếp tạm ổn, nên ai không tận hưởng được kì nghỉ dài một tháng ở đây thì hẳn là một người khó tính. Ông cụ Trevor đã góa vợ và bạn tôi là con trai duy nhất. Tôi nghe nói là còn có một cô con gái nữa nhưng đã chết vì bệnh bạch hầu trong một lần đến Birmingham chơi. Ông Trevor là người thú vị. Ông ấy không phải người có văn hóa cao nhưng lại có sức mạnh đáng nể cả về thể chất lẫn tinh thần. Ông ấy chẳng biết mấy về sách vở nhưng đã đi đây đi đó và trải nghiệm nhiều. Và ông vẫn còn nhớ tất cả những gì mình đã học hỏi được. Về vóc dáng thì ông ấy là một người lực lưỡng, chắc nịch, tóc dày đã hoa râm, gương mặt sạm nâu dãi dầu sương gió, mắt xanh hơi dữ tợn. Tuy nhiên, ông lại nổi tiếng khắp vùng về lòng tốt, sự nhân hậu và được ghi nhận là một thẩm phán với những bản án khoan dung.

Một tối nọ, khi tôi về đó chưa lâu, chúng tôi đang ngồi uống rượu vang đỏ sau bữa tối thì anh Trevor bắt đầu nói về những thói quen quan sát và suy luận mà tôi đã lập thành một hệ thống, dù rằng lúc đó tôi chưa đánh giá được vai trò của chúng trong cuộc đời mình. Rõ ràng là ông bố nghĩ rằng con mình đã phóng đại lên khi mô tả một vài thành tích nho nhỏ mà tôi đã thực hiện.

‘Này, Holmes’, ông vừa cười vui vẻ vừa nói. ‘Nếu như cháu có thể suy đoán được điều gì từ ta, thì ta cũng là một đối tượng thú vị đấy.’

‘Cháu sợ không được nhiều cho lắm,’ tôi đáp, ‘chỉ có thể đoán rằng trong vòng mười hai tháng trở lại đây bác đang lo lắng về một vụ tấn công mang tính cá nhân.’

Nụ cười tan dần trên môi ông lão và ông hết sức ngạc nhiên nhìn tôi chăm chú.

‘Ồ, thế mà lại đúng’, quay sang phía con trai mình, ông nói. ‘Con biết không, Victor, khi cha cùng các đồng nghiệp giải tán đám săn trộm, chúng thề là sẽ cho bọn ta biết mùi lưỡi dao của chúng và đúng là ngài Edward Holby đã bị tấn công. Từ lúc đó, cha lúc nào cũng chú tâm đề phòng, nhưng cha không hiểu sao các con lại biết chuyện này!’

‘Bác có một cây gậy rất đẹp’, tôi trả lời. ‘Căn cứ theo hàng chữ khắc trên gậy mà cháu nhìn thấy thì bác mới có nó khoảng một năm. Nhưng bác đã dụng công khoan một lỗ ở đầu gậy và đổ chì vào đó để biến nó thành một thứ vũ khí đáng sợ. Cháu suy ra rằng nếu không vì lo ngại một mối nguy hiểm nào đó thì bác đã chẳng phải đề phòng đến thế.’

‘Còn gì nữa không?’ Ông mỉm cười hỏi tiếp.

‘Khi còn trẻ bác đã tập quyền Anh khá thường xuyên.’

‘Lại nói đúng nữa. Làm sao mà cháu biết nhỉ? Có phải vì mũi của ta bị đấm hơi vẹo chăng?’

‘Không,’ tôi đáp. ‘Đó là vì tai của bác. Chúng bị bẹt và dày lên rất khác thường, đó là những dấu hiệu của một võ sĩ quyền Anh.’

‘Còn gì nữa?’

‘Bác đã đào xới đất rất nhiều, dựa vào những vết chai.’

‘Tất cả tiền bạc của ta đều từ các mỏ vàng.’

‘Bác từng sống ở New Zealand.’

‘Cũng đúng.’

‘Đã đi Nhật Bản.’

‘Hoàn toàn đúng.’

‘Và bác từng có quan hệ rất thân thiết với một người có tên viết tắt là J. A và sau đó bác lại muốn quên hẳn người đó đi.’

Ông lão Trevor từ từ đứng dậy và dán chặt đôi mắt to xanh vào mặt tôi với một cái nhìn trừng trừng man dại, rồi đổ nhào ra trước, mặt gục vào đám vỏ hạt rải rác trên tấm khăn trải bàn, và ngất xỉu. Anh có thể hình dung, Watson ạ, là cả con trai ông ta và tôi hoảng sợ đến mức nào. Tuy nhiên, cơn choáng của ông ấy không kéo dài vì khi chúng tôi mở cổ áo cho ông và lấy nước từ chậu rửa tay vẩy lên mặt, ông thở hắt một hai hơi rồi ngồi lên.

‘À, các cậu trai’, ông nói và cố nặn một nụ cười, ‘ta hi vọng rằng đã không làm các con sợ. Dù trông khỏe mạnh thế này, nhưng ta có một khiếm khuyết ở tim và nó dễ dàng hạ gục ta. Holmes này, ta không biết bằng cách nào mà cháu biết được những điều đó, nhưng dường như với ta thì tất cả các thám tử cả ngoài đời lẫn trong truyện đều chỉ là trẻ ranh khi đem so với cháu. Đó là công việc của đời cháu đấy, chàng trai, và cháu có thể tin lời một người đã có chút từng trải.’

Và lời khuyên ấy, cùng lời khen mào đầu có phần phóng đại năng lực của tôi, Watson ạ, không biết anh có tin không, chính là cơ sở đầu tiên khiến tôi cảm thấy có thể lập nghiệp từ những gì mà cho đến lúc đó chỉ đơn thuần là thú vui. Tuy nhiên, vào thời điểm ấy, tôi quá lo lắng đến bệnh tình đột ngột của chủ nhà nên không còn đầu óc nào nghĩ đến những chuyện khác.

‘Cháu hi vọng là đã không nói điều gì khiến bác đau lòng?’ Tôi nói. ‘Tất nhiên là cháu đã chạm đến một điều khá là tế nhị.’

‘Ta có thể hỏi làm thế nào mà cháu biết được chuyện đó không? Và cháu biết đến mức độ nào?’ Lúc này thì ông đã nói với vẻ đùa cợt nhưng trong đáy mắt hãy còn phảng phất nét kinh hoàng.

‘Chuyện đó vốn dĩ đơn giản’, tôi trả lời. ‘Khi bác xắn tay áo lên để kéo con cá vào thuyền cháu nhìn thấy hai chữ J.A được xăm ở mặt trong khuỷu tay. Những chữ này vẫn còn đọc được nhưng vì trông chúng đã mờ đi và phần da xung quanh bợt màu, nên có thể thấy rất rõ là bác đã cố gắng xóa chúng. Vậy có thể hiểu đã có lúc những chữ cái viết tắt ấy rất thân thuộc với bác và rồi sau đó bác lại muốn quên chúng đi.’

‘Đôi mắt cháu mới tinh tường làm sao!’ Ông reo lên với vẻ nhẹ nhõm. ‘Đúng như những gì cháu nói. Nhưng thôi, ta đừng nhắc đến chuyện đó nữa. Trong tất cả các hồn ma thì bóng ma của những người tình xưa là đáng sợ nhất. Hãy đi vào phòng bi-a và làm một điếu xì gà thư giãn.’

Kể từ ngày hôm đó, mặc dù vẫn thân mật, nhưng đã có đôi chút nghi ngờ trong cách ông lão cư xử với tôi. Ngay cả con trai của ông cũng nhận xét thế này: ‘Anh đã khiến ông già sốc đến nỗi’, anh nói tiếp, ‘ông cụ sẽ chẳng bao giờ còn dám chắc là anh biết chuyện gì hay không biết chuyện gì.’

Tôi biết chắc ông cụ không định tỏ ra như thế, nhưng nó đã hằn sâu trong tâm trí ông đến nỗi lộ ra trong từng hành động. Cuối cùng thì tôi tin rằng tôi đã gây lo lắng cho ông nên nghĩ mình cần kết thúc chuyến thăm này. Thế nhưng, vào đúng hôm trước ngày tôi đi thì xảy ra một việc mà sau này mới thấy là quan trọng. Trong lúc cả ba chúng tôi đang ngồi trên ghế trong vườn, sưởi nắng và ngắm nhìn phong cảnh vùng Broads trải dài trước mắt thì một người hầu bước vào cho biết có một người đàn ông đang ở trước cửa muốn gặp ông Trevor.

‘Tên ông ta là gì?’ Ông chủ nhà hỏi.

‘Ông ấy không chịu nói.’

‘Thế thì ông ta muốn gì?’

‘Ông ấy nói rằng ông chủ biết ông ấy và ông ấy chỉ muốn nói chuyện một chút thôi.’

‘Đưa ông ta vào đây.’

Chỉ một lúc sau đã thấy một người đàn ông quắt queo xuất hiện với điệu bộ khép nép và có dáng đi kéo lê chân. Gã mặc áo khoác không cài khuy có một vết nhựa đường ở tay áo, áo sơmi kẻ ô hai màu đỏ và đen, quần bằng vải thô và đi một đôi ghệt nặng nề rách nát. Mặt gã gầy gò và nâu sạm trông có vẻ xảo trá, miệng lúc nào cũng cười để lộ những chiếc răng vàng ệch lô nhô, còn hai bàn tay nhăn nheo của gã thì luôn nắm hờ, rất đặc trưng của thủy thủ. Khi gã lù rù đi qua bãi cỏ, tôi nghe như ông Trevor nấc nhẹ một tiếng trong cổ họng và bật dậy khỏi ghế để chạy vào nhà. Chỉ một thoáng sau ông đã quay trở ra và tôi ngửi thấy mùi rượu mạnh nồng nặc khi ông đi ngang qua tôi.

‘Sao, anh bạn’, ông cất tiếng hỏi, ‘tôi có thể làm được gì cho anh đây?’

Gã thủy thủ đứng nhìn ông qua đôi mắt nheo lại và mặt vẫn hiện lên điệu cười trễ nải.

‘Anh không nhận ra tôi sao?’ Gã hỏi lại.

‘Trời ơi, khốn khổ thân tôi, anh chính là Hudson’, ông Trevor nói với giọng ngạc nhiên.

‘Là Hudson đây, anh ạ,’ gã thủy thủ nói tiếp. ‘Ôi trời, đã hơn ba mươi năm không gặp rồi. Anh thì có nhà cửa còn tôi thì vẫn phải bốc thịt muối từ thùng tônô[146].’

‘Đâu nào, anh sẽ thấy là tôi vẫn chưa quên những ngày xưa ấy’. Ông Trevor kêu lên và bước lại gần gã thủy thủ rồi nói nhỏ một câu gì đó, rồi ông lại cao giọng, ‘Hãy đi vào nhà bếp và anh sẽ có đồ ăn và thức uống. Chắc chắn là tôi sẽ tìm cho anh một công việc.’

‘Cảm ơn, ông bạn’, gã đáp và đưa tay sờ mớ tóc trước trán. ‘Tôi vừa mới xong hai năm làm trên một con tàu chở hàng chạy tám hải lí một giờ lúc nào cũng thiếu người, nên giờ tôi chỉ muốn nghỉ ngơi. Tôi nghĩ có lẽ mình sẽ ở với Beddoes hoặc là với anh.’

‘Vậy à!’ Ông Trevor kêu lên. ‘Anh biết Beddoes sống ở đâu sao?’

‘Chúa phù hộ cho anh, bạn bè cũ ở đâu tôi đều biết hết’, gã nói cùng với một nụ cười nham hiểm rồi lù rù đi theo cô hầu xuống bếp. Ông Trevor lẩm bẩm điều gì đó với chúng tôi về việc từng làm chung trên một con tàu với người kia hồi đào vàng và sau đó, để chúng tôi lại trên bãi cỏ, ông đi vào nhà. Một giờ sau, khi chúng tôi bước vào thì thấy ông đã say bí tỉ nằm dài trên chiếc trường kỉ trong phòng ăn. Toàn bộ sự việc để lại trong tôi một ấn tượng rất xấu và ngày hôm sau tôi rời Donnithorpe đi mà chẳng thấy có lỗi gì vì tôi thấy rằng sự hiện diện của tôi chắc chắn sẽ làm cho bạn mình ngượng nghịu.

Tất cả những sự việc trên xảy ra trong tháng đầu của kì nghỉ dài. Tôi về nhà mình ở London và nghiên cứu vài thí nghiệm hóa hữu cơ trong bảy tuần. Thế nhưng, vào một ngày đã qua độ giữa thu và kì nghỉ cũng gần hết thì tôi nhận được một bức điện từ bạn tôi nài nỉ tôi quay trở lại Donnithorpe và bảo rằng anh đang rất cần đến lời khuyên và sự trợ giúp của tôi. Tất nhiên là tôi bỏ ngang tất cả và lại lên đường đi miền bắc.

Anh ấy đón tôi ở sân ga bằng một cỗ xe ngựa hai bánh và chỉ thoáng qua tôi thấy ngay anh ấy đã phải trải qua hai tháng rất cam go. Anh gầy đi và tiều tụy, điệu bộ vui vẻ sôi nổi rất đặc trưng của anh đã biến mất.

‘Cha tôi đang hấp hối’, lời đầu tiên anh nói khi gặp tôi.

‘Không thể nào!’ Tôi kêu lên. ‘Có chuyện gì vậy?’

‘Bị đột quỵ. Vì một cú sốc thần kinh. Cả ngày hôm nay thần chết cứ cận kề bên cha tôi. Tôi không biết là ông có còn sống để gặp ta hay không.’

Watson ạ, hẳn là anh cũng hiểu, tôi đã choáng váng vì tin tức bất ngờ ấy.

‘Nguyên nhân là gì?’ Tôi hỏi.

‘À, đó mới là điều cần nói. Lên xe đi rồi chúng ta sẽ nói về chuyện đó trên đường đi. Anh còn nhớ gã đàn ông đã xuất hiện vào buổi chiều hôm trước khi anh đi chứ?’

‘Nhớ rất rõ.’

‘Anh có biết kẻ mà cha con tôi đã cho vào nhà hôm ấy là ai không?’

‘Tôi không biết!’

‘Đó là một con quỷ, Holmes,’ anh kêu lên.

Tôi ngạc nhiên chăm chú nhìn anh.

‘Phải, hắn chính là một con quỷ. Kể từ giờ phút đó chúng tôi chẳng được một giờ nào bình yên - không một chút nào. Cũng từ chiều hôm đó ông già chẳng bao giờ ngẩng cao đầu và giờ thì cuộc sống ấy đã nghiền nát cha tôi, ông lên cơn đau tim, tất cả đều là do tên Hudson đáng nguyền rủa này!’

‘Hắn có quyền năng gì mà ghê gớm thế?’

‘À, đó là điều mà dù có phải tốn kém bao nhiêu tôi cũng muốn biết. Làm thế nào mà ông già tử tế, nhân hậu lại có thể sa vào nanh vuốt của một tên vô lại như thế! Nhưng tôi rất mừng là anh đã đến, Holmes ạ. Tôi rất tin tưởng ở sự đánh giá và tài suy xét của anh, tôi biết rằng anh sẽ cho tôi những lời khuyên tốt nhất.’

Xe chúng tôi phóng đi trên con đường quê bằng phẳng mang sắc trắng và trước mặt chúng tôi là cả một vùng sông hồ trải dài lấp lánh trong sắc đỏ của mặt trời đang lặn. Từ khoảnh rừng nằm phía bên trái tôi có thể nhìn thấy những ống khói cao và cái cột cờ cho biết đó là nhà ở của người điền chủ.

‘Cha tôi cho hắn coi sóc vườn tược’, bạn tôi nói tiếp. ‘Và sau, vì công việc đó chưa vừa ý hắn, ông lại nâng hắn lên làm quản gia. Ngôi nhà như được phó thác hoàn toàn cho hắn, hắn sục sạo khắp nơi và tha hồ làm những gì hắn muốn. Mấy cô hầu than phiền về thói rượu chè và cách ăn nói thô bỉ của gã. Cha tôi bèn tăng lương cho tất cả bọn họ để bù đắp cho sự khó chịu đó. Hắn còn lấy thuyền và khẩu súng tốt nhất của cha tôi để tự ban cho mình những chuyến đi săn ngắn ngày. Hắn làm tất cả những việc ấy với vẻ mặt giễu cợt, đểu cáng và xấc láo khiến tôi muốn đập cho hắn đến hai mươi trận nếu như hắn cỡ tuổi tôi. Tôi nói anh nghe, Holmes ạ, tôi đã phải tự kiềm chế và giờ thì tôi tự hỏi rằng nếu tôi tự do làm theo ý mình một chút thì có phải là khôn ngoan hơn không. Mọi chuyện cứ càng lúc càng xấu đi với chúng tôi, và tên súc vật Hudson đó ngày càng quá quắt, đến nỗi rốt cuộc, một ngày nọ, tôi đã túm lấy vai hắn và tống ra khỏi phòng khi hắn đối đáp hỗn xược với cha tôi ngay trước mặt tôi. Hắn lủi đi, mặt lộ vẻ căm giận và cặp mắt hiểm độc toát lên sự đe dọa còn hơn cả miệng lưỡi của hắn. Tôi không biết sau đó đã xảy ra chuyện gì giữa hắn và người cha tội nghiệp của tôi nhưng ngày hôm sau thì cha tôi đến gặp tôi và hỏi tôi liệu có chịu xin lỗi Hudson hay không. Hẳn là anh cũng có thể hình dung được, tôi từ chối và hỏi lại cha tôi làm sao ông có thể để cho một kẻ đê tiện như thế lộng hành với chính ông và gia đình của ông.

‘À, con trai,’ ông đáp, ‘tất cả những chuyện này rất nên nói ra, nhưng con không hiểu tình huống của cha hiện giờ ra sao đâu. Nhưng rồi một ngày kia con sẽ biết, Victor ạ. Cha sẽ cho con biết, cho dù có thế nào. Con sẽ không nghĩ xấu về người cha tội nghiệp của con chứ, con trai?’

Trông cha tôi rất xúc động, sau đó ông nhốt mình trong thư phòng cả ngày, qua khung cửa sổ tôi có thể thấy ông luôn tay viết lách. Buổi tối hôm đó diễn ra một việc có vẻ như giải tỏa cho tôi rất nhiều, vì Hudson nói rằng hắn sắp sửa ra đi. Hắn bước vào phòng ăn khi chúng tôi đang ngồi lại sau bữa tối và bằng giọng ngà ngà say, hắn lí nhí cho chúng tôi biết ý định của hắn.

‘Tôi đã ở Norfolk đủ rồi,’ hắn nói. ‘Tôi sẽ đi xuống Hampshire để gặp Beddoes. Anh ta cũng sẽ vui mừng được gặp lại tôi giống như anh vậy, tôi dám chắc như thế.’

‘Dù có như thế nào tôi cũng mong là anh đừng bỏ đi, Hudson,’ cha tôi nói với vẻ rụt rè khiến tôi giận sôi lên.

‘Tôi vẫn chưa được xin lỗi,’ hắn hờn dỗi nói và đưa mắt liếc về phía tôi.

‘Victor, con hãy thừa nhận là đã cư xử thô lỗ với con người đáng trọng này,’ cha tôi quay sang tôi nói.

‘Ngược lại là đằng khác, con nghĩ rằng cả hai cha con ta đã tỏ ra vô cùng nhẫn nại đối với hắn,’ tôi trả lời.

‘À, kiên nhẫn, đúng không?’ Hắn gầm gừ. ‘Rất tốt, anh bạn. Rồi ta sẽ xem!’

Hắn lù rù bước ra khỏi phòng và nửa giờ sau thì bỏ đi, để lại cha tôi trong tâm trạng lo lắng rất tội nghiệp.

Đêm nào cũng thế, tôi cứ nghe tiếng ông đi đi lại lại trong phòng và đúng vào lúc ông vừa mới tự tin trở lại thì cuối cùng bị giáng một đòn.’

‘Chuyện xảy ra thế nào?’ Tôi nóng ruột hỏi.

‘Theo một cách vô cùng kì lạ. Tối hôm qua cha tôi nhận được một bức thư mang dấu bưu điện Fordingham? Ông đọc nó xong thì dùng hai tay đập lên đầu, rồi bắt đầu chạy vòng vòng quanh phòng như bị mất trí. Cuối cùng khi tôi kéo ông lại đặt nằm lên trường kỉ thì miệng và hai mí mắt của ông đã bị méo xệch sang một bên và tôi nhận ra cha mình bị đột quỵ. Bác sĩ Fordham được mời đến ngay lập tức. Chúng tôi đặt cha tôi lên giường nhưng ông đã bị liệt, không còn chút dấu hiệu nào của sự tỉnh táo và tôi sợ rằng khi ta về tới nhà có lẽ ông đã không còn.’

‘Anh làm tôi sợ quá, Trevor!’ Tôi kêu lên. ‘Vậy thì bức thư đó nói gì mà lại gây ra hậu quả khủng khiếp đến thế?’

‘Chẳng có gì đặc biệt. Chính thế mới khó hiểu. Nội dung tin nhắn rất là ngớ ngẩn và chẳng có gì đáng chú ý. Ôi, lạy Chúa, đây chính là điều mà tôi lo sợ!’

Khi anh ấy nói đến đó thì xe chúng tôi đã quẹo qua chỗ rẽ của con đường và trong ánh chiều gần tàn chúng tôi thấy tất cả rèm cửa đều đã được buông xuống. Lúc xe phóng nhanh đến sát cửa, nét mặt bạn tôi co rúm lại vì đau buồn, một người mặc quần áo đen bước ra từ ngưỡng cửa.

‘Cha tôi đi từ lúc nào thế bác sĩ?’ Trevor hỏi.

‘Gần như ngay lúc anh vừa đi.’

‘Ông có tỉnh lại không?’

‘Có tỉnh một lúc trước khi tắt thở.’

‘Ông có nhắn gì lại cho tôi không?’

‘Chỉ nói rằng giấy tờ nằm trong ngăn kéo sau của chiếc tủ Nhật Bản.’

Bạn tôi cùng với ông bác sĩ lên cầu thang để đi đến phòng người chết trong khi tôi ở lại thư phòng, lật đi lật lại toàn bộ vấn đề trong đầu và chưa bao giờ cảm thấy buồn như thế. Quá khứ của ông lão Trevor ra sao, một võ sĩ quyền Anh, một nhà du hành, một người đào vàng và vì sao mà ông lại để tên thủy thủ có vẻ mặt ác nghiệt ấy điều khiển? Và nữa, tại sao ông lại ngất xỉu khi nghe những lời ám chỉ về những chữ viết tắt đã bị xóa gần mờ trên cánh tay và chết vì khiếp sợ khi nhận được một lá thư từ Fordingham? Rồi tôi nhớ ra rằng Fordingham nằm ở Hampshire và ông Beddoes, người mà tên thủy thủ đã đến thăm và có lẽ để đe dọa, cũng được đề cập là đang sống ở Hampshire. Vậy thì, bức thư đó có thể là do Hudson gửi đi để báo cho biết hắn đã tiết lộ điều bí mật tội lỗi có vẻ như từng xảy ra, hoặc là do ông Beddoes gửi nhằm cảnh báo một đồng đạo cũ rằng một sự tiết lộ sắp sửa xảy ra. Đến giờ thì mọi chuyện có vẻ đã rõ ràng. Nhưng nếu như thế thì tại sao lá thư đó lại có nội dung vớ vẩn và quái gở như người con trai đã miêu tả? Chắc là anh ấy đã hiểu sai. Nếu vậy thì nó hẳn là một thứ mật mã tinh vi ẩn chứa nội dung gì đó dưới vẻ ngoài. Tôi phải xem lá thư đó. Nếu nó có một ý nghĩa ẩn giấu nào đó, tôi tự tin là mình có thể tìm ra. Suốt một giờ liền tôi ngồi suy nghĩ về điều ấy trong bóng tối mãi đến khi một cô người hầu mặt đầm đìa nước mắt bưng đến một ngọn đèn và Trevor cũng bước vào ngay sau cô ta, nhợt nhạt nhưng điềm tĩnh, tay nắm chặt những tờ giấy hiện đang nằm trên đùi tôi đây.

Anh ngồi xuống trước mặt tôi, kéo ngọn đèn ra phía mép bàn và trao cho tôi một lá thư ngắn viết trên tờ giấy màu xám mà anh đã đọc.

Kết quả là cuộc săn tới rồi. Quản rừng Hudson báo cáo đã sẵn sàng khai hỏa, bắn hết gà lôi. Mau đừng để thoát con nào đi mất.

Tôi dám nói rằng lần đầu đọc lá thư này trông mặt tôi cũng bối rối giống hệt anh bây giờ. Sau đó tôi đọc lại thật kĩ. Đúng như tôi đã nghĩ, lá thư này phải có một ẩn ý nào đó đằng sau sự kết hợp từ ngữ kì lạ ấy. Có thể một số cụm từ như gà lôi và khai hỏa đã được ấn định sẵn ý nghĩa gì đó rồi chăng? Nhưng nếu thế thì chỉ có thể võ đoán chứ không có cách nào suy luận được ý nghĩa của thông điệp. Tuy nhiên, tôi không muốn tin vào khả năng này, vả lại từ Hudson trong đó cho thấy dường như thông điệp này có chủ đề đúng như tôi dự đoán và là do Beddoes gửi đi chứ không phải tên thủy thủ. Tôi thử đọc ngược những cụm từ gà lôi hết nhưng chẳng gợi lên điều gì. Sau đó, tôi thử áp dụng quy luật cứ bỏ cách một chữ lại lấy một chữ, nhưng kết là săn hay quả cuộc tới đều không hứa hẹn đem lại kết quả. Thế rồi, trong khoảnh khắc, lời giải của câu đố vụt hiện ra, và tôi nhận thấy rằng nếu chỉ lấy chữ đầu ở từng cụm ba chữ liền nhau thì khi ghép lại, ta được một thông điệp rất có thể đã đẩy ông lão Trevor vào bước đường cùng. Nội dung thông điệp hết sức ngắn gọn, đó là một lời cảnh báo mà bấy giờ tôi đã đọc lên cho bạn tôi nghe: Kết cuộc rồi. Hudson đã khai hết. Mau thoát đi.

Victor Trevor vùi mặt vào hai bàn tay run rẩy. ‘Tôi nghĩ là đúng thế rồi’, anh nói. ‘Điều này còn tệ hơn cả cái chết vì đó là sự nhục nhã. Nhưng những từ quản rừng và gà lôi có nghĩa gì?’

‘Nó không có nghĩa gì trong thông điệp, nhưng lại mang nhiều ý nghĩa với chúng ta nếu không có phương tiện nào khác để tìm ra người gửi. Anh thấy rằng, ban đầu người này viết thông điệp ra trước Kết... cuộc... rồi... cho đến hết. Sau đó để hoàn chỉnh cái mật mã sắp sẵn này, ông ta điền thêm vào mỗi chỗ trống hai từ bất kì. Lẽ tự nhiên là ông ta sẽ dùng những từ nào xuất hiện trong đầu trước tiên và nếu trong số đó có nhiều từ liên quan đến săn bắn thì anh có thể khá chắc rằng người viết này là một người ham săn bắn. Anh có biết gì về ông Beddoes này không?’

‘Ồ, anh nhắc tôi mới nhớ’, anh nói, ‘người cha tội nghiệp của tôi vẫn thường được ông ấy mời đến săn ở khu săn bắn của ông ta vào mùa thu.’

‘Thế thì không còn nghi ngờ gì nữa, bức thư này do ông ta gửi đến’, tôi nói. ‘Chúng ta chỉ còn việc tìm ra bí mật mà có vẻ như tên thủy thủ Hudson đã lợi dụng để đe dọa hai người giàu có và đáng kính này.’

‘Chao ôi, anh Holmes, tôi e rằng đó là một tội lỗi đáng xấu hổ!’ Bạn tôi kêu lên. ‘Nhưng tôi sẽ không giấu giếm điều gì với anh. Đây là lời kể do chính tay cha tôi viết ra khi ông biết rằng mối nguy từ Hudson sắp đến. Tôi tìm thấy mấy tờ giấy này trong chiếc tủ Nhật Bản theo lời cha tôi dặn bác sĩ. Anh hãy cầm lấy và đọc lên cho tôi nghe vì tôi chẳng còn đủ sức lực cũng như lòng can đảm để mà tự đọc.’

Đây chính là những tờ giấy anh ấy trao cho tôi, Watson ạ và tôi sẽ đọc chúng cho anh nghe như đã từng đọc lên cho anh ấy trong thư phòng cũ đêm đó. Như anh đã thấy, phía bên ngoài xấp giấy có ghi: Một số chi tiết về chuyến hải trình của con tàu Gloria Scott, từ khi khởi hành ở cảng Falmouth vào ngày 8 tháng 10 năm 1855, cho đến khi bị nổ tung tại 15° 20’ vĩ độ Bắc, 25° 14’ kinh độ Tây vào ngày 6 tháng 11. Nó được viết với hình thức một bức thư và có nội dung như sau:

Con rất thương yêu của cha, vì sự ô nhục đang đến dần và bắt đầu làm u tối những năm cuối cùng của đời cha, cha có thể viết ra với tất cả sự thật và lòng trung thực rằng điều làm cha đau đớn trong tim không phải vì sự sợ hãi luật pháp hay lo mất địa vị trong hạt, cũng không phải vì sợ sụp đổ hình ảnh trong mắt những ai đã quen biết cha mà chính là ý nghĩ rằng con sẽ phải hổ thẹn vì cha - đứa con luôn yêu thương cha và xưa nay hiếm khi có lí do để không kính trọng cha, cha hi vọng thế. Nhưng nếu tai họa lâu nay vẫn đe dọa cha giáng xuống, thì cha mong rằng con hãy đọc lá thư này, để chính cha cho con biết cha đáng phải chịu tội đến mức nào. Còn ngược lại, nếu mọi chuyện đều diễn tiến tốt lành (cầu Chúa vạn năng phù hộ!) thì nếu tình cờ mà lá thư này vẫn chưa bị hủy và lọt vào tay con thì cha xin con, vì những điều thiêng liêng, vì kí ức với người mẹ thân yêu của con và vì tình thương yêu giữa cha con ta, hãy ném nó vào lửa và đừng bao giờ bận tâm đến nó nữa.

Vậy nếu con đã đọc đến dòng này, cha biết rằng tội lỗi của mình đã bị phơi bày và cha đã bị giải đi, hoặc khả năng cao hơn là cha đã chết vì con biết là cha vốn yếu tim. Dù sao thì cố che giấu cũng không còn ích gì nữa, và từng lời cha kể đều là sự thật và cha xin thề như thế, cha mong con sẽ tha thứ.

Con thân yêu, họ của cha không phải là Trevor. Lúc còn trẻ, cha mang tên James Armitage, giờ thì con có thể hiểu được cú sốc của cha cách đây vài tuần khi người bạn học của con nói với cha những lời tựa như ám chỉ rằng cậu ấy đã nắm được bí mật của cha. Khi còn là Armitage, cha vào làm việc cho một nhà băng ở London và cũng dưới cái tên này cha đã bị buộc tội phạm pháp và bị kết án phát vãng. Đừng vội lên án cha, con ạ. Có một món nợ danh dự, cứ tạm gọi như vậy, mà cha phải trả và cha đã mượn tạm số tiền vốn không phải của cha để trả vì tin chắc rằng mình có thể hoàn lại trước khi người ta phát hiện ra là đã mất số tiền đó. Thế nhưng cha gặp phải vận rủi. Số tiền mà cha dự định sẽ thu được chẳng bao giờ đến tay cha, và một đợt kiểm toán trước thời hạn đã khiến khoản thâm hụt bị lộ. Trường hợp này có thể được xử nhẹ nhưng vì ba mươi năm trước luật pháp nghiêm khắc hơn bây giờ, nên vào ngày sinh nhật thứ hai mươi ba, cha đã bị xiềng như một trọng phạm cùng với ba mươi bảy tù nhân khác dưới hầm con tàu ba buồm Gloria Scott hướng tới nước Úc.

Đó là năm 1855 khi cuộc chiến tranh Crimea[147] bước vào giai đoạn khốc liệt và phần lớn những con tàu chờ tù cũ đều được trưng dụng để chuyên chở ở Hắc Hải. Do đó, chính quyền buộc phải dùng đến những tàu thuyền không phù hợp và nhỏ hơn để chở tù nhân. Trước đó Gloria Scott là tàu buôn trà Trung Quốc nhưng nó là tàu mũi nặng, thân bè kiểu cũ đã bị những con tàu buồm mới bấy giờ qua mặt. Tàu có trọng tải năm trăm tấn và ngoài ba mươi tám tên tù còn có thủy thủ đoàn gồm hai mươi sáu người, mười tám lính, một thuyền trưởng, ba thuyền phó, một viên y sĩ, một cha tuyên úy và bốn cai ngục. Tổng cộng có tất cả gần một trăm sinh mạng trên con tàu khi nó căng buồm khởi hành từ Falmouth.

Những bức vách ngăn giữa các xà lim nhốt tù khá mỏng manh chứ không được làm bằng gỗ sồi dày dặn như vẫn thường thấy ở các tàu chở tù. Người tù kế bên cha, ở phía cuối tàu, là một người mà cha đã đặc biệt chú ý khi cả bọn được giải xuống cầu tàu. Đó là một gã trai trẻ với khuôn mặt sáng sủa không để râu, mũi thanh và dài, cằm khá nhọn. Đầu anh ta ngẩng cao ngạo nghễ, dáng đi kiêu hãnh và nổi bật hơn cả là chiều cao vượt trội. Cha nghĩ rằng cả bọn chẳng có ai đứng cao đến vai anh ta và cha dám chắc là chiều cao của anh ta phải gần đến sáu foot rưỡi. Thật lạ khi giữa những bộ mặt buồn thảm và mệt mỏi lại thấy một gương mặt cương quyết tràn đầy năng lượng. Đối với cha thì hình ảnh đó như là một ngọn lửa giữa cơn bão tuyết. Thế rồi cha rất vui khi biết anh ta ở trong xà lim kế bên và còn mừng hơn nữa khi vào nửa đêm, nghe thấy một tiếng thì thầm bên tai và nhận ra anh ta đã xoay xở đục được một lỗ trên tấm ván ngăn hai buồng giam.

‘Chào anh bạn!’ Anh ta cất tiếng. ‘Anh tên gì, vì tội gì mà phải ở đây?’

Cha trả lời anh ta và cũng hỏi lại anh ta như thế.

‘Tôi tên Jack Prendergast’, anh ta nói, ‘và thề có Chúa, anh sẽ biết đường tôn kính tên tôi trước khi xong việc với tôi đấy.’

Cha nhớ là đã nghe nói về vụ án của anh ta, một vụ đã gây chấn động ghê gớm khắp cả nước trước khi cha bị bắt ít lâu. Anh ta xuất thân từ một gia đình tử tế, nhưng lắm tài nhiều tật. Bằng những cách thức lừa đảo tinh vi, anh ta đã chiếm được số tiền khổng lồ của những thương gia hàng đầu London.

‘Ha, ha! Anh còn nhớ vụ án của tôi cơ à!’ Anh ta tự hào nói.

‘Còn nhớ rất rõ là khác.’

‘Thế thì hẳn là anh còn nhớ một chi tiết kì lạ trong vụ đó chứ?’

‘Chi tiết nào?’

‘Tôi đã có gần hai lăm vạn, đúng không?’

‘Thấy nói là như thế.’

‘Nhưng chẳng ai thu hồi được đồng nào cả, đúng không?’

‘Đúng.’

‘Đấy, anh nghĩ xem chúng đang ở đâu?’ Anh ta hỏi cha.

‘Tôi chịu’, cha đáp.

‘Ngay giữa ngón trỏ và ngón cái của tôi đây này’, anh ta kêu lên. ‘Lạy Chúa! Số đồng bảng tôi sở hữu còn hơn cả số tóc trên đầu anh. Anh bạn ạ, nếu anh có tiền lại biết cách sử dụng và rải chúng ra thì anh có thể làm được bất cứ chuyện gì. Anh nghĩ mà xem một người có thể làm bất cứ chuyện gì lại chịu mài đũng quần trong cái hầm hôi hám của chiếc quan tài đầy chuột bọ, ẩm mốc trên con tàu buôn hàng Trung Hoa này sao! Không đâu, thưa ngài, một người như thế sẽ tự lo cho hắn và cả bạn bè của hắn. Anh cứ tin là thế! Hãy cứ bám lấy hắn và anh có thể tạ ơn Chúa là hắn sẽ dẫn anh ra khỏi đây!’

Đó là kiểu nói năng của anh ta, ban đầu cha nghĩ những lời lẽ đó chẳng có ý gì nhưng một lát sau, khi đã thử thách cha và bắt cha phải thề thốt thật long trọng thì anh ta mới cho cha biết là quả thật có một âm mưu chiếm con tàu. Mười hai tù nhân đã ấp ủ mưu đồ đó từ trước khi lên tàu, Prendergast chính là chủ mưu và tiền của anh ta là động lực.

‘Tôi có một cộng sự’, anh ta nói, ‘một gã tốt hiếm thấy, trung thành như báng gắn với nòng. Hắn lại có tiền, và anh có biết hiện giờ hắn đang ở đâu không? Chính là cha tuyên úy, là cha tuyên úy đấy nhé, chứ không phải thằng cha vơ chú váo nào! Hắn ta lên tàu, khoác áo choàng đen và giấy tờ đàng hoàng, trong hòm có đủ tiền để mua cả con tàu. Thủy thủ đoàn cũng là người của hắn, cả thân xác lẫn linh hồn. Hắn đã bỏ một khoản tiền lớn mua cả bọn kèm chiết khấu và đã trả tiền trước cả khi bọn chúng kí giao kèo. Hắn còn mua chuộc hai cai ngục và thuyền phó Mereer, và còn định mua cả thuyền trưởng nếu tay đó đáng tiền!’

‘Chúng ta sẽ làm gì?’ Cha hỏi.

‘Anh nghĩ sao chứ?’ Anh ta nói tiếp. ‘Ta sẽ nhuộm đỏ áo vài tên lính còn hơn cả thợ may!’

‘Nhưng bọn chúng có vũ trang’, cha thắc mắc.

‘Thì chúng ta sẽ có chứ, chú em. Mỗi thằng bọn mình sẽ được phát một cặp súng lục, lại có bọn thủy thủ chống lưng vậy nếu không cướp được con tàu này thì cứ tống cả bọn chúng ta vào trường nữ sinh đi cho rồi. Tối nay anh hãy nói chuyện với đứa ở ngăn bên trái xem hắn có đáng tin hay không!’

Cha cứ y lời anh ta mà làm và nhận ra người ở ngăn bên kia là một chàng trai trẻ cũng có hoàn cảnh rất giống cha, phạm tội giả mạo giấy tờ. Tên anh ta là Evans nhưng sau đổi tên khác cũng như cha vậy, và nay đã là một người giàu có và thành đạt ở miền nam nước Anh. Anh ta cũng sẵn sàng dự phần vào âm mưu này vì đó là cách duy nhất để tự cứu mình, cứ thế cho đến khi bọn cha sắp vượt qua vịnh thì chỉ còn có hai người tù không tham gia vào bí mật này. Một trong hai người đó thì nhu nhược nên bọn cha không dám tin tưởng vào anh ta, còn người kia đang bị bệnh vàng da và không giúp gì được.

Quả là ngay từ lúc đầu chẳng có điều gì ngăn trở bọn cha chiếm tàu. Thủy thủ đoàn là một đám lưu manh được tuyển lựa riêng cho công việc này. Cha tuyên úy giả mạo thì đi vào các buồng giam để khích lệ bọn cha, cầm theo một cái túi đen trông như chứa đầy Kinh Thánh và đến thăm tù nhân thường xuyên đến nỗi sang ngày thứ ba thì mỗi người bọn cha đã giấu dưới chân giường một cái giũa, một cặp súng lục, nửa pound thuốc súng và hai mươi viên đạn. Hai trong số các cai ngục là người của Prendergast và viên thuyền phó thứ nhì là trợ thủ đắc lực của anh ta. Viên thuyền trưởng, hai thuyền phó, hai cai ngục, đại úy hải quân Martin cùng mười tám lính của ông ta và viên y sĩ nữa là tất cả những người thuộc về phe kia. Tuy nhiên, để cho chắc ăn, bọn cha quyết định sẽ không lơ là đề phòng và sẽ đột ngột tấn công vào ban đêm. Vậy mà, sự việc lại xảy ra sớm hơn dự định.

Một chiều nọ, vào khoảng tuần thứ ba sau khi nhổ neo, viên y sĩ đi xuống khám bệnh cho một tù nhân bị ốm và khi đặt tay xuống dưới giường thì ông ta sờ thấy súng. Nếu cứ giữ yên lặng thì ông ta đã có thể khiến cho toàn bộ âm mưu bị bại lộ, nhưng ông ta lại nhát gan nên đã bật ra một tiếng kêu ngạc nhiên và tái xanh mặt mày khiến cho người tù hiểu ra ngay lập tức và tóm lấy ông ta. Trước khi viên y sĩ kịp báo động thì ông ta đã bị bịt miệng và trói chặt vào giường. Vì ông ta đã mở khóa cánh cửa dẫn lên boong nên bọn cha vội vã vượt ra. Hai lính gác bị bắn gục và một hạ sĩ chạy đến xem chuyện gì xảy ra cũng chịu chung số phận. Còn hai người lính nữa đang đứng ở cửa cabin hạng nhất và súng hỏa mai của họ có vẻ như không được nạp đạn vì họ chẳng hề bắn vào bọn cha, thế là họ cũng bị bắn ngã khi đang cố gắng lắp lưỡi lê vào nòng súng. Sau đó bọn cha lao vào cabin thuyền trưởng, nhưng khi vừa mới đẩy cửa phòng thì có một tiếng nổ từ bên trong và trông thấy ông ta nằm đó, óc văng lên tấm hải đồ Đại Tây Dương ghim trên bàn, trong khi cha tuyên úy hãy còn đứng bên, tay cầm một khẩu súng lục đang bốc khói. Cả hai thuyền phó đã bị thủy thủ đoàn bắt giữ và có vẻ như toàn bộ sự việc đã được giải quyết xong.

Cabin hạng nhất nằm sát bên cabin thuyền trường, bọn cha tụ tập lại đó và buông người xuống ghế trò chuyện rôm rả với nhau vì ai cũng như phát điên với cảm giác được tự do trở lại. Khắp dọc tường đều có những ngăn tủ và Wilson, cha tuyên úy giả, đập vỡ một ngăn và lấy ra một tá rượu sherry nâu. Bọn cha phạt ngang cổ chai, trút rượu vào các cốc và còn đang mải nốc cạn thì chỉ trong một khoảnh khắc bất ngờ tiếng súng hỏa mai dội vào tai mọi người và trong phòng tràn ngập khói súng đến nỗi không thể nhìn thấy gì phía bên kia bàn. Khi khói tan thì khắp phòng đều tan hoang. Wilson và tám người khác đang quằn quại nằm đè lèn nhau trên sàn nhà, máu và rượu chảy tràn lan trên mặt bàn đến giờ vẫn còn làm cho cha buồn nôn khi nhớ lại. Cảnh tượng ấy làm cho bọn cha sợ hãi đến nỗi cha nghĩ rằng cả bọn sẽ đầu hàng nếu không có Prendergast. Anh ta rống lên như một con bò đực và xông ra cửa, những người còn sống sót thì bám sát theo. Bọn cha chạy ra và trông thấy viên đại úy hải quân cùng với mười thuộc hạ đang đứng ở nóc cabin. Những cánh cửa lật ở nóc đã được mở hé ra và họ bắn vào bọn cha qua các khe này. Bọn cha xông lên trước khi họ kịp nạp đạn song họ vẫn kháng cự mãnh liệt, nhưng bên cha đông hơn và chỉ trong năm phút là trận chiến đã kết thúc. Lạy Chúa! Cảnh tượng trên tàu còn kinh khủng hơn một lò sát sinh! Prendergast như một con quỷ điên cuồng cứ nhấc từng người lính lên như thể họ chỉ là con nít và quẳng họ qua mạn tàu bất kể họ còn sống hay đã chết. Có một trung sĩ dù trọng thương nhưng vẫn cố bơi một lúc thật lâu cho đến khi có người thấy tội nghiệp mới bắn một phát vào sọ anh ta. Khi cuộc chiến đã kết thúc, bên phía địch chỉ còn lại hai cai ngục, hai thuyền phó và viên y sĩ.

Bọn cha tranh cãi rất găng về số phận của những người này. Rất nhiều người vui mừng vì đã giành lại được tự do và không muốn giết chóc. Việc hạ gục những người lính có súng hỏa mai trong tay là một chuyện, còn cứ đứng yên thản nhiên nhìn người khác bị giết lại là chuyện khác. Tám người bọn cha gồm có năm tù nhân và ba thủy thủ đều nói rằng không muốn chứng kiến điều đó. Nhưng không ai có thể lay chuyển được Prendergast và những người theo phe hắn. Muốn an toàn thì cả bọn chỉ có một cách là dọn dẹp cho sạch sẽ, hắn nói, và không để sót một cái lưỡi nào còn ngo ngoe được để làm nhân chứng. Những người không đồng tình như cha đã suýt phải chịu chung số phận với các tù nhân nhưng đến phút cuối thì hắn lại nói rằng nếu muốn thì bọn cha có thể lấy một chiếc xuồng và thoát đi. Bọn cha chớp lấy cơ hội này vì đã chán ngán những điều tàn bạo lắm rồi và việc giết chóc này còn tồi tệ hơn cả những gì đã làm trước đó. Chúng cấp cho bọn cha mỗi người một bộ quần áo thủy thủ, một thùng nước, một thùng thịt muối và một thùng bánh quy cùng một cái la bàn. Prendergast quẳng cho bọn cha một tấm hải đồ và dặn phải nói rằng mình là những thủy thủ bị chìm tàu ở 15° vĩ độ Bắc và 25° kinh độ Tây, sau đó hắn cắt dây néo và thả cho bọn cha trôi đi.

Giờ thì cha sắp kể đến phần đáng kinh ngạc nhất đây, con yêu. Trong khi nổi dậy, đám thủy thủ đã thu buồm lại, nhưng bây giờ khi bọn cha rời tàu thì họ lại căng nó lên và vì gió thổi nhẹ từ phía bắc và phía đông nên con tàu bắt đầu từ từ rời xa bọn cha. Chiếc xuồng của bọn cha cứ nhấp nhô lên xuống theo những đợt sóng êm dài, và Evans cùng cha là hai người có học hơn cả nên ngồi ở chỗ dây lèo để xác định vị trí và lên kế hoạch nên đi về phía bờ biển nào. Đó là một vấn đề đòi hỏi phải chính xác vì mũi de Verds cách bọn cha khoảng năm trăm dặm nằm về phía bắc và bờ biển châu Phi thì cách bảy trăm dặm về phía đông. Xét mọi mặt thì vì gió lại đang thổi vòng lên phía bắc nên bọn cha nghĩ rằng đi về Sierra Leone là tốt nhất và đã quay đầu về hướng đó. Lúc đó con tàu đã gần khuất dạng về phía mạn phải xuồng của bọn cha. Thình lình, khi bọn cha nhìn về phía nó thì trông thấy một đám khói đen dày đặc bốc lên từ đó và lơ lửng như một cái cây quái dị trên đường chân trời. Chỉ vài giây sau một tiếng nổ như sấm dội vào tai bọn cha và khi đám khói dần tan thì chẳng còn nhìn thấy dấu vết của con tàu Gloria Scott đâu cả. Ngay lập tức bọn cha quay xuồng lại và chèo cật lực về vị trí đó, nơi có đám khói hãy còn chưa tan trên mặt nước đánh dấu địa điểm xảy ra tấn thảm kịch.

Phải mất cả giờ bọn cha mới đến được con tàu, lúc đầu cả bọn sợ rằng mình đã đến quá trễ, không còn kịp cứu được một ai. Một chiếc xuồng vỡ, vài chiếc thùng cùng những mảnh cột buồm dập dềnh trên sóng cho biết nơi con tàu bị đắm; nhưng không có dấu vết nào của sự sống và khi bọn cha thất vọng quay trở lại thì nghe thấy một tiếng kêu cứu và nhìn thấy ở đằng xa có một mảnh thân tàu với một người đang nằm vắt ngang bên trên. Khi bọn cha kéo anh ta lên xuồng thì nhận ra đó là một thủy thủ trẻ tên là Hudson, anh ta đã bị bỏng và kiệt sức đến nỗi phải đến sáng hôm sau mới có thể kể lại được điều gì đã xảy ra với con tàu.

Có vẻ như sau khi bọn cha rời đi thì Prendergast và đồng bọn tiếp tục ra tay sát hại năm người còn lại. Hai cai ngục bị bắn và bị ném xuống biển, viên thuyền phó thứ ba cũng cùng chung số phận. Sau đó, Prendergast đi xuống hầm tàu và tự tay cắt cổ viên y sĩ bất hạnh. Chỉ còn mỗi thuyền phó thứ nhất, vốn là một người gan dạ và nhanh nhẹn, còn sống sót. Khi thấy tên tù cầm con dao đẫm máu tiến lại gần, ông ta bèn giật tung mớ dây trói mà không biết bằng cách nào đã nới lỏng được, chạy xuống boong tàu rồi phóng vào hầm tàu. Một tá tù nhân lăm lăm súng trong tay xuống tìm ông ta và trông thấy ông ta cầm một hộp diêm đang ngồi cạnh một thùng thuốc súng đã mở, vốn chỉ là một trong số hàng trăm thùng được chuyên chở trên tàu, và thề rằng sẽ cho nổ tung tất cả nếu bị tấn công. Chỉ một giây sau thì vụ nổ xảy ra, nhưng Hudson nghĩ rằng nguyên nhân là một viên đạn lạc mà một tên trong đám tù bắn ra chứ không phải hộp diêm của ông thuyền phó. Dù sao thì đó cũng là kết cục của con tàu Gloria Scott cùng đám đê tiện đang nắm quyền chỉ huy nó.

Con thân yêu, cha đã kể ngắn gọn với con câu chuyện về sự kiện kinh khủng mà cha đã dính líu vào. Đến ngày hôm sau thì bọn cha được chiếc tàu hai buồm Hotspur đang trên đường đi Úc vớt lên và thuyền trưởng con tàu này dễ dàng tin rằng bọn cha là những người sống sót từ một con tàu chở khách bị đắm. Con tàu chở hàng Gloria Scott thì được bộ Hải quân ghi chép lại là đã mất tích trên biển và từ đó đến nay chưa hề rỉ ra một lời nào về số phận thực sự của nó. Sau chuyến hải hành tuyệt vời, con tàu Hotspur cập bến và bọn cha lên bờ ở Sydney, tại đó Evans và cha thay đổi họ tên và tìm đường đến các mỏ vàng, giữa đám giang hồ tứ chiếng ở đó, bọn cha dễ dàng rũ bỏ lai lịch quá khứ của mình.

Phần còn lại của câu chuyện chắc cha không cần thuật lại. Bọn cha giàu lên, đi đó đây, trở về nước Anh trong vai những thực dân giàu có và mua sắm điền trang ở nông thôn. Hơn hai mươi năm qua, bọn cha đã trải qua một cuộc sống bình yên, hữu ích và hi vọng rằng dĩ vãng của mình đã được vùi sâu. Do đó, con hãy tưởng tượng mà xem cảm giác của cha ra sao khi tên thủy thủ tìm đến nhà ta và ngay lập tức cha đã nhận ra hắn chính là kẻ đã được cứu vớt từ con tàu đắm. Bằng cách nào đó hắn đã lần theo dấu vết bọn cha và quyết tâm lợi dụng sự sợ hãi của bọn cha. Giờ thì con đã hiểu tại sao cha phải cố gắng hòa hoãn với hắn, và trong chừng mực nào đó con sẽ thông cảm cho cha về nỗi sợ hãi đã chiếm trọn con người cha vì hắn đã bỏ cha để tìm đến nạn nhân khác kèm theo những lời đe dọa.

Phần bên dưới nét chữ run rẩy nên rất khó đọc:

Beddoes đã dùng mật mã báo cho cha biết rằng H. đã khai báo tất cả. Cầu Chúa nhân từ hãy tha thứ cho linh hồn chúng con!

“Đó là câu chuyện tôi đã đọc cho chàng thanh niên Trevor nghe vào đêm đó và tôi cho rằng trong những hoàn cảnh như thế, đây là một câu chuyện bi thương, Watson ạ. Chàng trai ấy đã vì câu chuyện này mà tan nát cõi lòng và đi sang vùng trồng chè Terai[148], tôi nghe nói là anh ấy rất phát đạt ở đó. Còn về tên thủy thủ và Beddoes thì chẳng có tin gì về họ nữa từ sau cái ngày bức thư cảnh báo được viết ra. Cả hai đều biến mất hoàn toàn. Cảnh sát không nhận được cáo buộc vì thế có lẽ cụ Trevor đã lầm tưởng rằng lời đe dọa đã biến thành hành động. Có người thấy Hudson lẩn trốn đâu đó và cảnh sát tin rằng hắn đã giết Beddoes rồi bỏ trốn. Còn về phần mình thì tôi tin rằng sự thật hoàn toàn ngược lại. Tôi nghĩ rất có thể là khi bị dồn vào chân tường và tin rằng mình đã bị bán đứng, Beddoes liền ra tay khử Hudson để trả thù rồi bỏ trốn ra nước ngoài với toàn bộ số tiền của ông ta. Diễn biến vụ này là thế, bác sĩ ạ, nếu anh định đưa nó vào bộ sưu tập thì tôi tin là các tình tiết ấy sẽ rất vinh dự được giúp ích cho anh.”

NGHI THỨC GIA TỘC MUSGRAVE
(The Musgrave Ritual, 1893)

Một điểm trái khoáy trong tính cách của Sherlock Holmes vẫn thường khiến tôi ngạc nhiên là mặc dù về phương pháp tư duy anh là người mạch lạc và cẩn trọng nhất trên đời, và về lối ăn mặc anh cũng ra vẻ chỉn chu nhã nhặn, thế nhưng về thói quen sinh hoạt thì anh lại thuộc vào hàng lộn xộn nhất trần đời đến nỗi người trọ chung nhà cũng phải phát bực. Xét về phương diện đó tôi cũng chẳng phải mẫu mực gì cho cam. Vốn tính tôi đã ưa lối sống tự do phóng khoáng, lại thêm thời kì lăn lộn gian khổ ở Afghanistan, nên tôi sinh hoạt khá buông tuồng so với nếp sống đúng chuẩn của một bác sĩ. Dẫu sao tôi vẫn còn có khuôn khổ nhất định, nên khi thấy một người để xì gà trong thùng đựng than, nhét thuốc lá vào chiếc giày mềm đi trong nhà, lại còn dùng dao nhíp găm thư từ chưa hồi âm lên mặt lò sưởi bằng gỗ sồi, thì tôi bắt đầu tự coi mình là con người chuẩn mực. Vả lại, xưa nay tôi vẫn quan niệm rằng tập bắn rõ ràng là một hoạt động tiêu khiển ngoài trời; thế mà mỗi khi lên cơn khó ở, Holmes lại ngồi trên ghế bành, với khẩu súng cực nhạy của anh cùng một trăm viên đạn, và tiến hành công cuộc tô điểm bức tường đối diện bằng hai chữ V.R[149] ái quốc viết bằng những lỗ đạn, còn tôi thì có cảm nhận sâu sắc rằng việc ấy không làm cho bầu không khí và tính thẩm mĩ của căn phòng được cải thiện thêm mấy tí.

Phòng trọ của chúng tôi lúc nào cũng la liệt hóa chất và những chứng tích tội phạm mà chẳng hiểu sao lại cứ hay du ngoạn đến những vị trí bất ngờ, có khi đột nhiên hiện ra trên đĩa bơ hoặc ở những nơi còn khó chấp nhận hơn. Nhưng giấy tờ của anh mới là vấn đề nan giải đối với tôi. Anh rất sợ phải hủy tư liệu, nhất là những gì có liên quan đến các vụ án trước, đã thế cứ cách một, hai năm mới có một lần anh chịu dồn sức mà tổng kết và sắp xếp chúng; như tôi đã có lần nói đến trong những hồi ức rời rạc này, sau những cơn xông xáo nhiệt tình đột xuất, khi anh lập nên những kì tích xuất sắc gắn liền với tên tuổi mình, là những khoảng thời gian ù lì tiếp nối, anh chỉ nằm vạ vật với cây vĩ cầm và mấy cuốn sách, hiếm khi động đậy chân tay trừ phi phải xê dịch từ trường kỉ sang cái bàn. Thế là hết tháng này sang tháng khác, đống giấy tờ của anh cứ tích tụ lại đến nỗi góc phòng nào cũng chất chồng hàng mớ bản ghi chép mà tuyệt đối không được đốt, cũng không được phép cất đi ngoài ý muốn của chủ nhân. Một buổi tối mùa đông, khi chúng tôi đang ngồi bên lò sưởi, tôi mới mạo muội đề nghị rằng, anh đã dán xong các trích lục vào cuốn danh mục, vậy thì cũng nên dành ra hai giờ để dọn căn phòng chung cho dễ ở hơn một tí. Trước yêu cầu chính đáng của tôi, anh không thể nào từ chối, thế là với bộ mặt thảm não, anh đi vào phòng ngủ rồi nhanh chóng quay ra, kéo theo một cái hòm kẽm to. Anh đặt nó xuống giữa phòng, ngồi lên một cái ghế thấp đặt trước cái hòm và mở tung nắp ra. Tôi có thể nhìn thấy trong hòm đã đầy một phần ba là những bó giấy được buộc lại bằng dây đỏ thành những tập khác nhau.

“Ở đây lưu trữ khối vụ án, Watson ạ”, anh nói và nhìn tôi bằng đôi mắt tinh quái. “Tôi nghĩ rằng nếu anh mà biết tôi có những gì trong cái hòm này, anh sẽ bảo tôi lấy tài liệu vài vụ ra chứ chẳng đòi cất ghi chép khác vào đâu.”

“Đó là những hồ sơ các vụ án của anh hồi đầu đấy à?” Tôi hỏi. “Tôi vẫn thường ao ước có được những ghi chép về chúng.”

“Những vụ này đều được giải quyết trước khi người viết tiểu sử của tôi xuất hiện và làm cho tôi nổi tiếng.” Anh nhẹ nhàng và trìu mến lần lượt nhấc từng bó ra. “Không phải vụ nào cũng thành công cả, Watson ạ”, anh nói tiếp. “Mà trong số này có một vài vụ án nho nhỏ nhưng ra trò phết đấy. Đây là hồ sơ vụ Những tên sát nhân ở Tarleton và vụ Vamberry, người buôn rượu, hay vụ Bà cụ người Nga, còn đây là vụ việc kì lạ về Cái nạng nhôm, cùng bản ghi chép trọn vẹn về anh chàng Ricoletti vẹo chân và cô vợ đáng ghê tởm của anh ta. Và đây nữa - à, giờ thì mới đúng là thứ gì đó đáng giá một chút.”

Anh thọc tay xuống đáy hòm và moi ra một cái hộp nhỏ bằng gỗ có nắp trượt trông như hộp đựng đồ chơi trẻ con. Từ trong đó, anh lấy ra một mảnh giấy nhàu nát, một cái chìa khóa cổ bằng đồng, một cái cọc gỗ có một sợi dây quấn quanh và ba mảnh kim loại tròn rất cũ đã gỉ sét.

“Này, anh bạn của tôi, anh đoán xem những thứ này là gì?” Anh hỏi và mỉm cười trước vẻ mặt của tôi.

“Đây là một bộ sưu tập lạ lùng.”

“Rất lạ lùng, và câu chuyện xoay quanh nó còn lạ lùng hơn.”

“Những món này mà cũng có lịch sử riêng à?”

“Còn hơn thế, phải nói chúng chính là lịch sử.”

“Anh nói thế nghĩa là sao?”

Sherlock Holmes nhặt từng món lên và đặt chúng dọc cạnh bàn. Sau đó anh lại ngồi xuống ghế và hài lòng nhìn ngắm chúng.

“Những thứ này đây”, anh nói, “là toàn bộ những thứ tôi giữ lại để nhắc tôi nhớ đến vụ Nghi thức gia tộc Musgrave.”

Tôi từng nghe anh nhắc đến vụ này vài lần, dù vậy chưa bao giờ tôi biết được cụ thể. “Tôi rất vui”, tôi nói, “nếu anh kể lại cho tôi.”

“Và để đống rác này lại phải không?” Anh reo lên một cách ranh mãnh. “Nói cho cùng thì tính ngăn nắp của anh cũng không đến nỗi khắt khe lắm, Watson nhỉ. Nhưng tôi sẽ rất vui nếu anh có thể đưa thêm vụ án này vào cuốn biên niên sử của anh vì có vài điểm khiến cho nó khá là độc đáo trong lịch sử tội phạm của nước ta và thậm chí là cả các nước khác. Một bộ sưu tập về các thành tích khiêm tốn của tôi chắc chắn là sẽ kém hoàn chỉnh nếu không có vụ việc rất lạ thường này.

Có lẽ anh hãy còn nhớ vụ Con tàu Gloria Scott và cuộc trò chuyện của tôi với con người bất hạnh mà tôi đã kể anh nghe về số phận của ông ta, đó là sự kiện đầu tiên đã hướng sự chú ý của tôi vào lĩnh vực mà giờ đã trở thành sự nghiệp của đời tôi. Hiện giờ anh thấy tôi đã khá nổi tiếng và nhìn chung đã được cả công chúng lẫn giới chức coi là tòa phúc thẩm cao nhất trong những vụ án có nghi vấn. Ngay cả ban đầu anh mới biết tôi, vào thời điểm xảy ra vụ được anh ghi lại trong Cuộc điều tra màu đỏ, tôi cũng đã tạo lập được vị trí đáng kể dù chưa thu lợi nhiều lắm từ đó.

Vì thế, anh khó có thể hình dung được ban đầu tôi khó khăn thế nào và đã phải chờ đợi đến bao lâu mới có bước phát triển trong sự nghiệp. Khi mới đến London lần đầu, tôi thuê phòng ở phố Montague, từ đó chỉ rẽ qua một góc đường là đến Viện Bảo tàng Anh và trong khi chờ đợi tôi đã tiêu xài thời gian vô cùng rảnh rỗi của mình bằng cách nghiên cứu tất cả các lĩnh vực khoa học có thể giúp tôi làm việc hiệu quả hơn. Thỉnh thoảng cũng có vài vụ đến tay, chủ yếu là qua sự giới thiệu của các bạn học cũ, vì trong những năm cuối ở trường đại học họ đã bàn tán nhiều về tôi và các phương pháp của tôi. Vụ thứ ba trong số đó là Nghi thức gia tộc Musgrave, và chính mối quan tâm dấy lên từ chuỗi sự kiện độc đáo ấy cùng những vấn đề quan trọng có liên quan đã khiến tôi đặt bước chân đầu tiên trên đường đi đến vị trí mình đang nắm giữ hiện nay.

Reginald Musgrave học cùng đại học với tôi và tôi có quen biết anh ấy đôi chút. Trong đám sinh viên, nhìn chung anh ấy không giao du nhiều lắm, mọi người thì cho đó là tính kiêu ngạo nhưng tôi thấy chẳng qua là anh ấy cố tình che giấu bản tính cực kì tự ti. Về ngoại hình thì anh ấy rất có dáng dấp quý tộc với mũi cao và thon, hai mắt to và cử chỉ trễ nải nhưng thanh nhã. Quả thật anh ấy xuất thân từ một trong những dòng họ cổ xưa nhất vương quốc này, dù chỉ là chi thứ trong gia tộc và đã tách ra từ dòng họ Musgrave ở phía bắc vào thế kỉ mười sáu và tự củng cố địa vị ở phía tây Sussex, có lẽ lâu đài Hurlstone là tòa nhà xưa nhất trong hạt. Dường như con người này đã gắn với nơi anh ấy sinh ra và cứ nhìn khuôn mặt trắng xanh, sắc nét hay mái đầu đĩnh đạc của anh ấy là tôi lại liên tưởng đến những lối đi có mái vòm màu xám, những khuôn cửa chia ô và tất cả những phế tích tôn nghiêm của một pháo đài phong kiến. Có vài lần chúng tôi tình cờ trò chuyện với nhau và tôi còn nhớ là anh ấy đã hơn một lần bày tỏ mối quan tâm sâu sắc đến những phương pháp quan sát cũng như suy luận của tôi.

Sau bốn năm không hề gặp mặt, một buổi sáng nọ anh ấy bước vào phòng tôi ở phố Montague. Anh ấy không thay đổi mấy, ăn mặc như một chàng trai thời thượng - anh ấy luôn đôi chút ưa hình thức - và vẫn giữ cung cách trầm lặng thanh nhã từng làm anh khác biệt với chúng bạn.

‘Lâu nay anh sống ra sao hở Musgrave?’ Tôi hỏi sau khi cả hai thân mật bắt tay nhau.

‘Có lẽ anh đã nghe nói về việc người cha đáng thương của tôi qua đời’, anh đáp, ‘ông đã từ trần được gần hai năm. Kể từ đó đương nhiên là tôi phải quản lí điền trang Hurlstone và vì tôi còn là một thành viên trong hội đồng hạt nên cuộc sống của tôi rất bận rộn. Nhưng Holmes này, theo như tôi được biết thì anh đang chuyển sang hành nghề bằng những năng lực mà ngày xưa anh vẫn thường làm chúng tôi ngạc nhiên?’

‘Phải’, tôi đáp, ‘tôi đã bắt đầu kiếm sống bằng trí óc.’

‘Tôi rất vui khi nghe anh nói thế, vì vào thời điểm này ý kiến của anh vô cùng giá trị đối với tôi. Chúng tôi đã gặp một số chuyện rất lạ lùng ở Hurlstone và cảnh sát vẫn chưa thể làm vấn đề sáng tỏ hơn được chút nào. Đây quả là một vụ bất thường nhất và không thể giải thích nổi.’

Anh có thể hình dung được là tôi đã háo hức đến mức nào khi nghe anh ấy nói thế, Watson ạ, vì có vẻ như tôi sắp có được cơ hội mà tôi hằng khao khát trong những tháng ăn không ngồi rồi đó. Từ tận đáy lòng tôi luôn tin tưởng rằng mình có thể thành công ở những vụ đã đánh gục người khác và giờ tôi có cơ hội để kiểm chứng bản thân.

‘Xin anh hãy vui lòng kể cặn kẽ cho tôi nghe’, tôi reo lên.

Reginald Musgrave ngồi xuống trước mặt tôi và châm điếu thuốc mà tôi đẩy về phía anh.

‘Anh phải biết rằng’, anh ấy nói, ‘dù sống độc thân, tôi vẫn phải nuôi khá nhiều người hầu ở Hurlstone vì đó là tòa nhà cổ rộng lớn và cần nhiều thời gian coi sóc. Tôi cũng duy trì khu săn bắn và vào các tháng săn gà lôi, tôi thường tổ chức một bữa tiệc lưu khách, vì thế mà không thể thiếu người. Có tất cả là tám hầu gái, một đầu bếp, một quản gia, hai hầu nam và một thị đồng. Tất nhiên là khu vườn và tàu ngựa thì có người riêng.

Trong số ấy, làm việc lâu năm nhất cho gia đình chúng tôi là quản gia Brunton. Ông ta vốn là một thầy giáo trẻ nên không phù hợp với công việc lúc mới được cha tôi nhận vào, nhưng là một người giàu nghị lực và nhiệt huyết, chẳng mấy chốc ông ta đã trở nên không thể thiếu được trong gia đình. Đó là một người đàn ông cao lớn, điển trai với vầng trán đẹp và dù đã làm việc cho chúng tôi được hai mươi năm, đến giờ ông ta vẫn chưa quá bốn mươi tuổi. Với những lợi thế riêng và các năng khiếu đặc biệt - vì ông ta có thể nói vài ngoại ngữ và chơi được hầu hết các loại nhạc cụ - thật đáng ngạc nhiên là ông ta vẫn vừa lòng với một vị trí như thế suốt một thời gian dài, nhưng tôi cho là ông ta cảm thấy thoải mái và không muốn thay đổi việc. Người quản gia của Hurlstone luôn là điểm khiến cho tất cả những ai đến chỗ chúng tôi nhớ mãi. Nhưng con người hoàn hảo ấy cũng có một khuyết điểm. Ông ta hơi có thói trăng hoa và anh có thể hình dung được một người đàn ông như ông ta thì không khó gì để trêu hoa ghẹo nguyệt ở một vùng nông thôn tĩnh lặng. Hồi ông ta có vợ thì mọi chuyện đều ổn thỏa nhưng từ khi góa vợ thì ông ta liên tiếp gây cho chúng tôi không biết bao nhiêu phiền toái. Mới vài tháng trước chúng tôi đã hi vọng ông ta sẽ ổn định trở lại vì ông ta đính hôn với Rachel Howells, một hầu nữ hàng hai của chúng tôi; nhưng rồi ông ta lại bỏ rơi cô này và đi lại với Janet Tregellis, con gái người quản lí khu săn bắn. Rachel - một cô gái rất ngoan nhưng lại có tính khí dễ kích động của dân xứ Wales - đã bị một cơn viêm não và giờ thì, hay ít ra là cho đến hôm qua cứ lang thang quanh nhà như cái bóng của cô ta thời khỏe mạnh với đôi mắt thâm quầng. Đó là tấn kịch đầu tiên của chúng tôi ở Hurlstone, thế nhưng tấn kịch thứ nhì, mở màn là việc quản gia Hurlstone bị sa thải, đã làm chúng tôi quên bẵng nó đi.

Sự việc xảy ra thế này. Tôi đã kể anh nghe rằng ông ta là một người thông minh và chính sự thông minh quá mức ấy lại có hại cho ông ta, vì có vẻ như nó đã đưa đến thói tọc mạch khôn tả xiết về những điều không dính dáng đến mình. Tôi không biết ông ta đã đi quá giới hạn tự bao giờ cho đến khi tôi phát hiện ra nhờ một sự cố hết sức ngẫu nhiên. Tôi đã nói rằng nhà của tôi là một lâu đài cổ rộng thênh thang nhưng ngoắt ngoéo. Một ngày trong tuần trước - chính xác hơn là vào tối thứ năm - tôi thấy khó ngủ vì đã lỡ dại uống một tách cà phê đen đặc sau bữa tối. Trằn trọc mãi đến 2 giờ sáng, tôi nhận ra rằng có cố dỗ giấc ngủ cũng vô ích vì thế tôi ngồi dậy và thắp nến lên, định đọc tiếp cuốn truyện đang xem dở. Thế nhưng, tôi lại để quên cuốn sách trong phòng bi-a, nên tôi khoác áo choàng và đi lấy nó. Để đến được phòng bi-a thì tôi phải xuống cầu thang rồi đi qua đầu hành lang dẫn đến thư viện và phòng treo súng. Anh có thể tưởng tượng ra nỗi kinh ngạc của tôi khi liếc vào cái hành lang này, tôi chợt trông thấy ánh sáng lờ mờ phát ra từ cánh cửa để mở của thư viện. Chính tay tôi đã tắt đèn và đóng cửa trước khi đi ngủ. Đương nhiên ý nghĩ đầu tiên nảy ra trong đầu tôi là có trộm. Khắp những bức tường các hành lang trong Hurlstone đều được trang trí bằng các chiến lợi phẩm là những binh khí cổ. Tôi lấy từ trên đó ra một chiếc rìu chiến rồi đặt ngọn nến lại phía sau, tôi rón rén bước vào hành lang và liếc nhìn qua cánh cửa để mở.

Tay quản gia Brunton đang ở trong thư viện. Ông ta ăn mặc nghiêm chỉnh, ngồi trong ghế bành, trên đùi đặt một tờ giấy trông như một tấm bản đồ và tựa trán lên tay đắm chìm trong suy nghĩ. Tôi đứng lặng đi vì ngạc nhiên, chăm chú nhìn ông ta từ trong bóng tối. Một cây nến nhỏ đặt ở cạnh bàn tỏa sáng yếu ớt đủ cho tôi thấy rằng ông ta ăn mặc đàng hoàng. Trong khi tôi đang nhìn thì thình lình ông ta đứng dậy khỏi ghế và bước đến cái tủ đặt bên cạnh, mở khóa tủ rồi kéo một ngăn kéo ra. Ông ta lấy ra một tờ giấy trong đó rồi quay trở lại chỗ ngồi, trải nó ra bên ngọn nến ở cạnh bàn và bắt đầu xem xét tỉ mỉ.

Vì quá phẫn nộ khi trông thấy ông ta thản nhiên xem xét giấy tờ của gia tộc mình nên tôi bước tới, Brunton ngẩng lên và trông thấy tôi đứng trong khung cửa. Ông ta bật dậy, mặt xám đi vì sợ hãi và nhét vội vào ngực áo tờ giấy trông giống tấm bản đồ mà ông ta xem trước đó.

‘Hay chưa!’ Tôi lên tiếng, ‘ông báo đáp niềm tin mà chúng tôi đặt vào ông như thế đấy. Ông sẽ thôi làm ở đây ngay ngày mai.’

Ông ta khom người xuống với ánh mắt của một người khiếp sợ hoàn toàn và len lén đi qua mặt tôi mà không nói tiếng nào. Ngọn nến hãy còn đặt trên bàn và dưới ánh sáng của nó tôi liếc nhìn xem tờ giấy mà Brunton đã lấy ra khỏi tủ là gì. Tôi ngạc nhiên khi nhận ra nó chẳng hề quan trọng chút nào, chỉ là một bản chép lại những câu hỏi và trả lời trong một buổi lễ kì quặc cổ xưa được gọi là Nghi thức gia tộc Musgrave. Đó là nghi lễ riêng của gia tộc chúng tôi mà các thành viên Musgrave của bao thế kỉ nay đều phải trải qua khi đến tuổi trưởng thành. Đây là nghi lễ của riêng dòng họ, và có thể có đôi chút quan trọng đối với một nhà khảo cổ học giống như các gia huy và gia huấn của gia tộc chúng tôi, nhưng chẳng có giá trị thực tế nào.’

‘Có lẽ chúng ta nên quay lại với mảnh giấy đó sau thì tốt hơn,’ tôi nhắc.

‘Nếu anh thấy cần như thế,’ anh đáp với đôi chút lưỡng lự. ‘Xin được kể tiếp câu chuyện. Tôi khóa tủ bằng chiếc chìa Brunton để lại và khi quay bước ra, tôi ngạc nhiên thấy người quản gia quay trở lại và đang đứng trước mặt tôi.

‘Thưa ông Musgrave,’ ông ta kêu lên, giọng khàn đi vì xúc động. ‘Tôi không thể nào chịu được sự nhục nhã, thưa ông. Lòng tự trọng của tôi luôn cao hơn địa vị và sự nhục nhã sẽ giết tôi mất. Và ông sẽ phải chịu trách nhiệm về cái chết của tôi - thật đấy, thưa ông - nếu ông dồn tôi vào bước đường cùng. Nếu ông không thể giữ tôi lại sau những gì đã xảy ra thì vì Chúa, xin hãy để tôi nộp đơn xin thôi việc và rời khỏi đây sau một tháng làm như chính tôi muốn vậy. Thế thì tôi còn có thể chịu đựng được, thưa ông Musgrave, chứ đừng đuổi việc tôi trước mặt những người tôi rất quen thân.’

‘Ông không đáng được chiếu cố đến vậy đâu, Brunton,’ tôi trả lời. ‘Hành vi của ông thật hết sức bỉ ổi. Tuy vậy, vì ông đã ở trong nhà tôi bao lâu nay, tôi cũng không muốn làm cho ông phải nhục nhã trước mặt mọi người. Thế nhưng, một tháng là quá dài. Hãy rời đây trong vòng một tuần và muốn viện lí do gì thì tùy.’

‘Chỉ một tuần thôi sao, thưa ông?’ Ông ta kêu lên với giọng đầy thất vọng. ‘Hai tuần, ít nhất là hai tuần mới được!’

‘Một tuần là một tuần,’ tôi nhắc lại, ‘và thế đã là chiếu cố ông lắm rồi đấy.’

Ông ta len lén bước đi, mặt cúi gằm xuống trước ngực trông giống như một người rất đau khổ, còn tôi thổi tắt nến rồi trở lại phòng mình.

Trong hai ngày sau đó, Brunton rất chú tâm vào nhiệm vụ của ông ta. Tôi không nhắc gì đến chuyện đã xảy ra và chờ đợi với đôi chút hiếu kì xem ông ta sẽ che đậy nỗi nhục của mình như thế nào. Thế nhưng, đến sáng hôm thứ ba thì trái với thường lệ, ông ta không hề xuất hiện sau bữa điểm tâm để nghe tôi chỉ bảo các công việc trong ngày. Khi rời khỏi phòng ăn, tình cờ tôi gặp cô hầu Rachel Howells. Tôi đã kể anh nghe rằng cô ta mới hồi phục sau một cơn bệnh và trông vô cùng xanh xao thảm hại khiến tôi phải lên tiếng khi trông thấy cô ta làm việc.

‘Cô nên vào giường nghỉ,’ tôi bảo. ‘Khi nào khỏe hẵng trở lại làm việc.’ Cô ta nhìn tôi với một vẻ mặt rất lạ khiến tôi bắt đầu nghĩ có lẽ đầu óc cô ta bị cơn bệnh ảnh hưởng.

‘Tôi thấy mình đã khá rồi, thưa ông Musgrave,’ cô ta trả lời tôi.

‘Để xem bác sĩ sẽ nói thế nào,’ tôi đáp. ‘Cô phải ngừng tay ngay và khi đi xuống nhà thì bảo rằng tôi muốn gặp Brunton.’

‘Ông quản gia biến mất rồi,’ cô ta cho biết.

‘Biến mất sao! Biến đi đâu?’

‘Anh ta biến rồi. Chẳng ai nhìn thấy anh ta đâu cả. Không có ở trong phòng. Ôi, đúng, anh ta đã biến mất, đã biến đi rồi!’

Cô ta ngả người vào bức tường phía sau và cười ngặt nghẽo, còn tôi, vì hoảng sợ trước cơn kích động bất ngờ của cô ta nên vội vàng rung chuông gọi người đến giúp. Cô gái được đưa về phòng, miệng vẫn còn la hét và khóc lóc, còn tôi tra hỏi tin tức về Brunton. Không còn nghi ngờ gì về việc ông ta đã biến mất. Giường của ông ta vẫn phẳng phiu, chẳng ai trông thấy ông ta từ khi ông ta lui về phòng vào đêm trước, thế nhưng không sao biết ông ta rời khỏi nhà bằng cách nào vì tất cả cửa sổ và cửa ra vào hãy còn cài chặt vào buổi sáng. Quần áo, đồng hồ và thậm chí cả tiền bạc của ông ta vẫn để trong phòng, nhưng bộ y phục màu đen mà ông ta thường mặc lại biến mất. Cả đôi giày mềm đi trong nhà cũng không thấy đâu, nhưng ghệt thì còn để lại. Vậy thì, tay quản gia Brunton có thể đi đâu vào lúc đêm khuya khoắt và giờ ông ta ra sao?

Tất nhiên là chúng tôi đã lục soát ngôi nhà từ tầng hầm lên đến tầng áp mái nhưng chẳng hề thấy dấu vết nào của ông ta. Như tôi đã nói, ngôi nhà cổ như một mê cung, đặc biệt là ở phần nhà gốc mà giờ thì trên thực tế chẳng còn ai ở; nhưng chúng tôi vẫn lục tung từng phòng và tầng hầm mà vẫn không tìm được một dấu vết nhỏ nào của người mất tích. Điều tôi không tin nổi là ông ta lại có thể bỏ tất cả tài sản của mình mà ra đi và ông ta đi đâu cơ chứ? Tôi đã cho mời cảnh sát địa phương đến nhưng chẳng có chút kết quả nào. Trời đổ mưa đêm hôm trước và chúng tôi đã xem xét bãi cỏ cùng những lối đi xung quanh nhà nhưng vô ích. Trong khi mọi chuyện vẫn không tiến triển, một diễn biến mới lôi kéo sự chú ý của chúng tôi ra khỏi bí ẩn ban đầu.

Rachel Howells bị ốm nặng suốt hai ngày liền, có lúc mê sảng, có khi lại lên cơn kích động khiến chúng tôi phải thuê một y tá để thức canh cô ta vào ban đêm. Đến đêm thứ ba sau vụ Brunton mất tích, cô y tá nhận thấy bệnh nhân đã ngủ yên bèn chợp mắt một lúc trong chiếc ghế bành, và đến sáng sớm tỉnh dậy thì đã thấy trên giường trống trơn, cửa sổ mở toang và không thấy dấu vết của người bệnh đâu cả. Tôi được gọi dậy ngay và cùng với hai người hầu, chúng tôi liền bắt đầu tìm kiếm cô gái mất tích. Việc tìm ra hướng đi của cô ta chẳng khó khăn chút nào vì từ bên dưới cửa sổ buồng cô ta, chúng tôi dễ dàng lần theo các dấu chân của cô ta băng qua bãi cỏ đến bờ hồ, ở đó những dấu vết biến mất ngay lối đi rải sỏi mép hồ. Cái hồ sâu đến gần tám foot và anh có thể hình dung ra cảm giác của chúng tôi lúc đó ra sao khi nhìn thấy dấu chân của cô gái loạn trí đáng thương kết thúc ở bờ hồ.

Tất nhiên là ngay lập tức chúng tôi đem các dụng cụ mò tìm đến và bắt tay vào việc tìm kiếm thi thể của cô ta, nhưng chẳng thể tìm ra chút dấu vết nào của xác chết. Nhưng chúng tôi vớt lên được một thứ mà chẳng ai ngờ đến. Đó là một cái túi vải lanh chứa một khối kim loại cũ kĩ đã phai màu, gỉ sét và mấy viên đá hay thủy tinh đã mờ gì đó. Mấy thứ lạ lùng đó là tất cả những gì chúng tôi vớt lên được từ đáy hồ, ngoài ra mặc cho đã tận lực tìm kiếm và điều tra suốt cả ngày hôm qua, chúng tôi vẫn không biết gì về số phận của cả Rachel Howells lẫn Richard Brunton. Cảnh sát hạt cũng hết cách nên tôi chỉ còn cách đến nhờ anh.’

Watson này, anh có thể hình dung ra tôi đã lắng nghe chuỗi sự kiện lạ thường này say mê, cũng như cố gắng chắp nối và tìm một sợi dây chung xâu kết chúng lại như thế nào. Tay quản gia mất tích. Cô người hầu cũng ra đi. Cô ta từng yêu tay này nhưng rồi sau đó lại có lí do để căm hận hắn. Cô ta có tính khí nóng nảy và nồng nhiệt của người xứ Wales. Cô ta kích động dữ dội ngay sau khi anh ta biến mất. Cô ta ném xuống hồ một cái túi chứa những vật kì lạ. Đó là tất cả những yếu tố cần xem xét tuy nhiên chẳng điều nào trong đó là trọng tâm của vấn đề. Vậy đâu là điểm khởi đầu của chuỗi sự kiện này? Nó nằm ở phần đầu của sợi dây rối tung này.

‘Tôi phải xem qua tờ giấy, Musgrave ạ,’ tôi nói, ‘tờ giấy mà quản gia nhà anh cho rằng đáng bỏ công tìm hiểu, cho dù có nguy cơ bị mất việc.’

‘Cái nghi thức của dòng tộc nhà tôi khá ngớ ngẩn’, anh ấy đáp. ‘Nhưng ít ra thì còn được coi là cổ vật để lưu giữ. Tôi có đem theo một bản sao những câu hỏi và trả lời đó nếu như anh muốn liếc sơ qua chúng.’

Anh ấy đưa cho tôi chính tờ giấy mà tôi đang cầm đây, Watson ạ, và nó là bản hỏi đáp lạ lùng mà mỗi thành viên nhà Musgrave phải học khi đến tuổi trưởng thành. Tôi sẽ đọc cho anh nghe chính xác từng chữ các câu hỏi và trả lời:

‘Cái này là của ai?’

‘Là của người đã ra đi!

‘Ai sẽ sở hữu nó?’

‘Người sẽ tới đây!’

‘Mặt trời ở đâu?’

‘Trên ngọn cây sồi’.

‘Cái bóng ở đâu?’

‘Ở gốc cây du.’

‘Đo bằng bước như thế nào?’

‘Đi về phía bắc mười bước và mười bước, về phía đông năm bước và năm bước, về phía nam hai bước và hai bước, về phía tây một bước và một bước và ở phía dưới!’

‘Chúng ta sẽ đưa những gì?’

‘Tất cả những gì chúng ta sở hữu!’

‘Vì sao chúng ta phải đưa?’

‘Vì tin cậy!

‘Bản gốc không có ghi ngày tháng nhưng xét theo lối chính tả thì có thể xác định là vào giữa thế kỉ mười bảy’, Musgrave nhận xét. ‘Thế nhưng tôi e rằng nó không giúp được gì nhiều cho anh trong việc làm sáng tỏ bí ẩn này.’

‘Ít ra’, tôi đáp, ‘nó cũng cho chúng ta một bí ẩn khác và cái sau lại còn thú vị hơn cả cái trước. Cũng có thể là lời giải đáp cho bí ẩn này sẽ giải quyết được bí ẩn kia. Xin anh thứ lỗi, Musgrave, nếu tôi nói rằng có vẻ quản gia nhà anh rất thông minh và sáng suốt hơn cả mười thế hệ tổ tiên anh.’

‘Tôi vẫn chưa hiểu anh nói gì’, Musgrave đáp. ‘Đối với tôi thì tờ giấy đó có vẻ chẳng có vai trò gì thiết thực.’

‘Nhưng với tôi, nó lại vô cùng thiết thực và tôi cho rằng Brunton cũng nghĩ thế. Có thể ông ta đã biết đến tờ giấy đó từ trước khi bị anh bắt gặp.’

‘Rất có thể. Chúng tôi có giấu giếm gì đâu.’

‘Nhưng theo tôi thì vào cái đêm bị anh bắt gặp, ông ta đang cố ghi nhớ lại cái gì đó. Như tôi hiểu thì ông ta đã có một loại bản đồ hay sơ đồ gì đó để so với bản gốc của tờ giấy này và đã nhét nó vào túi khi anh xuất hiện.’

‘Đúng thế. Nhưng liệu ông ta làm gì với tục lệ cổ xưa của gia tộc chúng tôi và cái bản hỏi đáp lòng vòng này có nghĩa gì?’

‘Tôi nghĩ xác định điều đó không khó gì’, tôi đáp, ‘nếu anh đồng ý thì chúng ta sẽ đáp chuyến tàu đầu tiên đi Sussex và xem xét vấn đề kĩ lưỡng hơn ngay tại chỗ.’

Đến trưa hôm đó, cả hai chúng tôi đã tới Hurlstone. Có thể là anh đã được xem các bức ảnh và đọc qua mô tả về tòa lâu đài cổ nổi tiếng này nên tôi sẽ nói ngắn gọn về nó. Tòa nhà này được xây theo hình chữ L, nhánh dài xây sau, còn nhánh ngắn là phần nhà gốc. Phía trên cánh cửa thấp có ô văng nặng nề, chính giữa phần nhà cũ đó có tấm phù điêu đề 1607, nhưng các chuyên gia đều nhất trí rằng các xà gỗ và phần xây đá còn cổ hơn rất nhiều. Những bức tường dày thịch và những khung cửa sổ bé xíu của khu nhà cũ này đã khiến cho dòng họ phải xây phần nhà mới vào thế kỉ trước và giờ thì phần cũ chỉ thỉnh thoảng được dùng đến để làm nhà kho và hầm chứa. Một khu vườn tuyệt đẹp với những cây cổ thụ to lớn bao xung quanh tòa nhà, còn cái hố mà thân chủ của tôi đã đề cập đến thì nằm sát con đường dẫn tới lối vào và cách nhà khoảng hai trăm yard.

Anh Watson ạ, đến lúc ấy thì tôi đã hoàn toàn tin chắc rằng đây không phải là ba vụ bí ẩn riêng rẽ mà thực chất chỉ là một, và tôi nghĩ rằng nếu như tôi hiểu được ý nghĩa của Nghi thức gia tộc Musgrave thì tôi sẽ nắm trong tay đầu mối dẫn đến sự thật có liên quan đến cả quản gia Brunton và cô hầu Howells. Thế là tôi tập trung toàn bộ sức lực vào đó. Vì sao mà người quản gia này lại khao khát nắm lấy bí mật của bản câu hỏi cổ xưa này? Rõ ràng là vì ông ta đã thấy được một điều gì trong đó mà tất cả những thế hệ lãnh chúa ở đây đều không nhận ra và từ đó ông ta mong đợi một mối lợi nào đó cho cá nhân mình. Vậy thì, điều đó là gì và nó đã tác động lên số phận của ông ta ra sao? Khi đọc nội dung hỏi đáp của nghi thức, điều hiện lên rất rõ đối với tôi là những số đo hẳn phải có liên quan đến một vị trí nào đó mà phần còn lại của tài liệu ám chỉ và nếu có thể tìm ra được vị trí đó, chúng tôi sẽ tìm ra bí mật mà tổ tiên dòng họ Musgrave cho rằng cần thiết phải được lưu truyền bằng một cách thức kì lạ đến thế. Để khởi đầu, chúng tôi có hai cột mốc dẫn đường là cây sồi và cây du. Về phần cây sồi thì chẳng có vấn đề gì. Ngay phía trước nhà, bên trái lối vào, trong đám sồi nổi bật lên một gốc sồi cổ thụ, đây là một trong những cái cây ấn tượng nhất mà tôi từng thấy.

‘Khi các nghi thức của gia tộc anh được thảo ra thì cây sồi này đã có ở đây hay chưa?’ Tôi hỏi khi chúng tôi đi ngang qua nó.

‘Rất có thể là nó đã ở đó từ hồi người Norman xâm lược Anh quốc,’[150] anh ấy trả lời. ‘Vòng thân của nó là hai mươi ba foot.’

‘Nhà anh có cây du cổ thụ nào không?’ Tôi hỏi.

‘Trước đây từng có một cây rất già mọc ở đằng kia, nhưng nó bị sét đánh mười năm trước và nhà tôi đốn gốc nó rồi.’

‘Anh biết chỗ đó chứ?’

‘Ồ, có chứ.’

‘Còn cây du cổ thụ nào khác không?’

‘Chẳng có cây nào cổ thụ cả, nhưng sồi thì có nhiều.’

‘Tôi muốn đến xem chỗ cây đó mọc lúc trước.’

Chúng tôi lên xe ngựa và thân chủ của tôi đưa tôi đi ngay đến nơi cây du mọc trước đây trên bãi cỏ, chứ không đi vào nhà. Vị trí đó gần như nằm giữa cây sồi và ngôi nhà. Cuộc điều tra của tôi xem ra diễn tiến tốt đẹp.

‘Chắc giờ tôi không thể biết chiều cao của cây du ấy khi nó còn xanh tốt nữa nhỉ?’ Tôi hỏi.

‘Tôi có thể nói cho anh biết ngay. Nó cao sáu mươi tư foot.’

‘Sao anh biết?’ Tôi ngạc nhiên hỏi.

‘Gia sư của tôi ngày xưa thường giao bài tập lượng giác dưới dạng đo chiều cao các vật thể. Khi còn nhỏ, tôi đã đo hết cây cối và nhà cửa ở đây.’

Quả là một vận may bất ngờ. Các dữ liệu đang đến với tôi nhanh hơn cả mong đợi.

‘Anh hãy cho tôi biết’, tôi bảo anh ấy, ‘người quản gia của anh đã hỏi anh câu đó chưa?’

Reginald Musgrave ngạc nhiên nhìn tôi. ‘Giờ anh nhắc đến tôi mới nhớ’, anh đáp, ‘cách đây vài tháng, Brunton từng hỏi tôi về chiều cao của cây này trong lần tranh luận với cậu giữ ngựa.’

Đây quả là một tin tức tuyệt vời, Watson ạ, vì nó cho tôi thấy mình đi đúng hướng. Tôi nhìn về phía mặt trời. Nó đang dần xuống thấp và tôi tính chưa đến một giờ nữa, mặt trời sẽ xuống đến ngọn cây sồi cổ thụ. Vậy là một điều kiện được nhắc đến trong bản Nghi thức sắp xảy ra. Còn về bóng cây du thì chắc chắn bản hỏi đáp muốn nói đến điểm xa nhất của bóng cây, nếu không thì thân cây đã được chọn để làm mốc. Vậy tôi phải xác định điểm xa nhất của cái bóng nằm ở chỗ nào khi mặt trời vừa đến ngọn cây sồi.”

“Điều đó hẳn là khó đấy Holmes, vì cây du không còn ở đó nữa.”

“À, ít nhất tôi cũng biết nếu như Brunton có thể tìm ra thì tôi cũng làm được. Ngoài ra, chuyện cũng không mấy khó khăn. Tôi đi cùng Musgrave tới thư phòng của anh ấy và tự tay vót cái cọc này, rồi buộc sợi dây dài này vào đó và cứ mỗi yard lại thắt một nút. Sau đó tôi lấy một chiếc cần câu dài sáu foot, rồi cùng với thân chủ quay lại chỗ cây du mọc trước đây. Mặt trời đang xuống đến ngang ngọn cây sồi. Tôi cắm cần câu xuống, đánh dấu hướng bóng đổ và đo bóng. Chiều dài là chín foot.

Tất nhiên là đến đây thì việc tính toán rất đơn giản. Nếu chiếc cần câu dài sáu foot có bóng dài chín foot, vậy một cái cây cao sáu mươi tư foot sẽ cho bóng dài chín mươi sáu foot và cả hai cái bóng sẽ đổ về cùng một hướng. Tôi đo lấy khoảng cách này và nó dẫn tôi đến gần sát bức tường của tòa nhà, tôi cắm cái cọc vào vị trí đó. Watson này, anh có thể hình dung được tôi đã mừng biết bao khi nhìn thấy một cái lỗ trên mặt đất chỉ cách cây cọc của tôi chưa đến 2 inch. Tôi biết đó là dấu vết mà Brunton đã để lại khi đo đạc và nghĩa là tôi vẫn đang đi theo đúng hướng của anh ta. Từ điểm xuất phát này, tôi bắt đầu đếm bước sau khi đã xác định phương hướng bằng cái la bàn bỏ túi của mình. Tôi đi mỗi chân mười bước theo phương song song với bức tường của tòa nhà và lại đánh dấu vị trí bằng một cái cọc. Sau đó, tôi cẩn thận đếm mười bước về phía đông và bốn bước về phía nam. Nó dẫn tôi đến ngay trước cánh cửa cũ nọ. Đến đó phải bước hai bước về phía tây tức là tôi phải đi hai bước theo hành lang lát đá và đó là chỗ được bản Nghi thức chỉ ra.

Chưa bao giờ tôi cảm thấy một cơn lạnh rùng mình vì thất vọng đến thế, Watson ạ. Trong phút chốc, tôi cho rằng hẳn là đã có một sai lầm nghiêm trọng nào đó trong cách tính toán của mình. Mặt trời đang lặn chiếu sáng nền hành lang và tôi có thể trông thấy những phiến đá xám mòn rất cũ kĩ lát kín với nhau bằng ximăng và chắc chắn là trong suốt bao nhiêu năm qua chẳng hề bị dời đi chút nào. Brunton đã không làm gì ở đây. Tôi gõ thử lên sàn hành lang nhưng âm thanh phát ra ở mọi chỗ đều giống hệt nhau và không hề nghe thấy dấu hiệu của vệt nứt hay khe hở nào. Nhưng may thay, Musgrave đã bắt đầu hiểu ra cách làm của tôi và cũng đang phấn khích giống như tôi, anh ấy lấy ra bản chép tay để kiểm tra lại cách tính toán của tôi.

‘Và ở phía dưới,’ anh ấy reo lên. ‘Anh đã bỏ sót phần và ở phía dưới rồi!’

Tôi lại nghĩ rằng thế nghĩa là ta phải đào lên, nhưng bấy giờ thì tất nhiên là tôi nhận ra rằng mình đã lầm. ‘Vậy là có một tầng hầm ở bên dưới chỗ này phải không?’ Tôi reo to.

‘Vâng, và nó cũng xưa cũ như ngôi nhà này vậy. Ở ngay dưới, đi vào bằng cánh cửa này!’

Chúng tôi đi xuống một cầu thang xoắn bằng đá, người bạn đồng hành của tôi đánh diêm và thắp một cái đèn to vốn nằm trên cái thùng nằm trong góc. Ngay lập tức, tôi thấy rõ rằng cuối cùng thì mình cũng đã đến đúng nơi và mới đây không chỉ có chúng tôi lui tới chốn này. Ngày trước, tầng hầm này được dùng để chứa củi nhưng những thanh củi lúc trước rõ ràng là la liệt khắp trên sàn thì nay được xếp thành từng đống ở các vách để lộ ra một khoảng trống chính giữa. Ở đó có một phiến đá lát to lớn và nặng nề với một vòng sắt đã gỉ sét ở giữa cùng một chiếc khăn choàng cổ dày kẻ ô buộc vào vòng sắt đó.

‘Trời ơi!’ Thân chủ của tôi kêu lên. ‘Đây chính là chiếc khăn choàng cổ của Brunton. Tôi đã từng trông thấy ông ta quàng khăn này và dám thề chắc như thế. Tên khốn ấy đã làm gì ở đây vậy?’

Theo lời đề nghị của tôi, hai cảnh sát của hạt được mời đến để chứng kiến, và tôi gắng sức nhấc phiến đá lên bằng cách kéo tấm khăn. Tôi chỉ có thể làm cho nó di chuyển được đôi chút và phải nhờ một cảnh sát giúp sức tôi mới nhấc được nó sang một bên. Một miệng hố đen ngòm mở ra bên dưới phiến đá và tất cả chúng tôi cùng chăm chú nhìn xuống đó trong khi Musgrave quỳ bên miệng hầm và giơ đèn xuống dưới.

Một cái hầm nhỏ sâu khoảng bảy foot và rộng hơn bốn foot mở ra trước mắt chúng tôi. Nằm ở một bên hầm là một cái rương gỗ nhỏ có đai bằng đồng, nắp rương mở và một chiếc chìa khóa kiểu cổ kì dị hãy còn cắm trong ổ khóa. Cái rương phủ một lớp bụi dày, hơi ẩm và mọt đã ăn vào lớp gỗ nên một mảng nấm xanh xám đã mọc lên bên trong rương. Vài mảnh kim loại tròn có vẻ là những đồng tiền cổ giống như thứ mà tôi đang giữ đây, nằm rải rác trên đáy rương, nhưng trong rương chẳng còn thứ gì khác nữa. Tuy vậy, lúc đó chúng tôi chẳng nghĩ gì đến cái rương cũ kĩ đó vì mắt chúng tôi đều dán chặt vào hình thù cúi khom ở bên cạnh. Đó là hình dáng một người đàn ông mặc comlê đen, người đó quỳ gối, trán gục xuống mép rương và hai cánh tay ôm quàng lấy chiếc rương. Tư thế đó đã làm cho toàn bộ máu ứ lại ở mặt ông ta và không ai có thể nhận ra gương mặt tím bầm biến dạng đó, nhưng khi chúng tôi dựng cái thi thể lên thì chiều cao, bộ quần áo và mái tóc của người đó đủ để thân chủ của tôi nhận ra chính là viên quản gia đã mất tích. Ông ta đã chết được vài ngày nhưng không hề có thương tích hay vết bầm nào trên cơ thể cho thấy cái kết thê thảm đến với ông ta như thế nào. Sau khi đưa xác ông ta ra khỏi hầm, chúng tôi vẫn còn phải đương đầu với một vấn đề cũng hóc búa gần như không thua gì vấn đề ban đầu.

Anh Watson này, tôi phải thú nhận rằng lúc đó tôi rất thất vọng về việc điều tra của mình. Tôi đã cho là mình sẽ giải quyết được vấn đề một khi tìm ra địa điểm được ám chỉ trong bản câu hỏi Nghi thức, nhưng giờ thì tôi ở ngay chỗ đó vậy mà có vẻ như vẫn không thể nào hiểu được điều bí mật mà gia tộc này đã che giấu bằng những biện pháp đề phòng tỉ mỉ đến thế. Quả là tôi đã làm sáng tỏ được số phận của Brunton nhưng lúc này tôi phải tìm hiểu xem ông ta đã chết như thế nào và người phụ nữ mất tích đóng vai trò gì trong sự việc này. Tôi ngồi xuống một cái thùng nhỏ đặt trong góc tầng hầm và suy nghĩ thật kĩ lưỡng về toàn bộ vụ án.

Anh đã biết các phương pháp của tôi trong những trường hợp thế này rồi, Watson. Tôi tự đặt mình vào vị trí của viên quản gia và sau khi đánh giá mức độ thông minh của ông ta, tôi cố gắng tưởng tượng ra là mình sẽ tiến hành công việc như thế nào trong cùng những tình huống như thế. Trong trường hợp này thì vấn đề được đơn giản hóa bởi Brunton thuộc loại thông minh xuất sắc vì thế mà không cần phải hạ thấp xuống cho bằng ông ta. Ông ta biết rằng có một món gì đó có giá trị đã được cất giấu. Ông ta đã tìm ra nơi giấu, ông ta biết rằng phiến đá che chắn lối vào quá nặng nên một người thì không thể dịch chuyển nó mà không có ai giúp sức. Thế thì tiếp theo ông ta sẽ làm gì? Ông ta không thể nào nhờ đến sự hỗ trợ từ bên ngoài ngay cả khi ông ta có ai đó tin cậy, vì như thế sẽ phải mở cửa nẻo chưa kể đến nguy cơ bị phát hiện khá cao. Nếu có thể tìm được trợ thủ ở ngay trong nhà thì tốt hơn. Nhưng ông ta có thể nhờ vả ai? Cô gái ấy từng hết lòng vì ông ta. Cánh đàn ông nhiều khi đối xử tệ bạc với phụ nữ nhưng lại không ý thức được rằng tình yêu của người phụ nữ ấy có thể mất đi. Brunton bèn cố gắng, bằng một chút quan tâm, làm lành với cô Howells và lôi kéo cô ta đồng lõa với mình. Theo kế hoạch thì đêm xuống, họ sẽ cùng đi xuống tầng hầm, và hai người sẽ đủ sức nâng phiến đá. Đến đây thì tôi có thể hình dung được hành động của họ như thể chính mắt mình trông thấy. Nhưng đối với hai người này, mà một người lại là phụ nữ, thì việc nâng phiến đá quả là rất nặng nhọc. Ngay cả một cảnh sát lực lưỡng của hạt Sussex và tôi cùng làm mà còn chẳng thấy nhẹ nhàng gì. Vậy thì họ đã làm thế nào? Có lẽ để tìm ra giải pháp thì tôi nên tự mình thực hiện. Tôi đứng lên và xem xét tỉ mỉ các thanh củi rải rác trên sàn nhà. Gần như ngay tức khắc tôi đã tìm ra được điều mình mong muốn. Một thanh củi dài ba foot bị tòe ra rất rõ ở một đầu, còn mấy thanh khác bị dẹp ở mặt bên như thể đã bị một vật rất nặng đè xuống. Rõ ràng là khi kéo phiến đá lên, họ đã chèn những khúc củi vào khe hở, cho đến khi có đủ chỗ để bò qua thì họ chống một thanh củi vào đó, khiến cho đầu dưới của nó chống vào mép phiến đá bên cạnh bị tòe đi do toàn bộ sức nặng của tảng đá đè xuống. Đến đây thì tôi vẫn đi đúng hướng.

Và bây giờ tôi sẽ tiếp tục dựng lại tấn thảm kịch lúc nửa đêm này như thế nào đây? Rõ ràng là chỉ một người có thể chui lọt vào cái hầm và người đó là Brunton. Cô gái phải đợi ở bên trên. Sau đó Brunton mở khóa rương và có lẽ là đã chuyển những thứ bên trong rương lên - vì chẳng còn thấy gì trong rương - và rồi chuyện gì đã xảy ra?

Phải chăng ngọn lửa báo thù âm ỉ bùng lên mãnh liệt trong tâm trí cô gái gốc Celt nồng nhiệt này khi thấy kẻ đã đối xử tệ bạc với mình - có lẽ còn tệ hơn mức chúng ta nghĩ - lại đang nằm trong tầm tay mình định đoạt? Hay chỉ là tình cờ mà thanh củi bị trượt ra và phiến đá nhốt kín Brunton trong cái hầm mà sau đã thành mộ đá của ông ta? Có phải tội của cô ta chỉ là im lặng trước cái chết đó? Hay là một cú phang bất thần từ tay cô ta đã làm cho thanh củi bị bắn đi khiến phiến đá rơi sầm trở xuống? Dù sao đi nữa, trước mắt tôi dường như hiện lên hình ảnh người phụ nữ đó ôm chặt lấy món báu vật vừa tìm thấy và lao lên cầu thang, tai vẫn còn nghe tiếng kêu cứu vẳng tới từ phía sau và tiếng những nắm tay tới tấp đấm vào phiến đá để rồi cuối cùng người tình không chung thủy của cô sẽ chết ngạt bên dưới đó. Đó là nguyên do bí mật của khuôn mặt xanh tái, của cơn chấn động thần kinh, của những tràng cười ngặt nghẽo của cô ta vào buổi sáng hôm sau. Nhưng cái rương đó chứa thứ gì? Và cô ta đã làm gì với chúng? Tất nhiên đó chính là khối kim loại cũ kĩ và những viên đá mà thân chủ của tôi vớt lên được từ đáy hồ. Cô ta ném chúng xuống đó ngay khi có cơ hội để xóa đi tang chứng phạm tội cuối cùng của mình.

Tôi đã ngồi bất động mất gần hai mươi phút để suy nghĩ kĩ càng về vụ này. Musgrave vẫn đứng yên, mặt hết sức nhợt nhạt, tay anh đong đưa chiếc đèn lồng và mắt chăm chú nhìn xuống cái hầm.

‘Đây là những đồng tiền thời Charles I,’ anh nói và chìa ra vài mảnh kim loại trong rương lúc trước, ‘anh xem, chúng ta đã xác định đúng niên đại của bản Nghi thức.’

‘Chúng ta còn có thể tìm ra vài thứ khác nữa cũng của vua Charles I,’ tôi kêu lên khi ý nghĩa khả dĩ của hai câu hỏi đầu trong bản Nghi thức chợt lóe lên trong đầu tôi. ‘Hãy đưa tôi xem những thứ đựng trong cái túi mà anh đã vớt được dưới hồ.’

Chúng tôi đi lên phòng làm việc của anh ta và anh lấy những thứ đó ra trước mặt tôi. Khi thấy những món đó thì tôi hiểu được tại sao anh ấy coi nhẹ chúng vì khối kim loại thì gần như đã đen kịt còn những viên đá thì xỉn màu và mờ đục. Thế nhưng khi tôi chà một viên lên tay áo thì nó lóe lên như một tia lửa trong lòng bàn tay khum tối lại của tôi. Khối kim loại thì có hình vòng kép nhưng đã méo mó và xoắn lại không còn hình dạng ban đầu nữa.

‘Anh phải nhớ rằng’, tôi nói, ‘phe bảo hoàng vẫn nắm quyền ở nước Anh ngay cả sau cái chết của vị vua này và đến khi phải bỏ chạy, có lẽ họ đã chôn giấu những thứ quý giá nhất với ý định sẽ quay lại tìm kiếm khi tình hình đã yên ổn hơn.’

‘Ông tổ của tôi, hầu tước Ralph Musgrave, là một kị sĩ lỗi lạc và là cánh tay phải của vua Charles II khi ngài lưu vong’, bạn tôi cho biết.

‘À, thảo nào!’ Tôi đáp. ‘Thế là chúng ta đã tìm thấy mắt xích cuối cùng mà ta còn thiếu. Tôi phải chúc mừng anh vì đã sở hữu một di vật rất có giá mà lại còn mang ý nghĩa lịch sử quan trọng, tuy rằng quá trình phát hiện ra nó cũng thật đáng buồn.’

‘Đó là gì vậy?’ Anh ấy há hốc miệng vì ngạc nhiên.

‘Còn gì nữa ngoài chiếc vương miện cổ xưa của các vị vua nước Anh.’

‘Vương miện sao?’

‘Chính xác là thế. Hãy xem bản Nghi thức nói gì. Nội dung của nó ra sao? Cái này là của ai? Là của người đã ra đi. Đó là sau vụ hành quyết vua Charles I. Rồi tiếp theo là: Ai sẽ sở hữu nó? Người sẽ tới đây. Đó là Charles II, người được chọn để kế vị. Tôi cho rằng không còn nghi ngờ gì nữa, chiếc vương miện méo mó và cổ xưa này từng được đặt lên đầu các vị vua triều Stuart[151].’

‘Vậy vì sao mà nó lại nằm dưới ao?’

‘À, đó là một câu hỏi mà ta cần bớt chút thời gian để trả lời.’ Và tôi tóm tắt cho anh ta nghe cả chuỗi dài suy luận và bằng chứng mà tôi đã dựng lên. Khi tôi kể xong thì ánh hoàng hôn đã tắt và mặt trăng đã chiếu sáng trên bầu trời.

‘Và vì sao mà sau đó vua Charles II đã không nhận lại chiếc vương miện khi ngài quay về Anh?’ Musgrave hỏi trong khi cất những di vật vào lại chiếc túi vải lanh.

‘À, anh đã chạm vào một điểm mà có lẽ sẽ chẳng bao giờ chúng ta có thể làm sáng tỏ. Có thể là trước khi ngài đoạt lại ngôi thì vị quý tộc Musgrave nắm giữ bí mật này đã chết và do sơ suất nên chỉ truyền lại lời hướng dẫn cho con cháu mình mà không giải thích rõ ý nghĩa của nó. Từ ngày ấy cho đến nay bản Nghi thức đó cứ được cha truyền con nối cho đến khi rơi vào tay một người đã lần ra được bí mật và phải chịu mất mạng trong cuộc phiêu lưu này.’

Đó là câu chuyện về Nghi thức gia tộc Musgrave, Watson ạ. Họ đang giữ chiếc vương miện ở Hurlstone dù rằng cũng phải trải qua vài rắc rối về mặt pháp lí và phải chi ra một món tiền đáng kể mới được phép giữ nó lại. Tôi đoán chắc rằng họ sẽ vui lòng cho anh xem chiếc vương miện nếu anh nhắc đến tên tôi. Còn về người phụ nữ kia thì không ai nghe nói gì về cô ta. Rất có thể là cô ta đã rời nước Anh và đem theo kỉ niệm về tội lỗi của mình đến một vùng đất nào đó ở bên kia đại dương.”

CÁC ĐIỀN CHỦ Ở REIGATE
(The Reigate Puzzle, 1893)

Chuyện xảy ra vào khoảng thời gian trước khi sức khỏe của bạn tôi, Sherlock Holmes, hồi phục sau cơn kiệt lực do làm việc quá sức vào mùa xuân năm 1887. Toàn bộ vụ việc của Công ty Nederland Sumatra và những mưu đồ của nam tước Maupertuis hãy còn nóng hổi trong trí nhớ của công chúng và có liên quan quá mật thiết với giới chính trị và tài chính nên không phù hợp cho loạt hồi ức này. Tuy nhiên, vụ này lại gián tiếp dẫn đến một vụ án kì lạ và phức tạp mà qua đó bạn tôi có cơ hội thể hiện giá trị của một loại vũ khí mới trong số nhiều vũ khí mà anh sử dụng để chiến đấu chống tội phạm.

Khi xem lại những ghi chép của mình, tôi thấy vào ngày 14 tháng 4 có nhận được một bức điện từ Lyon báo tin rằng Holmes đang ốm liệt giường tại khách sạn Dulong. Chỉ trong vòng hai mươi bốn giờ tôi đã có mặt trong phòng bệnh của anh và yên lòng hơn khi thấy các triệu chứng không có gì nghiêm trọng. Tuy nhiên, ngay cả thể chất rắn rỏi của anh cũng bị suy nhược dưới áp lực của một cuộc điều tra kéo dài những hơn hai tháng và trong suốt thời gian đó không ngày nào anh làm việc dưới mười lăm giờ và hơn một lần, như anh xác nhận với tôi, đã đeo đuổi công việc suốt năm ngày liên tục. Ngay cả kết quả thắng lợi của công việc cũng không thể cứu anh khỏi hậu quả của đợt dốc sức kinh khủng đến thế và vào lúc cả Âu châu đang nhắc đến tên anh, khi phòng anh ngập điện chúc mừng đến mắt cá chân theo đúng nghĩa đen, thì tôi thấy anh đang lâm vào tình trạng suy nhược tồi tệ nhất. Dù biết mình đã thành công trong khi cảnh sát của ba quốc gia thất bại và đã cao tay hơn kẻ lừa đảo tài ba nhất Âu châu về mọi mặt, anh cũng không đủ phấn chấn để ra khỏi cơn suy nhược thần kinh.

Ba ngày sau, chúng tôi cùng trở về phố Baker, nhưng rõ ràng là thay đổi không khí sẽ tốt hơn nhiều cho bạn tôi và ý tưởng về vùng nông thôn một tuần lễ để hưởng không khí mùa xuân cũng rất hấp dẫn đối với tôi. Anh bạn cũ của tôi, đại tá Hayter, là người đã từng được tôi chăm sóc khi còn ở Afghanistan, giờ đã kiếm được một căn nhà gần thị trấn Reigate ở hạt Surrey, vẫn thường mời tôi đến thăm. Lần gần đây nhất anh có nói rằng, nếu bạn tôi cùng đi thì anh ấy rất vui lòng đón tiếp. Cũng cần đến đôi chút khéo léo trong lúc thuyết phục nhưng khi Holmes hiểu rằng chủ nhà là một người độc thân và anh sẽ được hoàn toàn tự do, anh cũng đồng ý với kế hoạch của tôi và một tuần sau khi từ Lyon trở về London, chúng tôi đã ở dưới mái nhà của đại tá Hayter.

Đại tá Hayter là một cựu quân nhân dễ mến, từng trải và chẳng mấy chốc, như tôi đã đoán, anh ấy nhận ra rằng giữa mình và Holmes có nhiều điểm chung. Vào buổi tối hôm chúng tôi mới đến, sau khi dùng cơm, chúng tôi ngồi trong phòng treo súng của đại tá sau bữa tối, Holmes nằm dài trên chiếc trường kỉ trong khi Hayter và tôi xem xét bộ sưu tập nhỏ những thứ vũ khí phương Đông của anh ta.

“À, nhân tiện đây”, bất chợt anh ta nói, “tôi nghĩ là mình sẽ đem lên lầu một trong những khẩu súng này để đề phòng trường hợp có báo động.”

“Báo động à!” Tôi hỏi.

“Phải, mới đây trong vùng này vừa xảy ra một vụ. Ông lão Acton, một trong những người có vai vế của hạt chúng tôi đã bị trộm đột nhập vào nhà hôm thứ hai vừa rồi. Cũng chẳng có tổn thất gì nhiều nhưng bọn trộm thì vẫn chưa bị tóm.”

“Không có manh mối gì sao?” Holmes hỏi và đưa mắt nhìn đại tá.

“Chưa có gì. Nhưng vụ trộm này chỉ nhỏ thôi, một trong những vụ phạm tội vụn vặt ở nông thôn chúng tôi, chẳng đáng để anh quan tâm, anh Holmes ạ, sau sự kiện vĩ đại tầm cỡ quốc tế vừa rồi.”

Holmes phẩy tay như muốn xua đi lời ca tụng dù nụ cười trên môi anh cho thấy nó đã làm anh hài lòng.

“Vụ trộm ấy có chi tiết nào đáng chú ý không?”

“Tôi cho là không. Bọn trộm lục tung cả thư viện mà chỉ thu được vài thứ chẳng bõ công. Toàn bộ căn phòng bị đảo lộn, các ngăn kéo thì bị giật tung ra và báo chí bị lục lọi, hậu quả là một tập trường ca Homer do Pope dịch, hai giá đỡ nến mạ bạc, một cái chặn giấy bằng ngà, một cái phong vũ biểu bằng gỗ sồi và một cuộn dây bện là tất cả những thứ bị mất.”

“Nhặt nhạnh gì mà lạ vậy!” Tôi buột kêu lên.

“Ồ, rõ ràng là những tên đó đã vớ lấy bất cứ thứ gì có thể lấy đi.” Holmes lẩm bẩm từ chiếc trường kỉ. “Lẽ ra cảnh sát hạt nên tìm hiểu thêm về chuyện này”, anh nói. “À, thật rõ ràng là...”

Nhưng tôi đã giơ một ngón tay lên cảnh báo. “Anh đến đây là để nghỉ ngơi, anh bạn thân mến. Vì Chúa, đừng có vướng thêm vào vụ nào khi mà anh vẫn còn bị suy nhược thần kinh.”

Holmes nhún vai và liếc sang đại tá với vẻ cam chịu khôi hài rồi câu chuyện chuyển sang những đề tài ít nguy hiểm hơn. Thế nhưng số phận đã định rằng tất cả những khuyến cáo của tôi chẳng có giá trị gì vì đến sáng hôm sau thì vụ này tự tìm đến chúng tôi theo cái cách không thể làm ngơ được, và chuyến nghỉ ngơi ở vùng quê của chúng tôi đã chuyển sang một hướng mà chẳng ai trong chúng tôi có thể đoán trước. Khi chúng tôi còn đang dùng bữa điểm tâm thì người quản gia của đại tá lao vào mà quên hết các phép tắc.

“Ông đã nghe tin gì chưa, thưa ông?” Anh ta hổn hển nói. “Ở nhà Cunningham, thưa ông!”

“Trộm à!” Đại tá kêu lên, tay vẫn đang giơ tách cà phê.

“Án mạng!”

Đại tá huýt sáo. “Trời đất!” Anh ta kêu lên. “Ai bị giết vậy? Ông thẩm phán hay là cậu con trai?”

“Cả hai vẫn còn sống, thưa ông. Nạn nhân là William, người xà ích. Bị bắn ngay giữa tim, thưa ông. Và chết ngay tức khắc.”

“Vậy ai đã bắn anh ta?”

“Tên trộm, thưa ông. Hắn biến đi chớp nhoáng và hoàn toàn không để lại dấu vết gì. Hắn vừa phá cửa sổ phòng để thực phẩm thì William bước đến gần và đã bỏ mạng khi bảo vệ tài sản cho chủ.”

“Lúc đó là mấy giờ?”

“Vào đêm qua, thưa ông, lúc gần nửa đêm.”

“Hả, thế thì lát nữa chúng tôi sẽ sang đó”, đại tá nói và điềm tĩnh quay lại bữa điểm tâm. “Vụ này thật tồi tệ”, anh ta nói thêm khi người quản gia đã đi khỏi. “Ông lão Cunningham là nhân vật quan trọng ở vùng này, và cũng là một người rất tử tế. Chắc ông cụ đau buồn lắm vì người xà ích đã làm việc cho ông ta nhiều năm và là một người hầu rất tốt. Rõ ràng cũng lại cái đám bất lương đã đột nhập vào nhà Acton.”

“Và lấy đi những thứ rất khác thường”, Holmes lên tiếng với vẻ tư lự.

“Chính xác như vậy.”

“Hừm! Đây có thể là vụ đơn giản nhất trần đời, nhưng theo đánh giá ban đầu nó có chút kì lạ phải không? Một băng trộm ra tay ở vùng nông thôn theo lẽ thường sẽ phải thay đổi địa bàn hoạt động chứ không cạy cửa hai nhà trong cùng một khu vực chỉ trong vòng có vài ngày. Tối hôm qua, khi anh nói đến việc đề phòng thì tôi đã thoáng nghĩ rằng có lẽ vùng này là xứ cuối cùng trên nước Anh bị bọn trộm nhòm ngó, xem ra tôi vẫn còn phải học hỏi nhiều nữa.”

“Tôi tin đây chỉ là một tên trộm trong vùng”, đại tá nói. “Nếu vậy thì tất nhiên là hắn phải mò đến nhà Acton và Cunningham vì đó đúng là những nhà lớn nhất ở đây.”

“Và giàu nhất phải không?”

“À, trước đây thì thế, nhưng họ vướng vào một vụ kiện kéo dài mấy năm nay đã rút cạn tiền bạc của cả hai bên, tôi nghĩ thế. Ông lão Acton kiện đòi một nửa đất đai nhà Cunningham, còn các luật sư thì vồ chặt lấy vụ này?”

“Nếu đó là một tên trộm trong vùng thì việc tìm bắt hắn cũng chẳng khó khăn cho lắm”, Holmes vừa nói vừa ngáp. “Thôi được rồi, Watson, tôi không định can thiệp vào vụ này đâu.”

“Thanh tra Forrester đến, thưa ông”, người quản gia thông báo khi mở cửa.

Viên sĩ quan bước vào phòng, anh ta hãy còn trẻ, trông mặt lanh lợi và nhiệt tình. “Xin chào đại tá”, anh ta lên tiếng, “hi vọng rằng tôi không làm phiền các vị, nhưng chúng tôi được biết là ông Holmes ở phố Baker đang ở đây.”

Đại tá phất tay về phía bạn tôi và viên thanh tra cúi đầu chào.

“Chúng tôi nghĩ rằng có lẽ ông sẽ sẵn sàng quá bộ sang bên đó, thưa ông Holmes.”

“Số phận chống lại anh rồi, Watson ạ”, anh vừa nói vừa cười. “Chúng tôi đang tán chuyện về vụ án thì ông đến, thanh tra ạ. Có lẽ ông có thể cho chúng tôi biết một vài chi tiết chăng.” Khi nhìn thấy anh ngả người ra trên ghế với cái tư thế quen thuộc thì tôi biết mình cũng đành bó tay.

“Chúng tôi không tìm được dấu vết nào trong vụ nhà Acton. Nhưng vụ mới đây thì chúng tôi có nhiều thứ để tiến hành và không nghi ngờ gì nữa, cả hai vụ đều do cùng một thủ phạm gây ra. Có người đã nhìn thấy thủ phạm.”

“Ồ!”

“Vâng, thưa ông. Nhưng hắn chuồn đi nhanh như nai sau khi nổ súng bắn hạ anh William Kirwan tội nghiệp, ông cụ Cunningham nhìn thấy hắn từ cửa sổ phòng ngủ và anh Alec Cunningham thì trông thấy hắn từ hành lang sau. Lúc nghe thấy tiếng kêu là 11 giờ 45 phút. Ông Cunningham vừa mới vào giường còn Alec thì đang hút tẩu và đã mặc áo ngủ. Cả hai đều nghe thấy tiếng người xà ích William kêu cứu và anh Alec chạy xuống để xem chuyện gì xảy ra. Cánh cửa sau đã mở và khi anh ta chạy đến chân cầu thang thì nhìn thấy hai người đàn ông đang vật lộn với nhau ở bên ngoài. Một người nổ súng, người kia gục xuống và kẻ sát nhân băng qua vườn rồi lao qua hàng rào. Ông lão Cunningham nhìn ra từ cửa sổ phòng ngủ của mình có trông thấy hắn chạy đến con đường nhưng rồi khuất khỏi tầm nhìn ngay lập tức. Anh Alec thì dừng lại để xem có thể cứu chữa cho người hấp hối được không, vì thế nên tên bất lương sổng mất. Ngoài chi tiết là hắn có vóc người tầm thước và mặc quần áo màu sẫm ra thì chúng tôi không có thêm manh mối nào khác; nhưng chúng tôi đang tiến hành điều tra rất gắt gao và nếu hắn là người lạ thì chúng tôi sẽ nhanh chóng tìm ra.”

“Lúc đó William làm gì ở đấy? Anh ta có kịp trăng trối điều gì không?”

“Không một lời nào. Anh ta sống cùng với bà mẹ ở căn nhà phía ngoài và vì anh ta là một người làm rất trung thành nên chúng tôi cho rằng anh ta đã đi lên ngôi nhà với ý định xem thử mọi chuyện có ổn không. Đương nhiên là vụ trộm nhà Acton đã khiến cho mọi người phải đề phòng. Chắc chắn là tên trộm chỉ vừa mới phá cửa - ổ khóa đã bị phá - thì bị William bắt gặp.”

“William có nói gì với mẹ trước khi đi không?”

“Bà cụ rất già và bị lãng tai, chúng tôi chẳng hỏi được gì từ bà ta cả. Cú sốc đã làm cho bà ta mụ người đi nhưng tôi hiểu rằng trước đây bà ta cũng chưa bao giờ tỉnh táo cả. Tuy nhiên, có một chi tiết rất quan trọng. Các ông xem đây!”

Anh ta lấy ra từ một cuốn sổ ghi chép một mẩu giấy nhỏ đã bị xé và đặt nó lên trên đùi. “Mẩu giấy này được tìm thấy giữa ngón trỏ và ngón cái của người chết. Có vẻ như đây là một phần của một tờ giấy lớn hơn. Các ông sẽ thấy rằng thời gian được ghi trong đó chính là thời điểm mà anh chàng xấu số gặp phải tử thần. Các ông xem có lẽ kẻ sát nhân đã xé mất phần còn lại khỏi tay anh ta hoặc có thể là anh ta đã giật được phần này từ tay hắn. Xem ra nội dung của mẩu giấy này giống như một cuộc hẹn.”

Holmes cầm mẩu giấy lên, bản sao của nó như sau:[152]

“Cứ tạm cho rằng đây là một cuộc hẹn”, người thanh tra nói tiếp, “thì tất nhiên giả thuyết hợp lí là gã William Kirwan này - dù được tiếng là người lương thiện - có thể đã cấu kết với kẻ trộm. Có thể hắn gặp tên trộm ở đó, thậm chí có thể đã giúp phá cửa và rồi sau đó xảy ra bất hòa giữa chúng.”

“Những chữ viết này vô cùng thú vị”, Holmes nói sau khi đã tập trung cao độ xem xét mẩu giấy. “Tình hình phức tạp hơn tôi tưởng nhiều.” Anh gục đầu vào hai bàn tay, trong khi đó viên thanh tra mỉm cười trước tác động mà vụ án gây ra đối với vị chuyên gia nổi tiếng của London.

“Nhận xét cuối cùng của ông”, ngay lập tức, Holmes lên tiếng, “về khả năng có sự thông đồng giữa kẻ trộm và tên người hầu, và đây là giấy hẹn của chúng, quả là một giả thuyết tài tình và hoàn toàn có thể xảy ra. Nhưng chữ viết có thể cho ta thấy...” Anh lại gục đầu vào lòng bàn tay và suy nghĩ rất lung trong tư thế đó suốt vài phút. Khi anh ngẩng mặt lên thì tôi kinh ngạc khi nhìn thấy gò má anh đỏ bừng còn hai mắt sáng quắc như trước khi bị suy nhược. Anh đứng bật dậy với tất cả nguồn năng lượng ngày trước của mình.

“Tôi đề nghị thế này”, anh nói, “tôi muốn được xem xét qua các chi tiết của vụ này. Có vài điều trong đó khiến tối hứng thú vô cùng. Đại tá này, nếu anh đồng ý, tôi xin phép tạm rời anh và anh bạn Watson để đi một vòng cùng với ông thanh tra đây kiểm chứng một vài suy nghĩ của tôi. Tôi sẽ quay lại với các anh trong nửa giờ nữa.”

Và một tiếng rưỡi sau, người thanh tra quay lại một mình. “Ông Holmes đang tản bộ trên cánh đồng ngoài kia”, anh ta cho biết. “Ông ấy muốn rằng cả bốn chúng ta cùng đi đến ngôi nhà đó.”

“Đến nhà ông Cunningham à?”

“Vâng, thưa ông.”

“Để làm gì chứ?”

Viên thanh tra nhún vai. “Tôi cũng không hiểu rõ lắm, thưa ông. Nói riêng thôi nhé, tôi nghĩ rằng ông Holmes vẫn chưa khỏi ốm. Ông ấy hành động kì lạ lắm và trông ông ấy rất kích động.”

“Tôi nghĩ rằng ông không cần phải lo lắng nhiều”, tôi nói. “Tôi vẫn thường thấy ẩn trong sự điên rồ là phương pháp của anh ấy.”

“Nhưng người ta cũng có thể nói trong phương pháp của ông ấy có sự điên rồ”, viên thanh tra lẩm bẩm. “Nhưng vì ông ấy cứ giục như bị lửa đốt vậy, ông đại tá ạ, nên tốt nhất là ta sang đó ngay nếu như các ông đã sẵn sàng.”

Chúng tôi thấy Holmes đang đi đi lại lại trên cánh đồng, cằm gục xuống và hai tay thì đút túi quần.

“Vấn đề càng lúc càng lí thú đây”, anh nói. “Watson này, chuyến đi chơi vùng nông thôn của anh thành công xuất sắc đấy. Tôi được hưởng một buổi sáng thật thú vị.”

“Theo như tôi hiểu thì anh đã đến hiện trường của vụ án”, đại tá lên tiếng hỏi.

“Phải, ông thanh tra và tôi đã cùng nhau điều tra thực địa.”

“Có thu được gì không?”

“À, chúng tôi thấy được vài điều rất thú vị. Trên đường đi tôi sẽ kể cho ông nghe chúng tôi đã làm được những gì. Trước hết là, chúng tôi đã xem thi thể của người đàn ông bất hạnh. Chắc chắn là anh ta đã chết vì một phát đạn súng lục như trong biên bản.”

“Vậy là ông đã nghi ngờ về điều đó chăng?”

“Ồ, dù sao cũng nên kiểm tra mọi thứ chứ. Cuộc khám nghiệm của chúng tôi chẳng vô ích chút nào. Sau đó chúng tôi đã thẩm vấn ông cụ Cunningham và con trai ông ta là những người có thể chỉ chính xác nơi mà kẻ sát nhân đã lao qua hàng rào khi hắn bỏ chạy. Điều đó thực sự rất quan trọng.”

“Tất nhiên rồi.”

“Sau đó chúng tôi gặp qua bà mẹ của anh chàng tội nghiệp. Thế nhưng chúng tôi không lấy được chút thông tin nào từ bà cụ, bà ấy đã già yếu quá rồi.”

“Vậy cuộc điều tra của anh thu được kết quả ra sao?”

“Tôi tin chắc rằng tội ác trong vụ này rất đặc biệt. Có lẽ chuyến đi này của chúng ta có thể giúp cho vụ án được sáng tỏ hơn. Ông thanh tra này, tôi nghĩ rằng cả hai chúng ta đều đồng ý rằng mẩu giấy trong tay nạn nhân có ghi đúng cái giờ mà anh ta chết vô cùng quan trọng.”

“Chắc nó sẽ cho ta manh mối gì đó, ông Holmes.”

“Đúng là đã có manh mối. Ai đã viết nó thì cũng là người đã khiến cho William Kirwan phải bước ra khỏi giường vào giờ đó. Nhưng phần còn lại của tờ giấy ấy đâu?”

“Tôi đã khám xét mặt đất rất kĩ lưỡng với hi vọng sẽ tìm ra nó”, viên thanh tra đáp.

“Nó đã bị xé ra khỏi bàn tay của người chết. Vì sao ai đó lại lo lắng muốn lấy nó? Bởi vì nó buộc tội hắn ta. Và hắn sẽ làm gì với mảnh giấy đó? Khả dĩ nhất là sẽ nhét vào túi mà không để ý một góc của tờ giấy hãy còn nằm lại trong bàn tay nắm chặt của cái xác. Nếu chúng ta có thể tìm được phần còn lại của tờ giấy đó thì rõ ràng là ta đã có thể tiến được một bước dài trên đường giải quyết bí mật này.”

“Phải, nhưng làm thế nào mà lần được đến túi kẻ tội phạm trước khi bắt được hắn?”

“Đấy, đấy, thế mới đáng để nghiền ngẫm vấn đề. Vả lại còn một điểm khác nữa. Tờ giấy này được gửi đến William. Người viết ra lời nhắn đã không thể tận tay đưa nó cho anh ta, vì nếu thế đương nhiên hắn chỉ việc nói luôn nội dung lời nhắn. Vậy thì ai đã chuyển tờ giấy này? Hay là nó đã được gửi tới bằng đường bưu điện?”

“Tôi đã điều tra”, thanh tra lên tiếng. “Chiều qua William đã nhận được một lá thư từ bưu điện. Phong bì do anh ta xé.”

“Rất tuyệt!” Holmes reo lên và vỗ vào lưng anh ta. “Ông đã gặp người đưa thư. Được làm việc với ông thật là thích. Nào, căn nhà của người xà ích đây rồi, thưa đại tá, mời anh đi ra đây và tôi sẽ chỉ cho anh xem hiện trường của vụ án.”

Chúng tôi đi qua một căn nhà xinh xắn là nơi người bị giết từng sống và bước lên một con đường rộng hai bên trồng sồi dẫn đến một tòa nhà cổ kính đẹp đẽ xây theo phong cách thời nữ hoàng Anne có khắc ngày xảy ra trận đánh Malplaquet phía trên cửa. Holmes và người thanh tra dẫn chúng tôi đi vòng qua nhà đến cánh cửa phụ nằm bên một dải vườn có hàng rào ngăn cách với con đường. Một viên cảnh sát đang đứng bên cánh cửa vào nhà bếp.

“Hãy mở cửa ra, anh cảnh sát”, Holmes yêu cầu. “Nào, đây là các bậc thang nơi anh Cunningham đứng và nhìn thấy hai người đàn ông đang vật lộn với nhau ở ngay chỗ chúng ta đang đứng đây. Còn ông cụ Cunningham thì ở cái cửa sổ đằng kia - cái thứ nhì bên trái - và nhìn thấy hắn bỏ chạy ngay bên trái bụi cây đó. Sau đó anh Alec chạy ra và quỳ xuống bên cạnh người bị thương. Mặt đất rất cứng, như các ông thấy, và không có dấu vết nào mách bảo cho chúng ta.”

Khi anh đang nói thì có hai người đàn ông đi vòng qua góc nhà và dọc theo lối đi trong vườn. Một người lớn tuổi với gương mặt cương nghị đầy những nếp nhăn sâu và quầng mắt nặng trĩu; người kia là một chàng trai trẻ hăng hái, mặt mũi tươi tỉnh và y phục lòe loẹt trông trái ngược đến ngạc nhiên với công chuyện đã mang chúng tôi tới đây.

“Sao, hãy còn giậm chân tại chỗ à?” Anh ta nói với Holmes. “Tôi cứ nghĩ là người London các ông thì chẳng bao giờ lầm lẫn chứ. Xem ra ông cũng không nhanh nhẹn cho lắm.”

“À, anh phải cho chúng tôi đôi chút thời gian chứ”, Holmes vui vẻ đáp.

“Ông sẽ cần đến nhiều thời gian đấy”, chàng trai Alec Cunningham nói. “Sao nào, tôi thấy ta chẳng có chút manh mối nào cả.”

“Có một manh mối duy nhất”, viên thanh tra đáp. “Chúng tôi nghĩ chỉ cần tìm thấy... Lạy Chúa, ông Holmes! Có chuyện gì thế?”

Trên gương mặt anh bạn tội nghiệp của tôi đột nhiên có biểu hiện rất đáng sợ. Hai mắt anh trợn ngược lên, nét mặt co thắt lại vì đau đớn và thốt ra một tiếng rên dù đã cố nén lại rồi anh ngã sấp xuống đất. Kinh hoảng trước sự đột ngột và mức độ nghiêm trọng của cơn đau, chúng tôi khiêng anh vào bếp, để anh ngả người trên một chiếc ghế rộng và thở hổn hển đến vài phút. Cuối cùng, anh cũng gượng dậy được và xin mọi người thứ lỗi cho sự ốm yếu của mình với vẻ mặt ngượng ngập.

“Anh Watson đây sẽ nói cho các ông biết là tôi chỉ vừa mới hồi phục sau một đợt ốm nặng”, anh giải thích. “Nên tôi dễ bị những cơn chấn động thần kinh đột ngột thế này.”

“Hay là để tôi cho lấy xe ngựa đưa ông về nhà?” Ông cụ Cunningham hỏi.

“Không sao, vì tôi cũng đã đến đây rồi nên tôi muốn xác minh rõ một điểm. Chúng ta có thể kiểm tra điều đó rất dễ dàng.”

“Điều gì vậy?”

“Tôi cảm thấy rất có thể là anh chàng William tội nghiệp xuất hiện không phải trước mà là sau khi kẻ trộm đột nhập vào nhà. Nhưng có vẻ như các ông lại mặc định rằng kẻ trộm đã phá khóa cửa nhưng chưa vào nhà.”

“Tôi nghĩ rằng điều ấy đã khá rõ rồi”, ông lão Cunningham trầm giọng. “Ấy, lúc đó Alec, con trai tôi, hãy còn chưa vào giường và chắc chắn là nó đã nghe thấy tiếng động nếu ai đó đi lại trong nhà.”

“Khi đó anh Alec đang ngồi ở đâu?”

“Tôi đang hút thuốc trong phòng thay đồ.”

“Cửa sổ nào là của phòng đó?”

“Cái cuối cùng ở bên trái, kế bên phòng của cha tôi.”

“Hẳn là đèn trong buồng của cả hai ông hãy còn thắp sáng?”

“Chắc chắn là thế.”

“Ở đây có vài điểm bất thường”, Holmes mỉm cười nói. “Chẳng phải lạ sao khi một tên trộm - và lại là một tên trộm đã có kinh nghiệm - lại ngang nhiên đột nhập vào một căn nhà mà qua ánh đèn hắn có thể thấy cả hai người trong nhà hãy còn thức? Hắn phải là một kẻ rất to gan.”

“À, tất nhiên rồi, nếu trường hợp này không kì lạ thì việc gì chúng tôi phải nhờ cậy đến ông để làm sáng tỏ”, Alec lên tiếng. “Nhưng còn việc ông cho rằng hắn đã vào trộm trong nhà trước khi bị William chặn lại thì tôi nghĩ ý đó thật là ngớ ngẩn. Nếu vậy thì chúng tôi đã phải thấy nhà cửa bị lục tung lên và có vài món đồ bị hắn lấy rồi chứ?”

“Điều đó còn tùy thuộc vào việc những món đồ đó là gì”, Holmes trả lời. “Ông phải nhớ rằng chúng ta đang đối đầu với một tên trộm vô cùng lập dị và có vẻ như có kiểu kiếm chác riêng. Hãy nhớ lại xem, ví dụ như một lô những thứ kì quặc mà hắn đã lấy trộm ở nhà ông Acton - có những gì nhỉ? Một cuộn dây, một cái chặn giấy và tôi không rõ hắn còn lấy những của khỉ gì nữa.”

“Thôi thì chúng tôi cứ phó thác cả cho ông, ông Holmes ạ”, ông lão Cunningham xen vào. “Chắc chắn là bất cứ điều gì mà ông hay là ông thanh tra đây yêu cầu đều sẽ được thực hiện.”

“Trước tiên”, Holmes nói, “tôi muốn ông treo thưởng - trích từ tiền túi của ông, vì có thể phía cảnh sát cần đôi chút thời gian trước khi họ thống nhất về khoản tiền mà trong những chuyện như thế này thì họ không quyết định nhanh chóng được. Tôi đã thảo sẵn nội dung đây, nếu các ông đồng ý thì mời kí vào. Tôi nghĩ chắc năm mươi bảng là đủ rồi.”

“Tôi sẵn sàng thưởng năm trăm bảng luôn”, ông thẩm phán nói rồi cầm lấy mảnh giấy và cây bút chì mà Holmes đưa. “Nhưng văn bản này chưa chính xác”, ông ta nói thêm trong khi đọc lướt qua tờ giấy.

“Tôi viết hơi vội.”

“Ông xem này, câu đầu ông viết: ‘Xét vì, vào khoảng một giờ kém mười lăm sáng thứ ba đã xảy ra một vụ đột nhập... vân... vân.’ Phải là mười hai giờ kém mười lăm mới đúng thực tế.”

Tôi cảm thấy đau lòng trước sự nhầm lẫn này vì tôi biết Holmes sẽ rất buồn nếu phạm phải sai lầm như thế. Đặc tính của anh là luôn nắm chính xác các dữ kiện thực tế nhưng đợt ốm vừa xong đã tác động đến anh và sự cố nhỏ này cũng đủ cho tôi nhận thấy là còn lâu anh mới hồi phục được hoàn toàn. Rõ ràng là anh có hơi lúng túng một chút, trong khi viên thanh tra thì nhướng mày còn Alec Cunningham bật lên cười ha hả. Tuy nhiên, ông lão lịch sự chỉ sửa lại chỗ bị sai và trao tờ giấy lại cho Holmes.

“Hãy đưa in càng sớm càng tốt”, ông ta nói. “Tôi nghĩ rằng ý kiến của ông rất hay.”

Holmes cẩn thận kẹp mảnh giấy vào trong cuốn sổ tay của mình.

“Và bây giờ”, anh tiếp tục, “ta hãy cùng đi xem xét khắp nhà để chắc chắn là cuối cùng thì tên trộm có phần bất thường này đã không lấy đi thứ gì cả.”

Trước khi bước vào, Holmes kiểm tra cánh cửa bị cạy phá. Rõ ràng là đã có người ấn mạnh một cái đục hoặc một con dao cứng vào và ổ khóa đã bị cạy bật ra. Chúng tôi có thể thấy được những dấu vết trên mặt gỗ là nơi vật đó được tì vào.

“Vậy là các ông không dùng thanh chắn cửa?” Anh hỏi.

“Chúng tôi chẳng bao giờ cần đến thứ đó.”

“Các ông không nuôi chó?”

“Có, nhưng nó bị xích ở phía bên kia nhà.”

“Những người giúp việc đi ngủ vào lúc mấy giờ?”

“Khoảng 10 giờ.”

“Tôi đoán rằng William cũng thường đi ngủ vào giờ ấy.”

“Vâng.”

“Điều lạ lùng là vào đúng đêm ấy anh ta lại thức khuya đến thế. Nào, tôi sẽ rất hân hạnh nếu ông vui lòng dẫn đường đi xem nhà, thưa ông Cunningham.”

Một lối đi lát đá, có một nhánh dẫn ra khu bếp, nối tiếp với một cầu thang gỗ dẫn thẳng đến tầng hai của ngôi nhà. Trên hành lang, phía đối diện là chiếc cầu thang thứ nhì được trang trí nhiều hơn đi lên từ tiền sảnh. Đầu hành lang là một phòng khách và vài phòng ngủ, trong đó có phòng của ông lão Cunningham và phòng của con trai ông. Holmes bước chậm rãi và ghi nhớ cấu trúc của tòa nhà. Nhìn vẻ mặt của anh, tôi có thể đoán được là anh đang lần theo một dấu vết quan trọng, tuy vậy tôi vẫn không tài nào hình dung được những suy luận đang dẫn anh theo hướng nào.

“Ông Holmes thân mến”, ông cụ Cunningham nói với vẻ hơi sốt ruột, “rõ ràng là chuyện này chẳng cần thiết chút nào. Đằng kia là phòng của tôi ở đầu cầu thang và sau đó là phòng con trai tôi. Ông cứ tự mình mà suy xét xem có lẽ nào tên trộm lại lên đến đây mà chúng tôi không hay biết gì sao.”

“Tôi nghĩ rằng ông cần phải đi một vòng ở bên ngoài và hít thở khí trời trong lành”, người con trai ông cụ nói với một nụ cười ác ý.

“Tuy vậy tôi vẫn muốn các ông chiều ý mình thêm chút nữa. Chẳng hạn như, tôi muốn xem từ cửa sổ của các phòng ngủ có thể nhìn ra phía trước nhà được bao xa. Tôi đoán căn phòng này là phòng ngủ của con trai ông”, anh đẩy cánh cửa mở ra, “và kia hẳn là phòng thay đồ mà anh ấy đã ngồi hút thuốc khi có tiếng kêu cứu. Thế cánh cửa sổ này mở ra đâu?” Anh bước ngang qua phòng ngủ, đẩy cửa ra và nhìn khắp gian phòng nhỏ kế cận.

“Tôi hi vọng rằng ông đã hài lòng rồi chứ?” Ông Cunningham bẳn gắt hỏi.

“Xin cảm ơn, tôi nghĩ rằng mình đã xem hết những gì mình muốn.”

“Nếu thực sự cần thì chúng ta có thể sang phòng tôi.”

“Nếu ông không phiền.”

Ông thẩm phán nhún vai và dẫn đường đến phòng của mình, một căn phòng được bài trí đơn giản và bình thường. Khi chúng tôi đi ra phía cửa sổ thì Holmes bước chậm lại để chỉ còn anh và tôi tụt lại sau cùng. Gần bên chân giường có đặt một đĩa cam và một bình nước. Khi chúng tôi đi qua đó, trước sự ngạc nhiên đến sững sờ của tôi, Holmes nhoài người qua trước mặt tôi và cố ý hất cho tất cả đổ xuống đất. Chiếc bình thủy tỉnh vỡ thành trăm mảnh, còn trái cây lăn vào các góc phòng.

“Anh đã gây chuyện rồi, Watson”, anh thản nhiên nói. “Anh làm bẩn cả tấm thảm đấy!”

Tôi cúi xuống vì bối rối và bắt đầu nhặt mấy quả cam, trong lòng hiểu rằng vì một lí do nào đó mà bạn tôi muốn tôi gánh hộ lỗi lầm này. Những người khác cũng nhặt giúp và dựng chiếc bàn trở lại.

“Ái chà!” Viên thanh tra kêu lên. “Ông ấy đã biến đi đâu rồi?”

Holmes đã biến mất.

“Các ông cứ đợi ở đây”, Alec Cunningham lên tiếng. “Tôi thấy gã này mất trí rồi. Cha, hãy đi với con, xem hắn biến đi đâu.”

Họ bước vội ra khỏi phòng bỏ lại viên thanh tra, đại tá và tôi đứng nhìn nhau.

“Thật đấy, tôi cũng đồng ý với ông Alec”, viên thanh tra nói. “Có lẽ đó là do ảnh hưởng của bệnh, nhưng tôi thấy có vẻ như...”

Anh ta bị ngắt lời bởi một tiếng hét bất ngờ: “Cứu! Cứu tôi với! Có kẻ giết người!” Tôi rùng mình khi nhận ra đó là giọng của bạn mình. Tôi phóng như điên ra khỏi phòng để chạy ra hành lang. Tiếng hét giờ đã chìm xuống thành một tiếng kêu khàn khàn không rõ vang lên từ căn phòng mà chúng tôi đã ghé qua đầu tiên. Tôi xông vào và chạy đến phòng thay đồ ở mé bên kia. Hai cha con nhà Cunningham đang khom người đè Sherlock Holmes xuống sàn, gã con trai bóp cổ anh bằng cả hai tay còn ông già hình như đang bẻ vặn cổ tay anh. Ngay lập tức cả ba chúng tôi kéo họ ra, và Holmes loạng choạng đứng lên, mặt mũi xanh lét và rõ ràng là đã đuối sức.

“Hãy bắt hai kẻ này, ông thanh tra”, anh hổn hển nói.

“Vì tội gì?”

“Tội sát hại xà ích của họ, anh William Kirwan.”

Viên thanh tra bối rối nhìn chằm chặp vào anh. “Ồ, này ông Holmes”, mãi sau anh ta mới nói được, “tôi tin rằng ông không có ý...”

“Này, anh bạn, hãy nhìn mặt chúng mà xem!” Holmes sẵng giọng kêu to.

Chắc chắn là chưa bao giờ tôi nhìn thấy sự thú tội bộc lộ rõ nét như thế trên gương mặt con người, ông lão đờ đẫn và sững sờ với vẻ ủ dột nặng nề trên khuôn mặt cương nghị. Người con trai thì ngược lại, đã đánh rơi hết phong thái vui vẻ, hăng hái đặc trưng, chỉ còn vẻ hung hăng như thú dữ toát ra từ đôi mắt tối sầm và làm biến dạng những đường nét đẹp đẽ trên khuôn mặt hắn. Viên thanh tra không nói gì mà bước lại cửa rồi huýt một tiếng còi. Hai cảnh binh liền xuất hiện theo hiệu lệnh.

“Tôi không còn chọn lựa nào khác, ông Cunningham ạ” anh ta nói. “Tôi mong rằng tật cả chỉ là nhầm lẫn, nhưng ông có thể thấy rằng... A, anh dám? Bỏ xuống!” Anh ta vung tay lên và khẩu súng lục mà gã con trai đang định bóp cò rơi đánh cạch xuống sàn.

“Hãy giữ lấy nó”, Holmes nói và nhẹ nhàng đặt chân lên khẩu súng, “các ông sẽ thấy khi ra trước tòa thì nó rất có ích. Nhưng đây mới chính là thứ mà chúng ta cần.” Anh giơ lên một mảnh giấy nhỏ nhàu nát.

“Phần còn lại của tờ giấy!” Viên thanh tra reo lên.

“Chính nó.”

“Nhưng nó ở đâu vậy?”

“Tại nơi mà tôi biết chắc là phải thấy. Tôi sẽ kể lại rõ ràng toàn bộ sự việc cho ông nghe ngay bây giờ. Đại tá này, tôi nghĩ rằng giờ thì anh và Watson có thể quay về nhà và tôi sẽ trở lại với hai người chậm lắm là một giờ nữa thôi. Ông thanh tra và tôi phải trao đổi vài lời với các phạm nhân, nhưng chắc chắn tôi sẽ về kịp bữa trưa.”

***

Sherlock Holmes giữ đúng lời, vì khoảng 1 giờ anh đã quay lại với chúng tôi trong phòng hút thuốc của đại tá. Anh đi cùng một người đàn ông đứng tuổi, vóc người nhỏ và giới thiệu với tôi đó là ông Acton, chủ nhân của ngôi nhà bị trộm đầu tiên.

“Tôi muốn ông Acton hiện diện ở đây trong khi tôi giải thích vụ việc nhỏ nhặt này với các anh”, Holmes nói, “vì lẽ tự nhiên là ông ấy rất quan tâm tới các tình tiết này. Đại tá thân mến, tôi e rằng anh chắc phải hối hận lắm vì đã rước con hải âu báo bão là tôi về nhà.”

“Ngược lại thì có”, đại tá nồng nhiệt trả lời. “Được theo dõi các phương pháp làm việc của anh đối với tôi là một đặc ân. Tôi phải thú nhận rằng chúng vượt quá cả kì vọng của tôi và tôi hoàn toàn không thể nào lí giải nổi kết quả mà anh đạt được. Tôi vẫn chưa nhìn ra chút manh mối nào.”

“Tôi e rằng lời giải thích của tôi có thể làm cho anh thất vọng, nhưng tôi có thói quen không che giấu các phương pháp của mình, cho dù là với anh bạn Watson của tôi hay bất kì ai quan tâm đến chúng. Nhưng, tôi hãy còn choáng vì bị tấn công ở phòng thay đồ lúc nãy, nên tôi nghĩ rằng phải tự cho mình một chút rượu mạnh của anh, đại tá ạ. Dạo gần đây sức lực của tôi bị thử thách hơi nhiều.”

“Tôi mong rằng anh sẽ không bị cơn chấn động thần kinh nào như vừa rồi nữa.”

Sherlock Holmes vui vẻ cười. “Từ từ rồi chúng ta sẽ nói đến chuyện đó”, anh nói. “Tôi sẽ trình bày vụ án cho các anh theo trình tự, để các anh thấy những điểm khác nhau đã dẫn tôi đến quyết định. Xin cứ cắt ngang lời tôi nếu các anh thấy có suy luận nào chưa hoàn toàn rõ. Trong nghệ thuật điều tra thì phần quan trọng nhất là khả năng nhận biết trong một mớ dữ kiện, cái gì là cốt yếu và cái gì là phụ. Nếu không năng lượng và sự chú ý của anh sẽ bị phung phí thay vì được tập trung vào đúng chỗ. Đây, trong trường hợp này thì ngay từ đầu tôi đã chẳng mảy may nghi ngờ về việc chìa khóa của toàn bộ vấn đề chắc chắn phải được tìm ra từ mẩu giấy trong tay người chết. Trước khi đi sâu vào chi tiết này, tôi xin các anh chú ý rằng: Nếu như những gì Alec Cunningham thuật lại là đúng và nếu kẻ trộm đã bỏ trốn ngay lập tức sau khi bắn chết anh William Kirwan, thì rõ ràng hắn không thể là người đã giật mảnh giấy từ tay người chết. Mà nếu như không phải hắn thì chắc chắn phải là Alec Cunningham, vì vào lúc ông già đi xuống cầu thang thì đã có vài gia nhân tụ tập ở hiện trường. Điểm này thì đơn giản thôi nhưng viên thanh tra lại bỏ sót vì ngay từ đầu cuộc điều tra anh ta đã mặc định rằng những nhân vật vai vế trong hạt này không dính dáng gì đến vụ này. Đó, tôi có một nguyên tắc là đừng bao giờ có bất kì một định kiến nào và chỉ tuyệt đối đi theo sự dẫn lối của thực tế, vì thế, từ đầu cuộc điều tra tôi đã hơi nghi ngờ về vai trò của anh chàng Alec Cunningham. Và thế là tôi xem xét thật kĩ lưỡng phần góc tờ giấy mà viên thanh tra đưa cho chúng ta xem. Ngay tức khắc tôi đã thấy rõ rằng nó là một phần của một tài liệu rất đáng chú ý. Đây, góc giấy ấy đây. Giờ thì các anh có nhận thấy điều gì đáng chú ý trong đó không?”

“Trông nét chữ có vẻ không đều”, đại tá nhận xét

“Ngài đại tá thân mến”, Holmes kêu lên, “rõ rành rành là nó đã được hai người thay nhau viết ra từng chữ. Xin các anh lưu ý đến nét khỏe khoắn của chữ ‘t’ ở các từ ‘at’ và ‘to’ và so sánh với nét ẻo lả của chữ ‘t’ ở những từ ‘quarter’ và ‘twelve’ thì các anh sẽ nhận ra vấn đề ngay tức khắc. Chỉ cần phân tích sơ qua bốn chữ này cũng có thể tự tin khẳng định rằng chữ ‘Learn’ và ‘maybe’ do người có nét chữ khỏe hơn viết, còn chữ ‘what’ thì do người có nét chữ yếu hơn viết ra.”

“Trời ơi, rõ như ban ngày vậy!” Đại tá reo lên. “Vì cái quái gì mà hai người lại cùng viết một bức thư như thế?”

“Rõ ràng là một việc xấu xa và một trong hai người đã không tin tưởng vào người kia nên đã nhất quyết rằng mỗi người đều phải dự phần như nhau cho dù có làm gì. Đấy, trong hai người này thì rõ ràng là người đã viết chữ ‘at’ và ‘to’ chính là kẻ đầu trò.”

“Làm sao mà anh biết được?”

“Chỉ riêng đặc điểm của hai nét chữ đã có thể giúp ta suy ra điều đó. Nhưng ta vẫn còn những lí do vững chắc hơn để củng cố nhận định này. Nếu anh chú ý kiểm tra mẩu giấy này thì anh sẽ đi đến kết luận rằng người có nét chữ khỏe hơn đã viết ra tất cả những chữ của phần mình trước và chừa chỗ trống cho người kia điền vào sau. Những khoảng trống này không phải lúc nào cũng đủ chỗ và anh có thể thấy rằng người thứ nhì chỉ có một chỗ rất hẹp để viết chen chữ ‘quarter’ của hắn vào giữa chữ ‘at’ và chữ ‘to’, điều này cho thấy chữ ‘to’ đã được viết ra trước. Rõ ràng là người đã viết các chữ của phần mình trước chính là kẻ chủ mưu.”

“Tuyệt vời!” Ông Acton reo lên.

“Chỉ mới sơ sơ thôi”, Holmes nói. “Nhưng giờ thì ta đi đến một điểm quan trọng. Có thể các anh không biết rằng việc suy ra độ tuổi của một người từ nét chữ của họ đã được các chuyên gia nâng lên đến mức chính xác đáng kể. Trong những trường hợp bình thường, ta có thể xác định được độ tuổi của một người trong khoảng chênh lệch mười năm với độ tin cậy khá cao. Tôi nói những trường hợp bình thường là vì sức khỏe kém và nhược điểm về thể chất sinh ra những dấu hiệu của tuổi già, ngay cả khi anh ta hãy còn trẻ tuổi. Trong trường hợp này, ta hãy nhìn vào nét chữ đậm, rắn rỏi của một người và vẻ yếu ớt ở nét chữ của người kia, những chữ ‘t’ đã bắt đầu mất đi nét ngang nhưng vẫn đọc được, thì ta có thể nói rằng một người là đàn ông hãy còn trẻ và người kia thì nhiều tuổi nhưng vẫn chưa thực sự già yếu.”

“Rất tuyệt!” Ông Acton lại reo lên.

“Thế nhưng hãy còn một điểm khác tế nhị hơn và còn đáng chú ý hơn. Có vài điểm tương đồng giữa hai nét chữ này, chúng do những người có cùng huyết thống viết ra. Có lẽ rõ nhất đối với các anh là ở chữ ‘ε’ kiểu Hi Lạp nhưng đối với tôi thì có rất nhiều điểm nhỏ đều chỉ ra điều ấy. Tôi đã đoán chắc là có thể nhận ra lề thói gia đình từ hai nét chữ này. Tất nhiên là tôi chỉ đưa ra cho các anh thấy những kết quả chính của việc xem xét mẩu giấy. Còn có đến hai mươi ba kết quả suy luận nữa có giá trị với các chuyên gia hơn là các anh. Tất cả đều khiến cho tôi có ấn tượng rõ hơn là chính cha con nhà Cunningham đã viết ra bức thư này.

Đến đây thì tất nhiên bước kế tiếp của tôi là xem xét các chi tiết của vụ án và xem thử chúng giúp ta được đến đâu. Tôi cùng với viên thanh tra đến ngôi nhà và đã quan sát tất cả những gì cần phải thấy. Vết thương trên tử thi, mà tôi có thể xác định với độ tin cậy tuyệt đối, là được bắn ra từ một khẩu súng ở khoảng cách độ bốn yard. Không thấy vết sạm đen của thuốc súng trên quần áo. Vì thế, rõ ràng là Alec Cunningham đã nói dối khi khai là súng đã nổ khi hai người đang vật lộn. Hơn nữa, cả hai cha con họ đều khai giống nhau về nơi mà tên trộm đã trốn thoát ra đường cái. Thế nhưng, ở chỗ ấy ngẫu nhiên sao lại có một cái rãnh khá rộng và dưới đáy còn ướt. Vì không thấy dấu giày nào gần cái rãnh này, tôi tuyệt đối tin chắc rằng không chỉ cha con nhà Cunningham nói dối mà chẳng hề có một người lạ nào ở hiện trường.

Và giờ thì tôi phải xem xét động cơ của hành động gây án kì lạ này. Để hiểu được điều này, trước tiên tôi cố gắng lí giải nguyên nhân vụ trộm bất thường ở nhà ông Acton. Từ vài điều mà đại tá đã nói với chúng ta, tôi biết rằng có một vụ kiện đang diễn ra giữa ông Acton và nhà Cunningham. Tất nhiên là trong đầu tôi nảy ra ngay lập tức ý nghĩ rằng họ đã đột nhập vào thư viện của ông với ý đồ chiếm một tài liệu nào đó có thể là quan trọng trong vụ kiện.”

“Đúng vậy”, ông Acton nói. “Không nghi ngờ gì về ý đồ của bọn họ. Tôi có quyền sở hữu cực kì minh bạch đối với phân nửa đất đai hiện tại của họ và chỉ cần họ tìm thấy một giấy tờ thôi - may sao nó được cất trong tủ sắt của luật sư của tôi - thì hiển nhiên là họ sẽ phá được vụ kiện.”

“Các ông thấy đấy”, Holmes mỉm cười nói. “Đó là một hành động nguy hiểm và liều lĩnh mà tôi có thể nhận ra ảnh hưởng của gã Alec. Khi không tìm được gì, họ cố tình đánh lạc hướng nghi ngờ bằng cách làm cho nó có vẻ là một vụ trộm bình thường. Vì thế mà họ vớ bừa bất cứ thứ gì. Điều đó thì hoàn toàn rõ nhưng còn nhiều điểm hãy còn mơ hồ. Thứ mà tôi mong muốn hơn hết là phần bị mất của mẩu giấy này. Tôi dám chắc rằng Alec đã xé nó ra khỏi tay của người chết và gần như chắc chắn hắn phải nhét nó vào trong túi áo choàng ngủ. Ngoài ra liệu hắn còn có thể để nó ở chỗ nào khác? Câu hỏi duy nhất là không biết mảnh giấy có còn nằm yên đó hay không. Cũng đáng để bỏ công tìm hiểu và vì mục đích đó mà tất cả chúng ta đều đi đến ngôi nhà của họ. Chắc là các ông hãy còn nhớ, cha con Cunningham đã ra đón chúng ta ở bên ngoài cửa bếp. Tất nhiên điều quan trọng nhất là không được để họ nhớ ra mảnh giấy đó vì nếu không thì dĩ nhiên là họ sẽ hủy nó ngay lập tức. Khi viên thanh tra sắp sửa đề cập tới tầm quan trọng của mảnh giấy thì nhờ một sự ngẫu nhiên may mắn nhất trên đời, tôi lăn đùng ra vì choáng và nhờ thế mà cuộc đối thoại chuyển hướng.”

“Lạy Chúa!” Đại tá kêu lên rồi cười phá lên. “Ý anh là chúng tôi đã lo lắng không đâu và cơn choáng ngất của anh chỉ là giả mạo thôi ư?”

“Đứng về góc độ chuyên môn mà nói thì cú xỉu đó được thực hiện rất tài tình”, tôi kêu to và sửng sốt nhìn con người luôn làm tôi phải kinh ngạc với những chiêu ứng biến mới của anh.

“Đó là một ngón nghề rất hữu dụng”, anh trả lời. “Khi tỉnh lại, bằng một chút tài xoay xở, tôi đã khiến cho ông già Cunningham phải viết ra chữ ‘mười hai’, nhờ thế mà tôi có thể so sánh nó với chữ ‘mười hai’ trong tờ giấy.”

“Ồ, tôi mới khờ làm sao!” Tôi buột miệng thốt lên.

“Lúc đó tôi có thể thấy là anh rất ái ngại cho sự kém cỏi của tôi”, Holmes nói rồi cười phá lên. “Xin lỗi vì đã gây cho anh nỗi xót xa mà tôi biết là anh đã phải chịu đựng. Sau đó chúng ta cùng đi lên lầu rồi bước vào phòng và trông thấy chiếc áo choàng ngủ được treo ở phía sau cánh cửa, tôi đã cố tình làm đổ chiếc bàn để thu hút sự chú ý của họ một lúc rồi lén quay trở lại để lục soát túi áo đó. Tuy nhiên, tôi vừa lấy được mảnh giấy từ túi áo, như đã đoán, thì hai cha con nhà Cunningham xông vào và chắc hẳn đã giết tôi ngay tại chỗ nếu các anh không kịp thời đến cứu. Tuy thế, đến giờ tôi hãy còn cảm thấy như cổ họng mình đang bị gã trai trẻ đó siết chặt còn cha hắn bẻ quặt cổ tay tôi để giật lấy mảnh giấy. Họ nhận ra rằng chắc chắn là tôi đã biết hết tất cả về mảnh giấy, và như các anh thấy đấy, tình thế đột ngột thay đổi từ an toàn tuyệt đối chuyển sang hoàn toàn tuyệt vọng đã làm cho họ trở nên hết sức liều lĩnh.

Sau đó tôi có nói chuyện đôi chút với ông Cunningham về động cơ của tội ác. Ông ấy khá hợp tác, còn gã con trai đúng là một con quỷ, và nếu hắn lấy lại được khẩu súng, chắc hắn sẵn sàng bắn vỡ sọ chính mình hoặc ai đó. Khi ông Cunningham nhận thấy trong vụ án này mọi thứ đều chống lại mình, ông ta mất hết can đảm và thú nhận tất cả. Có vẻ như William đã bí mật theo dõi hai ông chủ vào cái đêm họ đột nhập nhà ông Acton và do đó đã nắm được họ trong tay, rồi sau đó, anh ta đã đe dọa tiết lộ để tống tiền cha con họ. Tuy nhiên, giở trò đó với Alec thì lại rất nguy hiểm. Rõ ràng là hắn đã rất thông minh khi nhìn ra trong nỗi sợ hãi về vụ trộm đang làm náo động cả vùng nông thôn này một cơ hội hợp lí để loại trừ con người gây lo lắng cho hắn. Thế là William bị giăng bẫy và bị bắn chết, và nếu họ lấy được toàn bộ mảnh giấy rồi để ý một chút đến mấy chi tiết phụ nữa thì rất có thể là chẳng bao giờ bị nghi ngờ.”

“Thế còn nội dung của lá thư?” Tôi hỏi.

Sherlock Holmes đặt trước mặt chúng tôi mảnh giấy mới được chắp thêm vào.[153]

“Đây chính là thứ mà tôi vẫn mong đợi”, anh nói. “Tất nhiên là chúng ta vẫn chưa biết được những mối quan hệ giữa Alec Cunningham, William Kirwan và Annie Morrison là gì. Kết quả cho thấy là cái bẫy đã được đặt mồi một cách khéo léo. Tôi dám chắc là các anh rất vui mừng khi nhận thấy cách viết những chữ ‘y’ rất đặc trưng của ông Cunningham. Những chữ ‘i’ bị thiếu dấu chấm trong nét chữ của ông lão cũng rất đặc trưng. Anh Watson này, tôi nghĩ rằng kì nghỉ êm ả của chúng ta ở nông thôn đã thành công xuất sắc và chắc chắn ngày mai, tôi sẽ quay về phố Baker với thể trạng mạnh khỏe hơn.”

NGƯỜI ĐÀN ÔNG DỊ DẠNG
(The Crooked Man, 1893)

Vào một tối mùa hè, vài tháng sau hôn lễ của mình, tôi ngồi bên lò sưởi hút nốt tẩu thuốc cuối cùng và gà gật ngủ khi đọc dở cuốn tiểu thuyết vì vừa trải qua một ngày làm việc cật lực. Vợ tôi đã lên lầu và trước đó tiếng khóa cửa hành lang vang lên báo cho tôi biết những người giúp việc đã về. Tôi nhổm dậy khỏi ghế và đang gõ chiếc tẩu để dốc tàn ra thì đột nhiên nghe thấy chuông kêu.

Tôi nhìn đồng hồ. Đã 12 giờ kém 15. Khách khứa thì không thể nào ghé quá muộn thế này. Chắc chắn là một bệnh nhân và rất có thể là tôi lại phải thức suốt đêm. Tôi nhăn nhó bước ra hành lang và mở cửa. Tôi ngạc nhiên khi thấy Sherlock Holmes đứng ngay trước mặt mình.

“A, anh Watson”, anh nói. “Tôi hi vọng rằng mình không đến trễ quá đấy chứ.”

“Xin mời vào nhà, bạn thân mến.”

“Trông anh có vẻ ngạc nhiên, nhưng không thắc mắc! Và có vẻ nhẹ nhõm nữa, tôi nghĩ thế! Hừm! Anh vẫn hút loại thuốc trộn Arcadia của cái thời còn độc thân! Không thể nào nhầm được cái loại tàn mịn bám trên áo khoác của anh. Có thể dễ dàng thấy rằng anh đã quen với việc mặc quân phục, Watson ạ. Nếu cứ giữ thói quen nhét khăn tay trong tay áo thì anh sẽ chẳng bao giờ trở lại thành người bình thường đâu.[154] Anh cho tôi ở lại tối nay nhé?”

“Rất sẵn sàng.”

“Đã có lần anh bảo tôi là có một phòng đơn dành cho khách trong nhà và tôi thấy rằng hiện giờ chẳng có vị khách nào cả. Cái giá treo mũ đã chỉ rõ như thế.”

“Tôi rất vui nếu anh ở lại.”

“Cảm ơn anh. Vậy thì tôi sẽ treo đồ vào đây. Rất tiếc khi thấy nhà anh vừa có một anh thợ. Anh ta là điềm xấu rồi. Tôi hi vọng không phải là ống nước?”

“Không, là hệ thống khí đốt.”

“A! Anh ta đã để lại hai dấu đinh giày lên tấm trải sàn ở ngay vị trí ánh đèn rọi xuống. Ồ, không, cảm ơn anh, tôi đã ăn tối ở ga Waterloo rồi, nhưng tôi sẵn sàng hút với anh một tẩu thuốc.”

Tôi trao cho anh túi thuốc lá và anh ngồi xuống phía đối diện tôi rồi yên lặng hút thuốc một lúc. Tôi nhận thấy rất rõ là chỉ có việc quan trọng mới đem anh đến nhà tôi vào giờ này, vì thế tôi kiên nhẫn đợi đến khi anh quay lại vấn đề.

“Tôi thấy hôm nay công việc của anh khá là bận rộn”, anh vừa nói vừa liếc sang tôi với ánh nhìn sắc bén.

“Vâng, tôi vừa trải qua một ngày rất vất vả”, tôi đáp. “Hỏi câu này với anh thì có lẽ rất là ngớ ngẩn”, tôi nói thêm, “nhưng thật tình tôi không biết làm thế nào mà anh lại suy ra được điều đó.”

Holmes cười tủm tỉm.

“Tôi có lợi thế là biết rõ các thói quen của anh, Watson thân mến”, anh trả lời. “Khi gần thì anh sẽ đi bộ và nếu xa thì anh sẽ dùng xe ngựa. Khi nhìn đôi giày của anh, tôi thấy anh có dùng tới nhưng chúng lại không có vết bẩn nào. Vậy không nghi ngờ gì nữa: Lúc này anh khá bận rộn và phải sử dụng đến xe ngựa.”

“Rất tuyệt!” Tôi kêu lên.

“Chuyện ấy dễ hiểu thôi”, anh đáp, “đấy là một trong những ví dụ về việc nhà suy luận có thể gây ấn tượng khá mạnh với người nghe vì người này đã bỏ qua một điểm nhỏ là nền tảng của cả chuỗi suy luận. Bạn thân mến, mấy câu chuyện chỉ được cái khéo tô vẽ của anh cũng thế mà thôi, sở dĩ chúng gây ấn tượng được tới độc giả là do anh đã giấu đi một số yếu tố của vụ án mà độc giả không bao giờ biết. Và hiện giờ tôi đang ở vào vị trí những độc giả ấy vì tôi nắm trong tay một số manh mối của một vụ án thuộc hàng lạ lùng nhất làm người ta phải đau đầu, tuy nhiên tôi còn thiếu một hoặc hai manh mối cần thiết để hoàn chỉnh giả thuyết của mình. Nhưng tôi sẽ có được chúng, Watson ạ, tôi sẽ có!”

Mắt anh rực lên và hai gò má gầy hơi ửng lên. Nhưng chỉ trong một khoảnh khắc thôi. Khi tôi liếc nhìn lần nữa, mặt anh đã lấy lại vẻ điềm tĩnh khiến nhiều người xem anh giống một cái máy hơn là một con người.

“Vụ này có nhiều điểm rất lí thú”, anh nói. “Thậm chí tôi còn có thể nói là đặc biệt lí thú. Tôi đã xem xét sự việc và tôi nghĩ rằng mình đã tiến gần đến lời giải. Nếu anh có thể tham gia cùng tôi trong bước cuối cùng này thì có lẽ anh sẽ giúp được nhiều cho tôi.”

“Tôi rất sẵn sàng.”

“Liệu ngày mai anh có thể đi đến tận Aldershot được không?”

“Chắc chắn là Jackson sẽ lo việc hộ tôi.”

“Rất tốt. Tôi muốn khởi hành lúc 11 giờ 10 từ Waterloo.”

“Thế thì tôi sẽ có đủ thì giờ để chuẩn bị.”

“Vậy thì, nếu anh không cảm thấy buồn ngủ quá, tôi sẽ tóm tắt cho anh nghe việc đã xảy ra và những việc phải làm.”

“Trước khi anh đến thì tôi buồn ngủ. Giờ thì tôi đã khá tỉnh táo rồi.”

“Tôi sẽ cố cô đọng câu chuyện cho thật ngắn gọn mà không để mất đi chi tiết quan trọng nào. Có khi anh đã đọc tin tức về vụ này rồi cũng nên. Đó là vụ đại tá Barclay, thuộc trung đoàn Royal Munsters ở Aldershot, được cho là bị sát hại mà tôi đang điều tra.”

“Tôi chưa hề nghe gì về vụ này cả.”

“Nó chưa khuấy động dư luận cho lắm, chỉ trừ tại địa phương. Chuyện cũng chỉ mới xảy ra có hai ngày. Nói ngắn gọn thì sự tình là thế này: Anh biết đấy, trung đoàn Royal Munsters là một trong những trung đoàn Ireland nổi tiếng nhất trong quân đội Vương quốc Anh. Trung đoàn này đã lập nên những kì tích trong chiến tranh ở cả Crimea lẫn Bạo loạn Ấn Độ năm 1857 và kể từ đó đến nay luôn lập chiến công mỗi khi có cơ hội. Cho đến ngày thứ hai vừa rồi thì người chỉ huy trung đoàn vẫn là James Barclay, một người lính dạn dày quả cảm đã khởi đầu binh nghiệp của mình từ lon binh nhì rồi vươn lên hàng ngũ sĩ quan nhờ tinh thần anh dũng trong thời kì Bạo loạn và tiếp tục thăng tiến thành chỉ huy trung đoàn nơi trước kia ông từng là lính.

Đại tá Barclay đã lập gia đình khi còn là trung sĩ và vợ ông ta, nhũ danh Nancy Devoy, là ái nữ của một cựu thượng sĩ da màu trong cùng trung đoàn. Vì thế nên ta có thể hình dung ra sự va chạm xã hội nhỏ đã phát sinh khi đôi trẻ (vì quả thật khi đó họ hãy còn trẻ) bước vào môi trường mới. Thế nhưng, có vẻ như họ đã nhanh chóng thích nghi và theo như tôi được biết thì bà Barclay đã hòa đồng với các bà vợ sĩ quan trong trung đoàn chẳng thua gì chồng bà ta với các anh em chỉ huy. Tôi có thể thêm rằng bà ta là một phụ nữ tuyệt đẹp và thậm chí cho đến bây giờ sau khi đã lập gia đình hơn ba mươi năm, bà ta vẫn còn giữ được nhan sắc ấn tượng.

Cuộc sống của gia đình đại tá Barclay có vẻ cũng hạnh phúc như bao người. Thiếu tá Murphy, người đã cung cấp cho tôi phần lớn thông tin, cam đoan với tôi rằng ông ta chưa hề nghe thấy họ bất hòa điều gì. Ông ấy cho rằng, nhìn chung, Barclay yêu vợ nhiều hơn là bà ấy yêu chồng, ông ta vô cùng bứt rứt nếu phải xa vợ một ngày. Ngược lại, cho dù rất tận tâm và chung thủy với chồng, thái độ của bà lại tỏ ra kém yêu thương hơn. Nhưng trong trung đoàn thì họ được xem là hình ảnh mẫu mực của một đôi vợ chồng trung niên. Hoàn toàn không có bất kì điều gì trong mối quan hệ vợ chồng của họ khiến mọi người ngờ đến tấn thảm kịch ta sắp nói.

Đại tá Barclay dường như có vài nét khác thường trong tính cách. Bình thường thì ông ta là một quân nhân hăng hái và vui vẻ nhưng đôi khi ông ta lại tỏ ra hung bạo và hằn học. Tuy nhiên, có vẻ như mặt tính cách này của ông ta không hề hướng đến vợ mình. Một điểm khác nữa cũng gây chú ý cho thiếu tá Murphy và ba trong số năm sĩ quan khác mà tôi đã tiếp xúc, đó là thỉnh thoảng ông đại tá lại bị một dạng trầm cảm kì lạ. Theo như ông thiếu tá tả lại thì nụ cười thường vụt tắt trên môi đại tá như bị một bàn tay vô hình nào đó xóa đi khi ông ta tham gia vào những cuộc vui bên bàn ăn. Có khi tâm trạng ấy kéo dài nhiều ngày liên tục và ông ta chìm trong nỗi buồn chán tột cùng. Chỉ có điều này cùng với nét gì đó có phần mê tín là những điểm bất thường trong tính cách của ông ta mà các anh em chỉ huy nhận thấy. Mê tín ở đây có nghĩa là không thích ở một mình, đặc biệt sau khi trời tối. Nét trẻ con này ở một người vốn đầy nam tính thường làm dấy lên những bình luận và phỏng đoán.

Tiểu đoàn 1 của trung đoàn Royal Munsters (tức là tiểu đoàn 117 trước đây) đã đóng quân ở Aldershot vài năm nay. Các sĩ quan có gia đình sống ngoài doanh trại và trong suốt thời gian này đại tá ở trong một biệt thự tên là Lachine cách trại bắc khoảng nửa dặm. Ngôi nhà có khuôn viên riêng nhưng phía tây nó chỉ cách đường cái chưa đến ba mươi yard. Gia nhân gồm có một người xà ích và hai cô hầu. Chỉ có ba người này sống cùng ông bà chủ ở biệt thự Lachine vì ông bà Barclay không có con cái và cũng ít khi có khách khứa ở lại. Giờ thì tôi sẽ kể đến những sự kiện xảy ra ở ngôi biệt thự Lachine từ 9 đến 10 giờ tối hôm thứ hai vừa rồi.

Có vẻ như bà Barclay là một con chiên của giáo hội Công giáo, và rất quan tâm đến việc thành lập hội Thánh George vốn được nhà nguyện ở phố Watt liên kết mở ra nhằm mục đích cung cấp quần áo cũ cho người nghèo. Tối hôm đó có một buổi họp ở hội vào lúc 8 giờ và bà Barclay vội vàng ăn tối để kịp đi họp. Khi rời khỏi nhà, người xà ích còn nghe tiếng bà ta nói vài lời thông thường với chồng và hứa sẽ về sớm. Sau đó bà ta ghé qua nhà cô Morrison, một phụ nữ trẻ sống ở căn biệt thự kế bên và cả hai cùng đi họp. Buổi họp kéo dài bốn mươi phút và đến 9 giờ 15 phút thì bà Barclay trở về nhà sau khi chia tay với cô Morrison trước cửa nhà cô ta.

Ở biệt thự Lachine có một căn phòng được dùng làm phòng khách phụ. Căn phòng này trông ra đường cái và có một cửa xếp bằng kính rộng nhìn ra bãi cỏ. Bãi cỏ rộng xấp xỉ ba mươi yard và chỉ được ngăn cách với con đường bằng một bức tường thấp có rào sắt. Khi trở về nhà, bà Barclay bước vào căn phòng này. Rèm cửa không buông vì căn phòng này ít khi được dùng đến vào buổi tối nhưng bà Barclay đã tự tay thắp đèn rồi rung chuông gọi cô hầu Jane Stewart bưng lên cho bà một tách trà, điều này khá là trái ngược với thói quen hằng ngày của bà. Đại tá đang ngồi trong phòng ăn nhưng khi nghe thấy tiếng vợ trở về thì ông qua gặp bà ta trong căn phòng khách phụ. Người xà ích trông thấy ông ta đi qua sảnh và bước vào phòng. Sau đó chẳng ai còn trông thấy ông ta sống sót bước ra nữa. Tách trà mà bà chủ gọi được bưng lên mười phút sau đó, nhưng lúc bước lại gần cửa phòng thì chị người hầu ngạc nhiên khi nghe ông bà chủ đang giận dữ to tiếng với nhau. Chị ta gõ cửa mà không nghe thấy tiếng trả lời và thậm chí còn xoay cả tay nắm cửa nhưng cửa đã được khóa từ bên trong. Theo lẽ thường, chị ta chạy xuống nhà nói với chị bếp và hai người phụ nữ cùng với anh xà ích đi lên hành lang và lắng nghe tiếng cãi vã hãy còn rất om sòm. Cả ba người đều nhất trí rằng họ chỉ nghe thấy có hai giọng nói của đại tá Barclay và vợ ông ta. Giọng nói của đại tá thì bị át đi và đứt quãng cho nên họ chẳng nghe được tiếng nào. Ngược lại, giọng bà chủ nghe gay gắt hơn hẳn và mỗi khi bà ta cao giọng thì họ nghe rõ mồn một: ‘Ông là đồ hèn! Bà ta cứ lặp đi lặp lại như thế. ‘Có thể làm gì được bây giờ? Có thể làm gì được bây giờ? Trả lại cuộc đời cho tôi. Tôi chẳng bao giờ muốn hít thở chung bầu không khí với ông nữa! Đồ hèn! Đồ hèn!’ Đó là những mẩu rời rạc bà ta đã nói, cuối cùng là giọng đàn ông đột ngột thét lên đáng sợ kèm theo một tiếng va đập mạnh và tiếng thét thất thanh của người phụ nữ. Tin chắc rằng đã có một biến cố bi thảm xảy ra, anh xà ích liền lao vào cánh cửa và cố đẩy bật nó ra, trong khi đó những tiếng thét cứ liên tiếp vọng ra từ bên trong. Thế nhưng anh ta không thể phá được cửa và mấy chị người hầu thì sợ đến rối trí nên chẳng giúp được gì. Đột nhiên, một ý nảy ra trong đầu và anh ta chạy ra ngoài qua cánh cửa tiền sảnh và vòng ra bãi cỏ là nơi mà chiếc cửa xếp của căn phòng khách phụ nhìn ra. Một bên cửa hãy còn mở, theo tôi hiểu là vào mùa hè thì thường để như thế, và anh ta vào được trong phòng mà chẳng gặp khó khăn gì. Bà chủ của anh ta đã ngừng kêu thét và đang nằm bất tỉnh trên trường kỉ, trong khi đó người quân nhân bất hạnh thì đã nằm chết trong vũng máu, hai bàn chân vắt lên thành ghế bành còn đầu thì trên nền nhà gần góc cái chắn lò sưởi. Tất nhiên ý nghĩ đầu tiên của anh xà ích, khi thấy mình chẳng thể làm được gì hơn cho ông chủ, là mở cửa phòng ra. Nhưng vào lúc này thì lại xuất hiện một trở ngại bất ngờ và kì lạ. Chìa khóa không còn cắm ở phía trong cánh cửa và anh ta lục tìm khắp phòng mà chẳng thấy đâu. Vì thế nên anh ta lại đi ra qua lối cửa xếp và khi đã gọi được một viên cảnh sát và một thầy thuốc đến giúp đỡ thì anh ta quay trở lại. Bà chủ, tất nhiên là nhân vật bị tình nghi nhiều nhất, được đưa sang phòng riêng trong tình trạng hãy còn hôn mê. Sau đó, thi thể của đại tá được đặt lên chiếc trường kỉ và người ta bắt đầu khám xét kĩ lưỡng hiện trường của tấn thảm kịch.

Vết thương của ông đại tá là một nhát đâm nham nhở dài độ năm phân ở phía sau đầu, rõ ràng là do một cú giáng mạnh bằng một loại hung khí cùn gây ra. Cũng chẳng khó khăn gì trong việc xác định loại vũ khí đó. Trên sàn nhà, nằm ngay cạnh thi thể ông ta là một cây gậy gỗ cứng được chạm khắc có cán ngà trông rất kì quặc. Đại tá vốn sở hữu một bộ sưu tập vũ khí đa dạng được thu thập từ nhiều quốc gia, nơi ông từng chiến đấu và cảnh sát đoán rằng cây gậy này là một trong những chiến lợi phẩm của ông ta. Các gia nhân thì lại nói rằng họ chưa hề trông thấy nó, nhưng cũng có thể vì trong nhà có vô số những vật lạ lùng nên họ không để ý đến sự tồn tại của nó. Người ta không phát hiện được thêm điều gì đáng chú ý trong phòng, ngoại trừ việc không sao giải thích được là chiếc chìa khóa bị mất tích không có ở trên người bà Barclay lẫn thi thể của nạn nhân và cũng chẳng tìm thấy ở bất cứ chỗ nào trong phòng. Cuối cùng người ta phải nhờ đến một người thợ sửa khóa ở Aldershot để mở cửa.

Đó là tình hình sự việc vào sáng hôm thứ ba khi tôi được thiếu tá Murphy yêu cầu đến Aldershot để trợ giúp cánh cảnh sát, Watson ạ. Tôi nghĩ anh sẽ thừa nhận rằng vụ này rất đáng quan tâm nhưng khi quan sát chẳng mấy chốc tôi nhận ra rằng thực tế vụ án lại càng đặc biệt hơn biểu hiện ban đầu của nó. Trước khi khám xét căn phòng tôi đã thẩm tra các gia nhân nhưng chỉ rút ra được các dữ kiện mà tôi vừa mới kể. Có một chi tiết thú vị khác mà cô hầu Jane Stewart còn nhớ. Anh có nhớ là khi nghe thấy tiếng cãi nhau thì cô đi xuống nhà và quay trở lại cùng với những người đầy tớ kia. Cô ta khai rằng, lúc đầu khi chỉ có một mình thì ông bà chủ đều thấp giọng nên hầu như cô chẳng nghe được gì. Thế nhưng, khi bị tôi gặng hỏi thì cô ta lại nhớ ra rằng có nghe bà chủ thốt ra hai lần cái tên David. Đây là điểm vô cùng quan trọng vì nó dẫn chúng ta đến lí do của cuộc tranh cãi bất ngờ đó. Vì như anh hãy còn nhớ, tên của đại tá là James.

Trong vụ này có một điểm gây ấn tượng sâu đậm nhất cho cả các gia nhân lẫn cảnh sát, đó là khuôn mặt rúm ró của đại tá. Theo miêu tả của họ thì mặt ông ta còn giữ nguyên biểu cảm sợ hãi và kinh hoàng chưa từng thấy trên nét mặt con người. Ấn tượng ấy khủng khiếp đến nỗi đã có hơn một người ngất xỉu khi vừa mới thoáng trông thấy gương mặt ấy. Rõ ràng là ông ta đã trông thấy cái chết đang đến và nó đã gây ra nỗi khiếp sợ cực điểm. Tất nhiên là điều này khá phù hợp với giả thuyết mà cảnh sát đặt ra là có thể đại tá đã nhìn thấy bà vợ cố tình sát hại mình. Chi tiết về vết thương ở phía sau đầu cũng không mâu thuẫn với giả thuyết đó vì có thể ông ta đã quay lại để tránh cú đòn. Người ta không thu được chút thông tin nào từ bà vợ vì bà hãy còn mất trí tạm thời do một cơn viêm não cấp. Từ phía cảnh sát tôi biết được rằng cô Morrison, người đã cùng đi với bà Barclay tối hôm đó khai không biết gì về nguyên nhân khiến bà bạn bực tức khi quay về.

Watson này, sau khi đã thu thập được các thông tin trên, tôi hút vài tẩu thuốc và suy nghĩ về chúng, cố gắng tách những tình tiết cốt yếu ra khỏi những chi tiết ngẫu nhiên khác. Không còn nghi ngờ gì về điểm đặc biệt và đáng lưu ý nhất trong vụ này chính là việc chiếc chìa khóa biến mất một cách kì lạ. Người ta đã tìm kiếm kĩ trong phòng mà vẫn không thấy nó. Thế nên chắc nó đã bị đem ra khỏi phòng. Nhưng cả đại tá lẫn bà vợ đều không thể làm thế. Điều đó hoàn toàn rõ ràng. Vậy là phải có một người thứ ba đã vào phòng. Và nhân vật thứ ba này chỉ có thể lọt vào qua cửa sổ. Tôi nghĩ rằng có lẽ khám xét kĩ càng căn phòng và bãi cỏ có thể tìm thấy được vài dấu vết của nhân vật bí ẩn này. Anh đã biết các phương pháp của tôi rồi, Watson ạ. Tôi áp dụng tất cả chúng vào cuộc tìm kiếm. Và kết quả là tôi đã phát hiện một số dấu vết, nhưng rất khác với những gì đã dự kiến. Đã có một người ở trong phòng và hắn ta đã băng qua bãi cỏ từ ngoài đường. Tôi có thể thu được năm dấu chân rất rõ của hắn: Một dấu nằm trên con đường nơi hắn đã trèo qua bức tường thấp, hai dấu trên bãi cỏ và hai dấu rất mờ nhạt nằm trên những tấm ván ngả màu gần cửa xếp nơi mà hắn đã bước vào. Rõ ràng là hắn đã chạy vội qua bãi cỏ vì dấu mũi chân in rõ nét hơn là gót chân. Nhưng không phải hắn khiến cho tôi ngạc nhiên mà là bạn đồng hành của hắn.”

“Bạn đồng hành của hắn!”

Holmes rút từ trong túi ra một tờ giấy mỏng, rộng và thận trọng trải nó lên đùi.

“Anh nghĩ gì về thứ này?” Anh hỏi.

Trên tờ giấy là dấu chân của một con thú nhỏ. Có năm dấu bàn chân rất rõ ràng, với vết móng dài và cả dấu chân to gần bằng một cái thìa nhỏ.

“Đó là một con chó”, tôi nói.

“Anh đã bao giờ nghe nói một con chó có thể leo lên rèm cửa chưa? Tôi đã tìm được những dấu vết rõ ràng cho thấy con vật này đã làm thế.”

“Vậy là một con khỉ chăng?”

“Nhưng đây lại không phải là dấu chân của khỉ.”

“Thế nó là con gì?”

“Chẳng phải chó, không phải mèo, cũng không là khỉ hay bất cứ loài vật nào mà ta quen thuộc. Tôi đã cố dựng lên hình dáng của nó từ các số đo. Đây là bốn dấu chân nơi con vật đã đứng yên. Anh xem khoảng cách từ bàn chân trước đến chân sau gần tới mười lăm inch. Ta hãy cộng thêm vào đó chiều dài của cái cổ và đầu thì anh sẽ có một con vật có thân hình dài không dưới hai foot - có thể là còn dài hơn nữa nếu nó có đuôi. Nhưng giờ thì hãy quan sát đến số đo này. Vì con thú đã di chuyển và ta có được chiều dài sải chân của nó. Mỗi lần nó chạy sải chân chỉ độ khoảng ba inch. Anh xem, ta đã có được hình ảnh về một thú có thân hình dài mà chân rất ngắn. Con vật đã không để lại vài sợi lông nhưng hình thể tổng quát của nó chắc chắn phải giống như tôi đã chỉ ra và nó có thể trèo lên rèm cửa, đồng thời là một động vật ăn thịt.”

“Làm thế nào mà anh suy ra được?”

“Bởi vì nó leo lên tấm rèm cửa. Có cái lồng chim hoàng yến được treo ở cửa xếp và có vẻ như mục tiêu của nó là bắt con chim.”

“Vậy con thú đó là gì?”

“À, nếu tôi mà có thể biết tên nó thì có lẽ ta đã tiến được một bước dài trong việc làm sáng tỏ vụ này. Nói chung thì có thể đó là một con vật thuộc nhóm chồn - tuy nhiên con này lớn hơn những con chồn mà tôi đã từng thấy.”

“Nhưng nó đã làm gì trong vụ án này?”

“Đó cũng là điều khó hiểu. Nhưng chúng ta đã nắm được một số điều, anh thấy chứ. Chúng ta đã biết rằng có một người đàn ông đứng ngoài đường quan sát vụ cãi vã giữa hai vợ chồng Barclay - rèm cửa không buông và phòng sáng đèn. Chúng ta cũng biết rằng hắn ta chạy băng qua bãi cỏ, vào trong phòng cùng với một con thú kì lạ và rằng hoặc hắn đã đâm vào đầu đại tá hoặc ông ta ngã xuống chỉ vì sợ hãi khi nhìn thấy hắn ta và va đầu vào góc của cái chắn lò sưởi, điều này cũng có khả năng xảy ra tương đương với giả thuyết trước. Cuối cùng, ta có dữ kiện lạ lùng là kẻ đột nhập đã lấy chìa khóa khi hắn bỏ đi.”

“Có vẻ như những phát hiện của anh còn làm cho sự việc trở nên khó hiểu hơn trước”, tôi nói.

“Đúng thế. Rõ ràng là chúng cho thấy sự việc còn bí ẩn hơn phỏng đoán ban đầu. Tôi đã cân nhắc vấn đề và đi đến kết luận là phải tiếp cận vụ án từ một khía cạnh khác. Nhưng Watson này, tôi đã bắt anh thức khuya quá rồi, để mai tôi kể hết cho anh nghe trên đường đến Aldershot cũng được.”

“Cảm ơn anh, nhưng anh kể đến đó rồi thì đừng ngừng lại.”

“Một điều khá chắc chắn là khi bà Barclay rời khỏi nhà lúc 7 giờ 30 thì bà ta hãy còn vui vẻ với chồng. Bà ta chưa bao giờ bộc lộ tình cảm nồng nhiệt, tôi đã nói rồi thì phải, nhưng người xà ích có nghe tiếng bà ta nói chuyện với đại tá một cách thân thiện. Ngoài ra, cũng khá chắc chắn rằng ngay sau khi trở về nhà bà ta đã vào căn phòng ít có khả năng gặp mặt chồng nhất, cần ngay trà như cách phản ứng của một người phụ nữ đang căng thẳng, và cuối cùng khi ông đại tá đến gặp vợ thì đã xảy ra một màn buộc tội dữ dội. Do đó, trong khoảng thời gian từ 7 giờ 30 đến 9 giờ đã có chuyện gì đó làm thay đổi hoàn toàn thái độ của bà ta đối với chồng. Nhưng cô Morrison đã đi cùng với bà ta trong suốt một tiếng rưỡi đó. Vì thế, ta hoàn toàn có thể khẳng định rằng cô ta phải biết gì đó về vấn đề này cho dù cô ta cứ một mực phủ nhận.

Phỏng đoán đầu tiên của tôi là, có lẽ giữa cô gái trẻ và ông đại tá có quan hệ gì đó mà cô ta vừa thú nhận với bà vợ. Điều này có thể giải thích cho cơn giận dữ khi trở về và cả việc cô gái phủ nhận đã có chuyện xảy ra. Giả thuyết này cũng rất phù hợp với hầu hết những điều ở trên. Thế nhưng cái tên David được nhắc đến và cả sự trìu mến của đại tá dành cho vợ mà ai cũng biết lại mâu thuẫn với giả thuyết này, đó là chưa kể đến việc người đàn ông kia đột nhập gây hậu quả bi thảm mà tất nhiên là hoàn toàn chẳng ăn nhập với phỏng đoán kia. Thật khó mà chọn ra hướng đi đúng nhưng nhìn chung thì tôi thiên về việc loại trừ ý kiến cho rằng có chuyện gì đó giữa đại tá và cô Morrison và hơn bao giờ hết tôi lại càng tin rằng cô gái trẻ này nắm giữ một manh mối về điều gì đã khiến cho bà Barclay trở nên căm ghét chồng mình. Vì thế, tôi chọn hướng đi rõ ràng nhất là ghé qua nhà cô Morrison, giải thích cho cô ta biết rằng tôi biết rõ là cô ta nắm giữ một số thông tin và cũng quả quyết với cô ta rằng nếu như vấn đề không được làm rõ thì bà Barclay, bạn của cô ta, có thể sẽ phải ra tòa với một bản án tử hình.

Cô Morrison là một cô gái mảnh dẻ thanh thoát với đôi mắt rụt rè và mái tóc vàng nhưng tôi nhận thấy cô ta chẳng hề thiếu sắc sảo và lí lẽ. Sau khi nghe tôi trình bày xong, cô ta ngồi suy nghĩ một lúc, rồi sau đó quay qua tôi với vẻ quyết đoán, cô ta đột nhiên kể lại một sự việc rất đáng chú ý mà tôi sẽ tóm tắt lại cho anh như sau:

‘Tôi đã hứa với chị bạn là sẽ không nói gì về chuyện đó và hứa là hứa,’ cô ta nói, ‘nhưng nếu thực sự tôi có thể giúp được khi chị ấy bị buộc tội nặng nề như thế và khi cơn bệnh đã khiến cho người bạn thân mến của tôi không thể tự nói ra được thì tôi nghĩ rằng mình không còn bị ràng buộc bởi lời hứa ấy. Tôi sẽ kể cho ông nghe chính xác những gì đã xảy ra vào buổi tối hôm thứ hai.

Chúng tôi đang trên đường trở về từ trụ sở hội ở phố Watt vào khoảng 9 giờ kém 15. Trên đường về chúng tôi phải đi ngang qua phố Hudson, đó là một con đường rất vắng lặng. Chỉ có một ngọn đèn trên đường, ở phía bên trái và khi chúng tôi đến gần cột đèn thì tôi thấy một người đàn ông lưng rất còng và đeo một vật gì trông như cái hộp ở một bên vai đang bước về phía chúng tôi. Ông ta có vẻ rất dị dạng vì đầu gục xuống thấp và hai đầu gối thì cong lại khi bước đi. Khi chúng tôi bước ngang qua, ông ta ngẩng mặt lên nhìn chúng tôi trong quầng sáng rọi ra từ ngọn đèn và khi vừa trông thấy thì ông ta dừng bước và kêu lên bằng một giọng nghe rất đáng sợ: ‘Lạy Chúa, Nancy đây mà!’ Mặt chị Barclay bỗng trắng bệch như xác chết và gần như ngã xuống nếu cái con người trông rất khủng khiếp ấy không đỡ kịp. Tôi đã định gọi cảnh sát nhưng trước sự ngạc nhiên của tôi, chị ấy lại nói rất nhẹ nhàng với hắn.

‘Em cứ nghĩ là anh đã chết từ ba mươi năm trước rồi, Henry,’ chị ấy nói, giọng run run.

‘Đúng là thế,’ người ấy đáp và giọng nói của ông ta nghe mới thật là kinh khiếp. Mặt ông ta đen sạm thật dễ sợ và tia nhìn từ trong mắt ông ta cứ ám ảnh tôi trong những cơn mơ. Tóc và bộ râu quai nón của ông ta đã điểm bạc còn khuôn mặt thì nhăn nheo như một quả táo héo.

‘Em đi trước một quãng đi,’ chị Barclay bảo tôi, ‘chị muốn nói với người này vài lời. Chẳng có chuyện gì đâu, em đừng sợ.’ Chị ấy cố gắng nói một cách quả quyết nhưng mặt hãy còn xanh mét và khó khăn lắm mới thốt ra lời vì đôi môi cứ không ngừng run. Tôi làm theo lời chị ấy bảo và họ nói chuyện với nhau trong vài phút. Sau đó chị ấy đi xuống phố, mắt rực lên và tôi nhìn thấy người đàn ông tàn tật khốn khổ ấy đứng bên cột đèn và vung nắm đấm lên không trung như thể đã hóa điên vì giận dữ. Chị ấy chẳng nói một lời nào cho đến khi về đến trước cửa nhà tôi, lúc đó chị cầm tay tôi và xin tôi đừng kể cho ai nghe chuyện vừa xảy ra. ‘Đó là một người quen cũ của chị đã lâm vào cảnh sa sút,’ chị nói thế. Chị ấy hôn tôi khi tôi hứa với chị rằng sẽ không nói gì cả, rồi kể từ lúc đó tôi không còn gặp lại chị ấy nữa. Giờ thì tôi đã kể cho ông nghe toàn bộ sự thật và sở dĩ tôi từ chối không cho cảnh sát biết là vì tôi không nhận thức được tình thế nguy hiểm mà chị bạn thân mến của mình đang lâm vào. Tôi biết rằng chỉ có thể cứu được chị khi mọi chuyện đều được làm rõ.’

Cô ta đã kể như vậy đấy, Watson ạ, và anh có thể hiểu được rằng với tôi thì nó như một tia sáng rọi giữa đêm đen. Mọi thứ trước đây còn rời rạc thì ngay lập tức đã trở về đúng vị trí và tôi đã có cảm nhận sơ sơ về toàn bộ chuỗi sự kiện này. Tất nhiên bước kế tiếp của tôi là đi tìm người đàn ông đã khiến bà Barclay xúc động mạnh. Nếu ông ta hãy còn ở Aldershot thì vấn đề cũng không đến nỗi khó khăn. Vùng này không có đông dân cư cho lắm và một người có hình thù dị dạng thì chắc chắn là sẽ thu hút sự chú ý. Tôi bỏ ra cả ngày để tìm kiếm và đến tối - đúng tối hôm nay, Watson ạ - tôi đã tìm ra tung tích của ông ta. Người đàn ông đó tên là Henry Wood và ông ta trọ trên cùng con phố mà hai người phụ nữ đã gặp ông ta. Ông ta mới đến đó có năm ngày. Trong vai một cán bộ phụ trách đăng kí cử tri tôi đã trò chuyện rất thú vị với bà chủ nhà. Ông ta sống bằng nghề làm trò ảo thuật và diễn rong, trời tối là lại đi một vòng quanh các căng tin và ở mỗi nơi lại diễn vài trò giải trí. Ông ta đem theo một con thú trong cái hộp đó, về điểm này thì bà chủ nhà có vẻ khá sợ vì bà ta chưa bao giờ trông thấy con thú nào như thế. Ông ta cho nó tham gia diễn vài trò, theo lời bà ta. Bà ta kể cho tôi nghe những chuyện đó, lại còn nói thêm nào là với mức độ biến dạng đến thế mà ông ta còn sống được thì quả là một điều kì diệu, nào là đôi khi ông ta nói bằng một thứ tiếng rất lạ rồi thì hai đêm vừa rồi bà ta nghe tiếng ông ta rên rỉ và khóc lóc trong phòng. Về mặt tiền nong, ông ta cũng không tệ, nhưng khi đóng tiền cọc để thuê nhà thì ông ta đã đưa cho bà một đồng florin[155] trông rất giống tiền giả. Bà ta đưa cho tôi xem, Watson ạ, và hóa ra đó là một đồng rupi Ấn Độ.

Bạn thân mến, thế là anh đã thấy rõ chúng ta đang ở đâu và vì sao mà tôi cần đến anh. Rõ ràng là sau khi hai người phụ nữ đi, ông ta đã bám theo họ, rồi qua cửa sổ ông ta trông thấy cảnh hai vợ chồng họ cãi nhau, ông ta lao vào và con thú mà ông ta đem theo trong cái hộp bị sổng ra. Tất cả những điều đó là chắc chắn. Nhưng ông ta là người duy nhất trên đời này có thể cho chúng ta biết chuyện gì đã xảy ra trong căn phòng ấy?”

“Và anh định sẽ hỏi ông ta?”

“Gần như thế, nhưng cần có một nhân chứng.”

“Và tôi sẽ là người làm chứng?”

“Nếu anh đồng ý thì rất hay. Nếu ông ta có thể làm sáng tỏ vấn đề thì quá tốt. Còn nếu ông ta từ chối thì ta không còn cách nào khác hơn là phải xin lệnh bắt.”

“Nhưng làm thế nào mà anh biết được ông ta sẽ vẫn còn ở đó khi chúng ta quay lại?”

“Anh có thể yên tâm là tôi đã đề phòng. Tôi đã nhờ một nhóc trong đội quân ở phố Baker canh gác ông ta và thằng bé sẽ bám sát lấy ông ta như đỉa cho dù ông ta có đi đâu. Ngày mai chúng ta sẽ gặp ông ta ở phố Hudson, Watson ạ, còn bây giờ thì chính tôi sẽ là người có tội nếu bắt anh thức lâu hơn.”

***

Đến trưa ngày hôm sau, chúng tôi đã đến nơi xảy ra tấn thảm kịch và dưới sự hướng dẫn của bạn tôi, chúng tôi đi ngay đến phố Hudson. Dù Sherlock Holmes rất giỏi che giấu cảm xúc nhưng tôi vẫn dễ dàng nhận ra anh đang cố gắng kìm nén sự phấn khích, còn bản thân tôi thì rộn lên niềm vui thích vừa có tính vận động vừa có tính trí tuệ mà tôi luôn cảm nhận được mỗi khi tham dự vào những cuộc điều tra của anh.

“Con phố đây rồi”, anh thông báo khi chúng tôi rẽ vào một con đường ngắn với những dãy nhà gạch hai tầng đơn giản. “À, Simpson đang đến báo cáo kia rồi.”

“Ông ta vẫn còn ở trong đó, ông Holmes ạ”, một thằng nhóc bụi đời vừa kêu to vừa chạy tới gặp chúng tôi.

“Giỏi lắm, Simpson!” Holmes vỗ nhẹ lên đầu nó. “Đi nào, Watson. Căn nhà này đây.” Anh đưa vào một tấm danh thiếp có ghi lời nhắn rằng anh đến đây vì một việc quan trọng và chỉ một lúc sau chúng tôi đã đối diện với người đàn ông mình đến tìm. Dù trời đang ấm ông ta vẫn khom người gần bên ngọn lửa và căn phòng nhỏ bé nóng như một cái lò. Người đàn ông ngồi vặn vẹo và co quắp trên ghế với một tư thế dị dạng không sao tả xiết; nhưng gương mặt quay ra phía chúng tôi, dù đen sạm và nhàu nát, hẳn đã có thời hết sức đẹp đẽ. Ông ta ngờ vực nhìn chúng tôi bằng cặp mắt vàng khè như người đau gan và chẳng hề mở miệng hay đứng lên, ông ta phẩy tay về phía hai chiếc ghế.

“Hẳn ông là Henry Wood, trước đây từng sống ở Ấn Độ”, Holmes nhã nhặn hỏi. “Tôi đến đây vì một vấn đề nhỏ liên quan đến cái chết của đại tá Barclay.”

“Tôi thì liên quan gì tới chuyện đó?”

“Đó chính là điều mà tôi muốn xác minh. Ông biết đấy, tôi nghĩ rằng trừ phi sự việc được làm sáng tỏ, nếu không thì bà Barclay, một người bạn cũ của ông, hoàn toàn có thể bị đưa ra xét xử vì tội sát nhân.”

Người đàn ông giật nẩy mình.

“Tôi không biết ông là ai”, ông ta kêu lên, “cũng chẳng hiểu vì sao ông lại biết được điều mà ông vừa nói, nhưng ông có dám thề rằng chuyện ông nói là sự thật?”

“Ồ, người ta chỉ còn đợi bà ta tỉnh lại là bắt ngay.”

“Lạy Chúa! Ông có làm việc cho cảnh sát không vậy?”

“Không.”

“Vậy thì việc gì mà ông phải dính vào?”

“Thực thi công lí là nhiệm vụ của mọi người.”

“Ông có thể tin vào lời tôi rằng bà ấy vô tội.”

“Thế thì ông là kẻ có tội.”

“Không, tôi chẳng làm gì sai cả.”

“Vậy ai đã giết đại tá James Barclay?”

“Chính ý Chúa đã giết hắn. Nhưng, ông hãy nghe đây, nếu như tôi có đập vỡ sọ hắn ra, như tôi vẫn hằng khao khát, thì cũng xứng đáng với những gì hắn nợ tôi. Nếu sự dằn vặt trong lương tâm chưa vật hắn xuống thì rất có thể chính tôi đã ra tay. Ông muốn nghe tôi kể lại chuyện ấy à? Được, tôi thấy chẳng có lí do gì mà không kể vì tôi chẳng có gì phải xấu hổ cả.

Chuyện xảy ra như thế này thưa ông. Ông thấy tôi hiện giờ lưng thì gù mà xương sườn lại vẹo, nhưng đã có thời hạ sĩ Henry Wood này là chàng trai bảnh nhất tiểu đoàn bộ binh 117. Lúc đó chúng tôi ở Ấn Độ, đóng trong các đồn ở một vùng tên là Bhurtee. Barclay, kẻ đã chết hôm trước, là trung sĩ cùng trung đội với tôi; còn hoa khôi của trung đoàn, phải nói là người con gái đẹp đẽ nhất trên đời, chính là Nancy Devoy, con gái ông thượng sĩ. Có hai người đàn ông cùng si mê cô gái và một người được nàng đáp lại, nhìn cái thân xác tàn tạ rúm ró trước lò sưởi này chắc các ông sẽ phì cười khi tôi nói là chính vẻ điển trai của tôi đã khiến nàng phải lòng tôi. Thế nhưng dù tôi chiếm được con tim nàng, cha nàng lại muốn gả nàng cho Barclay. Tôi là một chàng trai liều lĩnh và khinh suất còn hắn lại là người có học và đã được chấm vào hàng ngũ đeo gươm và mang đai. Nhưng nàng vẫn chung tình với tôi và có vẻ như tôi sắp sửa lấy được nàng thì cuộc bạo loạn xảy ra và cả vùng chìm trong hỗn loạn.

Chúng tôi bị vây chặt ở Bhurtee, cả trung đoàn chúng tôi cộng thêm một nửa đội pháo binh, một trung đội người Sikh cùng rất nhiều thường dân và phụ nữ. Có đến hàng ngàn phiến quân bao vây chúng tôi hung hăng như đàn chó săn vây quanh lồng chuột. Sang đến tuần thứ hai thì chúng tôi bắt đầu hết nước và vấn đề đặt ra là liệu chúng tôi có thể liên lạc với quân của đại tướng Neill đang di chuyển lên phía bắc không. Đó là cơ hội duy nhất của chúng tôi vì còn có nhiều phụ nữ và trẻ em, chúng tôi không thể nào chiến đấu để mở một lối thoát, vì thế tôi xung phong vượt vòng vây và đi báo cho tướng Neill biết tình hình. Đề nghị của tôi được chấp thuận và tôi bàn bạc với trung sĩ Barclay là người biết rõ địa hình nhất và hắn đã vạch ra một lộ trình mà tôi có thể thoát qua phòng tuyến của quân nổi loạn. Vào 10 giờ đêm cùng ngày tôi lên đường. Có cả ngàn tính mạng đang đợi cứu nhưng khi vượt qua bức tường đêm đó tôi chỉ nghĩ đến một người mà thôi.

Con đường tôi phải đi chạy dọc theo một con suối cạn mà chúng tôi hi vọng là sẽ che chắn tôi khỏi tầm mắt của bọn lính gác bên địch, nhưng khi tôi vừa bò qua một khúc quanh của con suối thì rơi ngay vào tay sáu tên địch đang núp trong bóng tối đợi sẵn. Ngay lập tức tôi bị giáng cho một cú bất tỉnh rồi bị trói chặt cả chân tay. Nhưng cú đánh thực sự giáng vào tim tôi chứ không phải vào đầu vì khi tỉnh lại tôi cố nghe chúng nói chuyện với nhau và những gì tôi hiểu được đủ cho tôi biết rằng đồng đội của mình, chính con người vạch đường cho tôi, đã phản bội tôi bằng cách sai một tên hầu bản địa báo tin cho địch.

Tôi chẳng cần phải nói nhiều về chuyện ấy. Giờ thì các ông đã biết rằng James Barclay đã làm những gì. Ngày hôm sau thì tướng Neill đến giải vây cho Bhurtee nhưng khi rút đi bọn phiến loạn đem tôi theo và trong suốt nhiều năm tôi chẳng hề nhìn thấy một người da trắng nào. Tôi bị tra tấn và cố gắng bỏ trốn nhưng không thoát được và lại bị tra tấn. Các ông chắc cũng tự hiểu được tình trạng của tôi lúc đó ra sao. Vài tên trong bọn bỏ trốn sang Nepal và bắt tôi đi cùng chúng rồi sau đó tôi lại bị đưa lên Darjeeling. Tộc người ở vùng núi này giết những kẻ nổi loạn đang giam giữ tôi, thế là tôi trở thành nô lệ của họ một thời gian đến khi tôi trốn thoát; nhưng thay vì đi về phía nam thì tôi ngược lên bắc mãi đến khi gặp những người Afghanistan. Tôi lang bạt ở đó nhiều năm và cuối cùng thì quay trở lại Punjab, nơi tôi sống chủ yếu cùng người bản xứ và kiếm sống bằng những trò ảo thuật mà tôi đã học. Trở về nước Anh hay báo tin cho những đồng đội cũ thì có ích lợi gì cho tôi, một gã què quặt khốn khổ? Thậm chí cả ý muốn trả thù cũng không khiến tôi làm thế. Chẳng thà để Nancy và những bạn bè ngày xưa nghĩ rằng Henry Wood đã chết với một cái lưng thẳng thớm còn hơn là trông thấy hắn sống sót và chống gậy lê lết như một con khỉ đột. Họ chẳng nghi ngờ gì tôi đã chết và tôi thì muốn rằng họ cứ mãi như thế. Tôi nghe nói là Barclay đã cưới Nancy và hắn đã nhanh chóng thăng tiến trong trung đoàn, nhưng ngay cả điều ấy cũng không làm cho tôi mở miệng.

Nhưng khi già đi người ta lại ao ước được trở về quê nhà. Đã bao năm tôi vẫn thường mơ đến những cánh đồng xanh tươi và những bờ giậu của Anh quốc. Cuối cùng, tôi quyết định phải nhìn lại những cảnh ấy trước khi chết. Tôi đã dành dụm đủ tiền để về và rồi tôi đã đến đây nơi có những đồn lính vì tôi biết rõ tính cách của họ và cách mua vui cho họ để kiếm sống.”

“Câu chuyện ông kể thật là lôi cuốn”, Sherlock Holmes nhận xét. “Tôi đã nghe về lần gặp gỡ giữa ông và bà Barclay và hai người đã nhận ra nhau. Sau đó, theo như tôi hiểu thì ông đi theo bà ấy đến tận nhà và qua cửa sổ đã chứng kiến cuộc cãi vã của hai vợ chồng họ, trong khi cãi nhau bà ta đã xỉ vả chồng về việc ông ta đã làm với ông. Những cảm xúc trong ông chợt bừng dậy và ông đã chạy băng qua bãi cỏ rồi xông vào cắt ngang chuyện của họ.”

“Tôi có làm thế, thưa ông và khi vừa nhìn thấy tôi thì hắn có phản ứng lạ thường chưa từng thấy, rồi hắn ngã xuống va đầu vào cái chắn lò sưởi. Nhưng trước khi ngã xuống thì hắn đã chết rồi. Tôi nhìn thấy tử thần hiện lên trên mặt hắn rõ mồn một như hàng chữ phía trên lò sưởi kia. Chỉ cần trông thấy tôi là hắn đã như bị một viên đạn xuyên qua trái tim tội lỗi.”

“Rồi sau đó thì sao?”

“Sau đó Nancy ngất xỉu và tôi cầm lấy chiếc chìa khóa cửa trong tay nàng định bụng sẽ mở cửa ra và kêu người đến giúp. Nhưng khi sắp mở cửa thì tôi nghĩ có lẽ cứ để như thế và bỏ đi thì tốt hơn vì tôi có thể bị tình nghi trong vụ này, vả lại bí mật của tôi cũng sẽ bị phơi bày nếu tôi bị bắt. Trong khi gấp gáp tôi nhét bừa chiếc chìa khóa vào túi và đánh rơi cây gậy khi lo đuổi bắt Teddy đang trèo lên tấm rèm cửa. Khi nhốt được nó vào hộp thì tôi bỏ chạy thục mạng.”

“Teddy nào?” Holmes hỏi.

Người đàn ông khom người xuống và kéo ra phía trước một thứ trông giống như cái chuồng thỏ đặt trong góc phòng. Ngay lập tức từ trong chuồng bò ra một con vật xinh đẹp có bộ lông màu nâu đỏ, thân hình thon nhỏ và uyển chuyển, cẳng chân trông như chân loài chồn ermine, cái mũi dài nhỏ và đôi mắt màu đỏ tuyệt đẹp mà tôi chưa từng thấy ở loài vật.

“Đây là một con cầy mangut”, tôi kêu lên.

‘Vâng, có người gọi nó bằng cái tên đó, có người lại kêu nó là con cầy nâu”, người đàn ông giải thích. “Tôi thì gọi chúng là chồn bắt rắn, Teddy mà gặp rắn hổ mang thì lanh lẹ lắm. Ở đây tôi có một con đã bị bẻ nanh và mỗi đêm Teddy lại bắt nó để làm trò vui cho những khách trong căng tin. Còn điều gì cần hỏi nữa không, thưa ông?”

“Có thể chúng tôi sẽ phải gặp ông lần nữa nếu như bà Barclay gặp rắc rối nghiêm trọng.”

“Trong trường hợp đó thì tất nhiên là tôi sẽ ra trình diện.”

“Nếu mọi việc diễn ra êm xuôi thì không cần phải khơi lại điều tiếng không hay cho người chết, dù hắn đã làm ra chuyện rất độc ác. Ít ra thì ông cũng được thỏa lòng chút ít khi biết rằng trong suốt ba mươi năm qua lương tâm hắn vẫn luôn cắn rứt nặng nề về hành vi xấu xa ấy. À, thiếu tá Murphy đã đến phía bên kia đường rồi. Xin tạm biệt, ông Wood. Tôi cần phải xem từ hôm qua tới giờ có chuyện gì xảy ra không.”

Chúng tôi ra đến nơi vừa kịp lúc để bắt kịp thiếu tá trước khi ông ta đi đến góc phố.

“À, ông Holmes”, ông ta nói. “Tôi chắc ông đã biết tin là mọi chuyện ồn ào này chẳng đi đến đâu cả.”

“Chuyện là thế nào?”

“Cuộc điều tra vừa mới kết thúc. Bằng chứng pháp y cho thấy rõ ràng nguyên nhân cái chết là do đột quỵ. Ông xem, rốt cuộc thì đây lại là một vụ khá đơn giản.”

“Ồ, đúng là đơn giản quá!" Holmes vừa nói vừa cười. “Đi thôi nào, Watson, tôi nghĩ rằng chẳng ai còn cần đến chúng ta ở Aldershot nữa.”

“Nhưng còn một điều”, tôi nói khi chúng tôi bước ra sân ga, “nếu tên của người chồng là James và người đàn ông kia tên Henry, vậy thì cái tên David nghĩa là sao?”

“Watson thân mến, nếu tôi là nhà suy luận hoàn hảo như anh thường miêu tả thì chỉ một từ ấy thôi đã đủ nói lên cả câu chuyện rồi. Rõ ràng đó là một lời nhiếc móc.”

“Nhiếc móc à?”

“Phải, anh biết đấy, vua David cũng có khi lầm đường lạc lối, và một lần ông ta cũng hành xử gần giống đại tá James Barclay. Anh còn nhớ điển tích về Uriah và Bathsheba chứ? Tôi e rằng kiến thức về Kinh Thánh của mình đã rơi rụng nhiều nhưng anh sẽ thấy câu chuyện đó trong sách Samuel 1 hoặc 2[156].”

BỆNH NHÂN NỘI TRÚ
(The Resident Patient, 1893)

Khi lướt qua loạt hồi ức có phần rời rạc mà qua đó tôi đã cố gắng minh họa một vài nét trí tuệ khác thường của anh bạn Sherlock Holmes, tôi thấy khó lòng chọn được những vụ án thỏa mãn mục đích của mình về mọi mặt. Vì trong một số vụ, tuy Holmes thể hiện xuất sắc kĩ năng suy luận, phân tích và chứng tỏ được giá trị những phương pháp điều tra khác thường của mình, song những tình tiết trong đó lại quá sơ sài hoặc chẳng có gì li kì khiến tôi cảm thấy không thỏa đáng khi trình bày cho công chúng. Còn trong những vụ việc khác, khi các sự kiện rất đáng chú ý và gây ấn tượng mạnh, thì vai trò phá án của anh lại không rõ ràng như tôi - người viết tiểu sử của anh mong muốn. Vụ án nho nhỏ được tôi ghi lại dưới tên gọi “Cuộc điều tra màu đỏ” và một vụ liên quan tới chuyện Con tàu Gloria Scott biến mất là những ví dụ minh họa cho tình trạng lưỡng nan mà người chép sử luôn có nguy cơ sa vào. Chẳng hạn, trong câu chuyện mà tôi sắp viết ra đây, có lẽ vai trò của bạn tôi không được nổi bật cho lắm, tuy nhiên chuỗi tình huống trong vụ này lại cực kì hấp dẫn khiến tôi không thể bỏ qua trong loạt ghi chép.

Tôi không còn nhớ chính xác ngày tháng vì những ghi chép về vụ này của tôi phần nào đã bị thất lạc, nhưng chắc là vào độ cuối năm đầu tôi và Holmes thuê chung nhà ở phố Baker. Đó là một ngày tháng 10 mưa gió, và cả hai chúng tôi giam mình trong phòng cả ngày, tôi thì do sợ sức khỏe chẳng chống nổi những cơn gió lạnh mùa thu, còn Holmes thì chìm đắm trong những nghiên cứu hóa học rắc rối mà anh luôn say sưa trong quá trình thực hiện. Tuy nhiên, cho đến chiều tối, khi cái ống nghiệm bị vỡ buộc anh phải kết thúc công việc sớm hơn dự định, anh bật dậy khỏi ghế và kêu lên chán nản, vầng trán sầm lại.

“Cả ngày công cốc, Watson ạ”, anh nói và sải bước ra cửa sổ. “A! Sao mọc rồi còn gió đã lặng. Ta dạo một vòng London chứ?”

Tôi cũng đang chán vì cứ phải ngồi mãi trong căn phòng khách nhỏ hẹp nên vui vẻ đồng ý. Suốt ba giờ liền chúng tôi cùng nhau tản bộ đó đây ngắm nhìn cuộc sống muôn màu không ngừng biến đổi, lúc trầm lúc thăng trên con phố Fleet và phố Strand. Cách nói chuyện đặc trưng luôn chứa đầy các chi tiết và khả năng suy luận tinh tế của Holmes khiến tôi thích thú và bị cuốn vào. Đến 10 giờ thì chúng tôi quay lại phố Baker. Một cỗ xe ngựa đang đợi trước cửa nhà.

“Hừm! Xe của một thầy thuốc, một bác sĩ đa khoa, tôi nhận thấy thế,” Holmes nói. “Cũng chưa hành nghề được bao lâu nhưng đã khá phát đạt. Ông ta đến để nhờ chúng ta tư vấn đây, tôi đoán thế! May là chúng ta về kịp!”

Tôi đã nắm khá rõ các phương pháp của Holmes để có thể theo được suy luận của anh và biết rằng chính chức năng và tình trạng của rất nhiều thú y cụ nằm trong cái giỏ liễu gai treo dưới ngọn đèn bên trong cỗ xe đã cung cấp cho anh những dữ kiện để đưa ra nhận xét mau lẹ ấy. Ánh sáng rọi xuống từ cửa sổ căn hộ của chúng tôi phía bên trên cho thấy quả là vị khách đến muộn này đang mong đợi chúng tôi. Trong lòng tò mò muốn biết vì lí do gì mà một đồng nghiệp lại đến gặp chúng tôi vào thời điểm đặc biệt thế này, tôi đi theo Holmes vào phòng làm việc.

Một người đàn ông mặt thuôn dài, hơi xanh xao, râu màu hung đỏ nhổm dậy khỏi chiếc ghế bên cạnh lò sưởi khi chúng tôi bước vào. Tuổi của anh ta chỉ độ ba mươi ba hay ba mươi tư nhưng vẻ hốc hác và sắc mặt yếu ớt cho thấy cuộc sống đã bào mòn sức khỏe và tước đi tuổi thanh xuân của anh ta. Cử chỉ của anh ta lo lắng và rụt rè như một người nhạy cảm và bàn tay thon nhỏ trắng mịn mà anh ta chống lên mặt lò sưởi khi đứng dậy giống bàn tay của một nghệ sĩ hơn là bác sĩ. Anh ta mặc một bộ y phục đơn giản và sẫm màu - một chiếc áo choàng dài màu đen, quần màu tối và chỉ có cà vạt là có chút màu sắc.

“Chào bác sĩ,” Holmes vui vẻ nói. “Tôi rất mừng là ông chỉ phải đợi có vài phút.”

“Hẳn là ông đã nói chuyện với người xà ích của tôi?”

“Không phải thế, chính cây nến trên bàn đã tiết lộ điều ấy. Mời ông ngồi xuống và cho biết tôi có thể làm được gì cho ông.”

“Tôi là bác sĩ Percy Trevelyan”, vị khách tự giới thiệu, “tôi sống ở số 403 phố Brook.”

“Ông có phải là tác giả của một chuyên khảo về các tổn thương thần kinh không rõ rệt?” Tôi lên tiếng hỏi.

Hai gò má nhợt nhạt của anh ta hồng lên khi thấy công trình của mình được biết tới.

“Hiếm khi nghe nói đến công trình ấy nên tôi cứ nghĩ nó bị quên bẵng rồi”, anh ta nói. “Nhà xuất bản cho tôi biết số lượng sách bán được vô cùng ít ỏi. Tôi đoán rằng ông cũng làm nghề y?”

“Bác sĩ ngoại khoa quân y đã phục viên.”

“Thú vui cả đời tôi là nghiên cứu các bệnh thần kinh. Tôi mong nó thành chuyên ngành của mình, nhưng đương nhiên ta phải chấp nhận những gì trong tầm tay trước đã. Song, nói chuyện này thì lạc đề mất, thưa ông Holmes, mà tôi thì biết rằng thời gian đối với ông thật là quý báu. Sự tình là gần đây một chuỗi sự kiện rất lạ lùng đã xảy ra trong căn nhà tôi đang sống ở phố Brook và đến tối nay thì mọi chuyện lên đến đỉnh điểm khiến tôi cảm thấy mình không thể đợi thêm giờ phút nào nữa nếu chưa được ông tư vấn và giúp đỡ.”

Sherlock Holmes ngồi xuống và châm tẩu thuốc, “ông cứ tự nhiên”, anh nói. “Xin hãy kể thật chi tiết những việc đã làm ông lo lắng.”

“Chuyện có phần nhỏ nhặt”, bác sĩ Trevelyan nói, “thật tình thì tôi cảm thấy hơi xấu hổ khi đề cập đến chúng. Nhưng sự việc quả thật không sao giải thích được và gần đây nó đã chuyển biến rất phức tạp, tôi sẽ trình bày hết cho ông nghe để ông xét đoán xem đâu là quan trọng đâu thì không.

Đầu tiên, tôi phải kể đôi điều về thời sinh viên của mình. Tôi học ở trường Đại học London, ông biết đấy, chắc ông sẽ không nghĩ là tôi tán dương mình quá mức nếu tôi nói rằng trong thời gian học đại học các giáo sư vẫn đánh giá tôi là một sinh viên rất có triển vọng. Sau khi tốt nghiệp tôi tiếp tục chuyên tâm nghiên cứu, giữ một vị trí nhỏ ở Bệnh viện Đại học King và tôi đã may mắn gây được sự chú ý khi nghiên cứu bệnh lí về chứng bắt thế[157] và cuối cùng cũng giành được giải thưởng và huy chương Bruce Pinkerton với chuyên khảo về những tổn thương thần kinh mà bạn ông vừa nhắc đến. Sẽ chẳng phải quá lời, khi tôi nói rằng nhìn chung vào thời điểm đó một sự nghiệp xuất chúng đang hiện ra phía trước.

Nhưng có một trở ngại lớn là tôi cần vốn. Chắc các ông cũng thừa hiểu rằng một bác sĩ chuyên khoa muốn vươn lên thì buộc phải bắt đầu từ một trong mười hai con phố ở khu quảng trường Cavendish[158], mà tiền thuê ở những chỗ này đều cao ngất ngưởng lại còn thêm chi phí trang thiết bị. Bên cạnh món kinh phí ban đầu này, anh ta còn phải chuẩn bị đủ tiền để duy trì trong vài năm và phải thuê một cỗ xe với một con ngựa coi được mắt nữa. Những việc đó lại nằm ngoài khả năng của tôi và tôi chỉ có thể hi vọng là bằng cách dè sẻn suốt mười năm tôi sẽ dành dụm đủ tiền để mở phòng mạch riêng. Thế nhưng, đột nhiên một việc tình cờ đã mở ra triển vọng mới cho tôi. Đó là một quý ông không quen biết mang tên Blessington đã đến gặp tôi. Ông ta đến phòng tôi vào một buổi sáng và đi ngay vào việc.

‘Có phải ông là Percy Trevelyan với một sự nghiệp nổi bật và gần đây đã đoạt được một giải thưởng lớn?’ Ông ta hỏi.

Tôi gật đầu.

‘Hãy thẳng thắn trả lời tôi,’ ông ta nói tiếp, ‘vì điều đó có lợi cho ông. Ông có đủ tài năng để trở nên một người thành đạt, ông cư xử có khéo léo không?’

Tôi không thể nhịn cười trước sự đường đột của câu hỏi.

‘Tôi tin rằng cũng phần nào’, tôi đáp.

‘Có thói xấu nào không? Không bị lôi kéo vào những cuộc rượu chè chứ?’

‘Đúng thế, thưa ông!’ Tôi kêu to.

‘Rất tốt! Thế thì tốt! Nhưng tôi buộc phải hỏi thế. Với tất cả những phẩm chất đó vì sao ông vẫn chưa mở phòng khám để hành nghề?’

Tôi nhún vai.

‘Ấy đấy!’ ông ta nói gấp. ‘Chuyện quá xưa. Chất xám có thừa nhưng bóp tiền thì rỗng, đúng không? Ông nghĩ sao nếu tôi giúp ông bắt đầu sự nghiệp ở phố Brook?’

Tôi ngạc nhiên nhìn chằm chằm ông ta.

‘Ồ, đó là vì bản thân tôi chứ không phải vì ông’, ông ta kêu lên. ‘Tôi sẽ hoàn toàn thẳng thắn với ông và nếu chuyện làm ăn này hợp ý ông thì nó cũng rất hợp ý tôi. Tôi có vài ngàn bảng muốn đầu tư, ông thấy đấy, và tôi nghĩ rằng mình nên đặt chúng vào ông.’

‘Nhưng tại sao?’ Tôi hổn hển hỏi.

‘Thì đó cũng là một khoản đầu tư mà lại còn an toàn hơn nhiều cách đầu tư khác.’

‘Vậy tôi phải làm gì?’

‘Để tôi nói ông nghe. Tôi sẽ mướn nhà, trang bị đồ đạc, thuê người hầu và điều hành mọi việc. Ông chỉ việc ngồi vào chiếc ghế ở phòng khám. Tôi sẽ cấp cho ông một khoản tiền tiêu vặt và tất cả những nhu cầu khác. Rồi ông nộp lại cho tôi ba phần tư số tiền ông kiếm được và giữ lại cho mình một phần tư.’

Đề nghị khác thường mà người đàn ông tên Blessington đã đặt ra với tôi là thế đấy, thưa ông Holmes. Tôi sẽ không dài dòng miêu tả về việc chúng tôi đã mặc cả và thương lượng với nhau như thế nào. Rốt cuộc tôi chuyển đến phòng khám mới vào ngày Lễ Truyền Tin[159] và bắt đầu hành nghề với những điều kiện trang bị chính xác như lời đề nghị của ông ta. Bản thân ông ta cũng dọn đến sống cùng với tôi dưới danh nghĩa là một bệnh nhân nội trú. Có vẻ ông ta bị yếu tim và cần được bác sĩ theo dõi thường xuyên, ông ta cho sửa lại hai căn phòng đẹp nhất thành phòng khách và phòng ngủ cho bản thân. Ông ta là một người có những thói quen kì quặc, không giao du và hiếm khi ra khỏi nhà. Ông ta không sinh hoạt theo quy củ gì cả nhưng có một điều ông ta tuân thủ rất đều đặn. Mỗi tối cứ đúng giờ là ông ta lại đi vào phòng khám, xem xét sổ sách và cứ mỗi đồng guinea tôi kiếm được thì ông ta để lại năm shilling và ba xu rồi cất số còn lại cho vào một cái hòm chắc chắn trong phòng mình. Tôi có thể tự tin nói rằng ông ta sẽ chẳng bao giờ phải hối tiếc về khoản đầu tư của mình. Ngay từ đầu công việc đã thành công. Một vài trường hợp bệnh tiến triển thuận lợi cộng thêm danh tiếng của tôi trong bệnh viện đã khiến tôi nhanh chóng trở nên nổi tiếng và trong vòng vài năm gần đây tôi đã làm cho ông ta trở nên giàu có.

Thưa ông Holmes, nãy giờ tôi đã dài dòng về lí lịch của mình và mối quan hệ của tôi với ông Blessington. Giờ thì tôi chỉ cần kể nốt việc đã khiến cho tôi đến đây gặp ông đêm nay. Cách đây vài tuần, ông Blessington xuống gặp tôi và tôi thấy ông ta có vẻ rất bồn chồn, ông ta nói về một vụ trộm nào đó đã xảy ra ở khu West End và theo như tôi còn nhớ thì ông ta tỏ ra bấn loạn thái quá về việc đó, ông ta nói rằng nội trong ngày phải gắn then cài chắc chắn hơn vào các cửa sổ và cửa ra vào. Suốt tuần ông ta cứ ở trong tình trạng lo lắng kì lạ, cứ liên tục nhòm ra ngoài cửa sổ và ngưng hẳn những chuyến đi dạo ngắn vẫn thường diễn ra trước bữa tối. Thái độ của ông ta khiến tôi phải chú ý và nhận ra rằng ông ta đang khiếp đảm về một điều gì đó hoặc một người nào đó nhưng khi tôi hỏi thăm thì ông ta lại gắt gỏng nên tôi cũng đành thôi. Dần dần, thời gian trôi qua, nỗi sợ đó dường như đã tan biến và khi ông ta trở lại với những thói quen trước thì một sự kiện mới xảy ra lại khiến cho ông ta lâm vào tình trạng tiều tụy khốn khổ hiện giờ.

Chuyện xảy ra như thế này. Hai ngày trước tôi có nhận được một bức thư mà tôi sẽ đọc cho ông nghe ngay sau đây. Bức thư không ghi địa chỉ mà cũng không có ngày gửi. Nội dung thư như sau:

Một quý tộc Nga hiện đang sống ở Anh sẽ rất hân hạnh nếu được bác sĩ Percy Trevelyan nhận lời chăm sóc. Đã vài năm nay ông ta thường bị chứng bắt thế hành hạ mà bác sĩ Trevelyan là một chuyên gia nổi tiếng, ông ta muốn được khám bệnh vào lúc 6 giờ 15 phút chiều mai nếu bác sĩ có thể thu xếp để có mặt ở nhà vào thời gian đó.

Bức thư này khiến tôi rất quan tâm vì khó khăn chủ yếu trong việc nghiên cứu chứng bắt thế là bệnh này rất hiếm. Thế nên ông có thể tin rằng vào đúng giờ hẹn tôi đã có mặt tại phòng khám khi cậu bé giúp việc đưa vào một bệnh nhân. Ông ta đã già, gầy gò, khiêm cung và bình thường - chẳng hề giống chút nào với một quý tộc Nga như ta vẫn nghĩ. Tôi lại ngạc nhiên nhiều hơn khi thấy người đi cùng với ông ta. Đó là một chàng trai trẻ cao ráo, rất đẹp trai, mặt ngăm đen dữ tợn và có cơ bắp vạm vỡ như Hercules. Anh ta dìu ông già khi họ bước vào và đỡ ông ta ngồi xuống ghế một cách dịu dàng đến bất ngờ so với diện mạo như thế.

‘Xin ông thứ lỗi cho sự xuất hiện của tôi, thưa bác sĩ,’ anh ta nói với tôi bằng một thứ tiếng Anh có hơi đớt một chút. ‘Đây là cha tôi và sức khỏe của ông là điều quan trọng hàng đầu đối với tôi.’

Tôi cảm động vì sự hiếu thảo của anh ta. ‘Có thể là ông cũng muốn ngồi đây trong khi tôi khám bệnh cho ông cụ?’ Tôi hỏi.

‘Không được đâu’, anh ta kêu to, kèm theo một cử chỉ tỏ vẻ sợ hãi. ‘Tôi không thể nào tả hết nỗi đau đớn khi phải chứng kiến cha mình bị cơn bệnh khủng khiếp như thế hành hạ, chắc tôi không sống nổi. Thần kinh của tôi hết sức nhạy cảm. Nếu bác sĩ cho phép thì tôi sẽ ngồi ngoài phòng đợi trong khi ông khám cho cha tôi.’

Nghe anh ta nói thế tất nhiên là tôi đồng ý và chàng trai bước ra ngoài. Sau đó, bệnh nhân và tôi bắt đầu thảo luận về bệnh tình của ông ta và tôi ghi chép lại thật kĩ lưỡng. Ông ta không được minh mẫn cho lắm và những câu trả lời thường rất mơ hồ khó hiểu khiến tôi nghĩ rằng ông ta không đủ vốn từ tiếng Anh. Thế rồi trong khi tôi đang mải viết thì đột nhiên ông ta ngừng trả lời hẳn và khi quay lại phía ông ta thì tôi hốt hoảng khi thấy ông ta ngồi thẳng đơ trên ghế, hai mắt trợn trừng đờ đẫn hướng về phía tôi và khuôn mặt thì cứng đơ. Ông ta lại rơi vào tình trạng mất kiểm soát do căn bệnh kì quặc của mình.

Như tôi vừa mới kể, cảm giác đầu tiên của tôi là thương cảm và kinh hoàng. Ý nghĩ kế tiếp của tôi lại là sự thỏa mãn về nghề nghiệp, tôi e là thế. Tôi ghi lại mạch và thân nhiệt của bệnh nhân, kiểm tra tình trạng co cứng của cơ rồi khám phản xạ của ông ta. Không có gì quá bất thường và điều này phù hợp với những kinh nghiệm tôi đã thu thập được từ trước. Trong những trường hợp tương tự thì tôi đạt được kết quả tốt đẹp khi cho hít nitrite amyl[160] và có vẻ như hiện giờ tôi đang có một cơ hội tuyệt vời để kiểm tra lại công hiệu của chất này. Chai thuốc nằm trong phòng pha chế ở tầng dưới, do đó tôi để bệnh nhân ngồi yên trong ghế và chạy xuống lầu để lấy thuốc. Tôi mất chút thời gian để tìm nó, khoảng năm phút và quay lên. Ông hãy hình dung xem tôi ngạc nhiên đến mức nào khi thấy căn phòng trống trơn và người bệnh đã đi mất. Tất nhiên, hành động đầu tiên của tôi là chạy vào phòng đợi. Người con trai cũng không còn ở đó. Cánh cửa hành lang đã khép lại nhưng vẫn chưa đóng kín. Cậu giúp việc đưa bệnh nhân vào là một thiếu niên mới được nhận vào làm và chẳng lấy gì làm nhanh nhẹn. Nhiệm vụ của cậu ta là đợi ở tầng dưới và khi nghe tôi rung chuông trong phòng khám thì chạy lên để đưa bệnh nhân ra. Cậu ta chẳng nghe thấy gì và sự việc vẫn hoàn toàn bí ẩn. Một lát sau thì ông Blessington về sau cuộc đi dạo nhưng tôi không hề kể lại sự tình cho ông ta nghe, vì nói thật với ông, dạo gần đây tôi đã gắng hạn chế nói chuyện với ông ta càng ít càng tốt.

Thế đấy, tôi cứ ngỡ rằng mình sẽ chẳng bao giờ gặp lại bệnh nhân người Nga đó cùng với con trai của ông ta, vì thế ông có thể hiểu được là tôi ngạc nhiên biết chừng nào khi cũng vào giờ đó tối hôm nay, cả hai cùng bước vào phòng khám như lần trước.

‘Tôi thấy rằng mình còn nợ một lời xin lỗi vì tối qua đã bỏ đi vội vã, thưa bác sĩ,’ bệnh nhân của tôi lên tiếng.

‘Tôi công nhận là đã rất ngạc nhiên về chuyện đó’, tôi đáp.

‘Vâng, sự tình là như thế này,’ ông ta nói, ‘khi tỉnh lại khỏi cơn bệnh thì đầu óc tôi lúc nào cũng mờ mịt chẳng còn nhớ chuyện gì đã xảy ra trước đó. Trong lúc bác sĩ vắng mặt thì tôi tỉnh dậy và thấy mình đang ở trong một căn phòng lạ, thế là tôi tìm đường đi xuống phố khi hãy còn chưa tỉnh táo.’

‘Còn về phần tôi’, người con trai nói, ‘khi nhìn thấy cha tôi bước vào qua cánh cửa phòng đợi, đương nhiên tôi nghĩ rằng ông đã được khám xong. Chỉ đến khi về đến nhà tôi mới nhận ra tình huống là như thế nào.’

‘Thôi được’, tôi vừa nói vừa cười, ‘chuyện cũng không có gì nghiêm trọng trừ việc hai người làm tôi bối rối kinh khủng, bây giờ anh ra phòng đợi còn tôi thì sẽ vui lòng tiếp tục cuộc chẩn đoán đã bất ngờ bị kết thúc hôm qua.’

Tôi bàn luận với ông lão về các triệu chứng bệnh của ông ta trong khoảng nửa tiếng, rồi sau khi đã ghi đơn thuốc xong, tôi nhìn ông ta vịn tay con trai mình bước ra.

Tôi đã kể ông nghe rằng ông Blessington vẫn thường chọn giờ đó để đi dạo. Sau khi cha con bệnh nhân nọ vừa mới đi được một lúc thì ông ta bước vào và đi lên cầu thang. Gần như liền ngay sau đó tôi đã nghe tiếng chân ông ta chạy xuống và xông vào phòng khám bệnh của tôi như một người đang điên lên vì sợ hãi.

‘Ai đã vào phòng tôi?’ Ông ta gào lên.

‘Không ai cả,’ tôi đáp.

‘Nói láo!’ Ông ta hét lên. ‘Lên mà xem!’

Tôi không để tâm đến lời lẽ thô lỗ của ông ta vì có vẻ như hồn vía ông ta đã bay mất phân nửa vì sợ hãi. Khi tôi cùng bước lên lầu, ông ta chỉ cho tôi thấy mấy dấu chân in trên tấm thảm sáng màu.

‘Ông không định nói rằng đây là dấu chân của tôi đấy chứ?’ Ông ta kêu ầm lên.

Rõ ràng là những dấu chân này lớn hơn chân của ông ta và quả thật là chúng chỉ vừa mới xuất hiện. Hẳn là ông còn nhớ rằng chiều nay trời đổ mưa to và chỉ có các bệnh nhân của tôi đến nhà. Vậy thì chắc chắn rằng vì một lí do nào đó chưa rõ mà người đàn ông ngồi trong phòng đợi, trong khi tôi đang bận rộn vời người kia, đã lên phòng của người bệnh nội trú của tôi. Không có vật gì bị hắn chạm đến hay lấy đi nhưng những dấu chân còn hiển hiện đó chứng tỏ rằng việc đột nhập là một thực tế không thể chối cãi. Có vẻ như vấn đề này làm cho ông Blessington lo lắng nhiều hơn mức tôi nghĩ dù rằng tất nhiên một sự kiện như thế khiến cho bất cứ ai cũng cảm thấy bất an. Thậm chí ông ta còn ngồi than khóc trên ghế và tôi không thể khiến ông ta nói rõ ràng mọi chuyện. Chính ông ta đề nghị tôi nên đến gặp ông và tất nhiên tôi cũng thấy điều ấy là hợp lí vì sự việc đó rõ ràng là rất kì lạ cho dù có vẻ như ông ta đã quá quan trọng hóa nó lên. Nếu ông vui lòng đi xe cùng tôi đến đó thì ít nhất ông cũng có thể làm cho ông ta bớt lo lắng dù tôi không hi vọng gì mấy là ông có thể giải thích được sự kiện khác thường này.”

Sherlock Holmes chăm chú lắng nghe câu chuyện dài dòng này, chứng tỏ anh hết sức quan tâm. Mặt anh vẫn bình thản nhưng mí mắt sụp xuống và làn khói cuộn lên từ cái tẩu thì dày đặc hơn mỗi khi nghe thấy tình tiết quan trọng trong câu chuyện của bác sĩ. Khi vị khách của chúng tôi đã kể xong, Holmes đứng bật dậy mà không nói tiếng nào, đưa cho tôi cái mũ và nhặt lấy mũ của mình từ mặt bàn rồi đi theo bác sĩ Trevelyan ra cửa. Chỉ trong vòng mười lăm phút chúng tôi đã được thả xuống trước cửa nhà của vị bác sĩ ở phố Brook, một trong những căn nhà đơn điệu, mang màu sắc ảm đạm đặc trưng của các phòng mạch khu West End. Một cậu nhóc giúp việc ra đón vào và ngay lập tức chúng tôi đi lên cầu thang rộng trải thảm rất dày. Nhưng một việc đột ngột xảy ra khiến chúng tôi phải đứng sững lại. Ánh đèn ở phía trên đầu cầu thang thình lình tắt phụt và từ trong bóng tối vọng ra một giọng nói run rẩy.

“Ta có súng đấy”, giọng nói đó hét lên. “Ta thề là sẽ nổ súng ngay nếu các người bước thêm nữa.”

“Thật sự là ông hơi quá rồi đấy, ông Blessington”, bác sĩ Trevelyan kêu to.

“Ồ, hóa ra là ông à, bác sĩ,” giọng nói kia đáp lại với tiếng thở ra nhẹ nhõm. “Nhưng còn những người kia, có chắc là ông biết rõ về họ không?”

Chúng tôi cảm thấy mình bị dò xét khá lâu từ trong bóng tối.

“Được rồi, mọi chuyện đều ổn”, cuối cùng thì giọng nói đó lại cất lên. “Các ông có thể đi lên và tôi xin lỗi nếu như sự đề phòng của tôi có làm các ông khó chịu.”

Trong khi nói ông ta thắp lại ngọn đèn khí đốt và chúng tôi nhìn thấy trước mặt mình là một người đàn ông trông kì lạ mà vẻ ngoài cũng như giọng nói đều tỏ ra bất an. Ông ta rất mập nhưng rõ ràng từng có lúc mập hơn vì lớp da mặt đã thõng xuống như chiếc túi dài, giống mặt một con chó săn mặt xệ. Nước da của ông ta trông như của người bị bệnh và mái tóc thưa thớt màu đỏ hung trông như cũng dựng đứng theo cảm xúc căng thẳng của chủ nhân, ông ta cầm trong tay một khẩu súng lục nhưng đã nhét nó vào túi khi chúng tôi bước lên.

“Xin chào ông Holmes”, ông ta nói “Tôi rất biết ơn vì ông đã cất công đến đây. Thật là chẳng có ai cần đến những lời khuyên của ông bằng tôi. Tôi đoán rằng bác sĩ Trevelyan đã kể cho ông nghe về vụ đột nhập không thể chấp nhận được vừa xảy ra.”

“Đúng thế”, Holmes đáp. “Hai kẻ đó là ai vậy, ông Blessington, và vì sao họ lại muốn hại ông?”

“À, à”, ông bệnh nhân nội trú trả lời với vẻ lo lắng, “tất nhiên khó mà nói gì. Ông khó có thể hi vọng tôi nói được gì, ông Holmes ạ.”

“Có phải ông muốn nói là ông không hề quen biết họ?”

“Xin mời ông vào đây. Vui lòng vào trong này?”

Ông ta dẫn chúng tôi vào phòng ngủ của mình, đó là một căn phòng rộng đầy đủ đồ đạc, và rất tiện nghi. “Ông xem đấy”, ông ta vừa nói vừa chỉ vào một cái hòm to màu đen nằm ở phía cuối giường. “Tôi chẳng giàu có gì lắm, thưa ông Holmes và cả đời chỉ đầu tư vào mỗi một việc mà bác sĩ Trevelyan đã kể ông nghe rồi. Nhưng tôi không tin bọn chủ nhà băng, chẳng tin một tay nào cả, ông Holmes ạ. Giữa chúng ta với nhau, tôi nói thật là chỉ có chút ít vốn liếng nằm cả trong cái hòm này, vì thế ông có thể hiểu được tôi lo thế nào khi có kẻ lạ xông vào nhà.”

Holmes nhìn ông Blessington với vẻ nghi hoặc và lắc đầu. “Tôi không thể tư vấn được cho ông nếu ông cứ tìm cách che giấu”, anh nói.

“Nhưng tôi đã nói hết với ông.”

Holmes quay gót bước đi với vẻ bất bình. “Chúc ông ngon giấc, bác sĩ Trevelyan”, anh nói.

“Vậy ông không giúp gì cho tôi sao?” Ông Blessington kêu lên bằng giọng nói đứt quãng.

“Lời khuyên của tôi dành cho ông là hãy nói ra sự thật, thưa ông.”

Một phút sau chúng tôi đã xuống phố và đi về nhà. Chúng tôi băng qua phố Oxford và đến khi đã xuôi quá nửa phố Harley tôi mới nghe bạn mình mở lời.

“Xin lỗi vì đã đưa anh vào một vụ việc ngớ ngẩn thế này, Watson ạ”, cuối cùng anh cũng lên tiếng. “Dù sao thì ẩn đằng sau nó cũng là một vụ thú vị.”

“Tôi chẳng hiểu gì cả”, tôi thú nhận.

“Thế này, rõ ràng là có hai tên - có thể là nhiều hơn, nhưng ít nhất thì cũng phải là hai - vì một lí do nào đó mà chúng nhất quyết tìm đến ông Blessington. Tôi tin chắc rằng trong cả hai lần thì chính tên còn trẻ đã đột nhập vào phòng của Blessington trong khi đồng bọn của hắn, bằng thủ đoạn khéo léo, giữ chân ông bác sĩ.”

“Vậy còn chứng bắt thế?”

“Chỉ là giả bộ thôi, Watson ạ, dù tôi khó mà nói như thế với vị chuyên gia của chúng ta. Nhưng đó là một chứng bệnh rất dễ bắt chước. Bản thân tôi cũng đã từng làm rồi.”

“Thế rồi sao?”

“Ngẫu nhiên mà trong cả hai lần Blessington đều không có nhà. Lí do mà bọn chúng chọn thời điểm bất thường ấy đến khám bệnh rõ ràng là để đảm bảo không có bệnh nhân nào khác trong phòng đợi. Ngẫu nhiên thế nào nó lại trùng với giờ đi dạo của Blessington, điều cho thấy bọn chúng không nắm rõ lắm những thói quen hằng ngày của ông ta. Tất nhiên nếu chỉ nhằm đánh cắp vật gì đó thì ít nhất chúng đã đảo lộn căn phòng để tìm kiếm. Ngoài ra, tôi có thể đọc được trong mắt Blessington rằng ông ta lo sợ cho tính mạng của mình. Làm sao mà tin nổi một người đã gây oán cừu với hai kẻ thù hằn như thế lại không biết gì về điều đó. Vì vậy, tôi tin chắc rằng ông ta biết rõ những tên này, và vì những lí do riêng mà ông ta giấu biệt đi. Có thể là đến mai ông ta sẽ chịu nói nhiều hơn.”

“Liệu còn có khả năng nào khác”, tôi gợi ý, “cho dù rất khó xảy ra, đương nhiên, nhưng vẫn có thể hình dung được? Biết đâu toàn bộ câu chuyện về bệnh nhân người Nga bị chứng bắt thế và con trai ông ta chỉ là một câu chuyện bịa đặt do bác sĩ Trevelyan dựng lên, vì lí do nào đó, để đột nhập vào phòng của Blessington?”

Trong ánh sáng ngọn đèn tôi nhìn thấy một nụ cười thích thú nở trên mặt Holmes trước gợi ý thông minh của tôi.

“Bạn thân mến”, anh nói, “đó cũng là một trong những lời giải mà ban đầu tôi có nghĩ đến, nhưng ngay sau đó tôi có thể xác thực câu chuyện của bác sĩ. Tên còn trẻ đã để lại dấu giày trên tấm thảm ở cầu thang rất rõ ràng khiến tôi chẳng cần phải yêu cầu được xem những dấu chân của hắn ở trong phòng. Nếu tôi nói cho anh nghe rằng giày của hắn có mũi vuông chứ không nhọn như mũi giày của ông Blessington và dài hơn giày của bác sĩ đến khoảng một inch thì anh sẽ nhận ra ngay dấu vết đó là của hắn mà chẳng nghi ngờ gì. Nhưng giờ thì ta hãy đi ngủ vì tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu đến sáng mai mà ta vẫn chưa nghe thấy tin tức gì mới mẻ hơn từ phố Brook.”

***

Lời tiên đoán của Sherlock Holmes đã nhanh chóng trở thành sự thực một cách bi thảm. Lúc 7 giờ 30 sáng hôm sau, trong những tia sáng lờ mờ của một ngày mới, tôi đã thấy anh mặc áo choàng ngủ đứng bên cạnh giường tôi.

“Có một cỗ xe đang đợi chúng ta đấy, Watson”, anh bảo.

“Có chuyện gì vậy?”

“Về việc ở phố Brook.”

“Có tin gì mới chăng?”

“Bi đát nhưng chưa rõ ràng cho lắm”, anh đáp và kéo tấm rèm cửa lên. “Xem này, đây là một mảnh giấy được xé từ một quyển sổ có hàng chữ được viết nguệch ngoạc bằng bút chì: Vì Chúa, xin hãy đến ngay - P.T. Khi viết những chữ này thì anh bạn bác sĩ của chúng ta đang ở vào hoàn cảnh khó khăn đây. Đi nào, bạn thân mến, vì đây là một lời kêu gọi khẩn thiết.”

Trong khoảng mười lăm phút chúng tôi đã trở lại nhà của bác sĩ. Anh ta chạy ra đón chúng tôi với vẻ mặt kinh hoàng.

“Ôi, sự việc thật đáng sợ!” Anh ta kêu lên, tay ôm lấy đầu.

“Có chuyện gì vậy?”

“Blessington đã tự tử!”

Holmes huýt gió một tiếng.

“Vâng, ông ta đã treo cổ đêm qua.”

Chúng tôi bước vào nhà và người thầy thuốc đi trước dẫn chúng tôi vào một căn phòng, chắc chính là phòng đợi của anh ta.

“Tôi cũng không biết là mình đang làm gì”, anh ta kêu to. “Cảnh sát đang ở trên lầu. Cảnh tượng ấy làm tôi kinh hoàng cực độ.”

“Ông phát hiện ra chuyện đó vào lúc nào?”

“Thường thì sáng sớm nào ông ta cũng yêu cầu đem một tách trà vào phòng. Khi cô hầu bước vào, lúc khoảng 7 giờ, thì con người bất hạnh đó đã treo mình ở giữa phòng. Ông ta đã cột sợi dây vào cái móc vẫn thường dùng để treo ngọn đèn nặng trịch, rồi đứng lên cái hòm hôm qua đã chỉ cho chúng ta mà nhảy xuống.”

Holmes đứng lặng một lúc và suy nghĩ kĩ càng. “Nếu ông cho phép”, sau đó anh lên tiếng, “tôi muốn lên lầu và xem xét hiện trường.”

Cả hai chúng tôi cùng đi lên, và bác sĩ theo sau. Khi bước qua cánh cửa phòng ngủ, một cảnh tượng đáng sợ đập vào mắt chúng tôi. Tôi đã nói về lớp da thịt bèo nhèo của Blessington. Nhưng khi bị treo lủng lẳng trên cái móc thì ấn tượng đó còn rõ nét và mạnh mẽ hơn đến nỗi trông ông ta chẳng còn chút nào hình dáng con người. Cái cổ bị kéo dài ra giống như một cái cổ gà bị nhổ sạch lông khiến cho phần còn lại của ông ta trông lại càng phì ra và quái dị hơn. Ông ta chỉ mặc trên người có một chiếc áo ngủ dài để lộ hai mắt cá chân sưng vù và hai bàn chân xấu xí thò ra bên dưới. Đứng bên là một viên thanh tra cảnh sát dáng vẻ sắc sảo đang ghi chép vào một cuốn sổ.

“A, ông Holmes”, anh ta reo lên khi nhìn thấy bạn tôi bước vào, “tôi rất mừng khi gặp ông.”

“Xin chào, Lanner”, Holmes đáp lại, “tôi thấy ông không xem tôi là kẻ làm phiền, ông có biết diễn biến những việc xảy ra trước vụ này không?”

“Có, tôi đã nghe.”

“Thế quan điểm của ông thế nào?”

“Theo như những gì tôi có thể thấy thì người đàn ông này vì quá sợ hãi mà quẫn trí. Ông xem đây, cái giường này đã có người nằm ngủ. Dấu vết thân thể ông ta hằn lên nệm hãy còn khá rõ. Lúc đó là khoảng 5 giờ sáng, ông biết đấy, những vụ tự sát rất thường xảy ra vào giờ này. Đó cũng là thời điểm ông ta tự treo cổ. Dường như đây là việc làm chủ tâm.”

“Xét theo các cơ đã cứng thì tôi lại cho rằng ông ta đã chết vào lúc 3 giờ”, tôi nói.

“Ông có thấy điều gì bất thường trong phòng không?” Holmes hỏi.

“Tôi tìm thấy một cái tua vít và vài con ốc vít nằm trên cái giá để chậu rửa tay. Và có vẻ như ông ta đã hút thuốc liên tục trong đêm. Đây là bốn đầu mẩu xì gà mà tôi đã nhặt được ở chỗ lò sưởi.”

“Hừm!” Holmes hỏi, “ông có tìm thấy cái đót hút xì gà của ông ấy không?”

“Không, tôi chẳng thấy nó đâu cả.”

“Thế còn hộp đựng xì gà?”

“Có, nó nằm trong túi áo choàng của ông ta.”

Holmes mở hộp ra và ngửi điếu xì gà duy nhất nằm trong hộp.

“Ồ, đây là xì gà Havana còn những mẩu xì gà kia thì lại là một loại đặc biệt do người Hà Lan nhập từ các thuộc địa Đông Ấn của họ. Chúng thường được bọc rơm, ông biết đấy và ngắn hơn các loại xì gà khác”. Anh nhặt bốn mẩu xì gà lên và xem xét chúng bằng chiếc kính lúp bỏ túi. “Hai trong số bốn mẩu xì gà này được hút bằng cùng một đót còn hai mẩu kia thì hút trực tiếp”, anh nhận xét. “Có hai mẩu được cắt bằng một con dao không được sắc cho lắm còn hai mẩu kia thì được cắn rời bằng một hàm răng rất sắc bén. Đây không phải là một vụ tự sát, ông Lanner ạ. Nó là một vụ giết người máu lạnh và được trù bị rất kĩ càng.”

“Không thể nào!” Viên thanh tra kêu lên.

“Tại sao không?”

“Sao lại có kẻ giết người bằng cách rất vụng về là treo cổ ông ta lên?”

“Đó là điều mà chúng ta cần phải xác định.”

“Bọn chúng đột nhập vào bằng cách nào?”

“Qua lối cửa trước.”

“Sáng nay thì cửa hãy còn gài then.”

“Thế thì nó đã được cài lại sau đó.”

“Làm sao ông biết được?”

“Tôi đã nhìn thấy những dấu vết của chúng. Xin thứ lỗi một lúc và tôi sẽ cho ông thêm thông tin về điều này.”

Anh đi về phía cánh cửa và xoay ổ khóa kiểm tra cẩn thận bằng phương pháp rất riêng. Sau đó anh rút chìa khóa đang cắm trong ổ và cũng quan sát nó. Cái giường, tấm thảm, mấy chiếc ghế, mặt lò sưởi, tử thi và sợi dây cũng lần lượt được anh xem xét cho đến khi cảm thấy hài lòng, và với sự giúp đỡ của tôi, viên thanh tra cắt rời sợi dây treo thi thể nạn nhân xuống và cẩn trọng phủ một tấm khăn trải giường lên xác chết. “Thế còn sợi dây này?” Anh hỏi.

“Nó được cắt ra từ đây”, bác sĩ Trevelyan trả lời và kéo ra từ bên dưới giường một cuộn dây to. “Ông ta bị ám ảnh về hỏa hoạn và lúc nào cũng giữ cuộn dây này ở bên cạnh để có thể thoát ra bằng lối cửa sổ nếu cầu thang bị cháy.”

“Hẳn là nó đã giúp cho bọn chúng đỡ vất vả”, Holmes trầm ngâm nói. “Phải, các sự việc thật sự rất rõ ràng và tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu đến trưa nay mà vẫn chưa thể cho ông biết lí do của những chuyện này. Tôi sẽ cầm tấm hình của Blessington đang ở trên lò sưởi kia vì có thể là nó sẽ giúp được tôi trong việc điều tra.”

“Nhưng ông vẫn chưa cho chúng tôi biết gì cả!” Bác sĩ kêu lên.

“Ồ, chẳng còn nghi ngờ gì nữa về chuỗi sự kiện này”, Holmes nói. “Có ba tên trong vụ này: Tên trẻ, tên già và kẻ thứ ba mà tôi vẫn chưa có manh mối nào về nhân dạng của hắn. Về hai tên đầu thì tôi không cần phải nói đó chính là những kẻ đã giả dạng làm nhà quý tộc Nga và con trai hắn, vì thế ta có thể dễ dàng mô tả chúng đầy đủ. Chúng đã được đưa vào bởi một đồng bọn ở ngay trong nhà. Này ông thanh tra, nếu tôi có thể đưa ra cho ông một lời khuyên thì ông nên bắt ngay cậu giúp việc, đó là kẻ mà theo tôi biết thì chỉ vừa mới vào làm việc cho ông gần đây thôi, phải không bác sĩ.”

“Tên quỷ sứ đó mất tăm rồi”, bác sĩ Trevelyan trả lời, “cô hầu và người làm bếp vừa đi tìm nó.”

Holmes nhún vai. “Hắn giữ một vai trò không quan trọng cho lắm trong tấn thảm kịch này”, anh nói. “Ba tên đã rón rén lên cầu thang, tên già nhất đi trước, gã thanh niên đi kế tiếp và tên chưa xác định được thì theo sau cùng.”

“Ôi trời, Holmes!” Tôi thốt lên.

“Ồ, về chuyện các dấu chân chồng lên nhau thì không còn phải nghi ngờ. Tôi có lợi thế là đã biết được một số thứ từ tối qua. Sau đó chúng đi lên phòng của Blessington, chúng thấy cửa phòng đã bị khóa. Tuy nhiên, chúng đã mở khóa bằng một sợi thép. Thậm chí chẳng cần đến kính lúp các ông cũng nhìn thấy được điều đó dựa vào những vết xước ở phần này là nơi bị ấn vào. Khi đã vào phòng thì việc đầu tiên chúng làm chắc chắn là phải bịt miệng Blessington lại. Có thể là ông ta đang ngủ hoặc là đã đờ người ra vì sợ nên không thể kêu cứu. Vả lại những bức tường này rất dày nên có thể hiểu được là nếu ông ta có kịp tri hô đi nữa thì cũng chẳng ai nghe thấy.

Tôi thấy rõ ràng là sau khi đã trói chặt ông ta, chúng họp bàn với nhau. Cũng có thể đây là một dạng phiên tòa xét xử. Nó hẳn phải kéo dài mất một lúc vì những điếu xì gà này đã được hút trong thời gian đó. Tên già ngồi ở cái ghế liễu gai kia, nơi hắn hút xì gà bằng đót. Gã thanh niên ngồi ở phía đằng kia, nơi hắn dụi tàn vào chiếc tủ con. Tên thứ ba thì đi tới đi lui. Còn Blessington thì tôi nghĩ rằng đã ngồi trên giường nhưng cũng không chắc cho lắm về chi tiết này. Thế rồi, sự việc kết thúc khi chúng đem Blessington ra và treo lên. Việc này đã được chuẩn bị từ trước rất kĩ vì tôi tin rằng chúng đã đem theo mấy thanh gỗ hay giá ròng rọc gì đó để làm giá treo cổ. Theo như tôi hiểu thì cái tua vít và những con ốc vít kia là để cố định cái giá đó lên. Thế nhưng khi nhìn thấy cái móc đương nhiên là chúng không cần phải nhọc công nữa. Sau khi đã xong việc thì chúng chuồn đi và tên đồng bọn đã gài cửa lại.”

Tất cả chúng tôi cùng hết sức chăm chú lắng nghe bản tóm tắt những việc xảy ra trong đêm mà Holmes đã suy ra từ những dấu vết bé nhỏ và mơ hồ đến nỗi thậm chí khi anh đã nói ra, chúng tôi vẫn chẳng theo được suy luận của anh. Vừa nghe xong thì viên thanh tra hối hả chạy đi để tiến hành điều tra về kẻ đóng vai người giúp việc, trong khi Holmes và tôi trở về phố Baker để dùng bữa điểm tâm.

“Tôi sẽ trở về lúc 3 giờ chiều”, anh nói khi chúng tôi đã ăn xong. “Cả viên thanh tra và bác sĩ cũng gặp tôi ở đây vào giờ đó và hi vọng là đến khi đó thì tôi cũng đã làm sáng tỏ được trọn vẹn vấn đề.”

Các vị khách đều đến đúng hẹn nhưng mãi đến 4 giờ kém 15 phút thì bạn tôi mới xuất hiện. Tuy vậy, nhìn vẻ mặt của anh lúc bước vào, tôi có thể biết ngay là mọi chuyện đều tiến triển tốt đẹp.

“Có tin gì mới không, ông thanh tra?”

“Chúng tôi đã bắt được thằng giúp việc, thưa ông.”

“Xuất sắc, còn tôi thì đã tóm được hai gã kia.”

“Bắt được chúng rồi à!” Cả ba chúng tôi cùng reo lên.

“Ít ra thì cũng xác định được danh tính của chúng. Đúng như tôi dự đoán, kẻ tự xưng là Blessington và những tên sát hại hắn đều nổi tiếng tại các sở cảnh sát. Tên của những gã đó là Biddle, Hayward và Moffat.”

“Băng cướp Nhà băng Worthingdon”, viên thanh tra kêu lên.

“Đúng thế,” Holmes đáp.

“Vậy thì Blessington chắc chắn phải là Sutton.”

“Chính xác”, Holmes nói.

“Trời, chuyện đã rõ như ban ngày”, viên thanh tra nói.

Nhưng Trevelyan và tôi bối rối nhìn nhau.

“Chắc chắn là các ông còn nhớ vụ tấn công nổi tiếng vào Nhà băng Worthingdon”, Holmes giải thích. “Có năm kẻ tham gia vào vụ đó - bốn tên này và một gã thứ năm tên là Cartwright. Tobin, người bảo vệ bị chúng sát hại và bọn cướp thoát đi với bảy ngàn bảng. Chuyện xảy ra vào năm 1875. Cả năm tên đều bị bắt nhưng không đủ bằng chứng để kết tội. Gã Blessington hay Sutton này, kẻ xấu xa nhất trong đám, quay lưng với đồng bọn và làm chỉ điểm cho cảnh sát. Dựa vào lời khai của hắn mà Cartwright bị treo cổ và ba tên kia đều lĩnh án mười lăm năm. Chúng được ra tù trước hạn vài năm và quyết định, như các ông thấy, săn lùng kẻ phản bội để rửa hận cho cái chết của đồng bọn. Đã hai lần chúng cố tiếp cận hắn nhưng đều thất bại; và đến lần thứ ba thì đã thực hiện được, như các ông thấy. Có còn điều gì cần phải giải thích thêm không, bác sĩ Trevelyan?”

“Tôi nghĩ rằng ông đã làm cho mọi việc trở nên cực kì rõ ràng”, viên bác sĩ trả lời. “Không còn nghi ngờ gì nữa, hôm mà hắn ta lo lắng sợ hãi chính là ngày đã đọc thấy tin đồng bọn được phóng thích đăng trên báo.”

“Đúng thế. Câu chuyện hắn kể về một vụ trộm chỉ là cái cớ.”

“Nhưng tại sao hắn lại không thể kể cho ông nghe mọi chuyện?”

“Chuyện là thế này, thưa ông, vì biết đồng bọn cũ sẽ trả thù, hắn cố gắng che giấu lí lịch của mình với tất cả mọi người càng lâu càng tốt. Bí mật của hắn cũng đáng xấu hổ và hắn không thể tự nói ra. Thế nhưng, cho dù có xấu xa đến mấy thì hắn vẫn sống dưới sự bảo vệ của pháp luật Anh quốc và thưa ông thanh tra, tôi tin chắc ông cũng thấy rằng: Cho dù tấm khiên đã không bảo vệ được mạng sống cho hắn nhưng lưỡi gươm công lí vẫn còn đó để trả thù.”

Đó là câu chuyện lạ lùng liên quan đến bệnh nhân nội trú và vị bác sĩ ở phố Brook. Kể từ đêm đó cảnh sát không tìm thấy tung tích ba tên sát nhân đâu cả và Sở Cảnh sát London đã đoán rằng bọn chúng nằm trong số những hành khách của con tàu hơi nước xấu số Norah Creina đã bị chìm cách đây vài năm[161] cùng toàn bộ thủy thủ đoàn ở ven bờ biển Bồ Đào Nha cách cảng Oporto vài hải lí về phía bắc. Vụ xử tên người hầu không thành vì thiếu chứng cớ và vụ Bí ẩn phố Brook, như được mệnh danh, cho đến nay vẫn chưa bao giờ được đăng tải đầy đủ trên bất cứ tờ báo nào.

NGƯỜI THÔNG DỊCH TIẾNG HI LẠP
(The Greek Interpreter, 1893)

Trong suốt thời gian dài quen thân với Sherlock Holmes tôi chưa bao giờ nghe anh đề cập đến anh em họ hàng và gần như không chút nào về thời niên thiếu. Sự kín tiếng này khiến tôi càng có cảm giác anh có phần nào đó vô cảm, đến nỗi đôi khi tôi xem anh như một hiện tượng biệt lập, chỉ có khối óc mà không có con tim, thông minh xuất chúng bao nhiêu thì lại thiếu vắng tình người bấy nhiêu. Mối ác cảm đối với phụ nữ và không ưa kết giao bạn bè là những nét điển hình cho bản tính lãnh đạm của anh nhưng việc anh luôn gạt đi mọi lời đề cập đến người thân của mình cũng không kém phần rõ rệt. Tôi cứ ngỡ anh là trẻ mồ côi không người thân thích, nhưng một ngày kia, trước sự ngạc nhiên tột độ của tôi, anh bắt đầu đề cập đến anh trai mình.

Lúc đó là một buổi chiều hè sau giờ uống trà, khi cuộc chuyện trò đã bắt đầu lan man, rời rạc, hết nhảy từ các câu lạc bộ golf đến những nguyên nhân thay đổi độ nghiêng của đường hoàng đạo rồi cuối cùng xoay quanh câu hỏi về sự lại tổ[162] và những năng khiếu di truyền. Vấn đề đang bàn luận là năng khiếu đặc biệt ở một người có bao nhiêu phần là do thừa hưởng từ tổ tiên và bao nhiêu là do rèn luyện từ nhỏ.

“Trong trường hợp của bản thân anh”, tôi nói, “từ tất cả những gì anh đã kể cho tôi nghe thì dường như tài quan sát và khả năng suy luận của anh rõ ràng là do sự rèn luyện bài bản.”

“Anh nói đúng trong một chừng mực nào đó”, anh trả lời với vẻ tư lự. “Tổ tiên tôi là điền chủ ở nông thôn và dường như họ cũng sống bình thường như những điền chủ khác. Tuy nhiên, thiên hướng này của tôi lại có sẵn trong huyết thống và có lẽ bắt nguồn từ bà nội tôi là em gái của họa sĩ người Pháp Vernet. Năng khiếu nghệ thuật do di truyền có thể bộc lộ dưới nhiều hình thức rất kì lạ.”

“Nhưng làm thế nào mà anh biết năng khiếu ấy là do di truyền?”

“Bởi Mycroft nhà tôi thừa hưởng năng khiếu đó hơn tôi rất nhiều.”

Quả thật đây là điều hoàn toàn mới mẻ với tôi. Nếu nước Anh còn một người nữa cũng có những khả năng đặc biệt như thế thì tại sao cả cảnh sát lẫn bàn dân thiên hạ chẳng ai nghe nói gì về anh ta? Tôi nêu thắc mắc này với ngụ ý là bạn mình vì khiêm tốn nên tự nhận là kém hơn. Holmes cười phá lên trước ý kiến của tôi.

“Anh Watson thân mến”, anh đáp, “tôi không thể nào đồng ý với những ai coi khiêm tốn là đức tính. Đối với một nhà tư duy logic thì mọi việc phải được xem xét đúng bản chất, và việc tự đánh giá thấp bản thân cũng như thổi phồng khả năng chính mình đều là bẻ cong sự thật. Vì thế, khi tôi nói Mycroft có khả năng nhận xét tốt hơn tôi thì anh có thể hiểu là tôi đang nói một sự thật chính xác theo đúng nghĩa của nó.”

“Đấy là em trai anh?”

“Anh ấy hơn tôi bảy tuổi.”

“Thế thì tại sao không ai biết gì về anh ấy?”

“Ồ, anh ấy rất nổi tiếng trong giới của mình.”

“Tức là ở đâu?”

“Ở Câu lạc bộ Diogenes chẳng hạn.”

Tôi chưa bao giờ nghe nói đến tổ chức này và hẳn là vẻ mặt tôi thể hiện quá rõ điều đó nên Sherlock Holmes rút đồng hồ ra.

“Diogenes là câu lạc bộ lạ lùng nhất ở London và Mycroft là một trong những người kì lạ nhất. Anh ấy luôn ở đó từ 5 giờ kém 15 đến 8 giờ kém 20. Bây giờ là 6 giờ, vì thế nếu anh thích một cuộc đi dạo vào buổi chiều đẹp trời này thì tôi rất sẵn lòng giới thiệu anh với hai điều lạ lùng.”

Năm phút sau chúng tôi đã ra ngoài đường và đi bộ tới vòng xoay Regent. “Chắc là anh thắc mắc”, bạn tôi lên tiếng, “vì sao Mycroft không sử dụng những khả năng của anh ấy vào công việc điều tra. Anh ấy không làm được việc đó.”

“Nhưng tôi tưởng anh nói là...”

“Tôi nói rằng anh ấy tài giỏi hơn tôi trong việc quan sát và suy luận. Nếu nghệ thuật điều tra chỉ cần ngồi trên ghế bành mà lập luận từ đầu đến cuối thì anh tôi sẽ là nhà điều tra hình sự tài giỏi nhất xưa nay. Nhưng anh ấy không có khát khao cũng như không có sức lực. Thậm chí anh ấy còn chẳng buồn cố gắng xác minh xem lời giải của mình có đúng hay không và chẳng thà bị xem là sai lầm chứ không chịu nhọc công để chứng tỏ là mình đúng. Đã biết bao nhiêu lần tôi đưa các vụ án tới tay anh ấy và lần nào suy luận của anh ấy cũng đúng. Tuy nhiên anh ấy hoàn toàn không thể xử lí các chi tiết ngoài hiện trường mà đáng lẽ phải được xem xét trước khi vụ án được đưa ra trước quan tòa hay bồi thẩm đoàn.”

“Vậy đó không phải là nghề nghiệp của anh ấy?”

“Hoàn toàn không. Nếu như công việc này là kế sinh nhai của tôi thì với anh ấy nó chỉ đơn thuần là một thú vui tài tử. Anh ấy có khả năng xử lí số liệu phi thường và anh ấy kiểm toán sổ sách cho một số ban ngành của chính phủ. Mycroft sống ở phố Pall Mall và cứ mỗi sáng thì anh ấy đi bộ vòng đến đường Whitehall rồi đến chiều lại đi bộ trở về. Năm này sang năm khác chẳng bao giờ anh ấy tập luyện một bài tập thể dục nào khác và cũng chẳng xuất hiện ở nơi nào khác ngoại trừ Câu lạc bộ Diogenes ở ngay đối diện nhà anh ấy.”

“Tôi vẫn không tài nào nhớ ra cái tên này?”

“Khó đấy. Anh biết không, ở London có rất nhiều người chẳng hề mong muốn kết giao bạn bè, một số là vì nhút nhát, số khác thì do chán ghét con người. Tuy nhiên họ vẫn thích một chỗ ngồi êm ái với cuốn tạp chí vừa xuất bản. Lúc đầu Câu lạc bộ Diogenes được lập ra nhằm đem lại sự thoải mái cho những người này và giờ thì nó là nơi quy tụ những người không giao du, không bè bạn trong thành phố. Không thành viên nào được phép để ý đến thành viên nào dù chỉ đôi chút. Ngoại trừ trong phòng dành cho người lạ ra, không ai được nói chuyện bất kể trong tình huống nào và nếu bị ban chấp hành phát hiện vi phạm quy định này đến lần thứ ba thì rất có thể kẻ ba hoa đó sẽ bị trục xuất. Anh trai tôi là một trong những người sáng lập ra câu lạc bộ này và bản thân tôi cũng thấy nó đem lại một bầu không khí rất dễ chịu.”

Trong khi nói chuyện chúng tôi đã đến cuối phố St. James và từ đó chúng tôi đi xuôi theo Pall Mall. Sherlock Holmes dừng lại trước một cánh cửa cách ngõ Carlton không xa, và sau khi yêu cầu tôi giữ im lặng, anh dẫn tôi vào sảnh. Qua tấm vách kính tôi thoáng thấy một căn phòng rộng rãi và sang trọng, bên trong có khá nhiều người ngồi đọc báo trong các góc riêng. Holmes dẫn tôi đến một căn phòng nhỏ trông ra phố Pall Mall và để tôi chờ ở đó, một phút sau anh quay trở lại cùng một người mà tôi biết chắc đó là anh trai của anh.

Mycroft Holmes có vóc dáng to lớn, đậm người hơn hẳn Sherlock. Thân hình anh tuy béo phì, nhưng khuôn mặt dù to bè vẫn có nét sắc sảo, cũng là đặc điểm rất nổi bật trên mặt người em. Đôi mắt màu xám nhạt của anh sáng một cách kì lạ và dường như luôn ẩn chứa ánh nhìn xa xăm, tư lự mà tôi chỉ bắt gặp ở Sherlock những khi anh tập trung toàn bộ năng lượng.

“Rất vui được gặp, thưa ông”, anh cất tiếng chào và chìa ra bàn tay to tướng như bàn chân hải cẩu. “Kể từ khi ông ghi chép lại những vụ án của Sherlock thì tôi nghe tên chú ấy ở mọi nơi. Nhân tiện, Sherlock này, anh vẫn có ý đợi chú đến hỏi ý kiến anh về vụ Tòa dinh thự hồi cuối tuần. Anh nghĩ có lẽ vụ đó hơi quá sức chú.”

“Không, em đã giải quyết xong rồi”, bạn tôi mỉm cười đáp.

“Hẳn nhiên là Adams.”

“Phải, chính là Adarns.”

“Ngay từ đầu anh đã chắc thế.” Cả hai cùng ngồi xuống bên khoang cửa sổ xây lồi ra ngoài của câu lạc bộ. “Đây là vị trí dành cho những ai muốn nghiên cứu về con người”, Mycroft nói. “Hãy nhìn xem có biết bao nhiêu là kiểu người ấn tượng! Chẳng hạn như hai người đàn ông đang đi về phía chúng ta.”

“Người ghi điểm bi-a và người đi bên cạnh?”

“Đúng thế. Chú biết gì về người kia?”

Hai người đàn ông dừng ngay trước khuôn cửa sổ. Dấu hiệu duy nhất của môn bi-a mà tôi có thể nhìn thấy ở một trong hai người là mấy vệt phấn trên túi áo gilet. Còn người kia thì rất thấp bé, da ngăm, đội mũ hất ra sau và xách vài gói đồ.

“Em nhận ra đó là một cựu binh”, Sherlock nói.

“Và vừa mới xuất ngũ”, người anh nhận xét.

“Phục vụ ở Ấn Độ, em thấy thế.”

“Và là một hạ sĩ quan.”

“Pháo binh hoàng gia, em nghĩ vậy”, Sherlock nói tiếp.

“Và là một người góa vợ.”

“Nhưng có một đứa con.”

“Những đứa con mới đúng, chú em.”

“Nào”, tôi nói và cười to, “thế này thì hơi quá.”

“Chắc chắn mà”, Holmes đáp, “ta dễ thấy rằng người đàn ông dáng vẻ đường hoàng, oai phong, có màu da cháy nắng ấy là một binh sĩ, cấp cao hơn binh nhì và vừa trở về từ Ấn Độ.”

“Còn việc ông ta chỉ vừa mới xuất ngũ không lâu được thể hiện ở chỗ vẫn còn đi giày quân dụng”, Mycroft nhận xét.

“Ông ta không có sải bước của một kị binh, nhưng lại đội mũ lệch, căn cứ vào một bên trán có màu da trắng hơn. Xét cân nặng của ông ta thì không thể là công binh được. Vậy là pháo binh.”

“Tiếp theo, bộ trang phục cho thấy một người vô cùng thân thiết với ông ta vừa mất. Do ông ta tự đi mua sắm nên có lẽ người chết là vợ ông ta, ông ta mua những thứ cho trẻ con, ông thấy chứ. Có một cái xúc xắc cho thấy một trong những đứa con của ông ta còn nhỏ lắm. Có lẽ người vợ đã chết vì hậu sản. Ông ta còn kẹp một cuốn truyện tranh dưới nách chứng tỏ ông ta còn phải lo cho một đứa trẻ nữa.”

Tôi bắt đầu hiểu ra ý của bạn mình khi anh nói rằng anh trai của mình có những khả năng thậm chí còn sắc bén hơn cả anh. Anh liếc sang tôi và mỉm cười. Mycroft bốc ra một dúm bột thuốc lá từ chiếc hộp đồi mồi rồi dùng một chiếc khăn tay to bằng lụa đỏ phủi những bụi thuốc rơi trên áo khoác.

“Nhân tiện, Sherlock này”, anh nói, “anh có thứ này rất hợp với chú, một vụ hết sức lạ lùng người ta vừa nhờ anh xem xét. Thật sự là anh không đủ hơi sức để theo đuổi vụ này, chỉ có thể ngó qua một chút thôi, nhưng nó cũng đem lại cơ sở để anh phỏng đoán tí chút cho vui. Nếu chú muốn nghe qua các chi tiết.”

“Anh Mycroft thân mến, em rất vui lòng.”

Người anh viết vội vài chữ lên một tờ giấy trong cuốn sổ tay rồi rung chuông gọi và trao tờ giấy cho người phục vụ.

“Anh vừa mời ông Melas đến đây”, anh ta nói. “Ông ta sống ở tầng trên nhà anh và bọn anh cũng có quen biết sơ nên khi gặp rắc rối ông ấy đến gặp anh. Ông Melas là người gốc Hi Lạp, theo anh biết, và rất giỏi ngoại ngữ. Ông ta kiếm sống một phần nhờ công việc thông dịch ở tòa án và phần khác là làm hướng dẫn viên cho những người phương Đông giàu có thường đến những khách sạn ở đại lộ Northumberland. Anh nghĩ rằng nên để ông ta tự kể lại trải nghiệm vô cùng đặc biệt của mình theo cách của ông ta.”

Chỉ vài phút sau, chúng tôi gặp một người đàn ông thấp đậm, da màu ôliu và mái tóc đen bóng như than cho thấy ông ta là người gốc phương Nam, dù giọng nói hoàn toàn là của một người Anh có học vấn. Ông ta nồng nhiệt bắt tay Sherlock Holmes và đôi mắt đen của ông ta lấp lánh niềm vui khi biết rằng vị chuyên gia này nóng lòng muốn nghe câu chuyện của mình.

“Tôi không nghĩ cảnh sát tin lời tôi, thật thế”, ông ta than thở. “Chỉ vì họ chưa bao giờ nghe đến chuyện này nên cứ nghĩ rằng một việc như thế chẳng thể nào xảy ra. Nhưng tôi biết chừng nào còn chưa rõ điều gì xảy ra với người đàn ông tội nghiệp bị dán băng kín mặt đó thì tôi sẽ không bao giờ yên lòng được.”

“Tôi rất muốn nghe đây”, Sherlock Holmes nói.

“Hôm nay là thứ tư”, ông Melas nói. “Chuyện xảy ra vào tối thứ hai, chỉ mới hai ngày trước, các ông hiểu chứ. Tôi là một thông dịch viên, có lẽ người hàng xóm của tôi đây cũng đã cho ông biết. Tôi thông dịch đủ mọi thứ tiếng - hay gần như tất cả - nhưng vì tôi là người gốc Hi Lạp và mang một cái tên Hi Lạp nên người ta hay mời tôi dịch thứ tiếng này nhất. Đã bao năm nay tôi là người thông dịch tiếng Hi Lạp hàng đầu ở London và tên tôi nổi tiếng ở các khách sạn. Không ít lần tôi được mời đi vào những giờ giấc trái khoáy cho những người nước ngoài gặp khó khăn hoặc các khách du lịch đến muộn muốn tôi thông dịch cho họ. Vì thế mà tối thứ hai vừa rồi tôi không ngạc nhiên khi một người tên Latimer, một chàng trai trẻ ăn mặc rất đúng mốt, đến nhà và đề nghị tôi đi cùng anh ta trên cỗ xe ngựa đang đợi sẵn trước cửa. Anh ta cho biết có một người bạn Hi Lạp đến đây để bàn công việc làm ăn nhưng vì người ấy chẳng biết thứ ngôn ngữ nào ngoài tiếng mẹ đẻ nên buộc phải có một người thông dịch. Theo lời chàng trai ấy thì tôi hiểu rằng nhà của anh ta cũng khá xa, ở Kensington, và anh ta có vẻ rất gấp rút, cứ thúc giục tôi nhanh chóng bước vào xe khi chúng tôi xuống đường. Tôi nói là bước vào xe nhưng tôi thấy khó mà tin nổi là mình đang ngồi trong một cỗ xe ngựa. Chắc chắn là nó rộng rãi hơn loại xe bốn bánh xấu xí của London và nội thất trong xe, dù đã sờn cũ, đều là loại đắt tiền. Latimer ngồi đối diện với tôi và chúng tôi bắt đầu lên đường, qua giao lộ Charing Cross và thẳng lên đại lộ Shaftesbury. Chúng tôi đi đến đường Oxford và khi tôi vừa mới đánh liều nhận xét rằng đây không phải lối đi thẳng đến Kensington thì tôi lập tức phải im bặt bởi hành vi bất thường của người đi cùng.

Đầu tiên anh ta rút từ trong túi ra một cái dùi cui lõi chì trông rất kinh khủng và vung vẩy nó vài lần như muốn kiểm tra độ nặng và sức mạnh của nó. Rồi anh ta đặt nó xuống ghế bên cạnh mà chẳng nói tiếng nào. Sau hành động ấy, anh ta kéo cửa sổ cả hai bên lên và tôi ngạc nhiên khi thấy các tấm kính cửa bị che kín bằng giấy để ngăn không cho tôi nhìn thấy gì ở bên ngoài.

‘Xin lỗi vì phải che đi tầm nhìn của ông, ông Melas’, anh ta nói. ‘Sự thật là tôi không muốn ông biết nơi mà chúng ta sắp đến. Có khả năng tôi sẽ gặp rắc rối nếu ông có thể tìm đường quay lại đó.’

Như ông có thể hình dung, tôi hoàn toàn sửng sốt khi nghe nói thế. Người ngồi cùng xe với tôi là một gã trai trẻ vai rộng cường tráng, chưa kể đến thứ vũ khí kia, nếu phải đối phó với hắn ta thì tôi chẳng có chút cơ hội nào.

‘Cư xử thế là rất khác thường đấy ông Latimer’, tôi lắp bắp. ‘Ông phải nhận thấy rằng những gì mình đang làm là bất hợp pháp đấy.’

‘Đúng là hơi tự tiện,’ hắn ta nói, ‘nhưng chúng tôi sẽ đền bù cho ông. Tuy nhiên, tôi phải cảnh báo ông, ông Melas ạ, rằng tối nay hễ ông định báo động hoặc làm gì trái ý tôi thì ông sẽ thấy vấn đề trở nên nghiêm trọng đấy. Tôi mong ông hãy nhớ rằng chẳng ai biết ông ở đâu và cho dù ông ở trong cỗ xe này hay tại nhà tôi thì cũng đều nằm trong tay tôi.’

Hắn nói khẽ nhưng sít răng lại khiến cho những lời lẽ này nghe đầy hăm dọa. Tôi ngồi yên tự hỏi vì lí do gì mà hắn lại bắt cóc tôi theo kiểu lạ kì này. Cho dù vì lí do nào đi nữa thì rõ ràng là có kháng cự cũng chẳng được và thế là tôi chỉ còn cách đợi xem chuyện gì sẽ xảy ra.

Xe đi được gần hai giờ và tôi không hề có chút manh mối nào là mình đang đi đâu. Thỉnh thoảng tiếng đá lạo xạo cho biết đó là một đoạn đường rải đá và ở những đoạn khác khi xe lướt êm thì tôi đoán đó là đường nhựa, nhưng, ngoại trừ sự thay đổi về âm thanh ra thì chẳng có dấu hiệu nhỏ nào giúp tôi đoán được là mình đang đi đến đâu. Giấy dán ở mỗi ô cửa sổ đều là loại giấy chắn sáng và một tấm rèm màu xanh đã che kín tấm kính ở phía trước. Chúng tôi rời Pall Mall lúc 7 giờ 15 và cuối cùng thì xe cũng dừng lại khi đồng hồ của tôi chỉ 9 giờ kém 10. Người đi cùng xe với tôi hạ cửa sổ xuống và tôi thoáng nhìn thấy một khung cửa vòm thấp với một ngọn đèn bên trên. Khi tôi còn đang hấp tấp xuống xe thì khung cửa ấy mở tung và tôi đã thấy mình ở trong nhà, mơ hồ nhận thấy có một bãi cỏ và cây cối mọc hai bên lúc tiến vào. Tuy nhiên, tôi không dám chắc đó là vườn tư hay quang cảnh vùng quê. Bên trong có một ngọn đèn khí đốt đã được vặn xuống rất nhỏ khiến tôi chẳng nhìn được mấy ngoại trừ là tiền sảnh khá rộng và có treo nhiều tranh. Trong ánh sáng lờ mờ tôi có thể nhận thấy người ra mở cửa là một người đàn ông đứng tuổi thấp bé, có vẻ tiều tụy, dáng gù. Khi ông ta quay qua chúng tôi, tia sáng lóe lên từ ngọn đèn cho thấy ông ta đeo kính.

‘Có phải ông Melas đây không, Harold?’ Ông ta lên tiếng.

‘Vâng.’

‘Tốt lắm, rất tốt! Chúng tôi không có ác ý gì đâu, ông Melas, tôi mong là thế, nhưng không có ông thì chúng tôi không thể nào tiếp tục công việc được. Nếu ông xử sự đàng hoàng với chúng tôi thì ông sẽ chẳng phải hối tiếc gì cả, nhưng nếu ông định giở trò thì chỉ có Chúa mới cứu được ông!’ Ông ta nói theo cái lối căng thẳng, giật cục, xen lẫn vài tiếng cười hinh hích, thế nhưng lại khiến tôi thấy sợ hơn gã kia.

‘Các ông muốn gì ở tôi?’ Tôi hỏi.

‘Chỉ cần ông dịch vài câu hỏi cho một người Hi Lạp đang ở chỗ chúng tôi và cho chúng tôi biết câu trả lời. Nhưng không được nói thêm ngoài những gì cần dịch, nếu không thì...’ lại thêm một tràng cười hinh hích căng thẳng, ‘chẳng thà ông chưa bao giờ có mặt trên cõi đời này.’

Trong khi nói ông ta mở một cánh cửa và dẫn tôi vào một căn phòng trông có vẻ được bài trí rất sang trọng, nhưng cũng chỉ được chiếu sáng bởi một ngọn đèn duy nhất được vặn nhỏ xuống một nửa. Căn phòng quả là rộng rãi và chân tôi lún xuống khi bước trên tấm thảm chứng tỏ nó rất dày. Tôi thoáng thấy những chiếc ghế bọc nhung, một lò sưởi cao bằng đá cẩm thạch trắng bên cạnh là thứ gì đó trông như một bộ áo giáp Nhật. Ngay dưới ngọn đèn là một cái ghế và người đàn ông đứng tuổi ra hiệu bảo tôi ngồi vào đó. Gã thanh niên đã rời đi nhưng đột nhiên hắn quay trở lại qua một cánh cửa khác, dẫn theo một người trong bộ y phục giống như áo choàng rộng, di chuyển chậm chạp về phía chúng tôi. Khi người này bước vào vầng sáng lờ mờ khiến tôi có thể nhìn thấy ông ta rõ hơn thì tôi rùng mình khiếp sợ trước bộ dạng ông ta. Ông ta nhợt nhạt như một xác chết và tiều tụy kinh khủng, đôi mắt sáng, lồi ra cho thấy người này có tinh thần mạnh mẽ hơn thể chất. Nhưng điều tác động lên tôi mạnh hơn tất cả mọi dấu hiệu suy yếu vì cơ thể của ông ta chính là khuôn mặt bị dán chằng chịt đầy băng dính và một dải băng rộng bịt kín miệng ông ta.

‘Cậu có tấm bảng đấy không, Harold?’ Người đàn ông đứng tuổi hỏi to khi người mới bước vào gần như ngã quỵ xuống một chiếc ghế. ‘Đã cởi trói cho hắn chưa? Được rồi, giờ thì đưa cho hắn cây bút chì. Ông sẽ hỏi hắn ta vài câu hỏi, ông Melas ạ, và hắn sẽ viết câu trả lời lên bảng. Trước tiên hỏi xem hắn đã sẵn sàng kí tên vào các loại giấy tờ chưa?’

Đôi mắt người đàn ông tóe lửa.

‘Không bao giờ!’ Ông ta viết như thế bằng chữ Hi Lạp lên tấm bảng.

‘Bất luận hoàn cảnh nào cũng vậy ư?’ Tôi hỏi ông ta theo lệnh của tên bạo chúa.

‘Trừ phi tôi chính mắt chứng kiến lễ cưới của cô ấy do một linh mục Hi Lạp mà tôi biết chủ trì.’

Gã kia cười hinh hích vẻ hiểm độc.

‘Thế ông có biết điều gì đang đợi ông không?’

‘Tôi chẳng quan tâm tới điều gì xảy ra với mình.’

Đó là những câu hỏi và trả lời trong cuộc đối thoại lạ lùng nửa nói nửa viết giữa chúng tôi. Tôi cứ phải hỏi đi hỏi lại xem ông ta có chịu nhượng bộ và bằng lòng kí các giấy tờ hay không. Và lần nào tôi cũng nhận được câu trả lời đầy căm phẫn. Nhưng tôi chợt nảy ra một ý hay ho. Tôi thêm vào mỗi câu hỏi một câu ngắn của mình, lúc đầu thì là những câu vô hại để thử xem bọn chúng có biết gì hay không, và rồi khi thấy chẳng có phản ứng gì, tôi bắt đầu liều lĩnh hơn. Cuộc đối thoại của chúng tôi diễn ra như sau:

‘Nếu cứ ngoan cố như thế thì chẳng được gì đâu. Ông là ai?

‘Tôi không quan tâm. Tôi mới đến London.’

‘Số phận của ông là do chính ông quyết định đấy. Ông đến đây được bao lâu rồi?’

‘Mặc kệ. Ba tuần!’

‘Đằng nào tài sản cũng đâu có thuộc về ông. Sao ông ra nông nỗi này!’

‘Nó cũng không rơi vào tay bọn bất lương. Chúng bỏ đói tôi!’

‘Nếu ông chịu kí thì sẽ được tự do. Ngôi nhà này là đâu?’

‘Tôi sẽ chẳng bao giờ kí. Tôi không biết!’

‘Ông làm thế không ích gì cho cô ta đâu. Ông tên gì?’

‘Tôi muốn nghe chính miệng cô ấy nói thế. Kratides.’

‘Ông sẽ được gặp cô ta nếu bằng lòng kí. Ông từ đâu đến?’

‘Vậy thì khỏi gặp. Athens!’

Chỉ cần thêm năm phút nữa thôi là tôi sẽ moi ra được toàn bộ sự việc ngay trước mặt bọn chúng, ông Holmes ạ. Câu hỏi kế tiếp của tôi có thể sẽ làm sáng tỏ vấn đề, nhưng đúng lúc đó thì cánh cửa bật mở và một người phụ nữ bước vào phòng. Tôi không thể nhìn rõ cô ta nhưng chỉ biết rằng đó là một cô gái cao ráo và duyên dáng với mái tóc đen và mặc áo dài trắng rộng.

‘Harold’, cô ta bập bẹ nói bằng tiếng Anh. ‘Tôi không thể nào ở thêm được nữa. Nơi này cô đơn quá, chỉ có... Ôi, lạy Chúa, anh Paul đây mà!’ Những tiếng cuối cô ta nói bằng tiếng Hi Lạp và cùng lúc đó người đàn ông với nỗ lực không ngờ đã giật được mảnh băng dính ra khỏi miệng và kêu to: ‘Sophy! Sophy!’ Rồi lao vào vòng tay của cô gái. Thế nhưng, họ chỉ kịp ôm nhau trong giây lát vì gã thanh niên đã túm lấy cô gái và đẩy cô ta ra khỏi phòng trong khi tên đứng tuổi dễ dàng chế ngự nạn nhân ốm yếu của hắn và lôi ông ta ra ngoài qua một cánh cửa khác. Trong một lúc chỉ còn có mình tôi trong phòng và tôi đứng bật dậy thoáng nghĩ biết đâu mình có thể tìm ra được manh mối nào đó để đoán xem ngôi nhà này là đâu. Nhưng thật may là tôi chưa kịp đi bước nào vì khi nhìn ra thì tôi thấy gã đàn ông lớn tuổi đang đứng ở khung cửa mắt dán chặt vào tôi.

‘Thế là xong, ông Melas ạ,’ hắn ta nói. ‘Ông cũng thấy rằng chúng tôi đã tin cậy mà trao cho ông một công việc rất riêng tư. Lẽ ra chúng tôi không nên làm phiền ông, chỉ vì người bạn nói được tiếng Hi Lạp của chúng tôi và là người tham gia từ đầu những cuộc thương lượng này buộc phải trở về phương Đông. Do đó chúng tôi cần phải tìm một người nào đó thế chỗ ông ta và may mắn là chúng tôi được biết đến năng lực của ông.’ Tôi nghiêng đầu.

‘Đây là năm đồng sovereign, hắn vừa nói vừa bước lại gần tôi, ‘mà tôi hi vọng là món tiền công xứng đáng, nhưng hãy nhớ,’ hắn nói thêm, vỗ nhẹ vào ngực tôi và cười hinh hích, ‘nếu ông hé lộ cho ai biết về chuyện này, chỉ một người thôi, thì cầu Chúa phù hộ cho tính mạng của ông!’

Tôi không thể nào tả nổi cho ông nghe sự ghê tởm và nỗi kinh hoàng của mình đối với gã đàn ông có vẻ ngoài hèn hạ này. Lúc này tôi đã có thể nhìn hắn ta rõ hơn vì ánh đèn đang chiếu xuống hắn. Nét mặt hắn trông ốm yếu và vàng vọt, chỏm râu nhọn của hắn mọc lởm chởm và thưa thớt. Khi nói hắn vênh mặt ra phía trước, môi và mí mắt cứ liên tục giật như một người bị chứng múa giật. Tôi không khỏi nghĩ rằng cái kiểu cười nho nhỏ lạ lùng của hắn chắc cũng là triệu chứng của một căn bệnh thần kinh nào đó. Thế nhưng vẻ đáng sợ của khuôn mặt hắn lại tập trung ở đôi mắt màu xám thép và sáng lạnh lùng toát lên vẻ hiểm ác và tàn độc từ sâu bên trong.

‘Nếu ông mà để lộ chuyện này thì chúng tôi sẽ biết ngay,’ hắn nói. ‘Chúng tôi có những biện pháp riêng để thu thập thông tin. Giờ thì xe đang đợi ông ở bên ngoài và bạn tôi sẽ đưa ông về.’

‘Tôi hối hả bước qua tiền sảnh rồi trèo vào cỗ xe, một lần nữa tôi lại thoáng trông thấy cây cối và một mảnh vườn. Latimer theo sát phía sau và lên ngồi đối diện với tôi mà chẳng nói tiếng nào. Một lần nữa, trong yên lặng và cửa xe được kéo lên kín mít, chúng tôi lại vượt qua đoạn đường dài dằng dặc mãi đến quá nửa đêm mới dừng lại.

‘Ông sẽ xuống đây, ông Melas ạ,’ người đồng hành với tôi lên tiếng. ‘Rất tiếc vì phải bỏ ông ở một chỗ cách xa nhà thế này nhưng không còn lựa chọn nào khác. Nếu ông cố sức bám theo chiếc xe thì chỉ tự chuốc lấy thương tích thôi.’

Trong khi nói thì hắn mở cửa xe và tôi chỉ vừa kịp nhảy ra thì gã đánh xe đã quất ngựa và chiếc xe lọc cọc phóng đi. Tôi ngẩn ngơ nhìn quanh. Tôi đang đứng trong một bãi đất rải rác thạch nam xen lẫn với từng lùm kim tước tối thẳm. Xa xa có một dãy nhà với ánh đèn rải rác chiếu qua những khung cửa sổ trên cao. Nhìn sang phía khác tôi thấy những đốm đỏ đèn hiệu của một tuyến đường sắt. Chiếc xe ngựa đã khuất khỏi tầm mắt. Tôi cứ đứng đó chăm chú nhìn quanh và tự hỏi không biết mình đang ở nơi nào thì chợt nhìn thấy từ trong bóng tối có một người đang đi về phía mình. Khi ông ta đến gần thì tôi nhận ra đó là một người khuân vác của nhà ga.

‘Xin ông vui lòng cho biết đây là đâu?’ Tôi hỏi.

‘Wandsworth Common’, ông ta đáp.

‘Từ đây có thể đón tàu vào thành phố được không?’

‘Nếu ông đi khoảng một dặm nữa đến ga Clapham Junction’, ông ta trả lời, ‘thì vừa kịp để bắt chuyển tàu cuối cùng đi Victoria.’

Đó là đoạn kết chuyến phiêu lưu của tôi, thưa ông Holmes. Tôi không biết là mình đã đi đến đâu, những người mình đã gặp là ai, hay bất cứ điều gì khác ngoại trừ những gì tôi đã kể ông nghe. Nhưng tôi biết rằng có một âm mưu xấu xa đang diễn ra và tôi muốn giúp được phần nào cho người đàn ông khốn khổ kia. Tôi đã kể toàn bộ câu chuyện cho ông Mycroft Holmes vào sáng hôm sau rồi sau đó đã trình báo với cảnh sát.”

Sau khi nghe xong câu chuyện kì lạ này tất cả chúng tôi đều ngồi lặng đi một lúc. Sau đó Sherlock nhìn sang anh trai mình. “Anh đã làm gì chưa?” Anh hỏi.

Mycroft cầm tờ Daily News trên bàn lên.

“Phần thưởng cho ai cung cấp thông tin cho biết một quý ông Hi Lạp tên Paul Kratides, đến từ Athens và không nói được tiếng Anh, hiện đang ở đâu. Một phần thưởng tương đương dành cho bất kì ai biết được tin tức về một phụ nữ Hi Lạp tên Sophy. Xin gửi về hộp thư X 2473. Đó là tin đăng trên tất cả các nhật báo. Chưa có hồi đáp.”

“Thế còn tòa công sứ Hi Lạp?”

“Anh đã hỏi rồi. Họ chẳng biết gì cả.”

“Vậy thì một bức điện đến sở chỉ huy cảnh sát Athens, được chứ?”

“Gia đình tôi có bao nhiêu sức lực thì Sherlock thừa hưởng cả.” Mycroft quay sang tôi nói. “Được rồi, chú cứ tiến hành vụ này bằng mọi cách và cho anh biết tin nếu có kết quả gì.”

“Chắc chắn rồi”, bạn tôi trả lời và đứng dậy. “Em sẽ báo tin cho anh và cả ông Melas nữa. Còn trong lúc này, nếu tôi ở địa vị ông, ông Melas ạ, thì tôi sẽ rất cảnh giác, vì tất nhiên là qua những mẩu tin đăng báo này bọn chúng thể nào cũng biết rằng ông đã phản bội chúng.”

***

Khi chúng tôi bước về nhà, Holmes ghé vào một trạm điện báo và gửi đi vài bức điện.

“Anh thấy đấy, Watson”, anh nhận xét, “buổi tối của chúng ta chẳng uổng phí chút nào. Một số vụ án lí thú nhất đã đến tay tôi thông qua anh Mycroft như thế này. Vụ mà ta vừa nghe dù chỉ có một cách giải thích nhưng vẫn có những nét riêng biệt.”

“Anh hi vọng sẽ giải quyết được nó chứ?”

“Ồ, nếu ta đã biết đến đấy rồi mà không khám phá ra được phần còn lại thì mới là lạ. Chắc chắn là anh cũng đã nghĩ ra giả thuyết nào đó có thể giải thích cho những dữ kiện mà ta đã nghe.”

“Đúng, nhưng hãy còn mơ hồ.”

“Vậy ý kiến của anh thế nào?”

“Theo như tôi thấy thì chắc chắn là cô gái Hi Lạp đã bị gã người Anh tên Harold Latimer bắt đi.”

“Bắt đi từ đâu?”

“Athens, có lẽ thế.”

Sherlock Holmes lắc đầu. “Gã đó không biết một chữ Hi Lạp nào. Cô gái thì nói được khá tiếng Anh. Ta suy ra rằng cô ta đã ở Anh được một thời gian còn hắn thì chưa hề đến Hi Lạp.”

“Vậy là cô ta đến Anh chơi và tên Harold này đã dụ được cô ta trốn theo hắn.”

“Như thế thì có vẻ hợp lí hơn.”

“Thế rồi người anh trai - vì tôi nghĩ rằng ông ta phải có quan hệ họ hàng với cô gái - đã từ Hi Lạp đến đây để ngăn cản. Song do bất cẩn nên ông ta đã lọt vào tay gã thanh niên và tên đồng bọn già hơn. Chúng bắt giam ông ta và dùng bạo lực để buộc ông ta phải kí vào một số giấy tờ để chuyển giao tài sản của cô gái - mà có thể đã được ủy thác cho ông ta - lại cho chúng. Ông ta từ chối không chịu kí. Để thương lượng được với ông ta, bọn chúng cần đến một thông dịch viên và chúng đã chọn ông Melas này, sau khi đã dùng người khác. Cô gái không hề biết gì về việc anh trai mình đến đây và hoàn toàn nhờ tình cờ mà đã gặp được ông ta.”

“Rất tuyệt vời, Watson!” Holmes kêu lên. “Tôi thật sự nghĩ rằng anh đã gần tìm ra sự thật. Anh xem, chúng ta đã nắm được trong tay tất cả mọi lá bài và chỉ có mỗi một điều đáng sợ là chúng sẽ đột ngột sử dụng bạo lực. Nếu chúng cho ta thêm thời gian thì chắc chắn ta sẽ tóm được bọn chúng.”

“Nhưng làm thế nào có thể tìm ra được căn nhà ấy?”

“Nếu điều phỏng đoán của chúng ta là đúng và quả thật tên của cô gái là Sophy Kratides thì chúng ta sẽ tìm ra được cô ta dễ dàng. Đó chính là niềm hi vọng chủ yếu của chúng ta vì người anh trai của cô ta mới chân ướt chân ráo đến đây. Có thể thấy là từ khi gã Harold làm quen với cô gái đến nay đã được một khoảng thời gian, ít ra cũng là vài tuần - vì người anh trai ở Hi Lạp đã kịp hay tin và lên đường sang đây. Nếu suốt khoảng thời gian này chúng vẫn sống trong ngôi nhà đó thì có thể là chúng ta sẽ có hồi đáp cho mẩu tin đăng báo của anh Mycroft.”

Trong khi mải nói chuyện, chúng tôi đã về đến nhà ở phố Baker. Holmes bước lên cầu thang trước và khi mở cánh cửa phòng của chúng tôi thì anh chợt giật mình ngạc nhiên. Nhìn qua vai anh, tôi cũng kinh ngạc không kém. Người anh trai Mycroft của anh đang ngồi trên ghế bành hút thuốc.

“Vào đi, Sherlock! Mời vào, thưa ông”, anh ta thản nhiên nói và mỉm cười trước vẻ mặt sửng sốt của chúng tôi. “Chú không ngờ là anh lại hoạt động tích cực thế này phải không, Sherlock? Không hiểu sao anh lại thấy vụ này rất thu hút mình.”

“Anh đến đây bằng cách nào?”

“Anh đi bằng xe ngựa vượt qua hai người.”

“Đã có tiến triển gì mới chưa?”

“Anh đã nhận được một thư trả lời cho mẩu tin đăng báo.”

“A!”

“Phải, hai người vừa đi vài phút thì có tin.”

“Và có kết quả gì không?”

Mycroft Holmes lấy ra một tờ giấy.

“Nó đây”, anh ta nói, “là do một người đàn ông trung niên có thể chất yếu ớt viết bằng bút mực ngòi to trên loại giấy vàng kem. Nội dung như sau:

THƯA ÔNG,

Để đáp lại mẩu tin của ông đăng trên số báo ra ngày hôm nay, tôi xin báo cho ông rằng tôi biết rõ người phụ nữ được đề cập đến. Nếu ông vui lòng ghé đến chỗ tôi thì tôi sẽ cung cấp một số chi tiết về câu chuyện đau buồn của người ấy. Cô ta hiện đang sống trong biệt thự Hoa Sim tại Beckenham.

Chân thành,

J. DAVENPORT

“Ông ta viết từ Lower Brixton”, Mycroft Holmes nói. “Chú có nghĩ là bây giờ ta nên đánh xe đến chỗ ông ta để tìm hiểu đầu đuôi câu chuyện không, Sherlock?”

“Anh Mycroft thân mến, tính mạng của người anh quan trọng hơn câu chuyện về cô em. Em nghĩ rằng ta nên đến Sở Cảnh sát London báo cho thanh tra Gregson rồi đi thẳng đến Beckenham. Chúng ta đều biết rằng tính mạng của ông ta đang rất nguy ngập và mỗi giờ phút đều quý báu.”

“Ta cũng nên đưa ông Melas cùng đi”, tôi đề nghị. “Có thể chúng ta sẽ cần đến một người thông dịch.”

“Xuất sắc”, Holmes đồng ý. “Hãy cho cậu bé giúp việc đi gọi một cỗ xe bốn bánh và chúng ta sẽ khởi hành ngay lập tức.” Anh vừa nói vừa mở ngăn kéo bàn ra và tôi để ý thấy anh nhét khẩu súng lục vào túi. “Đúng”, anh trả lời ánh mắt của tôi, “qua những gì đã nghe, tôi phải nói rằng ta đang đối mặt với một băng nhóm rất nguy hiểm.”

Trời đã nhá nhem khi chúng tôi đến phố Pall Mall và gõ cửa phòng ông Melas. Một người đàn ông vừa đến gặp ông ta và ông ta đã đi.

“Bà có thể cho tôi biết là ông ấy đi đâu không?” Mycroft Holmes hỏi.

“Thưa ông, tôi không rõ”, người phụ nữ ra mở cửa cho chúng tôi đáp, “tôi chỉ biết là ông ấy đi cùng với người kia trong xe ngựa.”

“Người kia có cho biết tên không?”

“Dạ không, thưa ông.”

“Có phải ông ta là một thanh niên cao, da ngăm và đẹp trai không?”

“Ồ, không phải đâu, ông ạ. Là một người thấp bé, đeo kính, mặt hốc hác nhưng rất vui vẻ vì ông ta cứ cười suốt trong khi nói chuyện.”

“Đi thôi!” Holmes đột ngột kêu lên. “Chuyện trở nên nghiêm trọng rồi”, anh nhận xét khi chúng tôi đánh xe đến Sở Cảnh sát London. “Bọn chúng lại bắt giữ Melas. Ông ta không phải là người mạnh mẽ về thể chất và bọn chúng biết rõ điều ấy từ đêm trước. Tên bất lương này có thể khủng bố ông ta ngay khi vừa đối mặt. Rõ ràng là chúng còn cần đến chuyên môn của ông ta nhưng một khi đã dùng xong thì chúng sẵn sàng trừng phạt ông ta vì đã phản bội chúng.”

Chúng tôi chỉ hi vọng là vì đi bằng xe lửa, chúng tôi sẽ tới Beckenham cùng lúc hoặc sớm hơn cỗ xe ngựa. Thế nhưng khi đến Sở Cảnh sát London thì phải mất hơn một giờ chúng tôi mới gặp được thanh tra Gregson và hoàn tất những thủ tục pháp lý để có thể tiến vào căn nhà nọ. Lúc 10 giờ kém 15 chúng tôi đến được cầu London và phải nửa giờ sau cả bốn chúng tôi mới đặt chân xuống sân ga Beckenham. Rồi lại ngồi xe thêm nửa dặm nữa chúng tôi mới đến được biệt thự Hoa Sim một tòa nhà lớn tối tăm có khuôn viên riêng, tách khỏi con đường. Đến đây chúng tôi xuống xe rồi cùng nhau đi lên lối vào.

“Tất cả mọi cửa sổ đều tối đen”, viên thanh tra nhận xét. “Căn nhà trông có vẻ như đã không còn ai.”

“Con mồi của chúng ta đã vỗ cánh bay đi, chỉ còn cái tổ trống trơn”, Holmes nói.

“Sao anh lại nói thế?”

“Vì trong khoảng một giờ qua đã có một cỗ xe chất đầy hành lí rời đi.”

Viên thanh tra cười phá lên. “Dưới ánh sáng từ ngọn đèn ở cổng quả là tôi có trông thấy những vết bánh xe nhưng còn hành lí thì ở đâu ra?”

“Ông có thể thấy vết bánh xe cũng của cỗ xe đó chạy vào. Nhưng vết bánh xe đi ra hằn sâu hơn rất nhiều, nhiều đến nỗi ta có thể chắc rằng chiếc xe đó đã chở khá nặng.”

“Ông quan sát hơn tôi tí chút”, viên thanh tra nhún vai nói. “Thật là không dễ gì mà phá được cánh cửa này nhưng ta sẽ thử nếu không có ai mở.”

Ông ta gõ mạnh chiếc vòng sắt ở cửa rồi giật dây chuông nhưng đều vô ích. Holmes đã lỉnh đi đâu đó và quay trở lại sau vài phút.

“Tôi đã mở được một cánh cửa sổ,” anh thông báo.

“Thật may là ông đứng về phía cảnh sát chứ không phải là tội phạm, ông Holmes ạ”, viên thanh tra nhận xét khi ông ta nhìn thấy bạn tôi khéo léo đẩy cái then cửa ra. “Tốt, tôi nghĩ rằng trong tình huống này ta có thể vào mà không cần mời.”

Chúng tôi lần lượt vào trong một căn phòng rộng rãi, rõ ràng là căn phòng mà ông Melas đã từng được đưa đến. Viên thanh tra thắp đèn và nhờ vào ánh sáng của nó mà chúng tôi có thể nhìn thấy hai cửa ra vào, tấm thảm, ngọn đèn và một bộ áo giáp Nhật đúng như ông ta đã tả cho chúng tôi nghe. Trên mặt bàn hãy còn đặt hai cái li, một chai rượu mạnh đã cạn và phần thức ăn thừa.

“Gì vậy?” Holmes bất chợt hỏi.

Chúng tôi đều đứng lặng yên và lắng nghe. Một tiếng rên nhỏ vọng từ đâu đó phía trên đầu chúng tôi. Holmes chạy vội về phía cửa và lao ra tiền sảnh. Âm thanh yếu ớt đó phát ra từ tầng trên. Anh lao lên, viên thanh tra và tôi bám anh sát gót còn Mycroft cũng cố gắng lê thân hình to lớn theo sau.

Trên tầng hai có ba cánh cửa quay mặt ra hành lang và từ cánh cửa ở giữa vọng ra âm thanh báo điềm gở, khi thì chùng xuống thành tiếng lầm bầm khe khẽ, khi lại vút vang lên thành tiếng rên the thé. Cánh cửa bị khóa nhưng chìa hãy còn cắm ở bên ngoài. Holmes mở tung cửa lao vào nhưng rồi lại chạy vụt trở ra ngay, bàn tay bịt ngang cổ.

“Có khói than”, anh kêu lên, “Hãy đợi một chút. Khói sẽ tan.”

Nhíu mắt nhìn vào chúng tôi có thể thấy luồng ánh sáng duy nhất trong phòng được phát ra từ ngọn lửa xanh nhạt đang lập lòe trên một cái kiềng ba chân bằng đồng đặt ở giữa phòng. Nó rọi lên sàn nhà một quầng sáng màu xanh xám rất quái dị còn trong bóng tối ở phía sau thì hiện lờ mờ hai bóng hình đang co sát bức tường. Từ cánh cửa mở phả ra một làn hơi độc hết sức khó chịu khiến chúng tôi phải thở hổn hển và ho sặc sụa. Holmes chạy lên phía đầu cầu thang để hít vào một ngụm không khí trong lành rồi nhanh chóng lao vào trong phòng, anh mở toang cửa sổ và ném mạnh cái kiềng ba chân kia xuống vườn.

“Một phút sau là chúng ta có thể vào được”, anh hổn hển nói trong khi phóng nhanh trở ra. “Có ai thấy nến đâu không? Tôi ngờ rằng với loại khí này thì ta không thể nào đánh diêm được. Anh Mycroft, hãy rọi đèn từ cửa và bọn em sẽ đưa họ ra. Nào!”

Chúng tôi hối hả tiến lại chỗ hai người đàn ông bị ngộ độc, kéo họ ra và đưa xuống sảnh sáng đèn. Cả hai đều bất tỉnh và môi của họ thâm đen, mặt thì sưng phù và tụ huyết, hai mắt lồi hẳn ra. Quả thật là nét mặt của họ bị biến dạng đến nỗi nếu không nhờ hàm râu đen và thân hình mập đậm thì chúng tôi không sao nhận ra được một trong hai người chính là người thông dịch tiếng Hi Lạp vừa mới chia tay chúng tôi vài giờ trước tại Câu lạc bộ Diogenes. Cả tay và chân ông ta bị trói chặt vào nhau và phía trên một mắt còn hiện rõ dấu vết của một cú đánh mạnh. Người kia, cũng bị trói cùng một kiểu, là một người cao, thân thể đã gầy mòn đến cùng kiệt, trên mặt dán mấy dải băng dính trông rất quái dị. Khi được chúng tôi đặt xuống thì ông ta đã ngừng rên rỉ và chỉ thoáng nhìn qua tôi cũng biết là chúng tôi đã không kịp cứu ông ta. Tuy nhiên, ông Melas hãy còn sống và chưa đến một giờ sau, với sự hỗ trợ của hơi ammoniac và rượu mạnh, tôi hài lòng khi thấy ông ta mở mắt và biết rằng mình đã kéo ông ta khỏi tay thần chết.

Câu chuyện ông Melas kể lại rất đơn giản và khẳng định những suy đoán của chúng tôi. Vị khách của ông ta ngay sau khi bước vào nhà đã rút từ trong tay áo ra một cái gậy bọc da và ông ta vì quá sợ mình sẽ bị giết luôn tại chỗ nên lại để cho hắn bắt đi lần thứ hai. Quả thật, gã bất lương có tiếng cười hinh hích ấy đã tác động đến người thông dịch khốn khổ như một phép thôi miên, đến nỗi khi kể về tên bắt cóc, hai tay ông ta cứ run bần bật và gò má thì trắng bệch. Ngay sau đấy ông ta bị đưa đến Beckenham và lại đóng vai trò thông dịch trong cuộc đối thoại lần thứ nhì mà thậm chí còn nhiều kịch tính hơn lần trước vì hai gã người Anh dọa giết tù nhân ngay tức khắc nếu ông ta không chịu làm theo các yêu cầu của chúng. Cuối cùng, khi thấy ông ta không hề bị khuất phục trước mọi sự đe dọa, bọn chúng quăng ông ta vào phòng giam và sau khi sỉ vả Melas về tội phản bội vì đã cho đăng mẩu tin trên báo, chúng dùng gậy đánh ông này bất tỉnh, sau đó ông ta không còn nhớ gì cho đến khi mở mắt ra và trông thấy chúng tôi đang cúi xuống nhìn mình.

***

Đó là vụ án kì lạ của người thông dịch tiếng Hi Lạp, lời giải vụ này nay vẫn còn có phần chưa sáng tỏ. Khi liên lạc với người đã trả lời mẩu tin, chúng tôi biết rằng cô gái bất hạnh xuất thân từ một gia đình Hi Lạp giàu có và sang Anh để thăm vài người bạn. Trong thời gian ở đây cô ta gặp một gã trai tên là Harold Latimer, hắn đã tạo được lòng tin nơi cô và sau đó thuyết phục cô cùng trốn đi với hắn. Choáng váng trước sự việc này, bạn bè cô ta cho rằng chỉ cần thông báo với người anh của cô ở Athens là xong chuyện, sau đó phủi tay không can thiệp vào việc này nữa. Người anh khi đặt chân tới Anh quốc do thiếu thận trọng đã rơi vào tay của Latimer và tên đồng bọn của hắn là Wilson Kemp - một gã có nhiều tiền án. Vì không nói được tiếng Anh nên ông ta bất lực trong tay chúng, rồi chúng giam giữ và dùng vũ lực lẫn bỏ đói để buộc ông ta phải kí giấy giao tài sản của mình và của cô em gái cho chúng. Chúng đã giam ông ta trong ngôi nhà đó mà cô gái chẳng hề hay biết và những dải băng dính dán khắp mặt ông ta là để nếu như cô ta có thoáng trông thấy cũng khó nhận ra anh mình. Thế nhưng, trực giác của phụ nữ đã ngay lập tức giúp cô nhìn xuyên qua lớp ngụy trang đó và nhận ra anh mình ngay lần gặp đầu vào dịp người thông dịch đến. Tuy nhiên, chính bản thân cô gái khốn khổ cũng chịu cảnh giam cầm vì trong căn nhà đó chẳng còn ai khác ngoài gã xà ích và vợ hắn mà cả hai kẻ đó cũng đều là công cụ trong tay của kẻ chủ mưu. Nhận thấy bí mật của mình đã bị lộ và người tù cũng không chịu khuất phục, trong vài tiếng còn lại, hai tên bất lương đem cô gái bỏ trốn khỏi căn nhà đầy đủ tiện nghi chúng đã thuê sau khi đinh ninh rằng đã trả thù kẻ không chịu khuất phục lẫn người phản bội mình.

Nhiều tháng sau, một bài báo kì lạ được cắt ra và gửi đến chúng tôi từ Budapest. Trong đó kể lại việc hai du khách người Anh, đi cùng với một phụ nữ, đã gặp một kết cục bi thảm. Cả hai đều bị đâm chết và cảnh sát Hungary cho rằng có vẻ như họ đã cãi vã và gây thương tích trí mạng cho nhau. Tuy nhiên, tôi lại cho rằng Holmes nghĩ khác và đến giờ vẫn khăng khăng là nếu tìm được cô gái Hi Lạp, ta sẽ biết những mất mát của cô và anh trai đã được rửa hận thế nào.

BẢN HIỆP ƯỚC HẢI QUÂN
(The Naval Treaty, 1893)

Tháng 7 ngay sau hôn lễ của tôi trở nên đáng nhớ nhờ ba vụ án thú vị mà tôi được vinh dự tham gia cùng Sherlock Holmes. Trong các ghi chép của mình, tôi ghi lại chúng dưới các tựa: Vết máu thứ hai, Bản hiệp ước hải quân, và Viên thuyền trưởng mệt mỏi. Tuy nhiên, vụ đầu tiên trong số này liên quan đến những vấn đề hết sức quan trọng và dính líu tới nhiều gia tộc hàng đầu vương quốc Anh nên trong nhiều năm tới, tôi chưa thể công bố. Thế nhưng trong tất cả các vụ án mà Holmes đã tham gia, không vụ nào minh họa rõ giá trị các phương pháp phân tích của anh hoặc gây ấn tượng sâu sắc cho những người cộng tác với anh bằng vụ đó. Tôi vẫn còn nhớ gần như nguyên văn bản báo cáo trong đó anh trình bày những thông tin chính xác của vụ án với ông Dubuque của Sở Cảnh sát Paris và Fritz von Waldbaum, chuyên gia nổi tiếng của thành phố Dantzig, cả hai người này đã phí hoài công sức cho những chi tiết mà sau này đã được chứng minh chỉ là ngoài lề. Tuy nhiên, may ra phải sang thế kỉ sau mới có thể an toàn thuật lại câu chuyện đó. Trong khi chờ đợi, tôi chuyển sang vụ án thứ nhì trong danh sách trên, vốn cũng mang tầm quan trọng quốc gia và đáng chú ý bởi một số tình tiết khiến cho nó đặc biệt.

Thời đi học tôi chơi thân với một cậu tên là Percy Phelps, học trên tôi hai lớp nhưng bằng tuổi tôi. Đó là một nam sinh rất thông minh, luôn giành mọi giải thưởng của trường và khép lại bảng thành tích thời phổ thông khi đoạt học bổng cho phép cậu tiếp tục con đường học vấn vẻ vang của mình ở Cambridge. Tôi vẫn còn nhớ là cậu ta có họ hàng với những người có địa vị cực cao trong xã hội, và ngay từ khi còn là những thằng nhóc chúng tôi đã biết rằng cậu ruột của Phelps là thượng nghị sĩ Holdhurst, một chính khách nổi tiếng của đảng Bảo thủ. Ở trường học thì mối quan hệ màu mè này chẳng đem lại lợi ích gì cho cậu. Ngược lại, chúng tôi còn thấy thích thú khi đuổi theo cậu ta trong sân và dùng gậy cricket phang vào ống quyển cậu ta. Nhưng khi ra đời mọi chuyện lại khác hẳn. Nghe đâu với năng lực của mình cùng với quan hệ sẵn có, cậu ta đã kiếm được một chỗ tốt ở bộ Ngoại giao và rồi tôi cũng quên bẵng cậu ta đi cho đến khi lá thư sau nhắc tôi nhớ lại:

Briarbrae, Woking

WATSON THÂN MẾN!

Tôi tin chắc rằng anh hãy còn nhớ Phelps “Nòng nọc”, người bạn học đã lên lớp năm khi anh còn học lớp ba. Có thể là anh cũng đã biết rằng nhờ vào ảnh hưởng của người cậu mà tôi có được một công việc rất tốt ở bộ Ngoại giao, ở đó tôi đã được tin tưởng và trọng vọng trước khi một tai họa kinh khủng bất thình lình giáng xuống đã hủy hoại sự nghiệp của tôi.

Viết ra đây những chi tiết cặn kẽ của sự kiện kinh hoàng ấy e là vô ích. Nếu anh chấp nhận lời thỉnh cầu của tôi, tôi sẽ đành phải kể cho anh nghe. Tôi mới hồi phục sau cơn viêm não kéo dài chín tuần lễ và trong người hãy còn rất yếu. Anh có thể mời ông Holmes bạn anh đến gặp tôi được không? Tôi muốn được nghe ý kiến của ông ấy về vụ này, mặc dù các nhà chức trách đã khẳng định với tôi rằng không thể làm gì hơn được nữa. Xin hãy cố mời ông ta xuống đây và càng sớm càng tốt. Mỗi phút với tôi dài như cả một giờ khi phải sống trong trạng thái căng thẳng khủng khiếp này. Xin anh hãy giải thích cho ông ấy rằng sở dĩ tôi không nhờ đến sự tư vấn của ông ấy sớm hơn chẳng phải vì tôi không đánh giá cao tài năng của ông ấy mà do tôi bị mất trí từ khi tai họa đó giáng xuống. Giờ thì tôi đã tỉnh táo trở lại dù vẫn không dám suy nghĩ nhiều về chuyện đó vì sợ bệnh tái phát. Tôi vẫn còn rất yếu, đến nỗi phải đọc thư này cho người khác viết hộ như anh thấy. Xin hãy cố mời ông ta đến đây.

Bạn học cũ của anh,

PERCY PHELPS

Có điều gì đó khiến tôi mủi lòng khi đọc lá thư này, một điều gì đó rất đáng thương trong những lời nhờ vả lặp đi lặp lại rằng hãy cố mời được Holmes. Vì quá xúc động nên dù việc có khó mấy đi nữa chắc tôi cũng gắng sức thực hiện, nhưng tất nhiên tôi biết rõ rằng Holmes rất ham mê công việc của mình nên anh luôn sẵn sàng giúp đỡ khi thân chủ cần đến. Vợ tôi cũng nhất trí rằng nên báo cho anh biết ngay đừng để lỡ một phút giây nào. Thế là chưa đầy một tiếng sau bữa điểm tâm, tôi đã có mặt trong căn hộ cũ ở phố Baker.

Holmes đang ngồi bên chiếc bàn nhỏ, vẫn mặc áo choàng ngủ và cặm cụi với một nghiên cứu hóa học. Một chiếc bình cổ cong to đang sôi sùng sục trên ngọn lửa xanh của đèn Bunsen và những giọt chất lỏng được chưng cất đang ngưng tụ trong cái bình đong hai lít. Bạn tôi không nhìn lên khi tôi bước vào và nhận thấy việc nghiên cứu của anh hẳn là rất quan trọng nên tôi ngồi vào chiếc ghế bành, chờ đợi. Anh cầm một cái ống nhỏ dung dịch bằng thủy tinh nhúng vào từng chiếc bình, hút ra từ mỗi nơi một vài giọt rồi cuối cùng đem tới bàn một cái ống nghiệm chứa dung dịch. Bên tay phải anh cầm một mẩu giấy quỳ.

“Anh đến đúng lúc lắm, Watson”, anh nói. “Nếu mẩu giấy này vẫn giữ nguyên màu xanh thì tốt. Còn nếu nó chuyển sang màu đỏ thì tức là đã có một mạng người mất đi.” Anh nhúng mẩu giấy đó vào trong ống nghiệm và ngay lập tức nó chuyển sang màu đỏ sẫm mờ đục. “Hừm! Tôi vẫn nghi thế mà!” Anh kêu lên. “Tôi sẽ quay lại với anh ngay, Watson ạ. Tôi nhét thuốc lá trong chiếc giày mềm Ba Tư ấy”. Anh quay trở lại bàn làm việc và thảo vài bức điện rồi trao cho cậu bé giúp việc. Sau đó anh buông mình xuống chiếc ghế đối diện và co hai đầu gối lại cho đến khi mấy ngón tay đan vòng lấy hai ống quyển dài khẳng khiu.

“Chỉ là một án mạng vặt vãnh thông thường”, anh cho biết. “Tôi đoán rằng anh đem đến thứ gì đó hay ho hơn. Anh là cánh chim báo bão của những vụ án đấy, Watson ạ. Chuyện gì thế?”

Tôi đưa cho anh bức thư và anh đọc nó với sự tập trung cao độ. “Không cho chúng ta biết nhiều lắm nhỉ?” Anh nhận xét khi trao lá thư lại cho tôi.

“Gần như chẳng có gì.”

“Thế nhưng nét chữ lại rất đáng chú ý.”

“Nhưng đó không phải là chữ viết của anh ấy.”

“Đúng thế. Là chữ của một phụ nữ.”

“Của đàn ông chứ”, tôi cãi lại.

“Không phải, là nét chữ của một phụ nữ, và là một phụ nữ có cá tính hiếm có. Anh xem, khi bắt đầu điều tra thì việc biết được khách hàng của mình có quan hệ gắn bó với ai đó có cá tính khác thường, dù tốt hay xấu, cũng mang lại chút thuận lợi. Vụ này khiến tôi hứng thú rồi. Nếu anh đã sẵn sàng thì chúng ta sẽ khởi hành đi Woking ngay để gặp nhà ngoại giao đang gặp hoạn nạn và người phụ nữ viết thư.”

Chúng tôi khá may mắn khi bắt kịp chuyến tàu sớm ở ga Waterloo và chỉ chưa đầy một giờ sau đã đứng giữa những rặng linh sam và bụi thạch nam ở Woking. Briarbrae là một tòa nhà lớn nằm tách biệt trên một khu đất rộng chỉ cách nhà ga có vài phút đi bộ. Sau khi đã trao danh thiếp, chúng tôi được đưa vào một phòng khách bài trí thanh lịch và chỉ vài phút sau, một người đàn ông khá to béo tiếp đón chúng tôi hết sức nồng hậu. Trông ông ta có lẽ gần bốn mươi nhưng đôi gò má hồng hào và cặp mắt thật vui vẻ gây cho ta ấn tượng về một cậu bé bụ bẫm và tinh nghịch.

“Tôi rất mừng khi thấy các ông đã đến”, ông ta nói và thân mật bắt tay chúng tôi. “Percy liên tục hỏi về các ông suốt buổi sáng, ôi, anh chàng tội nghiệp, giờ cậu ta đành bấu víu lấy mọi phương cách có thể giúp mình! Cha mẹ cậu ta nhờ tôi ra đón các ông vì cứ nhắc đến việc đó là họ lại đau lòng.”

“Chúng tôi vẫn chưa biết gì cả”, Holmes nhận xét. “Tôi đoán rằng ông không phải là người trong gia đình.”

Người chúng tôi mới gặp trông có vẻ ngạc nhiên, rồi ông ta đưa mắt nhìn xuống và bật cười.

“Chắc chắn là ông đã trông thấy hai chữ J.H trên mặt dây chuyền của tôi”, ông ta nói. “Tôi đã thoáng nghĩ rằng không biết làm sao mà ông lại đoán tài thế. Joseph Harrison là tên tôi và vì Percy sắp cưới cô em gái Annie của tôi nên tôi cũng có chút quan hệ. Ông sẽ gặp em gái tôi ở trong phòng cậu ta vì nó tự tay chăm sóc cậu ấy suốt hai tháng nay. Có lẽ chúng ta nên đến đó ngay vì tôi biết rằng cậu ta sốt ruột lắm rồi.”

Chúng tôi được dẫn vào căn phòng nằm cũng tầng với phòng khách. Cách bài trí của nó nửa giống phòng khách nửa giống phòng ngủ, khắp các góc đều có hoa được bày biện trang nhã. Một người đàn ông trẻ tuổi trông rất xanh xao và tiều tụy đang nằm trên chiếc trường kỉ đặt gần ô cửa sổ mở, từ đó thoảng vào hương thơm nồng nàn của khu vườn và bầu không khí mùa hè êm dịu. Một cô gái đang ngồi bên cạnh anh ta và đứng dậy khi thấy chúng tôi bước vào.

“Hay là để em ra ngoài nhé, Percy?” Cô gái hỏi.

Người đàn ông nắm lấy tay cô để giữ lại và cất tiếng chào thân mật. “Anh khỏe chứ, Watson? Dưới bộ ria kia thì tôi chẳng thể nào nhận ra anh và tôi chắc là anh không chuẩn bị chửi thề tôi. Còn ông đây thì tôi đoán hẳn là người bạn lừng danh của anh, ông Sherlock Holmes?”

Tôi giới thiệu ngắn gọn rồi cả hai chúng tôi cùng ngồi xuống. Người đàn ông to béo đã ra ngoài nhưng cô em gái của ông ta hãy còn ngồi lại, bàn tay cô đặt trong tay người bệnh. Đó là một cô gái rất ưa nhìn, hơi thấp và có phần tròn trịa nhưng có nước da màu ôliu rất đẹp, đôi mắt to thẫm màu của người Ý và mái tóc dày đen như mun. Những sắc màu ấy tương phản với khuôn mặt trắng xanh của người đàn ông, càng làm cho anh ta có vẻ hốc hác và mệt mỏi.

“Tôi sẽ không làm phí thì giờ của ông đâu”, anh ta nói và nhổm người ngồi dậy trên trường kỉ. “Tôi sẽ đi thẳng vào vấn đề chứ không dông dài gì cả. Ông Holmes ạ, tôi từng là một người hạnh phúc và thành công, nhưng ngay trước khi thành hôn thì một tai họa khủng khiếp đột ngột xảy ra làm sụp đổ mọi triển vọng trong đời tôi. Có lẽ anh bạn Watson đã kể cho ông nghe, tôi làm việc trong bộ Ngoại giao và nhờ vào ảnh hưởng của cậu tôi, thượng nghị sĩ Holdhurst, tôi nhanh chóng được thăng tiến lên một vị trí quan trọng. Khi cậu tôi được bổ nhiệm làm bộ trưởng bộ Ngoại giao của chính quyền hiện nay, ông đã tín nhiệm giao cho tôi vài nhiệm vụ cơ mật và vì tôi luôn hoàn thành tốt đẹp những nhiệm vụ ấy nên cuối cùng ông hoàn toàn tin tưởng vào năng lực và tài ứng xử của tôi. Gần mười tuần trước - chính xác hơn là vào ngày 23 tháng 5 - ông gọi tôi vào phòng riêng và sau khi khen ngợi tôi đã hoàn thành tốt đẹp công việc được giao, ông cho biết sẽ giao cho tôi thực hiện một nhiệm vụ cơ mật mới.

‘Đây’, ông nói và lấy từ trên bàn một cuộn giấy màu xám, ‘đây là bản gốc của hiệp ước bí mật giữa Anh và Ý mà cậu rất tiếc phải nói rằng đã có vài lời đồn đại về nó trên mặt báo. Vấn đề cực kì hệ trọng là không được để nó bị rò rỉ thêm nữa. Sứ quán Pháp và Nga sẵn sàng chi một món tiền khổng lồ để biết được nội dung của tài liệu này. Nếu không nhất thiết phải sao nó ra thì không bao giờ cậu để nó rời khỏi đây. Trong phòng làm việc của cháu có bàn viết chứ?’

‘Vâng, có thưa cậu.’

‘Vậy thì cháu hãy cầm lấy bản hiệp ước này, cất nó vào ngăn bàn và khóa kĩ lại. Cậu sẽ báo cho phép cháu ở lại sau khi những người khác đã ra về để cháu có thể thong thả sao nó ra mà không sợ bị ai nhìn ngó. Khi đã chép xong, cháu hãy cất cả bản chính lẫn bản sao vào ngăn kéo, khóa lại và nộp chúng cho cậu vào sáng mai.’

Tôi cầm lấy cuộn giấy và...”

“Xin thứ lỗi một lát”, Holmes chặn lại. “Trong lúc nói chuyện thì chỉ có hai người thôi chứ?”

“Hoàn toàn chỉ có hai cậu cháu tôi.”

“Trong một căn phòng rộng?”

“Mỗi chiều ba mươi foot.”

“Hai người ở ngay giữa phòng chứ?”

“Vâng, khoảng giữa phòng.”

“Và hạ giọng khi nói chuyện?”

“Giọng nói của cậu tôi lúc nào cũng rất nhỏ. Tôi thì hầu như chẳng nói gì.”

“Cảm ơn ông”, Holmes nói và nhắm mắt lại, “xin vui lòng kể tiếp.”

“Tôi làm theo đúng những gì ông dặn và đợi cho đến khi những nhân viên khác đã ra về. Chỉ còn lại một người trong phòng tôi, Charles Gorot, có vài việc dở dang cần phải làm cho xong nên lúc tôi ra ngoài ăn tối, chỉ còn mình anh ta ở đó. Khi tôi quay lại, anh ta đã về. Tôi nóng lòng muốn làm gấp cho xong việc vì tôi biết anh Joseph - tức là ông Harrison mà ông vừa mới gặp lúc nãy - cũng đang ở London và sẽ đón chuyến tàu 11 giờ để về Woking và tôi cũng muốn đi chuyến tàu ấy.

Khi xem xét bản hiệp ước thì ngay lập tức tôi nhận ra rằng nó có tầm quan trọng lớn lao mà lẽ ra cậu tôi phải nhấn mạnh hơn khi giao nhiệm vụ cho tôi. Không cần đi sâu vào chi tiết, tôi có thể nói rằng tài liệu này xác lập vị trí của Anh đối với phe Liên minh và dự báo chính sách mà đất nước này theo đuổi trong trường hợp hạm đội Pháp khống chế hoàn toàn hạm đội Ý ở vùng Địa Trung Hải. Bản hiệp ước này hoàn toàn chỉ đề cập đến những vấn đề thuộc về hải quân. Ở cuối văn bản là chữ kí của những quan chức cao cấp. Tôi liếc sơ qua rồi bắt tay vào nhiệm vụ sao chép. Đó là một tài liệu rất dài bằng tiếng Pháp gồm có hai mươi sáu điều khoản. Tôi cố gắng chép thật nhanh nhưng đến 9 giờ tối mới chỉ xong được chín điều và xem ra chẳng còn hi vọng bắt tàu về. Tôi cảm thấy buồn ngủ và đầu óc mụ mẫm, một phần là do bữa tối và cũng do làm việc suốt cả ngày dài. Một tách cà phê sẽ giúp cho đầu óc tôi tỉnh táo lại. Đêm nào người gác cửa cũng ở lại trong căn phòng nhỏ dưới chân cầu thang và vẫn thường pha cà phê bằng chiếc đèn cồn của ông ta cho các viên chức làm việc ngoài giờ. Vì thế tôi bấm chuông gọi ông ta lên. Tôi rất ngạc nhiên khi người bước vào lại là một phụ nữ lớn tuổi to béo, mặt thô kệch, đeo tạp dề. Bà ta cho biết mình là vợ của người gác cửa và làm tạp vụ ở đây, tôi bảo bà ta pha một tách cà phê.

Tôi chép thêm hai điều khoản nữa và lại cảm thấy buồn ngủ hơn bao giờ hết, tôi đứng dậy và đi lại trong phòng cho dãn gân cốt. Chưa thấy tách cà phê đâu cả, và tôi tự hỏi vì sao mà chậm trễ đến thế. Tôi mở cửa phòng và đi ra hành lang xem thế nào. Có một hành lang thẳng được thắp sáng lờ mờ từ phòng làm việc của tôi và cũng là lối ra duy nhất của phòng này. Cuối hành lang ấy là một cầu thang cong đi xuống hành lang tầng dưới thông với phòng của người gác cổng. Giữa cầu thang này là một chiếu nghỉ thông với một hành lang phụ ở bên tay phải. Hành lang thứ nhì này thông với một cầu thang nhỏ dẫn ra cửa hông dành cho những người phục vụ và cũng là lối đi tắt mà các nhân viên vẫn hay dùng khi vào từ phía phố Charles. Đây là sơ đồ vẽ phác nơi này!”

“Cảm ơn ông. Tôi nghĩ là mình đã nắm được”, Sherlock Holmes nói.

“Và đây là điểm quan trọng nhất mà ông cần lưu ý. Tôi đi xuống cầu thang rồi bước theo hành lang trệt và nhìn thấy người gác cổng đang ngủ say sưa trong căn phòng nhỏ của ông ta, trong khi ấm nước đang sôi sùng sục trên đèn cồn. Tôi nhấc ấm nước ra và thổi tắt ngọn đèn vì nước trong ấm đã trào xuống nền nhà. Sau đó tôi đưa tay ra chuẩn bị đánh thức người gác cổng hãy còn đang ngủ li bì thì chợt cái chuông treo phía trên đầu ông ta reo inh ỏi và ông ta giật mình thức dậy.

‘Ông Phelps, thưa ông!’ Ông ta nói và bối rối nhìn tôi.

‘Tôi xuống đây để xem cà phê của tôi đã pha xong chưa.’

‘Tôi đang đun nước thì chợt ngủ thiếp đi, thưa ông.’ Ông ta nhìn tôi rồi ngước lên nhìn cái chuông vẫn còn đang đung đưa với vẻ ngạc nhiên càng lúc càng hiện rõ hơn trên mặt.

‘Nếu ông đứng đây vậy ai đã kéo chuông?’ Ông ta hỏi.

‘Chuông!’ Tôi kêu lên. ‘Chuông nào?’

‘Đây là cái chuông của phòng ông vừa làm việc đó.’

Tưởng như có một bàn tay lạnh buốt áp vào tim tôi. Vậy là có ai đó ở trong phòng, nơi bản hiệp ước vô cùng quan trọng còn nằm trên bàn. Tôi phóng như điên lên cầu thang và chạy dọc theo hành lang. Không có ai ở đó cả, ông Holmes ạ. Cũng không có ai trong phòng. Tất cả mọi thứ đều giống hệt như khi tôi bước ra, chỉ trừ có xấp tài liệu được giao phó cho tôi trước đó nằm trên bàn mà lúc ấy đã bị lấy đi. Bản sao thì còn đó nhưng bản chính đã biến mất.”

Holmes ngồi thẳng dậy và xoa hai tay vào nhau. Tôi có thể thấy là vụ này đã chiếm trọn tâm trí anh. “Xin hãy cho biết lúc đó ông làm gì?” Anh khẽ hỏi.

“Ngay lập tức tôi nhận ra rằng kẻ trộm phải đi lên đây bằng cầu thang từ cửa hông. Nếu không thì chắc chắn là tôi đã trông thấy hắn.”

“Ông không nghĩ rằng hắn đã nấp trong phòng từ trước, hoặc trong hành lang mà như ông vừa tả là chỉ sáng lờ mờ?”

“Điều này là hoàn toàn không thể. Đến một con chuột cũng không sao trốn được cả ở trong phòng hay ngoài hành lang. Không có một chỗ nào để nấp hết.”

“Cảm ơn ông. Xin hãy kể tiếp.”

“Thấy mặt tôi tái xanh, người gác cổng biết rằng đã có chuyện gì nghiêm trọng nên cũng theo tôi lên cầu thang. Cả hai chúng tôi cùng chạy theo hành lang và phóng xuống cầu thang dốc dẫn ra phố Charles. Phía cuối cầu thang là cánh cửa đã đóng nhưng không khóa. Chúng tôi mở tung cửa và chạy ra ngoài. Tôi còn nhớ rõ là khi đó tôi nghe thấy ba tiếng chuông đồng hồ từ một căn nhà bên cạnh. Lúc đó là 10 giờ kém 15.”

“Chi tiết này vô cùng quan trọng”, Holmes nói và ghi lên cổ tay áo sơmi.

“Bầu trời đêm rất tối và đang có một cơn mưa nhẹ ấm áp. Không có bóng người nào trên phố Charles, nhưng như thường lệ, ở phía Whitehall vẫn vô cùng đông đúc. Chúng tôi vội vã chạy dọc theo hè phố, đầu cứ để trần như thế và khi đến góc phố phía xa thì gặp một viên cảnh sát đứng đó.

‘Vừa mới xảy ra một vụ trộm’, tôi hổn hển nói. ‘Một tài liệu rất có giá trị đã bị đánh cắp khỏi bộ Ngoại giao. Ông có thấy ai đi ngang qua đây không?’

‘Tôi đã đứng đây được mười lăm phút, thưa ông,’ anh ta đáp, ‘trong khoảng thời gian đó chỉ có một người đi ngang qua - một phụ nữ cao và lớn tuổi, đầu quàng khăn hoa.’

‘À, đó chính là bà nhà tôi’, người gác cổng kêu lên, ‘ông không còn trông thấy ai khác sao?’

‘Không ai cả.’

‘Thế thì chắc chắn là tên trộm đã chạy phía kia’, ông ta kêu lên và kéo mạnh tay áo tôi. Nhưng tôi không tin, và vì ông ta cố tình lôi tôi đi nên tôi lại càng nghi ngờ.

‘Người phụ nữ đó đi về hướng nào?’ Tôi hét lên.

‘Tôi không rõ, thưa ông. Tôi chỉ nhận thấy bà ta đi ngang qua nhưng lúc đó tôi không có lí do gì đặc biệt để quan sát bà ta. Có vẻ như bà ta rất vội vã.’

‘Đã được bao lâu rồi?’

‘À, cũng không lâu lắm đâu.’

‘Độ trong vòng năm phút?’

‘Xem nào, có lẽ là không quá năm phút.’

‘Ông đang phí phạm thời gian, thưa ông, và từng phút lúc này đều rất quý giá,’ người gác cổng kêu lên, ‘tôi xin thề là bà nhà tôi không có liên quan gì đến việc này và ta hãy đi đến đầu phố đằng kia. Được, nếu ông không đi, tôi sẽ đi.’

Nói xong ông ta lao về phía kia. Nhưng tôi đã đuổi theo ông ta ngay và nắm tay áo ông ta.

‘Nhà ông ở đâu?’ Tôi hỏi.

‘Số 16 ngõ Ivy, Brixton,’ ông ta đáp. ‘Nhưng ông đừng để bị lạc hướng, ông Phelps. Hãy đi đến cuối phố kia xem có nghe ngóng được gì không.’

Làm theo đề nghị của ông ta cũng chẳng mất gì nên cùng với người cảnh sát, chúng tôi vội vã chạy xuống cuối phố, có điều chỉ thấy xe cộ đầy đường, nhiều người qua lại nhưng ai cũng vội vã tìm chỗ trú mưa trong một đêm ướt át thế này. Chẳng có ai nhàn rỗi để có thể cho chúng tôi biết chuyện gì đã xảy ra. Sau đó chúng tôi quay trở lại văn phòng và lục soát cầu thang cùng hành lang nhưng chẳng tìm thấy gì. Hành lang dẫn đến phòng tôi có một tấm trải sàn màu kem nên rất dễ nhìn thấy các dấu vết. Chúng tôi kiểm tra rất kĩ nhưng không hề thấy một dấu chân nào.”

“Trời mưa suốt cả tối hôm đó?”

“Từ lúc 7 giờ trở đi.”

“Vậy thì làm sao người phụ nữ đó đi vào phòng lúc khoảng 9 giờ mà giày dính bùn của bà ta không để lại dấu vết?”

“Tôi mừng vì ông đã nhận ra vấn đề. Lúc đó tôi cũng nghĩ đến điều này. Nhưng những người tạp dịch có thói quen cởi giày ra ở phòng người gác cổng và đi dép vải vào.”

“Rất rõ ràng. Không có dấu chân dù là đêm đó trời mưa. Chuỗi sự kiện này chắc chắn là vô cùng thú vị. Sau đó các ông làm gì?”

“Chúng tôi đã lục soát cả căn phòng. Không thể có một cánh cửa bí mật và các cửa sổ thì cách mặt đất đến ba mươi foot, cả hai đều được cài lại từ bên trong. Sàn nhà có trải thảm nên loại trừ khả năng có cửa lật ở dưới, còn trần nhà thì được quét vôi màu trắng bình thường. Tôi dám lấy mạng mình ra mà đánh cá rằng cái kẻ đã đánh cắp tài liệu của tôi chỉ có thể đi vào phòng bằng cửa chính.”

“Thế ống khói thì sao?”

“Chúng tôi không dùng lò sưởi có ống khói. Sợi dây chuông thì được treo vào sợi dây thép ngay bên phải bàn giấy của tôi. Ai muốn giật dây chuông phải đi đến sát bàn tôi. Nhưng tại sao tên trộm lại muốn rung chuông? Đây quả là một bí mật không thể nào giải thích được.”

“Tất nhiên là chi tiết này rất bất thường. Thế rồi sau đó ông làm gì? Ông kiểm tra căn phòng, tôi đoán thế, để xem kẻ đột nhập có để lại dấu vết nào không - một mẩu xì gà hay một cái bao tay bị đánh rơi, một cái cặp tóc hay một món đồ lặt vặt nào khác?”

“Không hề có bất cứ thứ gì.”

“Không có mùi gì sao?”

“Chúng tôi chưa từng nghĩ đến điều này.”

“À, một chút mùi khói thuốc cũng rất có giá trị đối với chúng ta trong một vụ điều tra như thế này.”

“Bản thân tôi thì không bao giờ hút thuốc nên tôi nghĩ rằng nếu có mùi khói thuốc trong phòng thì tôi đã nhận ra ngay. Hoàn toàn không có chút dấu vết nào cả. Sự việc rõ ràng duy nhất là vợ của người gác cổng - bà Tangey - đã vội vã rời khỏi hiện trường. Ông chồng không đưa ra được lời giải thích nào, mà chỉ nói rằng bà ta thường về nhà vào giờ đó. Viên cảnh sát và tôi đồng ý rằng thượng sách là phải tóm ngay trước khi bà ta kịp tẩu tán mớ tài liệu, nếu như quả thật bà ta có chúng trong tay. Lúc đó Sở Cảnh sát London cũng đã được thông báo, thám tử Forbes đã đến ngay và dốc sức điều tra. Chúng tôi thuê một cỗ xe ngựa hai bánh và nửa giờ sau đã đến địa chỉ mà người gác cổng cung cấp. Một cô gái trẻ nhận mình là con gái út của bà Tangey ra mở cửa. Mẹ cô ta vẫn chưa về và chúng tôi được đưa vào phòng khách đợi. Khoảng mười phút sau thì có tiếng gõ cửa và lúc đó chúng tôi đã phạm phải một sai lầm nghiêm trọng mà tôi vẫn tự trách mình. Chúng tôi không tự ra mở cửa mà lại để cho cô gái làm việc ấy. Chúng tôi nghe thấy cô ta nói: ‘Mẹ ơi, có hai ông đang ở trong nhà đợi gặp mẹ’, rồi ngay sau đó là tiếng bước chân vội vã chạy dọc hành lang. Ông Forbes đẩy tung cửa ra và cả hai chúng tôi chạy vào phòng sau hay nhà bếp gì đó, nhưng người phụ nữ đó đã ở đấy trước chúng tôi. Bà ấy giương mắt nhìn chúng tôi chòng chọc với vẻ thách thức và rồi, khi nhận ra tôi thì vẻ kinh ngạc tột độ hiện rõ trên mặt bà ta.

‘Ủa, ông Phelps ở văn phòng đó sao!’ Bà ta kêu lên.

‘Sao, thế bà nghĩ chúng tôi là ai mà lại bỏ chạy như thế?’ Người đi cùng với tôi hỏi.

‘Tôi cứ nghĩ các ông là những người thu nợ’, bà ta đáp, ‘vì chúng tôi đang gặp rắc rối với một người bán hàng.’

‘Nói thế không được đâu’, Forbes trả lời. ‘Chúng tôi có đủ lí do để tin rằng bà đã lấy đi một tài liệu quan trọng của bộ Ngoại giao và bà chạy vào đây để giấu nó. Bà phải đi với chúng tôi đến Sở Cảnh sát London để khám xét.’

Bà ta phản đối và chống cự nhưng vô ích. Một cỗ xe ngựa bốn bánh được điều đến và cả ba chúng tôi lên xe. Trước đó chúng tôi đã lục soát căn bếp, đặc biệt là cái bếp lò để xem xấp giấy có bị hủy lúc bà ta chỉ có một mình trong bếp hay không. Thế nhưng, chẳng tìm thấy chút dấu vết nào của tàn tro hay những mảnh giấy vụn. Khi chúng tôi đến Sở Cảnh sát London thì bà ta được giao ngay cho một nhân viên nữ để khám xét. Tôi nóng lòng hết mức chờ đợi kết quả cho đến khi cô nhân viên bước ra cùng với bản báo cáo. Không tìm thấy dấu vết nào của tập tài liệu.

Bấy giờ, lần đầu tiên nỗi lo sợ kinh hoàng về những gì xảy ra mới ập đến cùng với toàn bộ sức nặng của nó. Trước đấy tôi vẫn còn hành động và điều đó giúp tôi bớt suy nghĩ. Tôi đã rất tự tin là sẽ sớm đoạt lại được bản hiệp ước và không dám nghĩ đến hậu quả sẽ ra sao nếu không tìm thấy nó. Nhưng đến lúc ấy thì chẳng thể làm gì hơn được nữa và tôi mới có thời gian để nhận ra tình thế của mình. Thật khủng khiếp. Anh Watson đây có thể cho ông biết khi còn đi học tôi vốn nhút nhát và nhạy cảm. Đó là bản tính của tôi. Tôi nghĩ đến cậu tôi và các vị trong chính phủ, về nỗi ô nhục mà tôi sẽ đem lại cho ông, cho chính tôi và cho tất cả những người liên quan đến tôi. Cho dù tôi là nạn nhân của một sự cố bất thường đi nữa nhưng làm sao có thể lấy lí do gặp sự cố để bao biện cho một việc có nguy cơ làm đổ bể công vụ ngoại giao. Tôi đã mất hết, mất hết trong hổ thẹn và vô vọng. Tôi không còn biết mình đã làm gì. Tôi đoán hẳn là mình đã làm ầm cả lên. Tôi nhớ lờ mờ là một nhóm cảnh sát xúm lại quanh tôi và gắng sức làm cho tôi bình tĩnh lại. Một trong số họ đã đưa tôi ra ga Waterloo và đứng đợi cho đến khi thấy tôi lên chuyến tàu về Woking. Chắc anh ta đã đi cùng đến tận nơi nếu như không có bác sĩ Ferrier ở gần nhà tôi cũng đi chuyến tàu ấy. Ông bác sĩ đã rất tử tế nhận chăm sóc tôi và may mà có ông ấy vì ở ga tàu tôi đã bị một cơn co giật và trước khi về đến nhà, tôi gần như phát điên.

Ông có thể hình dung được cảnh tượng ở đây ra sao khi mọi người bị dựng dậy lúc ông bác sĩ bấm chuông và thấy tôi trong tình trạng như thế. Annie tội nghiệp đây và mẹ tôi đều tan nát cõi lòng. Bác sĩ Ferrier có nghe viên thanh tra nói qua lúc ở nhà ga nên cũng giải thích sơ việc đã xảy ra, song câu chuyện của ông cũng không giải quyết được vấn đề. Mọi người đều nhận thấy rõ là tôi sẽ phải ở đây lâu dài để điều trị cho nên anh Joseph đã phải dọn khỏi căn phòng ngủ ấm cúng này và nó biến thành phòng bệnh của tôi. Tại đây tôi đã nằm hơn chín tuần trong tình trạng mất trí và cuồng loạn vì chứng viêm não, ông Holmes ạ. Nếu như không có sự chăm sóc của Annie và bác sĩ, hẳn là giờ này tôi không còn nói chuyện được với ông. Nàng chăm sóc tôi ban ngày và một người y tá được thuê đến trông nom tôi vào ban đêm, vì trong những cơn điên dại tôi có thể làm bất cứ điều gì. Dần dần trí óc của tôi cũng bình thường trở lại nhưng phải đến ba ngày vừa rồi thì trí nhớ mới phục hồi hoàn toàn. Có những lúc tôi ước sao nó đừng phục hồi. Việc đầu tiên tôi làm là gửi một bức điện cho ông Forbes là người thụ lí vụ này. Ông ta đến và khẳng định với tôi rằng dù đã thực hiện đủ mọi biện pháp nhưng vẫn chưa phát hiện được dấu vết nào. Người gác cổng và vợ ông ta đã được kiểm tra kĩ mọi mặt mà vấn đề vẫn chẳng sáng tỏ thêm chút nào. Do đó cảnh sát dồn nghi ngờ lên anh chàng Gorot trẻ tuổi, hẳn ông còn nhớ tối hôm đó anh ta là người đã ở lại văn phòng để làm thêm giờ. Việc ở lại trễ và cái tên gốc Pháp chính là hai điểm có thể khiến anh ta bị nghi ngờ, nhưng thực ra thì tôi đã đợi đến khi anh ta về rồi mới bắt đầu công việc và tuy có gốc Huguenot[163] nhưng về mặt tình cảm và truyền thống, anh ta hoàn toàn Anh giống như tôi và ông vậy. Xét bất cứ mặt nào cũng không tìm ra được một điểm gì để nghi ngờ anh ta, và vì thế mà vấn đề bị tắc ở đó, ông Holmes ạ, ông là tia hi vọng cuối cùng của tôi. Nếu ông cũng thất bại thì danh dự và sự nghiệp của tôi sẽ tiêu tan vĩnh viễn.”

Người bệnh lại ngả người xuống tấm nệm vì mệt mỏi sau khi kể lại cả câu chuyện dài, trong khi cô gái cho anh ta uống một cốc chứa thứ thuốc kích thích gì đó. Holmes lặng lẽ ngồi yên, đầu ngả ra sau và hai mắt nhắm nghiền, thái độ của anh dễ khiến người lạ tưởng là thờ ơ nhưng tôi biết đó là dấu hiệu của sự tập trung suy nghĩ cao độ.

“Lời kể của ông rất rõ ràng”, mãi sau anh mới lên tiếng, “tôi không cần phải hỏi gì nhiều nữa, nhưng có một câu cực kì quan trọng. Ông có cho ai biết là mình thực hiện nhiệm vụ đặc biệt này không?”

“Tôi chẳng cho ai biết cả.”

“Chẳng hạn như cô Harrison đây, ông cũng không nói chứ?”

“Không. Từ khi nhận được lệnh và làm việc ấy tôi chưa hề quay về Woking.”

“Và không tình cờ gặp người thân nào của ông?”

“Không.”

“Trong những người đó có ai biết các lối đi ở chỗ làm của ông không?”

“Ồ, có chứ, tất cả đều đã từng vào đó.”

“Vậy, nếu ông không nói với bất cứ ai về bản hiệp ước thì tất nhiên những câu hỏi này quả là thừa.”

“Tôi chẳng nói gì cả.”

“Ông có biết gì về người gác cổng không?”

“Không, tôi chỉ biết rằng ông ta là một cựu quân nhân.”

“Thuộc trung đoàn nào?”

“Ồ, tôi có nghe nói đó là trung đoàn Coldstream Guards.”

“Cảm ơn ông. Chắc chắn tôi có thể thu thập thêm chi tiết từ ông Forbes. Các nhà chức trách rất giỏi thu thập thông tin, có điều là ít khi họ tận dụng được chúng. Đóa hoa kia mới đáng yêu làm sao!”

Anh bước qua chỗ kê trường kỉ để đến bên cửa sổ đang mở, cầm lên một cành hoa mười giờ ngả rạp xuống và nhìn ngắm sự pha trộn hài hòa của hai màu xanh đỏ. Đối với tôi thì đây là một nét mới mẻ trong tính cách của anh vì chưa bao giờ tôi thấy anh tỏ ra quan tâm sâu sắc đến các tạo vật thiên nhiên.

“Không có lĩnh vực nào cần sự suy luận như tôn giáo”, anh nói trong khi tựa lưng vào cánh cửa chớp. “Một nhà tư duy có thể xây dựng tôn giáo thành một loại hình khoa học chính xác. Theo tôi thì dường như bằng chứng cao nhất về lòng tốt của Thượng Đế là những bông hoa. Tất cả những thứ khác ta có như sức mạnh, dục vọng, thực phẩm đều thực sự cần thiết cho sự sinh tồn của con người thuở ban sơ. Những bông mười giờ này đây lại là một phần thưởng. Mùi hương và màu sắc của nó tô điểm cho đời, chứ không phải là điều kiện cần cho đời sống. Chỉ có lòng tốt mới ban thưởng, cho nên tôi nhắc lại là cứ trông vào những đóa hoa thì ta còn nhiều hi vọng.”

Trong khi Holmes thuyết giảng thì Percy Phelps cùng cô gái nhìn anh với vẻ ngạc nhiên và trên mặt cả hai hiện lên vẻ thất vọng rõ mồn một. Anh đã đắm chìm vào cơn mơ màng với bông hoa mười giờ trên tay. Cơn mơ mộng ấy kéo dài vài phút cho đến khi cô gái chen vào.

“Ông thấy có hi vọng giải được bí ẩn này không, thưa ông Holmes?" Cô hỏi với đôi chút khó chịu.

“Ồ, bí ẩn này hả?” Anh trả lời như vừa sực tỉnh trước hiện thực. “Xem nào, nếu bảo rằng đây không phải là một vụ rất khó hiểu thì thật là phi lí, nhưng tôi hứa với cô là tôi sẽ điều tra và báo cho cô biết những điểm đáng chú ý.”

“Thế ông đã thấy có dấu hiệu nào chưa?”

“Quý vị đã cung cấp cho tôi được bảy dấu hiệu, nhưng tất nhiên là tôi còn phải kiểm tra trước khi khẳng định giá trị của chúng.”

“Ông cỏ nghi ngờ người nào đó chăng?”

“Tôi đang nghi ngờ chính mình..”

“Sao chứ?”

“Vì đã đi đến kết luận quá vội vã.”

“Vậy ông hãy trở về London và kiểm tra lại các kết luận của mình đi.”

“Lời khuyên của cô rất hay, thưa cô Harrison”, Holmes đáp và đứng dậy. “Watson này, tôi nghĩ rằng mình chẳng thể làm gì hơn được. Đừng nuôi những hi vọng hão huyền, ông Phelps ạ. Vụ này rất rối rắm.”

“Chừng nào chưa gặp lại ông, tôi còn sẽ nóng ruột lắm”, người viên chức ngoại giao kêu lên.

“Vâng, ngày mai tôi sẽ trở lại trên chuyến tàu cùng giờ này dù rất có thể sẽ không đem lại được cho ông tin tức tốt lành cho lắm.”

“Cầu Chúa phù hộ cho ông vì đã hứa sẽ quay lại”, thân chủ của chúng tôi cao giọng nói. “Nó đem lại cho tôi nguồn sinh lực khi biết rằng điều gì đó đang được tiến hành. Nhân tiện, tôi cho ông biết rằng tôi có nhận được một bức thư từ thượng nghị sĩ Holdhurst.”

“Thế à! Ông ta nói sao?”

“Lời thư lạnh lùng nhưng không khắc nghiệt. Tôi dám chắc rằng đó là nhờ cơn bệnh trầm trọng của tôi mà ông nhẹ bớt đi. Ông lặp lại là vấn đề này vô cùng quan trọng và thêm rằng sẽ không có quyết định gì về tương lai của tôi - tất nhiên điều đó hàm ý về việc tôi bị sa thải - cho đến khi sức khỏe của tôi được hồi phục và tôi có cơ hội để sửa chữa sai lầm của mình.”

“Tốt, ông ấy là người biết điều và tử tế,” Holmes nói. “Đi nào, Watson, vì chúng ta hãy còn nhiều công việc phải làm cho cả ngày ở London.”

Ông Joseph Harrison đưa chúng tôi ra ga và chúng tôi nhanh chóng lên chuyến tàu Portsmouth để lao về thành phố. Holmes chìm trong suy tư và chỉ lên tiếng khi chúng tôi đi qua ga đầu mối Clapham.

“Thật là vui khi trở về London bằng tuyến đường sắt trên cao vì ta có thể nhìn xuống những ngôi nhà như thế này.”

Tôi cho rằng anh đang nói đùa vì quang cảnh bên ngoài trông khá nhếch nhác, nhưng anh đã nhanh chóng giải thích câu nói của mình.

“Anh hãy nhìn những tòa nhà to lớn, tách biệt, vượt hẳn lên những mái ngói kia, chúng tựa như những hòn đảo gạch giữa một đại dương xám xịt.”

“Đó là các trường nội trú.”

“Là những ngọn hải đăng, bạn ạ! Những tín hiệu của tương lai! Những quả nang chứa đựng hàng trăm hạt giống tươi sáng bên trong, một Anh quốc của tương lai thông minh, tốt đẹp hơn sẽ vươn lên từ đó. Tôi cho rằng ông Phelps không uống rượu chứ?”

“Tôi nghĩ là không.”

“Tôi cũng nghĩ thế, nhưng ta phải xét đến mọi khả năng. Anh chàng tội nghiệp đó đã chìm sâu quá rồi và vấn đề là liệu ta có đủ khả năng để đưa được anh ta vào bờ hay không. Anh nghĩ sao về cô Harrison?”

“Một cô gái có cá tính mạnh mẽ.”

“Phải, nhưng cô ta là một người tốt, nếu như tôi không lầm. Cô ta và anh trai là con của một quản đốc nhà máy sản xuất đồ sắt ở đâu đó trên hạt Northumberland. Ông Phelps phải lòng cô ta trong chuyến du lịch mùa đông vừa rồi và cô ta xuống đây để ra mắt gia đình anh ta, còn ông anh đi theo hộ tống. Sau đó tai họa xảy ra và cô ta ở lại để chăm sóc người yêu trong khi ông anh Joseph thấy sống ở đó khá dễ chịu nên cũng ở lại. Anh thấy đấy, tôi đã hỏi riêng được một số điều. Mà hôm nay hẳn là một ngày để hỏi đây.”

“Phòng khám của tôi..." Tôi lên tiếng.

“Ồ, nếu anh thấy những bệnh nhân của mình thú vị hơn là việc điều tra của tôi thì...”, Holmes nói, hơi có vẻ khó chịu.

“Tôi vừa định nói là phòng khám của tôi vẫn ổn trong một hoặc hai ngày tới vì lúc này đang là thời điểm vắng khách nhất trong năm.”

“Tuyệt vời”, anh nói và trở lại trạng thái vui vẻ. “Thế thì ta sẽ cùng nhau điều tra vụ này. Tôi nghĩ rằng chúng ta nên bắt đầu bằng việc đến gặp Forbes. Có thể ông ta sẽ cho biết tất cả những chi tiết mà ta đang cần trước khi quyết định nên tiếp cận vụ này từ hướng nào.”

“Sao anh bảo đã có manh mối?”

“Ừ, thì chúng ta đã có được một số nhưng chỉ có thể kiểm tra giá trị của chúng bằng những bước điều tra tiếp theo. Vụ án khó lần theo nhất là vụ án không có động cơ. Vụ này thì không phải như vậy. Ai có lợi trong chuyện này? Là ông đại sứ Pháp, là đại sứ Nga, và bất kì kẻ nào có thể bán được tài liệu đó cho một trong hai người đó, lại còn thượng nghị sĩ Holdhurst.”

“Thượng nghị sĩ Holdhurst sao?”

“Cũng có khả năng một chính khách ở vào vị thế không tiếc gì khi một tài liệu như thế vô tình bị tiêu hủy.”

“Nhưng làm sao có thể là một chính khách có lí lịch danh giá như thượng nghị sĩ Holdhurst chứ?”

“Đó là một khả năng và chúng ta chưa thể loại ra được. Hôm nay chúng ta sẽ gặp ông nghị sĩ cao quý ấy xem ông ta có thể cho chúng ta biết được điều gì. Đồng thời tôi cũng đã bắt đầu tìm kiếm thông tin.”

“Đã?”

“Phải, lúc còn ở nhà ga Woking tôi đã gửi điện đến tất cả các tòa soạn báo ra buổi chiều tại London. Bản tin này sẽ xuất hiện trên tất cả các báo.”

Anh chìa ra một mảnh giấy xé từ một cuốn sổ tay. Trên mảnh giấy có ghi nguệch ngoạc bằng bút chì như sau: Thưởng 10 bảng cho ai biết số xe của cỗ xe ngựa đã thả một người khách xuống trước hoặc gần cổng bộ Ngoại giao trên phố Charles vào lúc 10 giờ kém 15, tối 23 tháng 5. Liên lạc số 221B, phố Baker.

“Anh tin là tên trộm đến bằng xe ngựa?”

“Không phải thế thì cũng chẳng hại gì. Nhưng nếu ông Phelps không lầm khi nói rằng không có chỗ nấp nào ở cả trong văn phòng lẫn bên ngoài hành lang, thì kẻ ấy phải đến từ bên ngoài. Nếu hắn đi vào từ phía ngoài trong một đêm mưa như thế mà không để lại một dấu chân ướt nào trên tấm vải sơn đã kiểm tra chỉ vài phút sau khi hắn đi qua thì có nhiều khả năng là hắn đến bằng xe ngựa. Vâng, tôi nghĩ rằng suy luận về một cỗ xe của ta là khá chắc chắn.”

“Nghe có vẻ hợp lí đấy.”

“Đó là một trong những manh mối mà tôi đã nói đến. Có thể nó sẽ cho ta biết điều gì đó. Và tiếp theo, tất nhiên rồi, còn cái chuông nữa - đây là nét đặc biệt nhất trong vụ này. Tại sao cái chuông lại reo lên? Có phải tên trộm muốn tỏ ra là mình can đảm không? Hay là có ai đó đi cùng với hắn đã rung chuông để ngăn vụ trộm? Hay đó chỉ là sự chẳng may? Hay là..." Anh lại rơi vào trạng thái suy tư cao độ và trầm lặng trước đó, nhưng vì đã quen với từng tâm trạng của anh, nên tôi cảm thấy có lẽ một khả năng mới vừa chợt lóe lên trong đầu anh.

Chúng tôi đến ga cuối lúc 3 giờ 20 và sau bữa ăn trưa gấp gáp tại quầy giải khát ở ga, chúng tôi đi ngay đến Sở Cảnh sát London. Holmes đã gửi điện cho Forbes và anh ta đang đợi chúng tôi - đó là một người thấp nhỏ, có vẻ tinh ranh và sắc sảo nhưng không hề tỏ ra hòa nhã chút nào. Thái độ của anh ta đối với chúng tôi rất lạnh lùng, đặc biệt là khi nghe nói đến mục đích của cuộc gặp mặt.

“Tôi từng nghe nói đến các phương pháp của ông, ông Holmes ạ”, anh ta nói một cách chua cay. “Ông không ngần ngại sử dụng những thông tín mà cảnh sát cung cấp rồi sau đó cố gắng tự phá án và làm cho họ phải mất mặt.”

“Ngược lại”, Holmes đáp, “trong số năm mươi ba vụ vừa rồi, tên tôi chỉ xuất hiện trong bốn vụ và cảnh sát được hưởng hoàn toàn danh tiếng trong bốn mươi chín vụ kia. Tôi không trách ông vì không biết điều đó, ông hãy còn trẻ và chưa có nhiều kinh nghiệm, nhưng nếu ông muốn thăng tiến trong những nhiệm vụ mới thì hãy hợp tác và đừng đối đầu với tôi.”

“Tôi rất vui nếu có được một vài lời khuyên”, viên thanh tra nói và thay đổi thái độ. “Cho đến giờ tôi vẫn chưa có chút công trạng nào trong vụ này.”

“Ông đã tiến hành những bước nào rồi?”

“Tôi đã theo dõi ông gác cổng Tangey. Ông ta xuất ngũ với một nhân thân trong sạch và chúng tôi cũng không thể tìm thấy điều gì để nghi ngờ ông ta. Thế nhưng bà vợ thì rất tệ. Tôi cho rằng bà ta biết nhiều hơn những gì mình nói.”

“Ông đã theo dõi bà ta chưa?”

“Chúng tôi đã cho một nhân viên nữ theo dõi bà ta. Bà Tangey có thói rượu chè, người của chúng tôi đã từng ngồi với bà ta hai lần lúc bà ta đang cao hứng, nhưng cô ấy chẳng moi được chút gì từ bà ta.”

“Tôi được biết là những người thu nợ đã đến nhà họ phải không?”

“Vâng, nhưng họ đã trả nợ xong hết rồi.”

“Tiền đâu mà họ có?”

“Không có gì bất ổn. Ông chồng đã đến kì nhận lương. Không có dấu hiệu gì cho thấy họ dư dả mấy.”

“Thế bà ta giải thích thế nào về việc xuất hiện khi ông Phelps rung chuông gọi cà phê?”

“Bà ta nói rằng vì ông chồng mệt quá nên muốn đỡ cho ông ta.”

“À, điều này hoàn toàn phù hợp với việc một lát sau ông ta bị bắt gặp đang ngủ trên ghế. Không có điều gì bất lợi cho họ ngoại trừ tính cách của bà vợ. Ông có hỏi vì sao mà bà ta lại gấp rút bỏ đi vào tối hôm đó không? Vẻ vội vàng của bà ta khiến cho viên cảnh sát phải chú ý.”

“Bà ta làm muộn hơn mọi ngày và muốn về nhà ngay.”

“Ông có vạch cho bà ta thấy là ông cùng với ông Phelps bắt đầu đi sau bà ta ít nhất hai mươi phút vậy mà lại đến nhà sớm hơn?”

“Bà ta giải thích là do xe ngựa công cộng và xe ngựa thuê riêng nhanh chậm khác nhau.”

“Thế bà ta có nói rõ vì sao khi vừa về đến nhà là bà ta chạy ngay ra sau bếp không?”

“Bởi vì bà ta cất tiền ở đó để dành trả cho những người thu nợ.”

“Ít ra thì bà ta có đủ lí lẽ để giải đáp mọi nghi vấn. Ông có hỏi là khi rời khỏi bộ Ngoại giao bà ta có gặp người nào hoặc trông thấy ai đang lảng vảng trên phố Charles hay không?”

“Bà ta chẳng nhìn thấy ai ngoại trừ viên cảnh sát.”

“Tốt, có vẻ như ông đã thẩm vấn bà ta khá kĩ lưỡng. Ngoài ra ông còn làm gì nữa?”

“Chúng tôi theo dõi nhân viên Gorot suốt chín tuần qua nhưng chẳng có kết quả gì. Chúng tôi không thể đưa ra chứng cứ gì để buộc tội ông ta.”

“Còn gì nữa không?”

“Chúng tôi còn gì để mà tiếp tục nữa - không có bất kì bằng chứng nào.”

“Ông nghĩ gì về tiếng chuông reo?”

“Thú thật là tôi chịu thua. Cho dù kẻ đó là ai đi nữa thì hắn cũng rất bạo gan mới dám đi vào phòng và rung chuông như thế.”

“Đúng thế, điều đó rất là quái lạ. Cảm ơn ông rất nhiều vì đã cho biết các thông tin. Nếu tôi có thể trao tên trộm đó cho ông thì ông sẽ sớm nhận được tin. Ta đi nào, Watson.”

“Giờ thì chúng ta đi đâu?” Tôi hỏi khi đã ra khỏi văn phòng.

“Chúng ta sắp sửa phỏng vấn thượng nghị sĩ Holdhurst, bộ trưởng và thủ tướng tương lai của Anh quốc.”

Chúng tôi may mắn vì thượng nghị sĩ Holdhurst hãy còn trong văn phòng của ông ta ở phố Downing và sau khi danh thiếp của Holmes được trình lên, chúng tôi được đưa vào ngay lập tức. Vị chính khách tiếp đón chúng tôi với cung cách lịch sự cổ điển đặc trưng của mình và mời chúng tôi ngồi vào hai chiếc ghế bành sang trọng kê hai bên lò sưởi, ông đứng giữa chúng tôi, dáng người cao, thanh nhã, khuôn mặt sắc sảo và trầm tư, mái tóc quăn sớm nhuốm bạc, dường như ông là đại diện của một kiểu người hiếm gặp, một quý tộc đích thực.

“Tôi đã nghe danh ông nhiều, thưa ông Holmes”, ông ta mỉm cười nói. “Và tất nhiên là tôi không thể nào làm ra vẻ chẳng hay biết gì về mục đích của chuyến viếng thăm. Trong tòa nhà này chỉ có một sự việc duy nhất có thể khiến ông quan tâm. Nhưng tôi xin phép được hỏi là ông đang làm việc cho ai?”

“Cho ông Percy Phelps”, Holmes đáp.

“À, đứa cháu bất hạnh của tôi! Chắc ông cũng hiểu rằng chính vì mối quan hệ họ hàng của chúng tôi mà tôi càng không được phép che chở cho anh ta. Tôi e là sự cố này chắc chắn sẽ gây tổn hại to lớn cho sự nghiệp của anh ta.”

“Nhưng nếu tìm thấy tập tài liệu đó thì sao?”

“À, tất nhiên là sự việc sẽ khác đi.”

“Tôi có một vài câu hỏi muốn được đặt ra với ngài, thưa thượng nghị sĩ Holdhurst.”

“Tôi rất vui lòng cung cấp cho ông bất cứ thông tin nào trong quyền hạn của mình.”

“Có phải là ngài đã ban chỉ thị sao chép lại tập tài liệu đó trong chính căn phòng này?”

“Đúng thế.”

“Thế thì khó có ai có thể nghe được cuộc đối thoại đó?”

“Chắc chắn thế.”

“Có bao giờ ngài đề cập với ai về ý định giao cho người nào sao chép bản hiệp ước không?”

“Không bao giờ.”

“Ngài chắc chứ?”

“Tuyệt đối.”

“Vâng, vì ngài không bao giờ tiết lộ và ông Phelps cũng không bao giờ nói ra, đồng thời không có một người nào khác biết gì về chuyện này, nên sự có mặt của tên trộm trong văn phòng là hoàn toàn tình cờ. Hắn thấy cơ hội và chộp lấy.”

Nhà chính khách mỉm cười nói. “Quả là ông đã mở rộng tầm mắt cho tôi.”

Holmes cân nhắc giây lát. “Còn một điểm nữa rất quan trọng mà tôi mong được thảo luận với ngài”, anh nói. “Theo như tôi được biết, ngài lo rằng một khi bản hiệp ước bị tiết lộ thì sẽ kéo theo những hậu quả rất trầm trọng.”

Khuôn mặt biểu cảm của nhà chính trị thoáng sa sẩm. “Vô cùng nghiêm trọng, thật vậy.”

“Và đã có gì xảy ra chưa?”

“Chưa.”

“Nếu như bản hiệp ước ấy đã lọt vào tay, giả dụ như bộ Ngoại giao Pháp hoặc Nga, thì hẳn là ngài đã nhận được tin báo?”

“Đúng vậy”, vị thượng nghị sĩ đáp, mặt nhăn nhó.

“Vì đã gần mười tuần trôi qua mà ngài vẫn chưa nghe thấy tin tức gì nên ta có thể cho rằng vì một lí do nào đó mà bản hiệp ước vẫn chưa đến tay họ.”

Ông ta nhún vai. “Chúng ta khó có thể tin rằng tên trộm đánh cắp bản hiệp ước chỉ để đóng khung và treo nó lên, ông Holmes ạ.”

“Có thể là hắn đang đợi để được giá cao hơn.”

“Nếu hắn đợi lâu hơn chút nữa thì sẽ chẳng được gì. Chỉ vài tháng nữa là bản hiệp ước sẽ không còn bí mật nữa.”

“Đó là điều quan trọng nhất”, Holmes nói. “Tất nhiên là ta cũng có thể đưa ra giả thuyết là tên trộm đột nhiên ngã bệnh...”

“Một cơn viêm não, chẳng hạn?” Nhà chính khách hỏi, liếc nhanh sang Holmes.

“Tôi không định nói thế”, Holmes điềm tĩnh nói. “Giờ thì, thưa ngài thượng nghị sĩ Holdhurst, chúng tôi đã chiếm khá nhiều thì giờ quý báu của ngài rồi, chúng tôi xin chúc ngài một ngày tốt lành.”

“Chúc ông thành công trong cuộc điều tra, bất kể ai là thủ phạm”, nhà quý tộc đáp lại khi ông ta cúi chào chúng tôi ở cửa.

“Ông ta là người tốt”, Holmes nhận xét khi chúng tôi đi ra đường Whitehall. “Nhưng ông ta phải chật vật duy trì địa vị của mình, ông ta chẳng giàu có gì và phải tiếp đón nhiều khách khứa. Hẳn là anh nhận thấy đôi giày của ông ta đã phải thay đế. Giờ thì, Watson, tôi không cản trở anh quay về phòng khám nữa, tôi cũng không còn việc gì trong ngày hôm nay trừ phi nhận được hồi âm cho mẩu tin đăng báo về chiếc xe ngựa. Nhưng tôi sẽ rất cảm kích nếu ngày mai anh chịu đi cùng tôi đến Woking, cũng cùng giờ tàu hôm nay.”

Vì thế sáng hôm sau tôi gặp lại anh và chúng tôi cùng đi tàu xuống Woking. Anh cho biết vẫn chưa nhận được tin tức nào từ mẩu tin đăng báo và vụ này cũng chưa sáng tỏ thêm chút nào. Mỗi khi quyết tâm, anh có vẻ mặt hoàn toàn bất động như thổ dân da đỏ và từ diện mạo đó tôi không thể nào đoán được anh có hài lòng với diễn tiến của vụ án hay không. Theo như tôi nhớ thì trong khi nói chuyện, anh có nhắc tới hệ thống nhận dạng Bertillon[164] và anh bày tỏ sự ngưỡng mộ nhiệt thành đối với nhà nghiên cứu người Pháp này. Khi gặp lại, thân chủ của chúng tôi đã khỏe hơn nhiều dù vẫn cần vị hôn thê tận tụy của anh chăm sóc. Khi chúng tôi bước vào, anh ta liền đứng lên khỏi trường kỉ và đón chào chúng tôi mà không có vẻ mệt nhọc. “Có tin gì mới không?” Anh ta nôn nóng hỏi.

“Như đã dự đoán, bản báo cáo của tôi không có gì tích cực”, Holmes nói. “Tôi đã gặp ông Forbes, cả người cậu của ông nữa, và đã tìm kiếm thông tin theo một, hai hướng có thể đem đến một kết quả.”

“Ông không nản chứ?”

“Hoàn toàn không.”

“Chúa phù hộ ông vì câu nói đó!” Cô Harrison kêu to. “Nếu chúng ta cứ giữ được lòng can đảm và sự kiên nhẫn thì nhất định sự thật sẽ hiện ra.”

“Về phía chúng tôi thì có nhiều thứ hơn để kể cho các ông nghe”, Phelps cho biết và ngồi xuống trường kỉ.

“Tôi cũng nghĩ thế.”

“Vâng, đêm qua nhà tôi vừa xảy ra chuyện, và đó có thể là một sự việc nghiêm trọng.” Khi nói vẻ mặt anh ta trở nên lo lắng và đôi mắt ánh lên vẻ gì đó gần như sợ hãi. “Ông biết không”, anh kể, “tôi đã bắt đầu tin rằng mình là trung tâm của một âm mưu đáng sợ mà chẳng hay biết gì và có kẻ đang nhắm đến mạng sống cũng như danh dự của tôi.”

“Thế à!” Holmes kêu lên.

“Chuyện này nghe thật khó tin vì tôi nghĩ mình chẳng có kẻ thù nào trên đời. Tuy nhiên, từ sự kiện xảy ra đêm qua tôi không thể đưa ra kết luận nào khác.”

“Xin hãy kể tôi nghe.”

“Ông phải biết rằng tối hôm qua là đêm đầu tiên tôi ngủ mà không có y tá trong phòng. Tôi đã khỏe hơn nhiều nên nghĩ rằng mình có thể ngủ một mình. Tuy nhiên tôi có thắp một ngọn đèn ngủ. Thế rồi, vào khoảng 2 giờ sáng khi đang mơ màng thì thình lình tôi bị đánh thức bởi một âm thanh nhỏ. Nó giống như tiếng chuột gặm gỗ và tôi nghĩ thế nên cứ nằm lặng yên một lúc. Thế rồi tiếng động ấy lớn dần lên và thình lình từ phía cửa sổ vang lên tiếng kim loại va vào nhau đến cách một cái. Tôi ngạc nhiên ngồi dậy. Không còn nghi ngờ gì nữa. Những âm thanh lúc đầu là do ai đó đang cố lách một dụng cụ qua khe cửa kính và tiếng động thứ nhì là do cái then cửa sổ bị đẩy ra. Không có tiếng động nào trong khoảng mười phút, tựa như kẻ đó đang đợi xem tôi có bị đánh thức hay không. Sau đó tôi nghe thấy một tiếng cọt kẹt nhẹ khi cánh cửa sổ từ từ mở ra. Tôi không thể chịu thêm được nữa vì thần kinh của tôi lúc này không còn được như trước. Tôi nhảy ra khỏi giường và giật tung mấy cánh cửa chớp. Một người đàn ông đang lom khom bên cửa sổ. Tôi chỉ có thể thoáng thấy vì hắn chuồn đi nhanh như chớp. Hắn mặc một loại áo choàng dài kéo cổ áo che đến ngang mặt. Tôi chỉ dám chắc một điều là hắn có cầm trong tay một loại vũ khí nào đó trông giống như một con dao dài. Tôi trông thấy rõ ràng nó lóe lên khi hắn quay đầu bỏ chạy.”

“Cực kì đáng quan tâm”, Holmes nói. “Xin hãy kể tiếp sau đó ông làm gì?”

“Nếu mà tôi mạnh khỏe hơn thì đã lao qua cửa sổ đuổi theo hắn. Ngay lúc ấy, tôi rung chuông và đánh thức cả nhà dậy. Cũng phải mất một lúc vì chuông reo trong bếp còn các gia nhân thì ngủ cả trên lầu. Thế là tôi kêu to lên và Joseph nghe thấy, chạy xuống rồi anh ấy đánh thức những người khác. Joseph và người giữ ngựa tìm thấy những dấu chân trên luống đất bên ngoài cửa sổ nhưng thời tiết độ này quá khô ráo nên họ cũng chẳng hi vọng là sẽ lần theo được dấu vết đó qua bãi cỏ. Tuy nhiên, họ cho tôi biết là ở phía trên hàng rào gỗ ven đường có dấu hiệu như ai đó đã trèo qua và làm cho thanh chắn hàng rào phía trên bị gãy. Tôi vẫn chưa khai báo với cảnh sát địa phương vì nghĩ nên hỏi ý ông trước.”

Có vẻ như câu chuyện do thân chủ chúng tôi kể đã có tác động đặc biệt lên Sherlock Holmes. Anh bật dậy khỏi ghế và đi lại trong phòng với vẻ phấn khích không thể kiểm soát

“Họa vô đơn chí”, Phelps mỉm cười nói, dù rõ ràng là sự kiện đó phần nào khiến anh bàng hoàng.

“Chắc chắn là ông đã gặp khá nhiều xui xẻo”, Holmes nói. “Ông có thể đi quanh nhà cùng tôi được không?”

“Ồ, được chứ, tôi cũng nên hưởng chút nắng trời. Joseph sẽ cùng đi.”

“Cả em nữa”, cô Harrison lên tiếng.

“Tôi e rằng không được”, Holmes lắc đầu nói. “Tôi cho rằng mình phải yêu cầu cô ngồi yên ở đây.”

Cô gái trẻ ngồi lại vào ghế với vẻ bực bội. Anh trai cô thì nhập bọn với chúng tôi và cả bốn người cùng đi. Chúng tôi vòng ra bãi cỏ để tới phía ngoài cửa sổ phòng Phelps, có những vết chân trên luống đất như anh ta nói, nhưng chẳng giúp được gì vì chúng rất mờ. Holmes cúi nhìn thoáng qua rồi nhún vai. “Tôi không nghĩ ai đó có thể phán đoán được gì từ những dấu vết này”, anh nói. “Chúng ta hãy đi quanh nhà xem thử vì sao tên trộm lại chọn đúng căn phòng này. Tôi cứ nghĩ rằng những cửa sổ rộng ở phòng khách và phòng ăn thì dễ lọt vào nhà hơn.”

“Những phòng đó dễ bị nhìn thấy từ ngoài đường hơn”, ông Joseph Harrison nêu ý kiến.

“À phải, tất nhiên rồi! Ở đây có một cánh cửa mà hắn nên cạy thử. Cửa này dẫn đi đâu vậy?”

“Đây là lối vào bên hông nhà dành cho những người giao hàng. Tất nhiên là ban đêm thì nó được khóa lại.”

“Trước đây đã lần nào nhà ông bị trộm chưa?”

“Chưa bao giờ”, thân chủ của chúng tôi cho biết.

“Trong nhà ông có đồ dùng vàng bạc hay thứ gì có thể hấp dẫn bọn trộm không?”

“Chẳng có thứ gì đáng giá.”

Holmes tản bộ quanh nhà, hai tay đút túi với vẻ lơ đãng khác thường. “Nhân tiện”, anh nói với ông Joseph Harrison, “tôi được biết là ông đã tìm thấy chỗ nơi tên trộm trèo qua hàng rào. Xin hãy đưa chúng tôi đến đó xem.”

Người đàn ông phốp pháp dẫn chúng tôi đến chỗ có thanh chắn hàng rào bị gãy. Một mảnh gỗ nhỏ hãy còn lủng lẳng. Holmes giật nó ra và xem xét kĩ lưỡng.

“Ông có nghĩ rằng nó mới bị gãy đêm qua không? Trông có vẻ khá cũ rồi, đúng không?”

“Vâng, có thể lắm.”

“Không thấy có dấu vết của kẻ nào nhảy qua ở phía bên kia. Thôi, tôi cho rằng ta chẳng thu thập được gì ở đây. Ta hãy quay lại phòng ngủ và bàn về vấn đề này.”

Percy Phelps bước đi rất chậm và vịn vào tay người anh vợ tương lai. Holmes đi nhanh qua bãi cỏ, tôi và anh đến bên cửa sổ đang mở của căn phòng ngủ trước hai người kia khá lâu.

“Cô Harrison”, Holmes nói với vẻ hết sức nghiêm trọng, “cô phải ở nguyên trong phòng cả ngày. Không được rời khỏi đây vì bất cứ lí do gì. Điều này vô cùng quan trọng.”

“Chắc chắn rồi, nếu ông muốn thế, thưa ông Holmes.” Cô gái trả lời với vẻ ngạc nhiên.

“Khi nào cô đi ngủ thì khóa cửa phòng này lại từ bên ngoài và giữ chìa khóa. Hứa với tôi nhé.”

“Nhưng còn anh Percy?”

“Ông ta sẽ đi London với chúng tôi.”

“Và tôi sẽ ở lại đây sao?”

“Ta làm thế là vì ông ấy. Cô có thể giúp ông ấy. Mau đi! Hãy hứa với tôi!” Cô gái gật nhanh để tỏ ý tán thành ngay khi hai người kia đi đến.

“Sao em cứ ngồi ủ rũ trong đó thế, Annie?” Người anh trai cô kêu lên. “Hãy ra ngoài trời đi.”

“Thôi, cảm ơn anh, Joseph. Em hơi bị nhức đầu mà trong này lại vô cùng mát mẻ và dễ chịu.”

“Giờ thì ông định thế nào, hở ông Holmes?” Thân chủ của chúng tôi hỏi.

“Thế này, trong khi điều tra vụ việc lặt vặt này chúng ta không được lơ là việc chính. Nếu như ông có thể đi cùng với chúng tôi lên London thì tốt quá.”

“Ngay bây giờ sao?”

“Ngay khi nào ông thấy thuận tiện cho mình là được. Một giờ nữa nhé.”

“Tôi thấy trong người đã khá khỏe rồi nên, nếu tôi có thể giúp được gì thì tôi xin sẵn lòng.”

“Rất nhiều là khác.”

“Có lẽ là ông muốn tôi ngủ lại ở đó đêm nay?”

“Tôi đang định đề nghị như thế.”

“Được, nếu như người bạn đêm khuya của tôi lại đến thăm tối nay thì hắn sẽ thấy là con chim đã vỗ cánh bay mất. Tất cả chúng tôi đều tuân theo sự chỉ đạo của ông, ông Holmes ạ và ông phải nêu thật chính xác những gì ông muốn chúng tôi thực hiện. Có lẽ ông cũng muốn để anh Joseph đi cùng để chăm sóc tôi chứ?”

“Ồ, không đâu, anh Watson bạn tôi là bác sĩ, ông biết đấy, và anh ấy sẽ trông nom ông. Chúng ta sẽ dùng bữa trưa tại đây, nếu ông cho phép, sau đó cả ba chúng ta sẽ khởi hành đi London.”

Mọi thứ được sắp xếp như gợi ý của Holmes và cô Harrison cáo lỗi mọi người vì không rời khỏi phòng để ăn trưa, do tuân theo đúng lời dặn của anh. Mục đích của việc đó là gì thì tôi không hiểu nổi, trừ phi là để tách cô gái này ra khỏi Phelps, trong khi đó anh này lại hào hứng vì đã khỏe mạnh trở lại và vì sắp được hành động, nên vui vẻ dùng bữa trưa với chúng tôi trong phòng ăn. Thế nhưng, Holmes còn làm chúng tôi ngạc nhiên hơn vì sau khi đi cùng đến nhà ga và nhìn chúng tôi lên tàu, anh lại thản nhiên thông báo rằng anh không có ý định rời khỏi Woking.

“Có một vài điểm mà tôi muốn được làm rõ trước khi đi”, anh nói. “Sự vắng mặt của ông, ông Phelps ạ, về khía cạnh nào đó sẽ hỗ trợ cho tôi. Anh Watson này, khi về đến London, xin anh cùng với ông Phelps vui lòng đi xe ngay về phố Baker và ở đó với ông ấy cho đến khi tôi gặp lại hai người. Thật may vì hai người vốn là bạn cùng trường nên chắc là sẽ có nhiều điều để kể cho nhau nghe. Đêm hay ông Phelps có thể nghỉ ở cái phòng ngủ trống và tôi sẽ gặp lại hai người vào bữa điểm tâm, vì có một chuyến tàu sẽ đưa tôi trở về ga Waterloo lúc 8 giờ sáng mai.”

“Nhưng còn việc điều tra của chúng ta ở London thì sao?” Phelps buồn rầu hỏi.

“Cái đó để mai. Tôi nghĩ rằng lúc này tôi ở lại đây thì có lợi hơn.”

“Ông có thể báo cho gia đình tôi ở Briarbrae biết rằng tôi hi vọng sẽ về vào tối mai”, Phelps kêu to khi chúng tôi bắt đầu rời khỏi sân ga.

“Tôi không định trở lại Briarbrae”, Holmes đáp và vui vẻ vẫy tay chào khi tàu chúng tôi lao nhanh khỏi nhà ga.

Trên suốt chặng đường Phelps và tôi bàn tán với nhau về chuyện này nhưng chẳng ai có thể nghĩ ra được lí do thỏa đáng cho tình tiết mới mẻ ấy.

“Tôi đoán rằng ông ta muốn tìm một vài đầu mối về vụ trộm đêm qua, nếu như đó là một tên trộm. Riêng tôi thì tôi không tin rằng đó là một tên trộm bình thường.”

“Thế ý anh thế nào?”

“Dù anh có cho là do thần kinh tôi yếu hay không thì nói thật tôi vẫn tin là có những mưu đồ chính trị sâu xa đang diễn ra quanh tôi và, vì lí do nào đó mà tôi chưa hiểu ra, những kẻ tham gia đang nhắm vào tính mạng tôi. Dẫu nghe có vẻ hơi cường điệu và lố bịch nhưng hãy xem các sự kiện! Tại sao tên trộm lại cố tình đột nhập vào nhà qua cửa sổ phòng ngủ mà hầu như chẳng hi vọng quơ được thứ gì, và tại sao hắn lại cầm theo một con dao dài?”

“Anh có chắc rằng đó không phải là một cái nạy cửa đấy chứ?”

“Ồ, không, đó là một con dao. Tôi trông thấy lưỡi dao lóe sáng lên rất rõ.”

“Nhưng vì cái quái gì mà anh lại bị thù oán đến thế?”

“Ấy, đó mới là vấn đề.”

“Được, nếu Holmes cũng nghĩ như thế thì điều đó giải thích cho hành động của anh ấy, phải không nào? Cứ cho rằng ý kiến của anh là đúng đi, nếu anh ấy tóm được cái gã đã đe dọa anh đêm qua thì anh ấy sẽ còn phải đi thêm một đoạn dài nữa để tìm ra ai đã lấy trộm bản hiệp ước hải quân. Thật là vô lí nếu cho rằng anh có đến hai kẻ thù, một tên thì đánh cắp còn tên kia thì đe dọa sinh mạng của anh.”

“Nhưng Holmes nói rằng ông ta không trở lại Briarbrae.”

“Tôi biết anh ấy cũng khá lâu”, tôi nói, “nhưng chưa bao giờ tôi thấy anh ấy làm gì mà không có nguyên nhân chính đáng.”

Và cứ thế, cuộc đối thoại của chúng tôi trôi sang những đề tài khác.

***

Hôm đó là một ngày mệt mỏi đối với tôi. Phelps hãy còn yếu sau cơn bệnh kéo dài và tai họa đã gặp khiến anh ta hay than vãn và căng thẳng. Tôi cố gắng làm cho anh ta quan tâm đến Afghanistan, Ấn Độ và những vấn đề xã hội hay bất cứ điều gì có thể giúp anh quên bớt nhưng vô ích. Lúc nào anh ta cũng quay trở lại chuyện bản hiệp ước bị mất, cứ băn khoăn tự hỏi rồi phỏng đoán Holmes đang làm gì, thượng nghị sĩ Holdhurst đang ứng phó ra sao và các tin tức gì chờ đợi chúng tôi sáng mai. Đến đêm thì sự căng thẳng của anh ta đã hoàn toàn biến thành đau khổ.

“Anh hoàn toàn tin tưởng ông Holmes chứ?” Anh ta hỏi tôi.

“Tôi từng chứng kiến anh ấy làm được một số việc xuất sắc.”

“Nhưng có bao giờ ông ta làm sáng tỏ được vụ nào mờ mịt như thế này chưa?”

“Ồ, có chứ! Tôi biết anh ấy từng giải quyết những vấn đề còn ít manh mối hơn vụ của anh.”

“Nhưng không vụ nào dính líu đến đại sự như thế này phải không?”

“Tôi không rõ. Theo như tôi được biết thì anh ấy từng thay mặt ba hoàng gia Âu châu điều tra những vụ vô cùng quan trọng.”

“Nhưng anh biết rõ ông ấy, Watson ạ. Còn với tôi, ông ấy bí hiểm đến nỗi tôi chẳng hiểu gì. Anh có nghĩ là ông ấy có hi vọng nào không? Anh có cho rằng ông ấy cũng tin là sẽ giải quyết thành công vụ này không?”

“Anh ấy chẳng nói gì cả.”

“Thế là dấu hiệu xấu rồi.”

“Ngược lại thì đúng hơn, tôi nhận thấy khi sự vụ chệch hướng, anh ấy mới thường huyên thuyên dông dài. Còn khi đang lần theo một dấu vết và chưa hoàn toàn chắc chắn đó là hướng đi đúng thì anh ấy bao giờ cũng lầm lì nhất. Nào, bạn thân mến, cứ tự làm mình lo lắng thế này thì cũng không thể cải thiện được tình hình, hãy để tôi đưa anh lên giường nghỉ ngơi khỏe khoắn mà đón đợi bất cứ chuyện gì xảy ra vào sáng mai.”

Cuối cùng thì tôi cũng thuyết phục được anh ta nghe theo lời khuyên của mình dù tôi biết với dáng vẻ bồn chồn như thế thì cũng chẳng mấy hi vọng anh ta sẽ chợp mắt được. Thật vậy, tâm trạng của anh ta là thứ lây nhiễm, vì chính tôi cũng trằn trọc suốt nửa đêm, nghiền ngẫm mãi về sự việc kì lạ này và nghĩ ra đến hàng trăm giả thuyết nhưng càng nghĩ lại càng vô lí. Tại sao Holmes ở lại Woking? Tại sao anh yêu cầu cô Harrison phải ở lại phòng bệnh suốt cả ngày? Vì sao anh thận trọng đến mức không thông báo cho những người ở Briarbrae biết anh định ở lại gần chỗ họ? Tôi cứ vắt óc suy nghĩ mãi đến lúc thiếp đi trong khi cố tìm ra lời giải thích thỏa đáng cho tất cả các dữ kiện này.

Khi tôi thức dậy là 7 giờ sáng. Ngay lập tức, tôi đi thẳng sang phòng của Phelps và thấy anh ta phờ phạc sau cả đêm thức trắng. Câu hỏi đầu tiên của anh ta là Holmes trở về chưa.

“Một khi đã hứa thì chắc chắn là anh ấy sẽ về đây”, tôi đáp, “không sớm mà cũng không muộn chút nào.”

Và quả đúng như lời tôi nói vì chỉ sau 8 giờ một chút, một cỗ xe ngựa hai bánh lao nhanh đến trước cửa và bạn tôi bước ra khỏi xe. Từ cửa sổ nhìn ra, chúng tôi thấy bàn tay trái của anh quấn băng và mặt anh thì đượm vẻ u ám và xanh xao. Anh bước vào nhà và chỉ một lúc sau đã lên cầu thang.

“Trông ông ấy giống như người bại trận”, Phelps kêu lên.

Tôi buộc phải công nhận là anh ta nói đúng. “Cuối cùng thì”, tôi nói, “có lẽ manh mối của vụ việc nằm ở đây, tại thành phố này.”

Phelps rên rỉ. “Tôi không biết cái manh mối ấy trông nó ra sao”, anh ta nói, “nhưng tôi đã đặt biết bao hi vọng vào chuyến trở về của ông ấy. Chắc chắn là hôm qua bàn tay ông ấy đâu có bị băng bó thế này. Chuyện gì đã xảy ra chứ?”

“Anh không bị thương chứ, Holmes?” Tôi lên tiếng hỏi khi bạn mình bước vào phòng.

“Chậc, chỉ là xây xát do tôi vụng về thôi mà”, anh trả lời và gật đầu chào chúng tôi. “Vụ của ông, ông Phelps ạ, chắc chắn là một trong những vụ mờ mịt nhất tôi từng điều tra.”

“Tôi e rằng nó vượt quá khả năng của ông.”

“Đây quả là một kinh nghiệm đáng chú ý nhất.”

“Tay anh băng bó thế kia chắc là có chuyện mạo hiểm”, tôi nói. “Sao anh không kể cho chúng tôi biết chuyện gì đã xảy ra?”

“Để sau bữa điểm tâm đã, Watson thân mến. Nên nhớ rằng sáng nay tôi vừa hít không khí Surrey suốt ba mươi dặm. Tôi cho rằng chưa có hồi âm cho mẩu tin tìm người xà ích phải không? Được thôi, ta không thể kì vọng là lần nào cũng ghi điểm được.”

Bàn ăn đã được dọn và ngay khi tôi vừa định rung chuông thì bà Hudson đã đem trà và cà phê vào. Chỉ vài phút sau bà bưng vào ba đĩa đồ ăn đậy nắp và cả ba chúng tôi cùng bước lại bàn, Holmes bụng đói cồn cào, tôi thì tò mò còn Phelps đang vô cùng chán nản.

“Bà Hudson rất biết tận dụng cơ hội”, Holmes nói khi mở nắp vung đậy đĩa gà nấu cà ri. “Tài nấu ăn của bà còn có phần hạn chế nhưng cũng như các phụ nữ Scotland khác, bà biết một bữa điểm tâm ngon là như thế nào. Đĩa chỗ anh là món gì vậy, Watson?”

“Giăm bông và trứng”, tôi đáp.

“Ngon đấy, ông muốn dùng món gì nào, ông Phelps. Gà nấu cà ri hay là trứng, hay là ông muốn tự lấy đồ ăn?”

“Cảm ơn ông. Tôi không thể ăn được cái gì cả”, Phelps đáp.

“Ôi, thôi nào! Hãy dùng thử món trước mặt ông.”

“Cảm ơn. Tôi thật sự không muốn ăn.”

“Được, thế thì,” Holmes nói, mắt ánh lên tinh quái, “tôi nghĩ rằng ông không phản đối việc lấy giúp tôi chứ?”

Phelps nhấc cái nắp đậy trên đĩa và ngay lập tức anh ta thốt lên một tiếng kêu rồi ngồi sững ra, mặt trắng không thua gì cái đĩa mà mắt anh đang chăm chú nhìn vào. Một cuộn giấy nhỏ màu xám xanh đang nằm ngang giữa đĩa. Anh ta chộp lấy nó, hai mắt nhìn như muốn nuốt lấy cuộn giấy rồi nhảy múa như điên khắp phòng, sau đó anh nhét nó vào ngực và hét ầm lên vì vui sướng. Cuối cùng, anh ta buông người rơi phịch xuống ghế, rũ rượi và kiệt sức vì xúc động khiến chúng tôi phải rót rượu mạnh vào họng để giữ cho anh ta khỏi ngất.

“Nào! Nào!” Holmes dỗ dành và vỗ nhẹ lên vai anh ta. “Thật là có lỗi khi làm cho ông bất ngờ thế này, nhưng anh Watson đây sẽ cho ông biết là tôi chẳng bao giờ nhịn được thói gây kịch tính.”

Phelps chộp lấy bàn tay của Holmes và hôn lên đó. “Cầu Chúa phù hộ cho ông!” Anh ta kêu to. “Ông đã cứu vãn danh dự của tôi.”

“Thì danh dự của tôi cũng lâm nguy, ông biết đấy”, Holmes nói. “Tôi cam đoan với ông rằng đối với tôi việc thất bại trong một vụ án cũng khó chịu không thua gì cảm giác của ông khi mắc phải sai lầm trong lúc thực thi nhiệm vụ.”

Phelps nhét tập tài liệu quý giá vào tận túi trong cùng của chiếc áo choàng. “Tôi không dám cản trở bữa điểm tâm của ông nữa, tuy nhiên tôi đang hết sức nóng lòng muốn biết làm thế nào ông đã thu hồi được bản hiệp ước và nó đã ở đâu.”

Sherlock Holmes nhấp một ngụm cà phê rồi quay sang dồn sự quan tâm vào đĩa trứng giăm bông. Sau đó anh đứng lên, châm một tẩu thuốc và thoải mái ngồi vào ghế.

“Trước tiên tôi sẽ kể ông nghe tôi đã làm gì trước và sau đó sẽ đến phần tôi lấy lại bản hiệp ước như thế nào”, anh nói. “Sau khi chia tay với ông ở sân ga, tôi làm một chuyến cuốc bộ rất thú vị băng qua vùng Surrey phong cảnh tuyệt đẹp tới một ngồi làng xinh xắn tên là Ripley, ở đó tôi uống trà trong quán rồi cẩn thận châm đầy rượu vào chiếc bình dẹt và nhét mấy miếng sandwich vào túi áo. Tôi ở đó đến xế chiều mới quay trở lại Woking và về đến con đường cái chạy qua Briarbrae khi mặt trời vừa lặn. Tôi đợi đến khi con đường không còn ai - mà tôi nghĩ chẳng lúc nào nó đông đúc cả - rồi trèo qua hàng rào để vào vườn.”

“Chắc chắn là cổng để mở kia mà!” Phelps thốt lên.

“Phải, nhưng trong những chuyện này thì tôi lại có sở thích kì cục. Tôi đã chọn chỗ có ba cây linh sam và trèo qua đoạn rào phía sau để người trong nhà khó có thể nhìn thấy. Tôi khom người chạy ra những bụi cây ở phía ngoài mấy cây linh sam rồi bò từ bụi này sang bụi khác - bằng chứng hãy còn lưu lại trên hai đầu gối quần bẩn thỉu này đây - cho đến khi tới được đám đỗ quyên ngay đối diện cửa sổ phòng ông. Tôi ngồi xuống và chờ đợi sự việc diễn biến. Rèm cửa trong phòng ông chưa hạ xuống và tôi có thể nhìn thấy cô Harrison đang ngồi đọc sách cạnh bàn. Đến 10 giờ 15 thì cô ta gấp sách lại, đóng cửa chớp và lui vào. Tôi nghe tiếng cô ấy đóng cửa phòng và cảm thấy khá chắc chắn là cô ấy đã xoay chìa khóa cửa lại.”

“Chìa khóa à?” Phelps thốt lên.

“Phải, tôi đã dặn cô Harrison về việc khóa cửa từ bên ngoài và cầm chìa khóa theo khi đi ngủ. Cô ấy đã thực hiện các yêu cầu của tôi đúng từng chút một và nếu không có sự hợp tác của cô ấy thì chắc chắn rằng giờ này ông cũng không có được xấp giấy kia trong túi áo. Rồi cô ấy rời đi và đèn cũng tắt theo, chỉ còn mình tôi ngồi trong bụi đỗ quyên. Đêm qua trời đẹp nhưng thức khuya thì cũng rất mệt mỏi. Tất nhiên trong đó cũng có sự phấn khích của một thợ săn nằm bên dòng nước đợi con mồi lớn. Tuy nhiên, quãng thời gian đó rất dài, anh Watson ạ - dài gần bằng thời gian anh và tôi cùng đợi bên trong căn phòng chết chóc khi chúng ta điều tra vụ Dải băng lốm đốm. Lúc ấy cứ mười lăm phút thì chuông nhà thờ Woking lại vang lên và tôi cho là phải mấy hồi mới dứt. Thế rồi, đợi mãi đến khoảng 2 giờ sáng, tôi cũng nghe thấy một tiếng động nhỏ của một cái then bị kéo ra và tiếng lạch xạch mở khóa. Ngay sau đó, cánh cửa lối đi dành cho gia nhân bật mở và ông Joseph Harrison bước ra ngoài ánh trăng.”

“Joseph sao?” Phelps buột miệng kêu lên.

“Hắn để đầu trần nhưng có khoác một chiếc áo choàng đen trên vai để khi có động là kịp thời che mặt. Hắn đi rón rén bên dưới bóng bức tường và khi đến bên cửa sổ thì hắn lách con dao lưỡi dài qua khung cửa kính và đẩy then ra. Sau đó hắn mở cánh cửa rồi lách dao vào qua khe hở của hai cánh cửa chớp phía trong, đẩy thanh cài lên và xô chúng mở ra. Từ chỗ nấp tôi nhìn thấy rất rõ bên trong phòng và từng cử động của hắn. Hắn thắp hai ngọn nến đặt ở phía trên mặt lò sưởi rồi bắt đầu lật góc thảm cạnh cửa ra vào lên. Ngay sau đó hắn khom người xuống tháo ra một mảnh ván vuông vốn được để rời giúp thợ sửa chỗ nối của các ống dẫn khí đốt. Và trên thực tế, nó che cái ống chữ T dẫn vào đường ống cung cấp khí đốt cho nhà bếp ở dưới. Hắn lấy một cuộn giấy nhỏ ra khỏi chỗ giấu đó, ấn mảnh ván trở lại, phủ tấm thảm lên như trước, thổi tắt hai ngọn nến rồi bước thẳng vào tôi, vì tôi đã đứng sẵn ở bên ngoài cửa sổ để đón hắn.

Hắn ác độc hơn tôi tưởng, ông Joseph ấy. Hắn cầm dao lao vào tôi và tôi phải cho hắn đo đất đến hai lần, rồi bị hắn cứa cho một nhát ở mấy đốt ngón tay trước khi khống chế được hắn. Hắn nhìn tôi đầy sát khí bằng con mắt lành lặn còn lại sau khi kết thúc cuộc ẩu đả, nhưng rồi cũng chịu cân nhắc và bằng lòng giao tập tài liệu. Sau khi lấy được xấp giấy, tôi bèn để cho hắn đi nhưng đã đánh điện tường thuật toàn bộ cho ông Forbes lúc sáng nay. Nếu ông ta nhanh chân bắt kịp con chim thì cũng tốt. Nhưng nếu như cái tổ đã trống từ trước khi ông ta đến, và tôi ngờ là như thế, thế lại càng tốt hơn cho chính phủ. Tôi cho rằng thượng nghị sĩ Holdhurst và cả ông Percy Phelps đều mong là vụ việc này đừng bao giờ đến tay tòa vi cảnh.”

“Lạy Chúa!” Thân chủ của chúng tôi hổn hển nói. “Ông nói rằng trong suốt mười tuần lễ đau khổ dài đằng đẵng, tập giấy bị đánh cắp vẫn nằm trong chính căn phòng đó cùng với tôi?”

“Đúng thế.”

“Và anh Joseph! Joseph là một kẻ bất lương và là một tên trộm!”

“Hừm! Tôi e rằng bản chất của Joseph xấu xa và nham hiểm hơn vẻ bề ngoài của hắn. Từ những gì tôi nghe hắn khai lúc sáng nay, tôi suy ra rằng hắn đã thua lỗ nặng khi chơi chứng khoán và giờ thì hắn sẵn sàng làm bất cứ chuyện gì để gỡ lại chút tài sản. Là một con người cực kì ích kỉ, khi thời cơ xuất hiện thì hắn ra tay ngay mà chẳng đếm xỉa gì đến hạnh phúc của em gái mình hay là danh dự của ông.”

Percy Phelps dựa hẳn ra sau ghế. “Đầu óc tôi quay cuồng”, anh ta nói. “Lời ông nói khiến tôi bàng hoàng.”

“Khó khăn chính trong vụ của ông”, Holmes nhận xét theo kiểu thuyết giảng của anh, “nằm ở chỗ nó có quá nhiều bằng chứng. Cái trọng yếu lại bị các cái không liên quan che khuất. Trong tất cả các dữ kiện được đưa ra, chúng ta phải chọn ra chỉ những dữ kiện nào mà chúng ta cho là quan trọng và sau đó ghép nối chúng lại theo trình tự để tái dựng lại chuỗi sự kiện rất lạ lùng này. Tôi đã bắt đầu nghi ngờ Joseph từ chi tiết ông định về nhà với hắn ta trong đêm đó vì rất có thể là trên đường đi hắn đã ghé lại văn phòng của ông vì biết khá rõ bộ Ngoại giao. Khi tôi nghe kể đến chỗ có kẻ nóng lòng muốn lẻn vào phòng ngủ là nơi mà ngoài Joseph ra không còn ai khác có thể cất giấu thứ gì đó - bởi ông có cho chúng tôi biết là Joseph đã phải dọn ra ngoài khi ông được ông bác sĩ đưa về nhà thì những nghi ngờ của tôi đã được khẳng định, đặc biệt khi vụ trộm được thực hiện trong đêm đầu tiên y tá vắng mặt cho thấy là kẻ đột nhập đó phải biết rõ mọi động thái trong nhà.”

“Tôi mới thật mù quáng làm sao!”

“Diễn biến của vụ này mà tôi đã làm sáng tỏ như sau: Joseph Harrison đã vào văn phòng qua cửa ở phố Charles và vì đã rõ đường nên hắn ta đi thẳng vào phòng của ông ngay sau khi ông rời đi. Không trông thấy ai trong phòng nên hắn lập tức rung chuông và ngay lúc đó tập tài liệu trên bàn đập vào mắt hắn. Chỉ liếc sơ qua là hắn biết vận may đã đem lại cho hắn một tài liệu quốc gia vô cùng giá trị và ngay lập tức hắn đã nhét xấp giấy đó vào trong túi rồi bỏ đi. Chắc ông hãy còn nhớ, khi người gác cổng ngái ngủ nhắc ông để ý tới cái chuông thì vài phút đã trôi qua và khoảng thời gian đó vừa đủ cho tên trộm trốn thoát. Hắn đi về Woking bằng chuyến tàu đầu tiên, rồi sau khi xem xét món chiến lợi phẩm và chắc chắn rằng đây thực sự là một thứ hết sức giá trị, hắn bèn giấu vào một nơi mà hắn cho là rất an toàn với ý định sẽ lấy nó ra sau một vài ngày rồi đem đến đại sứ quán Pháp hoặc bất cứ nơi nào mà hắn nghĩ là sẽ bán được giá cao. Thế rồi ông đột ngột trở về. Không hề được báo trước, hắn phải dọn ra khỏi phòng và kể từ đó trong phòng lúc nào cũng có mặt ít nhất hai người nên việc lấy lại báu vật của hắn bị ngăn trở. Tình huống này khiến hắn phát điên. Nhưng cuối cùng thì hắn cũng thấy có cơ hội. Hắn cố gắng lẻn vào phòng nhưng lại bị cản trở vì ông thức giấc. Hẳn là ông còn nhớ đêm đó không giống như mọi lần, ông đã bỏ qua liều thuốc thường ngày.”

“Tôi còn nhớ.”

“Tôi cho rằng hắn đã bỏ thêm gì đó vào thuốc và việc ông mê man bất tỉnh là cơ hội của hắn. Nhưng đương nhiên là nếu có cơ hội khác thì hắn sẽ lại tìm cách lọt vào. Và việc ông lên London chính là dịp như thế. Tôi dặn cô Harrison ở trong phòng suốt ngày để cho hắn không thể ra tay trước chúng ta. Kế đến, sau khi làm cho hắn tưởng rằng hiện trường hoàn toàn trống vắng, tôi bèn đứng rình như đã nói. Vốn đã biết là xấp tài liệu có thể được để trong phòng nhưng tôi không muốn tháo tung cả ván sàn lẫn nẹp gỗ để tìm. Vì vậy, để tránh sự khó nhọc đó, tôi đã để cho hắn tự tay lấy xấp tài liệu ra khỏi chỗ giấu. Có điểm nào tôi trình bày chưa được rõ ràng không?”

“Tại sao lần đầu tiên hắn ta lại phải tìm cách đột nhập vào phòng qua cửa sổ”, tôi hỏi, “trong khi hắn có thể đi vào bằng cửa chính?”

“Để đến cửa chính thì hắn phải đi qua bảy phòng ngủ. Ngoài ra, bằng lối cửa sổ hắn có thể dễ dàng thoát ra ngoài bãi cỏ. Còn điều gì nữa không?”

“Ông có nghĩ rằng”, Phelps hỏi, “hắn định giết người không? Hay con dao chỉ là một dụng cụ thôi?”

“Cũng có thể”, Holmes nhún vai trả lời. “Tôi chỉ có thể chắc rằng Joseph Harrison là một người mà tôi không bao giờ tin có lòng nhân từ.”

VỤ ÁN CUỐI CÙNG
(The Final Problem, 1893)

Lòng tôi nặng trĩu khi cầm bút viết những dòng cuối cùng này trong loạt ghi chép khắc họa tài năng khác thường rất đáng ngưỡng mộ của bạn tôi, Sherlock Holmes. Bằng những miêu tả rời rạc và, rõ ràng là hoàn toàn chưa tương xứng, tôi đã cố gắng ghi lại phần nào những trải nghiệm lạ lùng của mình khi sát cánh cùng anh kể từ khi hai chúng tôi có dịp gặp nhau lần đầu vào thời gian xảy ra vụ Cuộc điều tra màu đỏ cho đến lúc anh giải quyết vụ Bản hiệp ước hải quân giúp ngăn ngừa một rắc rối nghiêm trọng ở tầm quốc tế. Tôi đã định sẽ ngừng ở đó và không đề cập gì đến một sự kiện đã để lại khoảng trống trong đời tôi mà suốt hai năm qua chưa hề nguôi ngoai. Thế nhưng, lá thư vừa mới xuất hiện của đại tá James Moriarty nhằm bảo vệ hình ảnh của anh trai mình khiến tôi buộc phải cầm bút trở lại và không còn chọn lựa nào khác hơn là phải đưa sự việc ra trước công chúng một cách chính xác như nó đã xảy ra. Chỉ mình tôi biết được toàn bộ sự thật và tôi hài lòng vì đã đến lúc có thể công bố khi chẳng còn lí do nào để giấu đi nữa. Theo như tôi được biết thì sự việc này chỉ được đề cập ba lần trên báo chí, đó là báo Journal de Genève vào ngày 6 tháng 5 năm 1891, bản tin của Reuter trên các báo Anh ra ngày 7 tháng 5 và cuối cùng là lá thư mà tôi vừa nói đến. Hai bản tin trên hết sức cô đọng, còn lá thư lại xuyên tạc hoàn toàn sự thật, như tôi sẽ giải thích dưới đây. Điều đó khiến tôi có trách nhiệm lần đầu tiên viết về những gì đã thực sự xảy ra giữa giáo sư Moriarty và Sherlock Holmes.

Tôi vẫn còn nhớ, sau khi tôi kết hôn rồi bắt đầu công việc ở phòng khám tư, mối quan hệ vô cùng thân thiết giữa Holmes và tôi đã phần nào thay đổi. Thỉnh thoảng anh vẫn đến thăm tôi khi muốn có một người bạn đồng hành trong việc điều tra, nhưng những dịp như thế cứ thưa dần cho đến năm 1890 thì chỉ có ba vụ được tôi ghi lại. Trong suốt mùa đông năm ấy và đầu xuân năm 1891 tôi thấy báo đưa tin là anh được chính phủ Pháp mời tham gia vào một vụ vô cùng quan trọng và tôi có nhận được hai lá thư ngắn của Holmes gửi đi từ Narbone và Nimes, mà theo đó tôi đoán anh sẽ ở lại Pháp lâu. Vì thế nên tôi hơi ngạc nhiên khi trông thấy anh bước vào phòng khám của mình vào tối ngày 24 tháng 4. Điều gây ấn tượng đối với tôi là trông anh thậm chí còn xanh xao và gầy ốm hơn bình thường.

“Phải, tôi đã vắt kiệt sức mình hơi quá trớn”, anh nhận xét như để đáp lại ánh mắt chứ không phải lời nói của tôi. “Gần đây tôi chịu khá nhiều áp lực. Tôi có thể đóng cửa chớp lại chứ?”

Ánh sáng duy nhất trong phòng rọi từ ngọn đèn đặt trên bàn nơi tôi đang ngồi đọc sách. Holmes đi một vòng nép sát tường và đóng chặt những cánh cửa chớp lại rồi cài then chắc chắn.

“Anh sợ điều gì à?” Tôi hỏi.

“Phải, tôi sợ.”

“Sợ gì?”

“Súng hơi.”

“Holmes thân mến, ý anh là sao?”

“Watson này, tôi cho là anh đã biết tôi khá rõ để hiểu rằng tôi không phải người nhát gan. Tuy nhiên sẽ là ngu ngốc chứ chẳng dũng cảm gì nếu không chịu thừa nhận mối hiểm nguy đang kề cận mình. Tôi xin một que diêm, được chứ?” Anh rít một hơi thuốc như thể tác động dễ chịu của khói thuốc có thể khiến anh bình tâm. “Tôi phải xin lỗi vì đến quá muộn”, anh nói, “và tiếp theo tôi xin được thực hiện một việc dị thường là rời khỏi nhà anh ngay bây giờ bằng cách trèo qua bức tường sau vườn nhà anh.”

“Nhưng tất cả chuyện này nghĩa là sao?” Tôi hỏi.

Anh giơ bàn tay ra và dưới ánh sáng của ngọn đèn tôi trông thấy hai đốt ngón tay dập nát và đang chảy máu.

“Không phải chuyện đùa đâu, anh thấy đấy”, anh cười và nói. “Mà thật đến mức có thể khiến một người gãy tay. Chị Watson có nhà không anh?”

“Vợ tôi đi chơi xa.”

“Thật à! Vậy là anh chỉ có một mình?”

“Đúng thế.”

“Thế thì việc mời anh sang Âu châu cùng tôi một tuần sẽ dễ dàng hơn.”

“Đi đâu?”

“Ở bất cứ nơi nào. Với tôi thì đâu cũng thế.”

Trong tất cả chuyện này có điều gì đó rất lạ lùng. Một kì nghỉ vu vơ không phải là sở thích của Holmes, lại thêm khuôn mặt xanh xao, hốc hác cho biết anh đang căng thẳng cực độ. Anh đọc được thắc mắc ấy trong mắt tôi nên chụm đầu ngón tay lại, chống hai khuỷu tay lên gối, rồi giải thích.

“Có lẽ anh chưa bao giờ nghe nói đến giáo sư Moriarty?” Anh hỏi.

“Chưa bao giờ.”

“Ấy, đó là một thiên tài, một kì nhân!” Anh kêu lên. “Con người đó thâm nhập khắp London thế mà chẳng ai nghe nói gì về hắn ta. Chính điều này đã đưa hắn lên đỉnh cao trong các hồ sơ tội phạm. Tôi nói với anh hết sức nghiêm túc rằng, Watson ạ, nếu như tôi có thể đánh bại được con người ấy, nếu như tôi có thể loại trừ được hắn ra khỏi cộng đồng thì sự nghiệp của tôi coi như đã đạt đến đỉnh cao và tôi sẽ chuyển sang một công việc khác bình yên hơn. Nói riêng với anh thôi nhé, những vụ án gần đây mà tôi giúp giải quyết cho hoàng gia Scandinavia và nước Cộng hòa Pháp cho phép tôi có thể duy trì một cuộc sống lặng lẽ rất phù hợp với mình và chỉ việc tập trung đầu óc vào các nghiên cứu hóa học. Nhưng Watson ạ, tôi không thể nghỉ ngơi, tôi không thể ngồi yên trên ghế được khi nghĩ đến việc một kẻ như giáo sư Moriarty vẫn đang thoải mái dạo bước trên đường phố London”

“Hắn đã làm gì?”

“Cuộc đời của hắn thật lạ thường. Hắn có xuất thân tốt, được giáo dục chu đáo và có năng khiếu phi thường về toán học. Năm hai mươi mốt tuổi hắn đã viết một luận án về định lí Nhị thức rất được tán thưởng ở Âu châu. Nhờ thành công ấy hắn chiếm được chức giáo sư toán tại một trong những trường đại học hạng nhỏ ở nước ta và hiển nhiên là đã có cả một sự nghiệp rực rỡ phía trước. Nhưng con người này có khuynh hướng di truyền cực kì hiểm ác. Năng lực trí tuệ phi thường của hắn không làm giảm nhẹ máu tội phạm trong người mà còn làm cho nó càng mạnh mẽ hơn và trở nên vô cùng nguy hiểm. Những tin đồn xấu vây quanh hắn ở khu vực có trường đại học nọ cuối cùng đã khiến cho hắn buộc phải từ nhiệm và đi lên London, tại đây hắn bắt đầu khởi nghiệp lại bằng nghề giảng dạy trong quân đội. Có quá nhiều đồn thổi về hắn, nhưng những gì tôi đang kể cho anh nghe đây là những thông tin do tôi phát hiện được.

Watson này, như anh đã biết, không có ai nắm vững thế giới tội phạm cao cấp của London bằng tôi. Trong suốt nhiều năm tôi liên tục nhận thấy có một thế lực nào đó ẩn sau những kẻ bất lương, một quyền lực được tổ chức sâu kín luôn cản trở pháp luật và che chở cho những kẻ phạm pháp. Trong các loại tội phạm hết sức khác nhau - giả mạo giấy tờ, cướp bóc, sát nhân - không biết bao nhiêu lần tôi đều cảm nhận được sự hiện diện của thế lực này và tôi đã suy đoán ra rằng nó đã nhúng tay vào rất nhiều vụ án chưa được khám phá mà tôi không được mời cố vấn. Trong nhiều năm tôi luôn mong muốn sẽ chọc thủng bức màn che phủ nó và cuối cùng thì thời cơ đã đến khi tôi chộp được manh mối và lần theo nó qua cả ngàn ngã rẽ quanh co cho đến khi nó dẫn tôi đến cựu giáo sư toán học lừng danh Moriarty. Hắn ta là Napoléon trong giới tội phạm, Watson ạ. Hắn là nhà tổ chức của phân nửa những vụ phạm tội và gần như tất cả những vụ chưa được phá giải trong thành phố rộng lớn này. Hắn là một thiên tài, một nhà triết học, một nhà tư duy trừu tượng. Hắn sở hữu một bộ óc có phẩm chất hàng đầu. Hắn ngồi yên một chỗ, như một con nhện ở trung tâm chiếc lưới, thế nhưng tấm lưới này tỏa ra cả nghìn nhánh và hắn nắm rất vững từng rung động của mỗi nhánh ấy. Hắn ít khi hành động mà chỉ lên kế hoạch. Nhưng đám thủ hạ của hắn thì rất nhiều và được tổ chức vô cùng chặt chẽ. Một tội ác cần được thực hiện, một tài liệu cần được đánh cắp, muốn cướp một ngôi nhà hay muốn bắt cóc một người - thông tin được chuyển đến tay giáo sư, việc sẽ được lên kế hoạch rồi thực hiện. Tên thủ hạ có thể sẽ bị bắt và tiền sẽ đổ ra để bảo lãnh hoặc thuê luật sư bào chữa. Nhưng quyền lực trung tâm sử dụng tên thủ hạ đó thì chẳng bao giờ bị tóm - cũng chẳng bao giờ bị nghi ngờ. Đó là tổ chức mà tôi đã truy ra, Watson ạ, và tôi sẽ hiến toàn bộ sức lực để vạch trần và đập tan nó.

Nhưng tên giáo sư được che chắn bằng những cách thức xảo quyệt đến mức, tuy tôi đã cố mà dường như vẫn không thể nào tìm ra bằng chứng để buộc tội hắn trước tòa. Watson thân mến, anh đã biết khả năng của tôi, vậy mà sau ba tháng ròng tôi buộc phải thú nhận rằng cuối cùng thì mình cũng gặp phải một đối thủ xứng tầm về trí tuệ. Tôi ghê sợ những tội ác của hắn nhưng lại càng ngưỡng mộ tài năng của hắn. Nhưng cuối cùng thì hắn cũng phạm phải một sai lầm - chỉ là một sai lầm rất nhỏ nhưng cũng đủ để hắn phải trả giá đắt vì tôi luôn bám theo hắn. Tôi nắm lấy cơ hội ấy và giăng lưới vây quanh hắn và cho đến giờ thì mảnh lưới ấy đã sẵn sàng khép lại. Trong ba ngày nữa - tức là vào thứ hai tới - thời cơ sẽ chín muồi và tên giáo sư cùng với mọi thành viên chủ chốt trong băng nhóm của hắn sẽ nằm gọn trong tay cảnh sát. Tiếp theo sẽ là phiên tòa hình sự lớn nhất thế kỉ để làm sáng tỏ hơn bốn mươi vụ án bí ẩn và tất cả bọn chúng đều sẽ bị tròng thòng lọng vào cổ, nhưng anh phải hiểu rằng nếu chúng ta hành động quá sớm thì bọn chúng có thể lọt khỏi tay ta thậm chí vào đúng phút cuối. Giá tôi có thể thực hiện được điều đó mà giáo sư Moriarty chẳng hay biết thì mọi việc đã diễn ra tốt đẹp. Nhưng hắn quá sức xảo quyệt. Mỗi bước tôi thực hiện nhằm giăng bẫy, hắn đều biết. Không biết bao nhiêu lần hắn đã cố gắng thoát ra nhưng đều bị tôi chặn lại. Bạn thân mến, tôi cho anh biết rằng nếu có một bản miêu tả chi tiết về cuộc đối đầu thầm lặng này được viết ra thì đó sẽ là câu chuyện xuất sắc nhất về sự so tài đấu trí trong lịch sử ngành trinh thám. Chưa bao giờ tôi vươn đến tầm cao như thế và cũng chưa khi nào tôi phải chịu áp lực mạnh mẽ đến thế từ một đối thủ. Tuy nhiên vỏ quýt dày có móng tay nhọn. Cho đến sáng nay, những bước cuối cùng đã được thực hiện và chỉ cần thêm ba ngày nữa là hoàn thành nhiệm vụ. Trong khi tôi đang ngồi trong phòng suy tính công việc thì cửa phòng bật mở và giáo sư Moriarty đứng ngay trước mặt tôi, Thần kinh của tôi cũng khá vững vàng, Watson ạ, nhưng tôi phải thú nhận là có hơi giật mình khi trông thấy con người mà đầu óc mình lúc nào cũng luôn suy nghĩ đến đang đứng ngay trên ngưỡng cửa. Vẻ bề ngoài của hắn khá quen thuộc đối với tôi: Hắn cao lêu nghêu và rất gầy, trán hắn lồi ra, còn đôi mắt thì trũng sâu. Râu tóc hắn nhẵn nhụi, nước da hơi tái, trông có vẻ khổ hạnh và khuôn mặt vẫn còn nét gì đó của một giáo sư. Hắn gù lưng vì ngồi làm việc nhiều, đầu hắn thì nhô ra phía trước và cứ chầm chậm đung đưa từ bên này sang bên kia rất kì lạ như đầu của một loài bò sát. Hắn chăm chú nhìn tôi bằng đôi mắt đầy nếp nhăn với vẻ săm soi hiếu kì.

‘Trán của ông không lớn như tôi nghĩ’, cuối cùng thì hắn cũng lên tiếng. ‘Cái thói lần mò một khẩu súng đã nạp đạn trong túi áo choàng nguy hiểm đấy!’

Quả thật là khi hắn bước vào tôi đã ngay lập tức nhận ra tình huống cực kì nguy hiểm mà mình đang lâm phải. Đối với hắn thì lối thoát duy nhất là phải làm cho tôi im lặng mãi mãi. Trong một khoảnh khắc, tôi đã kịp chộp lấy khẩu súng trong ngăn kéo và nhét vào túi rồi che đi bằng lớp vải áo. Trước nhận xét của hắn, tôi đành móc món vũ khí ra và đặt nó nằm ghếch trên bàn. Hắn vẫn mỉm cười và nheo mắt nhưng trong đôi mắt hắn có một tia nhìn khiến tôi cảm thấy mừng vì đã có khẩu súng ở đó.

‘Rõ ràng là ông không biết gì về tôi’, hắn nói.

‘Ngược lại’, tôi đáp. ‘Việc tôi biết về ông là điều khá rõ ràng. Xin mời ngồi. Tôi có thể dành ra năm phút để lắng nghe nếu như ông có điều gì muốn nói.’

‘Tất cả những gì tôi cần phải nói thì ông đã đoán được’, hắn nói.

‘Vậy thì rất có thể là ông cũng đoán ra câu trả lời của tôi’, tôi đáp.

‘Ông vẫn không thay đổi?’

‘Hoàn toàn đúng.”

Hắn cho tay vào túi và tôi chộp khẩu súng từ trên bàn lên. Nhưng hắn chỉ rút ra một cuốn sổ ghi chép trong đó có viết nguệch ngoạc vài ngày tháng.

‘Ông bắt đầu xen vào việc của tôi vào ngày 4 tháng Tháng 1,’ hắn nói. ‘Đến ngày 23 ông quấy rầy tôi; vào giữa tháng 2, ông đã làm tôi rất khó chịu; đến cuối tháng 3, các kế hoạch của tôi hoàn toàn bị ngăn trở; và bây giờ là cuối tháng 4, sự quấy rối liên tục của ông khiến cho tôi lâm vào tình thế có nguy cơ hoàn toàn bị mất tự do. Tình trạng này đang trở nên không thể chấp nhận được.’

‘Vậy ông có ý kiến gì không?’ Tôi hỏi.

‘Ông phải ngừng ngay, ông Holmes ạ,’ hắn nói và đung đưa đầu, ‘thực sự ông phải làm thế, ông hiểu chứ.’

‘Đợi đến thứ hai đã’, tôi đáp.

‘Chậc, chậc’, hắn nói. ‘Tôi chắc rằng một người thông minh như ông sẽ thấy rõ là việc này chỉ có một kết cục duy nhất, ông nên rút lui thì hơn. Ông đã làm cho mọi chuyện diễn ra theo chiều hướng khiến cho ta chỉ còn có một cách giải quyết duy nhất. Đối với tôi thì xem cách ông vật lộn với công việc này là một trò giải trí và tôi muốn nói thật tình rằng tôi cũng rất buồn nếu phải dùng tới bất cứ biện pháp cực đoan nào. Ông cứ mỉm cười đi, thưa ông, nhưng tôi cam đoan với ông rằng điều đó sẽ xảy ra.’

‘Nguy hiểm đã là một phần trong công việc của tôi’, tôi nói.

‘Đó không phải là nguy hiểm’, hắn nói tiếp. ‘Mà là sự diệt vong tất yếu. Ông đang chống lại không chỉ một cá nhân mà là một tổ chức hùng mạnh mà với toàn bộ trí thông minh của mình ông cũng không thể nào nhận ra được quy mô rộng lớn của nó. Ông phải tránh sang một bên, ông Holmes ạ, nếu không sẽ bị giẫm nát.’

‘Tôi e rằng’, tôi đứng lên và nói, ‘nếu cứ tiếp tục cuộc đối thoại thú vị này tôi sẽ xao lãng công việc quan trọng đang đợi tôi ở một nơi khác.’

Hắn cũng đứng dậy và lặng lẽ nhìn tôi, lắc đầu buồn bã. ‘Được, được’, cuối cùng thì hắn cũng lên tiếng. ‘Thật đáng tiếc, nhưng tôi đã làm hết những gì mình có thể. Tôi biết rõ đường đi nước bước của ông. Ông không thể làm gì cho đến ngày thứ hai. Đây là cuộc đấu tay đôi giữa ông và tôi, ông Holmes ạ. Ông hi vọng là sẽ đưa được tôi ra trước vành móng ngựa. Tôi cho ông biết là tôi không bao giờ đứng ở vành móng ngựa, ông hi vọng là sẽ đánh bại được tôi. Tôi cho ông biết là ông không bao giờ đánh bại được tôi. Nếu ông đủ khôn ngoan để có thể tiêu diệt được tôi thì hãy tin rằng tôi sẽ làm thế với ông.’

‘Thưa ông Moriarty, ông đã dành cho tôi nhiều lời khen ngợi’, tôi nói. ‘Xin hãy để tôi đáp lại những lời khen ấy rằng nếu tôi đưa được ông ra trước vành móng ngựa đầu tiên thì vì lợi ích cộng đồng, tôi bị tiêu diệt cũng chẳng sao.’

‘Tôi có thể hứa với ông về vế thứ hai, chứ không phải vế thứ nhất’, hắn gầm gừ và quay cái lưng không về phía tôi rồi bước ra khỏi phòng mà mắt vẫn còn nheo lại nhìn.

Đó là cuộc gặp gỡ lạ kì của tôi với giáo sư Moriarty. Tôi phải thú nhận rằng nó đã khiến tâm trí tôi bất an. Cách nói mềm mỏng và chính xác của hắn có sức nặng ghê gớm mà một kẻ côn đồ đơn thuần không thể nào có được. Vậy anh sẽ nói ngay: Thế sao không báo cảnh sát để họ để mắt đến hắn? Vấn đề là thủ hạ chứ không phải hắn sẽ ra tay. Và tôi đã có những bằng chứng mạnh mẽ nhất về điều đó.”

“Anh bị tấn công rồi à?”

“Bạn Watson thân mến, giáo sư Moriarty không phải là loại người để nước đến chân mới nhảy. Trưa hôm nay tôi ra ngoài để giải quyết một số công việc ở phố Oxford. Khi đi ngang qua góc phố Bentinck với phố Welbeck thì một cỗ xe song mã phóng như điên vòng qua góc phố và lao về phía tôi như một tia chớp. Tôi nhảy vội lên hè đường và kịp cứu mạng mình trong tích tắc. Cỗ xe vụt rẽ vào ngõ Marylebone và biến mất ngay tức khắc. Sau đó tôi tiếp tục đi trên hè, Watson ạ, nhưng khi bước sang phố Vere thì từ trên mái của một trong những ngôi nhà ở đó một viên gạch rơi xuống và vỡ tan thành từng mảnh ngay chân tôi. Tôi gọi cảnh sát và đề nghị kiểm tra vị trí đó. Trên mái nhà xếp đầy ngói và gạch để chuẩn bị sửa chữa và bọn họ giải thích là một viên gạch đã bị gió xô xuống. Đương nhiên là tôi không tin nhưng chẳng thể nào chứng minh được. Tôi bèn gọi xe và đi đến nhà anh trai mình ở phố Pall Mall rồi ở đó suốt ngày. Vừa rồi tôi đến chỗ anh và trên đường đi tôi lại bị một gã côn đồ dùng dùi cui tấn công. Tôi đã hạ gục hắn và hắn đang ở đồn cảnh sát, nhưng tôi có thể cam đoan với anh rằng không thể nào tìm ra sự liên quan giữa kẻ khiến tôi dập tay này với tay cựu giáo sư mà tôi đoán chắc đang giải toán trên một tấm bảng đen cách đó mười dặm. Watson ạ, vậy anh sẽ không ngạc nhiên khi thấy hành động đầu tiên của tôi khi vừa mới vào nhà anh là đóng ngay các cánh cửa chớp và tôi buộc phải xin phép rời khỏi nhà bằng một lối đi kín đáo hơn cửa chính.”

Tôi vẫn thường khâm phục lòng dũng cảm của bạn mình nhưng chưa bao giờ như lần này, khi anh ngồi đó bình thản điểm lại một loạt những biến cố chắc chắn là có liên quan với nhau đã tạo nên một ngày kinh hoàng.

“Anh sẽ ở lại đây đêm nay chứ?” Tôi hỏi.

“Không đâu, bạn thân mến, tôi có thể là một vị khách nguy hiểm. Tôi đã sắp sẵn kế hoạch rồi và mọi chuyện sẽ ổn thôi. Cho đến giờ thì sự việc đã diễn biến đến đoạn tự nó có thể phát triển đến lúc bọn chúng bị bắt, dù tôi vẫn cần có mặt tại phiên kết án. Vì thế, rõ ràng là tôi không thể làm được gì hơn là tạm biến đi vài ngày còn lại trước khi đến lượt cảnh sát toàn quyền hành động. Do đó, nếu anh có thể đi sang Âu châu lục địa với tôi thì thật là hay quá.”

“Phòng khám của tôi lúc này cũng hơi vắng khách”, tôi nói, “và anh bác sĩ kế bên cũng sẵn sàng giúp đỡ. Tôi rất vui được đi với anh.”

“Và khởi hành ngay sáng mai?”

“Nếu cần.”

“Ồ, vâng, vô cùng cần thiết. Còn sau đây là những chỉ dẫn dành cho anh, và Watson thân mến, tôi xin anh hãy thực hiện đúng từng li từng tí một, vì hiện giờ anh đang cùng tôi tham gia cuộc đấu tay đôi với tên đầu đảng khôn ngoan nhất và tập đoàn tội phạm hùng mạnh nhất Âu châu. Anh lắng nghe nhé! Tối nay anh sẽ gửi hành lí gồm những thứ anh định đem theo cho một người tin cẩn đem đến ga Victoria mà không đề địa chỉ trên đó. Đến sáng anh sẽ cho gọi một cỗ xe hai bánh và dặn gia nhân không đón cả cỗ xe đến đầu tiên lẫn chiếc thứ hai. Khi đã ngồi vào xe rồi anh hãy đi đến lối vòm Lowther ở phố Strand sau khi trao cho người xà ích địa chỉ đó được ghi sẵn trên một mảnh giấy và dặn anh ta đừng có vứt nó đi. Hãy trả trước tiền xe và ngay khi xe dừng lại thì anh sẽ chạy qua lối vòm và căn sao cho sang phía bên kia vào lúc 9 giờ 15. Anh sẽ thấy một cỗ xe độc mã nhỏ đang đợi sẵn ở lề đường, xà ích mặc áo choàng màu đen viền cổ màu đỏ. Anh hãy lên xe và đến ga Victoria kịp giờ chuyến tàu tốc hành đi Âu châu lục địa.”

“Tôi sẽ gặp anh ở đâu?”

“Tại nhà ga. Khoang hạng nhất thứ hai sẽ được đặt riêng cho chúng ta.”

“Vậy chúng ta sẽ gặp nhau trong khoang đúng không?”

“Vâng.”

Tôi đề nghị Holmes ở lại đêm đó nhưng vô ích. Tôi thấy rõ là anh ngại có thể sẽ đem rắc rối đến nơi anh nương náu và đó là nguyên nhân thúc đẩy anh ra đi. Sau khi vội vàng dặn lại vài lời về kế hoạch của chúng tôi vào ngày mai, anh đứng lên và đi cùng với tôi ra vườn, trèo qua bức tường để sang phố Mortimer rồi ngay lập tức huýt sáo gọi một chiếc xe ngựa và cỗ xe đưa anh đi xa dần.

Sáng hôm sau tôi làm theo đúng từng lời dặn của Holmes. Nhằm tránh một chiếc xe có thể rình sẵn, ngay sau bữa điểm tâm tôi gọi xe ngựa theo lời dặn dò phòng bị của anh và đi đến lối vòm Lowther rồi vội vã băng qua đó hết tốc lực. Một cỗ xe độc mã đang đợi sẵn với người xà ích to lớn khoác áo choàng đen, tôi vừa mới bước vào là anh ta lập tức vung roi quất ngựa và cỗ xe lao đến ga Victoria. Tôi vừa bước xuống là anh ta đã quay xe lại và phóng đi mà không buồn nhìn về phía tôi. Cho đến lúc đó, mọi việc đều diễn ra đúng theo kế hoạch. Hành lí của tôi đang đợi sẵn và tôi dễ dàng tìm thấy khoang tàu mà Holmes đã chỉ dẫn vì đó là khoang duy nhất trên tàu có treo bảng “Đã đặt trước”. Nỗi lo duy nhất của tôi lúc này là chẳng thấy Holmes đâu. Đồng hồ trên ga cho thấy chỉ còn bảy phút nữa là tàu sẽ khởi hành. Tôi cố gắng tìm hình bóng nhỏ nhoi của bạn mình trong đám đông hành khách và người đi tiễn nhưng vô ích. Không hề thấy bóng dáng anh đâu. Tôi bỏ ra vài phút để giúp một vị linh mục người Ý đáng kính đang gắng sức diễn đạt bằng thứ tiếng Anh sai bét cho một nhân viên xếp khách lên tàu hiểu rằng hành lí của ông ta cần được gửi đến Paris. Sau đó, khi đã nhìn quanh quất thêm một lần nữa, tôi quay trở lại khoang của mình và thấy ông lão già yếu người Ý đã được người nhân viên nọ xếp vào ngồi trong khoang mà chẳng thèm quan tâm tới số vé. Tôi cố giải thích với ông ta là không được ngồi ở đây nhưng vô ích vì tiếng Ý của tôi còn tệ hơn cả tiếng Anh của ông ấy, vì vậy tôi đành nhún vai cam chịu và tiếp tục tìm kiếm Holmes trong lo âu. Tôi rùng mình khi nghĩ rằng sự vắng mặt của anh đồng nghĩa với một tai họa nào đó đã xảy ra đêm qua. Khi cửa khoang đóng lại và tiếng còi tàu rúc lên thì...

“Watson thân mến”, một giọng nói vang lên, “anh thậm chí không thèm hạ cố chào tôi một tiếng sao?”

Tôi sửng sốt quay sang. Vị giáo sĩ già nua đang quay mặt về phía tôi. Chỉ trong khoảnh khắc những nếp nhăn trên mặt ông ta bỗng dãn ra, cái mũi được kéo xa khỏi cằm, môi dưới thôi không trề ra và khuôn miệng thì đang lẩm bẩm gì đó, đôi mắt mờ đục đã lấy lại vẻ tinh anh, thân hình đang còng xuống cũng vươn thẳng lên. Nhưng tiếp theo thì toàn bộ hình dáng đó lại sụm xuống và Holmes cũng biến đi nhanh chóng như khi hiện lên.

“Lạy Chúa!” Tôi kêu lên. “Anh làm tôi giật cả mình!”

“Mọi biện pháp đề phòng vẫn rất cần thiết”, anh thì thầm. “Tôi có đủ lí do để tin rằng bọn chúng vẫn đang theo sát chúng ta. À, kia chính là Moriarty.”

Khi Holmes nói thì con tàu vừa chuyển bánh. Liếc nhìn ra sau tôi trông thấy một người dáng cao đang giận dữ len qua đám đông và vẫy tay như muốn dừng đoàn tàu lại. Nhưng đã quá muộn vì con tàu đang nhanh chóng tăng tốc và ngay sau đó nhà ga đã khuất hẳn phía sau.

“Với tất cả mọi biện pháp đề phòng của chúng ta, anh cũng thấy là ta đã cắt đuôi khá tốt”, Holmes vừa nói vừa cười. Anh đứng dậy và cởi bỏ chiếc áo thầy tu màu đen và cái mũ đã giúp anh cải trang rồi cất chúng vào túi du lịch.

“Anh đã xem báo ra sáng nay chưa, Watson?”

“Chưa.”

“Thế thì anh chưa biết gì về chuyện xảy ra ở phố Baker phải không?”

“Phố Baker?”

“Đêm qua chúng đã phóng hỏa căn hộ của chúng ta. Không có thiệt hại đáng kể.”

“Lạy Chúa, Holmes! Thế thì thật là quá quắt.”

“Chắc là bọn chúng đã hoàn toàn mất dấu tôi sau khi tên cầm dùi cui bị bắt. Nếu không thì chúng không tài nào tưởng tượng ra được là tôi đã quay lại nhà mình. Tuy nhiên, rõ ràng là chúng đã để tâm theo dõi anh nên Moriarty đã đến ga Victoria. Khi đến đây anh đã không để xảy ra sơ suất gì chứ?”

“Tôi đã thực hiện chính xác những gì anh dặn.”

“Anh có thấy cỗ xe độc mã không?”

“Có, nó đã đợi tôi.”

“Anh có nhận ra người xà ích không?”

“Không.”

“Người ấy là anh Mycroft. Di chuyển một cách kín đáo bằng xe mà không sợ vớ phải bọn tay sai giả làm xà ích là một lợi thế. Nhưng giờ thì ta phải lên kế hoạch đối phó với Moriarty.”

“Nhưng đây là xe lửa tốc hành rồi tiếp sau là một chuyến tàu thủy nữa nên tôi nghĩ ta đã thực sự rũ được hắn.”

“Watson thân mến, rõ ràng anh không hiểu hết ý tôi khi nói rằng con người này có lẽ cũng thông minh như tôi. Anh nghĩ mà xem nếu tôi là kẻ săn đuổi đời nào tôi lại bị một trở ngại tầm thường như thế cản đường. Vậy thì làm sao mà anh lại có thể đánh giá thấp hắn như vậy?”

“Hắn sẽ làm gì?”

“Làm những gì mà tôi sẽ làm.”

“Vậy anh sẽ làm gì?”

“Thuê một chuyến tàu hỏa riêng.”

“Nhưng nó sẽ bị chậm.”

“Không chậm chút nào. Vì đoàn tàu này sẽ nghỉ ở Canterbury cộng thêm tàu thủy luôn chậm ít nhất là mười lăm phút nên hắn sẽ bắt kịp chúng ta ở đó.”

“Ta chạy trốn cứ như là tội phạm vậy. Thế thì hãy báo cảnh sát bắt hắn ngay khi hắn vừa đến.”

“Như vậy thì công sức bỏ ra suốt ba tháng trời sẽ bị tiêu tan. Chúng ta chỉ bắt được con cá lớn nhưng đàn cá nhỏ sẽ lọt lưới. Nếu đợi đến thứ hai này thì ta sẽ tóm được cả bọn. Không, chuyện bắt bớ lúc này là không thể chấp nhận được.”

“Vậy phải làm sao?”

“Chúng ta sẽ xuống ở Canterbury.”

“Rồi sao nữa?”

“Sau đó ta sẽ làm một chuyến du ngoạn dọc đất nước xuống Newhaven rồi đi sang Dieppe, Pháp. Còn Moriarty sẽ lại thực hiện những gì mà tôi cũng sẽ làm. Hắn sẽ đến Paris, dính lấy hành lí của chúng ta và đợi hai ngày ở kho hàng. Trong khi đó, chúng ta chỉ nhẹ nhàng với hai túi du lịch nhỏ, khuyến khích nền sản xuất của những đất nước mà ta sẽ đi qua và ung dung đến Thụy Sĩ qua ngả Luxembourg và Basle.”

Vì vậy, chúng tôi xuống tàu ở Canterbury và được biết là còn phải đợi một giờ nữa mới có chuyến tàu đi Newhaven. Trong lúc tôi hãy còn ủ rũ sau khi khoang chứa hành lí với toàn bộ quần áo của tôi trong đó nhanh chóng đi khuất thì Holmes kéo tay áo tôi và chỉ về đường ray. “Đã đến rồi kìa, anh thấy chưa”, anh nói.

Từ trong cánh rừng của hạt Kent ở phía xa, một làn khói mỏng bốc lên. Rồi một phút sau đã có thể trông thấy một toa tàu và đầu máy đang lượn qua đoạn đường cong lao tới nhà ga. Khi chúng tôi vừa kịp nấp sau một dãy hành lí thì toa tàu đó đã rầm rầm chạy ngang qua với một tiếng còi nhức óc và phả một làn hơi nóng vào mặt chúng tôi

“Hắn đi rồi”, Holmes nhận xét khi chúng tôi nhìn toa xe đang lắc lư trên đường ray. “Anh xem, trí thông minh của người bạn chúng ta cũng có hạn. Nếu như hắn đoán được những gì tôi đã suy luận và hành động theo thì quả là kì tích.”

“Nếu thay vì ta xuống ở đây mà bị hắn bắt kịp ở bến tàu thủy thì hắn sẽ làm gì?”

“Chắc chắn là hắn sẽ ra đòn trí mạng để tiêu diệt tôi. Tuy nhiên đây là một trò chơi từ hai phía. Vấn đề hiện giờ là ta có nên thưởng thức một bữa trưa sớm hơn bình thường ở đây hay là cứ tiếp tục nhịn đói cho đến khi tới ga Newhaven.”

Đêm hôm ấy chúng tôi đi Brussels và lưu lại đó hai ngày, sang ngày thứ ba thì đến Strasbourg. Sáng thứ hai đầu tuần, Holmes gửi một bức điện cho cảnh sát London và đến tối đã thấy có điện trả lời đang đợi chúng tôi ở khách sạn. Holmes xé ra xem rồi ném mạnh nó vào lò sưởi kèm câu chửi thề cay đắng.

“Lẽ ra tôi phải đoán được!” Anh rên rỉ. “Hắn đã trốn thoát!”

“Moriarty à?”

“Họ đã tóm được cả bọn, trừ hắn. Hắn đã lọt khỏi tay họ. Tất nhiên là khi tôi đi khỏi thì đâu còn ai đương đầu nổi hắn. Nhưng tôi cứ nghĩ là mình đã sắp sẵn mọi thứ cho họ rồi. Tôi cho rằng anh nên quay về Anh thì tốt hơn, Watson ạ.”

“Tại sao chứ?”

“Bởi vì bây giờ tôi đã trở thành người bạn đường nguy hiểm. Con người đó đã mất hết sự nghiệp. Giờ mà hắn quay về London thì cũng chẳng làm được gì. Nếu tôi đoán không lầm thì hắn sẽ dồn hết sức để trả thù tôi. Trong cuộc đối thoại ngắn ngủi đó hắn đã nói như vậy và tôi cho rằng hắn thực sự nghĩ thế. Tôi thật lòng khuyên anh nên trở về với công việc của mình.”

Đó là một đề nghị không thể chấp nhận được đối với một người vừa là cựu chiến binh vừa là bạn thân. Chúng tôi mất đến nửa giờ để bàn cãi về vấn đề này khi ngồi trong phòng ăn ở Strasbourg, nhưng đến tối hôm đó thì chúng tôi lại tiếp tục hành trình tới Geneva. Trong suốt một tuần lễ thú vị chúng tôi lang thang đến vùng châu thổ sông Rhone rồi rẽ sang Leuk, chúng tôi vượt qua đèo Gemmi hãy còn phủ đầy tuyết rồi tiếp tục qua Interlaken để đến Meiringen. Đó là một chuyến du ngoạn dễ chịu, phía dưới là màu xanh tươi mát của mùa xuân, bên trên lại là màu trắng trinh nguyên của mùa đông, nhưng tôi thấy rõ ràng là không một phút giây nào Holmes quên được bóng đen đang lơ lửng trên đầu anh. Dù là trong những ngôi làng đơn sơ của vùng Alpes hay trên những ngọn đèo hiu quạnh tôi đều thấy anh liên tục liếc nhanh và săm soi tỉ mỉ từng khuôn mặt lướt qua chúng tôi, rõ ràng là anh tin dù có đi đến đâu chăng nữa chúng tôi cũng không thoát khỏi mối nguy đang bám theo sát gót.

Tôi còn nhớ một lần, khi chúng tôi đang vượt qua đèo Gemmi và bước dọc theo bờ hồ Daubensee trầm mặc thì bỗng từ vách núi phía bên phải một tảng đá to lao ầm xuống hồ ngay sau lưng chúng tôi. Ngay lập tức, Holmes lao lên và đứng trên đỉnh núi sừng sững ngó nghiêng khắp hướng. Cho dù người hướng dẫn du lịch ra sức trấn an anh rằng ở đây đá lở là điều rất bình thường vào mùa xuân nhưng vô ích. Anh không nói gì mà chỉ mỉm cười với tôi với điệu bộ của người chứng kiến những chuyện mình đã tiên liệu trước.

Tuy vô cùng cảnh giác nhưng anh không lo lắng. Ngược lại, tôi nhớ là chưa bao giờ thấy anh phấn chấn đến thế. Anh lặp đi lặp lại không biết hao nhiêu lần rằng nếu có thể đảm bảo xã hội được giải thoát khỏi giáo sư Moriarty thì anh cũng vui vẻ chấm dứt sự nghiệp của mình.

“Tôi nghĩ đến giờ thì có thể nói rằng đời mình không đến nỗi vô ích, Watson ạ”, anh nhận xét. “Nếu như sự nghiệp của tôi phải khép lại ngay tối nay thì tôi vẫn có thể nhìn lại nó một cách thanh thản. Sự hiện diện của tôi đã làm cho bầu không khí ở London được trong lành hơn. Tôi thấy rằng trong số hơn một ngàn vụ án tôi chưa hề sử dụng năng lực của mình một cách sai trái. Gần đây tôi bị cuốn hút vào việc lí giải những vấn đề do tự nhiên ban tặng hơn là những vấn đề tầm thường do xã hội con người gây ra. Anh Watson này, loạt hồi ức của anh sẽ kết thúc vào ngày mà tôi đạt đến đỉnh cao của sự nghiệp đời mình bằng việc bắt giữ hoặc tiêu diệt tên tội phạm nguy hiểm và mưu mô nhất Âu châu.”

Tôi sẽ nói ngắn gọn, nhưng chính xác, những gì ít ỏi còn lại. Đây không phải là chuyện tôi muốn gợi lại, tuy nhiên tôi ý thức rằng mình có bổn phận không được bỏ sót một chi tiết nào. Ngày 3 tháng 5 chúng tôi đến làng Meiringen, tại đây chúng tôi trú ở khách sạn Englischer Hof, bấy giờ do Peter Steiler Cha làm chủ. Ông là một người thông minh và nói tiếng Anh rất sõi vì đã từng làm bồi bàn ba năm trong khách sạn Grosvenor ở London. Theo lời khuyên của ông ta, trưa ngày mùng 4 chúng tôi lên đường với ý định vượt qua các ngọn đồi và qua đêm tại ngôi làng nhỏ Rosenlaui. Tuy nhiên chúng tôi cũng được dặn là dù gì cũng đừng bỏ qua thác Reichenbach ở lưng chừng đồi mà nên đi vòng một đoạn để ngắm cảnh.

Quả đúng như vậy, đó là một nơi đáng sợ. Dòng nước xiết này dâng cao vì tuyết tan, lao nhanh xuống một vực thẳm khủng khiếp nơi bụi nước bốc lên cuồn cuộn tựa khói từ một ngôi nhà đang cháy. Nơi dòng sông đổ mình là một khe nứt khổng lồ, hai bên vách đá đen nhánh như than và hẹp dần xuống một cái vũng sâu hoắm tung bọt, tại đó nước tràn lên túa qua mép đá lởm chởm. Thác nước xanh biếc không ngừng ầm ào đổ xuống và bức màn rung rinh bụi nước liên tục dội lên tiếng xì xì khiến ta quay cuồng bởi xoáy nước và tiếng ầm ầm bất tận. Chúng tôi đứng gần bên miệng vực dõi mắt nhìn dòng nước lấp lánh tuôn xuống những tảng đá đen ở sâu bên dưới và lắng nghe âm thanh như tiếng người la hét rì rào vọng lên cùng với bụi nước tung trào lên miệng vực.

Con đường nhỏ rẽ ngang giữa chừng và vòng ra thác nước giúp ta có thể quan sát được toàn bộ quang cảnh nhưng tới đó thì nó hết đường và người ta phải trở về. Chúng tôi vừa quay lại thì trông thấy một cậu bé Thụy Sĩ chạy đến tay cầm một bức thư. Lá thư có mang dấu của khách sạn nơi chúng tôi vừa rời đi và do ông chủ khách sạn gửi cho tôi. Dường như ngay lúc chúng tôi vừa đi khỏi thì có một phụ nữ Anh mắc lao giai đoạn cuối tới khách sạn. Bà ta nghỉ đông ở Davos Platz và đang trên đường đến gặp bạn bè ở Lucerne thì thình lình bị một cơn xuất huyết. Người ta cho rằng bà ta khó mà sống thêm được vài tiếng nữa nhưng nếu có thể gặp một bác sĩ người Anh thì thật là nguồn an ủi to lớn cho người bệnh, nên nếu như tôi chỉ cần quay lại thì...vân... vân. Trong phần tái bút, ông Steiler tốt bụng còn nhấn mạnh rằng bản thân ông ta sẽ xem sự ưng thuận của tôi là một đặc ân vì người phụ nữ này kiên quyết từ chối gặp một bác sĩ Thụy Sĩ và ông ta không khỏi cảm thấy mình đang gánh một trách nhiệm lớn lao. Rõ ràng không thể bỏ qua lời thỉnh cầu đó. Không thể từ chối nguyện vọng của một phụ nữ đồng hương đang hấp hối nơi xứ người. Tuy nhiên, tôi lưỡng lự không muốn để Holmes ở lại. Nhưng cuối cùng chúng tôi thống nhất rằng anh sẽ giữ cậu bé đưa thư người Thụy Sĩ lại để làm người hướng dẫn và bầu bạn trong khi tôi quay lại Meiringen. Bạn tôi sẽ nán lại một lúc ở bên thác nước, anh nói thế, và sau đó sẽ từ từ vượt qua ngọn đồi để đến Rosenlaui là nơi tôi sẽ gặp lại anh vào tối nay. Khi quay lưng bước đi tôi còn nhìn thấy Holmes đứng tựa lưng vào một tảng đá, hai tay khoanh lại và đăm đăm nhìn dòng nước đang tuôn xuống. Đó là lần cuối cùng tôi còn được thấy anh hiện diện trên thế gian.

Khi xuống gần đến chân dốc tôi quay đầu nhìn lại. Từ chỗ này không còn nhìn thấy thác nước nhưng tôi có thể trông thấy con đường mòn quanh co uốn quanh sườn đồi dẫn tới đó. Trên con đường ấy, tôi thoáng trông thấy một người đàn ông đang rảo bước. Tôi có thể trông thấy dáng hình sẫm đen của ông ta in lên nền xanh phía sau. Tôi để ý đến con người này vì dáng đi quả quyết, nhưng tôi nhanh chóng quên đi vì đang vội lo công chuyện của mình.

Có lẽ phải hơn một giờ sau tôi mới về đến Meiringen. Ông lão Steiler đang đứng ở hiên khách sạn. “Thế nào”, tôi vừa nói vừa hối hả bước vào. “Tôi hi vọng là tình hình bà ta không xấu đi chứ?”

Một thoáng ngạc nhiên hiện lên khuôn mặt ông và khi cặp lông mày của ông nhíu lại thì tim tôi chợt đông cứng.

“Ông không viết lá thư này?” Tôi nói và lấy bức thư trong túi ra. “Trong khách sạn không có người phụ nữ Anh nào đang bị ốm chứ.”

“Chắc chắn là không!” Ông kêu lên.

“Nhưng nó có con dấu của khách sạn này!”

“À, hẳn là cái ông người Anh dáng cao đến đây ngay sau khi các ông vừa đi đã viết nó." Ông ta nói.

Nhưng tôi không đợi nghe thêm lời giải thích nào nữa. Trong nỗi kinh hoàng tôi lao trên đường làng và phóng về con đường mòn mà tôi vừa mới từ đó đi xuống. Lúc nãy tôi đã mất một giờ để đi đến đây. Vì vậy, dù đã nỗ lực hết sức thì khi trở lại thác Reichenbach thời gian tôi rời nơi này cũng đã hơn hai tiếng. Chiếc gậy leo núi của Holmes vẫn còn dựa bên tảng đá nơi chúng tôi chia tay nhưng bóng dáng anh thì chẳng thấy đâu. Dù tôi ra sức gọi to nhưng vô ích. Đáp lại chỉ là tiếng của chính tôi đang vọng về từ những vách đá xung quanh. Chính cây gậy của anh đã khiến người tôi lạnh toát như muốn bệnh. Vậy là anh chưa đi Rosenlaui mà vẫn ở trên con đường nhỏ chỉ rộng ba foot với vách núi dựng đứng ở một bên và miệng vực sâu hoắm ở bên kia cho đến khi kẻ thù bắt kịp. Thằng bé người Thụy Sĩ cũng biến mất. Có lẽ nó đã được Moriarty cho tiền và đã bỏ đi để lại hai người với nhau. Và điều gì đã xảy ra? Ai có thể cho ta biết diễn biến sự việc ra sao?

Tôi đứng thần người đến vài phút vì bàng hoàng trước sự việc khủng khiếp. Rồi tôi bắt đầu suy nghĩ theo phương pháp của Holmes và cố gắng vận dụng chúng vào việc tìm hiểu tấn thảm kịch này. Than ôi, nó mới đơn giản làm sao. Trong lúc chuyện trò chúng tôi vẫn chưa đi đến cuối con đường này và cây gậy leo núi đánh dấu nơi chúng tôi dừng lại. Lớp đất đen trên đó lúc nào cũng mềm vì được đám bụi nước tưới ẩm liên tục và ngay cả một con chim đậu lên cũng để lại dấu vết. Hai hàng dấu chân hiện lên rõ nét ở cuối con đường và cả hai đều xuất phát từ nơi tôi đang đứng. Không thấy có dấu nào quay lại. Trong khoảng vài yard cuối con đường mặt đất bị giẫm nát thành một đám bùn và cành cây cùng với đám dương xỉ mọc viền quanh miệng vực bị gãy nát lấm đầy bùn. Tôi nằm sấp xuống và nhìn chăm chăm qua đám bụi nước đang bắn xung quanh mình. Lúc tôi rời khỏi nơi này trời đã hơi tối và lúc này tôi chỉ có thể nhìn thấy đó đây những vệt ẩm lóng lánh đọng trên vách đá đen sẫm và xa tít dưới đáy vực là ánh sáng mờ nhạt của mặt nước đang cuộn xoáy. Tôi gào to nhưng chỉ có tiếng thác nước rầm rì như tiếng người vọng lại.

Tuy nhiên số phận đã định rằng tôi sẽ nhận được lời chào cuối cùng từ người bạn và đồng sự của mình. Tôi đã kể rằng chiếc gậy leo núi của anh được để tựa vào một tảng đá nằm nhô ra trên đường. Trên tảng đá ấy có một vật gì đó tỏa sáng lấp lánh chiếu vào mắt tôi, và sau khi đưa tay thoáng che mắt, tôi nhận ra vệt sáng ấy phát ra từ cái hộp đựng thuốc lá bằng bạc mà Holmes vẫn hay mang theo người. Khi tôi cầm nó lên thì một xếp giấy nhỏ hình vuông nằm bên dưới nhẹ rơi xuống đất. Mở ra thì đó là ba trang giấy được xé ra từ cuốn sổ ghi chép của anh và gửi cho tôi. Những nét đặc trưng của Holmes thể hiện rõ qua chỉ dẫn chính xác và nét chữ rắn rỏi, rõ ràng như thể được viết trong thư phòng. Thư viết:

WATSON THÂN MẾN

Nhờ cách cư xử lịch thiệp của ông Moriarty mà tôi viết được mấy dòng này, ông ta chấp nhận đợi đến khi tôi hoàn toàn thoải mái rồi mới cùng giải quyết rốt ráo những vấn đề giữa hai chúng tôi. Ông ta đã thuật sơ qua cho tôi về cách ông ta tránh cảnh sát Anh và làm sao để nắm được thông tin về chuyến đi của chúng ta. Điều đó càng khẳng định tôi đã không sai khi đánh giá cao khả năng của ông ta. Tôi rất vui với ý nghĩ là mình sẽ giúp cho xã hội khỏi chịu thêm hậu quả do con người này gây ra, dù tôi có lo rằng điều đó phải trả bằng cái giá là sự đau buồn cho những người bạn của mình và đặc biệt là anh, Watson thân mến. Tuy nhiên, như tôi đã giải thích với anh, sự nghiệp của tôi đã lên đến đỉnh và không có kết thúc nào khiến tôi hài lòng hơn thế. Thật vậy, nếu được phép tôi xin thú nhận với anh là tôi đã biết lá thư từ Meiringen chỉ là giả mạo và khi tôi để anh ra đi là trong lòng đã tin chắc rằng ngay sau đó sự việc sẽ diễn ra. Xin anh hãy nói với thanh tra Patterson rằng những tài liệu mà ông ta cần để kết án băng tội phạm này được đặt trong ngăn tủ có chữ M, gói trong một phong bì màu xanh dương đề chữ “Moriarty”. Trước khi rời khỏi nước Anh tôi đã lo liệu xong giấy tờ chuyển nhượng tài sản của mình và giao nó cho anh Mycroft. Nhờ anh chuyển lời chào đến bà Watson và hãy tin rằng tôi vẫn luôn tồn tại, bạn thân mến ạ.

Người bạn chân thành của anh,

SHERLOCK HOLMES

Chỉ vài dòng chữ này cũng đủ nói lên những gì còn chưa rõ. Sau khi khám xét, các chuyên gia gần như không nghi ngờ gì cuộc đấu giữa hai người đã kết thúc và kết quả là cả hai đã lăn nhào xuống vực, tay khóa chặt vào nhau. Mọi nỗ lực tìm kiếm thi thể đều vô vọng và tại đó, vùi sâu mãi mãi dưới vực nước xoáy tung bọt khủng khiếp là tên tội phạm nguy hiểm nhất và người chiến sĩ bảo vệ công lí lỗi lạc nhất của thế hệ này. Người ta chẳng bao giờ tìm ra thằng bé người Thụy Sĩ và có thể chắc chắn rằng nó là một trong số rất nhiều thủ hạ mà Moriarty đã thu dụng. Còn về băng tội phạm thì công chúng hãy còn nhớ rõ những bằng chứng đầy đủ mà Holmes tích lũy được đã vạch trần tổ chức của chúng ra sao cũng như cho thấy ảnh hưởng của tên giáo sư đã chết đối với chúng quan trọng đến mức nào. Trong quá trình xét xử vụ án, thông tin về tên đầu đảng đáng sợ này được đưa ra ít ỏi và nếu giờ đây tôi buộc phải nói hết sự thật về những việc làm của hắn thì cũng là vì những kẻ mù quáng đã cố làm trong sạch hình ảnh hắn bằng cách công kích Holmes, người tôi luôn xem là sáng suốt và tốt nhất mà mình từng biết.

CON CHÓ CỦA DÒNG HỌ BASKERVILLE[165]
(The Hound of the Baskervilles, 1902)
Người dịch: Đăng Thư

1
Ông Sherlock Holmes

Sherlock Holmes thường ngủ dậy rất muộn trừ những lúc họa hoằn thức trắng đêm, vậy mà sáng hôm ấy anh đã ngồi ở bàn điểm tâm khi tôi bước vào phòng khách. Tôi đứng lại trên tấm thảm và nhặt lên cây gậy mà vị khách nào đến đêm trước đã bỏ lại. Đó là một cây gậy đẹp bằng gỗ dày, đầu trên phình tròn ra, kiểu gậy Penang. Ngay dưới cán gậy là một dải băng rộng gần một inch bằng bạc. Bên trên có khắc dòng chữ Tặng James Mortimer, MRCS, từ những người bạn ở CCH, cùng với số năm 1884. Đó đúng là loại gậy mà một bác sĩ gia đình cổ hủ thường dùng - đàng hoàng, chắc chắn và đáng tin cậy.

“Watson đấy à, anh nghĩ sao về cái gậy?”

Holmes đang ngồi quay lưng với tôi, và tôi cũng không để lộ cho anh biết mình vừa làm gì.

“Làm sao anh biết tôi đang xem cái gậy? Anh có mắt sau gáy hả?”

“Chí ít là ngay trước mặt tôi có một bình cà phê vỏ bạc bóng loáng”, anh nói. “Nhưng này, Watson, anh nghĩ gì về cái gậy của vị khách đã đến nhà ta? Do chúng ta chẳng may không gặp được vị khách và không biết người đó đến đây vì việc gì, nên cái kỉ vật tình cờ này lại đâm ra quan trọng. Hãy cho tôi biết sau khi xem xét cây gậy, anh đoán chủ nhân của nó là người thế nào.”

Cố gắng làm theo đúng các phương pháp của bạn mình, tôi nói, “Qua mấy chữ tắt MRCS[166] tôi biết ông Mortimer này là bác sĩ. Một bác sĩ đứng tuổi, thành đạt, được kính trọng vì những người quen biết ông ta đã tặng cái gậy này để tỏ lòng cảm kích.”

“Hay!” Holmes nói. “Xuất sắc!”

“Tôi cũng nghĩ có nhiều khả năng ông ta là bác sĩ ở vùng quê nên thường xuyên đi bộ đến nhà bệnh nhân.”

“Tại sao chứ?”

“Vì cây gậy này, ban đầu vốn rất đẹp, nhưng lại bị va đập nhiều tới mức tôi khó mà cho rằng nó là của một bác sĩ ở thành phố. Vỏ sắt dày bịt mũi gậy đã mòn nhẵn, nên rõ ràng là người này đã chống gậy đi bộ rất nhiều.”

“Hết sức có lí!” Holmes nói.

“Thêm nữa, còn mấy chữ ‘những người bạn ở CCH!’ Tôi đoán H là Hunt, chắc là một hội săn bắn địa phương nào đó, có lẽ các hội viên đã được ông bác sĩ chữa trị và vì thế họ tặng ông ta món quà nhỏ này để đền đáp.”

“Quả là xuất sắc vượt bậc, Watson ơi”, Holmes đẩy lùi ghế ra sau và châm một điếu thuốc. “Tôi buộc phải nói rằng trong mọi câu chuyện mà anh đã có lòng tốt viết về những thành tích nhỏ bé của tôi, anh có thói quen đánh giá thấp năng lực của chính mình. Có thể bản thân anh không tỏa sáng nhưng anh chính là chất truyền dẫn ánh sáng. Có người tuy không được trời phú tài năng nhưng lại có năng lực kích thích tài năng. Anh bạn thân mến ơi, xin thề là tôi mang nợ anh rất nhiều.”

Chưa bao giờ tôi nghe Holmes nói nhiệt tình đến thế và phải thú nhận là những lời ấy khiến tôi hể hả lắm, bởi tôi vẫn hay ấm ức chuyện anh cứ dửng dưng trước sự ngưỡng mộ của tôi và những việc tôi đã dốc sức làm để quảng bá các phương pháp của anh. Tôi cũng hãnh diện khi thấy mình đã thông thạo các phương pháp này đủ để vận dụng theo một cách nào đó khiến anh hài lòng. Bấy giờ anh đón cây gậy từ tay tôi và xem xét bằng mắt thường mất vài phút. Rồi với nét mặt thích thú, anh đặt điếu thuốc xuống, mang cây gậy ra phía cửa sổ và lấy thấu kính ra săm soi lần nữa.

“Đơn giản nhưng thú vị”, anh nói khi quay lại chỗ ngồi ưa thích ở góc trường kỉ. “Trên cây gậy chắc chắn có một vài dấu hiệu. Đó là cơ sở cho chúng ta suy luận.”

“Tôi có bỏ sót gì không?” Tôi hỏi với vẻ ta đây. “Chắc tôi không bỏ sót một chi tiết quan trọng nào đấy chứ?”

“Watson ơi, tôi e là phần lớn các kết luận của anh đều sai lầm. Khi tôi nói anh đã kích thích tôi thì thật tình ý tôi là: Nhờ nhận ra những lập luận sai lầm của anh mà có khi tôi đi đến giả thuyết đúng. Trong trường hợp này anh không hoàn toàn sai. Người này chắc chắn là một bác sĩ vùng quê. Và ông ta đi bộ rất nhiều.”

“Thế thì tôi đúng.”

“Tới đó thôi.”

“Nhưng còn gì nữa đâu.”

“Không, không, Watson ơi, đâu chỉ có thế... mà còn nhiều nữa. Chẳng hạn, tôi có thể đưa giả thuyết rằng món quà dành cho một bác sĩ dễ thường là do người ở bệnh viện tặng chứ không phải hội săn bắn. Nếu coi chữ H này là Hospital thì hai chữ tất CC đằng trước khiến tôi nghĩ ngay đến tên bệnh viện Charing Cross.”

“Có thể là anh đúng.”

“Xác suất cao thiên về hướng đó. Và nếu chấp nhận giả thuyết này thì ta lại có cơ sở mới để bắt đầu hình dung ra vị khách không quen biết này.”

“À, thì cứ cho rằng CCH là viết tắt của Charing Cross Hospital đi, ta suy luận được gì thêm nữa nào?”

“Bản thân mấy chữ đó không gợi ra điều gì sao? Anh biết phương pháp của tôi rồi. Thử áp dụng đi!”

“Tôi chỉ có thể nghĩ đến một kết luận hiển nhiên là người này đã hành nghề ở thành phố trước khi về vùng quê.”

“Tôi nghĩ chúng ta có thể đánh bạo mà suy luận xa hơn thế một chút. Hãy xem xét theo hướng này. Một món quà như thế nhiều khả năng sẽ được tặng vào dịp nào? Khi nào các bằng hữu chung tay tặng ông ta một kỉ vật chứng tỏ thiện cảm như thế? Rõ ràng là dịp bác sĩ Mortimer dừng công tác ở bệnh viện để bắt đâu hành nghề tư. Chúng ta biết đã có một món quà. Chúng ta tin rằng người này đã chuyển từ một bệnh viện thành phố về vùng quê hành nghề. Vậy nếu ta cho rằng món quà này đã được tặng nhân dịp đó thì cũng đâu phải là suy luận quá xa?”

“Đúng là rất có khả năng đó.”

“Đấy, anh sẽ nhận ra ông ta không thể nào ở trong đội ngũ cốt cán của bệnh viện được, vì chỉ có ai đã đứng vững trong nghề ở London mới có thể giữ một vị trí như thế, và một người như thế thì ai lại muốn về vùng quê. Vậy người này có vai trò gì? Nếu đã làm việc trong bệnh viện mà không phải bác sĩ cốt cán thì chỉ có thể là bác sĩ nội trú - tức là chỉ hơn sinh viên y khoa năm cuối một chút. Và ông ta đã rời khỏi đó cách đây năm năm, theo số khắc trên cây gậy. Như vậy ông bác sĩ gia đình tuổi trung niên của anh biến mất tiêu, anh Watson thân mến, và hiện ra một anh chàng tuổi dưới ba mươi, dễ mến, không tham vọng, đãng trí, và có một con chó cưng mà tôi có thể mô tả đại khái là lớn hơn giống terrier và nhỏ hơn giống mastiff.”

Tôi bật cười tỏ vẻ hoài nghi trong khi Sherlock Holmes ngả người ra trường kỉ và phả mấy vòng khói chập chờn lên trần nhà.

“Về phần sau thì tôi không có cách nào để kiểm chứng những gì anh bảo”, tôi nói, “nhưng muốn tìm hiểu đôi điều về sự nghiệp và tuổi tác của người này thì không đến nỗi khó.” Tôi lấy cuốn Danh bạ Y khoa trên kệ sách nhỏ chứa sách chuyên môn của mình xuống và tra tìm cái tên đó. Có vài người họ Mortimer nhưng chỉ có một người có thể là vị khách của chúng tôi. Tôi đọc to lí lịch của anh ta:

Mortimer, James, MRCS, 1882, Grimpen, Dartmoor, Devon. Bác sĩ ngoại khoa nội trú, từ 1882 đến 1884, ở Charing Cross Hospital. Đạt giải thường Jackson về Bệnh lí học so sánh, với luận văn có nhan đề ‘Bệnh tật có di truyền không?’ Hội viên danh dự Hội Bệnh lí học Thụy Điển. Tác giả các bài viết ‘Một số biến dị có tính di truyền’ (Tạp chí Lancet, 1882), ‘Chúng ta có tiến bộ không?’ (Chuyên san Psychology, tháng 3/1883). Nhân viên y tế phụ trách các giáo phận Grimpen, Thorsley, và High Barrow.

“Không hề có hội săn bắn địa phương nào cả, Watson à”, Holmes nói, kèm một nụ cười láu lỉnh, “nhưng có một bác sĩ vùng quê, đúng như nhận xét rất chính xác của anh. Tôi nghĩ là những suy luận của tôi đã được chứng minh rồi đó. Còn về các tính từ, nếu tôi nhớ không lầm thì tôi đã nói là dễ mến, không tham vọng, và đãng trí. Theo kinh nghiệm của tôi, chỉ những người dễ mến trên đời này mới được nhận những quà tặng như thế, chỉ có người không tham vọng mới từ bỏ sự nghiệp ở London để về vùng quê, và chỉ có người đãng trí mới bỏ quên cây gậy mà không lưu lại danh thiếp của mình sau khi đã chờ đợi trong phòng người ta cả tiếng đồng hồ.”

“Còn con chó?”

“Nó có thói quen mang cây gậy theo sau ông chủ. Cây gậy này nặng nên nó phải cắn chặt ngay chính giữa, và các dấu răng của nó rất rõ. Theo khoảng cách giữa các vết răng, tôi cho rằng nếu là giống chó săn nhỏ terrier thì hàm con chó này quá lớn, còn nếu là giống chó mastiff giữ nhà thì lại quá nhỏ. Đây có thể là... A, đúng rồi, đích thị là một con chó spaniel lông xoăn.”

Anh đã đứng dậy và đi qua đi lại trong khi nói. Đúng lúc ấy thì anh dừng bước bên ô cửa sổ. Giọng anh có vẻ ăn chắc tới mức tôi phải ngạc nhiên ngước nhìn.

“Anh bạn ơi, sao anh có thể đoán chắc như vậy được?”

“Vì một lí do hết sức đơn giản là tôi nhìn thấy chính con chó đó ngay ngưỡng cửa nhà mình, và đây là tiếng nhấn chuông của người chủ. Cứ ở đó, xin anh, Watson. Người này là đồng nghiệp với anh, nên sự có mặt của anh biết đâu lại có ích cho tôi. Bây giờ là khoảnh khắc kịch tính của định mệnh đó, Watson, khi anh nghe trên cầu thang có tiếng bước chân đang đi thẳng vào cuộc đời anh mà không hề biết là lành hay dữ. Ông bác sĩ James Mortimer, con người của khoa học kia, cần gì ở chuyên gia tội phạm Sherlock Holmes này? Xin mời vào!”

Bề ngoài của vị khách khiến tôi ngạc nhiên bởi tôi đã dự kiến sẽ gặp một bác sĩ vùng quê điển hình. Người này gầy ốm, rất cao, mũi dài và khoằm nhô ra giữa hai con mắt xám sắc sảo, nằm sát nhau và ánh ngời lên đằng sau cặp mắt kính gọng vàng. Anh ta ăn mặc đúng kiểu bác sĩ nhưng khá luộm thuộm vì áo măng tô trông bẩn thỉu còn quần đã sờn cũ. Dù còn trẻ, cái lưng dài của anh ta đã khòm, khi đi anh ta chúi đầu ra phía trước và dáng điệu toát lên vẻ chăm chú hiền lành. Vừa bước vào anh ta đã đưa mắt nhìn cây gậy trên tay Holmes và chạy ào tới, đồng thời reo lên mừng rỡ.

“May quá”, anh ta nói. “Tôi không chắc là mình đã bỏ quên nó ở đây hay ở Văn phòng Vận tải. Không đời nào tôi chịu mất cây gậy này.”

“Một tặng vật, phải không?” Holmes nói.

“Vâng, thưa ông.”

“Của bệnh viện Charing Cross?”

“Của mấy người bạn ở đó tặng nhân dịp đám cưới tôi.”

“Chà, chà, thật tệ!” Holmes vừa nói vừa lắc đầu.

“Sao lại tệ chứ?” Bác sĩ Mortimer chớp mắt nhìn qua cặp kính, có phần sửng sốt.

“Chẳng là ông vừa đảo lộn những suy luận lặt vặt của chúng tôi ấy mà. Ông vừa nói đám cưới, phải vậy không?”

“Vâng, thưa ông. Tôi đã lập gia đình nên rời bệnh viện, và từ bỏ luôn mọi hi vọng hành nghề tham vấn. Tôi cũng cần xây dựng gia đình riêng chứ.”

“Không sao, không sao, chúng tôi suy luận cũng không sai gì mấy đâu”, Holmes nói. “Thế thì bác sĩ Mortimer...”

“Ồ, đừng gọi là bác sĩ, thưa ông... chỉ là MRCS thôi.”

“Và là một người có tư duy chính xác, hiển nhiên rồi.”

“Một kẻ học đòi khoa học, thưa ông Holmes, kẻ nhặt nhạnh những vỏ sò bên bờ đại dương bao la của những điều chưa biết tới. Chắc là tôi đang thưa chuyện với ông Sherlock Holmes chứ không phải với...”

“Đúng rồi, còn anh bạn tôi đây là bác sĩ Watson.”

“Hân hạnh được gặp ông, thưa ông. Tôi đã nghe tên ông đi kèm với danh tiếng của bạn ông. Thưa ông Holmes, ông quả thật đã khiến tôi hết sức chú ý. Tôi thật không ngờ lại được thấy một cái sọ dài hay vùng trên ổ mắt nổi rõ như thế. Ông có phản đối không nếu tôi dùng ngón tay lần theo đường khớp dọc xương đỉnh của ông? Thưa ông, chừng nào chưa có được vật nguyên mẫu thì một mô hình đúc khuôn theo sọ của ông sẽ là niềm vinh dự cho bất kì bảo tàng nhân chủng học nào. Tôi không có ý tỏ ra thất thố, nhưng thú thật là tôi thèm muốn cái sọ của ông.”

Sherlock Holmes khoát tay về phía chiếc ghế, mời người khách lạ ngồi, “tôi thấy ông quả là người say sưa với mạch tư tưởng của mình, thưa ông, cũng giống như tôi vậy”, anh nói. “Nhìn ngón trỏ của ông là tôi biết ông thích hút thuốc vấn. Xin cứ hút, đừng có ngại.”

Người khách rút ra một mẩu giấy, ít thuốc lá sợi và cuộn thành một điếu với thao tác thuần thục đáng ngạc nhiên. Những ngón tay dài, run run của anh ta vừa lẹ làng vừa máy động không ngừng như những sợi râu của một con côn trùng. Holmes im lặng nhưng những cái liếc mắt rất nhanh của anh cho tôi thấy sự quan tâm dành cho vị khách hiếu kì này. Cuối cùng anh lên tiếng, “Thưa ông, chắc ông đã quá bộ đến đây tối qua và bây giờ không chỉ vì mục đích xem xét hộp sọ của tôi đấy chứ?”

“Không đâu, thưa ông, mặc dù tôi rất vui vì đã có cơ hội làm việc đó. Tôi đến gặp ông, ông Holmes, vì tôi tự biết mình là người thiếu thực tiễn và vì tôi bất ngờ phải đương đầu với một vấn đề hết sức dị thường và nghiêm trọng. Khi tôi nhận ra ông là chuyên gia giỏi thứ nhì Âu châu này...”

“Không sai, thưa ông! Cho phép tôi được biết ai hân hạnh là người giỏi nhất ạ?” Holmes hỏi có phần khó chịu.

“Với một người có đầu óc khoa học chính xác thì công trình của Monsieur Bertillon hẳn là phải gây chú ý mạnh mẽ.”

“Vậy thì nhờ ông ta tư vấn có phải tốt hơn không?”

“Thưa ông, tôi đã nói là với một người có đầu óc khoa học chính xác mà. Nhưng về thực tiễn thì phải thừa nhận là không ai bằng ông. Thưa ông, không lẽ tôi vừa vô ý...”

“Có chút xíu thôi”, Holmes nói. “Bác sĩ Mortimer này, tôi nghĩ tốt nhất là ông không nên rườm rà nữa mà hãy vui lòng nói thẳng vào bản chất đích xác của vấn đề mà ông cần tôi giúp đỡ.”

2
Lời nguyền dòng họ Baskerville

“Trong túi tôi đây có một văn bản”, bác sĩ James Mortimer nói.

“Tôi đã để ý thấy khi ông bước vào phòng”, Holmes nói. “Đó là một bản viết tay lâu đời. Từ đầu thế kỉ mười tám, trừ phi đó là giả mạo.”

“Làm sao ông biết được, thưa ông?”

“Suốt thời gian ông nói chuyện nãy giờ, ông đã để nó thòi ra chừng một, hai inch nên tôi đã kịp xem xét. Xem một văn bản mà không xác định được niên đại với sai số xấp xỉ mười năm thì hẳn là một chuyên gia kém cỏi. Có thể ông đã đọc chuyên khảo của tôi về đề tài này. Tôi ước chừng tài liệu đó có từ năm 1730.”

“Năm chính xác là 1742”, bác sĩ James Mortimer rút tờ giấy trong túi áo trước ngực ra. “Ngài Charles Baskerville đã trao cho tôi giữ gìn văn bản của dòng họ này; cái chết bi thảm đột ngột của ngài cách đây chừng ba tháng đã làm xôn xao cả vùng Devonshire. Có thể nói tôi vừa là bạn thân vừa là người chăm sóc sức khỏe của ngài. Thưa ông, ngài Charles là người kiên quyết, khôn ngoan, thực tế, và không giàu óc tưởng tượng như tôi đây. Thế mà ngài lại coi trọng văn bản này hết sức, và trong thâm tâm đã chuẩn bị đón nhận một kết cục đúng như những gì đã xảy đến trong thực tế.”

Holmes đón lấy tờ giấy viết tay và đặt trên đầu gối, vuốt cho phẳng.

“Này Watson, anh nhìn xem cách viết chữ s dài xen kẽ với chữ s ngắn này. Đó là một trong nhiều dấu hiệu đã giúp tôi xác định niên đại[167].”

Qua vai anh, tôi nhìn vào tờ giấy cũ vàng và những chữ viết đã phai mờ. Đầu trang giấy ghi: Lâu đài Baskervill, và bên dưới là mấy chữ số lớn, nguệch ngoạc: 1742.

“Trông như một văn bản xác nhận.”

“Đúng, đó là văn bản xác nhận một truyền thuyết lưu truyền trong dòng họ Baskerville.”

“Nhưng tôi cứ tưởng là ông cần tôi tư vấn về chuyện gì mới mẻ và thực tế hơn chứ?”

“Hết sức mới mẻ. Một vấn đề hết sức cấp bách, thực tế, cần phải quyết định trong vòng hai mươi bốn giờ. Nhưng văn bản này ngắn và có liên quan mật thiết với sự việc đó. Tôi xin phép đọc cho quý vị nghe.”

Holmes ngả lưng ra ghế, chụm các đầu ngón tay vào nhau, và nhắm mắt lại với vẻ nhẫn nại. Bác sĩ Mortimer xoay tờ giấy về phía ánh sáng rồi bằng giọng sang sảng, rành mạch, anh ta đọc câu chuyện lạ lùng, xa xưa sau đây:

Chuyện về nguồn gốc con chó của dòng họ Baskerville đến nay đã có nhiều dị bản, nhưng vì ta là hậu duệ trực hệ từ đời Hugo Baskerville, và vì ta đã nghe chuyện này từ thân phụ, người lại được nghe từ đấng nghiêm đường, ta ghi thành di văn này với lòng tin hoàn toàn rằng chuyện đã xảy ra đúng như ta chấp bút ở đây. Này các con trai, ta mong các con tin rằng Công Lí trừng phạt tội lỗi nhưng cũng có thể độ lượng khoan hồng cho tội lỗi, rằng không có lời nguyền nào nặng nề đến độ không rửa sạch được bằng nguyện cầu và ăn năn. Hãy ghi nhớ chuyện này không phải để sợ hãi những hậu quả của quá khứ, mà là để cẩn trọng trong tương lai, để những mê cuồng tai ác đã khiến dòng họ này khổ đau khôn xiết sẽ không còn được buông thả mà hủy hoại chúng ta nữa.

Chuyện kể rằng vào thời Đại Phiến Loạn[168] (thời này đã được Chúa công Clarendon thông thái viết thành pho sử kí[169] mà ta mong mỏi các con sẽ quan tâm), thái ấp Baskerville này thuộc về một người cũng mang tên Hugo trong dòng họ, và đó rành rành là một kẻ ngông cuồng, vô đạo, báng bổ thần thánh. Láng giềng của hắn có lẽ đã miễn thứ điều này vì vùng đất này chưa hề sinh ra vị thánh nào, nhưng tính khí độc ác và phóng đãng đã khiến hắn khét tiếng khắp miền Tây. Run rủi sao tên Hugo này lại đem lòng yêu (nếu quả thực có thể gọi sự si mê đen tối dường ấy bằng một cái tên tươi sáng dường ấy) con gái một điền chủ có ruộng đất gần kề địa phận Baskerville. Song thiếu nữ kia, vốn ý tứ và tiết hạnh, luôn né tránh vì nàng sợ hãi tai tiếng của hắn. Thế rồi vào một ngày lễ Michaelmas[170], biết rõ cha và các anh của cô gái vắng nhà, gã Hugo này cùng năm, sáu bằng hữu ác ôn và lêu lổng lẻn xuống điền trang kia bắt cóc nàng đi. Chúng đưa nàng về lâu đài và khóa chặt trong một phòng trên lầu, trong lúc Hugo và bè bạn ngồi vào bàn chè chén như thường lệ. Lúc ấy, người thiếu nữ đáng thương trên lầu hẳn phải hãi hùng vì tiếng ca hát, hò hét và những tràng chửi thề kinh khiếp từ dưới nhà vọng lên, bởi thiên hạ bảo rằng khi rượu vào thì Hugo Baskerville buông ra toàn những lời tội vạ. Cuối cùng trong cơn khiếp đảm, nàng đã làm điều mà ngay cả một nam tử can trường hay khỏe mạnh nhất cũng phải e dè. Nhờ bám víu vào đám dây leo thường xuân phủ trên bức tường phía nam (mà nay vẫn còn đó), nàng leo từ mái nhà xuống đất và băng qua truông theo hướng về nhà, tức điền trang của cha nàng cách lâu đài ba dặm lí[171].

Một lúc sau, Hugo bỗng dưng rời bỏ khách khứa đem thức uống - có lẽ cả những điều tồi tệ hơn - lên cho tù nhân của hắn thì thấy chiếc lồng trống không, còn con chim đã bay thoát. Thấy vậy hắn như phát cuồng liền nhào xuống cầu thang lao vào phòng, nhảy phắt lên chiếc bàn lớn, đá văng hết chai lọ, chén bát, và gào thét trước đám bạn bè rằng đêm nay nếu không đuổi bắt được cô thôn nữ này thì hắn sẽ dâng cả hồn lẫn xác cho quỷ dữ. Và trong khi đám trác táng kia còn đang sửng sốt trước cơn thịnh nộ của hắn, một tên độc ác hơn cả, hoặc say hơn cả, bèn thét bảo mọi người nên thả đàn chó săn ra truy đuổi cô gái. Nghe thế Hugo chạy ra khỏi nhà, quát tháo đám mã phu thắng yên cương cho ngựa của hắn và mở chuồng thả đàn chó ra. Cho bầy chó săn đánh hơi chiếc khăn tay của cô gái xong hắn xua chúng đi, thế là cả đàn sủa vang phóng qua truông dưới ánh trăng.

Bấy giờ, đám trác táng kia đứng há hốc mồm ra một lúc, khó hiểu chuyện gì đã diễn ra gấp gáp đến vậy. Nhưng rồi đầu óc mê muội của chúng cũng nhận ra bản chất của hành động sắp diễn ra trên truông. Mọi thứ liền náo loạn cả lên, người đòi súng, kẻ cần ngựa, đứa khác lại muốn thêm ve rượu. Nhưng cuối cùng khi tâm thần bấn loạn đã phần nào trấn tỉnh lại, cả bọn mười ba tên bắt đầu lên ngựa đuổi theo. Dưới ánh trăng sáng vằng vặc, bọn chúng dàn hàng ngang quất ngựa phi nhanh, truy theo con đường người thiếu nữ ấy phải đi nếu muốn về nhà. Chúng đi được chừng một, hai dặm thì gặp một người chăn cừu ban đêm trên truông và quát tháo hỏi xem người này có nhìn thấy đoàn săn đi trước không. Chuyện kể lại rằng người chăn cừu sợ khiếp vía đến độ nói chẳng nên lời, nhưng rốt cuộc cũng cho biết ông ta đã thấy người thiếu nữ bất hạnh bị đàn chó săn theo dấu. Ông ta nói: “Nhưng chưa hết, tôi còn thấy Hugo Baskerville cưỡi con hắc mã băng qua, đằng sau là một con quỷ chó của địa ngục âm thầm chạy theo, lạy Chúa phù hộ cho con dừng bao giờ bị nó bám gót." Nghe thế đám điền chủ bét nhè kia chửi rủa người chăn cừu rồi phóng ngựa đi tiếp. Nhưng ngay sau đó, bọn chúng cũng sởn gai ốc khi nghe tiếng vó câu phi nước đại trên truông rồi thấy một con ngựa đen, mõm sùi bọt trắng phóng qua, dây cương kéo lê còn yên ngựa thì trống. Sau đó đám trác táng kia cưỡi ngựa nép sát vào nhau vì cả bọn đều khiếp đảm, nhưng chúng vẫn đi tiếp qua truông, giá thử chỉ có một mình thì chắc đứa nào cũng chỉ chực quay đầu ngựa trở lui. Cứ cưỡi ngựa chầm chậm như thế, cuối cùng chúng cũng gặp bầy chó săn. Bầy chó toàn những con thuần chủng nổi tiếng dũng mãnh, thế mà lúc này lại xúm xít rên rỉ bên một bờ dốc trũng trên truông, con thì muốn lỉnh đi, con thì xù lông căng mắt nhìn xuống đáy trũng trước mặt.

Đám người kia dừng ngựa, như các con có thể đoán biết, cả lũ đã tỉnh táo hơn lúc xuất phát. Chẳng đứa nào chịu tiến xa thêm, ngoại trừ ba tên bạo gan nhất, hoặc có lẽ là say rượu nhất trong đám, tiếp tục cưỡi ngựa lần xuống triền đất trũng. Nơi triền dốc mở ra thành một vạt rộng có hai tảng đá lớn, nay vẫn còn sừng sững mà cổ nhân đã dựng ở đó từ thuở nào. Trăng soi vằng vặc trên trảng đất trống và ngay chính giữa là người thiếu nữ bất hạnh nằm im lìm nơi đã sa chân, nàng đã chết vì hãi hùng và kiệt quệ. Song không phải xác nàng cũng không phải xác Hugo Baskerville nằm kế bên, khiến ba kẻ chè chén bạt mạng kia dựng tóc gáy, mà chính là cảnh tượng một con thú đen sì, to lớn, hình thù như con chó săn nhưng lớn hơn bất cứ con chó săn nào mà mắt phàm từng thấy, đang chỗm lên xác Hugo, mà cắn xé cuống họng hắn ta. Bọn kia đứng nhìn con quái vật cắn đứt lìa cổ Hugo Baskerville, rồi khi thấy nó ngoảnh lại, mắt đỏ rực, hàm răng nhễu máu thì cả ba thét lên kinh hoàng phi ngựa trối chết, vừa chạy vừa gào rú vượt qua truông. Nghe nói một tên đã chết ngay trong đêm đó vì quá kinh hãi những gì đã chứng kiến, hai tên kia suy sụp tinh thần đến hết đời.

Hỡi các con trai của ta, đó là sự tích con quỷ chó hiện hình, tương truyền đã gieo tai họa vô cùng ác nghiệt cho dòng họ này kể từ đấy. Ta ghi lại thành di văn này bởi vì điều gì được biết rõ thì đỡ gây khiếp sợ hơn là chỉ nghe lời bóng gió hay phỏng đoán. Không thể phủ nhận rằng nhiều người trong dòng họ này đã chết bất hạnh - cái chết đột ngột, đẫm máu và bí ẩn. Thế nhưng chúng ta hãy trông cậy rằng ân đức vô bờ của Thượng Đế sẽ không trừng phạt mãi mãi những kẻ vô tội sau ba hay bốn thế hệ như Thánh Kinh đã răn đe. Hỡi các con trai, bằng di văn này ta phó thác các con cho đấng Thượng Đế ấy, và ta khuyên các con hãy cẩn trọng mà đừng băng qua truông vào những giờ tăm tối khi quyền lực của quỷ dữ dâng cao.

{Hugo Baskerville chấp bút gửi các con trai Rodger và John, với huấn thị không được nói gì với em gái Elizabeth.}

Khi bác sĩ Mortimer đọc xong câu chuyện dị thường này, anh ta đẩy kính lên trán rồi chăm chú nhìn Sherlock Holmes. Nhà thám tử ngáp dài và thảy mẩu thuốc lá còn lại vào lò sưởi.

“Rồi sao?” Anh hỏi.

“Ông không thấy chuyện này đáng quan tâm ư?”

“Đối với người sưu tầm truyện cổ tích thì đáng đấy.”

Bác sĩ Mortimer rút trong túi ra một tờ nhật báo đã gập lại.

“Vậy thì thưa ông Holmes, xin trình bày với ông một chuyện xảy ra gần đây hơn. Đây là nhật báo Devon County Chronicle số ra ngày 14 tháng 5 năm nay. Trong này có thuật vắn tắt những dữ kiện được suy luận từ cái chết của ngài Charles Baskerville xảy ra trước đó vài ngày.”

Anh bạn tôi hơi nhỏm ra trước và nét mặt trở nên chăm chú. Vị khách của chúng tôi chỉnh lại kính rồi bắt đầu đọc:

Sự ra đi đột ngột của ngài Charles Baskerville, thường được nhắc đến với tư cách ứng viên đảng Tự Do có nhiều khả năng đắc cử ở vùng Trung Devon trong cuộc tuyển cử tới, đã gây ra không khí đau buồn bao trùm toàn địa hạt. Tuy ngài Charles cư ngụ ở lâu đài Baskerville chưa lâu, song tính cách hòa nhã và rộng lượng hết mực của ngài đã chiếm được cảm tình và sự kính trọng của bất cứ ai có dịp tiếp xúc. Trong thời buổi tầng lớp giàu xổi đang lên, quả là đáng mừng khi biết một dòng họ lâu đời trong hạt đã có thời suy vi do tai ương bây giờ lại có con cháu gây dựng được sản nghiệp và quay về khôi phục lại vinh quang gia tộc. Như mọi người đều biết, ngài Charles đã kiếm được những khoản tiền lớn nhờ đầu tư ở Nam Phi. Không lao theo thời cơ cho đến khi vận may đảo chiều, ngài đã sáng suốt chuyển hết những khoản thu được thành hiện kim và mang về Anh quốc. Ngài Charles mới về cư ngụ ở lâu đài Baskerville từ hai năm trước, vậy mà dư luận đã bàn tán về những kế hoạch tái thiết và cải tổ lớn lao của ngài, tuy giờ đây tất cả đã phải tạm ngưng sau khi ngài qua đời. Vì không có con cái, sinh thời ngài Charles từng công khai ý nguyện chừng nào còn sống ngài sẽ làm cho cả vùng nông thôn này được hưởng lợi từ sản nghiệp của mình, do đó mà nhiều người còn có lí do riêng để thương tiếc nhà quý tộc đã sớm ra đi. Những khoản quyên góp hào phóng của ngài cho các hội từ thiện trong vùng đã thường xuyên được đưa tin trên bổn báo.

Cuộc điều tra về cái chết của ngài Charles tuy chưa làm sáng tỏ hoàn toàn các sự việc có liên quan, nhưng ít nhất cũng đã xua tan những tin đồn có nguồn gốc mê tín dị đoan. Không có lí do gì để hồ nghi trong vụ này có âm mưu tội ác, hoặc cho rằng cái chết có nguyên nhân phi tự nhiên. Ngài Charles góa vợ, và có thể nói rằng lối suy nghĩ của ngài hơi lập dị. Tuy giàu có, ngài vẫn sống theo sở thích riêng và gia nhân của ngài ở lâu đài Baskerville chỉ có hai vợ chồng Barrymore, người chồng làm quản gia, còn người vợ lo việc nội trợ. Theo lời khai của họ, mà nhiều bằng hữu đã chứng thực, sức khỏe của ngài Charles gần đây đã suy yếu, và nhất là có liên quan đến bệnh tim, với những biểu hiện như sắc da thay đổi, khó thở và những đợt suy nhược thần kinh trầm trọng. Bác sĩ James Mortimer, bạn kiêm bác sĩ của người quá cố, cũng có lời khai tương tự.

Các tình tiết trong vụ này rất đơn giản. Hằng đêm trước khi đi ngủ, ngài Charles có lệ đi bách bộ trên con đường trồng cây thủy tùng nổi tiếng của lâu đài Baskerville. Vợ chồng Barrymore đã làm chứng rằng đó là thói quen của ngài. Hôm mùng 4 tháng 5, ngài Charles tuyên bố sẽ lên đường đi London vào ngày hôm sau và đã lệnh cho Barrymore chuẩn bị hành trang. Hôm ấy ngài ra ngoài bách bộ ban đêm như thường lệ, và trong khi đi dạo ngài có thói quen hút thuốc. Ngài không trở về. Lúc 12 giờ, Barrymore thấy cửa vẫn còn mở nên báo động và thắp đèn đi tìm chủ. Hôm ấy trời ẩm và dấu chân của ngài Charles hằn rõ trên lối đi. Ở quãng giữa con đường đi dạo có một cánh cổng mở ra truông. Có dấu hiệu cho thấy ngài Charles đã đứng đây một lúc. Sau đó ngài đi tiếp theo con đường này, và người ta đã phát hiện thi thể ngài ở cuối đường. Có một tình tiết đến nay vẫn chưa có lời giải thích, đó là Barrymore khai rằng các dấu chân của ông chủ đã biến đổi từ lúc đi qua cánh cổng thông với truông và từ đó trở đi hình như ngài đã nhón gót đi bằng mũi chân. Một lái buôn ngựa người digan tên là Murphy vào lúc đó đang ở trên truông cách đó không xa, nhưng người này thú nhận là lúc đó đang say nên không đáng tin lắm. Người này khai có nghe tiếng la hét nhưng không biết ở hướng nào. Trên thi thể ngài Charles không có dấu hiệu bị tấn công và mặc dù theo lời khai của vị bác sĩ riêng, diện mạo của người quá cố đã biến dạng tới mức không thể tin nổi - đến nỗi lúc đầu bác sĩ Mortimer đã không tin xác chết trước mặt chính là người bạn và bệnh nhân của mình - song hiện tượng biến dạng này được giải thích là một triệu chứng không hiếm gặp trong những trường hợp nghẹt thở và chết vì trụy tim. Cách lí giải này phù hợp với kết quả khám nghiệm tử thi cho thấy người chết mắc bệnh tim mãn tính, và ban bồi thẩm pháp y đã cung cấp bản giám định theo các chứng cứ y khoa. Kết luận này là có lợi bởi rõ ràng điều tối quan trọng là người thừa kế của ngài Charles có thể an cư tại lâu đài và tiếp tục những công việc tốt đẹp đã bị gián đoạn do hoàn cảnh bi đát này. Giả sử kết quả giám định pháp y không dập tắt được những chuyện hoang đường mà người ta rỉ tai nhau thì e khó có ai chịu sống tại lâu đài Baskerville. Được biết người có huyết thống gần nhất với ngài Charles Baskerville là con của em trai ngài, ông Henry Baskerville, nếu ông này còn sống. Theo tin mới nhất, quý ông trẻ tuổi này đã sang Mỹ châu sinh sống, và người ta đang xúc tiến nhiều cuộc tìm kiếm để thông báo cho người thừa kế biết vận may của mình.

Bác sĩ Mortimer gấp tờ báo và cho vào túi. “Đó là những tin tức đã được công bố về cái chết của ngài Charles Baskerville, thưa ông Holmes.”

“Tôi phải cảm ơn ông”, Sherlock Holmes nói, “vì đã khiến tôi lưu tâm đến một vụ chắc chắn có nhiều điểm đáng chú ý. Vào lúc đó, tôi có xem một số bình luận trên nhật báo nhưng lại quá bận rộn với vụ mất bảo ngọc Vatican, và vì nóng lòng phụng mệnh Đức giáo hoàng nên tôi đành bỏ qua vài vụ đáng quan tâm ở Anh quốc. Ông nói bài báo này gồm tất cả những chi tiết được công bố?”

“Đúng thế.”

“Vậy thì hãy cho tôi biết những chi tiết chưa công bố.”

Holmes lại ngả lưng ra ghế, chụm các đầu ngón tay vào nhau, và khoác lên vẻ mặt vô cảm như một quan tòa.

Bác sĩ Mortimer có vẻ vô cùng xúc động. Anh ta nói, “Làm thế nghĩa là tôi phải nói những điều chưa giãi bày với bất kì ai. Động cơ của tôi khi không khai báo với ban bồi thẩm pháp y là thế này: Đã là con người của khoa học thì nên tránh đặt mình vào một vị trí có vẻ như công khai bảo chứng cho một chuyện mê tín trong dân gian. Tôi còn một động cơ nữa như tờ báo đã viết, chắc chắn sẽ không ai đến ở lâu đài Baskerville nếu có bất cứ chuyện gì làm tăng thêm tiếng tăm vốn đã kinh hoàng của nó. Vì cả hai lí do đó, tôi thấy mình đã suy xét đúng khi không nói hết những gì mình biết, vì có nói cũng chẳng đem lại lợi ích thiết thực gì. Nhưng với ông thì không có lí do gì mà tôi lại không hoàn toàn thành thật.

Trên truông có rất ít người cư trú, và những ai sống gần nhau thường tự họp với nhau. Vì lí do đó tôi rất hay gặp ngài Charles Baskerville. Không kể ông Frankland ở lâu đài Lafter, và nhà tự nhiên học Stapleton, thì trong vòng mấy dặm chẳng ai có học thức. Ngài Charles đã về hưu nhưng tình cờ chứng bệnh của ngài là duyên cớ kéo chúng tôi lại gần nhau, và mối quan tâm chung về khoa học đã khiến chúng tôi thành bạn. Ngài đã mang từ Nam Phi về nhiều thông tin khoa học, và rất nhiều buổi chiều lí thú chúng tôi đã cùng nhau đàm đạo về cơ thể học so sánh giữa giống người Bushman và người Hottentot. Trong mấy tháng vừa qua, càng ngày tôi càng thấy rõ là hệ thần kinh của ngài Charles đã căng thẳng tới tột độ. Ngài quá tin vào cái truyền thuyết mà tôi vừa đọc cho quý vị nghe; tin tới mức không gì có thể xui khiến ngài bước ra truông vào ban đêm, ngay cả trên đất đai thuộc sở hữu của mình. Ông Holmes à, có thể ông không tin được đâu nhưng chính ngài Charles đã thực lòng tin chắc rằng có một định mệnh khủng khiếp bao trùm dòng họ của ngài, và rõ ràng là những câu chuyện lưu truyền từ các bậc tổ phụ mà ngài tìm được không đem lại chút gì tươi sáng. Ngài cứ luôn bị ám ảnh rằng có một thế lực ma quái nào đó hiện diện quanh đây, và hơn một lần ngài đã hỏi tôi là trong những chuyến thăm bệnh đêm hôm có bao giờ tôi bắt gặp một sinh vật kì lạ hoặc nghe thấy tiếng tru của một con chó săn nào không. Nhiều lần ngài hỏi tôi về tiếng chó tru và lúc nào, nghe giọng ngài cũng run rẩy vì kích động. Tôi còn nhớ rõ lần đánh xe lên nhà ngài vào buổi chiều khoảng ba tuần trước sự cố định mệnh đó. Tình cờ ngài đang đứng ngay cửa tiền sảnh. Tôi vừa từ xe ngựa bước xuống và đứng trước mặt ngài thì thấy ngài trân trân nhìn sững qua vai tôi, vẻ mặt kinh hoàng tột độ. Tôi quay ngoắt lại và chỉ kịp thoáng thấy một vật gì đó mà tôi cho là một con bê lớn màu đen đang chạy băng qua đầu con đường vào nhà. Ngài hốt hoảng và kích động tới mức tôi buộc phải đi tới tận chỗ con thú xuất hiện lúc nãy và nhìn quanh tìm kiếm. Nhưng nó đã đi mất và biến cố ấy đã gây ấn tượng hết sức tồi tệ cho tinh thần ngài Charles. Tôi ở lại với ngài suốt buổi tối và chính vào dịp đó ngài đã giao cho tôi cất giữ bản di văn mà tôi đã đọc lúc đầu, cũng là để giải thích cho cảm xúc ngài đã bộc lộ. Tôi kể lại câu chuyện nhỏ này vì khi xét đến cái bi kịch diễn ra về sau thì nó đâm ra quan trọng, nhưng ngay lúc ấy tôi lại cho đó chỉ là chuyện hoàn toàn vặt vãnh và sự kích động của ngài Charles là vô căn cứ.

Chính vì nghe lời khuyên của tôi mà ngài Charles định đi London. Tôi biết ngài đã mắc bệnh tim, và nỗi lo lắng thường trực ở nơi đang sống rõ ràng có tác động nghiêm trọng đến sức khỏe của ngài, cho dù nguyên nhân có hoang đường đến đâu. Tôi nghĩ chỉ cần về thành phố sống vài tháng với nhiều trò tiêu khiển, khi trở lại ngài sẽ biến thành con người mới. Ông Stapleton, một người bạn chung của chúng tôi, cũng rất lo ngại cho tình trạng sức khỏe của ngài Charles và cũng có quan điểm như tôi. Thế mà ngay phút chót thì xảy ra tai họa khủng khiếp này.

Vào cái đêm ngài Charles chết, ông quản gia Barrymore, người phát hiện ra sự việc, cho anh mã phu Perkins phi ngựa tới báo tin cho tôi, và vì tôi vốn thức khuya nên chỉ trong vòng một giờ sau khi xảy ra chuyện là tôi đã tới lâu đài Baskerville. Tôi đã kiểm tra và làm chứng mọi chi tiết được nêu trong cuộc thẩm tra. Tôi đã lần theo các dấu chân trên lối đi trồng cây thủy tùng, tôi đã thấy vị trí ở cái cổng thông ra truông, nơi dường như ngài Charles đã đứng chờ gì đó, tôi để ý thấy sự thay đối hình dạng của các dấu chân kể từ điểm đó, tôi nhận biết là không có dấu chân nào khác ngoại trừ dấu chân của Barrymore trên mặt đất mềm, và cuối cùng tôi cẩn thận kiểm tra xác chết, trước khi tôi đến vẫn chưa có ai đụng vào. Ngài Charles nằm sấp, hai tay dang ra, ngón tay cắm ngập xuống đất, và mặt co rút biến dạng vì một cảm xúc dữ dội tới mức tôi không dám tin đó là diện mạo của ngài. Chắc chắn là không hề có bất kì thương tích nào trên cơ thể. Nhưng ở cuộc thẩm tra, có một điều Barrymore đã khai không đúng. Ông ta bảo rằng không hề có dấu vết nào trên mặt sỏi ở quanh xác chết. Ông ta không thấy gì cả. Nhưng tôi thấy cách xa đó một chút, nhưng rất rõ và rất mới...”

“Dấu chân?”

“Dấu chân.”

“Đàn ông hay đàn bà?”

Bác sĩ Mortimer nhìn chúng tôi giây lát với ánh mắt lạ lùng, rồi hạ giọng trả lời như thầm thì.

“Thưa ông Holmes, đó là những dấu chân của một con chó săn khổng lồ!”

3
Nan đề

Thú thật là những lời ấy khiến tôi rợn cả người. Giọng của vị bác sĩ bộc lộ sự hồi hộp, cho thấy chính anh ta cũng xúc động sâu sắc trước câu chuyện đã thuật lại với chúng tôi. Holmes phấn khích nhổm tới trước và mắt ánh lên một cái nhìn sắc lạnh thường thấy khi anh tập trung chú ý.

“Ông đã nhìn thấy?”

“Rõ ràng như tôi thấy ông.”

“Và ông không nói gì hết?”

“Nói thì có ích gì?”

“Sao không ai nhìn thấy cả?”

“Những dấu vết ấy cách xác chết chừng hai mươi yard và chẳng ai để ý. Chắc tôi cũng chẳng để ý nếu như không biết truyền thuyết đó từ trước.”

“Trên truông có nhiều chó chăn cừu không?”

“Chắc chắn rồi, nhưng đây không phải chó chăn cừu.”

“Ông bảo nó rất to lớn?”

“Khổng lồ.”

“Nhưng nó không đến gần xác chết?”

“Không.”

“Đêm ấy thời tiết thế nào?”

“Ẩm và lạnh.”

“Nhưng đúng là không có mưa à?”

“Không.”

“Con đường đi dạo thì sao?”

“Hai bên có hàng thủy tùng lâu năm, cao chừng mười hai foot và mọc ken dày nên không thể chui qua được. Lối đi ở ngay chính giữa, rộng khoảng tám foot.”

“Thế giữa lối đi và hàng cây có gì không?”

“Có, ở hai bên đều có bờ cỏ rộng chừng sáu foot.”

“Ông nói hàng cây thủy tùng ấy chỉ có một chỗ thông ra ngoài là cánh cổng?”

“Đúng, cái cổng rào nhỏ ấy thông ra truông.”

“Còn chỗ nào khác đi ra không?”

“Không hề.”

“Như vậy muốn tới được lối đi giữa hai hàng thủy tùng ta phải từ nhà đi ra hoặc từ cổng rào đó đi vào?”

“Còn một ngả nữa đi qua căn nhà hóng mát ở cuối con đường đó.”

“Thế ngài Charles đã đi tới đó chưa?”

“Chưa, ngài nằm cách đó chừng năm mươi yard.”

“Này, bác sĩ Mortimer, ông nói đi, điều này quan trọng đấy: Những dấu vết ông nhìn thấy nằm trên lối đi chứ không phải trên cỏ?”

“Không dấu vết nào in trên cỏ.”

“Chúng nằm trên lối đi cùng phía với cổng rào phải không?”

“Đúng, chúng nằm bên rìa lối đi cùng phía với cánh cổng thông ra truông.”

“Ông khiến tôi quan tâm hết sức. Một điểm nữa. Cổng rào ấy có đóng không?”

“Đóng và khóa bằng ổ khóa.”

“Cổng cao chừng nào?”

“Chừng bốn foot.”

“Thế thì ai cũng trèo qua được?”

“Đúng.”

“Vậy bên cổng rào này ông có thấy dấu vết gì không?”

“Chẳng có gì đặc biệt.”

“Trời ơi! Không ai kiểm tra ư?”

“Có chứ, chính tôi kiểm tra mà.”

“Mà chẳng thấy gì?”

“Rất là khó hiểu. Rõ ràng là ngài Charles đã đứng ở đó chừng năm, mười phút”

“Làm sao ông biết?”

“Vì dưới đất có hai vết tàn thuốc từ điếu xì gà của ngài.”

“Xuất sắc! Watson này, đây đúng là một người cùng hội cùng thuyền rất hợp với chúng ta. Nhưng còn dấu chân?”

“Ngài Charles lưu lại dấu chân khắp khoảnh đất rải sỏi ấy. Tôi không nhận ra dấu nào khác.”

Sherlock Holmes vò đầu gối tỏ vẻ nôn nóng. Anh nói to, “Giá mà tôi ở đó! Rõ ràng đây là một vụ hấp dẫn lạ thường và mở ra vô số cơ hội cho nhà điều tra có đầu óc khoa học. Trang sách bằng sỏi mà tôi đã có thể đọc ra được rất nhiều điều bây giờ đã bị gió mưa xóa nhòa và bị đám nông dân tọc mạch giẫm đạp. Ôi, bác sĩ Mortimer ơi là bác sĩ Mortimer, nghĩ mà coi, sao ông không gọi tôi đến sớm hơn chứ! Ông thật là đáng trách lắm.”

“Ông Holmes, làm sao tôi có thể gọi ông đến mà không tiết lộ những chuyện này cho thiên hạ biết, và tôi đã nói các lí do khiến tôi không muốn như thế rồi. Hơn nữa, hơn nữa...”

“Sao ông ngần ngừ?”

“Có một lĩnh vực mà ngay cả những thám tử nhạy bén và giàu kinh nghiệm nhất cũng bất lực.”

“Ý ông muốn nói đây là chuyện siêu nhiên?”

“Tôi không khẳng định như vậy.”

“Không, nhưng hiển nhiên là ông nghĩ thế.”

“Ông Holmes à, kể từ sau bi kịch đó tôi đã nghe được một số chuyện khó có thể lí giải cho hợp với trật tự đã an bài của Tự Nhiên”

“Cụ thể?”

“Tôi biết được là trước khi xảy ra biến cố khủng khiếp đó, nhiều người đã nhìn thấy trên truông một con vật giống như con quỷ của dòng họ Baskerville, và đó không thể nào là một sinh vật mà khoa học đã biết tới. Ai cũng đồng tình bảo đó là một con vật to lớn, phát sáng, ghê rợn và ma quái. Tôi đã kiểm chứng lời kể của một dân quê cứng vía, một thợ đóng móng ngựa, và một nông dân ở truông, người nào cũng kể về con vật ma quỷ khủng khiếp ấy giống y như tương truyền về con quỷ chó của địa ngục. Tôi xin quả quyết rằng nỗi sợ hãi đang bao trùm cả địa hạt và không một người nào dám băng qua truông vào ban đêm.”

“Thế một người được đào tạo về khoa học như ông lại tin đây là chuyện siêu nhiên sao?”

“Tôi không biết phải tin điều gì nữa.”

Holmes nhún vai. “Cho tới nay tôi chỉ điều tra trong phạm vi trần thế. Nói một cách khiêm tốn, tôi đã từng chống lại điều ác, nhưng đối đầu với chính Ác Quỷ thì chắc tôi không kham nổi. Thế nhưng ông phải thừa nhận rằng những dấu chân ấy là hữu hình.”

“Con chó nguyên bản trong truyền thuyết cũng là hữu hình nên mới cắn đứt cổ họng người ta, nhưng nó cũng chính là ma quỷ.”

“Tôi thấy ông đã ngả hẳn sang các thuyết siêu nhiên rồi đó. Nhưng thôi, nói tôi nghe đi, bác sĩ Mortimer. Nếu ông cứ khăng khăng quan điểm đó thì ông đến nhờ tôi tư vấn làm gì? Ông vừa bảo là có điều tra về cái chết của ngài Charles cũng vô ích, thế mà ông lại muốn tôi làm việc đó.”

“Tôi đâu có nói tôi muốn ông làm việc đó.”

“Thế tôi giúp ông bằng cách nào đây?”

“Bằng cách khuyên tôi nên làm gì với ngài Henry Baskerville”, bác sĩ Mortimer nhìn đồng hồ, “ngài ấy sẽ đến ga Waterloo đúng một giờ mười lăm phút nữa.”

“Người thừa kế đấy ư?”

“Đúng. Khi ngài Charles mất, chúng tôi đã tìm kiếm chàng quý tộc này và biết được ngài ấy đang lập trang trại ở Canada. Chúng tôi nghe nói đây là người ưu tú về mọi phương diện. Hiện tôi phát ngôn không phải với tư cách bác sĩ mà là người được ủy thác và thực thi di chúc của ngài Charles.”

“Không còn người nào khác có quyền thừa hưởng, tôi chắc vậy?”

“Không. Duy chỉ có một người thân thích khác chúng tôi dò ra được là Rodger Baskerville, em út trong ba anh em trai mà ngài Charles xấu số kia là anh cả. Người thứ hai đã mất sớm chính là cha của ngài Henry này. Người thứ ba, Rodger, là kẻ hư hỏng trong gia đình, ông ta có tính cách của dòng dõi Baskerville hống hách ngày xưa và người ta bảo là hiện thân của gã Hugo thời trước, ông ta từng làm náo loạn cả Anh quốc rồi bỏ trốn sang Trung Mỹ và chết bên đó năm 1876 vì bệnh sốt vàng da. Henry là người cuối cùng của dòng họ Baskerville. Một giờ năm phút nữa là tôi phải đón ngài ấy ở ga Waterloo. Sáng nay tôi nhận được điện tín nói rằng ngài ấy đã đến Southampton. Đấy, ông Holmes, ông khuyên tôi phải làm gì với ngài ấy bây giờ?”

“Sao không để ngài ấy về ngôi nhà của dòng họ?”

“Lẽ tự nhiên là thế, phải không? Thế nhưng hãy thử nghĩ xem, ai trong nhà Baskerville về đó cũng gặp số phận ác nghiệt. Tôi đoán chắc rằng nếu ngài Charles có thể trăng trối với tôi trước khi chết thì ngài ắt hẳn đã dặn dò tôi đừng có đưa người cuối cùng của dòng họ và là người thừa kế gia sản về cái nơi kinh khủng đó. Nhưng cũng không thể phủ nhận rằng sự thịnh vượng của cả một vùng quê bần cùng, ảm đạm kia lại trông chờ vào sự có mặt của ngài ấy. Mọi công chuyện tốt đẹp mà ngài Charles đã làm sẽ tan thành cát bụi nếu không có người nào về sống ở lâu đài. Tôi e là mình không được vô tư bởi chính tôi cũng có lợi ích trong chuyện này, cho nên tôi mới thuật hết mọi chuyện với ông để nhờ chỉ bảo.”

Holmes tư lự một hồi lâu rồi lên tiếng, “Nói một cách dễ hiểu, vấn đề là thế này. Theo ông thì có một thế lực ma quỷ nào đó khiến vùng Dartmoor trở thành nơi cư ngụ không an toàn cho người nhà Baskerville, phải vậy không?”

“Ít nhất thì tôi có thể đánh bạo nói rằng có vài chứng cứ khiến tôi cho là thế.”

“Chính xác. Nhưng nếu giả thuyết siêu nhiên của ông là đúng thì dẫu có ở London các ma lực vẫn có thể hãm hại chàng trai này dễ dàng như ở hạt Devonshire. Ác quỷ mà chỉ có quyền năng giới hạn trong một địa phương nhỏ như kiểu hội đồng giáo xứ thì đúng là phi lí.”

“Thưa ông Holmes, nếu ông tiếp xúc trực tiếp với những chuyện như vậy thì có lẽ ông đã không bàn về vấn đề này một cách cợt nhả như thế. Vậy theo như tôi hiểu thì ông cho rằng người này dù có ở Devonshire hay ở London cũng vẫn an toàn. Năm mươi phút nữa ngài ấy sẽ đến. Ông sẽ khuyên bảo điều gì?”

“Thưa ông, tôi khuyên ông đón xe ngựa, mang con chó spaniel đang cào cửa nhà tôi đi, và tiến thẳng tới ga Waterloo đón ngài Henry Baskerville.”

“Rồi sau đó?”

“Sau đó ông không được nói gì với ngài ấy cho đến khi tôi có kết luận về vấn đề này.”

“Ông mất bao lâu để kết luận?”

“Hai mươi tư giờ. Vào 10 giờ sáng mai, thưa bác sĩ Mortimer, tôi sẽ hết sức cảm ơn ông nếu ông quay lại đây gặp tôi, và nếu ông đưa ngài Henry Baskerville đi cùng thì rất có ích cho các kế hoạch tương lai của tôi.”

“Tôi sẽ làm như ông bảo, thưa ông Holmes.”

Vị khách ghi nguệch ngoạc luôn giờ hẹn vào măng sét rồi hấp tấp bỏ đi với điệu bộ lạ lùng, vừa lơ đãng vừa chăm chú. Holmes ngăn anh ta lại ở đầu cầu thang.

“Xin hỏi một câu nữa, bác sĩ Mortimer. Ông nói là trước khi ngài Charles chết, nhiều người đã trông thấy con quỷ đó trên truông?”

“Có ba người thấy.”

“Sau đó có ai thấy nữa không?”

“Tôi không nghe ai nói gì nữa.”

“Cảm ơn ông. Chúc buổi sáng tốt lành.”

Holmes quay lại chỗ ngồi với vẻ mãn ý ngấm ngầm chứng tỏ anh có công việc tâm đắc đang chờ đợi.

“Anh có ra ngoài không, Watson?”

“Nếu giúp được anh tôi sẽ ở lại.”

“Chưa đâu, anh bạn thân mến, tới giờ phút hành động tôi mới cần anh giúp sức. Nhưng đây là chuyện hay ho, thật sự độc đáo theo nhiều góc nhìn. Phiền anh qua cửa hiệu của Bradley, bảo ông ấy cho mang lên đây một pound thuốc lá sợi loại nặng nhất nhé? Cảm ơn anh. Và tôi cũng rất cảm kích nếu anh vui lòng đi luôn tới tối hãy về. Như vậy tôi sẽ được sung sướng nghiền ngẫm cái nan đề cực kì thú vị được giao cho chúng ta sáng nay.”

Tôi biết rằng sự cô độc và biệt lập rất cần thiết cho anh bạn tôi trong những giờ phút tập trung cao độ để cân nhắc từng manh mối chứng cứ, xây dựng nhiều giả thuyết theo phương hướng khác nhau, đối chiếu các giả thuyết đó, và xác định đâu là điểm trọng yếu, đâu là tiểu tiết. Vì thế tôi đến câu lạc bộ tiêu khiển suốt ngày, mãi đến tối mới quay về phố Baker. Lúc tôi trở lại phòng khách thì đã gần 9 giờ. Vừa mở cửa ra tôi tưởng có hỏa hoạn vì gian phòng mù mịt khói tới mức làm lu mờ cả ngọn đèn sáng trên bàn. Nhưng lúc bước vào thì nỗi sợ của tôi đã được trấn an bởi mùi khói cay nồng của thuốc lá nặng xộc vào mũi làm tôi ho sặc sụa. Qua làn khói mù, tôi lờ mờ nhận ra hình dáng Holmes mặc áo choàng ngủ đang thu mình trong ghế bành, trên môi là tẩu thuốc bằng đất nung màu đen. Chung quanh anh vương vãi mấy cuộn giấy.

“Bị cảm à, Watson?”

“Không, tại bầu không khí độc hại ở đây thì có.”

“Giờ anh nói tôi mới để ý, chắc là hơi mù mịt.”

“Quá mù mịt ấy chứ. Không thể chịu nổi.”

“Vậy mở cửa sổ ra đi! Chắc là cả ngày nay anh la cà ở câu lạc bộ.”

“Holmes ơi là Holmes!”

“Tôi nói đúng không?”

“Còn phải hỏi, nhưng sao anh biết?”

Anh bật cười trước vẻ mặt ngỡ ngàng của tôi.

“Anh có cái vẻ ngô nghê đến là hay, Watson ạ, cho nên tôi rất khoái mượn anh để tập tành chút khả năng nho nhỏ của mình tuy có hơi thiệt cho anh. Một quý ông ra ngoài trong một ngày mưa nhớp nháp nhưng buổi tối về nhà mà giày mũ vẫn còn bóng loáng. Vậy thì suốt cả ngày anh ta phải ở một chỗ cố định nào đó. Anh ta không có nhiều bạn bè thân thiết. Vậy thì anh ta có thể ở chỗ nào? Không hiển nhiên sao?”

“Chà, hiển nhiên thật đấy.”

“Trên đời này đầy những chuyện hiển nhiên mà chẳng có ai buồn quan sát mảy may. Thế theo anh thì tôi đã đi đâu?”

“Cũng ở một chỗ cố định.”

“Trái lại, tôi đã đến Devonshire.”

“Bằng linh hồn chắc?”

“Chính xác. Thân xác tôi vẫn ở trên chiếc ghế bành này và tôi rất tiếc phải lưu ý rằng khi tôi vắng mặt, nó đã tiêu thụ hết hai bình cà phê lớn và một lượng thuốc lá nhiều khôn xiết. Sau khi anh đi, tôi nhờ người ra hiệu Stamford mua tấm bản đồ Ordnance[172] của khu vực có vùng truông ấy và linh hồn tôi đã lượn lờ ở đó cả ngày. Tôi tự khen mình đã tìm ra đường đi lối lại.”

“Một tấm bản đồ lớn, chắc là thế rồi?”

“Rất lớn.”

Anh giở ra một phần và đặt tấm bản đồ trên đầu gối.

“Anh xem, đây là khu vực chúng ta quan tâm. Ngay chính giữa là lâu đài Baskerville.”

“Có khu rừng bao quanh?”

“Chính xác. Tôi hình dung con đường thủy tùng, mặc dù không có tên ở đây, nhưng hẳn là chạy dọc theo đường này và như anh đã biết, phía bên phải con đường là truông. Cụm nhà cửa nhỏ bé ở chỗ này là làng Grimpen, nơi bác sĩ Mortimer của chúng ta đóng bản doanh. Anh thấy đó, trong vòng bán kính năm dặm chỉ có nhà ở thưa thớt. Còn đây là lâu đài Lafter mà bác sĩ có nhắc tới. Có một căn nhà đánh dấu ở đây, có thể là nơi ở của nhà tự nhiên học Stapleton, nếu tôi nhớ đúng. Đây là hai nông trại trên truông, High Tor và Foulmire. Rồi cách đó mười bốn dặm là nhà ngục lớn Princetown. Ở giữa và bao quanh những điểm rải rác này là vùng truông hiu quạnh. Vậy đây là sân khấu nơi thảm kịch đã diễn ra và là nơi chúng ta có thể góp sức dựng lại vở kịch ấy.”

“Chắc nơi này phải hoang vu lắm.”

“Đúng, bối cảnh ấy quả là thích hợp. Nếu ác quỷ thật sự muốn nhúng tay vào cõi người...”

“Vậy là chính anh cũng thiên về cách lí giải siêu nhiên.”

“Tay sai của ác quỷ có thể là con người bằng xương bằng thịt, phải không nào? Có hai câu hỏi đang chờ đợi chúng ta ngay khởi điểm. Thứ nhất, ở đây có tội ác nào không; thứ hai, tội ác đó là gì và được thực hiện ra sao? Tất nhiên nếu bác sĩ Mortimer đoán đúng và chúng ta đang đương đầu với những quyền năng nằm ngoài các quy luật thông thường của Tự Nhiên thì coi như cuộc điều tra của chúng ta kết thúc. Nhưng chúng ta buộc phải xét hết mọi giả thuyết khác trước khi quay lại giả thuyết này. Tôi nghĩ ta nên đóng cửa sổ lại, nếu anh không phiền. Kể cũng lạ, nhưng tôi thấy bầu không khí cô đặc sẽ giúp ích cho việc cô đúc ý tưởng. Tôi chưa cực đoan tới mức chui vào hộp kín mà nghĩ, nhưng đó là kết luận hợp lí theo những gì tôi tin chắc. Anh có nghiền ngẫm vụ này không?”

“Có, cả ngày nay tôi cứ nghĩ mãi.”

“Theo anh thì sao nào?”

“Chuyện này đúng là gây hoang mang.”

“Rõ ràng nó có bản sắc riêng. Có nhiều điểm độc đáo. Chẳng hạn, sự thay đổi ở các dấu chân. Theo anh thì sao?”

“Mortimer nói người này đã đi nhón gót suốt quãng đường còn lại.”

“Anh ta chỉ lặp lại lời thằng ngu xuẩn nào đó đã nói ở cuộc thẩm tra. Vì cớ gì mà người ta phải đi nhón gót trên đường chứ?”

“Không phải vậy thì sao?”

“Ông ta đã chạy, Watson ạ, chạy trong tuyệt vọng, chạy thục mạng, chạy đến vỡ tim và ngã sấp mặt chết.”

“Sao phải chạy?”

“Vấn đề nằm ở chỗ đó, có nhiều dấu hiệu cho thấy người này đã phát cuồng vì sợ hãi trước khi bỏ chạy?

“Làm sao anh lại cho là thế?”

“Tôi giả định nguyên nhân khiến ông ấy sợ hãi đã tiến đến từ phía truông. Nếu như thế, và rất có khả năng như thế, thì chỉ có người sợ đến mất khôn mới chạy ra xa mà không quay về nhà. Nếu lời khai của người digan kia là sự thật thì ngài Charles đã vừa la hét cầu cứu vừa chạy về hướng mà khó lòng có sự cứu giúp nhất. Thêm nữa, ông ấy đã chờ đợi ai đêm hôm đó, và tại sao lại chờ đợi người đó trên con đường thủy tùng chứ không chờ trong nhà?”

“Anh nghĩ ông ấy chờ đợi ai sao?”

“Người này đã già yếu. Chuyện ông ấy đi tản bộ buổi tối thì ta có thể hiểu được nhưng đêm đó xấu trời, đất lại ẩm ướt. Đã thế ông ta còn đứng lại năm, mười phút, như Mortimer đã suy luận từ tàn xì gà bằng óc thực tế đột xuất của anh ta, liệu điều đó có tự nhiên không?”

“Nhưng tối nào ông ấy cũng đi dạo mà.”

“Nhưng tôi nghĩ không có lí tối nào ông ấy cũng đứng chờ ở cánh cổng thông ra truông. Trái lại, rõ ràng là ông ấy đã tránh đến gần truông. Đêm đó ông ấy chờ ở cổng, lại đúng ngay cái đêm trước khi lên đường đi London. Sự việc bắt đầu rõ nét đây, Watson à. Mọi thứ đã mạch lạc hơn. Phiền anh lấy cho tôi cây vĩ cầm, và chúng ta tạm hoãn mọi suy nghĩ về chuyện này cho đến khi có hân hạnh gặp gỡ bác sĩ Mortimer và ngài Henry Baskerville vào sáng mai.”

4
Ngài Henry Baskerville

Bàn điểm tâm của chúng tôi được thu dọn sớm và Holmes vẫn mặc áo choàng ngủ mà chờ khách. Các thân chủ rất đúng giờ vì đồng hồ vừa đổ chuông đến hồi thứ mười thì bác sĩ Mortimer đã xuất hiện, theo sau là vị nam tước trẻ. Đó là một người nhỏ con, nhanh nhẹn, chừng ba mươi tuổi, rất cường tráng, đôi mắt đen dưới cặp mày rậm, gương mặt cương quyết và hiếu thắng. Anh ta mặc bộ comlê bằng vải len nhuộm màu hung và có nước da sạm nắng của một người đã sống chủ yếu ở nơi nắng gió, nhưng ánh mắt điềm tĩnh và phong thái tự tin trầm lặng lại cho thấy tính cách quý phái.

“Đây là ngài Henry Baskerville”, bác sĩ Mortimer nói.

“Ồ, vâng, thưa ông Sherlock Holmes”, nam tước lên tiếng, “có chuyện lạ này, nếu người bạn tôi đây không đề nghị đến gặp ông sáng nay thì có lẽ tôi cũng phải tự đến. Tôi biết ông chuyên tháo gỡ những bí ẩn nho nhỏ và sáng nay tôi đã gặp một chuyện tương tự nằm ngoài khả năng tự tháo gỡ của mình.”

“Xin mời ngồi, thưa ngài Henry. Ý ngài muốn nói là từ khi đến London chính ngài đã kinh qua điều gì đó khác thường chăng?”

“Không có gì quan trọng lắm đâu, ông Holmes. Rất có thể chỉ là trò bông đùa. Chính là bức thư tôi nhận được sáng nay, nếu có thể gọi đó là một bức thư.”

Anh ta đặt một phong bì trên bàn và tất cả chúng tôi đều cúi xuống xem. Phong bì làm bằng loại giấy thường, màu xám. Địa chỉ đề: Ngài Henry Baskerville, Khách sạn Northumberland, bằng kiểu chữ in, nét bút vụng về, dấu bưu cục đề Charing Cross và ngày gửi là tối hôm trước.

“Có ai biết ngài sẽ đến khách sạn Northumberland không?” Holmes hỏi, ánh mắt sắc sảo nhìn thẳng vào vị khách.

“Không ai có thể biết được. Chúng tôi chỉ quyết định sau khi tôi gặp bác sĩ Mortimer.”

“Nhưng bác sĩ Mortimer chắc chắn đã ghé tới đó trước rồi chứ?”

“Không, trước đấy tôi ở chỗ một người bạn”, vị bác sĩ nói “Không có cách gì biết được là chúng tôi định về khách sạn đó.”

“Hừm! Xem ra có ai đó quan tâm rất sâu sắc đến việc đi lại của quý vị rồi.”

Holmes lấy từ trong phong bì ấy ra nửa tờ giấy khổ lớn[173] được gấp làm tư. Anh giở ra và vuốt phẳng trên mặt bàn. Giữa mẩu giấy là một câu duy nhất ghép bằng những từ in sẵn dán nối với nhau. Nội dung là: Nếu xét mạng sống hay lí trí còn giá trị thì tránh xa khỏi truông. Chỉ có từ truông là được viết bằng mực.

“Đấy, thưa ông Holmes”, ngài Henry Baskerville nói, “theo ông thì cái đó có ý nghĩa gì mới được chứ, và ai mà lại quan tâm đến chuyện của tôi quá vậy?”

“Thế ông thấy chuyện này thế nào, bác sĩ Mortimer? Ông hẳn phải thừa nhận rằng ở đây tuyệt đối không có gì là siêu nhiên chứ?”

“Đúng, thưa ông, nhưng rất có thể ai đó làm như vậy vì tin rằng vụ này là siêu nhiên.”

“Vụ gì thế?” Ngài Henry gắt hỏi. “Dường như các quý ông đây đều biết về việc riêng của tôi nhiều hơn cả chính tôi.”

“Thưa ngài Henry, chúng tôi sẽ cho ngài biết rõ mọi chuyện trước khi ngài rời khỏi đây. Xin hứa với ngài như thế”, Sherlock Holmes nói. “Còn bây giờ xin phép ngài cho chúng tôi được tập trung vào văn bản rất thú vị này, bức thư này nhất định phải được chắp ghép và gửi đi tối hôm qua. Anh có tờ báo Times số hôm qua không, Watson?”

“Có đây, ở góc phòng.”

“Phiền anh lấy cho tôi, xin lấy trang trong, nơi đăng mấy bài xã luận đó!” Anh đảo mắt thật nhanh qua trang báo, nhìn lướt dọc theo các cột báo. “Bài lớn về tự do thương mại đây này. Cho phép tôi đọc quý vị nghe một đoạn trích: Ta có thể lầm tưởng rằng ngành thương mại hay công nghiệp của ta sẽ được bảo trợ nếu còn lá bùa hộ mạng thuế quan, nhưng xét theo lí trí thì về lâu dài những chế định luật pháp như thế lại khiến sự thịnh vượng tránh xa khỏi đất nước này, làm giảm giá trị hàng nhập khẩu và hạ thấp điều kiện sống ở đảo quốc chúng ta.

Anh thấy sao, Watson?” Holmes nói to, giọng khoái trá, hai bàn tay xoa vào nhau có vẻ hài lòng. “Anh không thấy đó là một ý tưởng đáng phục sao?”

Bác sĩ Mortimer nhìn Holmes chăm chú như nhìn một con bệnh, còn ngài Henry Baskerville hướng đôi mắt đen bối rối sang phía tôi. Nam tước nói, “Tôi không am hiểu mấy về thuế quan và những chuyện tương tự, nhưng có vẻ như chúng ta đã đi lạc đề trong khi đang bàn về bức thư này.”

“Trái lại, thưa ngài Henry, tôi nghĩ chúng ta đã lần ra dấu vết rồi. Anh bạn Watson đây hiểu rõ các phương pháp của tôi hơn ngài, nhưng tôi e rằng ngay cả anh ấy cũng chưa thấy được tầm quan trọng của câu tôi vừa đọc lên.”

“Đúng, thú thật là tôi chẳng thấy liên quan gì.”

“Watson thân mến ơi, thế nhưng mối liên quan lại hết sức mật thiết vì những chữ trong bức thư đã được tách ra từ chính câu đó: ‘Hay,’ ‘nếu’, ‘còn’, ‘mạng’, ‘xét’, ‘lí trí,’ ‘thì’, ‘tránh xa khỏi’, ‘này’, ‘giá trị’, ‘sống’. Bây giờ quý vị đã thấy những từ này lấy ở đâu ra chưa?”

“Trời đất, ông nói đúng! Ôi, thật là tài tình!” Ngài Henry kêu lên. “Không thể hồ nghi gì nữa vì các từ ‘tránh xa khỏi’ được cắt liền thành một mảnh. Chà chà, giờ thì đã rõ!”

“Ôi, ông Holmes, thật tình là chuyện này vượt xa sức tưởng tượng của tôi”, bác sĩ Mortimer vừa nói vừa kinh ngạc nhìn anh bạn tôi. “Ai nói mấy chữ này cắt ra từ nhật báo thì tôi còn hiểu được, nhưng ông lại chỉ đích danh tờ báo rồi lại bảo là từ bài xã luận, thì quả là điều phi thường nhất tôi từng gặp. Sao ông biết được?”

“Bác sĩ ơi, ông phân biệt được sọ người Phi châu với sọ người Eskimo chứ?”

“Hẳn rồi.”

“Nhưng bằng cách nào?”

“Vì đó là sở thích đặc biệt của tôi. Sự khác biệt rất hiển nhiên. Đỉnh hố mắt, góc cạnh gương mặt, đường cong hàm trên, rồi thì...”

“Còn đây là sở thích đặc biệt của tôi, và sự khác biệt cũng hiển nhiên như thế. Trong mắt tôi, kiểu sắp chữ chỉ cỡ bourgeois[174] của một bài báo trên tờ Times và kiểu in nhếch nhác của một tờ báo ba xu buổi chiều có sự khác biệt lớn cũng giống như hai cái sọ người Phi châu và Eskimo của ông. Phân biệt kiểu chữ in là một trong những lĩnh vực kiến thức sơ đẳng nhất đối với một chuyên gia về hình sự, mặc dù phải thú nhận rằng khi còn trẻ tôi đã có lần nhầm lẫn giữa tờ Leeds Mercury với tờ Westem Morning News. Nhưng kiểu sắp chữ của tờ Times thì không lẫn vào đâu được, và những từ này không thể cắt ra từ nhật báo nào khác. Vì thông điệp được chắp ghép ngày hôm qua cho nên xác suất lớn nhất là ta sẽ tìm ra mấy từ đó trong số báo hôm qua.”

“Thế thì, thưa ông Holmes”, ngài Henry Baskerville nói, “theo như tôi hiểu ý ông thì ai đó đã cắt lời nhắn này ra bằng một cái kéo...”

“Kéo cắt móng tay”, Holmes nói. “Ngài có thể thấy đó là một loại kéo có lưỡi rất ngắn vì người cắt phải bập hai nhát ở mẩu chữ ‘tránh xa khỏi’.”

“Đúng thế thật. Vậy có người đã cắt lời nhắn này ra bằng một cái kéo lưỡi ngắn rồi dán bằng hồ...”

“Keo”, Holmes nói.

“Bằng keo vào tờ giấy này. Nhưng tôi muốn biết tại sao từ ‘truông’ lại viết tay?”

“Bởi người này không tìm ra từ đó in trong tờ báo.”

“À, tất nhiên rồi, vậy thì đã rõ. Thế từ lời nhắn này ông còn suy ra điều gì nữa, ông Holmes?”

“Có một vài dấu hiệu, thế nhưng người này đã hết sức cẩn thận xóa bỏ mọi manh mối. Ngài xem, địa chỉ được ghi bằng kiểu chữ in viết rất thô. Nhưng tờ Times lại hiếm khi lọt vào tay những người vô học, cho nên chúng ta có thể xem như tác giả bức thư này là một người có học thức muốn giả vờ là kẻ ít học, và việc người này cố tình che giấu chữ viết cho thấy tuồng chữ đó có thể là quen thuộc, hoặc sẽ bị ngài nhận ra. Thêm nữa, ngài sẽ thấy các từ này không được dán ngay hàng thẳng lối, mà có một số từ nhô cao hơn các từ khác. Ví dụ từ ‘sống’ nằm lệch hẳn ra. Đó có thể là do bất cẩn hoặc có thể là người cắt dán đã lo lắng và hấp tấp. Nói chung tôi thiên về hướng thứ hai, vì vấn đề này rõ ràng là quan trọng và người tạo ra bức thư như thế không thể nào lại là kẻ bất cẩn. Nếu người này hấp tấp thì lại một câu hỏi thú vị được đặt ra là tại sao phải hấp tấp, bởi vì thư chỉ cần gửi từ sáng sớm thì thế nào cũng đến tay ngài Henry trước khi ngài rời khách sạn. Người soạn thư này sợ bị ngăn cản chăng, và ai ngăn cản?”

“Bây giờ chúng ta đã dấn vào phạm vi đoán mò rồi đó”, bác sĩ Mortimer nói.

“Nói đúng hơn là vào phạm vi so sánh các xác suất và lựa chọn trường hợp có xác suất cao nhất. Đây là việc vận dụng óc tưởng tượng một cách khoa học nhưng luôn có căn cứ cụ thể để làm cơ sở cho phỏng đoán. Đó, ông sẽ bảo là đoán mò, nhưng tôi gần như chắc chắn rằng địa chỉ này được ghi ra trong một khách sạn.”

“Làm sao ông nói vậy được hở trời?”

“Nếu xem xét kĩ ông sẽ thấy cả bút lẫn mực đều gây khó khăn cho người viết. Ngòi bút đã cào vào giấy hai lần chỉ trong một từ và ba lần bút hết mực chỉ trong một dòng địa chỉ ngắn, cho thấy trong lọ còn rất ít mực. Đó, người ta hiếm khi để bút hay lọ mực của mình rơi vào tình trạng như thế, và cùng lúc hai thứ đều có vấn đề thì lại càng hiếm. Nhưng ông biết đấy, bút mực của khách sạn lại thường như thế. Vâng, tôi có thể nói không chút ngần ngại rằng nếu chúng ta kiểm tra giỏ giấy vụn ở các khách sạn quanh khu Charing Cross cho đến khi nào tìm ra phần còn lại của tờ Times đã bị cắt thì có thể tóm được ngay kẻ đã gửi lời nhắn kì lạ này. Ô là la! Ô là la! Gì thế này?”

Anh giơ tờ giấy có dán những từ cắt trong báo lên ngang tầm mắt, chỉ cách một, hai inch.

“Sao?”

“Không có gì”, anh nói rồi hạ tờ giấy xuống. “Đây là nửa tờ giấy trắng tinh, thậm chí không hề có một dấu in chìm nào. Tôi nghĩ chúng ta đã khai thác hết mọi thông tin có thể biết được từ bức thư lạ lùng này, còn bây giờ, thưa ngài Henry, từ lúc đến London ngài có gặp chuyện gì khác đáng chú ý không?”

“Ồ, không, ông Holmes à. Tôi nghĩ là không.”

“Ngài không để ý thấy có ai theo dõi mình ư?”

“Dường như tôi đã bước vào giữa một cuốn tiểu thuyết rẻ tiền”, nam tước nói. “Sao lại có ai muốn theo dõi tôi hở trời?”

“Rồi chúng ta sẽ nói đến lí do. Trước khi bàn tới chuyện đó, ngài không có gì khác để thuật lại với chúng tôi sao?”

“Chà, còn tùy ông xem chuyện như thế nào mới đáng thuật lại.”

“Tôi nghĩ bất cứ điều gì khác với lệ thường đều đáng thuật lại.”

Ngài Henry mỉm cười. “Tôi vẫn chưa biết gì nhiều về sinh hoạt ở Anh quốc vì gần như cả đời tôi sống ở Hoa Kì và Canada. Nhưng tôi hi vọng chuyện mất một chiếc ghệt không phải là lệ thường ở xứ này.”

“Ngài mất một chiếc ghệt ư?”

“Thưa ngài”, bác sĩ Mortimer kêu lên, “nó chỉ lẫn đâu đó thôi. Khi về khách sạn ngài sẽ tìm ra mà. Làm phiền ông Holmes vì những điều vặt vãnh như thế liệu có ích gì chứ?”

“À, thì ông ấy hỏi tôi có chuyện gì khác với lệ thường mà.”

“Chính xác”, Holmes nói, “cho dù sự việc có vẻ ngớ ngẩn đến đâu đi nữa. Ngài nói ngài bị mất một chiếc ghệt phải không?”

“Chà, chắc là để lẫn. Đêm qua tôi để cả đôi ngoài cửa phòng thế mà tới sáng chỉ còn một chiếc. Tôi đã hỏi thằng cha đánh giày nhưng chẳng biết được gì cả. Điều tệ nhất là tôi vừa mua đôi ghệt ấy tối hôm qua ở phố Strand, và chưa kịp mang lần nào.”

“Nếu chưa hề mang sao ngài lại đưa đi đánh giày?”

“Đó là đôi ghệt bằng da thuộc và chưa được đánh xi lần nào. Vì thế tôi mới để ra ngoài.”

“Vậy theo tôi hiểu thì khi vừa đến London ngày hôm qua ngài liền ra phố và mua một đôi ghệt?”

“Tôi mua sắm nhiều thứ. Bác sĩ Mortimer đây đi loanh quanh cùng tôi. Ông thấy đấy, nếu tôi phải làm điền chủ ở miệt dưới đó thì tôi phải phục sức cho đúng cách, có thể tôi đã quen thói ăn mặc hơi cẩu thả theo kiểu miền Tây bên Mỹ châu rồi. Trong nhiều món hàng, tôi có mua đôi ghệt da nâu này, mất sáu đôla và chưa kịp xỏ chân vào thì đã bị đánh cắp mất một chiếc.”

“Kể cũng lạ, lấy cắp có một chiếc thì ích gì”, Sherlock Holmes nói. “Thú thật là tôi cũng nghĩ như bác sĩ Mortimer, sẽ sớm tìm ra chiếc ghệt thất lạc thôi.”

“Thế thì thưa các ông”, nam tước nói bằng giọng dứt khoát, “có vẻ như tôi nói những chuyện nhỏ nhặt mà tôi biết thế là đủ rồi. Giờ đến lúc quý vị phải giữ lời hứa cho tôi biết tường tận những gì đang chờ đợi tất cả chúng ta.”

“Yêu cầu của ngài rất chính đáng”, Holmes đáp lại. “Bác sĩ Mortimer này, tôi nghĩ không có gì hay bằng ông thuật lại câu chuyện đó đúng như ông đã kể với chúng tôi.”

Nghe khích lệ như thế, con người của khoa học kia rút mấy tờ giấy trong túi ra và trình bày toàn bộ sự việc giống như buổi sáng hôm trước. Ngài Henry Baskerville lắng nghe hết sức chăm chú, thỉnh thoảng lại kêu lên ngạc nhiên. Khi câu chuyện dài đã kết thúc, anh ta mới nói, “Chà, dường như tôi đã ngẫu nhiên thừa hưởng một mối thù. Chuyện về con quỷ chó này, đúng là tôi đã nghe kể từ hồi còn quấn tã. Đó là câu chuyện hay ho của dòng tộc này, mặc dù trước giờ tôi chưa hề nghĩ là phải nhìn nhận nó một cách nghiêm túc. Nhưng về cái chết của bác tôi, ồ, mọi thứ dường như sôi sục trong đầu và tôi chưa thể nào hiểu thấu. Hình như các ông cũng chưa kết luận được vụ này cần cảnh sát hay cần mục sư thì phải?”

“Đúng là thế.”

“Giờ lại thêm chuyện bức thư gửi đến khách sạn cho tôi nữa. Tôi chắc là chi tiết đó cũng ăn nhập với chuyện này.”

“Hình như có người biết nhiều hơn chúng ta về tình hình trên truông”, bác sĩ Mortimer nói.

“Thêm nữa”, Holmes nói, “bức thư này cho thấy người đó không có ác ý đối với ngài, bởi vì họ đã báo cho ngài biết trước nguy hiểm.”

“Hay biết đâu họ lại muốn đạt mục đích là dọa cho tôi sợ mà tránh xa.”

“À, tất nhiên cũng có thể như vậy lắm. Tôi hết sức cảm ơn ông đó, bác sĩ Mortimer, ông đã đem đến cho tôi một nan đề có vài hướng giải đáp rất hấp dẫn. Nhưng vấn đề thiết thực mà bây giờ chúng ta phải quyết định, thưa ngài Henry, là ngài có nên tới lâu đài Baskerville hay không.”

“Sao lại không chứ?”

“Có vẻ sẽ gặp nguy hiểm đó.”

“Ông muốn nói tới nguy hiểm do ma quỷ của dòng họ này hay là do con người?”

“Chà, đó là điều chúng tôi phải tìm hiểu cho ra.”

“Dù kết quả ra sao tôi chỉ có một câu trả lời. Không có ma quỷ nào cả, ông Holmes ạ, và không có người nào trên đời này ngăn tôi trở về quê hương được, ông có thể xem đó là câu trả lời cuối cùng của tôi.” Cặp lông mày rậm của nam tước nhíu lại và gương mặt anh ta đỏ ửng lên khi nói. Rõ ràng là tính khí nóng này của dòng họ Baskerville vẫn chưa mất đi trong người đại diện cuối cùng này. “Vả lại tôi chưa có thời gian để suy nghĩ kĩ chuyện quý vị đã kể”, anh ta nói tiếp. “Thật khó khăn khi vừa phải tìm hiểu vấn đề lớn thế này vừa phải quyết định ngay một lúc. Tôi cần một giờ yên tĩnh một mình để cân nhắc. À, thế này nhé, ông Holmes, bây giờ là 11 giờ rưỡi rồi và tôi sẽ quay về khách sạn ngay. Chắc là ông và bạn ông, bác sĩ Watson, có thể đến dùng bữa trưa cùng chúng tôi lúc 2 giờ. Khi đó chắc tôi có thể trình bày suy nghĩ của mình với các ông rõ ràng hơn.”

“Thế có tiện cho anh không, Watson?”

“Hẳn rồi.”

“Vậy thì ngài cứ đợi chúng tôi. Tôi gọi xe ngựa cho ngài nhé?”

“Tôi thích đi bộ hơn, vì chuyện này làm tôi khá bối rối.”

“Tôi xin được hân hạnh tản bộ cùng ngài”, người đồng hành của ngài Henry nói.

“Vậy chúng ta sẽ gặp lại lúc 2 giờ. Au revoir[175] và chúc buổi sáng tốt lành!” Chúng tôi nghe tiếng bước chân của hai vị khách xuống lầu và tiếng cửa chính đóng sầm lại. Trong chớp nhoáng, Holmes đã từ một kẻ mơ màng uể oải biến thành một người năng động.

“Đội mũ mang giày mau, Watson! Không được chậm trễ!”

Anh vẫn còn mặc áo choàng ngủ khi lao vào phòng, thế mà chỉ mấy giây sau đã khoác áo măngtô quay trở ra. Chúng tôi cùng vội vã xuống cầu thang và ào ra đường. Mortimer và Baskerville vẫn còn trong tầm mắt, cách chưa đầy hai trăm yard, theo hướng phố Oxford. “Có cần tôi chạy tới bảo họ dừng lại không?”

“Không đời nào, anh bạn Watson ơi. Có anh đi cùng là tôi hài lòng rồi. Hai người bạn của chúng ta thật sáng suốt, buổi sáng đẹp trời thế này mà đi dạo thì tuyệt.”

Anh dấn bước nhanh dần cho đến khi khoảng cách giữa chúng tôi và hai vị khách chỉ còn phân nửa. Rồi vẫn theo sau trong khoảng trăm yard, chúng tôi sang phố Oxford rồi đi tiếp đến phố Regent. Có một lần hai vị khách kia dừng bước nhìn chăm chú vào một ô cửa bày hàng, Holmes cũng làm theo. Liền sau đó, anh bật ra một tiếng kêu hài lòng, và theo ánh mắt hăm hở của anh, tôi thấy một cỗ xe ngựa nhỏ có một khách ngồi bên trong đang dừng bên kia đường bây giờ lại từ từ lăn bánh đi tiếp.

“Người ta cần tìm đó, Watson! Đi theo! Nếu không làm được gì hơn thì cũng phải nhìn hắn cho rõ.”

Đúng lúc đó tôi thấy một bộ râu quai nón đen rậm và một đôi mắt soi mói ngoảnh về phía chúng tôi qua cửa sổ bên hông cỗ xe ngựa. Cửa xe liền sập lại, có tiếng quát tháo xà ích, rồi chiếc xe ngựa phóng như điên theo phố Regent. Holmes nôn nóng nhìn quanh tìm một xe ngựa khác nhưng không thấy chiếc nào vắng khách. Anh bèn chạy ào đi cố đuổi theo giữa luồng xe cộ nhưng khoảng cách quá xa và cỗ xe ngựa kia đã mất dạng.

“Thế đấy!” Holmes thốt lên chua chát khi quay lại từ dòng xe cộ, miệng thở hổn hển và mặt tái nhợt vì bực tức. “Sao đã gặp vận rủi lại còn xoay xở kém thế này? Watson ơi là Watson, nếu anh là người trung thực thì phải ghi lại cả chuyện này để thấy không phải lúc nào tôi cũng thành công!”

“Người đó là ai?”

“Chẳng biết được gì.”

“Một kẻ do thám?”

“À, theo những gì chúng ta biết thì rõ ràng Baskerville đã bị ai đó theo dõi rất chặt từ khi anh ta đến thành phố này. Nếu không thì làm sao lại có người biết chuyện anh ta nghỉ lại khách sạn Northumberland nhanh thế được? Nếu họ bám theo Baskerville từ ngày đầu thì tôi cho rằng ngày thứ hai họ cũng theo dõi anh ta. Chắc lúc nãy anh cũng để ý là có hai lần tôi đi ra phía cửa sổ trong lúc bác sĩ Mortimer kể lại truyền thuyết đó.”

“Có, tôi còn nhớ.”

“Lúc đó tôi tìm xem có kẻ nào tha thẩn dưới đường không nhưng chẳng thấy gì. Chúng ta đang đương đầu với một kẻ tinh ranh đó, Watson. Vụ này hết sức bí ẩn, tuy tôi vẫn chưa dám chắc thế lực ta đã gặp là thiện hay ác, nhưng tôi vẫn luôn thấy có sức mạnh và mưu đồ. Khi hai ông bạn kia ra về, tôi liền đi theo ngay với hi vọng phát hiện ra kẻ giấu mặt theo dõi họ. Hắn ta quả là quỷ quyệt nên đã không chọn cách đi bộ mà thuê riêng một chiếc xe ngựa để có thể tha thẩn theo sau hay phóng nhanh qua mặt họ mà không gây chú ý. Cách làm của hắn còn có một lợi thế nữa là nếu hai người kia đón xe ngựa thì hắn đã có sẵn xe để bám theo. Tuy nhiên, cách này có một bất lợi rành rành.”

“Hắn ta phải tiếp xúc với người xà ích.”

“Chính xác.”

“Thật đáng tiếc là chúng ta không biết số xe!”

“Watson ơi, anh nghĩ thế thật đấy à? Vừa rồi tôi có vụng về nhưng đâu đến nỗi bỏ sót chi tiết đó. Tên do thám kia thuê xe sỗ 2704. Nhưng lúc này chi tiết đó chẳng có ích gì.”

“Làm sao anh có thể xoay xở khá hơn được nữa.”

“Khi quan sát chiếc xe ngựa, lẽ ra tôi phải quay lại ngay và đi theo hướng khác. Sau đó tôi có thể thoải mái thuê một chiếc xe thứ hai và bám theo chiếc xe đầu ở một khoảng cách thích hợp, hoặc tốt hơn nữa là đi thẳng đến khách sạn Northumberland rồi chờ ở đó. Khi kẻ giấu mặt kia theo Baskerville về khách sạn thì chúng ta đã có cơ hội chơi trò gậy ông đập lưng ông để theo dõi xem hắn ta đi về đâu. Nhưng thực tế thì do hăm hở lộ liễu, chúng ta đã tự làm lộ tông tích, vậy là đối phương đã tận dụng sơ hở đó một cách nhanh nhạy phi thường và chuồn mất không tăm tích.”

Trong khi trò chuyện, chúng tôi cứ từ tốn tản bộ dọc phố Regent, còn Mortimer và người đồng hành đi trước đã khuất dạng từ lâu. Holmes nói, “Giờ mà đi theo họ cũng chẳng có ích gì nữa. Kẻ giấu mặt kia đã bỏ đi và sẽ không quay lại đâu. Chúng ta phải xem mình còn lá bài gì trong tay và phải chơi dứt khoát. Anh có chắc đã nhìn thấy rõ mặt người ngồi trong chiếc xe đó chứ?”

“Tôi chỉ dám chắc là nhìn thấy rõ bộ râu.”

“Thì tôi cũng vậy, theo tôi đó nhất định là râu giả. Với một kẻ khôn ranh đang làm một việc tinh vi thì bộ râu ấy chẳng có công dụng gì ngoài che giấu diện mạo. Vào đây đi, Watson!”

Anh rẽ vào một văn phòng điện tín của khu này và được người quản lí chào đón niềm nở.

“A, Wilson, hóa ra anh vẫn chưa quên cái chuyện vặt mà tôi được may mắn giúp anh?”

“Làm sao quên được, thưa ông. Ông đã cứu vãn danh dự cho tôi, và có lẽ cả mạng sống của tôi nữa.”

“Anh lại quá lời rồi, anh bạn thân mến à. Wilson này, tôi nhớ hình như trong số các cậu nhỏ làm công cho anh, có một chú bé tên là Cartwright đã tỏ ra được việc trong quá trình điều tra hồi đó.”

“Đúng rồi, thưa ông, nó vẫn còn làm ở đây.”

“Anh cho gọi nó ra đây nhé? Cảm ơn anh! Và tôi muốn đổi tờ năm bảng Anh này thành tiền lẻ.”

Theo lệnh của người quản lí, một chú bé mười bốn tuổi, mặt mày sáng sủa, nhanh nhẹn xuất hiện, chú đứng nhìn nhà thám tử lừng danh với vẻ tôn kính hết mực. Holmes nói, “Cho tôi mượn cuốn Danh bạ Khách sạn. Cảm ơn! Này, Cartwright, ở đây có tên hai mươi ba khách sạn, tất cả đều ở khu vực lân cận Charing Cross, thấy chưa?”

“Dạ thấy.”

“Cháu phải lần lượt ghé từng khách sạn này.”

“Dạ.”

“Cứ tới đâu thì đầu tiên cháu phải cho người gác cổng bên ngoài một shilling. Đây là hai mươi ba shilling.”

“Dạ.”

“Cháu phải bảo người đó là cháu cần xem qua số giấy loại của ngày hôm trước. Cứ nói là có một điện tín quan trọng đã giao nhầm và cháu đang cần tìm lại bức điện đó. Hiểu không?”

“Dạ hiểu.”

“Nhưng thật sự cái mà cháu phải tìm là một trang giữa của tờ báo Times có nhiều chỗ thủng bị cắt bằng kéo. Đây là tờ báo Times. Trang đó đây này. Cháu dễ dàng nhận ra mà, phải không?”

“Dạ phải.”

“Ở mỗi nơi, người gác cổng sẽ gọi anh bồi ở đại sảnh, cháu cũng cho người này một shilling nhé. Đây là hai mươi ba shilling nữa. Sau đó có khả năng là cháu sẽ thấy ở hai mươi ba khách sạn thì có đến hai mươi nơi là giấy loại của ngày hôm trước đã bị đốt hay thải đi rồi. Trong ba trường hợp còn lại cháu sẽ thấy một đống giấy và phải tìm cho ra trang báo Times này nằm trong đó. Khả năng tìm được là rất thấp. Ta thêm mười shilling nữa phòng hờ có chuyện cần. Trước tối nay phải gửi điện tín về phố Baker báo lại cho ta biết. Còn bây giờ, Watson ơi, chuyện còn lại là chúng ta phải gửi điện dò tìm tông tích người xà ích của chiếc xe ngựa số 2704, rồi ghé vào một phòng triển lãm tranh trên phố Bond cho qua thời gian chờ đến giờ hẹn ở khách sạn.”

5
Ba manh mối đứt đoạn

Sherlock Holmes có khả năng tách bạch suy nghĩ rất đáng nể. Suốt hai giờ liền, có vẻ như anh đã quên hẳn công việc kì lạ mà chúng tôi đã can dự vào và hoàn toàn say sưa với những bức tranh của các họa sĩ bậc thầy hiện đại người Bỉ. Từ khi chúng tôi rời phòng triển lãm cho tới lúc đặt chân tới khách sạn Northumberland, anh toàn nói chuyện mĩ thuật, lĩnh vực mà anh chỉ hiểu biết sơ sơ.

“Ngài Henry Baskerville đang chờ quý ông trên lầu”, nhân viên trực nói. “Ngài bảo tôi là nếu quý ông đến đây thì đưa lên gặp ngay.”

“Phiền anh cho phép tôi xem qua sổ đăng kí lưu trú được không?” Holmes hỏi.

“Xin cứ thoải mái.”

Cuốn sổ cho thấy có hai cái tên đã được ghi thêm sau tên Baskerville. Một là Theophilus Johnson và gia đình, tới từ Newcastle; một là bà Oldmore và người hầu gái, đến từ High Lodge, Alton.

“Nhất định đây phải là ông Johnson mà tôi quen”, Holmes nói với nhân viên. “Ông này là luật sư, tóc hoa râm và chân đi cà nhắc phải không?”

“Dạ không phải, ông Johnson này là chủ mỏ than, một quý ông rất nhanh nhẹn, trạc tuổi ông đấy ạ.”

“Có chắc là anh không lầm về nghề nghiệp của ông ta đấy chứ?”

“Dạ không! Ông ấy quen ở khách sạn này nhiều năm rồi và chúng tôi đâu có lạ gì.”

“A, vậy thì rõ rồi. Còn bà Oldmore nữa, hình như tôi nhớ cái tên này. Xin lỗi vì tò mò, nhưng thường thì nghĩ đến người quen này lại nhớ đến người quen khác.”

“Đây là một quý bà đau yếu, thưa ông. Chồng bà ấy nguyên là thị trưởng Gloucester. Lần nào đến đây bà ấy cũng trọ ở chỗ chúng tôi.”

“Cảm ơn anh, vậy đúng là tôi không quen biết bà ta. Watson này”, anh hạ giọng nói với tôi khi cả hai cùng đi lên lầu, “với những câu hỏi đó chúng ta đã xác định được dữ kiện tối quan trọng. Chúng ta giờ đã biết những người hết sức quan tâm đến nam tước đã không trú ngụ ở khách sạn này. Vậy có nghĩa là dù rất sốt sắng theo dõi Baskerville, như chúng ta đã biết, họ cũng không kém phần sốt sắng muốn tránh mặt anh ta. Đó, chi tiết này mới đúng là có nhiều ngụ ý.”

“Ngụ ý gì chứ?”

“Nó ngụ ý... ôi, anh bạn thân mến, có chuyện gì thế hở trời?” Chúng tôi vừa mới vòng qua đầu cầu thang thì đã chạm trán ngài Henry Baskerville. Gương mặt anh ta bừng bừng tức giận, và trên tay đang cầm một chiếc ghệt cũ, đầy bụi bặm. Anh ta tức tối không thốt nên lời, mãi sau mới xổ ra một tràng từ ngữ rặt thổ âm miền Tây Mỹ châu, nghe nặng hơn hẳn âm điệu mà chúng tôi đã nghe ban sáng. Anh ta to tiếng, “Coi bộ cái khách sạn này tưởng tôi là thằng ngu chắc. Tụi bay khôn hồn thì đừng có chọn lầm người mà giỡn mặt. Đồ khốn, thằng nhãi đó mà không tìm ra chiếc ghệt thất lạc thì cái khách sạn này sẽ biết tay tôi. Ồ, ông Holmes, giỡn chơi chút xíu tôi còn chịu được chứ như thế này thật là quá lắm.”

“Ngài vẫn còn tìm chiếc ghệt à?”

“Đúng thế, thưa ông, và phải tìm cho ra.”

“Nhưng có đúng hồi sáng ngài bảo đó là chiếc ghệt mới màu nâu phải không?”

“Đúng thế, thưa ông. Còn bây giờ lại là chiếc ghệt cũ màu đen.”

“Sao? Không phải ý ngài nói là...?”

“Ý tôi muốn nói đúng như vậy đấy. Trên đời này tôi chỉ có ba đôi ghệt mà thôi; đôi mới màu nâu, đôi cũ màu đen, và một đôi bằng da bóng tôi đang mang đây này. Tối hôm qua chúng nó lấy mất một chiếc ghệt nâu của tôi, hôm nay lại thó mất một chiếc ghệt đen nữa. Này anh kia, tìm ra chưa? Nói nghe coi, chứ đừng có đứng trố mắt ra đó!”

Một anh bồi người Đức bối rối vừa ló mặt tới, “Dạ chưa, tôi đã dò hỏi khắp khách sạn rồi nhưng không ai biết gì cả ạ.”

“À, nếu đến chiều mà không tìm ra chiếc ghệt thì ta sẽ gặp người quản lí và nói thẳng là ta đi luôn khỏi khách sạn này?”

“Sẽ tìm ra mà, thưa ngài... Nếu ngài nhẫn nại một chút, tôi xin hứa với ngài là sẽ tìm ra.”

“Nhớ lấy, ta sẽ không để bị lấy mất thứ gì ở cái ổ trộm cắp này nữa đâu. Chà, chà, ông Holmes, xin lỗi đã làm phiền ông vì chuyện vặt vãnh thế này...”

“Tôi nghĩ chuyện này rất đáng quan tâm chứ.”

“Ồ, xem ra ông quả là coi trọng chuyện này.”

“Thế ngài giải thích làm sao?”

“Tôi không có ý giải thích gì cả. Đây đúng là chuyện bực mình nhất, kì quặc nhất tôi từng gặp.”

“Có lẽ là kì quặc nhất.” Holmes trầm ngâm nói.

“Thế ông nghĩ sao về chuyện này?”

“À, thú thật là tôi cũng chưa hiểu được. Chuyện của ngài rất phức tạp, ngài Henry ạ. Khi kết nối việc này với cái chết của ngài Charles, tôi không dám nói là trong cả năm trăm vụ quan trọng tôi từng giải quyết lại có vụ nào kì bí như thế. Nhưng chúng ta đã có trong tay nhiều manh mối, và khả năng là một manh mối nào đó sẽ dẫn ta đến sự thật. Chúng ta có thể phí thời gian theo lầm dấu vết, nhưng sớm hay muộn chúng ta cũng sẽ lần ra đúng hướng.”

Chúng tôi cùng thư thả ăn bữa trưa mà không ai nói gì nhiều về công chuyện, qua đó mọi người cảm thấy gần gũi nhau hơn. Mãi đến khi chúng tôi đã đi vào phòng khách riêng, Holmes mới hỏi nam tước về ý định của anh ta.

“Về lâu đài Baskerville.”

“Khi nào?”

“Vào cuối tuần này”

“Nhìn chung quyết định của ngài là sáng suốt”, Holmes nói. “Tôi có thừa bằng chứng là ngài đang bị theo dõi ở London và trong hàng triệu người ở thành phố này thì khó lòng tìm ra những kẻ đó là ai và mục đích của chúng là gì. Nếu có ác ý thì chúng có thể gây nguy hiểm cho ngài, và chúng tôi sẽ bất lực không ngăn chặn được. Bác sĩ Mortimer này, ông không biết là sáng nay hai vị đã bị theo dõi khi từ nhà chúng tôi đi ra à?”

“Theo dõi!” Bác sĩ Mortimer giật bắn người. “Mà ai làm việc ấy?”

“Rất tiếc đó là điều tôi không thể cho ông biết. Trong số láng giềng hay người quen biết của ông ở Dartmoor có người nào có râu quai nón đen không?”

“Không, à để xem... À, có. Barrymore, người quản gia của ngài Charles để râu quai nón đen.”

“A! Thế Barrymore đang ở đâu?”

“Ông ta đang lo công việc ở lâu đài.”

“Tốt nhất chúng ta phải biết đích xác ông ta có thật sự ở đó không hay liệu ông ta có thể đang ở London không.”

“Làm sao biết được?”

“Đưa cho tôi một đơn điện tín. Đã sẵn sàng đón ngài Henry chưa. Nội dung thế là đủ. Ghi tên người nhận là ông Barrymore, lâu đài Baskerville. Bưu cục nào gần nhất nhỉ? Grimpen. Rất tốt, chúng ta sẽ gửi bức điện thứ hai cho bưu cục trưởng Grimpen. Điện tín gửi ông Barrymore phải được giao tận tay. Nếu người nhận đi vắng, vui lòng trả lại điện tín cho ngài Henry Baskerville, khách sạn Northumberland. Như vậy đến chiều chúng ta sẽ biết ngay Barrymore có mặt ở Devonshire hay không.”

“Ra thế”, Baskerville nói. “À, bác sĩ Mortimer, tiện thể cho tôi hỏi ông Barrymore này là ai vậy?”

“Ông ta là con của người quản gia cũ đã qua đời. Tới nay nhà họ đã bốn đời chăm lo cho lâu đài. Theo như tôi biết, hai vợ chồng ông ta đều là người đáng kính trọng không kém bất kì ai trong địa hạt Devonshire.”

“Như vậy thì cũng hiển nhiên là”, Baskerville nói, “miễn sao không có ai trong gia tộc sống ở lâu đài thì họ sẽ có một dinh cơ hết sức khang trang và không phải làm lụng gì cả.”

“Quả thế thật.”

“Di chúc của ngài Charles có cho Barrymore thừa hưởng gì không?” Holmes hỏi

“Hai vợ chồng ông ta mỗi người được năm trăm bảng Anh.”

“À! Họ có biết mình sẽ được nhận khoản tiền đó không?”

“Có, ngài Charles rất thích nói về những điều khoản trong di chúc của mình.”

“Rất hấp dẫn.”

Bác sĩ Mortimer nói, “Tôi mong là ông không ngờ vực tất cả những ai được nhận một khoản tài sản của ngài Charles, bởi vì tôi cũng được ngài để lại cho một nghìn bảng Anh.”

“Thật thế ư! Còn ai được nữa?”

“Có nhiều khoản lặt vặt để lại cho người này người kia, và một số tiền lớn cho các hội từ thiện công cộng. Toàn bộ phần còn lại dành cho ngài Henry.”

“Vậy phần còn lại là bao nhiêu?”

“Bảy trăm bốn mươi nghìn bảng Anh.”

Holmes nhướng mày ngạc nhiên. Anh nói, “Tôi không ngờ là vụ này có liên quan đến một số tiền khổng lồ như thế.”

“Ngài Charles nổi tiếng giàu có nhưng chúng tôi không hề biết là giàu cỡ nào cho đến khi kiểm kê số chứng khoán của ngài. Tổng giá trị tài sản cũng gần tới một triệu bảng.”

“Trời ơi! Đó là phần thưởng khiến người ta sẵn sàng chơi một canh bạc liều lĩnh. Một câu hỏi nữa, bác sĩ Mortimer. Giả sử vị nam tước trẻ đây có mệnh hệ nào, xin ngài thứ lỗi cho giả thuyết khó chịu này, thì ai sẽ thừa kế cả gia sản?”

“Vì em trai của ngài Charles là Rodger Baskerville đã chết mà không có vợ con, tài sản đó sẽ được giao cho gia đình Desmond là bà con xa. James Desmond là một mục sư cao niên ở Westmoreland.”

“Cảm ơn ông, những chi tiết này hết sức đáng chú ý. Thế ông gặp ông James Desmond bao giờ chưa?”

“Rồi, ông ta có ghé thăm ngài Charles một lần. Ông ta có diện mạo đáng kính và đời sống rất thánh thiện. Tôi nhớ ông ta đã từ chối nhận phần chia gia tài của ngài Charles mặc dù chính ngài Charles cố khăng khăng nài ép.”

“Nếu vậy thì con người có sở thích bình dị này sẽ thừa kế hàng ngàn bảng Anh của ngài Charles.”

“Ông ta sẽ là người thừa hưởng phần đất đai theo quy định về quyền thừa kế. Ông ta cũng sẽ thừa hưởng phần tiền bạc trừ phi người sở hữu hiện nay có di chúc muốn làm khác đi, tất nhiên là người sở hữu hiện nay có toàn quyền với gia tài ấy.”

“Thế ngài đã làm di chúc chưa, ngài Henry?”

“Chưa làm, ông Holmes à. Tôi không có thời gian vì chỉ mới hôm qua thôi tôi mới biết những việc liên quan. Nhưng dù sao đi nữa tôi thấy rằng tiền bạc nên đi kèm tước phong và đất đai. Đó là quan điểm của ông bác xấu số của tôi. Làm sao chủ nhân mới có thể khôi phục vinh quang của dòng họ Baskerville nếu không có đủ tiền bạc để duy trì dinh cơ? Nhà, đất và tiền phải đi với nhau.”

“Đúng thế. À, ngài Henry, tôi đồng tình với ngài về quyết định sáng suốt là trở về Devonshire ngay không trì hoãn. Tôi chỉ đòi hỏi một điều kiện. Ngài nhất định không được đi một mình.”

“Bác sĩ Mortimer sẽ về cùng với tôi.”

“Nhưng bác sĩ Mortimer còn có công việc phải lo toan, và nhà ông ấy cách chỗ ngài nhiều dặm. Dù có tận tình hết mức thì vẫn có lúc ông ấy không giúp đỡ ngài được. Không, ngài Henry, ngài phải có một người tin cẩn đi cùng, một người sẽ luôn ở bên cạnh ngài.”

“Đích thân ông cùng đi được chăng, ông Holmes?”

“Nếu xảy ra chuyện cần kíp thì tôi sẽ cố gắng có mặt tại chỗ; nhưng mong ngài hiểu cho, tôi hành nghề cố vấn trên phạm vi rộng và liên tục nhận được những thỉnh cầu từ mọi nơi, tôi không thể nào vắng mặt ở London trong thời gian không xác định được. Ngay lúc này đây, một trong những tên tuổi khả kính nhất Anh quốc đang bị một kẻ tống tiền bôi nhọ, và chỉ có tôi mới ngăn chặn nổi một vụ tai tiếng thảm họa. Ngài thấy đấy, làm sao tôi bỏ đi Dartmoor được.”

“Thế ông tiến cử ai được chăng?”

Holmes đặt bàn tay lên cánh tay tôi.

“Nếu anh bạn tôi chịu đảm nhận việc này thì không có ai đáng quý hơn có thể sát cánh với ngài trong cảnh ngặt nghèo. Tôi xin khẳng định hết sức chắc chắn.”

Đề nghị bất ngờ này khiến tôi sửng sốt nhưng tôi chưa kịp đáp lời thì Baskerville đã chộp lấy bàn tay tôi lắc thật nồng nhiệt Anh ta nói, “Ôi quý hóa quá, bác sĩ Watson. Ông hiểu rõ hoàn cảnh của tôi và ông cũng biết về vụ này không kém gì tôi. Ông mà về lâu đài Baskerville giúp tôi lo liệu thì tôi sẽ không bao giờ quên ơn.”

Viễn cảnh phiêu lưu bao giờ cũng hấp dẫn, và tôi thêm phần hãnh diện vì những lời khen ngợi của Holmes và vì thịnh tình mà vị nam tước này dành cho tôi như một bạn đồng hành.

“Tôi xin hân hạnh tháp tùng”, tôi nói. “Tôi hiện không biết làm sao có thể tận dụng thời gian của mình hay hơn thế.”

“Và anh nhớ tường trình cặn kẽ cho tôi đấy”, Holmes nói. “Khi có chuyện cần kíp, mà chắc chắn sẽ có, tôi sẽ hướng dẫn cho anh hành động. Tôi chắc là tất cả sẽ sẵn sàng lên đường vào thứ bảy chứ?”

“Vậy có tiện không, bác sĩ Watson?”

“Hẳn rồi.”

“Thế thì thứ bảy, trừ phi có thay đổi gì khác, chúng ta sẽ gặp nhau trên chuyến tàu 10 giờ 30 ở ga Paddington.”

Chúng tôi vừa đứng dậy cáo từ thì Baskerville bỗng reo lên một tiếng đắc thắng rồi lao tới một góc phòng và kéo dưới gầm tủ ra một chiếc ghệt màu nâu.

“Chiếc ghệt thất lạc của tôi đây này!” Anh ta nói to.

“Mong sao mọi khó khăn của chúng ta cũng tan biến dễ dàng như thế!” Sherlock Holmes nói.

“Nhưng chuyện này kì lạ quá”, bác sĩ Mortimer lên tiếng. “Trước bữa trưa tôi đã lục khắp phòng này rồi.”

“Tôi cũng vậy”, Baskerville nói. “Từng li không sót.”

“Chắc chắn là hồi nãy đâu có chiếc ghệt nào dưới đó.”

“Nếu vậy hẳn là người phục vụ đã đặt ở đó trong khi chúng ta ăn trưa.”

Anh bồi người Đức được gọi tới nhưng lại thú nhận chẳng hề biết chuyện này, mà có hỏi ai cũng chẳng rõ gì hơn. Lại thêm một bí ẩn nữa tiếp nối một chuỗi những bí ẩn nho nhỏ xảy ra liền tù tì mà bề ngoài có vẻ vu vơ. Tạm bỏ qua toàn bộ câu chuyện kinh hoàng về cái chết của ngài Charles, chúng tôi đã gặp hàng loạt biến cố không thể giải thích được chỉ trong vòng hai ngày, bao gồm bức thư ghép từ chữ trên báo, tên do thám râu đen trong xe ngựa, mất chiếc ghệt mới màu nâu, mất chiếc ghệt cũ màu đen, và giờ tới chiếc ghệt mới màu nâu xuất hiện trở lại.

Holmes ngồi im lặng trong xe ngựa trên đường về phố Baker, nhìn đôi mày chau và nét mặt căng thẳng của anh, tôi biết trong tâm trí anh cũng như tôi, đang cố hình dung ra một giả thuyết nào đó khớp với những tình tiết kì quái và có vẻ chẳng liên quan gì tới nhau này. Cả buổi trưa và sang buổi chiều, anh cứ ngồi đăm chiêu trong khói thuốc. Ngay trước bữa ăn tối có hai bức điện tín được mang tới. Bức đầu tiên là: Vừa biết tin Barrymore vẫn có mặt ở lâu đài Baskerville. Bức thứ hai: Đã ghé hai mươi ba khách sạn như chỉ dẫn nhưng rất tiếc phải báo là không tìm ra trang nhật báo Times bị cắt thủng. Cartwright.

“Thế là hai manh mối tiêu tùng, Watson. Không có gì kích thích cho bằng một vụ án mà mọi thứ đều bất lợi. Chúng ta phải dò tìm dấu vết khác thôi.”

“Chúng ta vẫn còn người xà ích đánh xe cho tên do thám.”

“Chính xác. Tôi đã gửi điện hỏi tên và địa chỉ của người này ở Sở Trước bạ. Tôi sẽ không lấy làm lạ nếu như đây là tin phúc đáp.”

Tuy nhiên, tiếng chuông cửa không chỉ đem lại tin phúc đáp mà còn hơn thế, vì cảnh cửa xịch mở và một người bộ dạng thô lỗ bước vào - chính người xà ích đó chứ không ai khác.

“Tôi được tổng văn phòng báo cho biết là một quý ông ở địa chỉ này đã hỏi thông tin về xe ngựa số 2740”, anh ta nói. “Tôi đã đánh xe này suốt bảy năm rồi và chưa hề bị ai than phiền. Tôi từ bãi xe đến thẳng đây để hỏi tận mặt xem ông ta thán gì tôi.”

“Tôi chẳng có chuyện gì ta thán anh cả, anh bạn tốt ơi”, Holmes đáp. “Trái lại, tôi sẽ cho anh một đồng nửa sovereign nếu anh trả lời rõ ràng những câu hỏi của tôi.”

“A, hôm nay quả là một ngày tốt số”, người xà ích ngoác miệng cười. “Thế ông muốn hỏi gì, thưa ông?”

“Trước tiên là họ tên và địa chỉ của anh, phòng khi tôi cần gặp lại.”

“John Clayton, số 3 phố Turpey, khu Borough. Xe ngựa của tôi đậu ở bãi Shipleyh Yard, gần ga Waterloo.”

Sherlock Holmes ghi lại thông tin này. “Này Clayton, anh hãy kể tôi nghe về hành khách đã đến và theo dõi ngôi nhà này lúc 10 giờ sáng nay, sau đó đi theo hai quý ông dọc phố Regent.”

Người kia tỏ vẻ ngạc nhiên và hơi lúng túng. Anh ta nói, “Chà, tôi có kể ông nghe cũng chẳng ích gì vì coi bộ ông đã biết hết những điều tôi biết. Sự thật là quý ông đó tự xưng là thám tử và dặn tôi không được nói gì về ông ấy với bất kì ai.”

“Anh bạn thân mến ơi, đây là chuyện rất quan trọng, và có thể anh sẽ lâm vào tình cảnh khó khăn nếu anh định giấu giếm tôi bất cứ chuyện gì. Anh nói người khách đó bảo ông ta là thám tử à?”

“Dạ đúng vậy.”

“Ông ta nói thế khi nào?”

“Khi ông ấy rời xe tôi.”

“Ông ta có nói gì thêm nữa không?”

“Ông ấy có xưng tên.”

“Ồ, có xưng tên à?” Holmes liếc mắt nhìn tôi vẻ đắc thắng. “Thật là khinh suất. Thế ông ấy xưng tên gì?”

“Tên ông ấy”, người xà ích nói, “...là Sherlock Holmes.”

Chưa bao giờ tôi thấy vẻ mặt anh bạn tôi lại sửng sốt như khi nghe câu trả lời này của người xà ích. Anh ngồi im ngỡ ngàng mất một lát. Rồi anh bật cười vui vẻ nói, “Ghi điểm rồi Watson, một cú ghi điểm không thể chối cãi! Tôi cảm nhận được một đường kiếm cũng mau lẹ và biến ảo như đường kiếm của mình. Hắn đã đâm trúng tôi một cú đẹp mắt. Vậy tên ông ta là Sherlock Holmes phải không?”

“Dạ vâng, đó là tên của quý ông ấy?”

“Xuất sắc! Hãy cho tôi biết anh đón ông ta ở đâu và mọi chuyện đã xảy ra.”

“Ông ấy vẫy xe tôi lúc 9 rưỡi sáng ở quảng trường Trafalgar. Ông ấy xưng là thám tử và đề nghị cho tôi hai đồng guinea nếu nguyên một ngày tôi làm đúng những gì ông ấy muốn và không thắc mắc hỏi han gì hết. Tôi mừng quá nên đồng ý ngay. Đầu tiên tôi cho xe đi tới khách sạn Northumberland và chờ ở đó cho tới khi hai quý ông kia đi ra và họ đón xe ngựa từ bãi xe khách. Chúng tôi đi theo xe của họ cho tới khi dừng lại đâu đó gần đây.”

“Ngay cửa nhà này”, Hohnes nói.

“Chà, tôi không chắc là thế, nhưng tôi dám nói là vị khách của tôi đã biết cả. Chúng tôi dừng xe khoảng giữa phố này và chờ một tiếng rưỡi. Sau đó hai quý ông nọ đi bộ qua chỗ chúng tôi và chúng tôi đi theo dọc phố Baker, và theo...”

“Tôi biết”, Holmes nói.

“Cho tới khi đi được ba phần tư phố Regent. Lúc đó vị khách của tôi kéo sập cửa sổ lại rồi quát bảo tôi phóng xe chạy hết tốc lực tới ga Waterloo ngay. Tôi quất ngựa chạy thục mạng và chưa đầy mười phút đã đến nơi. Ông ấy trả tôi hai đồng guinea như đã hứa rồi đi vào nhà ga. Đến lúc đi, ông ấy mới ngoảnh lại và nói: ‘Chắc anh sẽ lấy làm thích thú khi biết mình vừa được đánh xe cho ông Sherlock Holmes.’ Vì thế tôi mới biết tên ông ấy.”

“Ra thế. Rồi anh không còn gặp ông ta nữa à?”

“Ông ấy vào trong ga rồi thì tôi không gặp lại nữa.”

“Vậy anh mô tả nhân dạng ông Sherlock Holmes được không?”

Người xà ích gãi đầu. “Chà, quý ông này thật không dễ mô tả chút nào. Tôi đoán ông ấy chừng bốn mươi tuổi, chiều cao trung bình, thấp hơn ông chừng hai, ba inch gì đó, thưa ông. Ông ấy ăn mặc có vẻ sang, râu quai nón đen, tỉa bằng phía dưới, và mặt trắng. Tôi không chắc là có thể nói gì hơn nữa.”

“Mắt ông ta màu gì?”

“Ồ, tôi không nói được.”

“Anh không còn nhớ gì khác sao?”

“Dạ không, thưa ông.”

“Được rồi, tiền thưởng cho anh đây. Anh sẽ được nửa sovereign nữa nếu có thể cho biết thêm bất kì thông tin nào khác. Xin chào nhé!”

“Xin chào, và cảm ơn ông!”

John Clayton khoái trá ra về, còn Holmes quay sang tôi nhún vai, mỉm cười thiểu não.

“Thế là đứt luôn manh mối thứ ba, và chúng ta lại quay về điểm khởi đầu”, anh nói. “Tên khốn kia láu cá thật! Hắn biết số nhà của chúng ta, biết ngài Henry Baskerville nhờ tôi tư vấn, phát hiện ra tôi là ai trên phố Regent, đoán được tôi đã thấy số xe và sẽ tìm ra được người xà ích, nên để lại lời nhắn táo tợn này. Watson ơi, nói thật với anh, lần này chúng ta đã có đối thủ ngang sức ngang tài rồi đó. Tôi đã thất bại ở London. Chỉ mong là anh may mắn hơn tôi ở Devonshire. Nhưng tôi thật không yên tâm về chuyện này.”

“Là chuyện gì chứ?”

“Chuyện cử anh đi. Vụ này rất đáng sợ, Watson, rất nguy hiểm, và càng biết nhiều về nó thì tôi càng có linh cảm không hay. Vâng, anh muốn cười thì cứ việc, anh bạn thân mến à, nhưng xin lấy danh dự mà nói với anh là tôi sẽ rất vui mừng khi anh bình an vô sự quay về phố Baker.”

6
Lâu đài Baskerville

Đến đúng ngày hẹn, ngài Henry Baskerville và bác sĩ Mortimer đã sẵn sàng, và chúng tôi lên đường đi Devonshire như đã thu xếp. Sherlock Holmes tiễn tôi đến nhà ga và cho tôi những lời hướng dẫn, căn dặn cuối cùng trước lúc chia tay.

“Tôi sẽ không làm lung lạc suy nghĩ của anh bằng những giả thuyết hay mối hoài nghi bóng gió nào hết, Watson à,” anh nói. “Tôi chỉ muốn anh báo lại mọi sự việc sao cho đầy đủ nhất còn chuyện lập giả thuyết cứ để tôi lo.”

“Loại sự việc nào?” Tôi hỏi.

“Bất cứ điều gì có vẻ liên quan tới vụ này cho dù rất gián tiếp, và đặc biệt là những mối quan hệ giữa ngài Baskerville trẻ với các láng giềng, hoặc bất kì chi tiết mới nào liên quan đến cái chết của ngài Charles. Trong mấy ngày qua, chính tôi cũng đã tìm hiểu nhưng tôi e là chưa có kết quả gì. Chỉ có một điều chắc chắn là ông James Desmond, người thừa kế tiếp theo, là một bậc cao niên tính tình rất hòa ái cho nên những trò thâm hiểm này không thể nào phát xuất từ ông ấy. Thật sự tôi nghĩ rằng chúng ta có thể loại trừ ông ấy khỏi những trù tính của chúng ta. Còn lại là những người sống chung quanh ngài Henry Baskerville trên truông.”

“Sa thải luôn hai vợ chồng Barrymore ngay từ đầu có phải hơn không?”

“Hoàn toàn không. Không còn sai lầm nào nghiêm trọng hơn. Nếu họ vô tội thì làm thế là bất công tàn nhẫn, còn nếu họ có tội thì chúng ta lại mất hết cơ hội vạch trần. Không, không được, cứ giữ họ trong danh sách tình nghi. Còn người mã phu ở lâu đài nữa, nếu tôi nhớ không lầm. Rồi hai nông dân trên truông, ông bạn bác sĩ Mortimer thì tôi tin là hoàn toàn lương thiện, nhưng vợ của Mortimer thì chúng ta chưa hề biết gì cả. Còn nhà tự nhiên học Stapleton và em gái ông ta, nghe đâu là một phụ nữ rất quyến rũ. Ông Frankland ở lâu đài Lafter cũng là một ẩn số, rồi thêm một, hai người láng giềng nữa. Đó là những người mà anh phải để ý thật kĩ.”

“Tôi sẽ cố hết sức.”

“Chắc anh có mang súng chứ?”

“Có, tôi nghĩ nên mang theo thì hơn.”

“Chắc chắn rồi. Hãy giữ khẩu súng lục cận kề anh suốt ngày đêm, và đừng bao giờ lơ là cảnh giác.”

Hai ông bạn kia đã đặt riêng một toa hạng nhất và chờ sẵn ở sân ga.

“Không, chúng tôi không có tin tức gì cả”, bác sĩ Mortimer trả lời câu hỏi của bạn tôi. “Tôi có thể cam đoan là suốt hai ngày qua chúng tôi không bị theo dõi. Hễ đi ra ngoài là chúng tôi quan sát kĩ càng và không ai có thể tránh được sự chú ý của chúng tôi.”

“Chắc là hai vị luôn đi cùng nhau chứ?”

“Chỉ có chiều hôm qua thì không. Mỗi khi lên thành phố tôi thường bỏ ra một ngày chỉ để tiêu khiển, cho nên tôi dành thời gian ở Bảo tàng Hiệp hội Bác sĩ ngoại khoa.”

“Còn tôi đi nhìn ngắm dân tình ở công viên”, Baskerville nói. “Nhưng chúng tôi không hề gặp rắc rối gì hết.”

“Dù sao vẫn là khinh suất”, Holmes vừa nói vừa lắc đầu, nét mặt vô cùng nghiêm nghị. “Ngài Henry ơi, tôi xin ngài đừng đi đâu một mình. Nếu ngài làm thế rủi xảy ra chuyện dữ thì khốn. Ngài tìm được chiếc ghệt kia chưa?”

“Chưa, thưa ông, mất luôn rồi.”

“Thực vậy rồi. Thật là hấp dẫn đấy. Thôi, tạm biệt nhé”, anh nói thêm khi đoàn tàu bắt đầu chuyển bánh trên sân ga. “Xin nhớ cho, ngài Henry, một câu trong truyền thuyết xa xưa mà bác sĩ Mortimer đã đọc cho chúng ta nghe: Đừng băng qua truông vào những giờ tăm tối khi quyền lực của quỷ dữ dâng cao.”

Tôi ngoái nhìn lại khi đoàn tàu đã bỏ xa sân ga phía sau và vẫn thấy cái bóng cao gầy, khắc khổ của Holmes đứng bất động nhìn chăm chăm theo chúng tôi

Chuyến đi mau chóng và thoải mái, tôi tranh thủ thời gian đó để kết thân với hai người đồng hành và chơi với con chó của bác sĩ Mortimer. Chỉ trong vài giờ chóng vánh, mặt đất đã chuyến màu từ nâu sang đỏ, gạch nhường chỗ cho đá hoa cương, và những con bò màu hung gặm cỏ trên những cánh đồng rào giậu bốn bề, nơi cây cỏ sum suê báo hiệu một vùng khí hậu dẫu ẩm ướt hơn nhưng lại tốt tươi hơn. Vị nam tước trẻ háo hức nhìn ra cửa sổ và reo lên hân hoan khi nhận ra những nét quen thuộc của cảnh trí miền Devon. Anh ta nói, “Từ khi rời chốn này tôi đã đến rất nhiều nơi trên thế giới, bác sĩ Watson ạ, nhưng tôi chưa thấy đâu sánh được nơi đây.”

“Tôi chưa hề gặp người dân Devonshire nào mà không tha thiết với xứ này”, tôi nhận xét.

“Điều đó không chỉ tùy thuộc vào vùng đất mà còn tùy thuộc vào dòng giống của người ta nữa”, bác sĩ Mortimer nói. “Nhìn qua người bạn của chúng ta đây thì thấy ngay kiểu đầu tròn của tộc Celt[176], chứa đựng trong đó nhiệt tình và tính gắn bó của người Celt. Đầu của ngài Charles tội nghiệp thuộc loại rất hiếm thấy, mang đặc điểm nửa Gael[177] nửa Ivemi[178]. Nhưng lần cuối cùng ngài nhìn thấy lâu đài Baskerville chắc là lúc còn nhỏ lắm phải không?”

“Lúc cha tôi mất tôi mới có mười mấy tuổi và chưa bao giờ nhìn thấy lâu đài, vì cha tôi sống trong một ngôi nhà nhỏ ở vùng duyên hải miền Nam. Từ đó tôi đi thẳng sang Mỹ châu ở với một người bạn của gia đình. Lâu đài này đối với tôi cũng mới lạ hệt như với bác sĩ Watson, và tôi hết sức nôn nóng muốn nhìn thấy vùng truông đó.”

“Thật à? Thế thì ước muốn của ngài sẽ thành hiện thực ngay, vì nhác trông đã thấy vùng truông ấy kia kìa”, bác sĩ Mortimer vừa nói vừa chỉ tay ra ngoài cửa sổ toa tàu.

Sau những ô ruộng xanh tươi và một dải rừng cong dưới thấp, từ xa nhô lên một ngọn đồi xám u buồn, đỉnh đồi nham nhở lạ lùng, xa mờ và hư ảo như một cảnh tượng hoang đường trong mơ. Baskerville ngồi lặng hồi lâu, mắt dán chặt về hướng đó, và nhìn nét mặt háo hức của nam tước tôi nhận ra hình ảnh ấy có ý nghĩa với anh ta biết bao khi lần đầu tiên anh nhìn thấy chốn lạ kì nơi dòng họ anh đã ngự trị từ lâu và để lại dấu ấn quá sâu đậm. Baskerville ngồi trong góc một toa tàu buồn tẻ, mặc bộ comlê bằng vải tuýt và giọng đặc thổ âm Mỹ, thế nhưng càng nhìn khuôn mặt ngăm đen đầy biểu cảm của anh ta, tôi càng nhận rõ hơn bao giờ hết đây đích thực là hậu duệ của một dòng dõi quý tộc lâu đời, hiếu chiến và đầy quyền uy. Nét kiêu hãnh, can trường và sức manh lộ rõ qua đôi mày rậm, hai cánh mũi nhạy, và đôi mắt to màu nâu nhạt của anh ta. Nếu vùng truông đáng sợ đó đang dành sẵn cho chúng tôi một cuộc điều tra gian lao và nguy hiểm thì ít ra tôi có thể chấp nhận mạo hiểm vì người đồng đội này và tin tưởng rằng anh ta sẽ dũng cảm cùng chung mạo hiểm với tôi.

Đoàn tàu dừng ở một ga nhỏ ven đường và tất cả chúng tôi bước xuống. Bên ngoài, phía sau hàng rào thâm thấp sơn trắng, một cỗ xe song mã không mui loại nhỏ đã chờ sẵn. Việc chúng tôi tới đây rõ ràng là một sự kiện lớn vì ông trưởng ga và đám nhân viên đã bu tới giúp khuân vác hành lí. Đây là một vùng quê bình dị, hiền hòa nhưng tôi ngạc nhiên khi thấy đứng bên cổng ga là hai người có dáng quân nhân mặc đồng phục sẫm màu đang tì người trên hai khẩu súng trường và quan sát chăm chú khi chúng tôi đi ngang qua. Người xà ích - một anh chàng thấp bé, người gân guốc, mặt lạnh lùng - chào đón ngài Henry Baskerville và chỉ mấy phút sau chúng tôi đã được cỗ xe đưa đi vun vút trên con đường rộng màu trắng. Đồng cỏ trập trùng uốn lượn hai bên đường và những ngôi nhà cũ kĩ có đầu hồi lấp ló giữa những tán lá xanh um tùm, nhưng đằng sau vùng quê yên bình ngập nắng là vùng truông ảm đạm in lên nền trời một đường cong dài, đen thẫm, đây đó bị đứt quãng bởi những ngọn đồi nham nhở và hắc ám.

Xe ngựa ngoặt sang một đường rẽ và chúng tôi cứ vòng vèo lên dốc, băng qua những lối mòn đã trũng sâu sau bao thế kỉ dưới bánh xe, hai bờ đất cao hai bên bám đầy rêu đẫm ướt và những bụi dương xỉ lưỡi hươu mọng nước. Đám dương xỉ ngả màu đồng và bụi mâm xôi lốm đốm sáng lên trong ánh chiều tà. Xe vẫn lên dốc, chúng tôi băng qua một chiếc cầu hẹp bằng đá hoa cương và đi men theo một con suối ngầu bọt ầm ầm đổ xuống xối xả giữa những tảng đá xám. Cả con đường lẫn dòng suối chạy vòng qua một khe núi mọc đầy những cây sồi và linh sam còi cọc. Tới mỗi khúc quanh, Baskerville lại thốt lên một tiếng reo mừng, hăm hở nhìn quanh và hỏi vô số chuyện. Trong mắt anh ta tất cả đều tươi đẹp, nhưng với tôi cả vùng quê này đều nhuốm vẻ u sầu, với dấu hiệu rõ rệt của một năm đang tàn. Lá vàng phủ ngập các đường mòn và rung rinh phía trên đầu chúng tôi. Tiếng lọc cọc của bánh xe im bặt khi lăn trên những vạt rau cải thối rữa - với tôi đó dường như là những tặng vật buồn mà Tự Nhiên đã ném ra trước cỗ xe đưa người thừa kế của dòng họ Baskerville trở về.

“Ô, kìa!” Bác sĩ Mortimer kêu to. “Có chuyện gì thế?”

Trước mặt chúng tôi là một triền dốc đầy bụi thạch nam, mũi đất ngoài cùng của truông. Đứng trên đỉnh, rõ ràng và vững chắc như một pho tượng kị sĩ đặt trên bệ, là một người lính cưỡi ngựa, lạnh lùng và nghiêm nghị, súng trường gác trên tay trong tư thế sẵn sàng. Người lính đang quan sát con đường mà chúng tôi vừa đi qua.

“Ái chà! Cái gì thế, Perkins?” Bác sĩ Mortimer hỏi.

“Có một tù nhân đã trốn khỏi ngục Princetown, thưa ông”, người xà ích của chúng tôi quay lại nói. “Y trốn ra được ba ngày rồi, và toán cai ngục theo dõi mọi con đường và nhà ga nhưng vẫn chưa tìm ra dấu vết. Nông dân sống ở đây không thích chuyện này đâu, thưa ông, và đó là sự thực.”

“À, theo tôi biết thì họ sẽ được thưởng năm bảng Anh nếu có thể báo tin.”

“Dạ đúng, nhưng khả năng kiếm được năm bảng chẳng đáng gì so với khả năng bị cắt cổ. Thưa ông, tên này chẳng phải tù nhân bình thường. Hắn là kẻ dám làm mọi chuyện.”

“Ai vậy?”

“Là Selden, tên sát nhân ở Notting Hill.”

Tôi nhớ rõ vụ này vì đó là vụ Holmes rất chú ý do tính chất dã man lạ lùng của tội ác và sự tàn bạo vô cớ trong mọi hành động của tên sát nhân. Dù hành vi hết sức hung ác, y vẫn thoát án tử hình và được giảm án do người ta ngờ rằng y có vấn đề về thần kinh. Cỗ xe của chúng tôi đã lên tới đỉnh một con dốc và ngay phía trước là vùng truông trải rộng mênh mông, rải rác những mỏm và ụ đá lởm chởm, u cục. Một luồng gió lạnh từ đó ùa tới khiến chúng tôi run lẩy bẩy. Đâu đó quanh đây, trên truông hoang vu này, kẻ tàn ác kia đang ẩn nấp, náu mình trong hang như một con thú dữ, lòng đầy ác tâm chống lại cả giống loài đã khai trừ y. Chỉ còn thiếu có thế là hoàn chỉnh ấn tượng hãi hùng vốn đã toát lên từ miền đất hoang cằn cỗi, luồng gió ớn lạnh, và bầu trời đang sụp tối. Ngay cả Baskerville cũng không lên tiếng nữa và kéo áo choàng sát vào người.

Chúng tôi đã bỏ lại sau lưng miền quê phì nhiêu phía dưới kia. Lúc này ngoái nhìn lại, chúng tôi thấy những tia nắng chếch của buổi chiều tà đang biến các dòng suối thành những dải vàng óng, sáng rực trên nền đất đỏ mới cày xới và miệt rừng ngổn ngang trải rộng. Con đường trước mặt chúng tôi càng lúc càng ảm đạm và hoang vu hơn, băng qua những triền dốc mênh mông màu nâu đỏ, điểm xuyết những tảng đá khổng lồ. Thỉnh thoảng chúng tôi đi ngang qua một căn nhà nhỏ trên truông, mái và vách bằng đá, không hề trồng cây leo để làm dịu bớt những đường nét thô kệch. Rồi đột nhiên, chúng tôi nhìn xuống một thung lũng như miệng chén, mọc nham nhở những cây sồi và linh sam còi cọc, thân vặn vẹo cong oằn vì bao năm phải hứng chịu cơn thịnh nộ của bão tố. Cao vượt lên đám cây cối ấy là hai ngọn tháp cao và hẹp. Người xà ích trỏ cây roi về hướng đó và nói, “Lâu đài Baskerville đấy.”

Vị chủ nhân đã đứng lên và đang nhìn đăm đăm về phía ấy, mắt sáng ngời, hai má đỏ bừng. Mấy phút sau chúng tôi đã đến cổng ngoài, hai cánh cổng bằng sắt uốn trang trí hoa văn kì dị và rối rắm, hai bên là những cột trụ đã dầu dãi nắng mưa và loang lổ địa y, trên cùng là hai biểu tượng đầu heo rừng của nhà Baskerville. Ngôi nhà gác cổng chỉ còn là một đống hoang tàn bằng đá hoa cương và những rui kèo trơ trụi, nhưng đối diện đó là một ngôi nhà mới đang xây dở, thành quả đầu tiên từ số vàng mà ngài Charles mang về từ Nam Phi. Qua cổng, chúng tôi vào lối đi chính, bánh xe lặng lẽ lăn trên lớp lá rụng, những cây cổ thụ vươn nhánh đan thành một đường hầm âm u trên đầu chúng tôi. Baskerville rùng mình khi nhìn theo lối đi tối tăm hun hút về phía ngôi nhà sáng lờ mờ như một bóng ma ở phía cuối đường.

“Con đường ấy đây ư?” Nam tước hạ giọng hỏi khẽ.

“Không phải đâu, con đường dạo trồng thủy tùng ở phía bên kia.”

Người thừa kế trẻ tuổi ấy nhìn quanh với nét mặt ủ ê. “Ở một nơi như thế này, thảo nào bác tôi toàn cảm thấy chuyện bất an rình rập”, anh ta nói. “Thế này thì ai mà chẳng sợ. Tôi sẽ cho mắc một dãy đèn điện trên này trong vòng sáu tháng tới, và các ông sẽ không còn nhận ra nơi này khi đã có một ngọn đèn Swan & Edison công suất bằng cả ngàn ngọn nến lắp ngay trước cửa đại sảnh.”

Con đường mở ra thành một bãi cỏ rộng và trước mặt chúng tôi là tòa dinh thự ấy. Trong ánh chiều lịm tắt tôi có thể nhận ra ngay chính giữa là một khối nhà đồ sộ có hiên trước nhô ra. Những dây leo thường xuân phủ kín mặt tiền như một bức mành âm u chỉ chừa lại đôi chỗ trống cho một ô cửa sổ hay gia huy. Phía trên khối nhà chính giữa này là một tháp đôi cổ kính, có nhiều lỗ châu mai và lỗ thông gió. Bên phải và trái hai ngọn tháp là hai cánh lâu đài xây bằng đá hoa cương đen có vẻ tân thời hơn. Ánh sáng tù mù rọi chiếu qua những ô cửa sổ có chấn song nặng nề, và một cột khói đen duy nhất bốc lên từ hàng ống khói vươn cao trên mái nhà dốc.

“Chào mừng, ngài Henry! Mừng ngài đã về lâu đài Baskerville!” Một người đàn ông cao gầy từ trong bóng tối hàng hiên bước ra mở cửa xe ngựa. Bóng một phụ nữ in đậm trên nền ánh sáng màu vàng của đại sảnh. Bà ta đi ra giúp người đàn ông chuyển hành lí của chúng tôi xuống.

“Tôi đi về nhà luôn, chắc ngài không phiền chứ, ngài Henry?” Bác sĩ Mortimer nói. “Vợ tôi đang mong.”

“Ông phải ở lại dùng bữa tối đã chứ?”

“Không được, tôi phải đi. Chắc còn nhiều việc đang chờ đợi tôi. Tôi cũng muốn nán lại đưa ngài đi xem qua tòa nhà này nhưng Barrymore làm người hướng dẫn còn tốt hơn tôi. Tạm biệt, và nếu cần đến tôi thì dù ngày hay đêm xin ngài cũng đừng ngần ngại.”

Tiếng bánh xe nhỏ dần trên lối đi trong khi ngài Henry và tôi quay vào đại sảnh, cánh cửa nặng nề đóng sập sau lưng chúng tôi nghe vang rền. Chúng tôi thấy mình đứng trong một gian phòng bề thế, trần cao và nhiều rui kèo làm bằng những thanh gỗ sồi lâu năm đã đen thẫm. Trong cái lò sưởi đồ sộ kiểu cổ, sau mấy vỉ sắt cao, củi cháy reo tanh tách giòn tan. Ngài Henry và tôi hơ tay bên lò sưởi vì cả hai đều tê cóng sau chuyến xe dài. Rồi chúng tôi nhìn quanh xem xét ô cửa sổ hẹp, cao, gắn kính màu cũ, những tấm ván sồi ốp tường, những cái đầu hươu và gia huy treo trên vách; tất cả đều lờ mờ tối tăm trong ánh sáng âm u của ngọn đèn đặt ở giữa phòng.

“Giống y như tôi đã tưởng tượng”, ngài Henry nói. “Đích thị đây là hình ảnh mái nhà xưa của dòng họ chứ còn gì nữa? Thử nghĩ coi, đây chính là lâu đài mà tổ tiên tôi đã sống suốt năm trăm năm qua. Nghĩ thế bỗng thấy nơi này thật tôn nghiêm.”

Gương mặt ngăm đen của nam tước sáng ngời lên vẻ hăng hái như trẻ con trong lúc nhìn ngắm chung quanh. Ánh sáng rọi thẳng vào nơi anh ta đang đứng nhưng bóng tối lại kéo thành vệt dài trên các bức tường và giăng mắc trên đầu như một bức màn đen. Ông Barrymore đã quay trở lại sau khi mang hành lí của chúng tôi lên phòng ngủ. Bây giờ ông đứng trước mặt chúng tôi với phong thái điềm tĩnh của một gia nhân thạo việc, ông có dung mạo đặc biệt, cao gầy, điển trai, bộ râu quai nón đen tỉa vuông vức và nét mặt nổi bật dù nước da hơi tái.

“Ngài có muốn dùng bữa tối ngay bây giờ không, thưa ngài?”

“Có sẵn rồi ư?”

“Chỉ vài phút nữa thôi, thưa ngài. Ở trên phòng quý ngài đã có sẵn nước nóng. Thưa ngài Henry, vợ chồng tôi rất vui được ở lại đây cùng ngài cho đến khi nào ngài thu xếp xong, nhưng xin ngài hiểu cho trong hoàn cảnh mới, tòa nhà này sẽ cần nhiều gia nhân hơn.”

“Hoàn cảnh gì chứ?”

“Thưa ngài, tôi chỉ muốn nói là ngài Charles sống rất ẩn dật và chúng tôi có thể chăm lo hết mọi việc cần thiết. Nhưng ngài đương nhiên sẽ muốn có nhiều người bầu bạn hơn, cho nên ngài sẽ cần thay đổi gia nhân trong nhà.”

“Ý ông muốn nói là hai vợ chồng ông muốn thôi việc ư?”

“Chỉ khi nào điều đó không gây bất tiện cho ngài thôi, thưa ngài.”

“Nhưng gia đình ông đã gắn bó với chúng tôi nhiều đời rồi, không phải vậy sao? Tôi sẽ lấy làm tiếc nếu như vừa về đây đã phải cắt đứt một mối quan hệ lâu đời của gia tộc.”

Dường như tôi nhận ra vài dấu hiệu cảm xúc trên gương mặt của người quản gia.

“Tôi cũng nghĩ như thế, thưa ngài, và vợ tôi cũng vậy. Nhưng thưa ngài, thú thật là cả hai chúng tôi rất quyến luyến ngài Charles và cái chết của ngài ấy đã khiến chúng tôi bàng hoàng, khiến mọi vật chung quanh đều gợi nỗi thương tâm cho chúng tôi. Tôi e là ở lâu đài Baskerville này chúng tôi sẽ không bao giờ thấy bình tâm trở lại.”

“Thế ông định làm gì?”

“Thưa ngài, tôi tin chắc là chúng tôi sẽ tự tạo dựng được việc làm ăn. Ngài Charles hào phóng đã tạo điều kiện cho chúng tôi về mặt này. Còn bây giờ, thưa ngài, tốt nhất là tôi nên đưa ngài đi xem qua phòng ốc.”

Một cầu thang đôi dẫn lên một bao lơn hình vuông có lan can ở khoảng trên gian đại sảnh cổ xưa. Từ tâm điểm này có hai hành lang dài vươn ra đến hết chiều dài tòa nhà, thông với cửa vào tất cả các phòng ngủ. Phòng của tôi thuộc cùng một cánh với phòng của Baskerville và gần như liền kề. Các phòng này trông có vẻ hiện đại hơn phần trung tâm của tòa nhà, và giấy dán tường màu sáng cùng nhiều ngọn nến đã góp phần xua tan ấn tượng u ám đã đè nặng tâm trí tôi từ khi tới đây. Nhưng phòng ăn thông với tiền sảnh lại tối tăm ảm đạm. Đó là một phòng dài có bậc thềm phân chia trên dưới, bục cao hơn dành cho gia đình chủ nhân còn bên dưới dành cho gia nhân. Ở đầu phòng, trên cao là một bao lơn dành cho nhạc công. Trên đầu chúng tôi là những thanh xà nhà đen đúa và cao hơn nữa là trần nhà ám khói. Nếu có những hàng đuốc rực sáng và màu sắc cùng không khí vui nhộn thô phác của một yến tiệc thời xưa thì gian phòng này hẳn đã bớt u ám; nhưng lúc này đây, khi chỉ có hai người mặc đồ đen ngồi trong quầng sáng nho nhỏ hắt ra từ ngọn đèn có chóa, thì giọng nói bỗng thành ra nhỏ lại còn tinh thần thì chùng xuống. Một hàng chân dung tổ tiên lờ mờ, mặc đủ kiểu trang phục từ hiệp sĩ thời Trung cổ cho tới công tử thời Nhiếp chính nhìn xuống và đe dọa chúng tôi bằng sự hiện diện câm lặng. Chúng tôi trò chuyện ít, riêng tôi còn thấy vui mừng khi bữa ăn kết thúc và cả hai có thể lui vào phòng chơi bi-a hiện đại để hút một điếu thuốc.

“Nói thật là nơi này chẳng vui thú gì lắm”, ngài Henry nói. “Tôi chắc là sẽ quen dần nhưng hiện thời tôi cảm thấy hơi lạc lõng. Thảo nào bác tôi luôn bồn chồn hoảng hốt khi sống một mình trong ngôi nhà như thế này. Tuy vậy, nếu hợp ý ông thì tối nay chúng ta sẽ nghỉ sớm, có lẽ đến sáng mọi thứ sẽ có vẻ tươi sáng hơn.”

Trước khi lên giường, tôi kéo rèm cửa sổ qua một bên và đứng nhìn ra ngoài. Chỗ này trông ra bãi cỏ ngay trước cửa tiền sảnh. Đằng xa, hai cái cây khô oằn mình đu đưa và rên rỉ trong cơn gió mạnh dần. Trăng bán nguyệt chiếu xuyên qua kẽ hở giữa những đám mây đang trôi nhanh. Trong ánh sáng lạnh lẽo ấy tôi nhìn thấy phía sau mấy bụi cây là một bờ đá nhấp nhô đứt quãng và vòng cung trải dài tít tắp của dải truông u sầu. Tôi kéo màn lại, tự nhủ cái ấn tượng sau chót này cũng phù hợp với những gì mình đã cảm nhận. Thế nhưng đó vẫn chưa hẳn là ấn tượng cuối cùng.

Tôi mệt rã rời nhưng vẫn thao thức, trăn trở mãi, chỉ mong giấc ngủ tới mà không được. Xa xa văng vẳng tiếng đồng hồ đổ chuông cứ mười lăm phút một hồi, ngoài ra chỉ còn sự im lặng chết chóc bao trùm cả tòa nhà cổ xưa này. Rồi bất chợt, ngay giữa đêm khuya vắng lặng, vọng đến tai tôi một âm thanh rõ rệt, ngân dài, và không thể nào nhầm lẫn. Đó là tiếng khóc thổn thức của một người đàn bà, tiếng nấc nghẹn của ai đó bị giằng xé bởi một nỗi đau khổ khôn nguôi. Tôi ngồi trên giường chăm chú lắng nghe. Âm thanh ấy chỉ có thể ở gần đây và chắc chắn là ngay trong nhà này. Suốt nửa giờ tôi chờ đợi trong trạng thái thần kinh căng thẳng, nhưng không còn nghe gì nữa ngoại trừ tiếng chuông đồng hồ và tiếng xào xạc của lá thường xuân bám trên tường.

7
Anh em nhà Stapleton

Vẻ đẹp đầy sức sống của buổi sáng hôm sau đã xóa nhòa ấn tượng ảm đạm, u tối đè nặng tâm trí chúng tôi sau trải nghiệm đầu tiên ở lâu đài Baskerville. Lúc ngài Henry và tôi ngồi dùng điểm tâm, ánh nắng tràn vào qua những ô cửa sổ cao có chấn song, hắt vào phòng những mảng ánh sáng nhuốm màu của tấm gia huy trên cửa kính. Những tấm ván ốp tường sậm nâu ánh rực lên màu đồng dưới những tia nắng vàng, thật khó nhận ra đây chính là gian phòng mà tối hôm trước đã khiến cõi lòng hai chúng tôi u ám.

“Tôi nghĩ đó là tại chúng ta chứ không phải tòa nhà này!” Nam tước nói. “Chúng ta đã mệt mỏi vì chuyến tàu và lạnh cóng trên xe ngựa nên tới đây nhìn đâu cũng thấy buồn bã. Giờ chúng ta đã khỏe khoắn rồi thì mọi thứ đều tươi vui trở lại.”

“Nhưng không hẳn là hoang tưởng cả đâu”, tôi đáp. “Chẳng hạn đêm qua ngài có tình cờ nghe tiếng ai đó, hình như là phụ nữ, khóc thổn thức chăng?”

“Lạ nhỉ? Đúng là khi đang ngủ lơ mơ tôi có nghe thấy một âm thanh đại loại như thế. Tôi chờ một hồi nhưng không nghe thấy nữa nên tôi kết luận đó chỉ là nằm mơ.”

“Tôi nghe rõ ràng, và tôi chắc chắn đó là tiếng khóc của phụ nữ.”

“Ta phải hỏi ngay chuyện này.” Anh ta rung chuông gọi Barrymore và hỏi xem người quản gia có biết vì sao lại có âm thanh mà chúng tôi đã nghe. Tôi thấy dường như gương mặt trắng của Barrymore càng tái đi khi nghe câu hỏi của chủ nhân.

“Trong nhà này chỉ có hai phụ nữ thôi, thưa ngài Henry”, ông ta đáp. “Một người là cô hầu nhà bếp, ngủ ở cánh bên kia. Người còn lại là vợ tôi, và tôi xin đảm bảo đó không phải là tiếng khóc của bà ấy.”

Nhưng người quản gia đã nói dối vì tình cờ sau bữa điểm tâm tôi gặp bà Barrymore trong hành lang khi ánh nắng chiếu thẳng vào mặt bà ta. Bà là người phốp pháp, nét mặt thô kệch, ít biểu cảm và khóe miệng lộ rõ vẻ nghiêm nghị. Nhưng đôi mắt đỏ liếc nhìn tôi dưới đôi mí mắt sưng húp đã tố cáo hết. Như vậy chính bà ta đã khóc đêm qua, và nếu thế thì chồng bà phải biết. Thế mà ông ta lại liều lĩnh bảo là không phải. Sao lại nói dối chứ? Và tại sao bà ta khóc nức nở như vậy? Chưa kể việc này thì người đàn ông râu đen, điển trai, mặt trắng ấy đã có sẵn vẻ bí ẩn và mờ ám rồi. Chính Barrymore là người đầu tiên phát hiện thi thể ngài Charles, và chúng tôi chỉ có lời khai của ông ta về hoàn cảnh dẫn đến cái chết của ông già. Rốt cuộc, có lẽ nào kẻ chúng tôi nhìn thấy trong chiếc xe ngựa ở phố Regent lại chính là Barrymore? Hai bộ râu trông rất giống nhau. Theo mô tả của người xà ích thì tên do thám kia có phần thấp hơn, nhưng nhận định kiểu ấy rất dễ sai lầm. Làm cách nào tôi có thể xác định dứt khoát điều này? Hiển nhiên việc đầu tiên là gặp bưu cục trưởng Grimpen hỏi xem bức điện tín kiểm tra kia có được giao tận tay Barrymore không. Dù câu trả lời là gì đi nữa thì ít ra tôi cũng có chuyện để tường trình với Sherlock Holmes.

Sau bữa điểm tâm, ngài Henry có vô số giấy tờ cần phải kiểm tra nên thời gian này rất tiện cho tôi dạo quanh. Sau khi thư thả tản bộ bốn dặm đường men theo rìa truông, tôi tới một ngôi làng nhỏ ảm đạm chỉ có hai ngôi nhà lớn cao vượt lên so với những nhà còn lại, hóa ra đó là một lữ quán và tư gia của bác sĩ Mortimer. Bưu cục trưởng, cũng là chủ tiệm tạp hóa trong làng, nhớ rất rõ bức điện.

“Chắc chắn mà, thưa ông”, ông ta nói. “Tôi đã cho giao bức điện ấy tới ông Barrymore đúng như chỉ dẫn.”

“Thế ai giao?”

“Thằng con tôi đây này. James, tuần trước con đã giao bức điện cho ông Barrymore ở lâu đài phải không?”

“Dạ, con giao, thưa cha.”

“Có giao tận tay ông ấy không?” Tôi hỏi.

“Dạ lúc đó ông ấy đang ở trên gác xép nên cháu không giao tận tay được, cháu đưa cho chính bà Barrymore và bà hứa sẽ chuyển ngay?”

“Thế cháu có thấy ông Barrymore không?”

“Dạ không, cháu đã nói là ông ấy ở trên gác xép mà.”

“Nếu không thấy, làm sao cháu biết ông ấy ở trên gác xép?”

“Ơ hay, bà vợ nhất định phải biết ông ta ở đâu chứ”, giọng ông bưu cục trưởng gắt gỏng, “ông ta không nhận được bức điện à? Nếu có nhầm lẫn gì thì người than phiền phải là ông Barrymore mới đúng.”

Có dò hỏi thêm cũng chẳng ích gì nhưng rõ ràng là tuy đã dùng đến mưu mẹo của Holmes, chúng tôi vẫn không có bằng chứng xác thực rằng Barrymore đã không ở London suốt thời gian đó. Giả sử ông ta đã đến London, giả sử người cuối cùng đã gặp ngài Charles lúc còn sống cũng chính là kẻ đầu tiên theo dõi người thừa kế mới khi vị này vừa về Anh quốc. Vậy thì sao? Hắn là tay sai của người khác hay chính hắn có mưu đồ nham hiểm gì đây? Gây đau khổ cho gia đình Baskerville thì hắn được lợi gì? Tôi nghĩ tới lời cảnh báo kì lạ cắt ra từ bài báo trên tờ Times. Chính hắn làm việc đó hay lẽ nào có ai khác muốn chống lại mưu đồ của hắn? Chỉ có thể hình dung ra động cơ duy nhất như ngài Henry đã nêu là: Nếu dòng tộc này sợ hãi bỏ đi thì vợ chồng Barrymore sẽ được yên vị trong một cơ ngơi tiện nghi của lâu đài. Nhưng chắc chắn giả thuyết đó hoàn toàn không đủ để lý giải cho những kế hoạch bí mật và tinh vi dường như đang dệt nên một tấm lưới vô hình bao quanh vị nam tước trẻ. Chính Holmes đã nói trong hàng loạt cuộc điều tra gay cấn của anh, chưa có vụ nào phức tạp cho bằng vụ này. Trong lúc dạo bước trên con đường vắng vẻ, u buồn này, tôi thầm mong anh bạn tôi sẽ nhanh chóng thoát khỏi những việc đang bận bịu để về đây gánh vác trách nhiệm nặng nề này thay tôi.

Đột nhiên suy nghĩ của tôi bị cắt ngang vì tiếng bước chân chạy theo và tiếng ai đó gọi tên tôi. Quay lại, tôi tưởng sẽ gặp bác sĩ Mortimer, ngờ đâu người chạy theo tôi lại là một người xa lạ. Người này nhỏ con, mảnh khảnh, mày râu nhẵn nhụi, mặt choắt, vẻ mặt đứng đắn, tóc vàng nhạt, tuổi áng chừng giữa ba mươi và bốn mươi, mặc bộ comlê xám và đội mũ rơm. Vai anh ta đeo một hộp thiếc đựng mẫu sưu tầm thực vật và trên tay là chiếc vợt bắt bướm.

“Xin thứ lỗi cho tôi mạo muội đoán mò, chắc ông là bác sĩ Watson”, anh ta vừa nói vừa thở hổn hển đi tới chỗ tôi. “Trên truông này, chúng tôi là dân nhà quê và không câu nệ phép tắc giới thiệu. Có lẽ ông đã biết tên tôi qua người bạn chung Mortimer. Tôi là Stapleton ở điền trang Merripit.”

“Nhìn cái vợt và chiếc hộp của ông là đủ biết”, tôi nói, “và tôi biết ông Stapleton là nhà tự nhiên học. Nhưng làm sao ông nhận ra tôi?”

“Tôi đã ghé nhà Mortimer và Mortimer đã chỉ cho tôi biết khi ông đi ngang cửa sổ phòng khám của anh ấy. Vì đi cùng đường với ông nên tôi nghĩ là nên chạy theo và tự giới thiệu. Tôi chắc là ngài Henry không hề hấn gì sau chuyến hành trình chứ?”

“Ngài ấy vẫn khỏe, cảm ơn ông.”

“Chúng tôi ai cũng lo là sau cái chết bi thảm của ngài Charles thì vị tân nam tước sẽ không chịu về đây sống. Đòi hỏi một người giàu có phải chôn chân ở một nơi như thế này thật quá đáng, nhưng tôi không nói chắc ông cũng hiểu điều đó có ý nghĩa rất lớn với vùng quê này. Chắc ngài Henry không sợ những điều mê tín trong chuyện này chứ?”

“Tôi cho là không đâu.”

“Hẳn ông phải biết truyền thuyết về con quỷ chó ám dòng họ đó chứ?”

“Tôi có nghe.”

“Những nông dân quanh đây sao mà cả tin đến lạ! Khối người sẵn sàng thề là đã thấy một con vật như thế trên truông.” Stapleton vừa nói vừa cười nhưng ánh mắt lại cho thấy dường như anh ta coi chuyện này nghiêm túc hơn thế. “Câu chuyện đó đã in sâu vào óc tưởng tượng của ngài Charles và tôi tin chắc là nó đã đưa đến kết cục bi đát của ông già.”

“Nhưng bằng cách nào?”

“Thần kinh của ngài Charles căng thẳng tới mức bất kì con chó nào xuất hiện cũng có thể tác động tai hại đến trái tim yếu ớt của ngài. Tôi hình dung là vào đêm cuối cùng ở con đường thủy tùng, ngài Charles thực sự đã thấy cái gì đó đại loại như thế. Chính tôi đây cũng lo sợ có thể xảy ra tai họa gì đó bởi tôi rất mến ngài ấy và tôi biết ngài bị bệnh tim.”

“Làm sao ông biết?”

“Anh bạn Mortimer kể tôi nghe.”

“Thế thì theo ông, một con chó nào đó đã đuổi theo ngài Charles và kết quả là ngài đã chết vì hoảng sợ?”

“Ông có cách giải thích nào hợp lí hơn chăng?”

“Tôi không có kết luận nào cả.”

“Thế còn ông Sherlock Holmes?”

Câu hỏi đó khiến tôi sửng sốt một lúc nhưng nhìn gương mặt điềm tĩnh và đôi mắt chăm chú của Stapleton, tôi thấy anh ta không hề có ý gây ngạc nhiên cho tôi.

“Giả vờ như không biết ông cũng bằng thừa, thưa bác sĩ Watson”, anh ta nói. “Những ghi chép của ông về nhà thám tử đã tới tay chúng tôi ở đây, và ông không thể nào ca tụng ông Sherlock Holmes mà không khiến người khác biết tới chính mình. Khi Mortimer cho tôi biết tên ông, anh ấy không thể phủ nhận lai lịch của ông. Nếu ông có mặt ở đây thì tức là chính ông Sherlock Holmes cũng đang quan tâm đến vụ này, và đương nhiên tôi tò mò muốn biết ý kiến của nhà thám tử.”

“E là tôi không thể trả lời câu hỏi đó.”

“Xin hỏi chúng tôi có được hân hạnh đón tiếp ông ấy không?”

“Hiện thời anh ấy không thể rời khỏi thành phố. Anh ấy còn đang quan tâm đến nhiều vụ khác.”

“Tiếc quá! Biết đâu ông ấy có thể làm sáng tỏ vụ việc quá sức bí ẩn đối với chúng tôi. Nhưng còn những việc ông cần tìm hiểu, nếu như tôi có thể giúp gì, ông chỉ cần gọi một tiếng. Nếu tôi được biết sơ qua những nghi ngờ của ông, hoặc cách ông muốn điều tra vụ này, biết đâu tôi cũng có thể giúp hay cung cấp tin tức cho ông ngay bây giờ.”

“Cam đoan với ông là tôi chỉ xuống đây thăm nhà bạn tôi, ngài Henry, và tôi không cần giúp đỡ gì cả.”

“Tuyệt thật!” Stapleton nói. “Ông thận trọng và dè dặt là hoàn toàn đúng. Tôi thật đáng trách vì đã đường đột vô lí, và xin hứa với ông là tôi sẽ không nhắc đến chuyện này nữa.”

Chúng tôi đã đi tới một lối mòn hẹp đầy cỏ rẽ khỏi con lộ chính và chạy ngoằn ngoèo băng qua truông. Một ngọn đồi dốc đứng rải rác những khối đá tảng nằm ở phía bên phải, ngày xưa đã bị xẻ để khai thác đá hoa cương. Mặt đổi hướng về phía chúng tôi là một vách đá đen, có những bụi dương xỉ và mâm xôi mọc từ các hốc đá. Phía xa bốc lên một làn khói xám.

“Đi một quãng không xa nữa theo đường này là tới điền trang Merripit”, anh ta nói. “Xin ông dành cho một giờ để tôi được hân hạnh giới thiệu ông với em gái tôi.”

Ý nghĩ đầu tiên của tôi là mình nên ở bên cạnh ngài Henry. Nhưng rồi tôi nhớ đến đống giấy tờ và biên lai bề bộn trên bàn làm việc của nam tước. Rõ ràng là tôi không thể giúp gì cho việc đó. Và Holmes đã dặn riêng tôi cần phải tìm hiểu những người láng giềng trên truông này. Tôi nhận lời mời của Stapleton và cả hai cùng rẽ sang con đường nhỏ.

“Truông này là chốn kì thú”, anh ta vừa nói vừa nhìn quanh, ngắm những triền cỏ nhấp nhô như những đợt sóng cuộn màu xanh lá, mà trên đỉnh sóng là những chỏm đá hoa cương lởm chởm nhô cao. “Ông sẽ không bao giờ chán vùng truông này. Ông không thể nào biết hết những bí mật kì diệu ẩn chứa nơi đây. Thật bao la, thật cằn cỗi, và thật huyền bí.”

“Vậy chắc ông biết rõ lắm?”

“Tôi mới sống ở đây có hai năm. Người ở đây thường gọi tôi là dân mới. Chúng tôi đến đây không bao lâu sau khi ngài Charles trở về. Nhưng sở thích của tôi đã đưa tôi đi khảo sát hết mọi nơi trong vùng, và tôi nghĩ là ít ai biết rõ nơi đây hơn tôi.”

“Khó biết lắm sao?”

“Rất khó. Ví dụ nhé, ông nhìn khu đất bằng lớn về phía bắc kia kìa, chỗ có mấy ngọn đồi lạ lùng mọc lên đó. Theo ông, ở đó có gì đáng chú ý nào?”

“Một chỗ rất hay để phi ngựa.”

“Đương nhiên ông sẽ nghĩ như thế và ý nghĩ đó lâu nay đã làm vài người mất mạng rồi. Ông có thấy những đốm xanh tươi rải rác khắp khu vực đó không?”

“Có, trông có vẻ tươi tốt hơn phần còn lại.”

Stapleton cười to rồi nói, “Đó chính là bãi lầy Grimpen. Dấn sai một bước là người hay vật đi đời như chơi. Mới hôm qua tôi đã thấy một con ngựa lùn tha thẩn vào trong đó. Nó không bao giờ trở ra được nữa. Tôi nhìn thấy đầu nó trồi lên khỏi vũng sình một lúc rồi cuối cùng bị hút xuống dưới bùn. Băng qua đó ngay cả vào mùa khô cũng đã nguy hiểm, nhưng sau những cơn mưa mùa thu như thế này thì đó là chốn kinh khủng. Ấy thế mà tôi có thể tìm đường đi tới giữa bãi lầy và sống sót quay về. Trời đất ơi! Lại thêm một con ngựa khốn nạn nữa kìa!”

Một vật gì màu nâu đang ngọ nguậy, tròng trành giữa đám cói màu xanh lục. Rồi một cần cổ dài khổ sở quằn quại bất thần ngóng lên và một tiếng kêu dễ sợ vang động khắp truông vắng. Tôi ớn lạnh vì khiếp đảm nhưng người bạn đường dường như thần kinh vững hơn tôi, “Nó xong đời rồi!” Stapleton nói. “Bãi lầy đã nuốt chửng nó. Hai ngày chết hai con ngựa, và có lẽ còn nhiều hơn nữa, vì vào mùa khô lũ ngựa đã quen tới đây và không hề nhận biết sự khác biệt cho đến khi bị sa lầy. Nơi đó rất nguy hiểm, bãi lầy Grimpen ghê gớm.”

“Vậy mà ông báo ông đi vào đó được?”

“Đúng, có một, hai lối đi nhỏ mà một người nhanh nhẹn có thể đi qua. Tôi đã phát hiện ra mà.”

“Nhưng tại sao ông lại muốn đi vào nơi kinh khủng như vậy chứ?”

“À, ông thấy mấy ngọn đồi phía bên kia không? Thực tế đó là những hòn đảo bị cô lập bốn bề giữa bãi lầy bất khả xâm phạm đó, bãi lầy đã dần bao quanh chúng qua nhiều năm. Đó là nơi có những loài cây cỏ và bướm rất hiếm, miễn là ông biết cách tới được.”

“Có ngày tôi sẽ thử vận may xem.”

Stapleton sững sờ nhìn tôi.

“Hãy vì Chúa mà từ bỏ những ý tưởng như thế đi”, anh ta nói. “Ông mà mất mạng là tôi có tội đó. Tôi cam đoan là ông sẽ không có cơ may sống sót trở về, dù là mong manh nhất. Tôi quay lại được là nhờ nhớ rõ những mốc chỉ đường phức tạp.”

“Ô, kìa!” Tôi kêu lên. “Cái gì thế?”

Một tiếng rên rĩ trầm trầm, ngân dài, buồn khôn tả, vang vọng khắp truông. Tiếng rên tràn ngập không gian thế nhưng lại không thể xác định nơi phát xuất. Ban đầu đó chỉ là tiếng rên khe khẽ, rồi vang dần thành tiếng gầm gào, rồi lại lắng xuống thành tiếng rên khẽ từng chập thê lương như trước. Stapleton nhìn tôi với vẻ mặt ngỡ ngàng.

“Truông này thật kì lạ!” Anh ta nói.

“Nhưng tiếng gì thế?”

“Đám nông dân nói đó là tiếng con quỷ chó của dòng họ Baskerville đòi mồi. Trước đây tôi có nghe thấy một hai lần, nhưng chưa bao giờ rõ như thế này?”

Lòng sợ hãi tái tê, tôi nhìn khu đất bằng bao la, loang lổ những vạt cỏ bấc xanh lục. Không có động tĩnh gì trên khoảng mênh mông này, ngoại trừ hai con quạ kêu chao chát trên mỏm đá sau lưng chúng tôi.

“Ông là người có học mà cũng tin những chuyện vớ vẩn đó à?” Tôi nói. “Theo ông thì cái gì tạo ra âm thanh hết sức lạ lùng đó?”

“Bãi lầy đôi lúc cũng phát ra những tiếng động kì quặc. Khi bùn sình lắng xuống, hay khi nước dâng lên, hay đại loại thế.”

“Không, không phải, đây là tiếng của sinh vật.”

“À, có lẽ thế. Có bao giờ ông nghe tiếng vạc kêu chưa?”

“Chưa, chưa hề.”

“Đó là loài chim rất hiếm, có thể coi là đã tuyệt chủng ở Anh quốc, nhưng mọi thứ đều có thể xảy ra trên truông này. Đúng, tôi sẽ không ngạc nhiên nếu phát hiện âm thanh chúng ta vừa nghe thấy chính là tiếng kêu của những con vạc bãi lầy cuối cùng.”

“Đó là thứ lạ lùng, quái gở nhất tôi từng nghe trong đời.”

“Vâng, chốn này nói chung cũng khá kì lạ. Hãy nhìn phía sườn đồi đằng xa kia. Theo ông những cái đó là gì nào?”

Khắp triền đồi dốc đứng có những tảng đá xám xếp vòng tròn, ít nhất phải tới hai chục đám.

“Cái gì thế? Chuồng cừu ư?”

“Không, đó là những ngôi nhà của các vị tổ tiên chúng ta. Người tiền sử từng sống khá đông đúc trên truông này, và từ bấy tới giờ không có ai sống ở đó nữa nên chúng ta thấy mọi thứ vẫn còn lại y nguyên như lúc họ bỏ chốn này. Đó là những túp nhà không còn mái. Thậm chí nếu tò mò đi vào trong, ông còn thấy được cả bếp lò và giường nằm của người tiền sử.”

“Nhưng đây rõ ràng là cả một thành phố. Họ sống vào thời nào?”

“Thời kì Đồ Đá Mới, không rõ niên đại.”

“Thế họ sống bằng cách nào?”

“Họ cho gia súc ăn cỏ trên những triền dốc này, và học cách đào đất lấy thiếc khi gươm bằng đồng thiếc bắt đầu thay thế cho rìu đá. Hãy nhìn cái hào lớn ở ngọn đồi đối diện kia. Đó là vết tích của họ. Đúng, ông sẽ tìm ra nhiều điểm lạ lùng quanh truông này đấy, bác sĩ Watson. Ồ, xin lỗi một tí nhé! Kia nhất định là một con Cyclopides.”

Một con ngài hay con bướm gì đó vừa vỗ cánh bay ngang đường chúng tôi đi và Stapleton liền chạy đuổi theo với tốc độ và sức lực phi thường. Tôi bắt đầu lo sợ khi nó bay thẳng về phía bãi lầy đáng sợ và người bạn mới quen không hề ngừng bước mà cứ nhảy từ đám cỏ này sang đám cỏ khác đuổi theo, chiếc vợt màu xanh lá cây phất phơ trên không. Bộ đồ màu xám và những bước nhảy giật, không thẳng mà theo hình chữ chi của Stapleton càng khiến anh ta trông giống một loài bướm khổng lồ nào đó. Tôi đang đứng quan sát cuộc rượt đuổi, trong lòng vừa thán phục sự nhanh nhẹn phi thường của Stapleton vừa lo sợ lỡ anh ta sa chân vào cái bãi lầy phản trắc kia, thì nghe có tiếng bước chân. Quay lại, tôi thấy một phụ nữ đang tiến gần tới chỗ tôi trên con đường mòn. Cô ta đi từ hướng có làn khói tức là vị trí của điền trang Merripit, nhưng vì đi qua chỗ trũng của truông nên bị che khuất, mãi đến khi cô tới thật gần tôi mới trông thấy.

Không hồ nghi gì nữa, đây chính là cô Stapleton mà tôi đã nghe nhắc đến, vì trên truông này ít có bóng dáng phụ nữ thuộc bất kì tầng lớp nào, và tôi nhớ đã nghe ai đó mô tả cô là một mĩ nhân. Người phụ nữ đang đến gần tôi chắc chắn là người đẹp và lại đẹp hết sức lạ thường. Hai anh em nhà này không thể nào tương phản hơn, bởi ông anh có màu da bình thường, tóc vàng, mắt xám, còn cô này lại có nước da sậm hơn mọi phụ nữ da ngăm mà tôi đã gặp ở Anh quốc - dáng người cô cao, mảnh mai, trang nhã. Cô ta có gương mặt kiêu hãnh, thanh tú, và cân đối tới mức đâm ra lạnh lùng nếu không nhờ khóe miệng gợi cảm và đôi mắt huyền nồng nhiệt. Với thân hình hoàn hảo và trang phục tao nhã, cô ta đúng là một bóng ma kì lạ hiện hình trên con đường vắng giữa truông này. Khi tôi quay lại cô còn đang mải nhìn về phía người anh rồi cô rảo bước lại chỗ tôi. Tôi đã cất mũ lên chào và định lên tiếng giải thích nhưng lời cô nói bỗng khiến toàn bộ suy nghĩ của tôi chuyển sang hướng khác.

“Đi đi!” Cô thốt lên. “Về London ngay đi.”

Tôi chỉ biết đứng ngây người ngạc nhiên nhìn cô. Cô quắc mắt nhìn tôi và nóng nảy giậm chân trên mặt đất.

“Sao tôi phải đi chứ?” Tôi hỏi.

“Tôi không giải thích được”, cô nói bằng giọng khe khẽ, thiết tha, nghe hơi nhịu và lạ tai. “Nhưng vì Chúa hãy làm theo lời tôi. Đi đi và đừng bao giờ đặt chân đến truông này nữa.”

“Nhưng tôi vừa mới tới đây mà.”

“Ông ơi là ông!” Cô kêu to. “Ông không phân biệt được đâu là lời cảnh báo có ích cho ông sao? Về London đi! Ngay tối nay! Tránh xa nơi này bằng mọi giá! Suỵt, anh tôi quay lại kìa! Đừng nói gì về điều tôi vừa nói. Phiền ông hái giúp tôi đóa hoa lan sau đám cỏ đuôi ngựa đằng kia, được không? Trên truông có đủ loại lan, mặc dù ông tới đây mùa này thì đã hơi muộn, không thấy hết vẻ đẹp của nó đâu.”

Stapleton đã bỏ cuộc săn đuổi và quay về chỗ chúng tôi, miệng thở hổn hển, mặt đỏ bừng vì gắng sức.

“A, Beryl!” Anh ta lên tiếng và tôi thấy dường như giọng điệu chào hỏi này không được thân mật lắm.

“Ồ, Jack, anh ướt đẫm mồ hôi kìa.”

“Ừ, anh đuổi theo một con bướm Cyclopides. Loài này rất hiếm và ít gặp vào cuối thu. Tiếc là anh không bắt được nó!” Anh ta nói với giọng thờ ơ nhưng đôi mắt nhỏ sáng quắc kia không ngừng liếc từ cô em gái sang tôi. “Tôi thấy hai người đã làm quen với nhau rồi phải không?”

“Dạ, em vừa nói với ngài Henry là mùa này đã muộn, ông ấy không thấy hết vẻ đẹp của truông được.”

“Sao, cô tưởng đây là ai chứ?”

“Em nghĩ đây hẳn là ngài Henry Baskerville.”

“Không, không”, tôi lên tiếng. “Tôi chỉ là một thường dân hèn mọn, bạn của ngài nam tước. Tôi là bác sĩ Watson.”

Gương mặt biểu cảm của cô ửng hồng lên vì bực bội. Cô nói, “Hóa ra nãy giờ chúng ta nói chuyện mà không hiểu nhau.”

“Ủa, hai người làm gì đã trò chuyện được mấy”, người anh lại nói với ánh mắt ngờ vực như trước

“Em nói chuyện cứ như bác sĩ Watson sẽ sống ở đây chứ không phải khách ghé qua”, cô gái đáp. “Mùa hoa lan nở sớm hay muộn cũng chẳng quan trọng gì với bác sĩ đây. Nhưng chắc là ông sẽ ghé thăm điền trang Merripit chứ?”

Chúng tôi đi bộ một quãng ngắn là đến, một ngôi nhà lạnh lẽo trên truông, đây từng là trang trại của một người nuôi gia súc vào thời thịnh vượng xa xưa, giờ đã được tu sửa thành nhà ở theo kiểu tân thời. Quanh nhà có vườn cây ăn quả, nhưng cũng giống như mọi nơi trên truông, cây cối đều còi cọc héo hon và toàn bộ nơi này toát lên vẻ u sầu tàn tạ. Một lão gia nhân nhăn nheo lạ lùng, áo quần thâm đen, có lẽ là người trông nom ngôi nhà này, đón chúng tôi vào. Tuy nhiên, bên trong lại là những gian phòng lớn được bày biện tao nhã, dường như tôi nhận ra ở đó khiếu thẩm mĩ của cô em gái. Khi từ cửa sổ nhìn ra ngoài truông lổn nhổn toàn đá hoa cương nhấp nhô bất tận đến chân trời, tôi không thể không tự hỏi điều gì đã khiến người đàn ông học thức cao và người đàn bà xinh đẹp kia đến sống ở một nơi như vậy.

“Chọn chỗ này cũng kì cục, phải không?” Stapleton nói như thể đọc được ý nghĩ của tôi. “Thế mà chúng tôi lại tự xoay xở được để sống khá sung sướng đấy. Phải vậy không, Beryl?”

“Rất sung sướng”, cô em nói nhưng giọng điệu chẳng thuyết phục chút nào.

“Tôi từng dạy tại một trường học ở miền bắc”, Stapleton nói. “Công việc đó đối với một người tính khi như tôi thì máy móc và nhàm chán, nhưng tôi lại rất thích cái đặc quyền được sống cùng đám trẻ, góp phần nhào nặn những đầu óc non nớt đó, và để lại dấu ấn với chúng bằng chính những lí tưởng và cá tính của mình. Tuy vậy số phận không chiều lòng chúng tôi. Một bệnh dịch nghiêm trọng bùng phát trong trường và có ba học sinh chết. Nhà trường không trụ lại được sau tai họa đó và hầu hết vốn liếng của tôi mất sạch không thể cứu vãn. Nếu không vì tiếc nuối cái tình thân thiết gắn bó với bọn trẻ thì tôi đã mừng vui vì chuyện rủi ro này rồi; do đam mê thực vật và động vật học, ở đây tôi có thể tha hồ nghiên cứu, còn em gái tôi cũng gắn bó với thiên nhiên như tôi vậy. Bác sĩ Watson ơi, nhìn nét mặt ông khi đứng bên cửa sổ quan sát truông là tôi biết ngay ông nghĩ đến chuyện này.”

“Đúng là tôi chợt nghĩ rằng chốn này có phần buồn chán, có lẽ với ông thì đỡ hơn, nhưng với em gái ông thì khác.”

“Không, không, tôi chẳng bao giờ thấy buồn chán cả”, cô vội nói.

“Chúng tôi có sách vở, có nhiều việc nghiên cứu, và có những láng giềng thú vị. Bác sĩ Mortimer là người thông thái nhất trong lĩnh vực của anh ta. Ngài Charles tội nghiệp cũng là một người bạn đáng hâm mộ. Chúng tôi quen thân và tiếc nhớ ngài ấy không sao nói hết. Theo ông thì liệu có đường đột chăng nếu chiều nay tôi ghé qua lâu đài làm quen với ngài Henry?” Stapleton nói.

“Tôi chắc chắn là nam tước sẽ rất hoan hỉ.”

“Vậy có lẽ nhờ ông nói trước là tôi muốn ghé thăm. Biết đâu trong khả năng khiêm nhường của mình, chúng tôi có thể làm gì đó để giúp nam tước thấy thoải mái hơn, cho đến khi nào ngài ấy quen thuộc với môi trường mới. Bác sĩ Watson này, ông lên lầu xem bộ sưu tập côn trùng cánh vảy của tôi nhé? Tôi nghĩ đây là bộ sưu tập đầy đủ nhất ở vùng tây nam Anh quốc này. Đến lúc ông xem xong thì cũng vừa kịp ăn trưa đó.”

Nhưng tôi đã nóng lòng muốn quay về với trọng trách của mình. Vẻ thê lương của truông, cái chết của con ngựa bất hạnh, âm thanh quái đản được gán cho truyền thuyết ác nghiệt của dòng họ Baskerville, tất cả khiến suy nghĩ của tôi nhuốm màu buồn thảm. Thêm vào những ấn tượng có phần mơ hồ đó là lời cảnh báo dứt khoát và rõ ràng của cô Stapleton với cung cách khẩn thiết tới mức tôi biết chắc rằng nó ẩn chứa một nguyên do hệ trọng và sâu xa. Dù họ hết lời nài ép tôi ở lại ăn trưa, tôi vẫn từ chối và lên đường trở về ngay, theo lối mòn cỏ mọc đã đi lúc trước.

Tuy nhiên, chắc hẳn có một đường tắt mà ai am tường địa hình ở đây mới biết, bởi lẽ tôi chưa kịp ra tới con lộ chính thì đã sửng sốt nhận ra cô Stapleton đang ngồi trên một tảng đá bên đường. Cô chống một tay bên hông, gương mặt ửng hồng xinh đẹp vì gắng sức.

“Tôi đã chạy một mạch để đón đầu ông đó, bác sĩ Watson”, cô nói. “Thậm chí tôi không kịp đội mũ nón gì. Tôi không được nán lại lâu kẻo anh tôi thấy vắng. Tôi muốn nói với ông rằng tôi rất tiếc đã phạm sai lầm ngu xuẩn khi tưởng ông là ngài Henry. Xin hãy quên những gì tôi đã nói vì nó không liên quan gì tới ông cả.”

“Nhưng tôi không thể quên, thưa cô Stapleton”, tôi nói. “Tôi là bạn của ngài Henry và sự bình an của ngài ấy là mối quan tâm mật thiết của tôi. Hãy cho tôi biết lí do cô nôn nóng muốn ngài Henry quay lại London đến thế.”

“Cái thói tùy hứng của phụ nữ thôi mà, bác sĩ Watson. Khi nào biết rõ tôi hơn, ông sẽ hiểu rằng có những thứ tôi nói hay làm mà không thể nói rõ lí do.”

“Không, không phải. Tôi còn nhớ giọng cô nói đầy xúc động. Tôi còn nhớ ánh mắt cô. Xin cô, xin làm ơn nói thật đi, cô Stapleton, vì từ khi tới đây tôi luôn nhận ra có nhiều điều ám muội bao quanh tôi. Cuộc sống đã trở nên giống như bãi lầy Grimpen kia, đâu đâu cũng là những cạm bẫy màu xanh nơi người ta có thể bị sa lầy nếu không có ai chỉ đường. Xin hãy cho tôi biết ý cô muốn nói và tôi hứa sẽ chuyển lời cảnh báo của cô đến ngài Henry.”

Một thoáng do dự lướt qua gương mặt cô ta, nhưng rồi ánh mắt cô lạnh lùng trở lại khi đáp lời.

“Ông cả nghĩ quá đấy, bác sĩ Watson”, cô nói. “Anh tôi và tôi rất bàng hoàng vì cái chết của ngài Charles. Chúng tôi rất thân thiết với ngài vì ngài thích tản bộ qua truông đến chơi nhà chúng tôi. Ngài Charles bị lời nguyền đã đe dọa cả dòng họ ám ảnh sâu sắc, nên khi thảm kịch xảy ra tôi đương nhiên cảm thấy những nỗi sợ hãi mà ngài ấy nói ra ắt phải có cơ sở. Cho nên tôi cũng lo lắng khi thêm một thành viên nữa trong gia tộc đó về đây sống, và tôi nghĩ nên báo trước cho người đó về nguy cơ sẽ gặp phải. Ý tôi chỉ có vậy thôi.”

“Nhưng nguy cơ gì?”

“Ông biết chuyện con chó chứ?”

“Tôi không tin chuyện vô lí như thế.”

“Nhưng tôi tin. Nếu ông có chút ảnh hưởng đối với ngài Henry thì hãy đưa ngài rời khỏi cái chốn đã luôn gây tai họa cho dòng họ của ngài ấy. Thế giới rộng lớn mà. Cớ gì ngài ấy lại muốn sống ở nơi nguy hiểm này chứ?”

“Bởi vì đây chính là nơi nguy hiểm. Đó là bản tính của ngài Henry. Tôi e rằng nếu cô không thể cho tôi biết thông tin rõ ràng hơn thì chẳng có cách gì khiến nam tước bỏ đi được đâu.”

“Tôi không thể nói điều gì rõ ràng, bởi chính tôi cũng không biết điều gì rõ ràng cả.”

“Tôi xin hỏi thêm một câu, thưa cô Stapleton. Nếu như lúc nãy cô chỉ có ý như thế, thì tại sao cô lại không muốn anh cô nghe thấy? Có gì khiến anh cô hay bất cứ ai phải phật ý đâu.”

“Anh tôi rất mong có người về sống ở lâu đài vì anh ấy cho rằng thế là tốt cho đám dân nghèo trên truông. Anh ấy sẽ rất tức giận nếu biết tôi đã nói điều gì có thể khiến ngài Henry bỏ đi. Nhưng bây giờ tôi đã xong bổn phận của mình và sẽ không nói thêm nữa. Tôi phải quay về kẻo anh tôi không thấy mặt lại nghi ngờ tôi đi gặp ông. Tạm biệt!”

Cô ta quay lưng và mấy phút sau đã mất hút giữa những tảng đá ngổn ngang. Còn tôi trong lòng chất chứa bao nỗi lo sợ mơ hồ, lại tiếp tục quãng đường trở về lâu đài Baskerville.

8
Bản tường trình đầu tiên của bác sĩ Watson

Từ đây, tôi sẽ tường thuật diễn tiến các sự kiện bằng cách chép lại những bức thư mà chính tôi đã gửi cho Sherlock Holmes, hiện đang nằm trên bàn ngay trước mặt. Ngoại trừ một trang đã thất lạc, còn lại tất cả vẫn còn nguyên trạng như đã viết và thể hiện cảm xúc cùng những mối ngờ vực của tôi vào thời điểm đó chính xác hơn trí nhớ, mặc dù tôi vẫn còn nhớ như in những biến cố thê thảm đã xảy ra.

Lâu đài Baskerville, ngày 13 tháng 10

HOLMES THÂN MẾN!

Những bức thư và điện tín trước của tôi đã thông báo kịp thời với anh mọi chuyện xảy ra ở cái xó xỉnh bị Chúa bỏ rơi này. Càng ở đây lâu càng thấy thấm thía cái hồn của truông, cả sự mênh mông lẫn vẻ mê hoặc gớm ghê của nó. Mỗi khi ra giữa truông thì mọi dấu vết của Anh quốc hiện đại đều bị bỏ lại phía sau, anh sẽ thấy khắp nơi là nhà ở và công trình của người tiền sử. Đi đâu anh cũng thấy tứ phía toàn nhà cửa của giống người đã bị quên lãng ấy, cùng các phần mộ và khối cự thạch khổng lồ được cho là vết tích những đền đài của họ. Nhìn những căn nhà đá xám xịt trên các triền đồi sứt sẹo là anh quên luôn thời đại của mình, giả sử anh có gặp một người lông lá trần truồng bò ra từ khung cửa thấp lè tè và lắp một mũi tên đá vào cung, thì anh sẽ thấy con người đó xuất hiện ở nơi này còn hợp lẽ tự nhiên hơn chính anh. Điều kì lạ là họ đã sống rất đông đúc trên vùng đất bao đời nay luôn cằn cỗi vô cùng. Không phải là nhà cổ học nhưng tôi có thể hình dung đó là một tộc người không hiếu chiến và luôn bị sách nhiễu nên buộc phải chấp nhận ngụ cư ở nơi không ai khác thèm chiếm giữ. Tuy nhiên, những chuyện này không thuộc về nhiệm vụ mà anh đã giao cho tôi và có lẽ không đáng quan tâm đối với tư duy thực tế của anh. Tôi vẫn còn nhớ anh hoàn toàn dửng dưng về vấn đề trái đất xoay quanh mặt trời hay mặt trời xoay quanh trái đất. Vì thế tôi sẽ quay lại những dữ kiện liên quan đến ngài Henry Baskerville.

Mấy ngày qua anh không nhận được bản tường trình nào là vì cho tới hôm nay chẳng có chuyện gì quan trọng để báo cả. Rồi một sự việc rất đáng ngạc nhiên đã xảy ra, chuyện này tôi sẽ thuật lại ngay đây. Nhưng trước hết, tôi phải cho anh biết vài yếu tố khác về tình hình ở đây. Trong đó có một yếu tố mà đến giờ tôi ít nhắc tới, chính là tên tù vượt ngục trên truông. Bây giờ đã có lí do vững chắc để tin rằng y đã đi khỏi đây, quả là cất được gánh nặng cho những gia đình lẻ loi trong khu vực. Nửa tháng đã trôi qua từ khi tên này đào tẩu, suốt thời gian đó chẳng ai nhìn thấy hay nghe tin tức gì. Rõ ràng khó mà tin là y có thể cầm cự trên truông bấy lâu nay. Tất nhiên, nếu nói đến chỗ ẩn náu thì ắt hẳn y không hề gặp khó khăn gì. Bất kì căn nhà đá tiền sử nào cũng có thể làm nơi trú ẩn cho y. Nhưng ở đó chẳng có gì để ăn trừ phi y bắt trộm và giết cừu ngoài đồng. Cho nên chúng tôi nghĩ rằng y đã đi khỏi đây và những nông dân sống ở nơi hẻo lánh nhờ thế mà được an giấc.

Ở lâu đài chúng tôi có bốn người đàn ông khỏe mạnh có thể tự vệ, nhưng thú thật nhiều lúc tôi đã lo lắng khi nghĩ đến anh em nhà Stapleton. Họ sống cách xa mọi nguồn trợ giúp nhiều dặm. Nhà chỉ có một người hầu gái, một lão gia nhân, và anh em họ, mà anh ta không phải người khỏe mạnh lắm. Họ sẽ không đủ sức kháng cự một kẻ cùng đường như tên tội phạm Notting Hill này nếu y toan đột nhập vào nhà. Cả ngài Henry lẫn tôi đều ái ngại cho hoàn cảnh của họ và đã đề nghị cho anh mã phu Perkins sang ngủ bên nhà đó nhưng Stapleton không nghe. Thật ra, người bạn của chúng ta, vị nam tước trẻ, đã bắt đầu để mắt đến giai nhân láng giềng. Chuyện đó cũng chẳng lạ chỉ vì thời gian ở cái chốn hiu quạnh này quá thừa thãi với một người năng động như ngài Henry còn cô ta lại là một giai nhân quyến rũ. Ở cô có nét gì đó ngoại lai và nồng nhiệt, hết sức trái ngược với người anh lạnh lùng, ít cảm xúc. Thế nhưng người anh lại giống như một lò lửa ngấm ngầm. Nhất định anh ta có ảnh hưởng rất mạnh đối với cô em, bởi tôi đã thấy cô không ngừng liếc nhìn anh mình mỗi khi trò chuyện cứ như đang đợi anh ta tỏ ý tán thành những gì cô nói. Tôi tin là người anh tử tế với cô em. Trong mắt anh ta ánh lên vẻ lãnh đạm còn đôi môi mỏng mím chặt, thường gắn với bản tính cương quyết và có thể hơi khắc nghiệt. Anh sẽ thấy người này là một mẫu nghiên cứu thú vị. Anh ta đến thăm Baskerville ngay ngày đầu tiên, và sáng hôm sau đưa cả hai chúng tôi đi xem chỗ được cho là cội nguồn của truyền thuyết về gã Hugo độc ác. Đó là một chuyến du ngoạn vài dặm đường băng qua truông tới một nơi hết sức buồn thảm, có lẽ câu chuyện được gợi cảm hứng từ đó cũng nên. Chúng tôi tới một thung lũng ngắn giữa mấy mỏm đá lởm chởm, mở ra một trảng cỏ xanh điểm xuyết những bụi cây bông trắng. Ở giữa nhô lên hai tảng đá lớn, phần chóp đã bị bào mòn và mài nhọn, trông như hai cái răng nanh khổng lồ của một con quái thú. Cảnh tượng hoàn toàn phù hợp với mô tả trong truyền thuyết bi thảm ấy. Ngài Henry hết sức quan tâm và nhiều lần hỏi Stapleton xem anh ta có thực sự tin rằng liệu thế lực siêu nhiên có khả năng can thiệp vào việc của con người không. Ngài Henry làm ra vẻ chỉ hỏi bâng quơ nhưng rõ ràng là rất tha thiết muốn biết. Stapleton lại trả lời dè dặt, nhưng dễ thấy rằng anh ta không nói hết và không bày tỏ hết quan điểm của mình để tránh gây xúc động cho nam tước. Stapleton kể cho chúng tôi nghe những trường hợp tương tự, trong đó nhiều dòng họ bị yêu ma ám, và anh ta khiến chúng tôi có cảm giác rằng anh ta đồng tình với cách nhìn nhận của số đông về vấn đề này.

Trên đường về chúng tôi ghé điền trang Merripit ăn trưa và tại đây ngài Henry đã làm quen với cô em Stapleton. Ngay từ phút đầu gặp mặt, nam tước có vẻ như đã bị cô ta hớp hồn, và nếu cảm tình không xuất phát từ cả hai phía thì chắc tôi đã lầm to. Trên đường tản bộ về nhà, ngài Henry cứ nhắc đến cô ta mãi và từ đó ngày nào chúng tôi cũng gặp hai anh em nhà Stapleton. Họ đã ăn tối ở đây tối nay và đã bàn chuyện mời chúng tôi đến nhà họ tuần tới. Tưởng đâu Stapleton phải rất hoan nghênh nếu họ thành đôi, thế nhưng nhiều lần tôi đã bắt gặp thái độ phản đối quyết liệt hiện trên nét mặt anh ta khi ngài Henry tỏ ra quan tâm đến cô em gái. Stapleton gắn bó với cô em lắm, tất nhiên, và không có cô ta thì Stapleton sẽ sống rất cô đơn, nhưng nếu anh ta cản trở một cuộc hôn nhân xán lạn như thế thì có vẻ ích kỉ quá. Dù vậy, tôi chắc chắn rằng anh ta không muốn tình thân thiết này chín muồi thành tình yêu, và nhiều lần tôi để ý thấy anh ta ra sức ngăn chặn không cho hai người này gặp gỡ riêng tư. Tiện thể nói luôn, việc anh dặn dò tôi đừng bao giờ để ngài Henry đi ra ngoài một mình sẽ càng khó thực hiện nếu ngoài những gian nan vốn có bây giờ lại phát sinh thêm chuyện yêu đương. Nếu tôi cứ khăng khăng làm đúng lời anh thì chẳng mấy chốc cảm tình nam tước dành cho tôi sẽ bị sứt mẻ.

Hôm kia - chính xác là thứ năm - bác sĩ Mortimer ăn trưa với chúng tôi. Anh ta vừa khai quật một gò đất ở Long Down và tìm được một cái sọ người tiền sử khiến anh ta mừng khôn xiết. Thật chẳng có ai say mê như anh ta! Sau đó anh em Stapleton đến, và thể theo yêu cầu của ngài Henry, vị bác sĩ tốt tính kia dẫn tất cả ra con đường thủy tùng để cho chúng tôi hình dung chính xác chuyện đã xảy ra như thế nào trong đêm định mệnh ấy. Đó là một lối đi tối tăm, hun hút giữa hai hàng giậu thủy tùng xén ngọn cao như hai bức tường, hai bên có bờ cỏ hẹp. Ở đầu kia là một căn nhà hóng mát cũ đã tàn tạ. Ở khoảng giữa con đường là cánh cổng gỗ mở ra truông, nơi ông già quý tộc để lại tàn xì gà. Đó là một cánh cổng bằng gỗ sơn trắng có khóa. Phía sau là truông rộng mênh mông. Tôi còn nhớ giả thuyết của anh về chuyện này nên cố mường tượng tất cả diễn tiến. Khi ông già đứng đây, ông đã thấy cái gì đó băng qua truông, khiến ông khiếp hãi đến mức quẫn trí và bỏ chạy, chạy đến chết chỉ vì kiệt lực và kinh hoàng. Ông già đã chạy trốn trên con đường hun hút, tối tăm như đường hầm này đây. Trốn cái gì? Một con chó chăn cừu trên truông? Hay là một con quỷ chó, đen ngòm, im lặng và kinh khiếp? Con người có nhúng tay vào chuyện này không? Phải chăng ông Barrymore kia đã biết nhiều chuyện mà không chịu nói hết? Tất cả đều mông lung và mập mờ, nhưng đằng sau luôn hiện diện bóng tối âm u của tội ác.

Tôi đã gặp một người láng giềng nữa sau khi gửi anh lá thư trước. Đó là ông Frankland ở lâu đài Lafter, cách chỗ chúng tôi chừng bốn dặm về phía nam. Ông ta đã cao tuổi, mặt đỏ, tóc bạc, tính tình nóng nảy. Đam mê của Frankland chính là luật pháp Anh quốc và ông ta đã tiêu cả một gia tài vào chuyện kiện tụng, ông ta tranh chấp chỉ để cho vui và sẵn sàng hầu tòa bất kể ở bên nguyên hay bên bị, cho nên không có gì ngạc nhiên là ông ta đã tiêu tốn khối tiền vào thú tiêu khiển đó. Có khi ông ta chặn lối đi chung và thách giáo xứ khiến ông ta phải mở ra. Có khi chính tay ông ta lại phá toang cổng nhà người khác và tuyên bố từ thời xa xưa đã có con đường qua đó, lại còn thách gia chủ kiện ông xâm phạm. Frankland rất uyên bác về quyền lợi chung và các quyền liên quan đến thái ấp từ thuở xưa, và ông ta vận dụng kiến thức của mình lúc thì làm lợi cho dân làng Fernworthy, lúc thì gây hại cho họ, cho nên tùy thuộc vào công trạng mới nhất mà ông ta được công kênh mừng chiến thắng trên đường làng hoặc bị đốt hình nộm nguyền rủa. Nghe đâu ông ta hiện đang phải đảm đương bảy vụ kiện, xong hết mấy vụ này hẳn số tài sản còn lại của ông ta cũng cạn sạch, hết đường khiêu khích và sẽ trở nên vô hại trong tương lai. Ngoài chuyện kiện tụng ra, Frankland có vẻ là người nhân hậu, tử tế, và tôi nhắc đến ông ta chỉ vì anh đã căn dặn kĩ là tôi phải mô tả những người sống quanh đây. Frankland là một nhà thiên văn nghiệp dư và có một kính viễn vọng rất tốt. Dạo này ông ta đang bận làm một việc kì cục là nằm trên mái nhà suốt ngày, lia ống kính khắp truông, hòng phát hiện ra tên tù vượt ngục. Nếu ông ta cứ dồn hết sức lực vào việc này thì mọi chuyện đều tốt đẹp, nhưng có tin đồn Frankland định kiện bác sĩ Mortimer vì tội đào mồ mà không có sự đồng ý của họ hàng người quá cố bởi vì ông bác sĩ đã đào được một cái sọ người từ thời Đồ Đá Mới trong gò đất ở Long Down. Nhờ có Frankland mà cuộc sống của chúng tôi bớt đơn điệu và được chút chuyện hài hước để giải khuây mà chúng tôi rất thiếu.

Và bây giờ, sau khi đã kể cho anh các thông tin mới nhất về tên tù vượt ngục, anh em nhà Stapleton, bác sĩ Mortimer, và ông Frankland ở lâu đài Lafter, tôi sẽ kết thúc bằng chuyện quan trọng nhất để anh biết thêm về vợ chồng Barrymore và đặc biệt là diễn biến đáng ngạc nhiên tối hôm qua.

Trước tiên là chuyện bức điện tín mà anh đã gửi từ London để kiểm tra xem Barrymore có mặt ở đây không. Tôi đã giải thích là lời xác nhận của ông bưu cục trưởng cho thấy cách kiểm tra đó vô giá trị và chúng ta không có bằng chứng nào khác liên quan. Tôi nói với ngài Henry chuyện đó và nam tước, vốn quen kiểu bộc trực, lập tức gọi Barrymore lên hỏi xem ông ta có đích thân nhận bức điện ấy không. Barrymore xác nhận là có.

“Thằng bé đó đưa tận tay ông à?” Ngài Henry hỏi.

Barrymore có vẻ ngạc nhiên, rồi ngẫm nghĩ một hồi mới nói, “Dạ không. Lúc đó tôi đang ở trong nhà kho, vợ tôi mang điện tín lên cho tôi.”

“Thế chính ông trả lời điện tín à?”

“Dạ không. Tôi bảo vợ tôi phải trả lời ra sao và bà ấy xuống nhà viết ra.”

Đến tối thì chính Barrymore nhắc lại chuyện này. “Thưa ngài Henry, tôi không hiểu rõ mục đích của việc ngài truy vấn sáng nay. Tôi chắc những câu hỏi đó không có hàm ý là tôi đã làm điều gì khiến ngài không còn tin cậy tôi nữa, phải không ạ?”

Ngài Henry phải trấn an là không phải thế và làm cho Barrymore nguôi ngoai bằng cách cho ông ta một phần đáng kể số quần áo cũ của mình, vì tất cả những trang phục mới từ London đã được gửi đến. Còn tôi lại chú ý nhiều tới bà Barrymore. Bà là người nghiêm nghị, cứng cỏi, rất kín đáo, hết sức đáng trọng, và có phần hơi khắc khổ. Ta khó lòng hình dung ra người nào ít biểu lộ cảm xúc hơn thế. Nhưng như tôi đã thuật lại với anh, đêm đầu tiên ở đây, tôi đã nghe bà ta khóc nức nở đến là thảm thiết, từ đó tôi đã nhiều lần để ý thấy dấu nước mắt hoen trên mặt bà ta. Một nỗi đau khổ sâu sắc nào đó đang vò xé trong lòng con người này. Có lúc tôi tự hỏi phải chăng bà ta bị ám ảnh bởi một kí ức tội lỗi, có lúc tôi lại nghi ngờ Barrymore là một tên bạo chúa trong gia đình. Tôi luôn cảm thấy có điều gì đó lạ thường và mờ ám trong tính cách của ông quản gia, nhưng chuyện bất ngờ đêm qua càng khiến tôi hồ nghi tột độ.

Thế nhưng chuyện này lại có vẻ nhỏ nhặt. Anh biết tôi ngủ không say và vì phải đề cao cảnh giác trong ngôi nhà này nên tôi càng thính ngủ hơn bao giờ hết. Đêm qua, khoảng 2 giờ sáng, tôi tỉnh giấc khi nghe có tiếng chân rón rén đi ngang phòng mình. Tôi ra khỏi giường, mở hé cửa nhìn ra. Một bóng đen đổ dài đang di chuyển dọc hành lang. Đó là bóng một người đang đi nhẹ bước, tay cầm một cây nến. Người này mặc áo sơmi và quần dài nhưng đi chân trần. Tôi chỉ thấy được bóng dáng nhưng tầm vóc ấy cho tôi biết người này chính là Barrymore. Ông ta đi rất chậm và dè dặt, dáng điệu toát ra vẻ gì đó tội lỗi và lén lút khôn tả. Tôi đã cho anh biết hành lang này bị bao lơn phía trên đại sảnh chen vào giữa, nhưng nó lại kéo dài sang cánh bên kia. Tôi chờ đến khi Barrymore khuất dạng liền đi theo. Khi tôi đi qua bao lơn thì ông ta đã đến cuối hành lang bên kia và từ ánh sáng lờ mờ rọi qua cánh cửa mở, tôi biết ông ta đã đi vào một căn phòng nào đó. Vì tất cả các phòng bên này đều không có đồ đạc và không có người ở cho nên hành vi của ông ta càng thêm phần bí ẩn. Tôi lẻn vào hành lang ấy, cố hết sức không gây tiếng động và nhìn lén vào phòng. Barrymore đang lom khom bên cửa sổ và giơ ngọn nến vào sát cửa kính. Gương mặt trông nghiêng hơi quay về phía tôi và dường như căng thẳng vì trông đợi trong lúc ông ta nhìn đăm đăm ra vùng truông đen tối. Suốt mấy phút ông ta cứ chăm chú quan sát như thế. Rồi ông ta thốt lên một tiếng lẩm bẩm khe khẽ và dập tắt ánh nến với cử chỉ nôn nóng. Lập tức tôi quay về phòng mình và liền sau đó tôi lại nghe tiếng bước chân rón rén băng qua lần nữa. Một lúc lâu sau, khi đã lơ mơ ngủ, tôi lại nghe tiếng chìa khóa xoay trong ổ đâu đây, nhưng tôi không thể nói được nơi nó phát ra. Tôi không biết nguyên do của những việc ấy, nhưng trong ngôi nhà u ám này nhất định có một bí mật mà sớm hay muộn chúng ta sẽ phải tìm hiểu ngọn ngành. Tôi không quấy rầy anh với những giả thuyết của mình vì anh đã yêu cầu chỉ cung cấp dữ kiện mà thôi. Sáng nay tôi đã nói chuyện rất lâu với ngài Henry và chúng tôi đã lập một kế hoạch hành động căn cứ vào những gì tôi theo dõi được đêm qua. Bây giờ tôi chưa nói về kế hoạch này đâu, nhưng chắc nó sẽ làm bản tường trình kế tiếp thêm phần hấp dẫn.

9
Ánh sáng trên đồng hoang
(Bản tường trình thứ hai của bác sĩ Watson)

Lâu đài Baskerville, ngày 15 tháng 10

HOLMES THÂN MẾN!

Nếu như tôi chưa cung cấp được nhiều thông tin trong những ngày đầu làm nhiệm vụ thì giờ đây anh hẳn phải công nhận rằng tôi đã bù đắp lại thời gian đã mất, và các sự việc ở đây đang diễn ra dồn dập, liên tiếp. Trong bản tường trình vừa qua, tôi đã dành phần cuối để nói về tình tiết quan trọng nhất là việc Barrymore đến chỗ ô cửa sổ, còn bây giờ tôi đã có hẳn một loạt sự kiện sẽ khiến anh ngạc nhiên lắm, không thì tôi lầm to. Mọi việc đã thay đổi theo chiều hướng mà tôi không thể ngờ. Trong vòng bốn mươi tám giờ qua, có thể nói tình hình đã sáng tỏ hơn nhưng cũng có thể nói là phức tạp hơn. Nhưng tôi sẽ tường thuật hết để anh tự đánh giá.

Trước bữa điểm tâm vào buổi sáng sau phát hiện tình cờ về Barrymore, tôi đi vào hành lang đó và xem xét căn phòng mà đêm trước người quản gia đã vào. Tôi để ý thấy cửa sổ hướng tây nơi ông ta đã đứng quan sát hết sức chăm chú có một điểm khác biệt với mọi cửa sổ khác trong nhà, đó là vị trí gần nhất để nhìn ra truông. Có một khoảng trống giữa hai cây lớn nên từ chỗ này có thể nhìn thẳng ra truông, còn nhìn qua các cửa sổ khác thì chỉ thấy lờ mờ đằng xa. Vì thế, nhất định Barrymore phải trông chờ cái gì hoặc ai đó trên truông. Đêm ấy trời tối đen nên tôi khó lòng hình dung ông ta đã mong ngóng ai. Tôi đã nảy ra ý nghĩ là ắt phải có chuyện tình ái dan díu đang diễn ra. Điều này có thể giải thích cho hành vi lén lút của ông ta cũng như trạng thái bất an của người vợ. Barrymore là người điển trai, thừa sức chiếm đoạt trái tim của một thôn nữ, do đó giả thuyết này cũng phần nào có lí. Tiếng mở khóa tôi đã nghe sau khi quay về phòng có thể là khi ông ta đi ra ngoài hẹn hò bí mật. Sáng ra tôi đã thầm suy luận như vậy và không giấu gì anh hướng nghi vấn của tôi, tuy kết quả đã cho thấy tất cả đều rất xa thực tế. Nhưng dù nguyên do đích thực trong hành tung của Barrymore là gì, tôi vẫn thấy khó lòng giữ im lặng cho tới khi lí giải được. Sau bữa điểm tâm, tôi liền đến phòng làm việc của nam tước và kể hết những gì đã thấy. Anh ta ít ngạc nhiên hơn tôi tưởng.

“Tôi biết chuyện Barrymore nhiều đêm đi lại trong nhà và đã định hỏi ông ta chuyện đó”, ngài Henry nói. “Tôi đã hai, ba lần nghe tiếng chân trong hành lang, đi tới rồi quay về, vào khoảng cái giờ mà ông nói đó.”

“Có thể đêm nào ông ta cũng đi tới đúng cái cửa sổ đó”, tôi phỏng đoán.

“Chắc là thế. Nếu vậy, chúng ta có thể theo dõi xem ông ta đang làm gì. Không biết ông bạn Holmes sẽ làm gì nếu có mặt ở đây?”

“Tôi chắc anh ấy cũng sẽ làm đúng như ngài đang đề nghị”, tôi nói. “Anh ấy sẽ theo dõi Barrymore xem ông ta làm gì.”

“Vậy thì chúng ta sẽ cùng theo dõi.”

“Nhưng thế thì ông ta nghe thấy mất.”

“Ông ta khá nặng tai, và đằng nào ta cũng phải thử xem. Đêm nay chúng ta hãy cùng thức trong phòng tôi và chờ tới khi ông ta đi ngang qua.” Ngài Henry xoa tay thích chí, rõ ràng là xem chuyện phiêu lưu này như một cách giải khuây cho cuộc sống có phần lặng lẽ ở nơi này.

Nam tước có liên lạc với kiến trúc sư đã thiết kế các đồ án cho ngài Charles và với một nhà thầu khoán ở London, cho nên chúng ta có thể trông chờ những thay đổi lớn sẽ sớm bắt đầu ở đây. Có những hãng trấn thiết và trang trí nội thất từ tận Plymouth đã cho người đến đây, và hiển nhiên là người bạn của chúng ta có nhiều ý tưởng lớn cũng như điều kiện để khôi phục vinh quang dòng tộc mà không tiếc công sức hay tiền của. Khi tòa nhà này đã được tu sửa và trấn thiết xong, anh ta chỉ thiếu một phu nhân nữa là trọn vẹn. Nói riêng với anh, có nhiều dấu hiệu khá rõ ràng cho thấy vị trí ấy sẽ không còn thiếu vắng nếu như người phụ nữ ấy bằng lòng, bởi tôi hiếm khi thấy ai si mê như vị nam tước si mê người đẹp láng giềng, cô Stapleton. Những tưởng trong hoàn cảnh này, con đường tình chân chính sẽ bằng phẳng nhưng hóa ra không phải thế. Chẳng hạn như hôm nay, nó đã gặp phải một chướng ngại rất bất ngờ khiến người bạn của chúng ta hết sức bối rối và phật ý.

Sau cuộc trò chuyện về Barrymore mà tôi vừa kể, ngài Henry đội mũ chuẩn bị ra ngoài. Tất nhiên tôi cũng làm theo.

“Ủa, ông cũng đi cùng sao, Watson?” Nam tước vừa hỏi vừa nhìn tôi với ánh mắt là lạ.

“Còn tùy xem ngài có đi ra truông hay không”, tôi đáp.

“Có, tôi ra đó.”

“Chà, ngài biết rõ tôi đã được căn dặn thế nào rồi. Rất tiếc tôi phải xen vào, nhưng ngài đã nghe Holmes hết sức khẩn thiết bảo tôi không được xa rời ngài, và đặc biệt là ngài không nên ra ngoài truông một mình.”

Ngài Henry đặt tay lên vai tôi và cười ha hả. “Ông bạn thân mến ơi”, anh ta nói, “ông Holmes thông tuệ của chúng ta đâu có tiên liệu được một số việc đã xảy ra từ khi tôi đến truông này. Ông có hiểu tôi không? Tôi tin chắc không đời nào ông lại muốn làm kẻ phá bĩnh. Tôi phải đi một mình.”

Tôi bị đặt vào tình thế cực kì khó xử. Tôi bối rối không biết phải nói gì, làm gì, và tôi chưa kịp quyết định thì anh ta đã cầm gậy đi mất. Nhưng khi tôi suy nghĩ lại thì lương tâm cứ dằn vặt không yên vì đã để cho nam tước rời khỏi tầm mắt tôi bất luận lí do là gì. Tôi mường tượng mình sẽ thấy sao nếu phải quay về gặp anh và thú nhận rằng rủi ro đã xảy ra do tôi bất tuân lời anh căn dặn. Cam đoan với anh hai má tôi đã đỏ bừng xấu hổ với ý nghĩ đó. Lúc này đuổi theo anh ta cũng còn kịp cho nên tôi lập tức lên đường theo hướng điền trang Merripit. Tôi hấp tấp chạy hết sức trên đường mà đến tận chỗ lối mòn rẽ ra truông vẫn chẳng thấy bóng dáng ngài Henry đâu. Đến đây, sợ đi sai hướng, tôi trèo lên một ngọn đồi để có thể nhìn bao quát xuống - chính là ngọn đồi đã bị xẻ thành mỏ đá âm u kia. Từ vị trí này tôi nhìn thấy nam tước ngay. Ngài Henry đang ở trên lối mòn ra truông cách chỗ tôi chừng một phần tư dặm, và bên anh ta có một bóng hồng, chỉ có thể là cô Stapleton. Rõ ràng là giữa hai người đã có ước định từ trước và cuộc gặp này là một cuộc hẹn hò. Họ vừa thong dong tản bộ vừa trò chuyện say sưa, tôi thấy cô ta vung tay rất nhanh như thể đang nói gì đó rất khẩn thiết, trong khi nam tước lắng nghe chăm chú, đôi lần lắc đầu tỏ vẻ bất đồng quyết liệt. Tôi đứng giữa những tảng đá nhìn họ, rất hoang mang không biết phải làm gì. Đi theo họ và chen ngang vào cuộc trò chuyện riêng tư này thì thô lỗ quá, thế nhưng nhiệm vụ của tôi là không được để nam tước khuất khỏi tầm mắt một lúc nào. Phải do thám bạn mình đúng là một công việc đáng ghét. Dù vậy, tôi không còn cách nào khác hơn là quan sát nam tước từ trên đồi và sau này sẽ xoa dịu lương tâm bằng cách thú nhận với anh ta. Thực tình nếu có mối nguy hiểm bất ngờ đe dọa nam tước thì tôi cũng chẳng làm được gì do ở quá xa, nhưng tôi tin chắc anh sẽ đồng ý với tôi rằng tình huống này rất khó xử và tôi không thể làm khác.

Người bạn của chúng ta, ngài Henry, cùng quý cô kia đã dừng bước trên đường và đang đứng nói chuyện mải mê, thì đột nhiên tôi nhận ra mình không phải là chứng nhân duy nhất của cuộc gặp gỡ này. Một vệt màu xanh lá cây rập rờn bỗng lọt vào mắt tôi và đưa mắt nhìn sang, tôi thấy vật đó gắn trên một cây gậy và người cầm nó đang đi trên mặt đất gồ ghề. Chính là Stapleton với cây vợt bắt bướm của anh ta. Stapleton ở gần hai người kia hơn tôi, và anh ta hình như đang đi về phía họ. Ngay lúc đó ngài Henry thình lình kéo cô Stapleton sát lại gần. Cánh tay nam tước vòng qua lưng người phụ nữ nhưng có vẻ cô ta đang cố giằng ra và ngoảnh mặt đi tránh né. Nam tước cúi đầu áp vào mặt cô Stapleton, còn cô ta giơ cao một cánh tay như phản đối. Liền sau đó tôi thấy hai người buông nhau ra, hấp tấp quay lại nhìn quanh. Nguyên nhân của sự gián đoạn đó chính là Stapleton. Anh ta đang chạy hộc tốc tới chỗ họ, cái vợt kì cục đung đưa sau lưng. Anh ta khoa tay múa chân và cứ như đang nhảy lên vì kích động trước mặt đôi tình nhân. Quả là một cảnh tượng tôi không sao hình dung nổi, nhưng tôi thấy Stapleton dường như đang lăng mạ ngài Henry, vị nam tước giải thích gì đó và đâm ra càng tức giận khi người kia không chịu chấp nhận.

Còn người phụ nữ chỉ đứng một bên im lặng kiêu kì. Cuối cùng Stapleton quay gót, vẫy tay ra hiệu cho cô em một cách dứt khoát, còn cô gái chỉ do dự liếc nhìn ngài Henry rồi bỏ đi cùng anh trai. Cử chỉ tức giận của nhà tự nhiên học cho thấy anh ta không hài lòng về cô em. Nam tước đứng nhìn theo họ một lúc rồi từ từ đi ngược lại con đường cũ, đầu cúi gằm, trông đầy thất vọng.

Tôi không sao hiểu được chuyện vừa diễn ra nhưng tôi thấy hổ thẹn ghê gớm vì đã chứng kiến một cảnh tượng hết sức riêng tư mà bạn mình không biết. Cho nên tôi chạy xuống và đón nam tước ở chân đồi. Mặt anh ta còn đỏ bừng tức tối và trán nhăn lại như không còn biết phải làm gì.

“Ồ kìa, Watson! Ông ở đâu hiện ra thế?” Ngài Henry nói. “Đừng nói là ông cứ bất chấp mà đi theo tôi đấy!”

Tôi nói rõ tất cả cho anh ta biết: Nào là tôi không thể ngồi ở nhà, nào là tôi đã đi theo, và tôi đã nhìn thấy chuyện vừa xảy ra. Nam tước quắc mắt nhìn tôi hồi lâu nhưng sự thành thật của tôi đã hóa giải cơn thịnh nộ của anh ta, cuối cùng anh chàng bật ra một tiếng cười khá thiểu não.

“Cứ tưởng giữa chốn đồng cỏ này là nơi an toàn cho một người cần sự riêng tư”, anh ta nói, “nhưng trời ơi, hóa ra cả xứ này đã ra đây xem tôi diễn trò ve vãn, đã thế lại còn ve vãn rất tồi! Thế ông ngồi ở đâu xem diễn kịch vậy?”

“Tôi ở trên đỉnh đồi kia.”

“Vậy là hàng ghế chót, hả? Nhưng anh cô ấy thì ở ngay hàng ghế đầu. Ông có thấy hắn sấn sổ tới chỗ chúng tôi không?”

“Có, có thấy.”

“Có bao giờ ông nghĩ là hắn khùng không, ông anh của cô ấy đó?”

“Tôi chưa từng nghĩ thế.”

“Tôi cũng không dám nghĩ thế. Lúc nào tôi cũng thấy hắn tỉnh táo cho tới hôm nay, nhưng tôi xin đảm bảo rằng hoặc hắn hoặc tôi phải có một kẻ bị điên. Nhưng tôi thì có vấn đề gì chứ? Ông đã sống bên tôi mấy tuần rồi, Watson. Cứ nói thẳng ra đi! Có lí gì tôi lại không thể trở thành người chồng tốt đối với người phụ nữ tôi yêu?”

“Tôi thấy chẳng có vấn đề gì.”

“Hắn không thể phản đối tôi vì địa vị của cải, vậy thì nhất định hắn phải oán ghét chính bản thân tôi. Mà ghét tôi vì lẽ gì? Trong đời tôi chưa hề làm hại ai bao giờ. Thế mà hắn gần như không cho tôi động đến đầu ngón tay cô ấy.”

“Anh ta nói thế à?”

“Thế đấy, và còn nhiều nữa. Watson này, nói thật với ông, tôi chỉ mới quen cô ấy có mấy tuần thôi nhưng ngay từ lần gặp đầu tiên tôi đã cảm thấy cô ấy được dành cho tôi, và cả cô ấy cũng rất vui sướng khi ở bên tôi, xin thề với ông đó. Ánh mắt người phụ nữ còn nhiều ý nghĩa hơn là lời nói. Nhưng hắn không bao giờ cho chúng tôi gặp gỡ riêng tư và chỉ có hôm nay là lần đầu tiên tôi có cơ hội nói vài lời với riêng cô ấy. Cô ấy sẵn lòng gặp tôi nhưng khi mở lời thì chẳng nói gì đến tình cảm, và cũng chẳng để tôi nói về chuyện ấy. Cô ấy cứ nhắc đi nhắc lại rằng đây là chốn nguy hiểm, và tôi phải đi khỏi đây thì cô ấy mới hài lòng. Tôi nói vì tôi đã gặp cô ấy nên tôi càng không muốn đi, và nếu quả thực cô ấy muốn tôi ra đi thì chỉ có một cách là cô ấy thu xếp đi cùng tôi. Nói thế xong tôi bèn hết lời ngỏ ý cầu hôn nhưng cô ấy chưa kịp đáp lại thì người anh ở đâu chạy tới, bộ dạng như thằng điên. Hắn tái mặt đi vì thịnh nộ, đôi mắt sáng màu như tóe lửa giận. ‘Mi đang giờ trò gì với cô ấy? Sao mi dám bày tỏ với cô ấy những thứ tình cảm mà cô ấy ghê tởm? Bộ mi tưởng là nam tước rồi muốn làm gì thì làm sao?’ Nếu hắn không phải là anh cô ấy thì tôi đã có cách trả lời hay hơn rồi. Vì nể tình nên tôi nói với hắn là tình cảm tôi dành cho em gái hắn không có gì khiến tôi phải hổ thẹn, và tôi hi vọng sẽ được hân hạnh cưới cô ấy làm vợ. Nói thế dường như càng khiến sự việc xấu thêm, thế là tôi cũng nổi nóng, và lời qua tiếng lại gay gắt với hắn, có lẽ không được phải phép lắm, vì có cô ấy đứng đó. Kết cục là hắn bỏ đi cùng với cô em, như ông đã thấy, còn tôi bối rối không biết làm sao. Watson, ông thử giải thích cho tôi hiểu đi, tôi sẽ mang ơn ông lắm.”

Tôi thử vài cách lí giải nhưng thực tế chính tôi cũng hoàn toàn bối rối. Tước vị, gia sản, tuổi tác, tính cách và dung mạo người bạn của chúng ta đều rất được, và tôi chẳng thấy anh ta có khiếm khuyết nào, trừ phi tính đến cái định mệnh đen tối ám ảnh dòng tộc anh ta. Việc anh ta bị cự tuyệt thẳng thừng như thế mà không xét đến ý muốn của chính cô gái, và cô ta lại chấp nhận hoàn cảnh ấy không chút phản kháng quả là hết sức đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, chúng tôi khỏi phải ước đoán gì nhiều vì ngay chiều hôm đó chính Stapleton đã đến tận nơi giải thích. Anh ta đến xin lỗi vì hành động lỗ mãng ban sáng, và sau một cuộc gặp riêng rất lâu với ngài Henry trong phòng làm việc của nam tước, bất hòa đã được hàn gắn và bằng chứng là thứ sáu tới chúng tôi sẽ ăn tối ở điền trang Merripit.

“Tôi không nói là anh ta hết điên khùng”, ngài Henry nói. “Tôi không thể quên được ánh mắt của anh ta khi chạy tới chỗ tôi sáng nay, nhưng phải thừa nhận là không ai biết cách xin lỗi hay ho hơn con người này.”

“Anh ta có giải thích gì về cách cư xử ấy không?”

“Cô em gái là tất cả đối với anh ta, Stapleton nói thế. Điều này cũng tự nhiên thôi và tôi lấy làm mừng là anh ta biết được giá trị của cô ấy. Họ luôn ở bên nhau và theo Stapleton kể thì anh ta hết sức cô đơn, chỉ có cô em bầu bạn, cho nên ý nghĩ phải mất cô em thực tình là kinh khủng, ý nghĩ ấy khiến anh ta kinh hãi đến mức không còn biết mình đã nói gì hay làm gì. Stapleton rất hối tiếc về chuyện đã xảy ra và nhận rằng anh ta thật ngu xuẩn và ích kỉ biết bao nên mới mơ tưởng rằng có thể giữ riết một mĩ nhân như cô em gái bên cạnh mình suốt đời. Nếu phải để cô ấy đi lấy chồng, anh ta mong cô ấy kết hôn với láng giềng như tôi đây còn hơn là bất kì ai khác. Dẫu sao đây vẫn là một điều bất hạnh đối với Stapleton và anh ta cần một thời gian tự chuẩn bị để đón nhận thực tế này. Về phần anh ta, Stapleton sẽ không phản đối nếu như tôi hứa để cho chuyện này tạm lắng xuống trong vòng ba tháng và trong thời gian đó chỉ xây dựng tình bạn với cô ấy mà đừng đòi hỏi tình yêu. Tôi đã hứa như thế và vấn đề giải quyết xong.”

Vậy là một trong những bí ẩn nho nhỏ của chúng ta đã được sáng tỏ. Trong cái bãi lầy chúng ta đang lóp ngóp may còn có chỗ chạm được tới đáy cũng là đáng kể rồi. Giờ chúng ta đã biết tại sao Stapleton lại không tán thành người cầu hôn em gái anh ta, dẫu là một người hết sức thích hợp như ngài Henry. Và bây giờ tôi xin chuyển sang một manh mối khác mà tôi đã tháo gỡ từ cuộn chỉ rối bời này, bí mật về tiếng khóc nức nở trong đêm, về gương mặt hoen lệ của bà Barrymore, về chuyện ông quản gia lén lút tới chỗ ô cửa sổ mắt cáo ở hướng tây. Hãy chúc mừng tôi đi, Holmes thân mến, và hãy nói là tôi, trong vai trò đại diện, đã không phụ lòng anh và anh không uổng phí niềm tin phó thác khi phái tôi về đây. Chỉ nhờ công một đêm hành động, tất cả những điều đó đã sáng tỏ hết.

Tôi vừa nói ’chỉ nhờ công một đêm hành động’ nhưng thực tế là hai, bởi đêm đầu tiên chúng tôi không thu được kết quả gì. Tôi thức cùng ngài Henry trong phòng anh ta cho đến 3 giờ sáng nhưng không thấy âm thanh nào như đã từng nghe, ngoại trừ tiếng chuông đồng hồ trên cầu thang. Đó là một đêm ngồi canh buồn bã và kết cục là cả hai chúng tôi đều ngủ gục trên ghế. May mà chúng tôi không nản lòng và quyết tâm thử lại lần nữa. Đêm kế tiếp chúng tôi vặn nhỏ đèn và ngồi im lặng hút thuốc. Thời giờ trôi qua chậm chạp khôn tả, nhưng chúng tôi chờ được là nhờ vào sự chủ tâm nhẫn nại giống như tâm trạng của người thợ săn khi canh chừng cái bẫy mà anh ta mong con thú sa vào. Đồng hồ gióng một, rồi hai hồi chuông, chúng tôi đang định bỏ cuộc lần thứ hai trong vô vọng thì ngay sau đó cả hai đều bật dậy trên ghế và mọi giác quan mệt mỏi liền tỉnh táo trở lại. Có tiếng bước chân cọt kẹt trên hành lang lát ván. Chúng tôi nghe tiếng chân hết sức rón rén đi ngang qua phòng cho tới khi lịm tắt ngoài xa. Sau đó nam tước nhẹ nhàng mở cửa và chúng tôi bèn bám theo. Người kia đã đi vòng qua bên kia bao lơn và hành lang đã chìm trong bóng tối. Chúng tôi chỉ thoáng nhìn thấy bóng người cao lớn, râu đen, vai khòng, nhón chân đi dọc hành lang. Đoạn Barrymore vào đúng cửa phòng lần trước, ánh nến soi rõ khung cửa trong bóng tối và hắt một luồng sáng vàng vọt lẻ loi vào hành lang âm u. Chúng tôi thận trọng lê bước tới đó, dò dẫm từng tấm ván sàn trước khi mạnh dạn đặt hết trọng lượng thân mình lên bàn chân. Chúng tôi đã cẩn thận bỏ hết giày ghệt lại trong phòng, nhưng những tấm ván cũ kĩ vẫn cứ kẽo kẹt, răng rắc dưới bước chân chúng tôi. Có lúc tưởng như ông ta không thể không nghe tiếng chúng tôi đang tới gần. Tuy nhiên, may sao ông ta nặng tai và hoàn toàn chú tâm vào việc đang làm. Khi tới cửa phòng và lén nhìn vào, chúng tôi thấy ông ta đứng khom người bên cửa sổ, cây nến trong tay, gương mặt tái chăm chú tì vào ô cửa kính, đúng như tôi thấy hai đêm trước.

Chúng tôi không bàn tính trước cách hành động nhưng nam tước là người tin rằng cách tự nhiên nhất luôn là cách trực tiếp nhất. Ngài Henry đi thẳng vào phòng đó, thế là Barrymore vừa thảng thốt bật lên một tiếng thở mạnh vừa nhảy dựng lên khỏi cửa sổ, đứng trước mặt chúng tôi, mặt xám ngoét, người run cầm cập. Đôi mắt đen trân trối trên gương mặt trắng như mặt nạ của Barrymore tràn đầy nỗi khiếp sợ và sửng sốt khi ông ta hết nhìn ngài Henry lại nhìn tôi.

“Ông làm gì ở đây thế, Barrymore?”

“Dạ không có gì.” Ông ta bị kích động tới mức nói không nên lời, bàn tay cầm nến run rẩy khiến những cái bóng cứ nhảy nhót đong đưa. “Cái cửa sổ, thưa ngài. Ban đêm tôi đi quanh xem cửa nẻo đóng chặt chưa.”

“Trên tầng hai này à?”

“Vâng ạ, tất cả cửa sổ.”

“Này, Barrymore,” ngài Henry nghiêm giọng nói, “chúng tôi đã nhất quyết là ông phải nói hết sự thật. Không sớm thì muộn ông cũng phải nói. Để khỏi mất công, ông hãy nói ngay bây giờ! Không được nói dối! Ông đang làm gì ở cửa sổ đó?”

Người quản gia bất lực nhìn chúng tôi, hai bàn tay cứ vặn vẹo như một người trong tình cảnh khổ sở và nghi ngại cùng cực.

“Tôi không làm gì có hại, thưa ngài. Tôi chỉ gí cây nến vào cửa sổ.”

“Thế tại sao ông lại gí cây nến vào cửa sổ chứ?”

“Xin đừng hỏi, thưa ngài Henry, xin đừng hỏi! Tôi xin thề với ngài là đây không phải bí mật của tôi, nên tôi không thể nói ra. Nếu chuyện này không liên can tới ai ngoài chính bản thân tôi thì tôi không dám giấu ngài đâu.”

Một ý tưởng bất chợt nảy ra trong trí, tôi lấy ngọn nến từ bàn tay run lẩy bẩy của người quản gia.

“Nhất định ông ta đang dùng cái này làm tín hiệu”, tôi nói. “Ta hãy thử xem có hồi đáp gì không.”

Tôi đưa cây nến tới cửa sổ như ông ta đã làm và chăm chú nhìn đêm tối bên ngoài. Tôi chỉ có thể lờ mờ nhận ra những hàng cây đen kịt bên ngoài và khoảng truông nhạt màu hơn, vì mặt trăng đã ẩn sau mây. Rồi tôi kêu lên mừng rỡ vì một đốm sáng vàng bé tí thình lình hiện ra trong màn đêm và tỏa sáng đều đặn ở ngay chính giữa cái khoảnh vuông màu đen đóng khung trong cửa sổ.

“Kia kìa!” Tôi kêu lên.

“Không, không, thưa ngài, chẳng có gì, chẳng có gì hết mà!” Người quản gia nói chen vào. “Xin cam đoan với ngài là...”

“Dịch chuyển ngọn nến ngang qua cửa sổ đi, Watson!” Nam tước nói to. “Kìa, ánh sáng kia cũng dịch chuyển theo! Thế đấy, đồ ranh ma, ông còn chối là không phải tín hiệu nữa không? Nói đi nào! Kẻ thông đồng với ông ở ngoài kia là ai, và mưu đồ gì đang diễn ra?”

Nét mặt Barrymore bỗng lộ rõ vẻ thách thức. “Đây là chuyện của tôi chứ không phải của ngài. Tôi không nói đâu.”

“Vậy thì ông phải thôi việc ngay lập tức.”

“Rất tốt, thưa ngài. Nếu phải thế thì đành thế.”

“Và ông phải nhục nhã mà đi. Trời ơi, thật đáng hổ thẹn cho ông. Dòng họ nhà ông đã sống chung với chúng tôi dưới mái nhà này hơn trăm năm rồi, thế mà bây giờ không ngờ ông lại có mưu đồ ám muội phản lại tôi.”

“Không đâu, thưa ngài, không ai phản lại ngài hết!”

Đó là giọng phụ nữ và bà Barrymore, mặt còn tái xanh và khiếp đảm hơn cả ông chồng, đã đứng ngay cửa phòng. Thân hình sồ sề mặc váy và choàng khăn của bà nom đến là hài hước nếu như gương mặt không lộ vẻ xúc động mãnh liệt.

“Ta phải đi thôi, Eliza. Thế là hết. Bà thu xếp đồ đạc được rồi”, người quản gia nói.

“Ôi, John ơi, sao tôi lại lôi ông vào chuyện này hở, John? Lỗi tại tôi, thưa ngài Henry, do tôi cả. Ông ấy hành động cũng chỉ vì tôi và do tôi khẩn cầu.”

“Nói hết đi! Thế là thế nào?”

“Thằng em bất hạnh của tôi đang chết đói ngoài truông. Chúng tôi không thể để nó bỏ mạng ngay trước cổng nhà mình. Ngọn nến này là tín hiệu cho nó biết đồ ăn đã có sẵn cho nó, còn ánh nến của nó ngoài kia cho biết vị trí để đưa đồ ăn đến.”

“Thế em trai bà là...”

“Tên tù vượt ngục, thưa ngài... Selden, tên tội phạm.”

“Đó là sự thật, thưa ngài”, Barrymore nói. “Tôi đã nói chuyện này không phải bí mật của tôi nên tôi không thể nói ra. Nhưng giờ ngài đã nghe rồi thì sẽ thấy không có mưu mô nào phản lại ngài cả.”

Vậy là điều này đã lí giải được những chuyến đi lén lút ban đêm của ông ta và ngọn nến ở cửa sổ. Ngài Henry và tôi ngỡ ngàng nhìn người đàn bà kia. Lẽ nào con người khả kính đến mức lãnh đạm này lại có chung dòng máu với một trong những tên tội phạm khét tiếng nhất nước?

“Đúng vậy, thưa ngài, tôi là người họ Selden, và nó là em trai tôi. Khi nó còn nhỏ chúng tôi đã cưng chiều quá mức và nó muốn gì được nấy, tới mức nó nghĩ thế giới này phải chiều chuộng nó và nó muốn làm gì thì làm. Rồi lớn lên nó giao du với bạn bè xấu rồi đâm ra hung ác tới mức mẹ tôi đau khổ mà chết và nó lôi tuột danh dự gia đình xuống bùn nhơ. Hết tội này tới tội khác, nó cứ chìm lún càng lúc càng sâu và chỉ có Chúa nhân từ mới cứu được nó khỏi đoạn đầu đài. Nhưng thưa ngài, với tôi thì nó luôn là thằng nhỏ tóc xoăn mà tôi đã ẵm bồng và chơi đùa như mọi người chị trên đời. Chính vì thế mà nó vượt ngục, thưa ngài. Nó biết tôi sống ở đây và chúng tôi không thể không giúp đỡ nó. Khi nó lê thân tới đây một đêm nọ, kiệt sức và đói khát trong lúc toán cai ngục đang đuổi theo sát gót, chúng tôi phải làm sao đây? Chúng tôi cho nó vào nhà, cho nó ăn uống và chăm sóc. Rồi ngài trở về, thưa ngài, và em tôi nghĩ chừng nào cuộc truy lùng huyên náo còn chưa chấm dứt thì ở ngoài truông sẽ an toàn hơn bất kì đâu, cho nên nó trốn ở đó. Nhưng cứ hai đêm một lần, để biết chắc nó còn ở ngoài đó, chúng tôi đặt một ngọn nến ở cửa sổ, và nếu có tín hiệu đáp lại thì chồng tôi sẽ mang đồ ăn ra. Ngày nào chúng tôi cũng mong nó đi khuất cho rồi nhưng nó còn ở đây thì chúng tôi đâu thể bỏ mặc được. Đó là toàn bộ sự thật, và tôi là một người Cơ Đốc lương thiện, thưa ngài, nếu chuyện này đáng trách thì lỗi không phải do chồng tôi mà là tại tôi, ông ấy làm mọi chuyện chỉ vì tôi mà thôi.”

Lời người đàn bà này thốt ra đầy khẩn thiết và có sức thuyết phục người nghe.

“Đúng vậy không, Barrymore?”

“Dạ đúng, thưa ngài Henry. Không sai một lời nào.”

“Hừm, tôi không thể trách ông vì đã tận tình giúp vợ mình. Hãy quên những gì tôi đã nói. Về phòng đi, cả hai người, rồi sáng mai chúng ta sẽ nói thêm về chuyện này.”

Khi vợ chồng Barrymore đi rồi, chúng tôi nhìn ra cửa sổ lần nữa. Ngài Henry đã mở toang cánh cửa và gió đêm lạnh quật vào mặt chúng tôi. Xa xa trong không gian đen ngòm, đốm màu vàng bé tí kia vẫn leo lét sáng.

“Sao hắn gan vậy chứ”, ngài Henry nói.

“Chắc chỉ có chỗ này mới nhìn thấy ánh đèn đó.”

“Chắc là vậy. Theo ông thì từ đây đến đó bao xa?”

“Tôi nghĩ là ở gần mỏm Đá xẻ.”

“Chỉ một, hai dặm là cùng.”

“Không đến đâu.”

“À, chỗ đó không xa được vì Barrymore phải mang thức ăn tới. Mà tên côn đồ kia thì đang chờ bên ngọn nến. Trời ơi, Watson, tôi phải ra đó bắt tên này!”

Chính ý tưởng đó cũng nảy ra trong trí tôi. Đâu phải vợ chồng Barrymore chủ động tiết lộ chuyện riêng của họ với chúng tôi. Phải ép họ mới chịu nói ra bí mật. Tên tù vượt ngục kia là mối nguy cho cộng đồng, một kẻ vô lại bất trị mà chẳng ai thương hại hay bênh vực. Chúng tôi chỉ làm đúng nghĩa vụ của mình nếu nhân cơ hội này tống y trở lại nơi y không thể gây hại cho ai. Với bản tính cục súc và tàn bạo của y, nếu chúng tôi không ra tay thì sẽ có người khác phải trả giá. Chẳng hạn như anh em nhà Stapleton, láng giềng của chúng tôi, đêm nào cũng có thể bị y tấn công, và có lẽ chính vì suy nghĩ đó mà ngài Henry hết sức nhiệt huyết với cuộc mạo hiểm sắp tới.

“Tôi sẽ đi cùng”, tôi nói.

“Vậy thì ông lấy súng và mang giày đi. Chúng ta tiến hành càng sớm càng tốt vì tên kia có thể dập tắt nến bỏ đi mất.”

Năm phút sau chúng tôi đã ra khỏi nhà và khởi hành. Cả hai hấp tấp băng qua những bụi cây tối tăm trong tiếng rên xiết u hoài của gió thu và tiếng lá rơi xào xạc. Không khí ban đêm nồng mùi lá cỏ mục nát, ẩm ướt. Thỉnh thoảng vầng trăng hé sáng một thoáng nhưng mây đang kéo tới che kín trời và chúng tôi vừa ra tới truông thì trời bắt đầu đổ mưa. Ánh sáng vẫn lờ mờ hiện phía trước.

“Ngài có vũ khí gì không?” Tôi hỏi.

“Tôi có cái roi đi săn.”

“Chúng ta phải áp sát hắn thật nhanh, vì nghe nói hắn liều mạng lắm. Phải tấn công bất ngờ và khống chế hoàn toàn trước khi hắn kịp chống cự.”

“Watson à,” nam tước nói, “ông Holmes sẽ nói gì về chuyện này nhỉ? Về chuyện ‘những giờ tăm tối khi quyền lực của quỷ dữ dâng cao’ đó?”

Như thể trả lời cho nam tước, từ truông tăm tối mênh mông thình lình vang lên một tiếng rú kì lạ mà tôi đã từng nghe ở vùng ven bãi lầy Grimpen. Âm thanh ấy theo gió lan tỏa trong đêm tĩnh mịch, ban đầu là tiếng trầm trầm ngân dài cao dần thành tiếng tru rồi lại lắng xuống như tiếng rên bi thiết và lịm tắt. Tràng âm thanh ấy còn vang lên mấy lần nữa, làm cả bầu không khí kinh động theo tiếng vang man rợ và đầy uy hiếp. Nam tước tóm chặt tay áo tôi và gương mặt anh ta tái nhợt thấy rõ trong bóng tối.

“Lạy Chúa, tiếng gì thế, Watson?”

“Tôi không biết. Đó là một âm thanh của truông này. Tôi đã từng nghe thấy một lần rồi.”

Âm thanh ấy đã tắt hẳn và im lặng tuyệt đối bao trùm chúng tôi. Cả hai căng tai nghe ngóng nhưng không còn nghe thấy gì nữa. Nam tước nói, “Watson, đó là tiếng tru của chó săn.”

Máu trong huyết quản tôi bỗng lạnh buốt, vì tôi nghe giọng nói đứt quãng của nam tước lộ rõ nỗi kinh hoàng đột ngột vừa xâm chiếm anh ta.

“Họ gọi đó là tiếng gì thế?” Ngài Henry hỏi.

“Ai?”

“Dân chúng vùng này.”

“Ồ, họ toàn là người dốt nát mà. Ngài bận tâm đến họ làm gì?”

“Cứ nói đi, Watson. Họ bảo đó là tiếng gì thế?”

Tôi do dự nhưng rồi không thể tránh né câu hỏi. “Họ nói đó là tiếng con quỷ chó của dòng họ Baskerville.”

Ngài Henry rên rỉ rồi im lặng một lúc lâu mới nói, “Tôi nghĩ đó là tiếng chó săn tru, nhưng dường như cách đây nhiều dặm, phía ngoài xa kia.”

“Khó xác định tiếng đó từ đâu tới.”

“Nó cứ vang vọng theo làn gió. Bãi lầy Grimpen ở hướng kia phải không?”

“Đúng rồi.”

“Nó vang từ đó. Này, Watson, ông cũng nghĩ đó là tiếng chó săn chứ gì? Tôi không phải trẻ con. Ông cứ nói thật đi, không e ngại gì hết.”

“Khi tôi nghe thấy lần trước thì có Stapleton ở đó. Anh ta nói đó có thể là tiếng kêu của một loài chim lạ.”

“Không, không phải, tiếng chó săn đó. Lạy Chúa, đâu là sự thật trong chuyện này? Có lẽ nào tôi thực sự đang bị một mối hiểm nguy mờ ám đe dọa? Ông không tin điều đó, phải vậy không, Watson?”

“Không đâu.”

“Cười cợt về chuyện đó ở London thì đã đành một nhẽ, nhưng đứng ngoài truông trong bóng tối mà nghe tiếng gào rống như vừa rồi lại là chuyện khác. Còn ông bác tôi nữa! Chỗ bác ấy nằm chết có dấu chân của một con chó săn. Tất cả đều ăn khớp. Đừng nghĩ tôi nhát gan, Watson, nhưng âm thanh đó làm máu tôi đông lạnh hết đây này. Thử sờ bàn tay tôi đi!”

Tay anh ta lạnh toát như một khối đá cẩm thạch.

“Ngày mai rồi ngài sẽ bình thường lại thôi.”

“Tôi không nghĩ là sẽ quên được tiếng tru ấy. Theo ông bây giờ chúng ta phải làm gì?”

“Quay về chăng?”

“Trời đất, không được, chúng ta ra đây để tóm tên tù kia thì phải làm cho xong. Chúng ta truy đuối tên tù, và rất có thể là có một con quỷ chó lại đang truy đuổi chúng ta. Đi nào! Chúng ta sẽ xem thử bao nhiêu quỷ dữ đã xổ hết ra truông này hay chưa.”

Chúng tôi chậm chạp lần mò trong bóng tối giữa bốn bề những ngọn đồi nham nhở đen ngòm, trước mặt vẫn là đốm vàng sáng lờ mờ kia. Không có gì lừa mị cho bằng tầm xa của một nguồn sáng trong đêm tối như hũ nút, cái ánh leo lét kia có lúc dường như xa tít tận chân trời có lúc lại cứ như chỉ cách chúng tôi vài yard. Nhưng rốt cuộc chúng tôi cũng biết được nó phát ra từ đâu và chắc chắn là đã đến rất gần. Một ngọn nến cháy gần tàn được cắm trong một hốc đá chắn kín ba phía để tránh gió thổi tắt và không ai thấy được trừ phi nhìn từ hướng lâu đài Baskerville. Một tảng đá hoa cương lớn che chắn trước mặt chúng tôi, cả hai chúng tôi lom khom nấp sau tảng đá, chăm chú nhìn về phía ánh sáng báo hiệu. Thật lạ lùng khi nhìn thấy ngọn nến lẻ loi này thắp sáng giữa truông, chung quanh không hề có dấu hiệu nào của sự sống, chỉ có một đốm lửa vàng hắt ánh sáng chập chờn lên một phần hốc đá bao lấy nó,

“Giờ phải làm gì?” Ngài Henry thì thào.

“Chờ ở đây. Hắn phải ở gần cây nến này. Thử nhìn quanh xem có thấy bóng dáng hắn không.”

Chưa dứt lời, cả hai chúng tôi đã thấy y. Phía trên mấy tảng đá có cái hốc đặt cây nến nhô lên một bộ mặt vàng khè hung ác, bộ mặt thú gớm ghiếc, chằng chịt sẹo và in dấu những dục vọng đê hèn. Bộ mặt ấy lấm bẩn bùn sình, râu ria tua tủa, tóc tai dính bết lại, trông cứ như mặt người tiền sử từng sinh sống trong những hang động trên các sườn đồi này. Ánh nến bên dưới hắt lên đôi mắt nhỏ, xảo quyệt đang chằm chằm xuyên vào bóng tối bằng cái nhìn hung tợn láo liên như một con thú xảo trá và hoang dại vừa nghe thấy bước thợ săn. Rõ ràng đã có điều gì đó khiến y sinh nghi. Có thể là Barrymore có tín hiệu riêng để báo động mà chúng tôi không biết, hoặc tên này thấy tình hình bất ổn vì lí do khác, nhưng trên nét mặt hung ác của y tôi thấy rõ sự sợ hãi. Y có thể dập tắt ngọn nến và biến vào đêm đen bất cứ lúc nào. Thế là tôi lao tới, ngài Henry cũng lao theo. Cùng lúc đó tên phạm nhân kia hét lên một tiếng chửi rủa, một hòn đá từ tay y phóng tới nện vào tảng đá lớn che chắn chúng tôi và vỡ vụn. Tôi thoáng thấy thân hình lực lưỡng, thấp đậm của tên tù khi y nhảy bật dậy bỏ chạy. May sao lúc đó mặt trăng hé sáng qua khe mây soi đường. Chúng tôi phóng qua đỉnh đồi, và phía bên kia là tên tù đang chạy thục mạng, nhảy thoăn thoắt qua những tảng đá nhanh nhẹn như một con sơn dương. Một phát súng lục tầm xa may mắn của tôi có thể bắn què chân hắn, nhưng tôi mang súng theo chỉ để tự vệ nếu bị tấn công chứ không phải để bắn một kẻ không vũ khí đang chạy trốn.

Cả hai chúng tôi đều chạy nhanh và có thể lực khá tốt, nhưng chẳng mấy chốc chúng tôi nhận ra không thể nào đuổi kịp y. Dưới ánh trăng chúng tôi còn trông thấy tên tù một lúc lâu cho đến khi y chỉ còn là một chấm nhỏ đang di chuyển mau lẹ giữa những tảng đá trên triền đồi ngoài kia. Chúng tôi chạy mãi cho tới lúc hết hơi sức nhưng khoảng cách giữa chúng tôi và y càng lúc càng cách xa hơn. Cuối cùng chúng tôi đành dừng chân, ngồi xuống hai tảng đá thở hổn hển trong lúc nhìn theo tên tù đang khuất dạng phía xa tít. Đúng ngay lúc đó lại xảy ra một chuyện hết sức bất ngờ và kì quặc. Chúng tôi vừa rời khỏi mấy tảng đá đang ngồi, định đi về nhà sau khi đã từ bỏ cuộc đuổi bắt vô vọng. Trăng đã xuống thấp về phía bên phải và đỉnh nhọn lởm chởm của mỏm đá hoa cương in hình lên vành dưới của vầng trăng bạc. Ngay chỗ đó hiện rõ như một pho tượng gỗ mun đen tuyền, trên nền sáng ấy là bóng một người đứng trên mỏm đá. Đừng nghĩ đó là ảo ảnh, Holmes ơi. Cam đoan với anh là trong đời chưa bao giờ tôi nhìn thấy cái gì rõ ràng hơn thế. Theo tôi phán đoán, bóng đen đó là một người đàn ông cao gầy. Y đứng hơi giạng chân, hai tay khoanh lại, đầu cúi xuống như đang nghiền ngẫm về sự hoang vu bao la của vùng đất than bùn và đá rắn trải dài trước mặt. Rất có thể y chính là hồn thiêng của nơi khủng khiếp này. Đó không phải tên tù. Bóng người này cách rất xa nơi tên tù đã khuất dạng. Hơn nữa, dáng người này cao hơn. Kêu lên một tiếng kinh ngạc, tôi chỉ cho ngài Henry thấy bóng đen ấy nhưng ngay lúc tôi tóm lấy cánh tay nam tước thì cái bóng đã biến mất. Vẫn còn đó đỉnh nhọn của mỏm đá hoa cương in lên nửa dưới vầng trăng, nhưng trên đỉnh không còn dấu vết gì của bóng người bất động, im lìm kia nữa. Tôi muốn đi theo hướng đó và tìm kiếm ở mỏm đá nhưng khoảng cách quá xa. Nam tước vẫn còn bị chấn động tinh thần vì tiếng tru gào gợi nhớ cái truyền thuyết ác nghiệt của dòng họ, và anh ta không còn hứng thú lao vào một cuộc mạo hiểm mới. Anh ta không trông thấy bóng người cô độc trên mỏm đá nên không có cái cảm giác kích động mà sự xuất hiện kì lạ cùng phong thái uy nghi của người kia đã gieo vào tâm trí tôi.

“Lính cai ngục, chắc chắn rồi”, ngài Henry nói. “Truông này đầy lính cai ngục từ khi tên tù trốn thoát.”

Chà, có thể nam tước nói đúng nhưng tôi muốn có thêm chứng cứ. Hôm nay chúng tôi định báo với những người ở nhà ngục Princetown để họ biết cần tìm tên tù vượt ngục ở đâu, nhưng quả thực đáng tiếc là chúng tôi đã không lập được chiến công bắt giữ hắn để giao nộp. Đó là những biến cố của đêm hôm qua, Holmes thân mến, và anh phải thừa nhận là tôi đã hỗ trợ anh rất đắc lực bằng bản tường trình này. Hiển nhiên là phần lớn những gì tôi thuật lại không hoàn toàn liên quan, nhưng tôi vẫn thấy nên cho anh biết mọi chuyện để anh tự chọn lựa những thông tin hữu ích nhất có thể giúp anh tìm ra kết luận. Hẳn là công việc của chúng ta cũng có chút tiến triển. Xét đến chuyện vợ chồng Barrymore, chúng ta đã tìm ra động cơ trong hành vi của họ, và điều này cũng làm tình hình sáng tỏ thêm nhiều. Nhưng với những bí ẩn và những kẻ trú ngụ kì quặc, vùng truông này vẫn không bớt phần bí hiểm. Biết đâu trong bản tường trình kế tiếp tôi lại làm sáng tỏ được điều này. Tốt hơn là anh nên về đây với chúng tôi. Dù sao trong khoảng vài ngày tới anh cũng sẽ nhận được bản tường trình mới của tôi.

10
Trích nhật kí bác sĩ Watson

Ở những chương trước, tôi có thể lấy nguyên xi các bản tường trình gửi cho Sherlock Holmes trong những ngày đầu để thuật chuyện. Nhưng bây giờ đã tới lúc tôi buộc phải bỏ phương pháp này và quay lại trông cậy vào hồi tưởng với sự trợ giúp là sổ nhật kí tôi ghi chép trong thời gian đó. Vài đoạn trích từ nhật kí sẽ đưa tôi quay lại những cảnh tượng đã in sâu vào kí ức của tôi. Vì thế tôi sẽ tiếp tục từ buổi sáng sau cuộc truy bắt tên tù vượt ngục không thành và những biến cố lạ lùng khác trên vùng truông này.

Ngày 16 tháng 10

Một ngày sương mù ảm đạm với mưa phùn. Ngôi nhà này lọt thỏm giữa bốn bề mây trập trùng, thỉnh thoảng mây tan hé lộ những đường cong nhấp nhô buồn tẻ của truông, các sườn đồi phủ màn sương mỏng, màu bạc và những tảng đã xa xa sáng lên ở những chỗ nắng chiếu rọi vào bề mặt ướt át. Cảm giác thê lương tràn ngập. Nam tước rơi vào tâm trạng u ám trái ngược với sự phấn khích đêm trước. Tôi cũng thấy nặng trĩu trong lòng một cảm giác nguy hiểm cận kề - mối nguy hiểm luôn hiện hữu và càng đáng sợ hơn vì không thể xác định rõ.

Mà cảm giác đó nào phải vô cớ? Thử nghĩ mà xem, cả chuỗi biến cố đều chỉ ra rằng có một thế lực hung hiểm nào đó đang hoạt động quanh chúng tôi. Người chủ trước của lâu đài chết trong hoàn cảnh giống hệt như trong truyền thuyết của dòng họ, rồi lời kể của những người nông dân về một sinh vật lạ xuất hiện trên truông cũng trùng khớp với nhau. Chính tai tôi đã hai lần nghe được cái âm thanh giống tiếng chó tru gào xa xa. Thật phi lí, thật khó tin rằng âm thanh đó lại nằm ngoài các quy luật tự nhiên bình thường. Làm sao tin nổi một con chó ma quái lại có dấu chân hữu hình và gầm rú vang động không gian? Stapleton có thể tin một chuyện dị đoan như thế, Mortimer cũng vậy, nhưng nếu tôi có một phẩm chất duy nhất trên đời thì đó chính là sự tỉnh táo và không gì có thể khiến tôi cũng tin như họ. Tin vào chuyện mê tín dị đoan tức là hạ mình xuống ngang hàng với đám nông dân thấp kém kia, những kẻ chưa chịu bằng lòng với chuyện con quỷ chó mà lại còn mô tả đó là một con thú mắt mũi tóe lửa hỏa ngục. Holmes không đời nào nghe theo những chuyện hoang đường như thế, và tôi là người đại diện cho anh. Nhưng sự thật là sự thật, tôi đã hai lần nghe tiếng tru ấy trên truông. Giả sử đúng là có một con chó săn khổng lồ đang chạy rông ngoài đó thì mọi chuyện sẽ sáng tỏ ngay. Nhưng một con vật như vậy sẽ ẩn náu ở đâu, tìm thức ăn ở đâu, tới từ đâu, và tại sao chẳng có ai trông thấy nó vào ban ngày? Phải thừa nhận rằng những cách lí giải tự nhiên cũng đều gặp bế tắc như cách lí giải siêu nhiên. Và ngoài con chó ra, còn có nhân tố con người đã xuất hiện ở London, kẻ do thám trong xe ngựa, và bức thư cảnh báo ngài Henry đừng trở về truông này. Ít ra chuyện đó là thực, nhưng những hành vi đó có thể xem là của một người bạn muốn bảo vệ nam tước hay là của một kẻ thù địch đều được. Người bạn hay kẻ thù đó giờ đang ở đâu? Hắn ta còn ở lại London hay đã theo chúng tôi về đây? Lẽ nào... lẽ nào đó chính là bóng người kì lạ tôi đã thấy trên mỏm đá?

Đúng là tôi chỉ thoáng nhìn thấy hắn, thế nhưng tôi sẵn sàng thề đó là sự thật. Hắn ta chắc chắn không phải là một người tôi từng gặp ở đây, vì tôi đã gặp hết mọi láng giềng quanh đây rồi. Dáng người ấy cao hơn Stapleton, gầy hơn ông Frankland. Có khả năng đó là Barrymore nhưng chúng tôi đã bảo ông ta lui về phòng và tôi chắc chắn là ông ta không thể nào đi theo. Vậy thì ở đây chúng tôi đang bị một người lạ bám sát cũng như đã bị người lạ bám sát ở London. Chúng tôi chưa bao giờ thoát khỏi hắn. Nếu tóm được kẻ đó thì cuối cùng chúng tôi có thể chấm dứt mọi bế tắc. Giờ đây tôi phải dồn hết sức lực cho mục đích này thôi.

Ý định bốc đồng đầu tiên là cho ngài Henry biết mọi kế hoạch của tôi. Ý định thứ hai khôn ngoan hơn là tôi nên thực hiện một mình và càng ít ai biết càng tốt. Nam tước đang trong tâm trạng nặng nề, tinh thần anh ta đã bị kinh động lạ thường vì thứ âm thanh nọ. Tôi không muốn nói gì khiến anh ta phải lo lắng thêm, nhưng tôi sẽ tự tìm cách để đạt mục đích của mình.

Sáng nay sau bữa điểm tâm chúng tôi đã gặp một chuyện nhỏ. Barrymore xin phép gặp riêng ngài Henry và hai người rút vào phòng làm việc của nam tước nói chuyện một lúc. Ngồi trong phòng chơi bi-a, tôi nhiều lần nghe họ cao giọng và đoán biết ngay họ đang bàn vấn đề gì. Một lát sau, nam tước mở cửa gọi tôi vào.

“Barrymore cho là ông ấy có quyền kêu ca”, ngài Henry nói. “Ông ấy nghĩ hai chúng ta truy bắt em vợ của ông ấy là bất công vì ông ấy đã tự nguyện nói hết bí mật cho chúng ta biết.”

Ông quản gia đứng trước mặt chúng tôi, tuy mặt tái xanh nhưng rất bình tĩnh. “Có thể tôi đã nói năng quá nóng nảy, thưa ngài”, Barrymore nói, “nếu thế thì tôi xin ngài thứ lỗi cho. Tuy vậy, tôi cũng rất ngạc nhiên khi nghe tiếng hai quý ngài đi về sáng nay và biết hai ngài đã đuổi theo Selden. Cái thằng khốn khổ đó đã phải chống chọi với quá nhiều chuyện rồi, đâu cần tôi phải báo người truy bắt nó thêm nữa.”

“Nếu quả thực ông tự nguyện nói ra thì chuyện đã khác rồi”, nam tước nói. “Phải ép đến khi không còn cách nào khác ông mới cho chúng tôi biết, hay đúng hơn là vợ ông mới cho chúng tôi biết.”

“Tôi không ngờ ngài lại lợi dụng chuyện đó, thưa ngài Henry, thực tình là tôi không ngờ.”

“Kẻ đó là mối nguy cho mọi người. Có nhiều nhà rải rác khắp truông này, và hắn ta không từ bất cứ chuyện gì. Chỉ cần nhìn thấy bản mặt của hắn là đủ biết. Ví dụ như nhà ông Stapleton đấy, nhà đó chẳng có ai bảo vệ, trừ mỗi mình ông ta. Chừng nào tên này còn chưa vào xà lim thì không ai được an toàn cả.”

“Nó sẽ không đột nhập vào bất cứ nhà nào, thưa ngài. Tôi xin thề danh dự với ngài. Mà nó cũng sẽ không bao giờ gây rắc rối cho bất kì ai ở nước này nữa. Cam đoan với ngài, thưa ngài Henry, chỉ trong vài hôm nữa thôi, khi mọi chuyện cần thiết đã thu xếp xong, nó sẽ lên đường sang Nam Mỹ. Hãy vì Chúa, thưa ngài, tôi van ngài đừng báo cho cảnh sát biết nó vẫn còn ở ngoài truông. Họ đã không còn truy tìm ở đó nữa, và nó có thể ẩn náu chờ tới khi chuyến tàu sẵn sàng. Ngài mà đi báo thì cả tôi lẫn vợ tôi cũng gặp rắc rối luôn. Thưa ngài, tôi van xin ngài đừng nói gì với cảnh sát hết.”

“Ý ông thế nào, Watson?”

Tôi nhún vai. “Nếu hắn an toàn thoát khỏi nước này thì sẽ giảm được một gánh nặng cho dân đóng thuế.”

“Nhưng nhỡ hắn cướp bóc của ai đó trước khi ra đi thì sao?”

“Nó sẽ không làm chuyện rồ dại vậy đâu, thưa ngài. Chúng tôi đã tiếp tế đủ hết những gì nó muốn. Giờ mà nó lại phạm tội thì khác gì lạy ông tôi ở bụi này.”

“Đúng thế thật”, ngài Henry nói. “Này, Barrymore...”

“Chúa ban phúc cho ngài, và tôi đội ơn ngài vô cùng, thưa ngài! Nó mà bị bắt lần nữa thì vợ tôi chỉ có chết mà thôi.”

“Hình như chúng ta đang tiếp tay cho tội ác phải không, Watson? Nhưng nghe chuyện này tôi không đành lòng khai báo với nhà chức trách nữa, cứ coi như kết thúc cho xong. Thôi được, Barrymore, ông có thể lui.”

Ấp úng mấy lời cảm ơn xong, người quản gia đã quay đi nhưng rồi lại ngần ngừ và quay lại. “Ngài thật tốt với chúng tôi, thưa ngài, tôi chỉ mong làm hết sức để đáp đền. Tôi có biết một chuyện, thưa ngài Henry, lẽ ra tôi nên nói từ trước nhưng rất lâu sau cuộc thẩm tra tôi mới biết chuyện này. Tôi không hé răng với bất kì ai. Nó có liên quan đến cái chết của ngài Charles tội nghiệp.”

Cả nam tước và tôi đều đứng bật dậy.

“Ông biết nguyên do cái chết đó à?”

“Dạ không, tôi không biết.”

“Thế chuyện gì?”

“Tôi biết tại sao ngài Charles đứng ở cổng vào giờ đó. Ngài ấy đi gặp một phụ nữ.”

“Gặp một phụ nữ? Thật sao?”

“Dạ, đúng vậy.”

“Người phụ nữ đó là ai?”

“Tôi không biết tên, thưa ngài, tôi chỉ biết mấy chữ tắt họ tên. Đó là L. L.”

“Làm sao ông biết chuyện này, Barrymore?”

“Ồ, thưa ngài Henry, sáng hôm đó bác của ngài có nhận một bức thư. Ngài Charles thường nhận rất nhiều thư vì ngài ấy là người mà ai cũng biết và nổi tiếng là từ tâm, cho nên ai gặp khó khăn cũng đều muốn giãi bày với ngài ấy. Nhưng sáng hôm đó, tình cờ là chỉ có một bức thư cho nên tôi để ý. Thư gửi từ Coombe Tracey và địa chỉ viết bằng nét chữ phụ nữ.”

“Rồi sao?”

“Dạ, thưa ngài. Tôi không hề nghĩ tới chuyện đó nữa và lẽ ra đã quên luôn nếu như vợ tôi không nói. Mãi tới mấy tuần trước, khi bà ấy lau dọn phòng làm việc của ngài Charles - từ ngày ngài ấy mất không ai đụng đến phòng này - và vợ tôi thấy tàn tro của một lá thư bị đốt cháy ở phía sau vỉ lò sưởi. Phần lớn bức thư đã cháy ra tro, chỉ còn một mẩu nhỏ xíu ở cuối trang giấy là còn chưa rã nát, vẫn còn đọc được chữ dù mực đã chuyển sang màu xám trên giấy cháy đen. Có lẽ đó là đoạn tái bút cuối thư, viết như sau: Vì ngài là bậc trượng phu, xin vui lòng đốt lá thư này và chờ ở cổng vào khoảng 10 giờ. Bên dưới là chữ kí tắt L. L.”

“Ông còn giữ mẩu thư đó không?”

“Dạ không, nó vụn nát hết khi chúng tôi lấy ra.”

“Ngài Charles đã nhận được bức thư nào khác có tuồng chữ như vậy chưa?”

“Dạ thưa ngài, tôi không để ý đến thư từ của ngài ấy. Chắc tôi cũng không để ý đến bức thư này nếu như hôm đó không ngẫu nhiên chỉ có một bức thư.”

“Thế ông không hề biết L. L là ai sao?”

“Dạ không. Tôi cũng mù tịt, thưa ngài. Nhưng tôi nghĩ nếu chúng ta tìm ra người phụ nữ đó thì sẽ biết rõ hơn về cái chết của ngài Charles.”

“Này Barrymore, tôi không hiểu vì sao ông lại có thể giấu giếm một thông tin quan trọng như thế được chứ.”

“Ồ, thưa ngài, lúc ấy chính chúng tôi cũng vừa gặp chuyện rắc rối. Vả lại, thưa ngài, vợ chồng tôi đều rất quý mến ngài Charles, vì ngài ấy đối đãi với chúng tôi tốt biết bao. Lôi chuyện này ra cũng chẳng có ích gì cho ông chủ tội nghiệp, lại liên quan đến một phụ nữ nữa thì càng phải thận trọng. Ngay cả những người tốt nhất trong chúng ta.”

“Ông cho là có thể ảnh hưởng đến thanh danh bác tôi sao?”

“À, thưa ngài, tôi cho rằng trong chuyện này chẳng có gì tốt đẹp. Nhưng vì ngài tử tế với vợ chồng tôi và tôi thấy nếu không nói hết với ngài thì hóa ra tôi đã cư xử không phải.”

“Tốt lắm, Barrymore, ông đi được rồi.” Khi người quản gia đi khỏi, ngài Henry quay sang tôi. “Thế đấy, Watson, ông nghĩ sao về tình tiết mới này?”

“Coi bộ nó làm cho chuyện bí ẩn này càng thêm bí ẩn.”

“Tôi cũng nghĩ thế. Nhưng chỉ cần chúng ta tìm ra dấu vết của L. L thì toàn bộ vụ này sẽ sáng tỏ. Chúng ta đã biết tới đó. Chúng ta biết là có người nắm được sự thật, chỉ cần chúng ta tìm ra cô ta nữa mà thôi, ông nghĩ chúng ta nên làm gì đây?”

“Báo ngay cho Holmes biết mọi chuyện. Như vậy anh ấy sẽ có manh mối để tìm kiếm. Tôi tin anh ấy sẽ về đây sau khi biết chuyện này.”

Tôi lập tức về phòng và thảo ngay một bản tường trình về cuộc trò chuyện sáng nay để gửi cho Holmes. Tôi thấy rõ ràng gần đây Holmes rất bận rộn vì những bức thư gửi từ phố Baker đến thường thưa thớt và vắn tắt, không hề có ý kiến gì về thông tin tôi đã cung cấp và hầu như không đề cập đến nhiệm vụ của tôi. Chắc chắn vụ án tống tiền kia đã thu hút hết năng lực của anh. Thế nhưng yếu tố mới mẻ này nhất định sẽ phải khiến anh lưu ý và gợi lại mối quan tâm. Ước gì có Holmes ở đây.

Ngày 17 tháng 10

Suốt ngày hôm nay trời mưa như trút, mưa tuôn rào rào trên lớp lá thường xuân và chảy ròng ròng từ các mái đua. Tôi nghĩ đến tên tội phạm đang ở ngoài truông lạnh lẽo, thê lương, không chốn nương thân. Tội cho hắn! Dù hắn có tội lỗi gì đi nữa thì khốn khổ nhường đó cũng đủ để chuộc tội rồi. Và tôi nghĩ đến một người khác - gương mặt trong xe ngựa, bóng đen xuất hiện trong đêm trăng. Kẻ theo dõi bí mật, người của bóng đêm, hắn có ở ngoài truông ngập mưa kia không? Đến chiều tôi khoác áo mưa đi bộ một quãng dài trên truông sũng nước, lòng tràn ngập những tưởng tượng u ám, trong khi mưa quật vào mặt và gió hú bên tai tôi. Cầu Chúa phù hộ những ai giờ này còn lang thang vào bãi lầy khổng lồ kia vì ngay cả khu đất rắn cao ráo này cũng đã nhão nhoét thành bãi sình. Tôi tới mỏm đá đen nơi kẻ theo dõi cô độc kia đã đứng, và trên đỉnh cao nham nhở ấy chính tôi cũng nhìn xuống vùng truông cằn cỗi buồn thảm phía dưới. Gió mưa quăng quật khắp mặt đất đỏ nâu, những đám mây trĩu nặng màu chì buông chùng trên cảnh vật, giăng mắc ngang những triền đồi quái dị kia như những vòng hoa tang xám ngoét ở lòng chảo xa xa bên trái, lờ mờ trong màn mưa mù là hai ngọn tháp nhỏ của lâu đài Baskerville vươn cao trên các tàng cây. Đó là dấu hiệu duy nhất của sự sống con người mà tôi nhìn thấy, nếu không kể tới những căn nhà đá tiền sử nhan nhản trên các sườn đồi. Không hề thấy dấu vết gì của kẻ cô độc đã đứng ngay chỗ này hai đêm trước.

Khi lội bộ về, tôi gặp bác sĩ Mortimer ngồi trong xe độc mã trên con đường mòn gập ghềnh ngoài truông chạy dài từ tận nông trại xa xôi nhất ở Foulmire tới đây. Anh ta rất ân cần với chúng tôi và không ngày nào không ghé qua lâu đài thăm hỏi. Vị bác sĩ khăng khăng buộc tôi phải lên xe và cho tôi quá giang về nhà. Tôi thấy Mortimer hết sức lo lắng về chuyện con chó nhỏ giống spaniel của anh ta biến mất. Nó đã tha thẩn trên truông và đến giờ vẫn chưa về. Tuy hết lời an ủi Mortimer, trong lòng tôi lại nghĩ đến con ngựa lùn trên bãi lầy Grimpen và tôi không tin là anh ta sẽ còn gặp lại con chó nhỏ ấy nữa.

“À này, Mortimer”, tôi nói trong lúc cỗ xe nhồi lắc trên đường gập ghềnh, “trong phạm vi đi được bằng xe ngựa này chắc ít có ai mà ông không quen biết phải không?”

“Hầu như không, chắc thế.”

“Vậy ông biết người phụ nữ nào có tên viết tắt là L. L không?”

Mortimer ngẫm nghĩ một hồi rồi nói, “Không. Có mấy người dân digan và lao công thì tôi không biết, nhưng trong giới nông dân hay điền chủ thì không có ai có tên viết tắt như vậy đâu. Khoan đã”, sau một lúc ngừng lời anh ta nói tiếp, “có một người tên Laura Lyons, viết tắt là L. L đó, nhưng bà ta ở tận Coombe Tracey cơ.”

“Bà ấy là ai thế?” Tôi hỏi.

“Con gái của ông già Frankland đó.”

“Cái gì? Ông già Frankland lập dị ấy à?”

“Chính xác. Bà ta lấy chồng là một họa sĩ họ Lyons, hắn đến truông này để vẽ kí họa. Hóa ra đó là một gã đê tiện và đã bỏ bà ta. Theo tôi biết thì lỗi lầm không hẳn chỉ ở một phía. Ông già Frankland đã từ con gái luôn vì lấy chồng mà không có sự đồng ý của ông và có lẽ vì vài nguyên do khác nữa. Cho nên dù sống với cha hay với chồng, bà ta đều không lấy gì làm sung sướng cả.”

“Thế bà ta sống ra sao?”

“Tôi chắc lão Frankland có cho bà ta một khoản tiền sống qua ngày, nhưng không thể dồi dào, vì những chuyện riêng của ông già cũng đã rối rắm lắm rồi. Dẫu bà ta có đáng chê trách đi nữa thì mọi người cũng đâu thể để cho bà tuyệt vọng mà sa ngã. Chuyện của bà ta đồn lan ra và nhiều người ở đây đã giúp đỡ chút ít để bà ta có thể kiếm sống lương thiện. Như Stapleton này, rồi ngài Charles nữa. Tôi đây cũng góp một khoản tiền nhỏ. Để giúp bà ta gây dựng nghề đánh máy chữ ấy mà.”

Mortimer muốn biết tôi tìm hiểu nhằm mục đích gì nhưng tôi cố thỏa mãn óc tò mò của anh ta mà không tiết lộ gì hết, vì chúng tôi không nên tin bất kì ai. Sáng mai tôi sẽ tìm đường tới Coombe Tracey và nếu gặp được bà Laura Lyons khả nghi này thì tức là tôi đã tiến được một bước dài trong chuyện làm sáng tỏ một sự việc có liên quan đến chuỗi bí ẩn này. Chắc chắn tôi đã tinh ranh hơn xưa, vì khi Mortimer cứ hỏi dồn thì tôi thản nhiên vờ hỏi anh ta xem cái sọ của ông Frankland thuộc loại nào, và thế là suốt chặng đường còn lại tôi chỉ toàn được nghe những chuyện chuyên môn nghiên cứu sọ người. Tôi sống với Sherlock Holmes suốt mấy năm nay quả không đến nỗi uổng phí.

Chỉ còn một sự việc khác đáng ghi lại trong cái ngày giông tố u sầu này. Đó là cuộc trò chuyện của tôi với Barrymore mới rồi, nhờ thế tôi đã có thêm một lá bài tẩy để đánh khi đến lúc.

Mortimer đã ở lại ăn tối và sau đó anh ta cùng nam tước chơi bài écarté. Người quản gia mang cà phê vào thư phòng cho tôi và nhân cơ hội này tôi hỏi ông ta mấy câu. “Này, người em yêu quý của vợ chồng ông đã đi chưa hay còn trốn ngoài kia?”

“Tôi không biết, thưa ông. Cầu trời nó đi cho rồi vì nó chỉ toàn mang rắc rối tới đây. Từ khi tôi mang đồ ăn ra cho nó lần cuối, cách đây ba ngày, tôi chưa thấy có tin gì của nó nữa.”

“Nhưng lúc đó ông có gặp hắn không?”

“Dạ không, nhưng lần sau tôi ra thì không thấy đồ ăn đâu nữa.”

“Vậy chắc chắn hắn còn ở đó?”

“Thưa ông, chắc là thế, trừ phi người kia lấy mất đồ ăn.”

Cốc cà phê tôi chưa kịp đưa lên môi đã dừng sững lại, tôi ngồi ngây ra nhìn Barrymore. “Ông bảo còn một người khác nữa sao?”

“Dạ vâng, ngoài truông còn một người nữa.”

“Ông có gặp người đó không?”

“Dạ không.”

“Thế làm sao ông biết là hắn ở đó chứ?”

“Selden cho tôi biết, thưa ông, khoảng tuần trước hoặc hơn. Người đó cũng ẩn náu, nhưng theo như tôi biết thì không phải là tù nhân. Tôi không thích chuyện này, bác sĩ Watson à, nói thật đó, thưa ông, tôi không thích đâu.” Barrymore nói, giọng đột nhiên trở nên khẩn thiết

“Nghe tôi này, Barrymore! Tôi không hề quan tâm đến chuyện nào khác ngoại trừ chuyện của ông chủ ông. Mục đích tôi đến đây chỉ là để giúp nam tước. Nói thật đi nào, ông không thích chuyện gì chứ?”

Barrymore ngần ngừ một lúc như hối tiếc vì cảm xúc bột phát của mình, hoặc là ông ta thấy khó diễn đạt tâm tư.

“Chuyện đang diễn ra đó, thưa ông.” Mãi sau ông ta mới thốt nên lời, vừa nói vừa khoát tay về phía ô cửa sổ hướng ra truông đang bị mưa quất tới tấp. “Có chuyện gì tồi tệ đâu đây, có kẻ đang ấp ủ âm mưu đen tối, tôi thề đó! Tôi sẽ rất mừng nếu thấy ngài Henry quay trở lại London, thưa ông!”

“Nhưng điều gì khiến ông hoảng sợ chứ?”

“Cứ nghĩ tới cái chết của ngài Charles mà xem! Dù pháp y viên có nói gì thì chuyện đó cũng rất đáng ngại. Lại còn những âm thanh trên truông ban đêm nữa. Không một người nào dám băng qua truông sau khi mặt trời lặn nữa, có cho tiền cũng không. Nghĩ tới kẻ lạ mặt đang ẩn náu ngoài kia, theo dõi và chờ đợi! Chờ đợi gì chứ? Chuyện này có ý nghĩa gì? Nó chẳng có ý nghĩa gì tốt đẹp cho bất kì ai mang họ Baskerville, tôi chỉ mong sao được thoát khỏi đây vào cái ngày mà các gia nhân mới của ngài Henry đến nhận việc ở lâu đài.”

“Nhưng còn kẻ lạ mặt?” Tôi nói. “Ông có thể cho tôi biết gì về hắn không? Selden đã nói gì? Em vợ ông có biết kẻ đó trốn ở đâu hay đang làm gì không?”

“Nó có gặp người đó một hai lần nhưng người này rất bí ẩn và không bộc lộ gì hết. Lúc đầu nó tưởng người này là cảnh sát nhưng sau đó nó biết người này có ý đồ riêng tư gì đó. Theo như nó nhìn nhận thì người này thuộc tầng lớp trên, nhưng hắn ta đang làm chuyện gì thì Selden không sao đoán được.”

“Thế người đó có nói là đang ở đâu không?”

“Trong những cái nhà trên sườn đồi, những căn nhà đá mà người thượng cổ từng sống.”

“Thế hắn lấy gì mà ăn?”

“Selden biết được là người này có một thằng nhỏ phục vụ mang cho hắn mọi thứ cần thiết. Tôi dám chắc là thằng nhỏ tới Coombe Tracey mua các thứ đó cho người lạ.”

“Rất tốt, Barrymore. Lúc khác chúng ta sẽ bàn thêm về chuyện này.” Khi ông quản gia đã đi rồi, tôi tới bên ô cửa sổ tối om và qua ô kính nhòe nhoẹt tôi nhìn những đám mây trôi dạt và bóng những tàng cây bị gió lay giật. Đêm nay, ở trong nhà đã thấy mưa gió như thế thì trong căn nhà đá ngoài truông kia còn giông tố đến đâu? Căm hờn chi mà khiến một người phải rình mò ở chốn này vào một thời điểm như vậy chứ! Và hắn có mục đích khẩn thiết sâu xa gì mà phải cam chịu gian nan nhường ấy! Căn nhà đá ngoài truông kia dường như chứa đựng cốt lõi của vấn đề đã khiến tôi lao tâm khổ tứ. Tôi thề rằng nội trong ngày mai tôi phải làm tất cả những gì sức người làm được để đi tới tận tâm điểm bí mật đó.

11
Người trên mỏm đá

Sau những trích đoạn từ nhật kí của tôi trong chương trước là đến ngày 18 tháng 10 khi những diễn biến kì lạ trong vụ này bắt đầu đẩy nhanh tốc độ tới kết cục khủng khiếp. Các biến cố trong mấy ngày kế tiếp đã ghi khắc vào trí nhớ và tôi có thể kể mà không cần xem lại những ghi chép lúc đó. Tôi sẽ bắt đầu từ chuyện xảy ra sau cái ngày xác định được hai dữ kiện hết sức quan trọng: Một là chuyện bà Laura Lyons ở Coombe Tracey đã viết thư cho ngài Charles Baskerville để hẹn gặp vào đúng địa điểm lẫn thời điểm vị này bỏ mạng, hai là có người thấy một kẻ ẩn náu trong những căn nhà đá trên sườn đồi ngoài truông. Có hai dữ kiện này trong tay mà tôi còn không thể làm sáng tỏ hơn những chỗ mù mịt này thì ắt là do tôi kém trí tuệ hoặc thiếu can trường.

Tối hôm trước tôi không có cơ hội nói với ngài Henry những gì đã biết về bà Lyons vì bác sĩ Mortimer ở lại chơi bài với nam tước tới khuya. Nhưng trong bữa điểm tâm, tôi đã báo cho ngài Henry phát hiện của mình và hỏi xem anh ta có muốn cùng đi đến Coombe Tracey không. Thoạt tiên nam tước rất hăm hở muốn đi nhưng rồi nghĩ lại cả hai đều thấy rằng tôi đi một mình có lẽ sẽ tốt hơn. Chuyến đi này càng long trọng thì chúng tôi càng thu thập được ít thông tin. Cho nên dù lương tâm không khỏi day dứt, tôi cũng đành để ngài Henry ở nhà và lên xe bắt đầu cuộc truy tìm mới.

Khi đến Coombe Tracey, tôi bảo Perkins chăm lo cho mấy con ngựa còn tôi đi dò la tung tích người phụ nữ cần chất vấn. Tôi dễ dàng tìm ra nhà bà ta ở ngay trung tâm và được bài trí đẹp. Một người hầu gái không hề khách sáo đưa tôi vào trong, và khi tôi bước vào phòng khách, một phụ nữ đang ngồi sau chiếc máy đánh chữ Remington đứng ngay dậy, nở nụ cười chào đón. Tuy nhiên, nét mặt bà ta sa sẩm khi thấy tôi là khách lạ, đoạn bà ta ngồi xuống hỏi tôi đến làm gì. Ấn tượng đầu tiên của tôi về bà Lyons là một nhan sắc kiều diễm. Đôi mắt và mái tóc đều cùng một màu nâu sậm và đôi má, tuy khá nhiều tàn nhang, song lại ửng lên vẻ tươi tắn tuyệt mĩ, tựa như sắc hồng kiêu sa lẫn khuất bên trong một đóa hồng vàng. Tôi xin nhắc lại, ấn tượng đầu tiên chính là niềm ngưỡng mộ. Nhưng ấn tượng kế tiếp lại là sự phản tỉnh. Có điểm gì đó không ổn trên gương mặt, một biểu cảm hơi thô, vẻ nghiệt ngã có lẽ toát lên trong ánh mắt, hay một khóe môi chùng, khiến dung nhan ấy không được hoàn mĩ. Nhưng tất nhiên đấy là sau này nghĩ lại tôi mới thấy. Chứ ngay lúc ấy tôi chỉ nhận ra mình đang diện kiến một giai nhân kiều diễm và bà ta đang hỏi tôi lí do đến đây. Tới khi đó tôi mới hiểu hết nhiệm vụ của mình tế nhị đến chừng nào.

“Tôi có hân hạnh được quen biết ông thân sinh của bà”, tôi nói. Đó là một lời giới thiệu vụng về, và người phụ nữ này buộc tôi phải nhận ra điều đó.

“Giữa cha tôi với tôi chẳng có gì liên quan”, bà ta nói. “Tôi không nợ gì ông ta, và bạn của ông ta không phải là bạn của tôi. Nếu không nhờ ngài Charles Baskerville quá cố và những người hảo tâm khác thì tôi hẳn đã chết đói vì sự chăm lo của cha tôi rồi.”

“Tôi đến gặp bà chính vì chuyện của ngài Charles Baskerville quá cố.”

Những đốm tàn nhang trên mặt người phụ nữ bỗng nổi bật lên.

“Tôi có thể nói gì đây?” Bà ta hỏi, ngón tay bồn chồn mân mê các phím máy đánh chữ.

“Bà có quen biết ngài Charles phải không?”

“Tôi đã nói là tôi mang ơn lòng tốt của ngài ấy nhiều lắm. Nếu như tôi có thể tự nuôi thân thì phần lớn là nhờ ngài ấy đã quan tâm đến hoàn cảnh bất hạnh của tôi.”

“Bà đã thư từ qua lại với ngài ấy phải không?”

Người phụ nữ kia ngước nhìn lên ngay, đôi mắt nâu tóe lửa giận. Bà hỏi gắt gỏng, “ông hỏi với mục đích gì?”

“Mục đích là tránh một vụ tai tiếng công khai. Tốt nhất tôi nên hỏi ở đây hơn là để cho chuyện này vượt ngoài tầm kiểm soát của chúng ta.”

Bà ta im lặng, mặt vẫn còn tái xanh. Sau cùng bà nhìn lên với thái độ thách thức bất cần. “Được, tôi sẽ trả lời”, bà ta nói, “ông muốn hỏi gì?”

“Bà có thư từ qua lại với ngài Charles không?”

“Chắc chắn là tôi có viết thư một đôi lần để cảm tạ sự hào phóng và tế nhị của ngài ấy.”

“Bà còn nhớ ngày tháng viết các bức thư đó không?”

“Không.”

“Có bao giờ bà gặp gỡ ngài Charles không?”

“Có, một đôi lần, khi ngài ấy đến Coombe Tracey. Ông ấy là người rất kín đáo và thích làm việc thiện mà không cho ai biết.”

“Nếu như bà ít gặp gỡ và ít thư từ như vậy, làm sao ngài Charles biết rõ chuyện của bà để giúp đỡ như bà đã nói?”

Bà ta đáp trả câu hỏi bắt chẹt của tôi hết sức mau lẹ. “Có một vài người biết chuyện buồn của tôi và đã hợp sức giúp tôi. Một trong số đó là ông Stapleton, láng giềng và bạn thân của ngài Charles. Ông Stapleton hết sức tử tế và thông qua ông ấy mà ngài Charles biết chuyện của tôi.”

Tôi đã biết ngài Charles Baskerville từng nhờ Stapleton làm đại diện trong nhiều hoạt động từ thiện cho nên lời người phụ nữ này có vẻ đáng tin.

“Có bao giờ bà viết thư cho ngài Charles yêu cầu ngài ấy gặp bà không?” Tôi hỏi tiếp.

Bà Lyons lại đỏ mặt tức tối.

“Đây đích thị là một câu hỏi rất lạ lùng đó, thưa ông.”

“Rất tiếc, thưa bà, tôi phải lặp lại câu hỏi đó.”

“Vậy thì tôi trả lời là không hề có.”

“Đúng cái ngày ngài Charles tạ thế cũng không ư?”

Trước mắt tôi, gương mặt đỏ bừng kia lập tức tái nhợt như xác chết Tôi thấy hai vành môi khô phác thành một tù ‘Không’ mà không sao bật ra thành tiếng được.

“Chắc chắn trí nhớ đã dối gạt bà”, tôi nói. “Tôi thậm chí còn có thể trích một câu trong lá thư của bà. Thư viết: Vì ngài là bậc trượng phu, xin vui lòng đốt lá thư này và chờ ở cổng vào khoảng 10 giờ.”

Tôi tưởng bà Lyons sắp ngất xỉu nhưng bà ta đã trấn tĩnh được bằng một nỗ lực phi thường. Bà ta thốt lên, “Lẽ nào trên đời này không có bậc trượng phu?”

“Bà nói vậy là oan cho ngài Charles rồi. Ngài ấy quả thực đã đốt lá thư đó. Nhưng có khi thư đã đốt mà vẫn đọc được chữ. Bà có thừa nhận là bà viết lá thư đó không?”

“Đúng, tôi viết đấy”, bà ta nói to và tuôn ra một tràng như thể trút hết cõi lòng. “Chính tôi viết đấy. Việc gì tôi phải chối? Tôi không có lí do gì phải xấu hổ vì chuyện đó. Tôi mong ngài ấy giúp. Tôi tin là nếu gặp ngài Charles thì tôi có thể được ngài ấy giúp đỡ, cho nên tôi viết thư xin gặp.”

“Sao lại gặp vào giờ ấy?”

“Vì khi đó tôi mới biết ngài Charles sẽ đi London vào hôm sau và có thể vắng mặt nhiều tháng trời. Có nhiều lí do khiến tôi không thể đến gặp sớm hơn.”

“Nhưng tại sao lại hẹn gặp ngoài vườn mà không ghé vào nhà?”

“Ông cho rằng một phụ nữ có thể đi một mình vào giờ đó đến nhà một người đàn ông độc thân sao?”

“Thế chuyện gì đã xảy ra khi bà tới đó?”

“Tôi không hề tới.”

“Bà Lyons!”

“Đúng! Xin thề với ông bằng tất cả những gì thiêng liêng nhất. Tôi không hề tới đó. Có chuyện ngăn trở nên tôi không đi.”

“Chuyện gì thế?”

“Đó là chuyện riêng, tôi không nói được.”

“Vậy bà thừa nhận là có hẹn gặp ngài Charles vào đúng cái giờ và nơi ngài ấy đã chết, nhưng bà lại khăng khăng là bà đã không đến gặp.”

“Đó là sự thật”

Tôi không ngừng chất vấn bà ta nhưng không thể biết gì hơn sau chi tiết đó.

“Bà Lyons”, tôi vừa nói vừa đứng lên sau cuộc chất vấn kéo dài mà chẳng đi đến đâu, “bà đang gánh trách nhiệm rất lớn và tự đặt mình vào một vị trí rất sai lầm vì không chịu nói hết những gì bà biết. Nếu tôi phải nhờ đến cảnh sát thì bà sẽ rơi vào tình thế hết sức bất lợi. Nếu bà thật sự vô can thì vì sao ngay từ đầu bà lại chối là không gửi thư cho ngài Charles vào đúng ngày hôm đó chứ?”

“Vì tôi sợ mình có thể bị quy kết không đúng qua chuyện đó và có thể dính líu vào một vụ tai tiếng.”

“Thế tại sao bà cứ khẩn khoản muốn ngài Charles phải hủy lá thư đó đi?”

“Nếu ông đã đọc lá thư thì hẳn ông phải biết.”

“Tôi không nói là tôi đã đọc trọn lá thư.”

“Thì ông đã trích một đoạn đấy thôi.”

“Tôi trích đoạn tái bút. Như tôi đã nói, lá thư ấy bị đốt rồi và không thể đọc được toàn bộ. Tôi hỏi bà một lần nữa là tại sao bà cứ khẩn khoản muốn ngài Charles phải hủy lá thư đã nhận được vào đúng ngày ngài ấy chết.”

“Đó là chuyện rất riêng tư.”

“Chính vì thế bà càng nên tránh một cuộc điều tra công khai.”

“Vậy thì tôi nói. Nếu như ông đã nghe qua chuyện bất hạnh của tôi thì ông sẽ biết tôi đã kết hôn thiếu suy nghĩ và có lí do để hối tiếc.”

“Tôi có nghe nhiều rồi.”

“Tôi bị một người chồng mà tôi ghê tởm hành hạ triền miên. Luật pháp lại đứng về phía hắn ta nên ngày nào tôi cũng có nguy cơ bị hắn ép phải quay lại chung sống. Vào lúc viết lá thư ấy cho ngài Charles, tôi vừa biết mình có hi vọng được tự do nếu như tôi có thể đáp ứng một khoản chi phí nhất định. Điều này rất có ý nghĩa đối với tôi: Được yên tâm, vui sống, lòng tự trọng... tất cả. Tôi biết ngài Charles là người rộng rãi và tôi nghĩ nếu ngài ấy nghe chuyện đó từ chính miệng tôi kể ra thì ngài ấy sẽ giúp.”

“Thế sao bà lại không tới như đã hẹn?”

“Vì trước đó tôi lại nhận được sự giúp đỡ từ một nguồn khác.”

“Sao bà không viết thư giải thích rõ với ngài Charles?”

“Tôi cũng định làm đúng như thế nhưng sáng hôm sau thì nhật báo đã đăng tin ngài ấy qua đời.”

Câu chuyện của người phụ nữ này hết sức chặt chẽ và mọi câu hỏi của tôi đều không làm nó lung lay được. Tôi chỉ có thể kiểm chứng bằng cách tìm hiểu xem có thực là bà ta đã xúc tiến chuyện ra tòa li dị với người chồng vào thời gian xảy ra thảm kịch ấy không. Chắc bà ta không dám khẳng định là đã không tới lâu đài Baskerville nếu thực sự có tới, vì muốn đến đó bà ta phải đi bằng xe ngựa và không thể nào quay lại Coombe Tracey trước khi trời rạng sáng. Không thể che giấu một chuyến đi xa như thế. Do đó có khả năng là bà ta nói thật, hay chí ít là một phần sự thật. Tôi ra về chán nản và hoang mang. Một lần nữa tôi lại đâm đầu vào ngõ cụt hệt như mọi ngã đường trước đó tôi đã thử để tiến gần tới mục tiêu. Nhưng càng nhớ lại nét mặt và thái độ của người phụ nữ ấy, tôi càng thấy bà ta vẫn đang giấu giếm điều gì đó. Tại sao bà ta tái mét đi như vậy? Tại sao bà ta cứ chối quanh cho đến khi bị tôi dồn ép mới chịu thừa nhận? Tại sao bà ta dè dặt khi nhắc đến thời điểm xảy ra thảm kịch? Nhất định lí do của chuyện này không thể nào vô tư như bà ta muốn tôi tin. Lúc này tôi không thể tiến xa hơn theo hướng đó mà phải quay sang manh mối khác - cần phải tìm hiểu điều bí ẩn trong những căn nhà đá trên truông.

Và đó lại là hướng mông lung nhất. Tôi nhận ra điều đó khi lên xe quay về và để ý thấy hết triền đồi này sang triền đồi khác đâu đâu cũng có dấu tích của người thượng cổ. Chỉ dẫn duy nhất của Barrymore là kẻ lạ mặt ấy sống trong một căn nhà bỏ hoang ngoài đó, nhưng có tới hàng trăm cái như thế rải rác khắp chiều dài và chiều rộng của truông. Nhưng tôi lại có kinh nghiệm riêng làm kim chỉ nam vì tôi đã thấy chính kẻ ấy đứng trên đỉnh mỏm đá đen. Như vậy đó sẽ là tâm điểm cuộc tìm kiếm của tôi. Từ đó tôi sẽ thăm dò từng căn nhà một trên truông cho tới khi nào tìm ra đúng chỗ. Nếu gặp kẻ đó bên trong tôi sẽ buộc y phải nói ra, cùng lắm là lấy họng súng uy hiếp, để xem y là ai và tại sao lại theo dõi chúng tôi suốt bao lâu nay. Y có thể lẩn trốn trong đám đông trên phố Regent, nhưng trên vùng truông hiu quạnh này thì y có chạy đằng trời. Mặt khác, nếu tôi tìm ra căn nhà ẩn náu nhưng kẻ chiếm ngụ không có mặt thì tôi phải ở đó, dù có thức trắng đêm canh chừng, đến khi nào y quay lại. Holmes đã không tóm được tên này ở London. Nếu ở đây tôi làm được việc mà bậc thầy của mình đã thất bại thì quả là một chiến công hiển hách.

Trong cuộc truy tìm này đã bao lần vận may chối bỏ chúng tôi, nhưng rốt cuộc lần này nó lại đến với tôi. Và sứ giả của vận may không phải ai khác mà lại là ông già Frankland, mặt đỏ hồng, tóc mai xám bạc, đang đứng ngoài cổng vườn nhà trên con đường cái tôi đang đi.

“Xin chào, bác sĩ Watson”, ông già kêu to với vẻ phấn chấn hiếm thấy, “anh phải cho lũ ngựa dưỡng sức và vào đây uống một li chúc mừng tôi mới được.”

Tôi chưa bao giờ có thiện cảm với già Frankland sau nhũng gì đã nghe kể về cách ông cư xử với con gái, nhưng tôi đang nóng lòng muốn tống Perkins và cỗ xe về nhà nên đây là cơ hội tốt. Tôi xuống xe và nhắn lại với ngài Henry là tôi sẽ đi bộ về kịp giờ ăn tối. Sau đó tôi theo Frankland vào phòng ăn nhà ông.

“Đúng là ngày trọng đại của tôi, anh ạ, một ngày huy hoàng của đời tôi”, ông già vừa nói to vừa cười khúc khích. “Tôi đã thắng một cú đúp. Tôi muốn dạy cho dân xứ này biết rằng luật pháp là luật pháp, và ở đây có một người không sợ viện dẫn luật. Tôi đã xác lập lối đi công cộng xuyên qua bãi cỏ của lão Middleton, cắt thẳng qua đó luôn, anh ạ, cách cửa chính nhà lão ta chưa đầy một trăm yard. Anh thấy sao? Chúng ta sẽ dạy cho bọn quyền thế biết là chúng không được chà đạp lên quyền lợi của thường dân, lũ chết tiệt này! Và tôi đã chặn luôn khu rừng mà dân Fernworthy vẫn dùng làm nơi dã ngoại. Hình như cái bọn trời đánh thánh vật đó tưởng rằng nơi ấy không hề có ai sở hữu, và chúng cứ vứt giấy rác, chai lọ bừa bãi khắp nơi. Cả hai vụ kiện đều đã được phân xử, bác sĩ Watson ạ, và phần thắng thuộc về tôi. Tôi chưa có ngày nào được như hôm nay kể từ hồi tôi kiện được ngài John Morland tội xâm phạm vì lão ta săn bắn trong khu đất riêng của mình.”

“Nhưng sao ông làm được chứ?”

“Cứ tra tìm trong sách đi, anh ạ. Đọc sách thì biết hết, vụ Frankland kiện Moriand ở tòa án Queen’s Bench đó. Vụ đó tôi mất đứt 200 bảng nhưng lại thắng kiện.”

“Thế ông có được hưởng lợi gì không?”

“Không, anh ạ, chẳng có gì. Tôi tự hào mà nói rằng tôi không hề có lợi lộc gì trong chuyện này. Tôi hành động hoàn toàn vì ý thức công dân. Chẳng hạn, tôi tin chắc đêm nay dân làng Fernworthy sẽ lôi hình nộm tôi ra đốt. Lần trước bọn ấy cũng làm thế và tôi đã nói với cảnh sát là họ phải chấm dứt những trò diễn nhục nhã đó đi. Sở cảnh sát địa hạt này thật đáng phỉ báng, anh ạ, tôi vẫn chưa được bảo vệ một cách xứng đáng. Vụ Frankland kiện Nữ hoàng rồi sẽ lôi chuyện này ra trước công chúng. Tôi đã bảo rằng họ sẽ có dịp phải hối tiếc vì đã đối xử với tôi như thế, và lời tôi nói đã thành sự thật.”

“Sao lại thế?” Tôi hỏi.

Ông già liền lộ ra vẻ ranh mãnh. “Vì tôi có thể cho họ biết điều họ đang thèm khát, nhưng tôi không đời nào giúp bọn nhãi nhép ấy đâu.”

Nãy giờ tôi vẫn tìm cớ để thoát khỏi những chuyện tầm phào của ông già, nhưng lúc này tôi lại muốn nghe nữa. Tôi biết rõ tính khí trái khoáy của ông già nên thừa hiểu chỉ cần tôi tỏ ra quan tâm hơi lộ liễu một chút thì chắc chắn ông ta sẽ không tâm sự gì nữa.

“Chuyện săn trộm chứ gì?” Tôi hỏi với vẻ thờ ơ.

“Ha ha, anh bạn ơi, quan trọng hơn thế nhiều! Anh nghĩ sao nếu đó là chuyện tên tù vượt ngục trên truông?”

Tôi trố mắt. “Ý ông nói là ông biết tên tù ở đâu à?” Tôi hỏi.

“Có thể tôi không biết đích xác thằng đó ở đâu nhưng tôi tin chắc mình có thể giúp cảnh sát tóm được nó. Có bao giờ anh nghĩ rằng muốn bắt thằng đó thì phải tìm xem nó lấy đồ ăn ở đâu và từ đó mà lần ra không?”

Rõ ràng là ông già đã chạm đến gần sự thật tới mức đáng ngại. Tôi nói, “Hẳn rồi, nhưng làm sao ông biết tên tù ở ngoài truông?”

“Tôi biết vì chính mắt tôi thấy người đem thức ăn đến cho tên tù đó.”

Tôi thấy lo ngại cho Barrymore. Lọt vào tầm ngắm của lão già lắm điều, lại còn ưa hiềm thù này thì to chuyện mất rồi. Nhưng câu kế tiếp của già Frankland đã cất đi gánh nặng trong lòng tôi.

“Anh không ngờ được đâu, người đem đồ ăn tới cho tên tù là một thằng nhóc. Ngày nào tôi cũng nhìn thấy nó qua kính viễn vọng đặt trên mái nhà. Nó đi cùng một đường vào cùng một giờ, nếu không phải để gặp tên tù kia thì còn ai vào đây nữa?”

Đúng là gặp may rồi! Thế nhưng tôi vẫn cố nén để không tỏ ra chú ý. Một đứa nhỏ! Barrymore cũng đã nói kẻ lạ mặt kia được một đứa nhỏ tiếp tế. Frankland đã tình cờ phát hiện ra dấu vết của thằng bé đó chứ không phải của tên tù. Nếu có thể gợi cho ông ta nói ra hết thì tôi sẽ đỡ mất công truy tìm mệt mỏi mất thời gian. Nhưng thái độ hồ nghi và dửng dưng là những lá bài chắc ăn nhất của tôi.

“Tôi nghĩ rất có thể đó chỉ là con trai một người chăn cừu mang bữa ăn tối ra cho cha nó ngoài truông.”

Chỉ cần trái ý một chút cũng đủ khiến ông già độc đoán này nổi nóng. Ông ta gườm gườm nhìn tôi và hàng tóc mai xám bạc hai bên dựng lên tua tủa như bộ ria của một con mèo nóng nảy.

“Anh nói mới hay chứ!” Ông ta chỉ tay ra phía truông. “Anh có thấy mỏm đá đen đằng kia không? Đấy, anh có thấy phía dưới chỉ là quả đồi đầy bụi gai không? Đó là nơi nhiều đá nhất trong cả truông này. Chẳng lẽ dân chăn cừu lại đóng trại ở đấy chắc? Ý kiến của anh ngớ ngẩn không gì bằng, anh à.”

Tôi ngoan ngoãn đáp lại là tôi đã nói mà không biết hết mọi việc, vẻ phục tùng của tôi khiến ông ta hài lòng và càng nói nhiều hơn.

“Anh này, anh có thể tin chắc là tôi đã nói thì phải có cơ sở rất vững chắc. Tôi đã nhiều lần thấy thằng nhỏ đó mang theo một cái gói. Hằng ngày, có khi hai lần trong một ngày, tôi đã... Ồ, khoan, bác sĩ Watson. Mắt tôi nhìn lầm hay là có cái gì di chuyển trên sườn đồi kia?”

Tuy cách xa nhiều dặm, tôi vẫn nhìn thấy rõ một đốm đen nổi bật trên nền xám xanh ảm đạm. Frankland vừa chạy lên lầu vừa kêu to, “Lên đây, anh lên đây! Anh sẽ thấy tận mắt và tự đi mà suy xét lấy!”

Trên mái nhà lợp bằng phẳng là chiếc kính viễn vọng đặt trên giá ba chân. Frankland nhìn vào và reo lên mừng rỡ, “Mau lên, bác sĩ Watson, kẻo nó băng qua bên kia đồi mất!”

Không thể lầm được, đúng là một thằng nhãi con với cái bọc quảy trên vai, đang chậm chạp lê bước lên đồi. Khi nó lên tới đỉnh, tôi nhìn thấy bóng dáng nhếch nhác, rách rưới ấy in rõ trên nền trời xanh lạnh lẽo trong giây lát. Nó nhìn quanh với vẻ lén lút vụng trộm như thể lo sợ có ai đi theo. Sau đó nó khuất dạng về bên kia đồi.

“Đấy! Tôi nói đúng không?”

“Hoàn toàn đúng, có một thằng nhỏ hình như đang làm chuyện gì bí mật.”

“Và chuyện bí mật đó là gì thì ngay cả một tên cảnh binh địa hạt cũng có thể đoán được. Nhưng tôi sẽ không hé răng với họ, và tôi yêu cầu anh cũng phải giữ bí mật đó, bác sĩ Watson. Không hé răng! Anh hiểu chứ?”

“Xin tuân theo ý ông.”

“Họ đã đối xử với tôi rất đáng hổ thẹn, đáng hổ thẹn lắm. Khi sự thật bị phơi bày trong vụ Frankland kiện Nữ hoàng, tôi dám chắc sẽ gây ra một cơn phẫn nộ chấn động cả nước này. Không gì có thể khiến tôi giúp đỡ bọn cảnh sát đó. Chúng nó muốn thiêu sống tôi chứ không phải chỉ bêu hình nộm của tôi trên cọc mà đốt thôi đâu. Anh không định đi về đấy chứ! Phải giúp tôi uống cạn bình rượu để mừng dịp trọng đại này đã!”

Nhưng tôi khước từ mọi lời nài nỉ của ông già và can ông ta bỏ ý định tiễn tôi về đến tận nhà. Tôi cứ theo lộ chính mà đi tới khi khuất tầm mắt Frankland liền đổi hướng băng qua truông, đi thẳng tới ngọn đồi đá nơi thằng bé hồi nãy đã khuất dạng. Tất cả đều thuận lợi, và tôi thề rằng không thể vì mệt mỏi hay nản chí mà bỏ lỡ cơ may hiếm có này.

Khi tôi lên tới đỉnh đồi mặt trời đã bắt đầu lặn, những nền dốc dài phía dưới một bên nhuốm màu lục pha ráng vàng còn một bên đã ngả bóng màu xám. Một màn sương mù giăng la đà phía đường chân trời xa tít tắp, từ đó nhô lên hình dáng kì quái của các mỏm đá Belliver và Vixen. Trên dải đất rộng mênh mông ấy không hề có một âm thanh hay chuyển động nào. Một cánh chim lớn màu xám - mỏ nhát hay mòng bay vút lên bầu trời xanh. Giữa vòm trời mênh mông và vùng đất hoang vu phía dưới dường như chỉ có hai sinh vật là nó và tôi. Cảnh tượng cằn cỗi, cảm giác cô độc, và nhiệm vụ vừa kì bí vừa cấp bách của tôi, tất cả đều khiến cõi lòng tôi ớn lạnh. Chẳng hề thấy bóng thằng nhỏ kia đâu. Nhưng bên dưới, trong một khe sâu giữa những ngọn đồi có mấy căn nhà đá cổ xưa quây tròn lại, và ngay chính giữa là một căn vẫn còn lại phần mái đủ che chắn nắng mưa. Vừa nhìn thấy nó tìm tôi đã đập rộn lên. Nhất định đây chính là hang ổ của kẻ lạ mặt kia. Cuối cùng tôi đã đặt chân đến ngưỡng cửa nơi trú ẩn của y - bí mật của y đang nằm trong tầm tay tôi.

Tôi đến gần căn nhà đó, chân bước thận trọng như Stapleton khi cầm vợt tiến gần một cánh bướm đang đậu, tôi tự thấy hài lòng khi nhận ra chỗ này quả thực đã được dùng làm nơi trú ngụ. Một lối mòn lờ mờ giữa những tảng đá dẫn tới một lỗ hổng đổ nát dùng làm cửa ra vào. Bên trong im lặng như tờ. Kẻ lạ mặt kia có thể đang nấp ở đó hoặc đang rình mò ngoài truông. Thần kinh tôi râm ran cảm giác mạo hiểm. Vứt điếu thuốc lá qua một bên, tay nắm chặt khẩu súng lục, tôi đi thật nhanh tới cửa và nhìn vào: Trống trơn. Nhưng có nhiều dấu hiệu cho thấy tôi đã không theo lầm dấu vết. Chắc chắn kẻ đó đã sống ở đây. Mấy tấm chăn cuộn tròn trong tấm áo mưa đặt ngay trên phiến đá từng là chỗ ngủ của người thời Đồ Đá Mới. Tro bếp lửa vun thành đống trong một vỉ lò thô sơ. Bên cạnh là mấy đồ dùng nấu ăn và một xô chứa lưng lửng nước. Một đống rác toàn lon thiếc rỗng cho thấy nơi này đã có người cư ngụ một thời gian dài, và khi mắt đã quen với ánh sáng lốm đốm chập chờn, tôi nhận ra một cái chén nhỏ và chai rượu mạnh đã vơi một nửa đặt ở trong góc. Ngay giữa căn nhà là một khối đá bằng phẳng dùng làm bàn, bên trên đặt một gói vải nhỏ - không nghi ngờ gì nữa, chính là cái gói trên vai thằng nhỏ tôi đã thấy qua kính viễn vọng. Trong gói có một ổ bánh mì, một hộp thịt và hai lon mứt đào. Khi đặt mấy món đó xuống sau khi xem xét, tim tôi đập dồn khi thấy bên dưới là một tờ giấy có chữ viết. Tôi cầm lên và đọc dòng chữ viết tháu bằng nét bút chì nguệch ngoạc: Bác sĩ Watson đã tới Coombe Tracey.

Tôi cầm tờ giấy trong tay mà đứng lặng cả phút, suy nghĩ về ý nghĩa của thông điệp ngắn ngủn đó. Như vậy kẻ bí hiểm này đang bám theo chính tôi chứ không phải ngài Henry. Hắn ta không đích thân theo dõi mà sai một bộ hạ - có lẽ là thằng nhỏ kia - do thám tôi và đây là báo cáo của nó. Rất có thể là từ khi tôi đến truông này, mọi đường đi nước bước của tôi đều bị theo dõi và báo cáo lại. Lúc nào tôi cũng linh cảm thấy có một thế lực vô hình, một tấm lưới tinh vi được giăng ra tài tình và kín đáo, nó chỉ quây hờ lấy chúng tôi để đến đúng thời khắc cao trào chúng tôi mới nhận ra mình đã vướng vào cạm bẫy.

Nếu đã có một báo cáo thì phải có nhiều cái khác, cho nên tôi nhìn quanh nhà tìm kiếm. Tuy nhiên không hề thấy dấu vết nào, và tôi cũng không phát hiện được gì có thể nói lên bản chất hay ý đồ của kẻ đang sống ở nơi kì dị này, chỉ biết người này hẳn phải quen sống kham khổ và chẳng bận tâm đến tiện nghi sinh hoạt. Khi nhớ tới những trận mưa dầm và nhìn mái nhà hở hoác, tôi biết người này phải có một mục đích kiên định và mạnh mẽ lắm mới có thể trụ lại nơi khắc nghiệt này. Hắn ta là kẻ thù ác hiểm của chúng tôi, hay ngẫu nhiên lại là đấng thiên thần hộ mệnh? Tôi thề sẽ không rời khỏi căn nhà này chừng nào còn chưa biết rõ. Bên ngoài mặt trời đã xuống thấp và trời tây đã chói rực ánh đỏ, ánh vàng. Nắng chiều phản chiếu trên những vũng nước tít tắp giữa bãi lầy Grimpen hất ánh sáng lên những vạt đất đỏ nâu. Hai ngọn tháp của lâu đài Baskerville và một làn khói mờ xa xa đánh dấu vị trí của làng Grimpen. Ở giữa hai chỗ ấy, phía sau ngọn đồi, chính là ngôi nhà của anh em Stapleton. Tất cả đều tươi vui và yên lành trong ánh chiều vàng, thế nhưng nhìn cảnh vật ấy lòng tôi không hòa chung sự bình an của tự nhiên mà chỉ thấy xốn xang một nỗi khiếp sợ và cảm giác mông lung về cuộc đối mặt mỗi lúc một gần kề. Trong trạng thái thần kinh bất an nhưng mục đích thì dứt khoát, tôi ngồi trong hốc tối của căn nhà, nhẫn nại chờ kẻ chiếm ngụ quay về.

Rốt cuộc tôi cũng nghe tiếng hắn. Từ xa vang lên tiếng gót giày nện khô đanh vào một hòn đá. Rồi một tiếng nữa, và một tiếng nữa, càng lúc càng gần thêm. Tôi thu mình vào góc tối nhất và lên cò khẩu súng trong túi, quyết tâm không lộ diện cho đến khi có cơ hội nhìn rõ kẻ lạ mặt kia. Tiếng chân lặng im một lúc, cho biết kẻ đó đã ngừng bước. Rồi tiếng chân lại tiến gần và một bóng người chắn ngang lối vào căn nhà.

“Một buổi chiều tuyệt vời, Watson thân mến”, một giọng rất quen cất lời. “Tôi nghĩ anh ra ngoài này sẽ thoải mái hơn là ở trong đó.”

12
Cái chết trên truông

Tôi ngồi yên sửng sốt hồi lâu, không thể tin vào tai mình nữa. Rồi tôi sực tỉnh và thấy mình đã có thể lên tiếng, đồng thời cất được một gánh nặng trách nhiệm đè trĩu tâm tư. Cái giọng điệu châm biếm, sắc sảo, lạnh lùng đó chỉ có thể là của một người duy nhất trên đời này.

“Holmes!” Tôi kêu lên. “Holmes!”

“Ra đi”, anh nói, “và xin anh cẩn thận với khẩu súng đấy.”

Tôi lom khom chui qua ngưỡng cửa thô sơ ấy và kia là Holmes đang ngồi trên một tảng đá bên ngoài, đôi mắt xám lấp lánh vẻ thích thú khi quan sát nét mặt ngỡ ngàng của tôi. Anh gầy và hốc hác nhưng tỉnh táo và nhạy bén, gương mặt lanh lợi đã thô sạm vì nắng gió. Khoác trên người bộ comlê bằng vải tuýt và đội mũ vải, trông Holmes như một du khách trên truông, và với thói quen sạch sẽ như mèo, Holmes vẫn cạo râu nhẵn nhụi và ăn mặc tinh tươm như đang ở phố Baker.

“Trong đời tôi chưa hề mong gặp ai đến thế”, tôi vừa nói vừa siết chặt bàn tay anh.

“Và cũng chưa bao giờ ngạc nhiên đến thế chứ gì?”

“À, phải thú thật là vậy.”

“Cam đoan là không chỉ có mỗi mình anh ngạc nhiên đâu. Tôi không ngờ anh lại tìm ra chỗ trú ẩn tạm thời này của tôi, càng không nghĩ là anh đang ở trong đó, cho tới khi chỉ còn cách cửa chừng hai mươi bước.”

“Chắc anh thấy dấu chân tôi?”

“Không phải, Watson, e là tôi không dám chắc sẽ nhận ra dấu chân của anh trong bao dấu chân trên đời này. Nếu như anh thật sự có ý định đánh lừa tôi thì anh phải đổi hiệu thuốc lá khác đi, bởi khi tôi thấy mẩu đuôi thuốc lá mác Bradley, phố Oxford thì tôi biết ngay anh bạn Watson đang ở đâu đây. Anh sẽ thấy mẩu thuốc ấy bên lối mòn này. Chắc chắn anh đã ném xuống đó đúng lúc cao trào anh xông vào căn nhà trống trơn này.”

“Chính xác.”

“Tôi cũng nghĩ vậy, và bởi biết rõ tính gan lì đáng phục của anh, tôi tin chắc anh đang ngồi mai phục, vũ khí trong tay, chờ người trú ngụ ở đây quay lại. Thế anh nghĩ tôi là tên tội phạm thật đấy à?”

“Tôi không biết người ở trong này là ai, nhưng tôi đã quyết tâm làm cho ra lẽ.”

“Xuất sắc, Watson! Nhưng làm sao anh xác định được vị trí? Có lẽ anh đã thấy tôi vào cái đêm truy bắt tên tù đó, khi tôi khinh suất để cho mặt trăng rọi chiếu từ phía sau.”

“Đúng, lần đó tôi đã thấy anh.”

“Và chắc anh đã lục soát hết mọi căn nhà đá cho tới khi đến đây chứ gì?”

“Không phải, thằng nhỏ tiếp tế cho anh đã bị phát hiện và nhờ nó mà tôi biết hướng tìm kiếm.”

“Vậy thì đúng là do ông già có kính viễn vọng rồi. Lúc đầu thấy ánh sáng lóe lên từ thấu kính tôi không luận ra nổi đó là cái gì.” Anh đứng lên và nhìn vào trong nhà. “À, tôi thấy Cartwright đã mang đồ tiếp tế tới rồi. Tờ giấy gì thế? Hóa ra anh đã tới Coombe Tracey rồi sao?”

“Rồi.”

“Để gặp bà Laura Lyons?”

“Chính xác.”

“Hay quá! Rõ ràng chúng ta đã điều tra theo cùng một hướng, và khi gộp các kết quả lại, tôi nghĩ chúng ta sẽ biết khá đầy đủ về vụ này.”

“Chà, thấy anh ở đây là tôi mừng lắm lắm bởi tôi sắp không chịu nổi trách nhiệm và sự bí ẩn nữa rồi. Nhưng làm thế quái nào anh lại đến đây hở trời, và anh làm gì lâu nay? Tôi cứ tưởng anh đang ở phố Baker giải quyết vụ tống tiền chứ?”

“Thì chính tôi muốn anh tưởng thế.”

“Hóa ra anh sử dụng tôi mà lại không tin cậy tôi!” Tôi nói to, giọng cay đắng. “Tôi cứ nghĩ mình đáng được đối xử tốt hơn, Holmes à.”

“Anh bạn thân mến ơi, trong vụ này anh đóng vai trò hết sức quý giá đối với tôi như trong bao vụ khác, xin anh bỏ qua cho nếu có vẻ như tôi đã lừa phỉnh anh. Thực ra, tôi làm vậy một phần cũng vì sự an toàn của anh và chính vì lường được mối nguy hiểm mà anh sẽ gặp phải nên tôi mới đích thân xuống đây xem xét vụ này. Nếu như tôi ở cùng một chỗ với ngài Henry và anh thì chắc chắn quan điểm của tôi cũng sẽ giống anh, và sự có mặt của tôi sẽ khiến đối thủ đáng gờm kia cảnh giác đề phòng. Còn như thế này thì tôi có thể tự do đi lại, không bị giới hạn như là sống trong lâu đài, và trong chuyện này tôi vẫn là một ẩn số, đợi đến lúc quyết định mới phát huy hết sức mạnh.”

“Nhưng sao anh không cho tôi biết?”

“Cho anh biết cũng chẳng ích gì và có thể khiến tôi bị phát hiện. Có thể anh muốn nói với tôi chuyện gì đó, hoặc vì lòng tốt anh sẽ mang ra đây cho tôi ít vật dụng tiện nghi và sẽ gặp rủi ro không cần thiết. Tôi đã đưa Cartwright theo, anh còn nhớ thằng nhóc ở văn phòng điện tín không? Lâu nay nó lo liệu những nhu cầu đơn giản của tôi: Một ổ bánh mì, một chiếc cổ cồn sạch sẽ. Tôi còn muốn gì hơn? Có nó là có thêm một đôi mắt tinh tường và một đôi chân nhanh nhẹn, cả hai đều quý.”

“Thế thì những bản tường trình của tôi đều uổng phí hết à!” Giọng tôi run run khi nhớ lại bao công lao khó nhọc lẫn niềm tự hào khi viết ra chúng. Holmes lấy trong túi áo ra một bó giấy tờ.

“Các bản tường trình của anh đây, anh bạn thân mến, xin cam đoan với anh là tôi đã đọc rất kĩ. Tôi đã thu xếp rất chu đáo để những bản tường trình này được giao đến tay tôi chỉ chậm trễ một ngày thôi. Tôi hết lời ngợi khen nhiệt huyết và trí tuệ mà anh đã chứng tỏ trong một vụ đặc biệt khó khăn như thế này.”

Tôi vẫn còn khá bất bình vì bị Holmes lừa gạt nhưng những lời khen nồng nhiệt của anh đã khiến tôi nguôi giận. Trong thâm tâm tôi cũng thấy rằng anh nói đúng và việc tôi không biết đến sự hiện diện của anh trên truông này quả thực là tốt cho mục đích chung.

“Vậy có phải hay hơn không?” Anh nói khi thấy mặt tôi đã hết sa sẩm. “Bây giờ hãy cho tôi biết kết quả chuyến gặp gỡ bà Laura Lyons đi, việc anh tới đó gặp bà ta rất dễ đoán vì tôi cũng đã nhận ra bà ta là người duy nhất ở Coombe Tracey có thể có ích cho chúng ta trong vụ này. Nếu hôm nay anh không đi thì rất có thể ngày mai tôi cũng tới đó thôi.”

Mặt trời đã lặn và hoàng hôn đang dần ngự trị trên truông. Trời chuyển lạnh và hai chúng tôi rút vào trong căn nhà đá cho ấm. Ngồi với nhau trong ánh chạng vạng, tôi kể cho Holmes nghe về cuộc đối thoại với người phụ nữ ấy. Anh quan tâm tới mức có mấy chỗ anh đòi tôi thuật lại đến hai lần. Khi tôi kể xong chuyện anh mới nói, “Đây là manh mối quan trọng nhất. Nó lấp vào cái khoảng trống mà lâu nay tôi không sao khắc phục được trong vụ án cực kì phức tạp này. Có lẽ anh cũng nhận ra mối quan hệ rất thân thiết giữa người phụ nữ này với gã Stapleton chứ?”

“Tôi đâu thấy quan hệ thân thiết nào?”

“Chuyện đó thì khỏi phải nghi ngờ. Họ có gặp gỡ, họ có thư từ qua lại, giữa họ có sự tương thông hoàn toàn. Đó chính là vũ khí hết sức lợi hại đang nằm trong tay ta. Giá như tôi có thể lợi dụng nó để li gián vợ hắn thì...”

“Vợ Stapleton?”

“Giờ tôi sẽ cho anh biết vài thông tin để đáp lại những gì anh vừa cho biết. Người phụ nữ ai cũng tưởng là em gái của Stapleton thực tế lại chính là vợ hắn đấy!”

“Trời đất ơi! Holmes, anh có chắc không? Làm sao Stapleton có thể cho phép ngài Henry có tình ý với vợ hắn chứ?”

“Chuyện ngài Henry có tình ý cũng chẳng gây hại cho ai ngoại trừ chính ngài Henry. Hắn đã rất cẩn thận không để cho ngài Henry có cơ hội tỏ tình, như anh đã thấy đó. Tôi nhắc lại người phụ nữ ấy là vợ hắn chứ không phải em gái hắn.”

“Nhưng sao phải bày trò gian dối phức tạp vậy?”

“Bởi vì hắn đã tiên liệu rằng trong vai trò một phụ nữ độc thân cô ta sẽ có ích cho hắn hơn nhiều.”

Những linh cảm không nói ra, những mối ngờ vực mơ hồ của tôi đột nhiên định hình và dồn cả vào nhà tự nhiên học. Trong con người mặt lạnh da tái ấy, với chiếc mũ rơm và cây vợt bắt bướm, tôi dường như đã thấy điều gì đáng sợ - một kẻ mưu mô và kiên trì vô hạn, mang bộ mặt tươi cười và lòng dạ kẻ sát nhân.

“Vậy thì chính hắn là địch thủ của chúng ta, là kẻ theo dõi chúng ta ở London phải không?”

“Giả thuyết của tôi là thế.”

“Còn bức thư cảnh báo, hẳn là vợ hắn gửi!”

“Chính xác.”

Một mưu đồ đáng sợ, nửa đã hiển lộ, nửa chỉ là phỏng đoán, lờ mờ hiện ra sau bức màn tăm tối đã bao quanh tôi bấy lâu.

“Nhưng anh có chắc không, Holmes? Làm sao anh biết người đàn bà đó là vợ hắn?”

“Bởi vì Stapleton đã sơ ý quên mất vai trò của mình và đã kể cho anh nghe một chuyện có thật về đời mình ngay lần gặp đầu tiên, và tôi dám chắc chính hắn đã không ít lần hối tiếc về chuyện đó. Trước kia hắn đúng là hiệu trưởng một trường ở miền bắc. Đó, không có gì dễ truy ra cho bằng tung tích một hiệu trưởng. Có nhiều cơ quan học vụ có thể giúp ta xác định bất kì ai đã từng ở trong ngành này. Tôi mất công điều tra một chút là tìm ra một trường tư thục đã gặp phải tai ương, và người chủ, lúc đó hắn mang tên khác, đã biến mất cùng vợ. Các mô tả nhân dạng đều trùng khớp. Khi tôi biết người hiệu trưởng mất tích đó rất say mê ngành côn trùng học thì việc xác minh đã hoàn tất.”

Bức màn tăm tối đang vén dần nhưng nhiều điều vẫn còn chìm trong bóng tối. Tôi hỏi, “Nếu người đàn bà đó quả thực là vợ hắn thì bà Laura Lyons kia liên quan gì?”

“Chính anh đã làm sáng tỏ vấn đề đó trong quá trình điều tra. Cuộc tiếp xúc của anh với bà Laura Lyons đã làm sáng tỏ được mối liên quan này. Tôi không biết chuyện bà ta có kế hoạch li dị ông chồng. Vậy thì, nếu tưởng rằng Stapleton còn độc thân, chắc chắn bà ta hi vọng sẽ trở thành vợ hắn.”

“Và khi đã biết mình bị lừa gạt?”

“A ha, đó là lúc bà Laura Lyons sẽ có ích cho chúng ta. Nhiệm vụ đầu tiên của chúng ta, cả anh và tôi, là sáng mai phải đi gặp bà ta. Watson ơi, anh không thấy là anh đã bỏ bê phận sự khá lâu rồi sao? Vị trí của anh là phải ở lâu đài Baskerville mà.”

Những vệt ráng đỏ cuối cùng đã phai nhòa ở phía tây và bóng tối đã phủ khắp truông. Vài đốm sao mờ nhạt đang le lói trên bầu trời tím ngắt.

“Cho tôi hỏi một câu nữa thôi, Holmes”, tôi vừa nói vừa đứng lên. “Giữa anh và tôi đâu cần giữ bí mật. Tất cả những điều này có ý nghĩa gì? Hắn có mục đích gì cơ chứ?”

Giọng Holmes chùng xuống khi trả lời tôi, “Giết người, Watson à, giết người có chủ ý, nhẫn tâm và tinh vi. Đừng hỏi tôi chi tiết. Tôi đang giăng bẫy hắn, trong khi hắn giăng bẫy ngài Henry, và nhờ công anh, hắn ta hầu như đã nằm trong tay tôi. Chỉ có một nguy cơ duy nhất đang đe dọa chúng ta thôi. Đó là hắn có thể ra tay trước khi chúng ta sẵn sàng. Một ngày nữa, hai ngày là cùng, tôi sẽ có đủ chứng cứ, nhưng từ giờ tới đó anh phải theo sát ngài Henry như một bà mẹ trông chừng đứa con ốm. Hôm nay anh có nhiệm vụ chính đáng, song tôi vẫn ước giá mà anh đừng bỏ nam tước lại một mình. Nghe kìa!”

Một tiếng rú kinh hoàng, một tiếng thét kéo dài hãi hùng và bi đát xé tan sự tĩnh mịch của truông. Tiếng gào đáng sợ ấy khiến máu trong huyết quản tôi muốn đóng băng.

“Ôi, lạy Chúa!” Tôi thốt lên. “Cái gì thế? Vậy là sao?”

Holmes đã đứng phắt dậy và tôi thấy cái bóng đen nhanh nhẹn của anh hiện trên ngưỡng cửa căn nhà đá, hai vai khom xuống, đầu nghển ra, mắt chăm chú dõi vào bóng tối.

“Suỵt!” Anh thì thầm. “Suỵt!”

Tiếng gào ấy vang động là vì tính chất dữ dội của nó, song nó phát ra từ đâu đó xa tít tận phía bình nguyên âm u. Bây giờ nó như xói vào tai chúng tôi, gần hơn, vang hơn, và khẩn thiết hơn trước.

“Ở đâu vậy?” Holmes thì thào, và qua giọng nói hồi hộp của một người sắt đá như anh, tôi biết anh cũng chấn động cả tâm can. “Ở đâu vậy, Watson?”

“Kia kìa, tôi nghĩ vậy”, tôi chỉ tay vào màn đêm.

“Không, phía kia!”

Một lần nữa tiếng gào đau đớn ấy xé tan đêm lặng, nó càng vang động và đến gần hơn bao giờ hết. Và có một âm thanh mới hòa lẫn vào đó, một tiếng trầm rền vang ngân như tiếng nhạc nhưng đầy uy hiếp, cứ dâng lên rồi lắng xuống như tiếng sóng biển rì rầm.

“Con chó đấy!” Holmes kêu lên. “Đi mau, Watson, mau! Cầu trời cho ta còn kịp!”

Anh bắt đầu chạy thoăn thoắt trên truông, và tôi theo bén gót. Nhưng đúng lúc ấy từ đâu đó giữa mặt đất gập ghềnh ngay trước mặt chúng tôi vang lên một tiếng thét tuyệt vọng cuối cùng, tiếp đó là một tiếng uỵch nặng nề, mờ đục. Chúng tôi dừng lại lắng nghe. Không còn tiếng động gì khác phá vỡ sự im lìm quánh đặc của một đêm lặng gió. Tôi thấy Holmes đưa tay lên trán như một người quẫn trí. Anh giậm chân xuống đất.

“Hắn thắng chúng ta rồi, Watson. Ta đã quá chậm trễ.”

“Không thể, không đời nào!”

“Tôi thật ngu ngốc mới không chịu ra tay. Còn anh, Watson, anh đã thấy hậu quả của việc bỏ bê trách nhiệm chưa! Nhưng nếu điều tồi tệ nhất xảy ra thì xin thề là ta sẽ trả món nợ này!”

Chúng tôi cắm đầu chạy trong màn đêm âm u, phóng bừa qua các tảng đá lớn, lao qua những bụi kim tước, hộc tốc lên đồi rồi băng xuống dốc, theo hướng phát ra những âm thanh kinh khiếp ban nãy. Trên mỗi gò đất Holmes lại nôn nóng nhìn quanh, nhưng bóng tối trên truông đã dày đặc và không có gì chuyển động trên mặt đất thê lương này.

“Anh có thấy gì không?”

“Không thấy gì.”

“Nhưng nghe kìa, tiếng gì đó?”

Một tiếng rên xiết vẳng đến tai chúng tôi. Lại là ở phía bên trái! Bên đó có một bờ đá, tận cùng là vách đá dựng đứng phía trên một triền dốc đầy đá. Trên bề mặt lởm chởm có một vật thể đen sì, không rõ hình thù xòe rộng. Lúc chúng tôi chạy tới, những đường nét mơ hồ kia dần dần hiện rõ hình hài. Đó là một người nằm sấp mặt xuống đất, cái đầu gập chúi xuống một góc đáng sợ, hai vai thu lại và thân hình gập cong như đang làm động tác nhào lộn. Tư thế ấy kì dị tới mức khiến tôi không thể nhận ra ngay tiếng rên xiết kia là do chính kẻ ấy vừa trút ra trước khi lìa đời. Lúc này không còn một tiếng thì thào, sột soạt nào phát ra từ cái thân hình đen ngòm mà chúng tôi đang khom người nhìn nữa. Holmes đặt tay lên cái hình hài ấy rồi rụt phắt về kèm một tiếng kêu kinh hãi. Ánh sáng lập lòe của que diêm anh vừa quẹt soi trên mấy ngón tay vấy máu của anh và hắt vào vũng máu ghê rợn đang chầm chậm loang ra từ cái sọ vỡ nát của nạn nhân. Ánh diêm còn cho thấy một điều khác khiến cả hai chúng tôi thất kinh hồn vía - thi thể của ngài Henry Baskerville!

Không ai trong chúng tôi có thể quên được bộ comlê vải tuýt màu hung đặc biệt ấy - chính bộ đồ vị nam tước đã mặc trong buổi sáng đầu tiên gặp mặt ở phố Baker. Chúng tôi cố nhìn cho rõ bộ đồ ấy một lần nữa rồi que diêm chập chờn tắt ngóm, cùng lúc ấy hi vọng cũng tan biến trong lòng chúng tôi. Holmes thốt lên một tiếng nghẹn ngào, mặt tái nhợt thấy rõ trong bóng tối.

“Đồ súc sinh! Đồ súc sinh!” Tôi siết chặt hai bàn tay kêu lên. “Ôi, Holmes ơi, tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho mình vì đã phó mặc anh ta cho số phận.”

“Tôi còn đáng trách hơn anh, Watson ơi. Để có chứng cứ đầy đủ và trọn vẹn, tôi đã thí mạng thân chủ của mình. Đây là đòn đau nhất mà tôi gặp phải trong sự nghiệp. Nhưng nào ngờ, tôi nào ngờ anh ta lại liều mạng một mình đi ra truông bất kể tôi đã hết lời khuyên ngăn như vậy chứ?”

“Chúng ta đã nghe thấy tiếng thét của anh ta. Chúa ơi, tiếng thét mới kinh hoàng làm sao! Vậy mà không thể cứu anh ta được! Con chó hung ác đã xua anh ta tới chỗ chết đâu rồi? Ngay bây giờ có thể nó còn ẩn nấp giữa những tảng đá này. Còn Stapleton, hắn ở đâu? Hắn sẽ phải chịu tội vì việc này.”

“Đúng vậy. Tôi sẽ lo chuyện đó. Cả bác lẫn cháu đều đã bị sát hại, một người kinh hãi mà chết chỉ vì nhìn thấy con vật ông ta cho là ma quỷ, một người bị đẩy đến chỗ chết khi đang điên cuồng chạy trốn. Nhưng bây giờ ta phải chứng minh được mối liên quan giữa tên đó với con thú này. Ngoại trừ những gì đã nghe thấy, chúng ta không thể chứng minh sự tồn tại của con thú, bởi vì ngài Henry rõ ràng đã chết vì té ngã. Nhưng xin thề là dù hắn ta có xảo quyệt tới đâu, nhất định tôi sẽ trị được hắn nội trong ngày mai!”

Đứng hai bên thi thể nát bấy ấy, chúng tôi đau xót ngập lòng vì thảm họa bất ngờ vô phương cứu vãn này đã khiến mọi công sức khó nhọc và kiên trì của cả hai đi tới một kết cục thảm hại. Vừa lúc ấy, trăng mọc, chúng tôi trèo lên đầu dốc đá, nơi người bạn đáng thương kia đã ngã xuống, và từ mỏm đá này chúng tôi đảo mắt nhìn khắp truông âm u, nửa ánh bạc nửa tối tăm. Xa xa nhiều dặm, về hướng Grimpen, một ánh đèn vàng duy nhất vẫn tỏa sáng đều đặn. Ánh sáng ấy chỉ có thể phát ra từ ngôi nhà lẻ loi của vợ chồng Stapleton. Tôi buông lời nguyền rủa cay đắng, vừa nhìn theo hướng đó vừa vung cao nắm đấm.

“Sao chúng ta không bắt hắn ngay đi?”

“Chứng cứ chưa đầy đủ. Tên này cảnh giác và xảo quyệt vô cùng. Những gì ta biết khó có thể kiểm chứng được. Nếu đi sai một bước thì tên ác nhân ấy có thể thoát khỏi tay ta mất.”

“Chúng ta làm gì được đây?”

“Ngày mai sẽ có rất nhiều việc. Còn tối nay chúng ta chỉ có thể lo hậu sự cho người bạn tội nghiệp này.”

Chúng tôi cùng nhau lần mò xuống triền dốc và lại gần thi thể, một khối đen thù lù trên nền đá sáng bạc dưới ánh trăng. Tư thế vẹo vọ đau đớn của cái xác khiến lòng tôi quặn thắt và nước mắt tuôn trào.

“Phải gọi người giúp sức, Holmes ơi! Chúng ta không thể khiêng anh ta suốt quãng đường về tới lâu đài... Trời đất, anh có điên không?”

Holmes vừa rú lên một tiếng và khom xuống bên xác chết. Rồi anh nhảy lên, cười ầm và nắm chặt tay tôi mà lắc. Lẽ nào đây là anh bạn nghiêm nghị, cẩn trọng của tôi? Đúng là có lửa cháy ngầm bên trong con người anh!

“Bộ râu! Bộ râu! Người này có râu!”

“Bộ râu?”

“Đây không phải nam tước... mà là, Ồ, là láng giềng của tôi, tên tù vượt ngục!”

Chúng tôi vội vàng lật ngửa xác chết, và bộ râu còn đang nhỏ máu kia chĩa ngược lên vầng trăng vằng vặc tỏa ánh sáng lạnh lẽo. Nhìn cái trán dồ và đôi mắt thú tính trũng sâu kia thì không còn nghi ngờ gì nữa. Đích thị là bộ mặt đã nhô lên trên tảng đá trừng mắt nhìn tôi trong ánh nến lần trước - bộ mặt của Selden, tên tội phạm. Và trong phút chốc tất cả đều đã rõ. Tôi còn nhớ nam tước có kể là đã cho Barrymore số quần áo cũ, Barrymore đã cho Selden số quần áo đó để giúp y đào tẩu. Giày, áo, mũ - toàn là đồ của ngài Henry. Thảm kịch này vẫn còn đầy bí ẩn nhưng ít ra người chết cũng đáng tội chết theo luật pháp nước này. Tôi cho Holmes biết quan điểm của mình, trong lòng mừng quýnh và biết ơn khôn tả.

“Như thế chính bộ đồ đã gây họa sát thân cho kẻ đáng thương này”, anh nói. “Vậy là rõ, con chó săn đã được cho đánh hơi một món đồ nào đó của ngài Henry, chính là chiếc ghệt bị lấy trộm trong khách sạn chứ còn gì nữa, và thế là nó truy đuổi theo dấu vết tên tù. Nhưng còn một điều rất kì lạ nữa! Làm sao trong bóng tối Selden lại biết có con chó săn đang đuổi theo mình chứ?”

“Chắc là hắn nghe tiếng.”

“Một kẻ gan lì như tên tội nhân này dù có nghe tiếng chó săn trên truông thì cũng không đến mức kinh hoàng tột độ mà gào thét kêu cứu lên như thế vì nếu thế hắn có nguy cơ bị bắt lại vào tù. Xét theo tiếng la hét thì chắc chắn hắn đã chạy một quãng xa sau khi biết con thú đó đuổi theo mình. Làm sao hắn biết được?”

“Với tôi, điều còn bí ẩn hơn thế là tại sao con chó săn này, giả sử mọi phỏng đoán của chúng ta đều đúng, lại...”

“Tôi không giả sử gì hết.”

“Vậy thì tại sao con chó săn này được thả ra tối nay? Tôi nghĩ không phải lúc nào nó cũng chạy rông trên truông. Stapleton sẽ không thả chó ra trừ phi hắn có lí do để tin rằng ngài Henry sẽ ở đó.”

“Trong hai điều nan giải này thì câu hỏi của tôi khó trả lời hơn nhiều, bởi vì tôi nghĩ rằng chúng ta sẽ rất sớm có đáp án cho anh, còn thắc mắc của tôi có thể mãi mãi là bí ẩn. Vấn đề bây giờ là chúng ta phải làm gì với xác của tên tù khốn khổ này đây? Không thể để mặc ở đây cho cáo moi quạ mổ được.”

“Tôi nghĩ chúng ta nên đưa tạm cái xác vào một căn nhà đá cho tới khi báo được với nhà chức trách.”

“Chính xác. Chắc chắn là anh và tôi đủ sức khiêng được tới đó... Ô kìa, Watson, cái gì thế này? Chính là hắn ta, thật hay ho mà cũng thật trơ tráo! Không được nói gì để lộ mối nghi ngờ của anh, đừng nói gì, nếu không kế hoạch của tôi tan tành mất.”

Một bóng người đang băng qua truông tới gần chúng tôi, và chúng tôi nhận ra ánh đỏ cháy lờ mờ của một điếu xì gà. Trăng soi bóng hắn và tôi thấy rõ vóc dáng nhanh nhẹn và bước đi thong thả của nhà tự nhiên học. Hắn ta dừng bước khi thấy chúng tôi, rồi lại đi tiếp.

“Kìa, bác sĩ Watson, có phải ông đấy không? Tôi thật không thể ngờ lại gặp chính ông trên truông vào lúc đêm hôm này. Ôi, trời đất, gì thế này? Có ai bị thương à? Đừng, đừng nói với tôi đó là ngài Henry, người bạn của chúng ta!”

Hắn hấp tấp đi qua mặt tôi và khom xuống nhìn người chết. Tôi nghe tiếng hắn hít mạnh một hơi và điếu xì gà rơi khỏi mấy ngón tay hắn.

“Ai... ai thế?” Hắn lắp bắp.

“Đó là Selden, tên tù vượt ngục Princetown.”

Stapleton ngoảnh bộ mặt dễ sợ về phía chúng tôi, nhưng bằng một nỗ lực phi thường hắn đã chế ngự được cả nỗi kinh ngạc lẫn thất vọng trong lòng. Hắn nhìn chòng chọc từ Holmes sang tôi.

“Trời ơi, kinh khủng quá! Làm sao hắn chết?”

“Hình như tên tù gãy cổ vì ngã từ bờ đá này xuống. Anh bạn tôi và tôi đang tản bộ trên đồng hoang thì nghe tiếng thét.”

“Tôi cũng nghe tiếng thét. Thành ra tôi mới ra đây. Tôi thấy lo lắng cho ngài Henry.”

“Sao lại liên quan gì đến ngài Henry?” Tôi không thể không hỏi.

“Vì tôi đã đề nghị nam tước qua nhà tôi. Khi ngài ấy không đến tôi đã lấy làm lạ, và đương nhiên tôi lo sợ cho sự an toàn của ngài ấy khi nghe tiếng thét ngoài truông. À này”, ánh mắt sác bén của hắn lại đảo nhanh từ tôi sang Holmes, “các ông có nghe gì khác ngoài tiếng thét đó không?”

“Không”, Holmes lên tiếng, “còn ông?”

“Không.”

“Thế thì ý ông muốn nói gì?”

“Ồ, các ông biết câu chuyện đám nông dân thường kể về một con chó săn ma quái hay đại loại như thế mà. Họ nói ban đêm thường nghe tiếng nó tru trên truông. Tôi đang tự hỏi tối nay không biết có âm thanh gì như thế chăng.”

“Chúng tôi chẳng hề nghe tiếng gì như thế cả”, tôi đáp.

“Thế ông có giả thuyết gì về cái chết của kẻ khốn khổ này?”

“Tôi tin chắc tên này đã phát cuồng vì lo sợ và dãi nắng dầm mưa. Hắn lao ra truông trong tình trạng điên loạn và cuối cùng ngã xuống đây gãy cổ.”

“Có vẻ đó là giả thuyết hợp lí nhất”, Stapleton nói, rồi thở hắt ra một cái dường như là thở phào nhẹ nhõm. “Thế còn ông nghĩ sao, ông Sherlock Holmes?”

Bạn tôi cúi đầu tỏ ý khen ngợi. “Ông quả là tinh ý,” Holmes nói.

“Chúng tôi ở quanh vùng này đều mong ngóng ông kể từ khi bác sĩ Watson về đây. Ông đến vừa kịp lúc chứng kiến một thảm kịch.”

“Đúng là thảm kịch thật. Tôi tin cách lí giải của bạn tôi đây đã đáp ứng mọi dữ kiện. Tôi sẽ mang theo một kí ức khó chịu về London.”

“Ủa, mai ông về rồi ư?”

“Tôi định là thế.”

“Tôi hi vọng chuyến đi của ông đã làm sáng tỏ được những biến cố đã khiến chúng tôi hoang mang rồi chứ?”

Holmes nhún vai.

“Đâu phải lúc nào người ta cũng thành công được như mong muốn. Một người điều tra cần sự thật chứ đâu cần truyền thuyết hay tin đồn. Vụ này không có chứng cứ gì thỏa đáng cả.”

Bạn tôi nói với thái độ thẳng thắn và hết sức dửng dưng. Stapleton vẫn nhìn anh chằm chằm. Rồi hắn quay sang tôi

“Tôi đã định đề nghị khiêng kẻ khốn khổ này về nhà tôi nhưng như thế thì em gái tôi sẽ sợ khiếp vía, cho nên tôi thấy cũng không hợp lí lắm. Tôi nghĩ nếu chúng ta tìm cái gì đậy kín mặt hắn lại thì hắn sẽ yên ổn tới sáng.”

Và việc này được sắp xếp như thế. Khước từ lời mời ghé chơi nhà của Stapleton, Holmes và tôi lên đường tới lâu đài Baskerville, để mặc nhà tự nhiên học quay về một mình. Ngoái nhìn lại, chúng tôi thấy bóng người kia chầm chậm băng qua truông rộng lớn, sau lưng hắn là một vệt đen trên triền dốc sáng trăng ghi dấu đoạn kết kinh hoàng của kẻ đang nằm đó.

“Rốt cuộc cũng đụng độ với hắn”, Holmes nói khi chúng tôi cùng băng qua truông. “Tên này đúng là thần kinh thép! Hắn giữ được bình tĩnh như thế đúng là quá giỏi, lẽ ra hắn phải chết điếng khi thấy mưu mô của mình đã giết lầm nạn nhân. Ở London tôi đã nói rồi, Watson, và bây giờ tôi nhắc lại, chưa bao giờ chúng ta có một đối thủ ngang tài ngang sức như tên này.”

“Tôi rất tiếc là hắn đã bắt gặp anh.”

“Lúc đầu tôi cũng thấy vậy. Nhưng không có cách gì tránh được.”

“Giờ hắn đã biết anh ở đây rồi, anh nghĩ điều này có ảnh hưởng gì đến kế hoạch của hắn không?”

“Có thể hắn sẽ thận trọng hơn, hoặc cũng có thể hắn sẽ bị hối thúc phải thực hiện ngay những biện pháp cùng đường. Giống như mọi tên tội phạm khôn ngoan, hắn có thể tự tin quá mức vào sự khôn ngoan của mình và cho rằng hắn đã lừa gạt được chúng ta.”

“Sao ta không bắt giữ hắn ngay đi?”

“Watson thân mến, anh bẩm sinh là con người hành động. Bản năng của anh luôn muốn làm chuyện gì mạnh mẽ. Nhưng cứ cho rằng tối nay chúng ta bắt hắn, vậy thì ta được ích lợi quái gì cơ chứ? Chúng ta không thể nào chứng minh hắn có tội. Đó chính là chỗ lắt léo quỷ quyệt trong vụ này! Nếu hắn giở trò thông qua nhân tố con người thì ta có thể thu được lời khai, còn nếu ta lôi con chó khổng lồ này ra ánh sáng thì cũng không thể tròng dây vào cổ chủ nhân con chó.”

“Rõ ràng ta có chứng cứ.”

“Chẳng có một chút gì, chỉ toàn ước đoán với giả thuyết. Chúng ta sẽ bị cười thối mũi nếu đem một câu chuyện và chứng cứ như thế ra trước tòa.”

“Còn cái chết của ngài Charles?”

“Người ta biết ông ấy chết mà trên người không hề có vết thương nào. Anh và tôi biết ông ấy chết chỉ vì quá kinh hoàng, và chúng ta biết cái gì khiến ông ấy kinh hoàng, nhưng làm sao có thể khiến mười hai viên bồi thẩm vô cảm biết được? Dấu hiệu nào cho biết đó là con chó? Vết răng cắn đâu? Tất nhiên chúng ta biết chó săn không cắn xác chết và ngài Charles đã chết trước khi con chó đuổi kịp. Nhưng phải chứng minh được hết mọi điều ấy và chúng ta không đủ bằng cứ để làm chuyện đó.”

“Vậy tối nay thì sao?”

“Tối nay cũng chẳng có bằng cứ. Thêm nữa, không có mối liên quan trực tiếp giữa con chó săn với cái chết của tên tù vượt ngục. Chúng ta không hề thấy con chó. Chúng ta có nghe tiếng nó, nhưng không thể chứng minh là nó đã đuổi theo tên tù. Hoàn toàn thiếu động cơ. Không đâu, anh bạn thân mến, chúng ta đành chấp nhận thực tế là tạm thời chúng ta còn chưa có vụ án nào cả, và việc chứng minh các yếu tố cấu thành tội phạm cũng đáng để ta liều mạng.”

“Thế anh định làm thế bằng cách nào?”

“Tôi hết sức hi vọng là bà Laura Lyons có thể trợ giúp đắc lực cho chúng ta khi bà ấy hiểu ra vai trò của mình trong vụ việc này. Và tôi còn một kế hoạch nữa. Ngày mai sẽ không thiếu chuyện hiểm ác đâu, nhưng tôi hi vọng là trong vòng ngày mai rốt cuộc ta sẽ giành được thế thượng phong.”

Tôi không thể khiến anh tiết lộ gì hơn nữa và anh cứ vừa đi vừa đắm chìm trong suy nghĩ cho đến tận cổng vào lâu đài Baskerville.

“Anh vào nhà không?”

“Vào chứ, tôi thấy chẳng có lí do gì để ẩn náu nữa. Nhưng tôi dặn anh, Watson. Không được nói gì về con chó săn với ngài Henry cả. Cứ để nam tước tin rằng Selden chết vì cái nguyên do Stapleton muốn chúng ta tin. Nam tước sẽ thoải mái tinh thần hơn trước thử thách mà ngày mai anh ta sẽ phải kinh qua, khi đến hẹn ăn tối bên nhà Stapleton, nếu tôi nhớ đúng những gì anh đã thông báo.”

“Tôi cũng đi mà.”

“Vậy thì anh phải tìm cách thoái thác để cho nam tước đi một mình thôi. Chuyện đó cũng dễ dàn xếp. Còn bây giờ, nếu không kịp ăn tối thì tôi nghĩ cả hai chúng ta đều sẵn sàng ăn khuya.”

13
Giăng lưới

Gặp Sherlock Holmes, trông ngài Henry hài lòng hơn là ngạc nhiên bởi mấy ngày qua nam tước đã mong ngóng những biến cố vừa xảy ra sẽ khiến nhà thám tử rời London về đây. Tuy nhiên, nam tước nhướng mày lấy làm lạ khi thấy anh bạn tôi không hề có hành lí gì mà cũng chẳng giải thích lí do. Ngài Henry và tôi thay nhau cung cấp các thứ cần dùng cho Holmes, và rồi trong bữa ăn muộn màng hai chúng tôi giải thích cho nam tước hiểu những tình huống đã gặp và chỉ nói những gì muốn cho anh ta biết. Nhưng trước đó tôi phải làm cái nhiệm vụ khó chịu là báo tin cho Barrymore cùng vợ ông ta. Với người quản gia, tin dữ này có thể cất được gánh nặng bất an trong lòng nhưng vợ ông ta thì kéo tạp dề lên che mặt khóc nức nở. Với cả thế giới, tên tù có thể là một kẻ súc sinh tàn bạo, độc ác, nhưng với bà Barrymore hắn vẫn luôn là cậu em nhỏ ngang ngạnh mà bà đã bế ẵm thuở nào. Ai mà không có lấy một người phụ nữ thương tiếc cho mình thì có chăng là quỷ sứ.

“Tôi cứ ru rú trong nhà suốt cả ngày từ khi Watson ra đi lúc sáng,” nam tước nói. “Tôi nghĩ mình xứng đáng được ghi công vì đã giữ lời hứa. Nếu tôi chẳng thề là không ra ngoài một mình thì biết đâu tôi đã có một buổi tối sôi nổi vì Stapleton đã nhắn tin mời tôi qua.”

“Tôi tin chắc nếu ngài đi thì đã có một tối sôi nổi hơn nhiều”, Holmes lạnh lùng nói. “Nhân tiện xin nói thêm, chắc ngài không lấy gì làm cảm kích chuyện chúng tôi đã thương tiếc mãi vì cứ tưởng ngài ngã gãy cổ.”

Ngài Henry trố mắt, “Sao lại thế?”

“Kẻ khốn khổ đó mặc áo quần của ngài. Tôi e là gia nhân của ngài sẽ gặp rắc rối vì đã lấy áo quần của ngài đem cho tên tù đó.”

“Không đâu. Theo tôi biết thì trên đó không có dấu hiệu gì.”

“Vậy thì may mắn cho ông ta, thực tế là may mắn cho tất cả quý vị vì trong chuyện này mọi người đều vi phạm luật pháp. Ở cương vị một thám tử có lương tâm, tôi không biết bổn phận đầu tiên của mình là có nên bắt hết cả nhà này không. Các bản tường trình của Watson là những tài liệu buộc tội hùng hồn nhất.”

“Nhưng còn vụ của tôi thì sao?” Nam tước hỏi. “Ông đã tháo gỡ được gì từ mớ bòng bong này chưa? Tôi thấy từ khi về đây cả Watson và tôi đều chưa hiểu thêm được gì nhiều.”

“Tôi nghĩ chẳng bao lâu nữa tôi sẽ có đủ điều kiện để giải thích cho ngài rõ ngọn ngành. Đây là một vụ hết sức phức tạp và vô cùng khó khăn. Còn nhiều điểm chúng tôi chưa làm sáng tỏ được, nhưng rồi sẽ rõ hết thôi.”

“Chúng tôi đã gặp một chuyện, chắc chắn là Watson kể với ông rồi. Chúng tôi đã nghe thấy tiếng chó săn trên truông, nên tôi có thể thề rằng chuyện này không hẳn là mê tín vu vơ. Lúc còn ở miền Tây, tôi từng có kinh nghiệm về các loài chó nên nghe tiếng là tôi biết. Nếu như ông có thể khóa mõm con chó đó và xích nó lại thì tôi dám nói ông là nhà thám tử vĩ đại nhất xưa nay.”

“Tôi nghĩ mình có thể khóa mõm và xích con chó đó nếu ngài sẵn lòng giúp đỡ.”

“Ông muốn tôi làm gì tôi cũng làm.”

“Rất tốt, tôi sẽ yêu cầu ngài cứ làm đúng lời tôi mà đừng thắc mắc lí do.”

“Sẽ làm đúng như ông muốn.”

“Nếu được như vậy thì tôi nghĩ có nhiều cơ hội là vấn đề của chúng ta sẽ được giải quyết nhanh chóng. Tôi tin chắc là...”

Anh đột ngột im bặt và nhìn trân trối vào khoảng không bên trên đầu tôi. Bóng đèn rọi vào mặt Holmes, anh ngồi chăm chú, bất động tới mức trông anh như một pho tượng cổ điển sắc sảo, hiện thân của sự mẫn tiệp và hi vọng.

“Chuyện gì thế?” Ngài Henry và tôi đồng thanh hỏi.

Khi Holmes nhìn xuống, tôi nhận ra anh đang cố nén một cảm xúc nào đó trong lòng. Nét mặt vẫn điềm tĩnh nhưng ánh mắt lại sáng lên hiềm hân hoan thích thú.

“Xin thứ lỗi cho sự hâm mộ của một người sành sỏi”, anh vừa nói vừa khoát tay về phía dãy chân dung treo kín bức tường đối diện. “Watson cứ cho là tôi chẳng biết gì về mĩ thuật nhưng chẳng qua là anh ấy ghen tị bởi quan điểm của chúng tôi về vấn đề này khác hẳn nhau. Chà, loạt tranh chân dung này quả là rất tuyệt.”

“Chà, nghe ông nói thế tôi rất vui”, ngài Henry vừa nói vừa nhìn bạn tôi với vẻ hơi ngạc nhiên. “Tôi không muốn làm ra vẻ sành sỏi mấy thứ này, và tôi đánh giá ngựa hay bò thì tốt hơn là nhận xét về tranh. Tôi không ngờ ông lại có thời gian cho những thứ này đấy.”

“Mắt tôi thấy cái gì hay là tôi biết nó hay, và bây giờ tôi thấy cái hay ở đây. Kia là một bức của Kneller[179], tôi xin thề đó, cái bức vẽ giai nhân mặc áo lụa xanh đằng kia ấy, còn nhà quý tộc bệ vệ đội tóc giả này hẳn phải là một bức Reynolds[180]. Chắc toàn là chân dung dòng họ phải không?”

“Tất cả đấy.”

“Ngài có biết hết tên từng người không?”

“Barrymore đã kèm cặp tôi, và tôi nghĩ mình đã thuộc làu bài học này.”

“Thế nhà quý tộc cầm kính viễn vọng là ai?”

“Đó là thiếu tướng Baskerville, đã phục vụ dưới trướng Rodney[181] ở vùng biển Tây Ấn. Người mặc áo xanh cầm cuộn giấy là ngài William Baskerville, chủ tịch Hạ Nghị viện dưới thời Pitt[182].”

“Còn người kị sĩ đối diện tôi đây, người mặc áo nhung đen có ren đó?”

“À, ông có quyền biết về người này. Đó chính là nguyên nhân của mọi phiền lụy, là Hugo độc ác, người khởi đầu truyền thuyết con quỷ chó của dòng họ Baskerville. Chúng ta không thể nào quên được người này.”

Tôi nhìn bức chân dung ấy với vẻ chăm chú và hơi ngạc nhiên.

“Trời đất!” Holmes kêu lên. “Trông người này có vẻ hiền lành, trầm lặng quá, nhưng tôi dám nói trong đôi mắt này có nét hung ác lẩn khuất. Tôi cứ hình dung ông ta phải là một người cường tráng hơn và có vẻ lưu manh cơ chứ.”

“Không phải hồ nghi về tính xác thực, vì phía sau bức tranh có ghi tên và năm 1647.”

Holmes hỏi thêm về vài bức khác nhưng bức chân dung của kẻ trác táng xa xưa kia dường như mê hoặc anh vì ánh mắt Holmes cứ dán chặt vào đó suốt bữa ăn. Mãi một lúc sau, khi ngài Henry đã lui về phòng riêng, tôi mới hiểu được suy nghĩ của anh. Tay cầm cây nến để thắp trong phòng ngủ, Holmes kéo tôi quay lại phòng ăn lớn và giơ cao nguồn sáng ấy gần bức chân dung ố màu thời gian treo trên tường.

“Anh có thấy gì không?”

Tôi nhìn chiếc mũ rộng vành gắn lông chim, những lọn tóc xoăn, cái cổ áo viền ren trắng, gương mặt thẳng đơ, hà khắc ở chính giữa. Đó không phải là một diện mạo cục súc nhưng nghiêm nghị, lạnh lùng và dữ tợn, với đôi môi mỏng mím chặt và đôi mắt cố chấp, nhẫn tâm.

“Có giống người nào anh biết không?”

“Cái cằm có nét giống ngài Henry.”

“Có lẽ chỉ hao hao thôi. Nhưng chờ chút!” Anh đứng lên ghế rồi tay trái cầm nến, tay phải cong lại che khuất cái mũ rộng vành và những lọn tóc xoăn dài trên bức tranh.

“Trời ơi!” Tôi thốt lên bàng hoàng, lồ lộ trên bức tranh là bộ mặt của Stapleton.

“À, giờ thì anh thấy rồi. Mắt tôi đã được rèn luyện để phân tích diện mạo chứ không bận tâm đến những vật trang sức đi kèm. Tố chất đầu tiên của một nhà điều tra tội phạm là phải biết nhìn xuyên qua lớp cải trang.”

“Nhưng thật kì lạ, đây chẳng khác gì chân dung của hắn.”

“Đúng, đây là một trường hợp hồi tổ lí thú, cả về nhân dạng lẫn tâm tính. Chỉ cần nghiên cứu các bức chân dung dòng họ cũng đủ khiến người ta phải tin vào thuyết đầu thai. Tên này là người của dòng họ Baskerville, hiển nhiên rồi.”

“Với mưu đồ giành của thừa kế.”

“Chính xác. Bức tranh này đã tình cờ cung cấp cho chúng ta một trong những mắt xích còn thiếu rành rành. Tóm được hắn rồi, Watson, chúng ta tóm được rồi, tôi dám thề là trước tối mai hắn sẽ run rẩy bất lực trong mảnh lưới của chúng ta giống như những con bướm mà hắn bắt. Một kim ghim, một nút chai, một tấm bìa ghi tên, là chúng ta có thể thêm hắn vào bộ sưu tập bướm phố Baker!”

Anh bật ra một tràng cười hiếm thấy khi bước xuống ghế. Tôi không thường nghe anh cười thành tiếng, và những lúc như thế tiếng cười ấy luôn là điềm dữ cho ai đó.

Sáng hôm sau tôi dậy sớm nhưng Holmes còn dậy sớm hơn, tôi còn đang thay đồ thì đã thấy anh từ dưới con đường chạy xe đi lên.

“À, chúng ta sẽ bận bịu cả ngày hôm nay đấy”, anh vừa nói vừa xoa tay hứng khởi vì được hành động. “Lưới đã giăng sẵn, và sắp bắt đầu kéo lên được rồi. Trong vòng đêm nay chúng ta sẽ biết mình có bắt được con cá măng lớn mặt choắt đó không, hay sẽ để nó lọt lưới.”

“Anh đã ra truông rồi sao?”

“Tôi đã gửi tường trình về cái chết của Selden từ Grimpen tới Princetown. Tôi có thể bảo đảm là không ai sẽ bị rắc rối vì chuyện này cả. Tôi cũng đã liên lạc với thằng bé Cartwright trung thành, chắc chắn nó sẽ héo hon gầy mòn mà chết ngay ngưỡng cửa căn nhà đá ấy như một con chó bên mộ chủ nếu như tôi không trấn an nó rằng tôi vẫn an toàn.”

“Rồi sẽ làm gì kế tiếp?”

“Gặp ngài Henry. A, anh ta kìa!”

“Xin chào ông Holmes”, nam tước nói. “Trông ông như một tướng lĩnh đang bày trận với tham mưu trưởng vậy.”

“Tình thế đúng là vậy đó. Watson đang chờ chỉ thị.”

“Tôi cũng vậy.”

“Rất tốt. Theo tôi biết thì ngài đã hẹn dùng bữa với những người bạn nhà Stapleton tối nay.”

“Tôi mong có ông đi cùng. Họ là những người rất hiếu khách và tôi tin chắc là được gặp ông họ sẽ rất mừng.”

“E rằng Watson và tôi phải về London.”

“Về London?”

“Vâng, tôi nghĩ ngay thời điểm này chúng tôi về đó sẽ được việc hơn.”

Mặt nam tước dài thượt ra thấy rõ. “Tôi cứ hi vọng là ông sẽ giúp tôi lo liệu cho xong việc này. Lâu đài và truông này không phải là nơi dễ chịu khi người ta cô độc.”

“Nam tước thân mến ơi, ngài phải tin tưởng tôi hoàn toàn và làm đúng những gì tôi bảo. Ngài có thể nói với những người bạn kia là lẽ ra chúng tôi đã hoan hỉ đi cùng ngài nhưng có việc cấp bách buộc chúng tôi phải về thành phố. Chúng tôi hi vọng sẽ sớm quay lại Devonshire. Ngài nhớ nhắn với họ như thế nhé?”

“Nếu ông cứ khăng khăng muốn thế.”

“Không có cách nào khác, tôi cam đoan với ngài.”

Nhìn đôi mày chau u ám, tôi biết nam tước tổn thương sâu sắc vì anh ta xem như chúng tôi đang trốn tránh trách nhiệm. Anh ta lạnh lùng hỏi, “Quý vị muốn đi lúc nào?”

“Ngay sau bữa điểm tâm. Chúng tôi sẽ đi xe đến Coombe Tracey nhưng Watson sẽ để đồ lại đây làm tin để ngài biết chắc là anh ấy sẽ quay lại. Watson, anh phải viết mấy lời cho Stapleton nói là rất tiếc không đến được.”

“Tôi cũng rất muốn đi London cùng các ông”, nam tước nói. “Tại sao tôi phải ở đây một mình chứ?”

“Bởi vì đây là trạm gác của ngài. Bởi vì ngài đã cam kết làm đúng như tôi bảo, và tôi bảo ngài ở lại đây.”

“Thế thì được rồi, tôi ở lại.”

“Một chỉ thị nữa! Tôi muốn ngài đi xe đến điền trang Merripit. Nhưng tới nơi thì cho xe quay về và bảo mọi người là ngài muốn đi bộ về nhà.”

“Đi bộ qua truông?”

“Đúng.”

“Nhưng ông vẫn căn dặn tôi đừng làm thế cơ mà.”

“Lần này ngài làm thế cũng không hại gì. Nếu không hoàn toàn tin cậy vào khí phách của ngài thì tôi đã chẳng đề nghị như vậy, nhưng ngài nhất thiết phải làm đúng như thế.”

“Thế thì tôi làm theo.”

“Và để giữ sinh mạng, ngài đừng băng qua truông theo bất kì hướng nào ngoại trừ con đường thẳng từ điền trang Merripit tới lộ chính Grimpen, tức là đường về nhà theo lệ thường của ngài.”

“Tôi sẽ làm đúng như ông dặn.”

“Rất tốt. Tôi mong được lên đường càng sớm càng tốt sau bữa điểm tâm để kịp tới London vào buổi trưa.”

Tôi rất sửng sốt trước chương trình này mặc dù tôi còn nhớ Holmes đã nói với Stapleton đêm trước rằng chuyến đi của anh sẽ kết thúc vào hôm sau. Nhưng tôi không ngờ Holmes lại muốn tôi về cùng mà tôi cũng chẳng hiểu tại sao cả hai lại phải vắng mặt ngay cái thời điểm anh đã tuyên bố là có tính quyết định. Tuy nhiên chẳng có cách gì ngoài phục tùng tuyệt đối, thế là chúng tôi chào từ biệt người bạn rầu rĩ kia và mấy giờ sau đã có mặt ở nhà ga Coombe Tracey và cho xe ngựa quay về đường cũ. Một thằng bé đang chờ trên sân ga.

“Ông có lệnh gì không ạ?”

“Cháu sẽ đi chuyến tàu này về thành phố, Cartwright. Đến nơi cháu lấy tên ta gửi điện tín ngay cho ngài Henry Baskerville, nói là nếu ông ấy tìm thấy cuốn sổ tay ta đã đánh rơi thì xin gửi bảo đảm về phố Baker.”

“Dạ vâng.”

“Bây giờ tới bưu cục nhà ga xem có điện tín gửi cho ta không.”

Thằng bé quay lại với một bức điện, Holmes xem qua rồi đưa cho tôi đọc. Nội dung là: Đã nhận điện tín. Sẽ mang theo trát câu lưu. Đến ga lúc 4 giờ 40. Lestrade.

“Đây là phúc đáp bức điện tôi gửi sáng nay. Tôi cho rằng ông ta là người giỏi nhất trong đám cảnh sát, và ta có thể cần đến sự trợ giúp của người này. Còn bây giờ, Watson, tôi nghĩ tốt nhất là ta tranh thủ thời gian ghé thăm người quen của anh, bà Laura Lyons.”

Kế hoạch hành động của anh đang dần dần rõ nét. Holmes sẽ sử dụng nam tước để làm cho Stapleton tin rằng hai chúng tôi đã thực sự đi rồi trong khi chúng tôi sẽ quay lại đúng vào lúc cần đến sự có mặt của mình nhất. Nếu như ngài Henry kể cho vợ chồng Stapleton nghe về bức điện gửi từ London thì ắt hẳn nó sẽ xóa tan những ngờ vực cuối cùng trong tâm trí họ. Tôi dường như đã thấy được cái lưới đang dần quây lấy con cá măng mặt choắt đó.

Bà Laura Lyons đang ở nơi làm việc và Sherlock Holmes mở đầu cuộc gặp gỡ một cách thẳng thừng khiến bà ta kinh ngạc không ít.

“Tôi đang điều tra các tình tiết liên quan đến cái chết của ngài Charles Baskerville quá cố”, anh nói. “Anh bạn tôi đây, bác sĩ Watson, đã cho tôi biết những gì bà đã nói ra lẫn những gì bà còn giấu giếm trong sự việc này.”

“Tôi giấu giếm gì chứ?" Bà ta hỏi với vẻ thách thức.

“Bà đã thừa nhận là có yêu cầu ngài Charles có mặt ở cánh cổng đó vào lúc 10 giờ. Chúng tôi biết đó là thời điểm và địa điểm xảy ra cái chết của ngài ấy. Bà đã giấu giếm mối liên quan giữa hai việc này.”

“Chẳng có gì liên quan hết.”

“Nếu thế thì sự trùng hợp ngẫu nhiên quả rất lạ thường. Nhưng tôi tin là cuối cùng chúng tôi cũng xác định được mối liên quan này. Tôi muốn hoàn toàn thẳng thắn với bà, thưa bà Lyons. Chúng tôi xem đây là vụ giết người và chứng cứ có thể liên can không chỉ đến anh bạn Stapleton của bà mà còn dính líu tới cả vợ anh ta nữa.”

Người phụ nữ kia đứng phắt dậy. “Vợ anh ta!” Bà Lyons kêu lên.

“Điều đó không còn là bí mật nữa. Người được cho là cô em gái thực tế lại chính là vợ anh ta.”

Bà ta đã ngồi xuống chỗ cũ. Hai bàn tay bà ghì chặt vào thành ghế và tôi thấy những móng tay hồng biến thành màu trắng vì nắm tay siết chặt.

“Vợ anh ta!” Bà lặp lại. “Vợ anh ta! Anh ta đâu có vợ!”

Sherlock Holmes nhún vai.

“Chứng minh đi! Chứng minh đi! Nếu ông chứng minh được thì...!” Ánh mắt bà ta lóe lên dữ dội còn bộc lộ nhiều hơn mọi lời nói.

“Tôi đã chuẩn bị khi đến đây”, Holmes vừa nói vừa rút trong túi ra nhiều giấy tờ. “Đây là ảnh chụp cặp vợ chồng này ở York bốn năm trước. Đằng sau có ghi tên ‘ông bà Vandeleur’ nhưng bà sẽ dễ dàng nhận ra anh ta và cả chị ta nữa, nếu như bà đã biết mặt chị ta. Còn đây là bản bản mô tả nhân dạng của những người làm chứng đáng tin cậy về ông bà Vandeleur, vào thời đó hai người này điều hành trường tư thục St. Oliver. Bà đọc đi và xem thử còn hồ nghi gì về nhân thân của họ không?”

Bà ta đọc lướt qua rồi ngước nhìn chúng tôi với vẻ mặt lầm lì, chai đá của một người đàn bà tuyệt vọng.

“Thưa ông Holmes”, bà ta nói, “người đàn ông này đã cầu hôn tôi với điều kiện là tôi phải li dị chồng. Hắn ta đã dối gạt tôi, tên khốn đó, dối gạt cả trăm phương nghìn cách. Hắn chưa nói với tôi được một lời thành thực nào cả. Nhưng tại sao, tại sao? Tôi cứ tưởng tất cả đều là vì bản thân tôi. Nhưng giờ tôi biết mình chỉ là một công cụ trong tay hắn. Tại sao tôi phải trung thành với hắn chứ, hắn có hề trung thành với tôi đâu? Tại sao tôi phải bảo vệ hắn khỏi những hậu quả mà hành vi ác độc của hắn đã gây ra chứ? Giờ ông cứ hỏi tùy ý, tôi sẽ không giấu giếm bất cứ điều gì. Chỉ có một điều tôi xin thề với ông, là khi viết lá thư ấy tôi không mảy may ngờ rằng nó sẽ phương hại gì đến quý ngài vốn là người bạn từ tâm nhất của tôi.”

“Tôi tin bà hoàn toàn, thưa bà”, Sherlock Holmes nói. “Phải thuật lại những sự việc đó hẳn bà rất đau lòng, và có lẽ để cho bà thấy dễ chịu hơn tôi sẽ nói những gì đã xảy ra, bà chỉ cần nói xem tôi có sai lầm ở chỗ nào không. Việc gửi bức thư đó là do Stapleton gợi ý cho bà chăng?”

“Hắn đọc cho tôi viết.”

“Tôi chắc lí do hắn đưa ra là bà sẽ được ngài Charles giúp đỡ về khoản phí tổn pháp lí liên quan đến chuyện li dị của bà?”

“Đúng vậy.”

“Và thế là sau khi bà đã gửi bức thư đó đi thì hắn lại can ngăn để bà thất hẹn.”

“Hắn bảo chuyện đó làm tổn thương lòng tự trọng của hắn khi để người đàn ông khác giúp tiền cho một mục đích như vậy, và tuy nghèo nhưng hắn sẽ dâng tới đồng xu cuối cùng để phá bỏ những chướng ngại chia cắt giữa hắn và tôi.”

“Hắn ta tỏ ra là một người rất chí khí. Và rồi bà không biết gì nữa cho tới khi đọc tin tức trên báo về cái chết đó?”

“Vâng.”

“Và hắn buộc bà phải thề không được nói gì hết về cái hẹn của bà với ngài Charles?”

“Đúng vậy. Hắn bảo đó là một cái chết rất bí ẩn, và tôi chắc chắn sẽ bị tình nghi nếu sự việc lộ ra. Hắn dọa cho tôi sợ để tôi giữ im lặng.”

“Hẳn rồi. Nhưng bà có nghi ngờ gì không?”

Bà ta do dự rồi cúi nhìn xuống.

“Tôi đã đoán biết”, bà nói. “Nhưng nếu hắn giữ lời với tôi thì tôi cũng sẽ giữ im lặng.”

“Nói chung, tôi nghĩ là bà đã may mắn thoát nạn”, Sherlock Holmes nói. “Bà đã bắt thóp được hắn và hắn cũng biết, thế mà bà vẫn còn sống. Suốt mấy tháng trời bà đã mấp mé bên rìa vực thẳm. Chúng tôi phải chúc bà một buổi sáng tốt lành thôi, bà Lyons, và rất có thể sắp tới chúng tôi còn tìm đến bà nữa đấy.”

“Chứng cứ vụ này đã gần đầy đủ, và bao khó khăn trước mặt chúng ta đang lần lượt được tháo gỡ”, Holmes nói khi chúng tôi đứng chờ chuyến tàu tốc hành từ thành phố đến. “Tôi sẽ sớm có cơ sở để xây dựng một câu chuyện liền mạch về một trong những tội ác li kì, lạ lùng nhất thời nay. Những người nghiên cứu tội phạm học sẽ còn nhớ các tình huống tương tự ở Godno bên Tiểu Nga[183] vào năm 1866, và tất nhiên cả những vụ sát hại nhà Anderson ở North Carolina, nhưng vụ này lại có nhiều đặc điểm hoàn toàn khác biệt. Ngay cả lúc này đây chúng ta cũng chưa hề có chứng cứ rõ ràng để buộc tội tên xảo trá đó. Nhưng tối nay trước khi đi ngủ mà mọi chuyện còn chưa sáng tỏ hết thì mới là lạ đấy.”

Chuyến tàu tốc hành London đang gầm rú tiến vào ga, một người nhỏ con, rắn rỏi như một con chó bun nhảy ra khỏi toa hạng nhất. Ba chúng tôi bắt tay chào nhau và trong cung cách kính nể mà Lestrade nhìn Holmes, tôi lập tức nhận ra ông ta đã học hỏi được rất nhiều kể từ những ngày đầu hai người hợp tác. Tôi còn nhớ rõ dạo ấy con người thực tiễn này đã tỏ thái độ khinh khỉnh ra sao trước những giả thuyết của tay thám tử ưa lập luận.

“Tốt đẹp cả chứ?” Lestrade hỏi.

“Nhiều năm rồi mới có chuyện lớn thế này”, Holmes nói. “Chúng ta còn hai tiếng đồng hồ mới tới lúc cần khởi sự. Tôi nghĩ chúng ta có thể tranh thủ tìm chút gì ăn chiều và sau đó, Lestrade, bọn tôi sẽ tống khứ sương mù London ra khỏi cuống họng ông bằng cách cho ông hít thở khí trời trong lành ban đêm của vùng Dartmoor... Chưa bao giờ tới đó ư? À, được, thế thì tôi nghĩ ông sẽ không quên được chuyến thăm đầu tiên này đâu.”

14
Con chó của dòng họ Baskerville

Một trong những khuyết điểm của Sherlock Holmes, nếu quả thực có thể gọi là khuyết điểm, là anh rất ghét tiết lộ toàn bộ kế hoạch của mình với bất kì ai chừng nào mọi việc chưa hoàn thành. Chắc chắn điều đó phần nào là do cá tính độc đoán, thích nổi trội và gây ngạc nhiên cho người chung quanh. Mặt khác, tính cẩn trọng nghề nghiệp cũng thôi thúc anh không bao giờ phó mặc cho may rủi. Tuy nhiên, điều này lại rất khó chịu đối với những ai giúp việc cho anh. Tôi đã từng khổ sở vì lẽ đó nhưng chưa bao giờ khổ cho bằng chuyến xe lê thê trong bóng tối ngày hôm ấy. Thử thách lớn lao đang ở trước mặt; rốt cuộc chúng tôi cũng sắp đến bước chốt hạ, thế mà Holmes cũng chẳng nói gì và tôi chỉ có thể đoán mò phương hướng hành động của anh thôi. Tôi càng hồi hộp ngóng chờ khi rốt cuộc đã thấy luồng gió lạnh phả vào mặt và những khoảng trống thâm u hai bên con đường hẹp cho biết chúng tôi đã quay lại truông. Mỗi nhịp vó câu và mỗi vòng bánh xe lại đưa chúng tôi đến gần hơn cao trào mạo hiểm tột cùng.

E ngại vì có người xà ích trên cỗ xe chạy thuê cho nên chúng tôi đành nói những chuyện vặt vãnh trong khi tinh thần căng thẳng vì xúc động và hồi hộp. Sau cả chặng đường phải kiềm chế đến nỗi mất tự nhiên, tôi thấy nhẹ cả người khi cỗ xe chạy qua nhà ông già Frankland và tôi biết chúng tôi đang tiến gần tới lâu đài và nơi hành sự. Chúng tôi không cho xe chạy thẳng tới cổng vào mà xuống xe gần đó. Sau khi trả tiền cho người xà ích và bảo ông ta đánh xe về Coombe Tracey ngay, chúng tôi bắt đầu đi bộ về phía điền trang Merripit.

“Ông có mang vũ khí không, Lestrade?”

Viên thanh tra nhỏ con mỉm cười.

“Tôi mà còn mặc quần thì ắt là có túi, và đã có túi thì phải thủ sẵn cái gì trong đó chứ.”

“Tốt! Anh bạn tôi và tôi cũng đã sẵn sàng cho những tình huống khẩn cấp.”

“Ông rất kín miệng về vụ này đó, ông Holmes. Thế bây giờ làm gì đây?”

“Cứ chờ đợi.”

“Nói thật là chỗ này coi bộ không thích thú mấy”, Lestrade vừa nói vừa rùng mình nhìn quanh những triền đồi âm u và vùng sương mù bao la trùm lên bãi lầy Grimpen. “Tôi thấy nhà ai sáng đèn ở đằng trước kia.”

“Đó là điền trang Merripit và đích đến của chuyến đi này. Tôi phải yêu cầu ông đi bộ thật êm và chỉ nói thầm.”

Chúng tôi cẩn thận di chuyển theo đường mòn, tưởng sẽ đi thẳng đến ngôi nhà đó, nhưng khi còn cách chừng hai trăm yard thì Holmes ngăn chúng tôi lại.

“Tới đây được rồi”, anh nói. “Những tảng đá phía bên phải là chỗ nấp rất kín đáo.”

“Chúng ta phải chờ ở đây sao?”

“Đúng, đây sẽ là một trận địa mai phục nho nhỏ. Vào trong cái hốc này đi, Lestrade. Anh đã vào nhà đó rồi phải không, Watson? Anh có thể cho biết vị trí các phòng không? Mấy cái cửa sổ có chấn song ở đầu này là phòng nào?”

“Tôi nghĩ đó là mấy cửa sổ nhà bếp.”

“Còn đằng kia, cái cửa sổ sáng rực đó?”

“Chắc chắn đó là phòng ăn.”

“Các rèm cửa đều kéo lên cả. Anh biết rõ địa thế ở đây nhất. Hãy kín đáo tới đó xem họ đang làm gì, nhưng vì Chúa, đừng để họ biết là ta đang theo dõi!”

Tôi rón rén đi theo đường mòn và nấp sau bức tường thấp bao quanh vườn cây còi cọc của điền trang. Men theo bóng của bức tường, tôi lần tới một chỗ có thể nhìn thẳng vào cửa sổ không buông rèm. Trong phòng chỉ có hai người, ngài Henry và Stapleton. Họ ngồi hai bên chiếc bàn tròn, từ vị trí đang quan sát tôi chỉ nhìn thấy họ từ mặt bên. Cả hai đang hút xì gà, trước mặt là cà phê và rượu vang. Stapleton đang nói gì đó rất hăng hái nhưng nam tước trông có vẻ tái mặt và lo lắng. Chắc hẳn ý nghĩ phải một mình đi bộ qua vùng truông báo điềm dữ này đang đè nặng trong tâm trí ngài Henry.

Trong lúc tôi quan sát, Stapleton đứng dậy rời phòng, còn ngài Henry lại rót đầy li rồi ngả lưng ra ghế hút xì gà. Tôi nghe tiếng cửa cọt kẹt rồi tiếng giày lạo xạo trên sỏi. Có tiếng bước chân di chuyển theo lối đi phía bên kia bức tường tôi đang nấp. Nhìn qua tường, tôi thấy nhà tự nhiên học dừng lại trước một nhà phụ ở góc vườn. Có tiếng chìa khóa xoay trong ổ và khi hắn ta đi vào thì từ bên trong vẳng ra tiếng gì đó giằng co rất lạ. Stapleton chỉ ở bên trong chừng một phút rồi tôi lại nghe tiếng chìa khóa vặn một lần nữa và hắn đi qua chỗ tôi trở vào nhà. Tôi thấy hắn quay lại ngồi với vị khách còn tôi kín đáo trở về nơi Holmes và Lestrade đang đợi nghe những gì tôi đã thấy.

“Anh nói là không có người đàn bà kia trong phòng ư, Watson?” Holmes hỏi khi tôi báo cáo xong.

“Đúng.”

“Vậy thì bà ta đâu rồi, vì mọi phòng khác đều không có ánh đèn, ngoại trừ nhà bếp?”

“Tôi không biết được bà ta ở đâu.”

Tôi đã nói ở trên rằng có một màn sương trắng dày bao trùm bãi lầy Grimpen. Màn sương ấy bây giờ đang từ từ trôi về phía chúng tôi và tích tụ dần thành một lớp mịt mù buông thấp nhưng càng lúc càng dày đặc. Dưới ánh trăng, màn sương đục mờ ấy sáng lên như một thềm băng bao la, trên bề mặt nhô lên những tảng đá thực chất là đỉnh của những mỏm đồi xa xa. Holmes đang quay về hướng đó và anh làu bàu sốt ruột trong lúc theo dõi màn sương lừ đừ trôi dạt tới.

“Nó đang di chuyển về hướng chúng ta, Watson.”

“Có gì nghiêm trọng chứ?”

“Rất nghiêm trọng, thực sự nghiêm trọng, điều duy nhất trên đời này có thể xáo trộn kế hoạch của tôi. Giờ thì hắn ta sắp ra tay. Đã 10 giờ rồi. Thành công của chúng ta và thậm chí sinh mạng của ngài Henry tùy thuộc vào việc nam tước phải đi ra trước khi sương mù bao phủ đường về.”

Trời đêm trên đỉnh đầu trong trẻo và quang đãng. Những vì sao sáng rỡ và lạnh lẽo, trong khi nửa vành trăng tắm ánh sáng dịu chập chờn lên toàn cảnh. Trước mặt chúng tôi là khối đen thâm u của ngôi nhà, mái nhà và những ống khói tua tủa in bóng nổi bật trên nền trời dát ánh trăng bạc. Những sọc ánh sáng vàng rực từ các khung cửa sổ bên dưới hắt xuống vườn cây và truông. Một ánh đèn đột nhiên tắt ngóm. Lão gia nhân đã rời nhà bếp. Chỉ còn lại ngọn đèn trong phòng khách, nơi gã chủ nhà mưu sát và vị khách không hay biết gì vẫn còn hút xì gà tán gẫu.

Từng phút một, màn sương trắng đục đã bao trùm phân nửa truông cứ trôi dạt về phía ngôi nhà, gần thêm, gần thêm. Những dải sa mù mỏng manh đầu tiên đang lượn lờ qua những ô cửa sổ sáng đèn vàng, phần tường bao quanh vườn cây ở đầu kia đã chìm khuất trong sương và những bóng cây nổi bật trên màn hơi nước trắng đục cuồn cuộn. Trong lúc chúng tôi nhìn, những dải mù sương đã trườn quanh các góc ngôi nhà và từ từ cuộn thành mảng dày đặc chỉ còn thấy tầng trên và mái nhà bềnh bồng nhô lên như một con tàu kì dị trên mặt biển âm u. Holmes cứ nóng nảy đập tay xuống tảng đá trước mặt và giậm chân sốt ruột.

“Nếu trong mười lăm phút nữa anh ta không ra thì con đường này sẽ bị sương phủ kín. Chỉ nửa giờ nữa thôi là ta không thấy nổi bàn tay mình nữa.”

“Chúng ta có nên lùi xa ra và tìm chỗ cao hơn không?”

“Đúng đó, tôi cũng nghĩ thế.”

Thế là trong khi mảng sương mù kia trôi tới, chúng tôi cứ lùi lại cho tới khi cách ngôi nhà chừng nửa dặm, và biển sương trắng dày đặc dát ánh trăng bạc bên trên vẫn lan tràn chầm chậm, không ngừng.

“Chúng ta đi quá xa rồi”, Holmes nói, “Không thể liều để cho nam tước bị đuổi kịp trước khi tới được chỗ chúng ta. Bằng mọi giá ta phải trụ lại đây.” Anh quỳ mọp xuống và áp tai sát đất nghe ngóng. “Tạ ơn Chúa, hình như tôi đã nghe tiếng chân anh ta đang tới.”

Tiếng những bước chân hối hả phá tan sự tĩnh mịch của truông. Thu mình giữa những khối đá, chúng tôi nhìn trân trân vào mảng trắng dát bạc trước mặt. Tiếng chân lớn dần và bước ra từ trong màn sương là người chúng tôi mong chờ. Ngài Henry ngơ ngác nhìn quanh khi thấy mình đi vào vùng trời đêm quang đãng sáng sao. Đoạn anh ta bước nhanh theo đường mòn, đi qua rất gần nơi cả bọn ẩn náu, rồi đi tiếp lên con dốc dài sau lưng chúng tôi. Trong lúc rảo bước, nam tước liên tục đảo mắt nhìn hai bên như một người đang hết sức lo sợ.

“Suỵt!” Holmes thốt lên và tôi nghe tiếng lên cò súng đánh cách. “Coi chừng! Nó đang tới!”

Có tiếng chạy khẽ, đều đều, khô khốc vang lên, từ đâu đó trong lòng biển sương đang cuộn tới. Màn sương chỉ còn cách chỗ chúng tôi mai phục chừng năm mươi yard và cả ba căng mắt quan sát, không biết điều khủng khiếp gì sẽ hiện ra từ giữa biển mù kia. Tôi ở kề bên Holmes và liếc nhìn anh một thoáng. Mặt anh tái nhợt nhưng hăm hở, ánh mắt sáng rực dưới trăng. Nhưng thình lình đôi mắt ấy lồi ra nhìn không chớp và miệng anh há hốc sững sờ. Cùng lúc đó Lestrade thét lên một tiếng hãi hùng và gục mặt xuống đất. Tôi đứng phắt dậy, bàn tay từ từ siết chặt súng, đầu óc tê liệt bởi cái hình thù ghê rợn từ trong màn sương âm u lao vọt về phía chúng tôi. Một con chó săn, một con chó săn khổng lồ đen như than, nhưng không phải loại mà mắt phàm từng thấy. Cái mồm há hoác tóe ra lửa, hai mắt lóe sáng gườm gườm, mõm, cổ, và ức viền ánh lửa lập lòe. Ngay cả trong cơn mê sảng, một bộ óc rối loạn cũng không tưởng nổi một cảnh tượng ghê rợn hơn, kinh khủng hơn, ma quái hơn cái hình thù hắc ám và bộ mặt khát máu đang xé màn sương lao tới.

Con vật đen ngòm to lớn kia phóng đi bằng những cú vọt dài trên đường mòn, đuổi riết theo bước chân nam tước. Quá bàng hoàng trước bóng ma hiện hình ấy, chúng tôi để cho con thú chạy qua rồi mới kịp định thần lại. Holmes và tôi đồng loạt nổ súng, con thú kia tru lên một tiếng kinh khiếp, chứng tỏ ít nhất một viên đạn đã trúng đích. Nhưng nó không dừng lại mà vẫn cứ lao vọt tới. Xa xa trên đường mòn chúng tôi thấy ngài Henry ngoái nhìn lại, mặt trắng bệch trong ánh trăng, hai tay giơ cao khiếp đảm, trố mắt bất lực nhìn con thú khủng khiếp kia đang rượt đuổi mình.

Nhưng tiếng tru đau đớn của con chó đã làm tiêu tan mọi nỗi sợ hãi của chúng tôi. Nếu nó bị thương thì nó có thể chết, và nếu chúng tôi gây thương tích cho nó được thì chúng tôi sẽ giết nó được. Trong đời tôi chưa từng thấy ai chạy nhanh như Holmes đêm đó. Tôi thường được khen là chạy nhanh nhưng vẫn bị tụt lại sau Holmes một quãng trong khi viên thanh tra nhỏ con bị tụt lại sau tôi cũng bằng chừng ấy. Khi lao theo lối mòn trước mặt, chúng tôi nghe thấy tiếng gào thét liên hồi của ngài Henry và tiếng gầm rống của con chó săn. Tôi chạy tới chỉ vừa kịp lúc chứng kiến con thú ấy nhảy chồm lên nạn nhân, xô anh ta ngã lăn xuống đất, và nhe nanh nhằm phập vào cổ họng. Nhưng cùng lúc đó, Holmes đã xả hết năm viên đạn súng lục vào mạng sườn con thú. Sau một tiếng tru hấp hối cuối cùng và một cú táp hung tợn vào không khí, con thú bật ngửa ra, bốn chân giãy giụa loạn xạ rồi buông thõng sang một bên. Tôi cúi xuống, thở hổn hển, gí khẩu súng vào cái đầu gớm ghiếc còn sáng lập lòe đó, nhưng có bóp cò cũng vô nghĩa. Con chó săn khổng lồ đã chết. Ngài Henry nằm bất tỉnh trên mặt đất. Chúng tôi giật tung cổ áo nam tước ra và Holmes thốt lên một lời tạ ơn khi thấy không có vết thương nào và ngài Henry đã được giải cứu kịp thời.

Hai mí mắt nam tước đã khẽ cựa và anh ta đang gắng gượng cử động. Lestrade nhét ve rượu nhỏ của mình vào giữa hai hàm răng ngài Henry, và hai con mắt khiếp đảm mở ra nhìn chúng tôi.

“Lạy Chúa!” Nam tước thều thào. “Chuyện gì thế? Chuyện gì thế hở trời?”

“Nó chết rồi, dù nó là cái gì đi nữa”, Holmes nói. “Chúng tôi đã kết liễu vĩnh viễn con quỷ của dòng họ này.”

Chỉ xét đến kích thước và sức mạnh không thôi, con vật đang nằm dài trước mặt chúng tôi đã đủ khủng khiếp rồi. Đó không phải là một con chó săn tai cụp thuần chủng, cũng không phải giống mastiff thuần chủng, mà hình như lai giữa hai giống đó - dữ tợn, man dại và đồ sộ như một con sư tử nhỏ. Ngay cả lúc này, khi đã nằm chết bất động, cái hàm khổng lồ của nó dường như vẫn còn nhễu ra ánh lửa xanh xanh và hai con mắt nhỏ, hung dữ, trũng sâu vẫn còn lửa viền quanh. Tôi quệt tay lên cái mõm chó phát sáng ấy và khi đưa tay lên, mấy đầu ngón tay tôi cũng phát sáng lờ mờ trong bóng tối.

“Có chất phốt pho”, tôi nói.

“Một cách pha chế tinh vi”, Holmes vừa nói vừa khịt mũi ngửi cái xác con thú. “Không có mùi gì có thể gây rối loạn khả năng đánh hơi của con chó. Chúng tôi hết sức xin lỗi ngài, thưa ngài Henry, vì đã đặt ngài vào tình cảnh đáng sợ này. Tôi đã dự liệu sẽ gặp một con chó nhưng đâu ngờ lại gặp một sinh vật thế này. Vả lại sương mù đã khiến chúng tôi không có nhiều thời gian ngăn chặn nó.”

“Ông đã cứu mạng tôi.”

“Sau khi đã đẩy ngài vào nguy hiểm. Ngài còn sức đứng dậy không?”

“Cho tôi thêm một ngụm rượu mạnh nữa thì tôi làm gì cũng được... Thế! Rồi, nhờ ông đỡ tôi ngồi dậy. Bây giờ ông định làm gì?”

“Để ngài lại đây. Tối nay ngài không còn sức mạo hiểm nữa đâu. Nếu ngài chịu khó chờ, một người trong chúng tôi sẽ đi cùng ngài về lâu đài.”

Ngài Henry gượng đứng lên nhưng mặt vẫn còn tái nhợt như xác chết và tay chân run lẩy bẩy. Chúng tôi dìu nam tước đến một tảng đá và anh ta ngồi đó rùng mình, vùi mặt vào hai lòng bàn tay.

“Bây giờ chúng ta phải đi thôi”, Holmes nói. “Phải giải quyết những việc còn lại và từng giây từng phút đều quan trọng. Chúng ta đã có bằng chứng rồi, bây giờ chỉ cần bắt thủ phạm.”

“Tôi cá một ngàn ăn một là không tìm thấy hắn ở trong nhà đó đâu”, ngài Henry nói khi chúng tôi quay lại đường cũ. “Mấy phát súng đó nhất định đã báo cho hắn biết mưu đồ đã hỏng.”

“Chúng ta ở khá xa, và màn sương mù có thể đã hãm bớt tiếng nổ.”

“Hắn phải đi theo để gọi con chó về, các ông cứ tin chắc vậy đi. Không, giờ này thì hắn biến rồi! Nhưng cứ lục soát khắp nhà cho chắc ăn.”

Cửa chính đã mở toang, thế là cả ba lao vào và hấp tấp đi từ phòng này sang phòng khác trước sự kinh ngạc của lão gia nhân run rẩy đã chạm trán chúng tôi trong hành lang. Không có phòng nào sáng đèn ngoại trừ phòng ăn nhưng Holmes vớ lấy ngọn đèn và tìm kiếm khắp nhà không chừa chỗ nào. Chẳng hề thấy bóng dáng kẻ chúng tôi đang truy lùng đâu cả. Nhưng ở tầng trên, một trong các phòng ngủ bị khóa cửa.

“Có người ở trong”, Lestrade kêu lên. “Tôi nghe thấy tiếng xê dịch. Mở cánh cửa này ra!”

Một tiếng rên rỉ, loạt xoạt khe khẽ từ trong vẳng ra. Holmes co chân đạp thẳng vào cửa ngay trên ổ khóa và cánh cửa bật mở. Súng trong tay, cả ba chúng tôi xông vào. Nhưng bên trong không hề có dấu hiệu gì của tên hung thủ cùng đường lì lợm mà chúng tôi tưởng sẽ thấy. Thay vào đó, chúng tôi đối mặt với một vật thể kì lạ và bất ngờ tới mức chỉ biết đứng lặng trố mắt nhìn hồi lâu.

Gian phòng này đã được bài trí lại thành một bảo tàng nho nhỏ, bốn bức tường xếp hàng dài những hộp lắp mặt kính chứa đầy các bộ sưu tập bướm đủ loại theo hệ thống vốn là thú vui của kẻ nguy hiểm và tinh vi này. Ngay giữa phòng có một cột chống có lẽ đã được chèn thêm vào để đỡ thanh rầm bằng gỗ cũ kĩ, đã bị mọt ăn chạy suốt chiều dài mái nhà. Có ai đó bị trói vào cây cột này, bị bịt miệng, toàn thân quấn chặt trong mấy lớp chăn kín mít tới mức không thể nhận ra ngay đó là đàn ông hay đàn bà. Một chiếc khăn tắm quấn quanh cổ người đó và buộc chặt ra sau cột nhà. Một chiếc khăn khác che kín phần dưới mặt chỉ để lộ ra hai con mắt đen - đôi mắt đầy đau khổ, tủi nhục và một mối hoài nghi chán nản - đang trân trối nhìn chúng tôi. Ngay sau đó chúng tôi tháo khăn bịt miệng, gỡ hết dây trói, và bà Stapleton ngã khuỵu xuống sàn trước mắt chúng tôi. Khi mái đầu kiều diễm của bà gục xuống ngực, tôi nhìn thấy một lằn roi quất đỏ bầm trên cổ.

“Đồ súc sinh!” Holmes kêu lên. “Này, Lestrade, chai rượu đâu! Đỡ bà ta lên ghế! Bà ta đã ngất đi vì bị ngược đãi và kiệt quệ.”

Bà ta lại mở mắt ra.

“Ông ấy an toàn chứ?” Bà ta hỏi, “ông ấy có thoát được không?”

“Hắn không thoát khỏi tay chúng tôi đâu, thưa bà.”

“Không, không, tôi không hỏi về chồng tôi. Ngài Henry đó? Ông ấy an toàn chứ?”

“An toàn.”

“Còn con chó?”

“Chết rồi.”

Bà ta thở hắt ra một hơi dài toại nguyện.

“Tạ ơn Chúa! Tạ ơn Chúa! Ôi, tên tàn bạo đó! Xem hắn đối xử với tôi thế này đây!” Bà ta kéo tay áo, chìa hai cánh tay ra và chúng tôi kinh hãi khi thấy toàn những vết thâm tím. “Nhưng không sao cả, không sao! Hắn chỉ muốn hành hạ và áp bức tinh thần tôi thôi. Tôi chịu đựng được hết, dù bị ngược đãi, cô độc, dù sống cả đời dối gạt, miễn là tôi có thể bấu víu vào hi vọng có được tình yêu của hắn, nhưng bây giờ thì tôi biết ngay cả trên phương diện đó, tôi cũng chỉ là kẻ bị hắn lừa bịp và lợi dụng.” Bà ta vừa nói vừa bật khóc nức nở.

“Bà không việc gì phải đối xử tốt với hắn, thưa bà”, Holmes nói. “Hãy cho tôi biết phải tìm hắn ở đâu. Nếu như bà từng giúp hắn làm chuyện ác thì bây giờ hãy giúp chúng tôi để chuộc lỗi.”

“Chỉ có một nơi duy nhất hắn có thể lẩn trốn”, bà ta đáp. “Đó là mỏ thiếc cũ trên cù lao ngay giữa bãi lầy. Đó chính là nơi hắn nhốt con chó săn và cũng là nơi hắn đã chuẩn bị trước để làm chỗ ẩn náu khi cần. Chắc chắn hắn phải chạy ra đó.”

Màn sương mù trắng đục dâng kín ô cửa sổ. Holmes đưa ngọn đèn lại gần. “Nhìn đi”, anh nói. “Đêm nay không ai có thể theo dấu hắn vào bãi lầy Grimpen được đâu.”

Bà ta bật cười rồi vỗ tay. Đôi mắt và hàm răng sáng ngời lên vẻ mừng vui hoang dại. “Hắn có thể tìm đường vào nhưng không bao giờ ra được”, bà ta nói to. “Làm sao hắn nhìn thấy được các cọc chỉ đường trong đêm nay chứ? Hắn và tôi, chúng tôi đã cùng cắm mốc, đánh dấu cái lối nhỏ xuyên qua bãi lầy đó. Ôi, giá như hôm nay tôi có thể nhổ hết những cái cọc ấy. Được thế thì các ông đã nắm toàn quyền sinh sát đối với hắn rồi.”

Chúng tôi thấy rõ chừng nào sương mù chưa tan thì mọi cuộc truy đuổi đều vô ích. Tạm thời để Lestrade đóng tại ngôi nhà này, Holmes và tôi quay lại với nam tước để cùng về lâu đài Baskerville. Chúng tôi không thể giấu ngài Henry chuyện vợ chồng Stapleton nữa, nhưng khi biết sự thật về người phụ nữ mình đã trót yêu thương, nam tước đã dũng cảm chấp nhận nghịch cảnh. Tuy nhiên, cú sốc sau một đêm đầy mạo hiểm đã khiến ngài Henry suy nhược thần kinh và trời chưa kịp sáng thì nam tước đã nằm mê sảng trong cơn sốt cao, phải nhờ đến bác sĩ Mortimer chăm sóc. Hai người đã trù tính sẽ cùng nhau du lịch vòng quanh thế giới cho đến khi nào ngài Henry lấy lại phong độ khỏe mạnh, sôi nổi vốn có trước khi trở thành chủ nhân của dinh cơ đen đủi này.

Tôi xin kể nhanh phần kết của câu chuyện kì lạ mà tôi đã gắng thuật lại sao cho độc giả hình dung được những nỗi sợ hãi đen tối cùng những ước đoán mông lung đã bao trùm cuộc sống của chúng tôi suốt bao lâu và kết thúc một cách vô cùng bi thảm. Buổi sáng sau khi con chó săn đã chết, sương mù tan biến và bà Stapleton dẫn chúng tôi đến nơi vợ chồng họ đã tìm ra lối đi xuyên bãi lầy. Nhìn thấy sự hăm hở và vui mừng của bà ta khi đưa chúng tôi lần theo dấu vết người chồng, có thể nhận ra nỗi kinh hoàng mà người đàn bà này đã phải chịu. Chúng tôi để bà ta đứng lại trên doi đất than bùn rắn chắc đâm ra bãi lầy trải rộng. Từ cuối doi đất, những cọc nhỏ cắm rải rác đánh dấu một lối đi ngoằn ngoèo từ bụi cây này sang bụi cây khác giữa những hố nước nổi váng bọt xanh lục và những bãi sình hôi thối ngăn bước kẻ lạ. Lau sậy hôi tanh và những loài cây thủy sinh nhẫy nhớt, um tùm bốc mùi thối rữa nồng nặc và phả lên mặt chúng tôi một màn chướng khí nặng nề, chỉ cần một bước sảy chân là chúng tôi có thể bị lún sâu đến tận đùi trong bãi lầy tròng trành, đen đúa, khe khẽ gợn thành những đợt sóng tỏa lan ra nhiều yard quanh bàn chân chúng tôi. Bãi lầy tóm riết lấy bàn chân chúng tôi, và khi lỡ bước ngập trong sình thì tưởng chừng như có một bàn tay hiểm độc cố ý kéo chúng tôi lún xuống lớp bùn sâu bẩn thỉu. Chỉ có một lần chúng tôi thấy được một dấu vết cho biết trước đó đã có người đi qua con đường hiểm nghèo này. Từ giữa một bụi cói bỗng ngoi lên trên mặt sình lầy một vật đen đen. Bùn ngập tới hông Holmes khi anh bước tách khỏi đường đi để tóm lấy vật đó, và nếu không có chúng tôi ở lại để kéo anh lên thì có lẽ không bao giờ anh có thể đặt chân trở lại nền đất cứng được nữa. Anh giơ lên cao một chiếc ghệt cũ kĩ màu đen. Mặt da phía trong có in chữ: ‘Meyers, Toronto’.

“Cũng đáng để tắm bùn đấy chứ”, anh nói. “Đây là chiếc ghệt thất lạc của ngài Henry.”

“Stapleton đã vứt ở đây khi hắn chạy trốn.”

“Chính xác. Hắn vẫn cầm chiếc ghệt này trong tay sau khi cho con chó săn ngửi để đánh hơi theo dấu. Hắn chạy trốn khi biết mưu đồ đã hỏng, tay vẫn còn cầm chiếc ghệt. Và trên đường chạy trốn hắn đã quẳng nó đi ngay chỗ này. Chúng ta biết được là ít nhất tới đây hắn vẫn an toàn.”

Nhưng ngoài ra chúng tôi không biết chắc được gì hơn, tuy có thể phỏng đoán phần nhiều. Không có cơ hội tìm ra dấu chân trên bãi lầy vì bùn sình dâng lên nhanh chóng xóa tan mọi vết tích, nhưng cuối cùng, khi chúng tôi tới được phần đất rắn chắc hơn bên kia bãi lầy thì mọi người đều hăm hở tìm kiếm. Không hề thấy bất cứ dấu chân nào dù là mờ nhạt nhất. Nếu mặt đất này nói lên sự thật thì Stapleton đã không tới được hòn đảo ẩn náu cho dù đêm trước hắn đã gắng sức tìm đến đó trong màn sương. Đâu đó giữa lòng bãi lầy Grimpen, nằm sâu dưới lớp bùn sình hôi thối của bãi lầy khổng lồ, kẻ tàn ác nhẫn tâm này đã bị chôn vùi vĩnh viễn.

Trên cù lao giữa bãi lầy, chúng tôi tìm thấy nhiều vết tích nơi hắn nhốt con thú đồng lõa. Một bánh xe động lực khổng lồ và hầm lò bị rác rưởi phủ lấp một phần cho biết vị trí của một khu mỏ hoang phế. Cạnh đó là tàn tích đổ nát của những túp lều thợ mỏ, những người chắc chắn đã phải bỏ đi vì mùi hôi thối của bãi lầy bao quanh. Trong một túp lều có một bộ xích cùng nhiều xương xẩu bị gặm mòn cho biết nơi nhốt con chó săn. Nằm trong đám đổ nát ấy là một bộ xương còn dính một mảng lông rối màu nâu.

“Bộ xương chó!" Holmes nói. “Lạy Chúa, một con chó spaniel lông xoăn. Tội nghiệp Mortimer sẽ không bao giờ gặp lại con chó cưng của mình nữa. Chà, tôi không rõ nơi này còn chứa đựng bí mật gì mà chúng ta chưa tìm hiểu chăng. Hắn có thể giấu con chó săn, nhưng hắn không thể bắt nó im tiếng, và vì thế mà ngay cả ban ngày cũng nghe được những tiếng tru dễ sợ kia. Khi cấp bách hắn có thể nhốt con chó trong nhà phụ ở Merripit, nhưng làm thế luôn luôn rủi ro, và đúng đến cái ngày hắn quyết định sẽ hoàn tất mọi âm mưu thì hắn mới nhốt chó ở đó. Chất bột nhão trong hộp thiếc này chắc chắn là hỗn hợp phát sáng mà hắn dùng để bôi phết lên con thú đó. Tất nhiên là hắn nảy ra ý tưởng làm thế dựa trên truyền thuyết con quỷ chó của dòng họ, nhằm làm cho ngài Charles kinh hãi mà chết. Thảo nào tên tù khốn nạn kia vừa chạy vừa gào thét, ngay cả ông bạn nam tước cũng vậy, và chính chúng ta đây nếu ở vào tình huống tương tự hẳn cũng như thế, khi nhìn thấy một con thú kinh khủng nhường ấy lao qua truông trong bóng tối đuổi theo mình. Quả là một mưu kế quỷ quyệt, bởi vì ngoài khả năng đẩy nạn nhân tới chỗ chết, liệu có người nông dân nào dám liều mạng tìm hiểu khi nhìn thấy một cảnh tượng như thế giữa truông, đúng như nhiều người đã gặp? Tôi đã nói ở London rồi, Watson, và bây giờ tôi lặp lại ở đây, rằng chưa bao giờ chúng ta góp sức truy bắt kẻ nào nguy hiểm như kẻ đang nằm dưới sâu kia.” Anh vung cánh tay dài về phía bãi lầy khổng lồ loang lổ những mảng màu xanh lục rộng tít tắp đến khi hòa lẫn vào những triền đồi nâu đỏ của truông.

15
Hồi tưởng

Một đêm sương giá cuối tháng 11, Holmes và tôi ngồi hai bên lò sưởi cháy rực trong phòng khách ở phố Baker. Kể từ sau kết cục bi đát của chuyến đi Devonshire, anh đã bận rộn với hai vụ hết sức quan trọng. Trong vụ thứ nhất anh đã vạch trần hành vi đồi bại của đại tá Upwood liên quan đến chuyện bài bạc tai tiếng chấn động ở Câu lạc bộ Nonpareil. Còn trong vụ thứ hai anh đã minh oan cho quý bà Montpensier người Pháp thoát khỏi nguy cơ bị khép tội sát nhân vì có liên quan đến cái chết của con riêng của chồng là quý cô Carere, người ta còn nhớ là sáu tháng sau đó, cô gái này được phát hiện vẫn còn sống và đã lấy chồng ở New York. Holmes đang vô cùng phấn chấn vì đã gặt hái thành công liên tiếp trong hàng loạt vụ án khó khăn và quan trọng, cho nên tôi dễ dàng khơi gợi cho anh nói đến các chi tiết bí ẩn của vụ Baskerville.

Tôi đã nhẫn nại chờ đợi cơ hội này vì tôi hiểu anh sẽ không đời nào cho phép các vụ việc chồng chéo lên nhau, và bộ óc suy luận rạch ròi của anh không được sao nhãng công việc hiện tại để nghiền ngẫm những kí ức đã qua. Tuy nhiên, ngài Henry và bác sĩ Mortimer đã đến London trên đường du lịch dài ngày nhằm cải thiện tình trạng suy nhược thần kinh của nam tước. Họ vừa đến thăm chúng tôi chiều hôm đó cho nên gợi lại đề tài này âu cũng là lẽ tự nhiên.

“Từ góc nhìn của kẻ tự xưng là Stapleton, toàn bộ diễn biến vụ này vốn đơn giản và rõ ràng”, Holmes nói, “nhưng đối với những người không biết được động cơ của hắn ngay từ đầu mà chỉ biết một phần sự thật, thì mọi việc đúng là hết sức phức tạp. Tôi có thuận lợi được nói chuyện hai lần với bà Stapleton nên bây giờ vụ này sáng tỏ tới mức không còn gì bí mật đối với chúng ta nữa. Anh sẽ thấy vài ghi chép của tôi ở mục B trong hệ thống danh mục vụ án.”

“Chắc anh cũng vui lòng cho tôi biết sơ qua trình tự diễn biến theo trí nhớ chứ?”

“Hẳn rồi, nhưng tôi không bảo đảm là nhớ hết mọi chi tiết trong đầu. Điều kì lạ là khi tập trung trí óc cao độ thì những chuyện gì đã qua đều bị xóa sạch. Trong quá trình biện hộ, luật sư có thể tranh cãi tay đôi về một lĩnh vực nào đó với một chuyên gia nhưng chỉ một, hai tuần sau khi xét xử ở tòa là anh ta sẽ quên hết các chi tiết. Cho nên các vụ án tôi giải quyết cứ tuần tự thay thế nhau, và vụ quý cô Carere đã xóa nhòa những hồi ức về vụ lâu đài Baskerville. Ngày mai tôi sẽ lại tiếp nhận một vụ nho nhỏ nào đó và nó sẽ trục xuất luôn cả quý cô người Pháp lẫn tên Upwood tai tiếng ra khỏi trí nhớ. Nhưng về vụ con chó, tôi sẽ cố trình bày với anh diễn biến chính xác hết mức có thể, và nếu như tôi có lỡ quên chi tiết nào thì anh có thể nhắc lại.

Kết quả điều tra của tôi cho thấy rõ ràng là những bức chân dung dòng họ không biết dối trá, và tên này quả đúng là người dòng tộc Baskerville. Hắn là con của Rodger Baskerville, em trai ngài Charles, người em đã trốn sang Nam Mỹ đế tránh tiếng xấu và ai cũng cho là sống độc thân cho tới chết. Thực ra người này đã lập gia đình và có độc một đứa con, chính là kẻ hung ác đó, và họ thật của hắn cũng chính là họ của cha mình. Hắn đã thành hôn với cô Beryl Garcia, một kiều nữ ở Costa Rica, và sau khi đã biển thủ một khoản tiền công khố đáng kể, hắn đổi tên thành Vandeieur rồi tẩu thoát sang Anh quốc, và mở một trường tư thục ở phía đông Yorkshire. Hắn ta thử sức trong lĩnh vực làm ăn này là vì tình cờ quen được một giáo viên mắc bệnh lao trong chuyến hải hành về quê hương, và hắn ta đã lợi dụng năng lực của người này để mở trường. Thế nhưng Fraser, tức người giáo viên nọ, qua đời và ngôi trường tuy đã khởi đầu tốt đẹp mau chóng rơi vào tình trạng tai tiếng và cuối cùng phải đóng cửa. Vợ chồng Vandeleur thấy tốt nhất là nên đổi tên thành Stapleton và hắn ta mang phần tài sản còn lại cùng các kế hoạch tương lai và sở thích côn trùng học về miền nam Anh quốc. Khi tới Bảo tàng Anh quốc, tôi biết hắn là một chuyên gia được công nhận về lĩnh vực này, và cái tên Vandeleur đã mãi mãi gắn liền với một loại bướm đêm mà hắn là người đầu tiên phát hiện và mô tả thời còn ở Yorkshire.

Bây giờ chúng ta sẽ đề cập tới quãng đời của hắn đã khiến chúng ta hao tổn biết bao tâm trí. Tên này hiển nhiên đã tìm hiểu và biết rằng chỉ có hai mạng người cản trở hắn giành món tài sản to tát kia. Khi hắn về Devonshire, tôi cho là kế hoạch của hắn còn hết sức mù mờ, nhưng ngay từ đầu hắn đã có ý đồ xấu xa, lộ rõ qua việc hắn cho vợ giả làm em gái. Rõ ràng hắn đã có ý định dùng vợ làm mồi nhử mặc dù lúc đó có thể hắn vẫn chưa biết chắc phải bày mưu tính kế cụ thể ra sao. Mục đích của hắn là chiếm tài sản và hắn sẵn sàng dùng mọi công cụ hay chấp nhận mọi mạo hiểm để đạt mục đích. Hành động đầu tiên là định cư càng gần ngôi nhà của tổ tiên càng tốt, và thứ hai là vun vén mối thân tình với ngài Charles Baskerville cùng các láng giềng. Chính vị nam tước già ấy đã cho hắn biết truyền thuyết quỷ chó của dòng họ và thế là tự dọn sẵn đường chết cho mình. Còn Stapleton, từ giờ tôi sẽ gọi hắn bằng cái tên đó, hắn biết ông già đau tim nặng và chỉ cần kinh hoảng cũng đủ chết. Đa phần những điều hắn biết là qua bác sĩ Mortimer. Hắn cũng nghe nói là ngài Charles vốn mê tín và rất coi trọng truyền thuyết ác nghiệt kia. Đầu óc mưu mô của hắn lập tức nảy ra cách đẩy ông nam tước vào chỗ chết nhưng lại khiến người ta khó lòng truy ra kẻ sát nhân đích thực

Nghĩ ra ý tưởng đó rồi, Stapleton tiến hành với sự tinh vi đáng nể. Một kẻ mưu mô bình thường ắt đã bằng lòng ra tay với một con chó săn man rợ. Việc dùng phương tiện nhân tạo để biến con thú ấy thành ma quỷ là một sáng kiến thiên tài của hắn. Stapleton mua con chó đó ở London từ hãng buôn Ross & Mangies ở đường Fulham. Đó là con chó khỏe nhất, hung dữ nhất của mấy tay buôn này. Hắn mang con chó theo chuyến tàu North Devon và đi bộ một quãng đường xa qua truông để trở về mà không gây chú ý. Trong những chuyến săn côn trùng, hắn đã biết đường đi xuyên bãi lầy Grimpen và vì thế đã tìm được chỗ ẩn náu an toàn cho con thú. Tại đó, hắn nhốt chó vào cũi rồi chờ thời cơ. Nhưng thời cơ còn lâu mới đến. Không thể nào dụ dỗ ông già quý tộc đó ra khỏi nhà vào ban đêm. Nhiều lần Stapleton đã ẩn nấp quanh đó cùng con chó săn nhưng chỉ uổng công. Chính trong những lần truy lùng thất bại ấy thì hắn, hay đúng hơn là đồng phạm của hắn, đã bị mấy nông dân bắt gặp và thế là cái truyền thuyết về con quỷ chó lại càng được củng cố. Stapleton đã hi vọng vợ hắn có thể dụ dỗ ngài Charles vào chỗ chết nhưng bà ta đột nhiên tỏ ra bất phục tùng. Bà ta không muốn lôi kéo ông già quý tộc kia vào chuyện luyến ái để nộp mạng ông cho kẻ thù địch kia. Những lời đe dọa, và rất tiếc phải nói là cả những cú đấm, cũng không thể lay chuyển người vợ. Bà ta một mực không chịu tham dự vào việc đó và suốt một thời gian dài mưu đồ của Stapleton lâm vào bế tắc.

Trong hoàn cảnh nan giải, Stapleton tình cờ tìm ra lối thoát khi ngài Charles, người đã có tình thân với hắn, nhờ hắn làm đại diện cho một việc từ thiện của ông liên quan đến người đàn bà bất hạnh Laura Lyons. Bằng cách đóng vai một người đàn ông độc thân, Stapleton dễ dàng chi phối bà Lyons hoàn toàn và khiến bà này tin rằng nếu bà được tòa cho li dị chồng thì hắn sẽ cưới bà ta. Những trù hoạch của Stapleton đột nhiên gặp khó khăn khi hắn biết ngài Charles sắp rời khỏi lâu đài theo lời khuyên của bác sĩ Mortimer, tuy hắn buộc phải giả vờ đồng tình. Stapleton phải hành động tức khắc kẻo nạn nhân thoát khỏi tầm kiểm soát của hắn. Vì thế hắn ép bà Lyons viết bức thư đó, van nài ông già cho gặp mặt vào buổi tối trước khi lên đường đi London. Sau đó, bằng mồm mép, Stapleton đã ngăn bà ta đến chỗ hẹn để hắn có được cái cơ hội chờ đợi bấy lâu.

Từ Coombe Tracey đi xe ngựa về, hắn kịp thời đưa con chó săn ra, phết phốt pho lên mình con thú, và đưa nó đến gần cánh cổng nơi hắn dự kiến sẽ gặp ông già đang chờ đợi. Được chủ ra hiệu, con chó nhảy vọt qua cổng rào và đuổi theo vị nam tước bất hạnh, còn ông già thì vừa chạy vừa la hét trên con đường thủy tùng. Trên lối đi cây phủ âm u đó mà thấy một con thú khổng lồ đen ngòm, mõm rực cháy, mắt tóe lửa, lao theo nạn nhân, thì đúng là một cảnh tượng kinh khiếp. Ông già gục chết ở cuối con đường vì đau tim và khiếp đảm. Con chó săn chỉ chạy trên bờ cỏ trong khi nam tước chạy dưới đường nên người ta chỉ thấy dấu chân ông già. Khi thấy ông già nằm im, con chó có lẽ đã đến gần đánh hơi nhưng thấy ông đã chết thì lại bỏ đi. Chính lúc đó nó đã để lại dấu chân mà bác sĩ Mortimer đã nhìn thấy. Con chó săn được chủ gọi và nhanh chóng trở về hang ổ ở bãi lầy Grimpen, để lại một bí mật làm nhà chức trách hoang mang, cả vùng quê sợ hãi, và cuối cùng đưa vụ này vào tầm ngắm của chúng ta.

Cái chết của ngài Charles Baskerville là thế đấy. Đúng là hết sức nham hiểm vì hầu như không thể có chứng cứ buộc tội kẻ sát nhân đích thực. Đồng phạm duy nhất của hắn là một con vật không bao giờ tố cáo hắn được, còn tính chất khó hiểu, kì dị của sự việc chỉ càng làm cho âm mưu này thêm hữu hiệu. Chỉ có cả hai người đàn bà liên quan đến vụ này, bà Stapleton và bà Laura Lyons, nghi ngờ hắn mà thôi. Bà Stapleton biết chồng mình có mưu đồ nhằm vào ông già và cũng biết sự tồn tại của con chó săn. Bà Lyons chẳng hề biết mấy chuyện đó, nhưng lại nhớ rất rõ là cái chết xảy ra đúng thời điểm cuộc hẹn gặp đã bị hủy bỏ mà chỉ có Stapleton biết việc này. Tuy nhiên, cả hai người đàn bà đều bị hắn chi phối và hắn chẳng có gì phải lo sợ về họ. Mục đích của hắn đã thực hiện thành công một nửa, nhưng phần còn lại còn khó khăn hơn.

Có khả năng là lúc đầu Stapleton không hay biết có một người thừa kế ở Canada. Tuy vậy, hắn nhanh chóng biết được qua người bạn là bác sĩ Mortimer, và hắn đã nghe ông bác sĩ cho biết hết mọi chi tiết về lịch trình của Henry Baskerville. Ý tưởng đầu tiên của Stapleton là có thể cho anh chàng xa lạ từ Canada này chết luôn tại London chứ không chờ đến khi về tới Devonshire. Stapleton không còn tin vợ mình kể từ khi bà ta không chịu giúp hắn gài bẫy ông già, và Stapleton cũng không dám để vợ lọt ra ngoài tầm mắt quá lâu vì sợ là sẽ không còn chi phối được bà ta nữa. Chính vì thế hắn đưa vợ cùng đi London. Tôi tìm ra chỗ hai vợ chồng đã trọ là khách sạn Mexborough trên phố Craven, thực tế đó là một trong những nơi tôi đã cho người đến tìm chứng cứ. Tại đây Stapleton nhốt vợ trong phòng còn hắn đeo râu cải trang theo dõi bác sĩ Mortimer đến phố Baker và sau đó ra ga rồi tới khách sạn Northumberland. Người vợ đã lờ mờ đoán được kế hoạch của chồng nhưng bà ta lại rất sợ hắn, nỗi sợ thành hình do bị ngược đãi, sợ tới mức không dám viết thư cảnh báo cho người mà bà biết là đang lâm nguy. Nếu lá thư ấy rơi vào tay Stapleton thì cả tính mạng của bà ta cũng khó bảo toàn. Rốt cuộc, như đã biết, bà ta dùng cách cắt những từ thích hợp trong nhật báo ra để ghép thành lời nhắn và ghi địa chỉ trên phong bì bằng nét chữ giả. Thư đến tay ngài Henry và là lần đầu nam tước được cảnh báo về nguy cơ đang đe dọa.

Stapleton bắt buộc phải có được một món nào đó trong số trang phục của ngài Henry để trong trường hợp phải dùng đến con chó thì hắn luôn có phương tiện cho nó đánh hơi truy tìm. Với tính nhanh nhạy và táo bạo điển hình, hắn tiến hành ngay, và ta có thể tin chắc rằng một tên bồi đánh giày hay cô hầu phòng khách sạn đã được đút lót hậu hĩnh để giúp hắn trong mưu mô này. Nhưng tình cờ là chiếc ghệt đầu tiên lấy cắp cho Stapleton lại là chiếc mới tinh nên chẳng có ích gì cho ý đồ của hắn. Sau đó hắn cho người trả lại chiếc ghệt đó và lấy chiếc khác, đó là tình tiết gợi ý cho tôi nhiều nhất, nó chứng minh một cách thuyết phục rằng chúng ta đang đương đầu với một con chó săn thực sự, và không một giả thuyết nào khác có thể lí giải vì sao kẻ này nôn nóng lấy chiếc ghệt cũ mà lại dửng dưng với chiếc ghệt mới như vậy. Tình tiết càng kì quặc thì lại càng đáng xem xét kĩ, và có khi một chi tiết tưởng chừng làm vấn đề thêm rối rắm lại là mấu chốt giải thích mọi chuyện khi được cân nhắc thích đáng và xử lí một cách khoa học.

Sáng hôm sau hai ông bạn kia đến chỗ chúng ta, họ luôn luôn bị Stapleton ngồi trên xe ngựa theo dõi. Vì Stapleton biết rõ nơi chúng ta ở và nhân dạng của tôi, và xét theo lối hành xử nói chung của hắn, tôi thiên về nhận định rằng tiền sử phạm tội của Stapleton không chỉ giới hạn trong một vụ Baskerville thôi đâu. Hắn khiến tôi nhớ là trong vòng ba năm qua đã có bốn vụ trộm lớn ở miền tây nhưng không vụ nào bắt được tội phạm. Vụ cuối cùng ở lữ quán Folkestone vào tháng 5 nổi tiếng vì người bồi phòng ở đó bị giết hại nhẫn tâm bằng súng lục khi thình lình bắt gặp tên đạo chích bịt mặt lẻ loi ấy. Tôi ngờ rằng Stapleton đã bù đắp nguồn tài chính hao mòn của mình bằng cách đó, và hắn đã là một kẻ nguy hiểm liều lĩnh nhiều năm rồi. Chúng ta đã có minh chứng cho tài ứng biến cực kì ranh ma của Stapleton vào buổi sáng mà hắn chạy thoát chúng ta rất dễ dàng, và sự táo gan của hắn khi mạo xưng danh tính của tôi với người xà ích. Kể từ lúc đó, hắn biết tôi đã đảm trách vụ này ở London và vì thế không còn cơ hội gì cho hắn ở đây nữa. Hắn quay về Dartmoor chờ nam tước trở về.”

“Khoan đã!” Tôi lên tiếng. “Chắc chắn anh đã kể lại chính xác diễn biến sự việc, nhưng có một điểm anh lại không giải thích. Còn con chó săn khi chủ nó đi London thì sao?”

“Tôi có quan tâm đến chuyện đó và tất nhiên điều này là quan trọng. Nhất định Stapleton phải có người tin cẩn nào đó, mặc dù hắn không thể tiết lộ kế hoạch để cho người đó bắt thóp được mình, ở điền trang Merripit có một lão gia nhân tên là Anthony. Mối quan hệ giữa lão với nhà Stapleton có thể truy ngược về trước nhiều năm, từ cái thời mở trường tư thục, do đó lão ta hẳn phải biết ông bà chủ của lão thật ra là vợ chồng. Lão ta đã biến mất và đào tẩu khỏi Anh quốc. Ngay tên Anthony cũng là một cái tên ít thông dụng ở xứ này, trong khi Antonio lại là cái tên phổ biến ở tất cả các nước nói tiếng Tây Ban Nha hay các nước thuộc địa Tây Ban Nha ở châu Mỹ. Người này, giống như chính bà Stapleton, nói tiếng Anh giỏi nhưng giọng hơi lơ lớ nghe rất lạ. Chính tôi đã nhìn thấy lão ta băng qua bãi lầy Grimpen theo con đường Stapleton đã đánh dấu. Do đó rất có khả năng là khi chủ nhân đi vắng, chính lão ta chăm lo cho con chó săn, mặc dù có thể lão chẳng hề biết mục đích nuôi con vật ấy là gì.

Sau đó vợ chồng Stapleton quay về Devonshire, rồi ngài Henry và anh cũng về. Nhân đây cũng nói thêm về suy nghĩ của tôi lúc đó. Chắc anh còn nhớ khi tôi xem xét tờ giấy có dòng chữ cắt dán từ nhật báo, tôi đã kiểm tra thật kĩ để tìm các dấu in chìm. Lúc đó tôi giơ tờ giấy lên thật gần, chỉ cách mắt chừng vài inch và nhận ra mùi nước hoa phảng phất hương nhài trắng. Có bảy mươi lăm loại mùi nước hoa và một chuyên gia tội phạm cần có khả năng phân biệt được từng mùi, và trong kinh nghiệm của tôi, đã có hơn một vụ được giải quyết nhờ việc nhận biết tức khắc các mùi này. Mùi nước hoa cho thấy có một phụ nữ trong vụ này, và chính nó đã hướng suy nghĩ của tôi về phía vợ chồng Stapleton. Vì thế tôi đã biết chắc về con chó săn và phán đoán được tội ác ngay cả trước khi chúng ta đi về miền tây. Ý đồ của tôi là theo dõi Stapleton. Tuy nhiên, tôi không thể đi cùng anh vì nếu thế hắn sẽ hết sức đề phòng. Cho nên tôi lừa gạt hết mọi người, kể cả anh, và tôi bí mật về đó trong khi mọi người tưởng tôi còn ở London. Tôi không đến nỗi phải chịu cực khổ như anh đã tưởng tượng đâu, vả lại không bao giờ được để những tiểu tiết ấy cản trở việc điều tra. Phần lớn thời gian tôi trú ngụ ở Coombe Tracey và chỉ sử dụng căn nhà đá trên đồng hoang khi cần đến gần nơi hành động. Cartwright đi cùng tôi về đó và trong cái vỏ ngụy trang dân quê, thằng bé đã trợ giúp tôi rất nhiều. Nhờ nó mà tôi có thức ăn và áo quần sạch sẽ. Khi tôi theo dõi Stapleton thì Cartwright theo dõi anh, do đó tôi có thể kiểm soát hết tình hình.

Tôi đã bảo anh là các bản tường trình của anh đến tay tôi rất nhanh, chúng được chuyển đi tức khắc từ phố Baker đến Coombe Tracey. Những bản tường trình đó hết sức hữu ích và đặc biệt là chi tiết ngẫu nhiên có thật về lai lịch của Stapleton. Nhờ đó tôi xác định được tung tích của người đàn ông và người đàn bà đó để cuối cùng biết đích xác những gì cần phải làm. Vụ này phức tạp lên đáng kể khi phát sinh chuyện tên tù vượt ngục và quan hệ của tên này với vợ chồng Barrymore. Việc này anh đã làm sáng tỏ một cách rất hữu hiệu, tuy rằng tôi cũng đã suy ra kết luận tương tự dựa vào những gì quan sát được. Đến khi anh phát hiện ra tôi trên truông thì tôi đã biết đầy đủ mọi chuyện, nhưng tôi không có một bằng chứng nào để trình trước bồi thẩm đoàn. Ngay cả mưu toan của Stapleton nhằm sát hại ngài Henry đêm đó nhưng kết cục lại là cái chết của tên tù bất hạnh cũng không có ích gì cho ta trong việc chứng minh Stapleton giết người. Dường như không còn cách nào khác ngoại trừ bắt hắn tại trận, và muốn làm thế ta phải tạo ra mồi nhử bằng cách để cho ngài Henry đi một mình, không có ai bảo vệ. Chúng ta đã làm đúng như thế, và phải trả giá là để cho thân chủ của mình khiếp đảm kinh hồn, chúng ta mới tìm ra đủ chứng cứ và đẩy Stapleton vào chỗ tiêu vong. Phải thú nhận là lẽ ra trong khả năng kiểm soát của mình, tôi không nên đẩy ngài Henry vào tình thế đó, nhưng ta không thể biết trước cái cảnh tượng khủng khiếp đến sững sờ khi gặp con thú, và cũng không thể tiên liệu được màn sương mù lại giúp con chó lao tới chúng ta mau lẹ như vậy. Chúng ta đã đạt được mục đích, còn về cái giá phải trả thì cả bác sĩ chuyên khoa lẫn bác sĩ Mortimer đều quả quyết là ngài Henry chỉ bị khủng hoảng tạm thời. Một chuyến du lịch dài ngày sẽ giúp anh bạn của chúng ta không những hồi phục thần kinh suy nhược mà còn giải tỏa được những tổn thương tình cảm nữa. Ngài Henry đã yêu người phụ nữ kia chân thành sâu sắc, và đối với nam tước điều đau buồn nhất trong chuyện ám muội này là chính người phụ nữ đó lại lừa dối anh ta.

Phần còn lại chỉ cần làm rõ vai trò của người phụ nữ này. Chắc chắn Stapleton đã buộc vợ mình phải khuất phục, và bà ta cam chịu có thể do tình yêu hay do sợ hãi, mà cũng có thể là vì cả hai lí do, bởi hai cảm xúc đó không hề xung khắc. Chí ít là nó đã phát huy hiệu quả. Theo lệnh Stapleton, người vợ bằng lòng đóng vai trò em gái, mặc dù hắn đã nhận ra khả năng chi phối của mình là có hạn khi cố ép buộc vợ làm đồng phạm trực tiếp giúp hắn giết người. Vợ hắn sẵn sàng báo nguy cho ngài Henry bằng những cách không gây hại cho chồng, và nhiều lần bà ta đã làm như thế. Dường như chính Stapleton cũng biết ghen tuông và khi thấy nam tước tán tỉnh người đẹp, mặc dù chuyện đó nằm trong mưu đồ, hắn vẫn không thể không can thiệp bằng một trận lôi đình phơi bày bản chất hung hăng mà phong thái bề ngoài giỏi kiềm chế của hắn đã khéo che giấu. Hắn khuyến khích ngài Henry kết thân để anh ta thường xuyên lui tới điền trang Merripit và không sớm thì muộn hắn sẽ có được cái cơ hội hằng mong muốn. Thế nhưng vào ngày quyết định đó người vợ lại đột nhiên chống lại chồng. Bà ta đã biết chuyện gì đó về cái chết của tên tù và biết con chó săn đang được giấu trong căn nhà phụ ngoài vườn đúng vào buổi tối mà ngài Henry sẽ đến dùng bữa. Bà ta trách cứ chồng về những mưu toan tội ác, rồi một cảnh tượng thịnh nộ diễn ra và đây là lần đầu tiên Stapleton để lộ cho vợ biết bà ta có tình địch. Lòng chung thủy của người vợ lập tức biến thành oán ghét cay đắng và Stapleton nhận ra bà ta thể nào cũng phản bội hắn. Thế là Stapleton trói vợ lại để bà ta không có cơ hội báo động cho ngài Henry, và chắc chắn hắn đã hi vọng rằng khi cả vùng quê này gán cái chết của nam tước cho lời nguyền dòng họ thì hắn có thể thuyết phục bà ta chấp nhận việc đã rồi và tiếp tục giữ kín những gì đã biết. Trong chuyện này tôi nghĩ rằng dù sự việc có diễn ra thế nào đi nữa thì hắn cũng đã tính sai nước cờ, và dẫu không có chúng ta ở đó thì định mệnh của hắn cũng đã được an bài. Một người phụ nữ mang dòng máu Tây Ban Nha không dễ dàng tha thứ một sự xúc phạm như thế. Vậy đó, Watson thân mến, không xem lại các ghi chép thì tôi không thể tường thuật vụ án kì lạ này cặn kẽ hơn. Tôi không rõ có còn điểm nào quan trọng mà chưa được giải thích chăng?”

“Hắn ta không thể hi vọng dùng con chó săn giả ma quỷ để dọa cho ngài Henry khiếp đảm mà chết như đã làm với ông bác.”

“Con thú ấy rất hung tợn và đã bị bỏ đói. Nếu nó không khiến cho nạn nhân thất kinh mà chết thì ít nhất cũng làm tê liệt sức kháng cự của nạn nhân.”

“Hẳn rồi. Chỉ còn một điều khó hiểu thôi. Nếu Stapleton được quyền thừa tự thì làm sao hắn giải thích được việc bấy lâu nay, một người thừa kế như hắn lại sống âm thầm dưới một tên họ khác kế bên cái di sản đó? Làm sao hắn có thể đòi hưởng gia tài mà không gây nghi ngờ và hiếu kì chứ?”

“Điều đó quả là rất khó, e rằng anh đã đòi hỏi hơi quá khi muốn tôi giải đáp cho anh. Quá khứ và hiện tại đều nằm trong phạm vi điều tra của tôi, nhưng hỏi tôi chuyện người ta có thể làm gì trong tương lai thì thật khó trả lời. Bà Stapleton đã nghe chồng bàn vấn đề này nhiều lần rồi. Có ba khả năng giải quyết. Hắn có thể đòi quyền hưởng gia tài từ Nam Mỹ bằng cách xác nhận lai lịch với đại diện chính quyền Anh ở đó, và vì thế có thể sở hữu tài sản này mà không phải trở về nước. Hoặc hắn có thể đội một cái lốt ngụy trang phức tạp nào đó trong khoảng thời gian ngắn mà hắn cần phải có mặt ở London để xúc tiến thủ tục thừa kế. Cũng có thể hắn sẽ cho một kẻ đồng lõa thay mặt với đủ bằng chứng và giấy tờ để người này nhận gia tài đó và hắn sẽ được chia một phần tài sản theo tỉ lệ. Qua những gì đã biết về hắn, ta có thể tin chắc là nếu trừ khử được ngài Henry, tên này sẽ có cách vượt qua trở ngại ấy. Vậy đó, Watson thân mến, chúng ta đã làm việc rất gay go suốt mấy tuần nay, tôi nghĩ là riêng buổi tối nay chúng ta có thể để tâm trí vào những chuyện khác thú vị hơn. Tôi đã đặt một lô cho vở Les Huguenots[184] đấy. Anh đã nghe giọng ca de Reszke[185] chưa? Cảm phiền anh sửa soạn trong nửa giờ nữa, rồi chúng ta sẽ ghé tiệm Marcini ăn tối trên đường đi có được không?”

SỰ TRỞ VỀ CỦA SHERLOCK HOLMES
(The Return of Sherlock Holmes, 1903-1904)
Người dịch: Thiên Nga

NGÔI NHÀ HOANG
(The Empty House, 1903)

Vụ ám sát công tử Ronald Adair trong hoàn cảnh vô cùng khác thường và không lí giải nổi, khiến cả London chú ý và giới thượng lưu bất an, xảy ra vào mùa xuân năm 1894. Công chúng đã biết các tình tiết vụ án được tiết lộ trong cuộc điều tra của cảnh sát, nhưng lúc ấy nhiều điều bị ỉm đi, vì trong vụ này bên khởi tố đã có thừa chứng cứ buộc tội nên không nhất thiết phải công bố tất cả. Mãi đến nay, sau gần mười năm, tôi mới được phép đưa ra những mắt xích còn thiếu tạo nên cả chuỗi sự kiện lạ thường này. Bản thân vụ án đã gây chú ý, nhưng tôi thấy nó vẫn chưa là gì so với cái diễn biến kì quặc tiếp theo, cũng là sự kiện đã khiến tôi bàng hoàng kinh ngạc nhất trong cả quãng đời đầy phiêu lưu của mình. Đến tận hôm nay, sau ngần ấy năm trôi qua, mỗi khi nghĩ đến tôi vẫn còn thấy mình bồi hồi rúng động, và những nỗi mừng vui, sững sờ và nghi hoặc lại bỗng đâu ập về xâm chiếm cả tâm tư. Đối với những người ít nhiều quan tâm đến suy nghĩ và hành động của một nhân vật rất đỗi xuất chúng mà tôi đã đôi lần hé lộ, cho phép tôi nói rằng: Xin đừng trách tôi đã không chia sẻ những gì mình biết, bởi lẽ ra tôi đã xem đó là phận sự hàng đầu nếu không bị chính người đó cấm tiệt và mãi tới hôm mồng 3 tháng trước, anh mới rút lại lời ngăn cấm ấy.

Vì mối thâm tình với Sherlock Holmes mà tôi đã rất quan tâm đến lĩnh vực hình sự, và từ khi anh mất tích tôi vẫn không quên theo dõi sát sao các vụ án được công bố, và để thỏa ý thích riêng nhiều lần tôi còn thử đem các phương pháp của anh ra áp dụng để phá án, dù chẳng thành công là bao. Tuy vậy, không có vụ nào khiến tôi chú ý nhiều như tấn thảm kịch của công tử Ronald Adair. Khi đọc thấy chứng cứ tại cuộc điều tra đã đưa đến kết luận rằng đây là một vụ giết người có chủ ý mà hung thủ là một hay nhiều người chưa xác định, tôi mới nhận thức rõ hơn bao giờ hết tổn thất mà cộng đồng phải chịu vì Sherlock Holmes đã không còn. Tôi tin chắc trong vụ án kì lạ này có những điểm mà nếu còn sống hẳn là anh sẽ đặc biệt chú ý, và khi ấy khả năng quan sát tinh tường và đầu óc nhạy bén của tay thám tử điều tra tội phạm số một Âu châu sẽ giúp đỡ đắc lực, hay đúng hơn là chỉ đường dẫn lối, cho phía cảnh sát trong quá trình phá án. Cả ngày ngồi trên xe đi khám bệnh tôi cứ lật đi lật lại vụ án trong đầu mà vẫn chưa tìm thấy lời giải thích nào xem ra thỏa đáng. Để chuyện khỏi nhàm vì kể đi kể lại nhiều lần, tôi xin tóm tắt lại các tình tiết đã được công bố khi cuộc điều tra khép lại.

Công tử Ronald Adair là thứ nam của bá tước vùng Maynooth, bấy giờ là toàn quyền tại một thuộc địa ở Úc. Thân mẫu của công tử Adair đã từ Úc quay về để làm phẫu thuật đục thủy tinh thể, nên lúc bấy giờ phu nhân đang cùng con trai Ronald và con gái Hilda sống tại số 427 phố Park Lane. Chàng trai ấy giao du với giới thượng lưu và cho đến lúc này chưa thấy có kẻ thù hay thói tật nào đáng kể. Anh ta từng hứa hôn với tiểu thư Edith Woodley vùng Carstairs, nhưng hai bên đã bằng lòng hủy đính ước từ mấy tháng trước, và xem ra sự việc không để lại cảm xúc sâu đậm nào. Còn lại thì cuộc sống của anh ta chỉ hạn chế trong phạm vi bó hẹp và khuôn thước, bởi anh ta có nếp sinh hoạt bình lặng và bản tính khô khan. Ấy vậy mà cái chết cực kì lạ lùng bỗng đâu ập đến với nhà quý tộc trẻ tuổi khoan hòa này, trong khoảng thời gian từ 10 đến 11 giờ 20 phút, đêm 30 tháng 3 năm 1894.

Ronald Adair mê chơi bài và chơi liên tục, nhưng chưa bao giờ cá cược to để đến nỗi thiệt thân. Anh ta là thành viên trong các câu lạc bộ bài Baldwin, Cavendish và Bagatelle. Sau bữa ăn tối ngày xảy ra án mạng, anh ta chơi một chầu bài whist tại Câu lạc bộ Bagatelle. Anh ta cũng vừa chơi ở đấy lúc chiều. Lời khai của những người cùng chơi - ông Murray, ngài John Hardy, và đại tá Moran - cho thấy họ chơi bài whist, và được thua gần ngang nhau. Có thể Adair đã thua năm bảng, nhưng chỉ có thế. Anh ta có gia tài đáng kể, nên thua bấy nhiêu cũng chẳng nhằm nhò gì. Hầu như ngày nào anh ta cũng chơi bài, không ở câu lạc bộ này thì cũng ở câu lạc bộ khác, nhưng anh ta vốn chơi thận trọng, nên cuối cùng thường là người được nhiều nhất. Lời khai cho thấy rằng, mấy tuần trước, trong một chầu cùng phe với đại tá Moran, anh ta đã thắng được Godfrey Milner và huân tước Balmoral những bốn trăm hai mươi bảng. Cuộc thẩm tra cho thấy hoạt động gần đây của anh ta chỉ có vậy.

Buổi tối xảy ra án mạng, anh ta từ câu lạc bộ về tới nhà đúng 10 giờ. Mẹ và chị gái anh ta đi thăm một người bà con từ chiều vẫn chưa về. Cô hầu khai là có nghe anh ta vào gian tiền phòng trên tầng ba mà anh ta vẫn dùng làm phòng khách. Trước đó cô có đốt lò sưởi ở đây, và vì thấy khói nên để mở cửa sổ. Không thấy có động tĩnh gì trong phòng cho đến 11 giờ 20, lúc phu nhân Maynooth và tiểu thư về. Bà định vào phòng con trai để chúc ngủ ngon. Nhưng cửa đã khóa trong, họ gọi và đập cửa mãi vẫn không nghe trả lời. Họ bèn tìm người đến phá cửa. Người ta phát hiện chàng trai xấu số nằm gần bên bàn. Đầu anh ta nát bấy vì một viên đạn đum đum[186]súng lục, nhưng lại không tìm thấy vũ khí nào trong phòng. Trên bàn có hai tờ tiền mười bảng và mười bảng mười bảy shilling bằng đồng vàng và bạc, xếp thành mấy khoản khác nhau. Trên một tờ giấy có ghi mấy con số tương ứng với tên vài bạn bè của anh ta trong câu lạc bộ, từ đó có thể phỏng đoán trước lúc chết, có lẽ anh ta đang thử tính toán xem chơi bài thắng thua thế nào.

Một cuộc khám nghiệm hiện trường tỉ mỉ chỉ càng khiến vụ án rối rắm hơn. Trước hết, không thể nêu được lí do vì sao chàng trai lại phải khóa chặt cửa từ bên trong. Có thể hung thủ đã làm vậy rồi tẩu thoát bằng đường cửa sổ. Song khoảng cách từ cửa sổ xuống đất cũng phải hai mươi foot là ít, bên dưới lại còn một luống hoa nghệ tây nở rộ. Cả hoa lẫn nền đất đều không có dấu hiệu gì là bị giẫm đạp, cũng không có dấu vết nào trên bờ cỏ hẹp phân cách ngôi nhà với ngoài đường. Vì vậy mà rõ ràng chính chàng trai đã đóng chặt cửa. Nhưng nếu vậy thì làm sao anh ta lại chết? Chẳng ai có thể trèo lên cửa sổ mà không để lại dấu vết. Giả sử có người bắn qua cửa sổ thì hắn quả là một tay súng đáng nể khi gây ra một vết thương trí mạng như vậy bằng súng lục. Hơn nữa, Park Lane là một con phố lắm người qua kẻ lại, cách nhà gần trăm yard lại có bãi đỗ xe ngựa. Không ai nghe có tiếng súng. Vậy mà có người chết vì một viên đạn súng lục tòe ra như cái nấm, đúng kiểu đạn đầu mềm, và gây ra vết thương dẫn đến tử vong tức thì. Đó là các tình tiết của vụ Bí ẩn Park Lane, vụ án lại còn phức tạp hơn nữa vì hoàn toàn không thấy có động cơ gây án, vì lẽ như tôi đã nói, công tử Adair không có kẻ thù, mà cũng không thấy tiền bạc hay đồ đạc giá trị trong phòng bị đánh cắp.

Suốt ngày tôi cứ suy đi ngẫm lại mấy tình tiết đó trong đầu, cố nghĩ ra một giả thuyết nào đó khớp với toàn bộ những dữ kiện này, và tìm phương hướng thuận lợi nhất mà người bạn xấu số của tôi từng tuyên bố là khởi điểm của mọi cuộc điều tra. Thú thật tôi không tiến được là bao. Đến chiều tôi lững thững qua công viên, rồi đâu độ 6 giờ thì nhận ra mình đã đứng ở đầu phố Oxford giao với Park Lane. Trên vỉa hè có một đám lông bông, người nào cũng nhìn chằm chằm lên một ô cửa sổ nọ, nhờ thế tôi biết ngay đâu là ngôi nhà tôi định đến xem. Một gã cao gầy đeo cặp kính râm mà tôi rất nghi là cảnh sát chìm đang vạch ra một giả thuyết nào đó, còn đám người kia thì xúm lại nghe. Tôi cố tiến lại thật gần gã, nhưng bởi thấy mấy nhận xét của gã có vẻ phi lí, tôi lại thối lui, có phần ác cảm. Khi quay người đi, tôi va phải một ông có tuổi lưng còng đứng sau lưng tôi nãy giờ, làm rơi mấy cuốn sách ông ta đang cầm. Tôi còn nhớ khi nhặt lên thì thấy nhan đề một cuốn là Nguồn gốc tục thờ cây, nên tôi chợt nghĩ lão này hẳn là một tay say mê sách nghèo khó chuyên thu thập những cuốn sách hiếm để bán hoặc phục vụ cho sở thích riêng. Tôi cố xin lỗi vì sự việc đáng tiếc, nhưng rõ ràng mấy cuốn sách tôi chẳng may làm rơi lại là báu vật trong mắt chủ nhân. Ông ta hầm hè khinh miệt quay gót, rồi tôi thấy tấm lưng còng và hàm râu quai nón bạc khuất trong đám đông.

Những gì quan sát được tại số 427 Park Lane chẳng làm vụ án tôi đang để tâm sáng tỏ được gì nhiều. Ngôi nhà phân cách với đường bằng một bức tường và rào chắn thấp, tổng cộng cao không quá năm foot. Vì vậy mà ai cũng có thể vào vườn hết sức dễ dàng, nhưng cửa sổ thì tuyệt không thể, bởi chẳng có ống nước hay thứ gì để vịn thì cho dẫu là người nhanh nhẹn, khỏe mạnh nhất cũng không trèo lên được. Tôi theo đường cũ về lại Kensington mà càng rối trí. Tôi mới ở trong thư phòng chưa được năm phút thì cô hầu bước vào báo là có người cần gặp. Tôi kinh ngạc thấy đó chẳng phải ai mà chính là nhà sưu tầm sách cũ kì dị, với khuôn mặt nhăn nheo, góc cạnh hiện ra dưới vầng tóc bạc, còn mấy cuốn sách quý của ông ta, ít nhất cũng tới chục cuốn, thì kẹp dưới cánh tay phải.

“Gặp tôi chắc ông ngạc nhiên lắm nhỉ,” ông ta nói giọng khào khào, kì lạ.

Tôi thừa nhận quả là vậy.

“Vâng, thưa ông, tôi là người có lương tâm, nên khi khập khiễng đi sau và tình cờ thấy ông vào nhà này tôi bèn tự nhủ: Mình cứ bước vào mà gặp quý ông tử tế ấy, rồi thưa với ông ấy rằng nếu mình cư xử có phần thô lỗ thì cũng chẳng phải vì ác ý gì, và mình rất biết ơn ông ấy đã nhặt sách lên giúp.”

“Ông quá bận lòng vì một chuyện vặt rồi”, tôi nói. “Cho phép tôi hỏi làm sao mà ông biết tôi là ai?”

“À, thưa ông, nếu ông bỏ quá cho thì tôi là hàng xóm của ông, bởi ông sẽ thấy hiệu sách nhỏ của tôi ở đằng góc phố Church, và tôi dám chắc mình sẽ rất vui được tiếp đón ông. Chính ông cũng sưu tầm sách thì phải, thưa ông. Đây là Các loài chim ở Anh, rồi Catullus này, rồi Thánh chiến này - toàn món hời cả đấy. Năm cuốn thôi là ông đã xếp kín được chỗ trống trên ngăn thứ hai kia rồi. Trông không được ngăn nắp thì phải, thưa ông?”

Tôi ngoảnh đầu nhìn tủ sách sau lưng. Khi tôi quay lại thì thấy Sherlock Holmes đứng bên kia bàn làm việc đang mỉm cười với mình. Tôi đứng bật dậy, ngây người nhìn anh trong bàng hoàng tột độ mất mấy giây, thế rồi hình như tôi đã ngất đi lần đầu mà cũng là cuối trong đời. Tôi thấy rõ ràng một làn khói xám cuộn lên trước mắt, rồi khi nó tan đi thì tôi cảm thấy cổ áo mình mở bung và dư vị rượu mạnh rần rần trên môi. Holmes đang cúi người bên ghế dựa tôi ngồi, tay cầm chai rượu dẹt.

“Watson thân mến ơi”, giọng nói tôi vẫn còn nhớ như in cất lên, “tôi nợ anh ngàn lời tạ lỗi. Tôi nào ngờ anh lại bị chấn động đến vậy.”

Tôi túm chặt cánh tay anh. “Holmes!" Tôi kêu lên. “Có thật là anh đấy không? Lẽ nào anh vẫn còn sống? Phải chăng anh đã trèo lên khỏi cái vực thẳm đáng sợ ấy?”

“Khoan đã nào”, anh nói. “Có chắc là anh đã đủ sức khỏe để nói chuyện chưa? Tôi đã làm anh sốc nặng vì xuất hiện trở lại một cách kịch tính thái quá.”

“Tôi không sao, nhưng quả thực, Holmes này, tôi khó mà tin nổi mắt mình. Trời ơi, làm sao tưởng tượng được, không phải ai khác mà chính là anh đang đứng trong thư phòng của tôi!” Tôi lại túm chặt tay áo anh, rồi lần sờ cánh tay gầy guộc, gân guốc bên dưới. “Thôi được, dù sao thì anh cũng không phải hồn ma rồi”, tôi nói. “Anh bạn thân mến ơi, thấy anh tôi mừng quá đỗi. Ngồi xuống đi rồi kể tôi nghe làm thế nào mà anh còn sống sót ra khỏi cái vực sâu kinh khiếp ấy.”

Anh ngồi xuống đối diện tôi rồi châm điếu thuốc theo cái lối thong thả như xưa. Anh vẫn còn khoác tấm áo măng tô lôi thôi của người bán sách, nhưng phần còn lại, tức mớ tóc bạc và mấy cuốn sách cũ thì đã chất thành một chồng trên bàn. Holmes nom còn gầy gò, sắc cạnh hơn xưa, nhưng sắc da xanh xao trên gương mặt diều hâu cho tôi biết gần đây cuộc sống của anh không được tươm tất.

“Tôi mừng được thẳng người lên đấy, Watson”, anh nói. “Một người cao mà phải còng xuống hẳn một foot suốt mấy tiếng đồng hồ liền thì chẳng phải chuyện chơi đâu. Này anh bạn, còn về chuyện giải thích thì, e là đêm nay ta hãy còn một nhiệm vụ gian nguy, mong anh giúp một tay. Đợi xong việc rồi tôi sẽ thuật lại anh nghe đầu đuôi sự tình.”

“Tôi tò mò quá. Tôi muốn được nghe bây giờ hơn.”

“Tối nay anh có đi với tôi không?”

“Khi nào và đi đâu là tùy ý anh.”

“Đúng là lại như ngày xưa. Ta sẽ còn kịp ăn bữa tối trước khi đến giờ đi. Thôi thì, về chuyện cái vực thẳm, tôi thoát khỏi đó cũng chẳng vất vả gì, bởi một lẽ rất đơn giản là tôi đâu có rơi xuống dưới ấy.”

“Anh chưa rơi xuống vực sao?”

“Không, Watson à, tôi có rơi xuống đâu. Lá thư tôi viết cho anh hoàn toàn là thật. Tôi chẳng mảy may nghi ngờ gì là sự nghiệp của mình đã đến hồi kết khi thấy bóng dáng hung gở của cố giáo sư Moriarty đứng chắn trên lối mòn nhỏ hẹp dẫn đến chỗ an toàn. Tôi đọc thấy trong cặp mắt xám của hắn một quyết tâm không thể lay chuyển. Vì vậy tôi nói dăm câu với hắn, rồi được hắn lịch sự cho phép viết mấy chữ mà về sau anh nhận được đó. Tôi để thư cùng với hộp thuốc lá và cây gậy lại rồi bước theo đường mòn, Moriarty vẫn theo sát gót. Đến cuối lối đi thì tôi cùng đường. Hắn không rút vũ khí mà nhảy xổ vào tôi và vung hai cánh tay lêu nghêu ra ghì chặt. Hắn biết cơ đồ đã tan tành nên chỉ nóng lòng trả thù tôi. Cả hai cùng ngả nghiêng loạng choạng bên miệng vực. Song tôi có biết vài miếng baritsu, môn đấu vật Nhật Bản ấy đã không ít lần tỏ ra hữu dụng. Tôi luồn một cái khỏi vòng tay ghì cứng của hắn, và thế là hắn rú lên một tiếng hãi hùng, hai chân giãy đạp điên cuồng mấy giây, còn hai tay vùng vẫy như muốn bám víu vào khoảng không. Nhưng dù đã cố hết sức hắn vẫn không lấy lại được thăng bằng, vậy là hắn lộn nhào xuống. Tôi cúi mặt bên bờ vực thì thấy hắn rơi cả một quãng dài. Rồi hắn va vào một tảng đá, văng ra, rơi tõm xuống nước.”

Tôi sững sờ lắng nghe Holmes giải thích giữa những làn khói thuốc.

“Vậy còn dấu chân!” Tôi kêu lên. “Chính mắt tôi đã thấy dấu chân hai người đi xuôi đường mòn nhưng không có dấu chân nào đi ngược trở lại.”

“Sự thể xoay chuyển thế này đây. Ông giáo sư vừa mất hút thì tôi chợt nghĩ quả là số phận đã dọn sẵn trên đường tôi đi một dịp may rất đỗi lạ thường. Tôi biết không chỉ có Moriarty thề kết liễu tôi, ít nhất còn ba tên nữa sẽ càng nung nấu trả thù tôi sau khi tên cầm đầu đã chết. Đó đều là những kẻ vô cùng nguy hiểm. Không tên này thì tên kia nhất định sẽ tóm được tôi. Trái lại, nếu trong thiên hạ ai cũng đinh ninh rằng tôi đã chết thì bọn này sẽ tự tung tự tác và chẳng mấy chốc lộ sơ hở, rồi trước sau gì tôi cũng triệt hạ được chúng. Đến lúc ấy tôi ra mặt là vừa. Đầu óc phản ứng mau lẹ đến mức tôi tin mình đã suy tính xong xuôi trước khi giáo sư Moriarty rơi xuống tới đáy vực Reichenbach.

Tôi đứng lên xem xét kĩ vách đá sau lưng. Trong bản tường thuật sống động của anh, mà mấy tháng sau tôi đã đọc với niềm thích thú cao độ, anh khẳng định vách đá dựng đứng. Không hẳn thế đâu. Ở đó có vài hốc nhỏ để đặt chân vào, và hình như còn có một gờ đá. Vách đá cao đến mức hiển nhiên là không trèo lên tận đỉnh được, nhưng cũng không thể men theo con đường ẩm ướt mà không để lại dăm ba dấu vết. Đúng là tôi có thể đi giật lùi ra như vẫn làm trong vài dịp tương tự, nhưng ba loạt dấu chân đi về cùng một hướng chắc chắn sẽ gợi nghi ngờ. Vì vậy, tính hết mọi lẽ tôi thấy tốt nhất là liều leo lên. Chuyện đó chẳng thú vị gì đâu, Watson. Cái vực gầm rú bên dưới. Tôi không phải người hay mộng mị hoang tưởng, ấy vậy mà tôi cam đoan với anh là đã nghe như giọng lão Moriarty từ dưới đáy thẳm gào thét tên tôi. Sơ sẩy một cái cũng đủ toi mạng. Lắm lúc mấy búi cỏ trong tay bật gốc hay chân tôi trượt khỏi hốc đá trơn ướt, tôi cứ nghĩ mình tiêu rồi. Nhưng rồi tôi gắng gượng trèo dần lên, cuối cùng cũng tới được một gờ đá thụt vào sâu mấy foot phủ rêu xanh mượt, đủ chỗ cho tôi thoải mái nằm mà không bị ai thấy. Tôi đã nằm dài ở đó, trong lúc anh, Watson thân mến, cùng cả đoàn người đi theo điều tra hiện trường cái chết của tôi một cách đầy xót thương nhưng kém cỏi.

Cuối cùng, khi ai nấy đều đã đi đến kết luận tất yếu và hoàn toàn sai lầm, anh về khách sạn và tôi còn lại một mình. Tôi những tưởng mình sẽ không còn phiêu lưu nữa, nào ngờ một sự việc ngoài dự liệu thình lình xảy đến cho thấy vẫn còn bất ngờ dành sẵn cho tôi. Một tảng đá đồ sộ lao từ trên xuống, ầm ầm ngang chỗ tôi, nện trúng đường mòn rồi văng xuống vực. Mới đầu tôi tưởng đó là sự cố ngẫu nhiên nhưng khi nhìn lên, tôi thấy đầu một người in trên nền trời đang tối dần, rồi một khối đá nữa nện xuống ngay gờ đá chỗ tôi nằm, cách đầu tôi không đầy một foot. Lẽ đương nhiên, sự tình đã rõ. Moriarty không chỉ có một mình. Một tên đồng bọn - chỉ thoáng nhìn tôi cũng biết kẻ đồng lõa đó lợi hại thế nào - đã đứng canh chừng trong khi tay giáo sư tấn công tôi. Hắn đứng từ xa nên tôi không thấy nhưng hắn đã chứng kiến cảnh đồng bọn chết còn tôi tẩu thoát. Hắn đã chờ đến lúc ấy mới đi đường vòng lên đỉnh vách đá để gắng làm tròn ý đồ đã thất bại của đồng bọn.

Tôi không nghĩ ngợi lâu, Watson à. Tôi lại thấy bộ mặt dữ tợn đó nhìn qua vách đá, và biết nó báo hiệu một tảng đá nữa lại sắp lao xuống. Tôi hấp tấp trèo xuống để quay lại đường mòn. Thật không tin nổi tôi có thể bình thản mà làm vậy. Việc đó nguy khó hơn leo lên cả trăm lần. Nhưng tôi nào kịp nghĩ đến hiểm nguy, bởi một khối đá nữa đã rơi ầm ầm qua khi tôi đang đánh đu nơi gờ đá. Được nửa đường thì tôi trượt chân, nhưng nhờ trời tôi đã rơi xuống đường mòn, tuy máu me trầy trụa. Tôi bỏ chạy trong bóng tối, vượt cả chục dặm đường núi, rồi một tuần sau thì đến Horence, tin chắc là không ai biết số phận tôi ra sao. Tôi chỉ có một người thân tín - ông anh Mycroft. Tôi nợ anh biết bao lời tạ lỗi, Watson thân mến ơi, nhưng điều sống còn là phải để mọi người tưởng tôi đã chết, vả lại chắc anh đã không viết được một bản tường thuật đầy sức thuyết phục đến vậy nếu chính anh không tin kết cục bất hạnh của tôi là thật. Ba năm qua, vài lần tôi đã cầm bút lên định viết cho anh, nhưng lần nào cũng e rằng sự quan tâm trìu mến anh dành cho tôi sẽ khiến anh sơ suất mà để lộ bí mật. Vì lẽ đó mà lúc chiều khi anh làm rơi sách, tôi đã ngoảnh mặt quay lưng với anh, vì lúc ấy tôi đang trong vòng nguy hiểm, chỉ cần anh biểu lộ sự ngạc nhiên hay xúc động cũng có thể khiến thiên hạ chú ý đến thân phận tôi, dẫn đến những hậu quả tệ hại và vô phương cứu vãn. Còn về Mycroft thì tôi đã phải tiết lộ cho anh ấy để có khoản tiền cần thiết. Tình hình ở London không tốt đẹp như tôi mong đợi, vì phiên tòa xử bọn Moriarty đã để sổng mất hai tên nguy hiểm nhất, cũng là những địch thủ căm hận tôi nhất. Vì vậy mà tôi đã chu du ở Tây Tạng hai năm, đến Lhassa cho khuây khỏa và lưu lại đôi ngày với đức Đạt Lai Lạt Ma. Có lẽ anh đã đọc những chuyện thám hiểm khác thường của một tay người Na Uy tên là Sigerson, nhưng chắc anh đâu thể ngờ rằng đó chính là tin tức về bạn mình. Rồi tôi ghé thăm Ba Tư, tạt vào Mecca, diện kiến Hồi vương một thời gian ngắn nhưng thú vị tại Khartoum và thông tri kết quả về cho bộ Ngoại giao. Về Pháp, tôi dành vài tháng nghiên cứu các dẫn xuất nhựa than đá tại phòng thí nghiệm ở Montpellier, miền nam nước Pháp. Khi đã đạt kết quả như ý, và hay tin ở London chỉ còn lại một kẻ thù, tôi đã toan quay về thì đúng lúc ấy, tin tức nổi cộm về vụ Bí ẩn Park Lane đã thôi thúc tôi đi gấp, bởi vụ này không chỉ có những điểm đáng chú ý mà còn đem lại cho tôi một số cơ hội cực kì hiếm hoi để giải quyết việc riêng. Tôi tức tốc về London, không hóa trang gì mà ghé qua nhà ở phố Baker, khiến bà Hudson được một phen cuống cuồng rối rít, và thấy anh Mycroft vẫn giữ gìn mấy căn phòng và giấy tờ nguyên vẹn như xưa. Watson thân mến, vậy là 2 giờ chiều nay tôi lại ngồi trên chiếc ghế bành thân yêu trong căn phòng cũ, và chỉ ước gì được nhìn thấy anh bạn Watson thân mến ngồi trên chiếc ghế bên kia như ngày nào.”

Buổi chiều tháng 4 ấy, tôi đã nghe kể câu chuyện lạ thường như thế đó - một chuyện mà tôi sẽ thấy hết sức hoang đường nếu không được tận mắt thấy dáng người cao gầy và gương mặt sắc sảo, nhiệt thành mà tôi đâu ngờ còn gặp lại. Không hiểu sao anh đã biết tang sự đau buồn của tôi, và anh thể hiện sự đồng cảm qua thái độ hơn là lời nói. “Công việc là thuốc giải sầu công hiệu nhất, Watson thân mến”, anh nói, “tối nay tôi có chút việc cho cả hai ta, nếu hoàn thành tốt đẹp thì nó sẽ bảo đảm cho mạng sống của một người”. Tôi nài nỉ anh kể thêm nhưng vô hiệu. “Đêm nay anh sẽ có khối chuyện tai nghe mắt thấy”, anh đáp. “Ta vẫn còn chuyện của ba năm qua để đàm đạo mà. Cứ biết vậy đi đã, đến 9 giờ rưỡi ta sẽ bắt đầu cuộc phiêu lưu đáng nhớ ở ngôi nhà hoang.”

Quả nhiên, đúng giờ đã định, tôi lại ngồi cạnh anh trong cỗ xe ngựa hai bánh, thủ sẵn khẩu súng lục trong túi, và lòng rộn lên niềm háo hức phiêu lưu như những ngày xưa. Holmes thì lạnh lùng, nghiêm nghị, và trầm lặng. Khi ánh đèn đường hắt lên nét mặt khắc khổ, tôi thấy hai mày anh nhíu lại trầm ngâm còn đôi môi mỏng mím chặt. Tôi không biết chúng tôi sắp lùng bắt con dã thú nào trong khu rừng tội phạm âm u của London, nhưng theo dáng vẻ của tay thợ săn bậc thầy này tôi cầm chắc rằng cuộc phiêu lưu sẽ vô cùng hệ trọng, và nụ cười mai mỉa thỉnh thoảng xen ngang vẻ sa sầm khắc khổ của anh chẳng báo trước điều gì tốt đẹp cho mục tiêu chúng tôi săn lùng.

Tôi tưởng chúng tôi tiến về phố Baker, nhưng Holmes lại cho xe dừng ở góc quảng trường Cavendish. Tôi để ý thấy khi bước ra anh liếc nhìn dò xét hai bên, rồi cứ đến mỗi góc phố sau đó anh lại cất công kiểm tra rất ngặt cho chắc là chúng tôi không bị theo dõi. Lộ trình của chúng tôi rõ ràng là khác lạ. Holmes rất rành rẽ những đường ngang ngõ tắt ở London, nên lúc này anh bước tự tin, thoăn thoắt qua một mê cung những khu chuồng ngựa khuất nẻo mà tôi còn không biết là chúng tồn tại trên đời. Sau cùng chúng tôi cũng ra khỏi đó rồi đi vào một con đường nhỏ, hai bên là những căn nhà cũ kĩ, âm u, đến phố Manchester, rồi sang phố Blandford. Đến đây anh quặt nhanh sang một lối đi hẹp, đi qua một cánh cổng gỗ vào một khoảng sân vắng, rồi mở khóa cửa sau một ngôi nhà. Cả hai chúng tôi cùng bước vào rồi anh khép cửa lại.

Nơi này tối đen như mực, nhưng tôi vẫn biết rõ ràng đó là một ngôi nhà hoang. Chân chúng tôi giẫm trên ván sàn trơ trụi làm phát ra những tiếng răng rắc và cót két, còn tay tôi đưa ra thì sờ thấy một bức vách mà giấy dán đã rách tua. Mấy ngón tay Holmes gầy, lạnh ngắt nắm cổ tay tôi dẫn đi dọc một hành lang dài, cho đến khi tôi thấy mang máng ô cửa bán nguyệt tù mù phía trên cửa chính. Đến đây bất thình lình Holmes quặt qua phải và thế là chúng tôi đứng trong một gian phòng rộng, vuông vắn, trống không, bốn góc tối om, chỉ có khoảng giữa sáng lờ mờ do ánh đèn ngoài đường hắt vào. Gần đó không có ngọn đèn nào, cửa sổ thì đóng bụi dày nên ánh sáng chỉ vừa đủ để mỗi chúng tôi thấy lờ mờ bóng dáng bạn mình ngay bên cạnh. Anh bạn đồng hành đặt tay lên vai tôi và kề miệng bên tai.

“Anh biết ta đang ở đâu không?” Anh thì thào.

“Chắc hẳn kia là phố Baker,” tôi trả lời, nhìn đăm đăm qua ô cửa sổ mờ đục.

“Đúng. Ta đang ở trong tòa nhà Camden, đối diện chỗ ta ở khi xưa.”

“Nhưng sao ta lại ở đây?”

“Vì từ đây nhìn sang bên kia tầm quan sát cực kì lí tưởng. Watson này, phiền anh lại gần cửa sổ chút nữa, hết sức cẩn thận để đừng ai thấy, rồi nhìn lên phòng trọ cũ - khởi điểm cho biết bao cuộc phiêu lưu nho nhỏ của chúng ta. Để xem sau ba năm vắng bóng tôi đã mất hết khả năng làm anh ngạc nhiên chưa.”

Tôi rón rén bước tới rồi nhìn sang ô cửa sổ thân quen. Mắt vừa nhìn thấy thì tôi đã há hốc miệng thốt lên một tiếng kinh ngạc. Tấm rèm buông kín và trong phòng có một ngọn đèn đang tỏ. Bóng một người đàn ông ngồi trên ghế dựa in hình đậm đen lên ô kính cửa sổ sáng rỡ. Không làm sao lầm được cái đầu đĩnh đạc, đôi vai ngang, và nét mặt sắc cạnh. Khuôn mặt quay sang một bên, gây ấn tượng hệt như mấy bức chân dung rọi bóng mà ông bà ta vẫn thích lồng khung. Đó là bản sao hoàn hảo của Holmes. Tôi kinh ngạc đến độ phải vung tay ra kiểm tra cho chắc là chính anh đang đứng cạnh mình. Toàn thân anh rung lên bần bật vì nén tiếng cười.

“Thế nào?” Anh hỏi.

“Ôi trời!” Tôi kêu lên. “Không thể tưởng tượng nổi.”

“Tôi tin rằng khả năng biến hóa vô biên của tôi không đến nỗi bị tuổi tác bào mòn và sự quen thuộc khiến cho nhàm chán”, anh nói, và tôi nhận ra trong giọng anh có niềm vui sướng và tự hào của người nghệ sĩ khi nói về tác phẩm của mình.

“Quả là khá giống tôi, nhỉ?”

“Tôi mà không biết thì thể nào cũng tin đó là anh.”

“Phải ghi nhận công lao của ông Oscar Meunier ở Grenoble đã đúc nó mất vài ngày. Đó là tượng bán thân bằng sáp, phần còn lại thì lúc chiều ghé phố Baker chính tôi đã lo liệu lấy.”

“Nhưng sao phải vậy?”

“Anh bạn Watson ơi, vì tôi có lí do vô cùng chính đáng để mong cho một vài người tưởng tôi ở đó khi mà thực ra tôi đang ở chỗ khác.”

“Vậy là anh nghĩ nhà trọ của ta đang bị theo dõi?”

“Tôi biết là thế.”

“Ai theo dõi?”

“Kẻ thù của tôi ngày trước, Watson ạ. Chính là cái hội nhóm lịch lãm mà tên cầm đầu đang nằm dưới chân thác Reichenbach ấy. Anh nên nhớ rằng bọn chúng biết, và chỉ có chúng biết, là tôi vẫn còn sống. Chúng tin rằng trước sau gì tôi cũng sẽ quay về nhà trọ. Chúng theo dõi liên tục, rồi sáng nay thì thấy tôi tới.”

“Làm sao anh biết?”

“Vì khi liếc nhìn ra cửa sổ tôi đã nhận mặt được tên canh gác của chúng. Hắn là một gã khá vô hại, tên Parker, chuyên nghề siết cổ, và là một tay biểu diễn kèn Do Thái xuất sắc. Tôi chẳng để tâm đến hắn. Nhưng tôi rất lo kẻ ghê gớm hơn nhiều đứng đằng sau hắn, bạn nối khố của Moriarty, gã đã lăn đá xuống vách núi, tên tội phạm xảo quyệt và nham hiểm nhất London. Đó là kẻ săn lùng tôi tối nay đấy, Watson, nhưng hắn lại hoàn toàn không hay biết là ta đang săn lùng chính hắn.”

Kế hoạch của bạn tôi dần dần lộ rõ. Từ chỗ nấp thuận tiện này, kẻ theo dõi lại bị theo dõi, và kẻ săn lùng lại bị săn lùng. Cái bóng xương xương trên kia là mồi nhử còn chúng tôi là kẻ đi săn. Cả hai chúng tôi đứng im trong bóng tối quan sát những bóng người hối hả đi qua đi lại. Holmes im lìm nhưng tôi dám nói rằng anh vô cùng tỉnh táo, và hai mắt anh đang chăm chăm dõi theo dòng khách qua đường. Đêm ấy ảm đạm và giông bão, gió rít ghê người dọc con phố dài. Có nhiều người qua lại, hầu như ai cũng khoác áo, choàng khăn kín mít. Một đôi lần dường như tôi thấy một bóng người đã đi qua lúc trước xuất hiện trở lại, tôi còn đặc biệt để ý tới hai người đàn ông có vẻ như đang tránh gió bên cửa một căn nhà cùng phố. Tôi cố làm cho bạn tôi chú ý đến họ nhưng anh chỉ khẽ thốt lên một tiếng ra chiều nôn nóng rồi lại tiếp tục nhìn đăm đăm ra con phố. Lắm lúc hai bàn chân anh nhấp nhỏm không yên, còn mấy ngón tay gõ liên hồi lên vách. Tôi thấy rõ ràng anh đang dần sốt ruột và rằng những điều anh dự tính chưa diễn ra hoàn toàn như mong đợi. Cuối cùng, đã gần đến nửa đêm và con đường thưa vắng dần, anh đi qua đi lại trong phòng không nén được nỗi bồn chồn lo lắng. Vừa định nói câu gì với anh thì tôi đưa mắt nhìn lên ô cửa sáng đèn và lại kinh ngạc chẳng kém lúc nãy. Tôi túm lấy cánh tay Holmes và chỉ lên.

“Cái bóng vừa xê dịch kìa!” Tôi kêu lên. Quả vậy, không phải nét mặt nhìn từ một bên nữa, mà là cái lưng, đang xoay về phía chúng tôi.

Rõ ràng ba năm đã chẳng làm những nét gai góc trong tính khí anh mềm mại đi hay làm anh nhẫn nại hơn với một đầu óc không được tinh anh bằng mình.

“Lẽ đương nhiên là nó xê dịch”, anh nói. “Watson à, tôi lại hậu đậu nực cười đến mức đi dựng một hình nộm rành rành mà mong lừa được mấy kẻ ma mãnh nhất Âu châu hay sao? Ta ở trong phòng này được hai giờ rồi, và bà Hudson đã chỉnh hình người đó tám lần, tức là cứ mười lăm phút một lần. Bà ấy xê dịch nó từ đằng trước để không làm lộ bóng mình. A!” Anh rít vào một hơi phấn khích. Trong ánh sáng nhập nhoạng tôi thấy đầu anh vươn ra trước, toàn thân bất động vì chăm chú. Ngoài kia, con phố đã vắng tanh. Hai gã nọ ắt hẳn vẫn còn nấp bên cửa, nhưng tôi không còn thấy nữa. Bốn bề tĩnh mịch và tối om, chỉ trừ ô kính sáng trưng phía trước, chính giữa có dáng người in hình đậm đen.

Một lần nữa trong cảnh lặng như tờ này, tôi nghe thấy một tiếng xuỵt khe khẽ bộc lộ niềm phấn khích cao độ phải kìm nén. Loáng sau anh kéo tôi lùi vào góc tối nhất trong phòng, rồi tôi cảm nhận được bàn tay anh trên môi tôi cảnh báo. Mấy ngón tay tóm lấy tôi đang run run. Tôi chưa bao giờ thấy bạn mình xúc động hơn thế, thế nhưng con phố mịt mù vẫn trải dài vắng vẻ im lìm trước chúng tôi.

Nhưng rồi tôi chợt nhận ra cái mà nhờ giác quan nhạy bén hơn anh đã phát hiện được trước. Một tiếng động lén lút, khe khẽ vẳng đến tai tôi, không phải từ hướng phố Baker, mà từ sau chính ngôi nhà chúng tôi đang nấp. Có tiếng cửa mở ra rồi khép lại. Ngay sau đó là tiếng chân rón rén xuôi hành lang - những bước chân không muốn gây tiếng động, nhưng vang vọng đến chướng tai khắp căn nhà trống. Holmes khom xuống dựa ra sau tường nên tôi làm theo, tay để lên báng súng lục. Nhìn xuyên qua bóng tối âm u, tôi thấy lờ mờ hình dáng một người đàn ông hơi thẫm hơn khoảng tối ở ô cửa mờ. Hắn ta đứng lại một lát, rồi rón rén bước vào phòng, dáng người khom xuống, có vẻ đáng gờm. Cái bóng dáng nguy hiểm ấy cách chúng tôi không quá ba yard, và tôi đã chuẩn bị tinh thần để nghênh đón nếu hắn chồm tới, nhưng rồi tôi nhận ra là hắn không hề biết chúng tôi ở trong phòng. Hắn đi ngang qua sát bên chúng tôi, lén lút lại bên cửa sổ, rồi hết sức nhẹ nhàng kéo cửa lên độ nửa foot mà không phát ra tiếng động. Khi hắn thụp xuống ngang tầm khoảng hở này thì ánh đèn đường không còn bị lớp kính bụi bặm chắn lại nên rọi thẳng vào mặt hắn. Hắn có vẻ cực kì kích động. Hai mắt sáng quắc lên còn mặt mày nhăn nhó dữ dội. Hắn đã đứng tuổi, mũi mảnh, nhô ra, trán cao, hói, hàng ria mép rậm rì, điểm bạc. Chiếc mũ chóp cao đội hơi lệch về phía sau, ngực áo sơmi sáng lên ở khoảng mờ của chiếc áo khoác ngoài. Mặt hắn ngăm đen dễ sợ, vằn vện những nếp nhăn sâu hoắm, hung dữ. Hắn cầm trong tay cái gì như cây gậy, nhưng khi để xuống sàn thì phát ra tiếng kim khí. Đoạn hắn rút trong túi áo khoác ra một vật kềnh càng và loay hoay làm gì đó, khi xong việc nghe đánh cách một tiếng to, đanh, như thể một cái lò xo hay chốt vừa khớp vào vị trí. Vẫn quỳ trên sàn, hắn cúi người tới rồi dồn toàn bộ trọng lượng cơ thể cùng sức lực lên một đòn bẩy nào đó, tạo ra một tiếng xoắn vặn, ken két kéo dài, cuối cùng là một tiếng cách âm vang nữa. Rồi hắn thẳng người lên, và tôi thấy cái hắn cầm trong tay là một kiểu súng, báng súng có hình thù kì dị. Hắn mở khóa nòng, nhét cái gì đó vào, rồi sập khóa nòng lại. Thế rồi, hắn khom xuống, tì đầu nòng lên gờ cửa sổ mở, tôi thấy ria mép hắn dài chạm tới báng súng còn mắt loang loáng nhắm theo ống ngắm. Tôi nghe thấy tiếng thở ra hài lòng khi hắn ấp báng súng vào vai, rồi ngắm cho mục tiêu là bóng người đậm đen trên nền vàng hiện rõ mồn một ở đầu ruồi. Hắn đờ người ra bất động một lát. Rồi ngón tay siết lại trên cò. Có một tiếng rít âm vang, kì lạ rồi đến tiếng kính vỡ loảng xoảng, trong veo, ngân dài. Đúng lúc đó, Holmes nhảy chồm lên lưng tay xạ thủ như một con hổ rồi lẳng hắn ngã sấp mặt xuống. Hắn lồm cồm đứng dậy được ngay, và bằng sức mạnh kinh hồn, hắn thộp cổ họng Holmes nhưng tôi đã nện báng súng lục vào đầu hắn, thế là hắn lại đổ vật ra sàn. Tôi đè lên người hắn, và khi tôi giữ hắn thì bạn tôi huýt một tiếng còi lảnh lót. Có tiếng chân chạy rầm rập trên vỉa hè, thế rồi hai cảnh sát mặc đồng phục cùng một thanh tra mặc thường phục ập qua cổng trước vào phòng.

“Là ông đấy à, Lestrade?” Holmes hỏi.

“Vâng, ông Holmes. Chính tôi nhận vụ này. Thật mừng khi lại thấy ông ở London, thưa ông.”

“Tôi nghĩ ông đang cần lực lượng phi chính quy trợ giúp đôi chút. Trong một năm mà có ba vụ án mạng chưa điều tra ra thì không ổn rồi, Lestrade. Nhưng ông đã xử lí được vụ Bí ẩn Molesey khi không có sự giúp sức như mọi khi, nghĩa là ông đã giải quyết khá tốt.”

Tất cả đều đứng lên, tên tội phạm bị bắt giữ thở hồng hộc và bị hai viên cảnh sát lực lưỡng kẹp giữa. Ngoài đường dăm kẻ lông bông đã xúm lại. Holmes bước tới, đóng cửa sổ lại, thả rèm xuống. Lestrade rút ra hai ngọn nến còn mấy viên cảnh sát mở nắp che đèn ra. Cuối cùng thì tôi đã được nhìn thật rõ kẻ mà chúng tôi vừa bắt. Bộ mặt quay về phía chúng tôi cực kì rắn rỏi nhưng đằng đằng sát khí. Với vầng trán của bậc hiền triết và quai hàm của kẻ ham dục lạc, chắc hẳn xuất phát ở điểm gã này có thể trở thành người chí thiện mà cũng có thể trở thành kẻ đại ác. Nhưng nhìn cặp mắt xanh nghiệt ngã, mí mắt sụp, đa nghi, hay cái mũi hung hăng, dữ tợn, và vầng trán nhăn sâu, đầy đe dọa của hắn người ta không khỏi đọc thấy những tín hiệu báo nguy rõ ràng nhất của Tự Nhiên. Hắn chẳng thèm để ý đến ai khác, ánh mắt lẫn lộn nửa căm hờn kinh ngạc cứ trân trân dán vào mặt Holmes.

“Mày là đồ quỷ sứ!” Hắn cứ một hai lẩm bẩm. “Đồ quỷ sứ ranh ma!”

“À, đại tá!” Holmes vừa nói vừa sửa lại cổ áo xộc xệch. “Trong vở kịch xưa có nói: ‘Kết thúc cuộc hành trình, đôi lứa lại gặp nhau’. Tôi nào ngờ một lần nữa có hân hạnh gặp lại ông sau cái lần được ông ưu ái quan tâm khi tôi nằm trên gờ đá bên miệng thác Reichenbach.”

Viên đại tá vẫn chằm chặp nhìn bạn tôi như bị thôi miên. “Đồ quỷ sứ ranh ma, xảo trá!” Hắn chỉ nói được có vậy.

“Tôi vẫn chưa giới thiệu ông”, Holmes nói. “Thưa quý vị, đây là đại tá Sebastian Moran, từng phục vụ trong quân đội của Nữ hoàng ở Ấn Độ, và là tay súng săn thú lớn cừ khôi nhất mà đế chế La Mã phương Đông chúng ta từng sản sinh. Ông đại tá này, tôi tin rằng thành tích săn hổ của ông vẫn là vô địch?”

Lão già dữ tợn chẳng nói chẳng rằng mà cứ trừng trừng nhìn bạn tôi, cặp mắt hoang dại và hàng ria mép tua tủa khiến hắn trông giống hổ lạ lùng.

“Tôi lấy làm lạ là cái kế rất ư đơn giản của mình lại đánh lừa được một tay thợ săn lão luyện như ông”, Holmes nói. “Hẳn ông phải rành trò này lắm chứ. Ông đã chẳng trói một đứa bé vào gốc cây làm mồi nhử trong lúc chính ông nằm phục sẵn bên trên chờ con hổ mò tới là gì? Căn nhà hoang này là cây của tôi còn ông là hổ của tôi. Có lẽ ông còn găm thêm vài tay súng nữa phòng khi có đến vài con hổ, hay trường hợp hãn hữu là ông bắn trượt mục tiêu. Còn đây là những tay súng dự phòng của tôi”, anh chỉ những người đứng xung quanh. “Phép so sánh hoàn toàn chính xác”.

Đại tá Moran gầm lên giận dữ và chồm tới, nhưng mấy tay cảnh sát đã kéo hắn lui. Cơn thịnh nộ trên mặt hắn trông thật khủng khiếp.

“Thú thật là ông cho tôi một bất ngờ nhỏ”, Holmes nói. “Tôi không ngờ ông lại tận dụng căn nhà hoang và ô cửa sổ trước tiện lợi này. Tôi cứ ngỡ ông ra tay từ ngoài đường, nên ông Lestrade bạn tôi cùng những người đi theo đã chờ ông ở đó. Không kể chuyện đó thì mọi sự đều diễn ra đúng như tôi dự liệu.”

Đại tá Moran quay sang viên thanh tra. “Chưa biết ông có lí do chính đáng để bắt tôi không”, hắn ta nói, “nhưng không có lí gì tôi phải chịu để cho người này chế nhạo. Nếu tôi đã nằm trong tay pháp luật thì cứ thực hiện mọi thứ như luật định.”

“Tốt, thế là hợp lí đấy”, Lestrade nói. “Ông có cần nói gì thêm trước khi chúng tôi đi không, ông Holmes?”

Holmes đã nhặt khẩu súng hơi có sức công phá lớn dưới sàn lên và đang tìm hiểu cơ cấu. “Một thứ vũ khí độc đáo và đáng nể”, anh nói, “không phát ra tiếng nổ mà lại có sức mạnh kinh hồn. Tôi đã biết Von Herder, tay thợ cơ khí mù người Đức đã chế tạo nó theo đơn đặt hàng của cố giáo sư Moriarty. Tôi biết nó tồn tại từ nhiều năm trước rồi dù chưa một lần được dịp chạm vào. Lestrade này, tôi khuyên ông đặc biệt lưu ý đến nó, và cả mấy viên đạn khớp với nó nữa.”

“Ông cứ giao cho chúng tôi lo liệu việc đó, ông Holmes”, Lestrade nói khi cả nhóm tiến về phía cửa. “Cần nói gì nữa không?”

“Chỉ muốn hỏi ông định buộc tội gì?”

“Tội gì sao, thưa ông? Ồ, dĩ nhiên là mưu sát ông Sherlock Holmes rồi.”

“Đừng làm thế, Lestrade. Tôi không định ra mặt trong chuyện này. Công lao bắt tội phạm xuất sắc lần này thuộc về ông và chỉ mình ông thôi. Đúng vậy, Lestrade, tôi xin chúc mừng ông. Nhờ kết hợp tài tình sự khôn khéo và lòng quả cảm như mọi khi mà ông đã tóm được hắn.”

“Tóm được hắn! Tóm được ai, thưa ông Holmes?”

“Kẻ mà toàn bộ lực lượng bấy lâu nay kiếm tìm vô vọng - đại tá Sebastian Moran, thủ phạm đã bắn công tử Ronald Adair bằng súng hơi và đạn đum đum qua cửa sổ mở ở gian tiền phòng tầng ba nhà số 427 Park Lane, ngày 30 tháng trước. Tội danh đấy, Lestrade. Nào, Watson, nếu anh chịu được gió lùa qua cửa sổ vỡ thì qua thư phòng tôi độ nửa giờ hút điếu xì gà có thể giúp anh thư giãn đấy?”

***

Phòng trọ của chúng tôi ngày xưa vẫn được giữ nguyên nhờ có Mycroft Holmes để mắt và bà Hudson tự tay coi sóc. Quả thực, khi bước vào tôi thấy một sự ngăn nắp hiếm thấy, nhưng mọi vết tích cũ thì đâu vẫn ở đấy. Kia là góc hóa học và cái bàn mặt gỗ thông dính đầy axít. Trên giá nọ là dãy sổ lưu tin bài và các tập danh mục tham khảo đáng gờm mà nhiều người nếu biết hẳn sẽ rất mong được đốt đi. Mấy sơ đồ, hộp vĩ cầm, rồi cái giá để tẩu thuốc - thậm chí chiếc giày mềm Ba Tư đựng thuốc lá - tất thảy đều đập vào mắt khi tôi nhìn quanh. Trong phòng có hai người - một là bà Hudson tươi cười với cả hai khi chúng tôi bước vào, người kia là hình nộm lạ lùng đã giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc phiêu lưu tối nay. Đó là mô hình bằng sáp của bạn tôi, một bản sao hoàn hảo đến nặng nề. Tượng đặt trên chiếc bàn nhỏ một chân, khoác áo choàng cũ của Holmes để tạo ảo giác tuyệt hảo khi nhìn từ ngoài đường.

“Tôi hi vọng là bà đã thực hiện đúng mọi biện pháp đề phòng chứ, bà Hudson?” Holmes nói.

“Tôi đã bò tới chỗ người nộm, thưa ông, đúng như ông dặn.”

“Tuyệt. Bà làm tốt lắm. Bà có thấy viên đạn đâu không?”

“Có, thưa ông. Tôi e nó làm hỏng mất bức tượng bán thân đẹp đẽ của ông rồi, vì nó đi xuyên qua đầu và tự dẹt ra lúc bắn vào tường. Tôi nhặt được nó dưới thảm. Đây này!”

Holmes chìa viên đạn cho tôi xem. “Một viên đạn đầu mềm cho súng lục, anh thấy đấy, Watson. Tài tình thật, vì ai mà ngờ loại đạn này lại bắn được bằng súng hơi? Được rồi, bà Hudson, tôi rất biết ơn bà đã giúp một tay. Này, Watson, anh quay lại chỗ ngồi ngày xưa đi, tôi muốn bàn với anh mấy việc.”

Anh đã cởi bỏ tấm áo măngtô xơ xác, và trở lại là Holmes như xưa với chiếc áo choàng ngủ màu lông chuột lấy từ hình nộm.

“Tay thợ săn lão luyện kia thần kinh còn vững, mà mắt cũng còn tinh lắm,” anh cười to khi xem xét khoảng trán vỡ toác của bức tượng. “Ngay chính giữa phía sau đầu rồi đâm xuyên qua não. Hắn là tay súng cừ nhất Ấn Độ, và tôi nghĩ ở London cũng khó có ai hơn được. Anh đã nghe tên hắn chưa?”

“Tôi chưa nghe.”

“Ái chà, tiếng tăm thế đấy! Nếu tôi nhớ không lầm, ngay đến giáo sư James Moriarty, một trong những bộ óc vĩ đại của thế kỉ, mà lúc trước anh cũng còn chẳng biết nữa là. Anh lấy xuống giúp tôi cuốn danh mục tiểu sử trên giá đã.”

Anh thong thả lật trang, ngả người ra ghế dựa và phả từng cuộn khói lớn từ điếu xì gà.

“Bộ sưu tập chữ M của tôi đáng nể lắm”, anh nói. “Một mình Moriarty đã đủ lừng lẫy rồi, còn đây là Morgan kẻ đầu độc, Merridew để lại một kỉ niệm đáng ghê tởm, rồi Mathews đã làm tôi gãy mất răng nanh bên trái trong phòng đợi tại Charing Cross, và cuối cùng là ông bạn của ta tối nay.”

Anh trao lại cuốn sách, và tôi đọc: “Moran, Sebastian, đại tá. Thất nghiệp. Trước đây thuộc trung đoàn Tiên phong Bangalore I. Sinh tại London, năm 1840. Con trai ngài Augustus Moran, hiệp sĩ, từng là công sứ Anh tại Ba Tư. Học tại Eton và Oxford. Tham gia chiến dịch Jowaki, chiến dịch Afghanistan, Charasiab (phái viên), Sherpur, và Cabul. Tác giả cuốn Săn thú lớn ở Tây Himalaya, 1881; Ba tháng trong rừng già, 1884. Địa chỉ: Phố Conduit. Câu lạc bộ: Ấn - Anh, Tankerville, Bagatelle.” Bên lề có chữ viết rõ nét của Holmes: ‘Kẻ nguy hiểm đứng hàng thứ hai ở London.

“Thật đáng kinh ngạc”, tôi trả lại cuốn sách. “Gã này có sự nghiệp như của một quân nhân danh giá.”

“Đúng vậy”, Holmes đáp. “Trong chừng mực nhất định thì hắn ta đã làm tốt. Hắn luôn là người can trường, ở Ấn Độ người ta vẫn còn kể chuyện hắn bò xuống mương đuổi theo một con hổ ăn thịt người đã bị thương. Watson ạ, có một số cây khi mọc đến độ cao nhất định thì bỗng dưng nảy ra một hình thể biến dị khó coi. Anh sẽ thấy điều tương tự cũng thường xảy ra ở con người. Tôi có một lí thuyết là quá trình phát triển của cá nhân phản ánh toàn thể bước tiến của các đời trước, và một bước ngoặt đột biến theo khuynh hướng thiện hay ác kiểu như vậy đại diện cho một nhân tố ảnh hưởng mạnh mẽ nào đó đã xâm nhập vào huyết thống của anh ta. Và thế là người này trở thành bản toát yếu cho lịch sử dòng họ anh ta.”

“Điều đó hẳn là khá phi thực tế.”

“Thôi được, tôi không khăng khăng bảo vệ ý kiến đó. Dù nguyên nhân là gì đi nữa thì đại tá Moran đã bắt đầu biến chất. Dù hắn chưa gây tai tiếng gì ghê gớm song đất Ấn Độ không dung hắn được nữa. Hắn giải ngũ, về London, và lại gây tai tiếng. Đấy chính là lúc giáo sư Moriarty tìm ra hắn, rồi hắn làm sếp sòng đám thuộc hạ của Moriarty một thời gian. Moriarty chu cấp hậu hĩ và chỉ dùng hắn trong một vài vụ rất cao cấp mà không tên tội phạm tầm thường nào đảm nhận nổi. Có lẽ anh còn nhớ chút gì về cái chết của bà Stewart ở Lauder năm 1887. Không ư? Thôi được, tôi tin chắc Moran là nguyên nhân sâu xa của vụ đó nhưng không chứng minh được gì. Tên đại tá được che đậy khôn khéo đến mức ngay cả khi bè lũ Moriarty bị triệt hạ rồi chúng ta vẫn không thể buộc tội hắn. Anh có nhớ là hôm ấy, khi ghé nhà anh, tôi đã đóng cửa chớp vì sợ súng hơi? Chắc chắn anh đã nghĩ tôi hoang tưởng. Tôi biết rõ việc mình đang làm bởi vì tôi biết khẩu súng đặc biệt này tồn tại, tôi còn biết rằng đứng sau nó là một trong những tay súng cừ nhất thế giới. Khi ta ở Thụy Sĩ thì hắn đã cùng Moriarty bám theo, và chắc chắn hắn là kẻ đã cho tôi năm phút kinh hoàng trên gờ đá ở Reichenbach.

Anh cứ tin rằng trong thời gian lưu lại Pháp tôi đã theo dõi báo chí khá chăm chú, chờ thời cơ để tóm hắn. Chừng nào hắn còn nhởn nhơ ở London thì chừng ấy tôi sống cũng như không. Đêm ngày cái bóng đen sẽ lơ lửng trên đầu tôi, rồi sớm muộn gì hắn cũng chớp được thời cơ. Tôi làm gì được? Tôi chẳng thể thấy hắn là bắn ngay, nếu vậy chính tôi sẽ phải ra trước vành móng ngựa. Kháng cáo cũng chẳng ích gì. Họ đâu thể thay đổi bản án căn cứ vào một nghi vấn mông lung. Vậy nên tôi chẳng làm gì được. Nhưng tôi theo dõi tin tức tội phạm, biết rằng chẳng chóng thì chầy mình sẽ tóm được hắn. Thế rồi xảy ra vụ án mạng của Ronald Adair. Cuối cùng thì cơ hội của tôi cũng đến! Tôi đã biết đến vậy rồi, còn chưa chắc đại tá Moran làm chuyện đó hay sao? Hắn đã chơi bài với chàng trai, hắn đã theo anh ta từ câu lạc bộ về nhà, hắn đã bắn anh ta qua cửa sổ mở. Chẳng có gì phải nghi ngờ về điều đó. Riêng loại đạn đó đã đủ đưa đầu hắn vào thòng lọng rồi. Tôi tức tốc về nước. Tôi để cho tên canh gác nhìn thấy, tôi biết thể nào hắn cũng báo cáo để tên đại tá chú ý tới tôi. Hắn không thể không thấy việc tôi đột ngột trở về có liên quan đến việc hắn vừa phạm tội và sẽ cực kì chột dạ. Tôi tin chắc là hắn sẽ cố loại tôi ngay lập tức, nên sẽ mang theo vũ khí giết người của hắn nhằm mục đích đó. Tôi để lại cho hắn một đích ngắm tuyệt vời bên cửa sổ, thế rồi, sau khi báo trước cho cảnh sát. À, mà Watson này, anh đã cực kì chính xác khi phát hiện ra họ đứng bên ô cửa đó. Tôi chọn vị trí đắc địa để quan sát, đâu ngờ hắn cũng chọn địa điểm ấy để tấn công. Nào, Watson thân mến, tôi có còn phải giải thích gì nữa không?”

“Còn”, tôi nói. “Anh vẫn chưa làm sáng tỏ động cơ của đại tá Moran khi ám sát công tử Ronald Adair?”

“À! Watson thân mến, đến đây thì ta lại phải phỏng đoán mất rồi, cái này thì tư duy giỏi đến mấy cũng có thể phạm sai lầm. Ai cũng có thể lập giả thuyết theo bằng chứng đã có, thế nên giả thuyết của anh hay của tôi cũng đều có khả năng đúng ngang nhau.”

“Vậy là anh đã lập được một giả thuyết rồi?”

“Tôi cho rằng không khó giải thích các sự việc. Lời khai của các nhân chứng cho thấy đại tá Moran và công tử Adair đã thắng một khoản tiền đáng kể khi chơi bài cùng cánh với nhau. Lúc ấy, chắc chắn Moran chơi gian - chuyện đó thì tôi đã biết từ lâu. Tôi tin rằng vào hôm có án mạng Adair đã phát hiện ra Moran gian lận. Rất có thể anh ta đã nói riêng với hắn, và dọa vạch trần hắn trừ phi hắn tự nguyện từ bỏ tư cách thành viên câu lạc hộ và hứa không chơi bài nữa. Khó có chuyện một chàng trai trẻ như Adair lại tức thì tạo một vụ tai tiếng xấu xa bằng cách vạch trần một người có tiếng tăm lớn tuổi hơn anh ta nhiều như vậy. Có lẽ anh ta đã hành động như tôi đoán. Đối với Moran, bị loại khỏi các câu lạc bộ có nghĩa là khánh kiệt, vì hắn sống nhờ những khoản tiền được bài bất chính. Vì vậy mà hắn ám sát Adair, còn nạn nhân chắc lúc đó đang cố tính toán xem chính mình phải trả lại bao nhiêu, bởi lẽ anh ta không thể hưởng lợi vì bạn chơi gian lận. Anh ta khóa trái cửa vì sợ nhỡ mẹ và chị bắt gặp lại khăng khăng muốn biết anh ta đang làm gì với mấy cái tên và chỗ tiền này. Vậy có chấp nhận được không?”

“Tôi tin là anh đã đoán đúng.”

“Chuyện đó sẽ được xác nhận hay bác bỏ tại phiên tòa. Dẫu sao thì đại tá Moran cũng sẽ không còn quấy rầy ta được nữa. Khẩu súng hơi trứ danh của Von Herder sẽ làm đẹp cho viện bảo tàng của Sở Cảnh sát London, còn Sherlock Holmes lại được tự do cống hiến đời mình cho công việc tìm hiểu những vụ việc lặt vặt hay ho mà đời sống phức tạp của London bày ra vô kể.”

GÃ CHỦ THẦU VÙNG NORWOOD
(The Norwood Builder, 1903)

“Theo quan điểm của một chuyên gia về tội phạm”, Sherlock Holmes nói, “từ khi giáo sư Moriarty qua đời, London đã trở thành một thành phố vô cùng tẻ nhạt.”

“Tôi không nghĩ sẽ có nhiều công dân lương thiện đồng tình với anh”, tôi trả lời.

“Phải, phải, tôi không được ích kỉ”, anh cười và đẩy ghế lùi xa bàn điểm tâm. “Chắc chắn cả cộng đồng sẽ được lợi và chẳng có ai bị thiệt thòi, ngoại trừ tay chuyên gia đáng thương đang thất nghiệp này. Gã Moriarty đó mà còn hoành hành thì báo sáng còn hứa hẹn vô vàn những khả năng. Watson ạ, thường thì chỉ cần một dấu vết nhỏ nhặt nhất, một dấu hiệu mờ nhạt nhất cũng đủ để tôi biết được bộ óc hết sức ma mãnh đang ở đó, giống như những máy động nhẹ nhất ngoài rìa mạng nhện cũng nhắc ta nhớ đến con nhện độc đang rình rập ở chính giữa. Trộm cắp vặt, hành hung bừa bãi, lăng nhục vô cớ - đối với người đã nắm được đầu mối thì tất thảy đều có thể kết thành một chính thể liên kết chặt chẽ. Đối với một người nghiên cứu giới tội phạm thượng lưu một cách khoa học thì không thủ đô nào ở Âu châu đem lại những thuận lợi mà London thời Moriaty có được. Còn giờ thì...” Anh nhún vai, hóm hỉnh chế nhạo tình trạng do chính mình góp công lớn tạo ra.

Thời điểm tôi kể đây là khi Holmes trở về được vài tháng, còn tôi, theo yêu cầu của anh, đã bán phòng mạch rồi về thuê chung nhà với anh tại phố Baker. Một bác sĩ trẻ tên Verner đã mua lại phòng mạch nhỏ của tôi ở phố Kensington, và lạ một điều là anh ta chẳng ngần ngại trả giá cao nhất mà tôi dám đòi - mãi mấy năm sau sự việc này mới sáng tỏ, khi tôi phát hiện ra Verner là bà con xa của Holmes và chính bạn tôi mới là người bỏ tiền.

Mấy tháng chúng tôi làm việc cùng nhau đó thật ra không quá bình lặng như anh nói, vì khi xem qua mấy ghi chép, tôi thấy giai đoạn này có cả vụ cựu tổng thống Murillo và vụ kinh hoàng trên tàu hơi nước Friesland của Hà Lan suýt làm cả hai chúng tôi trả giá bằng tính mạng. Tuy nhiên, với bản tính lạnh lùng và kiêu hãnh, anh chúa ghét mọi sự tán thưởng của đám đông, vì vậy anh đã dùng những lời lẽ nghiêm khắc nhất để buộc tôi không được nói thêm một lời nào nữa về bản thân anh, các phương pháp điều tra hay những thành tựu của anh - sự cấm đoán này, như tôi đã giải thích, mãi tới bây giờ mới được hủy bỏ.

Sau lời phàn nàn hóm hỉnh, Sherlock Holmes ngả người vào lưng ghế, thong thả trải tờ báo sáng ra, bỗng một tiếng chuông cửa inh tai cất lên làm chúng tôi giật mình chú ý, liền sau đó là tiếng thùm thụp khô khốc như thể có ai đó đang đấm liên hồi lên cửa ngoài. Cửa mở, có thứ gì đó xộc vào hành lang, tiếp đến là tiếng bước chân thoăn thoắt gõ lộp cộp trên cầu thang, rồi loáng một cái, một chàng trai hớt hơ hớt hải, hổn hà hổn hển xông thẳng vào phòng, đôi mắt trợn tròn, gương mặt tái nhợt, áo quần xốc xếch. Anh ta hết nhìn tôi rồi lại nhìn Holmes, rồi khi thấy chúng tôi ngây người nhìn lại với vẻ thắc mắc, anh ta mới nhận ra là cần có đôi lời cáo lỗi vì đã tự tiện xông vào như vậy.

“Tôi xin lỗi, ông Holmes”, anh ta kêu lên. “Ông đừng trách tôi. Tôi sắp phát điên rồi. Thưa ông Holmes, tôi là John Hector McFarlane bất hạnh đây!”

Anh ta thông báo như thể chỉ riêng cái tên đó đã giải thích được lí do anh ta đến đây cũng như cung cách của anh ta, nhưng nhìn vẻ mặt thản nhiên của bạn tôi, tôi biết anh cũng không xem nặng chuyện đó giống tôi.

“Hút một điếu đã, anh McFarlane”, anh nói, đẩy hộp thuốc qua. “Với các triệu chứng của anh, tôi tin chắc bác sĩ Watson bạn tôi đây sẽ kê cho anh một liều an thần. Mấy ngày nay trời nóng quá! Nào, nếu anh đã cảm thấy bình tĩnh hơn thì tôi xin mời anh ngồi xuống chiếc ghế kia rồi thật từ từ và điềm tĩnh cho chúng tôi biết anh là ai và anh cần gì. Anh xưng tên như thể tôi phải nhận ra anh vậy nhưng tôi cam đoan với anh, ngoài những chi tiết rõ rành rành như anh còn độc thân, là luật sư, thành viên hội Tam Điểm và mắc bệnh hen ra thì tôi không biết gì về anh cả.”

Vì đã quen với các phương pháp của bạn tôi nên tôi dễ dàng theo kịp các suy luận của anh và tự quan sát thấy bộ quần áo luộm thuộm, xấp giấy tờ pháp lí, chiếc đồng hồ quả quýt và hơi thở là những căn cứ suy luận của anh. Song thân chủ của chúng tôi lại sững sờ.

“Phải, tất cả đều đúng, thưa ông Holmes, ngoài ra, lúc này tôi còn là kẻ bất hạnh nhất thành London. Trời ơi, xin đừng bỏ rơi tôi, ông Holmes! Nếu tôi chưa kể xong câu chuyện mà họ đã đến bắt tôi thì xin hãy bảo họ thong thả để tôi kể hết cho ông nghe toàn bộ sự thật. Tôi có thể vui vẻ vào nhà lao nếu biết rằng ở ngoài này ông đang giúp tôi.”

“Bắt anh ư!” Holmes nói. “Chuyện này quả là hết sức đáng mừ... hết sức đáng lưu tâm. Anh nghĩ mình bị bắt vì tội gì?”

“Tội sát hại ông Jonas Oldacre, vùng Hạ Norwood.”

Gương mặt biểu cảm của bạn tôi lộ vẻ cảm thông tuy tôi e là có xen lẫn sự hài lòng.

“Trời ơi”, anh nói, “lúc ăn sáng vừa rồi tôi còn nói với ông bạn bác sĩ Watson rằng mấy vụ án li kì, rùng rợn trên báo đã lặn đâu mất rồi.”

Người khách chìa bàn tay run run, cầm tờ Daily Telegraph vẫn còn trải trên đầu gối Holmes lên.

“Thưa ông, nếu ông đã xem tờ báo này rồi thì ông sẽ thấy ngay mục đích tôi đến tìm ông sáng nay là gì. Tôi tưởng như cả thiên hạ đang xì xầm bàn tán về tên tuổi và sự không may của mình.” Anh ta lật tờ báo tới trang giữa. “Đây rồi, nếu ông cho phép, tôi xin đọc cho ông nghe. Xin hãy lắng nghe, ông Holmes. Bài báo này có cái tít là: Bí ẩn tại vùng Hạ Norwood. Một chủ thầu có tiếng bị mất tích. Nghi án giết người và phóng hỏa. Một manh mối giúp tìm ra thủ phạm. Họ đang lần theo manh mối đó, ông Holmes, và tôi biết là thể nào nó cũng dẫn đến chỗ tôi. Tôi bị theo dõi từ ga Cầu London và tôi tin chắc rằng họ chỉ chờ có trát là sẽ bắt tôi. Chuyện đó sẽ làm mẹ tôi đau lòng lắm... Bà sẽ đau lòng lắm!” Anh ta vặn vẹo hai bàn tay vẻ cực kì lo sợ rồi cứ ngồi lắc lư trên ghế.

Tôi chăm chú nhìn người bị cáo buộc là thủ phạm của tội ác tàn bạo này. Anh ta có mái tóc hoe và điển trai tuy có vẻ bi quan, phờ phạc, đôi mắt xanh thảng thốt, mặt mày nhẵn nhụi, khuôn miệng lộ nét yếu đuối, nhạy cảm. Anh ta trạc hai mươi bảy, mang y phục và phong thái của một quý ông. Nơi túi áo khoác mỏng mặc mùa hè ló ra một ít giấy tờ có chứng thực càng bộc lộ rõ nghề nghiệp của anh ta.

“Ta phải tận dụng khoảng thời gian ít ỏi”, Holmes nói. “Watson này, anh vui lòng cầm lấy tờ báo rồi đọc cho tôi nghe mẩu tin mà chúng ta đang nói đến, được không?”

Bên dưới những cái tít hùng hồn mà thân chủ của chúng tôi vừa trích dẫn, tôi đọc bài tường thuật đầy hàm ý sau:

Khuya hôm qua, hoặc rạng sáng nay, tại vùng Hạ Norwood đã xảy ra một biến cố có khả năng là một vụ gây án vô cùng nghiêm trọng, ông Jonas Oldacre là một cư dân nổi tiếng trong vùng ngoại ô này, ông hành nghề thầu xây dựng đã nhiều năm. Ông năm mươi hai tuổi, còn độc thân, trú tại biệt thự Thung Sâu tại Sydenham, cuối con đường cùng tên. Ông có tiếng là lập dị, kín tiếng và xa lánh mọi người. Vài năm nay, ông gần như bỏ nghề, nghe đâu ông đã tích lũy được một khối tài sản đáng kể. Tuy vậy, sau nhà ông vẫn còn một xưởng cưa nhỏ, và vào hồi đêm qua, khoảng 12 giờ, có tin báo là một đống gỗ ở đây bốc cháy. Xe cứu hỏa đã nhanh chóng có mặt tại hiện trường nhưng gỗ khô cháy rần rật nên không thể nào dập tắt đám cháy cho đến khi đống gỗ bị thiêu rụi. Tính đến thời điểm đó, sự việc có vẻ là một rủi ro bình thường nhưng các dấu hiệu mới lại cho thấy đây là một tội ác nghiêm trọng. Người ta ngạc nhiên vì không thấy ông chủ xưởng cưa có mặt tại hiện trường đám cháy, cuộc điều tra sau đó cho thấy ông ta không còn ở trong nhà. Kết quả khám xét phòng ông ta cho thấy giường vẫn chưa có người nằm, một két sắt để mở, một số giấy tờ quan trọng vương vãi khắp phòng và cuối cùng trong phòng có những dấu hiệu của một cuộc giằng co dữ dội, mấy vết máu lờ mờ và một cây ba tong bằng gỗ sồi dính vài vết máu trên cán. Được biết, đêm qua ông Jonas Oldacre đã tiếp một vị khách đến vào lúc khuya khoắt tại phòng ngủ, và cây gậy tìm thấy được xác định là của người này, tên là John Hector McFarlane, đồng sở hữu văn phòng luật Graham & McFarlane, tại 426 cao ốc Gresham, trung tâm London. Cảnh sát tin rằng họ nắm trong tay chứng cứ vạch rõ động cơ phạm tội rất có sức thuyết phục, và tiếp theo chắc chắn sẽ còn những diễn biến hết sức li kì.

Tin giờ chót - khi báo sắp lên khuôn thì nghe nói ông John Hector McFarlane bị bắt vì tội sát hại ông Jonas Oldacre. Ít ra là trát bắt giữ chắc chắn đã được ban ra. Cuộc điều tra tại Norwood đã tiến triển theo chiều hướng đáng ngại. Ngoài các dấu hiệu cho thấy có một cuộc giằng co trong căn phòng của người chủ thầu xấu số, đến nay cảnh sát còn phát hiện thêm là cửa kính sau phòng ngủ (ở tầng một) của nạn nhân để mở, có những dấu vết cho thấy một vật cồng kềnh đã bị kéo lê tới chỗ đống gỗ, và sau hết, người ta khẳng định đã tìm thấy phần thi thể bị cháy thành than trong đống tro củi sau đám cháy. Cảnh sát nhận định rằng đây là một tội ác hết sức dã man, nạn nhân bị nện đến chết trong phòng ngủ của mình, giấy tờ bị lục lọi và cuỗm đi, còn xác ông ta bị kéo lê đến chỗ đống gỗ rồi bị đốt để phi tang. Việc chỉ đạo điều tra tội phạm được giao cho thanh tra Lestrade dày dạn kinh nghiệm, thuộc Sở Cảnh sát London. Hiện ông đang lần theo các manh mối bằng năng lực và sự sắc sảo vốn có.

Sherlock Holmes nhắm mắt và chụm các đầu ngón tay lại, lắng nghe bài báo lạ thường này.

“Rõ ràng là vụ này có vài điểm đáng chú ý”, anh nói với vẻ thong dong. “Anh McFarlane này, trước hết, cho phép tôi được hỏi làm thế nào mà anh vẫn còn được tự do, bởi xem ra đã có đủ bằng chứng để bắt anh?”

“Tôi sống cùng cha mẹ tại tòa nhà Torrington ở Blackheath, thưa ông Holmes; nhưng đêm qua, vì phải làm việc khuya với ông Jonas Oldacre nên tôi trọ lại một khách sạn ở Norwood, rồi từ đó đi thẳng đến chỗ làm. Mãi đến khi lên tàu, đọc được bài báo ông vừa nghe thì tôi mới biết chuyện này. Tôi thấy ngay là mình đã rơi vào tình thế vô cùng nguy hiểm nên vội vàng đến cậy nhờ ông. Nếu tôi có mặt ở văn phòng trong khu City hoặc ở nhà thì chắc chắn giờ này đã bị bắt rồi. Có một ông đi theo tôi từ ga Cầu London, và tôi không nghi ngờ gì... Trời ơi, chuyện gì vậy?”

Tiếng chuông lanh lảnh vang lên, liền sau đó là tiếng chân chạy thình thịch trên cầu thang. Lát sau thì ông bạn cũ Lestrade của chúng tôi xuất hiện ở cửa. Qua vai ông ta, tôi thoáng thấy một, hai cảnh sát đứng bên ngoài.

“Ông John Hector McFarlane phải không?” Lestrade hỏi.

Vị thân chủ đen đủi của chúng tôi đứng lên, mặt mày tái mét.

“Tôi bắt ông vì tội cố ý sát hại ông Jonas Oldacre ở vùng Hạ Norwood.”

McFarlane quay sang chúng tôi biểu lộ một cử chỉ tuyệt vọng, anh ta ngồi phịch xuống ghế như bị ấn xuống.

“Chờ chút, Lestrade”, Holmes nói. “Với ông thì độ nửa giờ cũng chẳng nhằm nhò gì nhưng anh đây sắp sửa thuật lại cho chúng tôi một chuyện rất thú vị có thể giúp chúng ta làm sáng tỏ vụ án.”

“Tôi thấy làm sáng tỏ vụ án chẳng có gì khó khăn”, Lestrade nói chắc nịch.

“Nhưng dù sao thì, nếu ông cho phép, tôi rất hứng thú được nghe câu chuyện của anh ta.”

“Thôi được, ông Holmes, tôi khó lòng từ chối ông điều gì, vì ngày trước ông đã đôi lần giúp ích cho lực lượng cảnh sát nên Sở Cảnh sát London chúng tôi còn nợ ông một lần đáp lễ”, Lestrade nói. “Đồng thời tôi phải ở lại với phạm nhân, và buộc lòng báo trước cho ông ta biết rằng bất cứ điều gì ông ta nói đều có thể được xem là lời khai bất lợi cho ông ta.”

“Tôi nào dám mong gì hơn”, thân chủ của chúng tôi nói. “Tôi chỉ mong ông lắng nghe và nhận ra đâu là sự thật.”

Lestrade nhìn đồng hồ đeo tay và nói, “Tôi sẽ cho ông nửa giờ.”

“Trước hết tôi cần phải thanh minh,” McFarlane nói, “rằng tôi chẳng biết gì về ông Jonas Oldacre. Tôi có biết tên ông ta vì nhiều năm trước cha mẹ tôi quen ông ta, nhưng họ đã dần xa cách. Vì vậy mà tôi rất đỗi ngạc nhiên khi ông ta bước vào văn phòng của tôi ở khu City vào khoảng 3 giờ chiều qua. Nhưng tôi còn sửng sốt hơn khi ông ta cho biết mục đích viếng thăm. Trong tay ông ta có vài tờ giấy được xé ra từ một cuốn sổ tay, trên đó đầy chữ viết nguệch ngoạc.

‘Chúng đây.’ Rồi ông ta đặt mấy tờ giấy lên bàn tôi. ‘Đây là chúc thư của tôi’, ông ta nói. ‘Anh McFarlane, tôi muốn anh hợp thức hóa nó. Tôi sẽ ngồi đây chờ anh làm.’

Tôi bắt tay vào chép lại, và các ông có thể hình dung tôi kinh ngạc thế nào khi thấy rằng, trừ một ít giữ lại, ông ta để lại toàn bộ tài sản cho tôi. Ông ta là một người loắt choắt, kì lạ, hàng mi bạc trắng, và khi ngước lên nhìn ông ta, tôi thấy đôi mắt màu xám tinh anh của ông ta nhìn tôi chằm chặp vẻ khoái trá. Tôi hầu như không thể tin nổi vào mình khi đọc các điều khoản trong chúc thư, nhưng ông ta giải thích nào là ông ta độc thân, hầu như chẳng còn bà con thân thích nào trên đời, nào là thời trẻ ông ta có quen biết cha mẹ tôi, và luôn nghe nói tôi là một thanh niên rất đáng khen, nên an tâm rằng tiền của mình sẽ nằm trong bàn tay xứng đáng. Tất nhiên, tôi chỉ còn biết ấp úng cảm ơn. Tờ chúc thư đã soạn xong, được thư kí của tôi kí làm chứng theo đúng thể thức. Nó nằm trên liên xanh đây, còn mấy tờ này, như tôi vừa giải thích, là bản nháp. Rồi ông Jonas Oldacre cho tôi biết là có một số tài liệu - hợp đồng xây dựng, bằng khoán, văn tự thế chấp, chứng thư, vân vân - mà tôi cần xem và tìm hiểu. Ông ta nói đến khi nào chuyện này xong xuôi thì ông ta mới yên trí được, nên cố nài tôi mang tờ chúc thư đến nhà ông ta tại Norwood vào tối hôm đó để thu xếp công việc. ‘Con trai ạ, nhớ là không được nói tiếng nào với cha mẹ về việc này cho đến khi tất cả đã xong xuôi. Chúng ta sẽ giữ kín để cho họ một bất ngờ nho nhỏ.’ Ông ta rất dứt khoát về điểm này và bắt tôi hứa chắc chuyện đó.

Ông Holmes, ông có thể hình dung là tôi không muốn từ chối bất kì điều gì ông ta đòi hỏi. Ông ta là người gia ơn cho tôi, nên tôi chỉ mong có thể thực hiện những nguyện vọng của ông ta từng li từng tí. Vì vậy tôi đánh điện về nhà, báo rằng tôi có việc quan trọng, không biết khi nào mới xong, ông Oldacre nói muốn tôi ăn tối với ông ta lúc 9 giờ, vì có lẽ ông ta không thể về sớm hơn. Tuy vậy, tìm nhà ông ta hơi khó nên gần 9 rưỡi tôi mới tới nơi. Tôi thấy ông ta...”

“Khoan đã!” Holmes nói. “Ai ra mở cửa?”

“Một bà đứng tuổi, tôi cho là quản gia của ông ta.”

“Tôi đoán chừng bà ta là người báo tên anh cho cảnh sát?”

“Đúng vậy”, McFarlane nói.

“Xin hãy kể tiếp!”

McFarlane lau vầng trán lấm tấm mồ hôi rồi tiếp tục thuật lại.

“Bà này dẫn tôi vào một phòng khách đã bày sẵn một bữa tối đạm bạc. Sau đó, ông Jonas Oldacre dẫn tôi vào phòng ngủ, trong đó có một cái két sắt nặng, ông ta mở két, lấy ra cả mớ tài liệu rồi chúng tôi cùng nhau xem xét kĩ lưỡng. Khi chúng tôi xem xong thì đã 11, 12 giờ. Ông ta nói chúng tôi không nên làm phiền bà quản gia. Ông ta dẫn tôi ra ngoài qua cửa kính sau vẫn để ngỏ nãy giờ.”

“Có buông rèm không?” Holmes hỏi.

“Tôi không dám chắc, nhưng tôi tin rằng nó chỉ buông hờ. Phải rồi, tôi nhớ ông ta đã kéo nó lên để mở toang cửa. Tôi không thấy cây gậy của mình đâu, ông ta bèn nói: ‘Không sao, con trai ạ, hi vọng từ giờ ta sẽ còn gặp con nhiều, vậy nên ta sẽ giữ cây gậy cho đến khi con quay lại lấy.’ Tôi từ biệt ông ta ở đó, cái két sắt vẫn để mở, còn giấy tờ thì đã xếp thành từng gói trên bàn. Lúc ấy khuya quá, tôi không thể về Blackheath nên đành qua đêm tại Anerley Arms, rồi tôi không biết gì nữa cho đến sáng nay mới đọc thấy báo đưa tin về vụ việc khủng khiếp này.”

“Ông còn muốn hỏi thêm gì không, ông Holmes?” Lestrade nói, ông ta đã nhướng mày đồi lần trong lúc lắng nghe những lời giải thích lạ lùng này.

“Đợi đến khi tôi tới Blackheath đã.”

“Đến Norwood chứ”, Lestrade nói.

“À, phải, tôi định nói vậy đấy”, Holmes nói, mỉm cười bí hiểm.

Qua bao kinh nghiệm, Lestrade - tay không chịu thừa nhận tất cả - đã hiểu rằng bộ óc sắc bén đó có thể nhìn thấu thứ mà ông ta không tài nào hiểu nổi. Tôi thấy ông ta nhìn bạn tôi với vẻ thắc mắc.

“Tôi nghĩ tôi có điều này cần nói với ông, ông Sherlock Holmes”, ông ta nói. “Nào, ông McFarlane hai cảnh sát của tôi đang đứng ở cửa và một xe bốn bánh đang chờ.”

Chàng trai khốn khổ đứng lên, liếc nhìn chúng tôi lần cuối vẻ khẩn cầu rồi rời khỏi phòng. Mấy viên cảnh sát dẫn giải anh ta ra xe, còn Lestrade thì vẫn nán lại.

Holmes nhặt mấy tờ nháp của bản chúc thư lên xem, vẻ mặt hết sức chăm chú.

“Tài liệu đó có mấy điểm đáng chú ý, phải không Lestrade?” Anh vừa nói vừa đẩy mấy tờ giấy qua.

Viên thanh tra nhìn mấy tờ giấy, vẻ lúng túng.

“Tôi đọc được dăm dòng đầu, mấy dòng ở giữa trang thứ hai và vài dòng cuối. Mấy dòng đó thì rõ như in”, anh ta nói, “nhưng những chỗ còn lại thì viết tháu lắm, có ba chỗ tôi không đọc được gì cả.”

“Ông hiểu sao về điều đó?” Holmes nói.

“Ờ, thế ông thì sao?”

“Bức chúc thư này được viết trên tàu hỏa. Chữ viết rõ ràng tương ứng với lúc đến ga, chỗ viết nguệch ngoạc tương ứng với lúc tàu chạy, còn chỗ viết hết sức lộn xộn tương ứng với những lúc đi qua chỗ bẻ ghi. Một chuyên gia có phương pháp sẽ tuyên bố ngay rằng tờ chúc thư này được thảo trên một tuyến tàu ngoại ô, vì ngoài vùng phụ cận của một thành phố lớn ra, chẳng nơi nào có một loạt điểm bẻ ghi liên tiếp như vậy. Giả sử ông ta bận thảo chúc thư trong suốt hành trình, vậy thì đó là một con tàu tốc hành, chỉ dừng một lần suốt chặng đường từ Norwood đến Cầu London.”

Lestrade bật cười. “Ông mà lôi mớ giả thuyết ra thì tôi chịu rồi, ông Holmes ạ”, ông ta nói. “Điều này thì có liên quan gì đến vụ án?”

“À, nó chứng thực lời khai của anh chàng kia ở chỗ bản chúc thư được Jonas Oldacre thảo ra trên đường đi ngày hôm qua. Một tài liệu quan trọng như vậy mà lại được soạn một cách ẩu tả đến thế, chẳng lạ sao? Thế nghĩa là ông ta không nghĩ nó quan trọng lắm. Nếu một người soạn chúc thư mà không định bụng để cho nó có hiệu lực thì có thể làm như vậy?”

“Chà, cùng lúc đó ông ta cũng đã tự tạo ra án tử cho mình”, Lestrade nói.

“Ồ, ông nghĩ thế ư?”

“Ông không nghĩ vậy sao?”

“À, chuyện đó thì có thể lắm chứ, nhưng tôi thấy vụ án vẫn chưa rõ ràng.”

“Chưa rõ sao? Chà, nó mà còn chưa rõ thì cái gì mới rõ đây? Có một anh chàng bỗng dưng biết rằng, nếu một ông già nọ chết đi thì hắn sẽ được thừa kế một gia tài. Hắn phải làm gì? Hắn chẳng hé môi với ai mà lấy cớ tới gặp thân chủ của mình vào tối hôm đó. Hắn chờ cho đến khi người duy nhất còn lại trong nhà đi ngủ rồi giết ông ta trong căn phòng vắng vẻ, sau đó thiêu cái xác trong đống gỗ và bỏ về một khách sạn gần đó. Mấy vết máu trong phòng và trên cây gậy đều rất mờ nhạt. Có lẽ hắn tưởng tội ác của mình không vấy máu, và hi vọng nếu cái xác cháy rụi thì sẽ che giấu được mọi vết tích về cách thức gây án - bởi những dấu vết ấy hẳn sẽ vạch mặt hắn vì lí do này khác. Tất cả những điều này còn chưa rõ rành rành hay sao?”

“Ông bạn Lestrade ơi, vì nó rõ rành rành quá nên mới làm tôi phải chú ý đấy”, Holmes nói. “Ông có nhiều phẩm chất tuyệt vời nhưng lại chẳng chịu tưởng tượng gì cả. Nếu đặt mình vào địa vị của chàng trai này thì ông có chọn ngay cái đêm sau khi lập chúc thư để gây án không? Ông không thấy việc tạo một mối liên hệ chặt chẽ như vậy giữa hai sự việc là quá nguy hiểm sao? Còn nữa, ông có chọn một dịp mà người ta biết ông có mặt trong căn nhà ấy, đặc biệt là khi có một người hầu mở cửa cho ông vào không? Và cuối cùng, ông có cất công giấu cái xác nhưng lại bỏ lại cây gậy - một vật chứng cho thấy ông là thủ phạm? Hãy thừa nhận đi, Lestrade, tất cả những điều này rất khó xảy ra.”

“Ông Holmes này, về phần cây gậy thì ông cũng như tôi đều quá rõ là tội phạm thường luống cuống nên phạm sai lầm mà người điềm tĩnh sẽ tránh. Rất có thể hắn sợ phải quay lại phòng. Cho tôi một giả thuyết khác khớp với các tình tiết đi!”

“Tôi có thể dễ dàng cho ông tận năm, sáu giả thuyết,” Holmes nói. “Chẳng hạn, có một giả thuyết rất khả dĩ và thậm chí có thể xảy ra. Tôi biếu không ông đây! Ông lão đang bày ra mấy tài liệu có giá trị. Một gã ất ơ đi ngang qua, nhìn thấy chúng qua cửa kính có rèm buông hờ. Anh chàng luật sư đi ra. Gã ất ơ bước vào. Hắn ta chộp lấy cây gậy mà hắn nhìn thấy, giết Oldacre rồi bỏ đi sau khi đã thiêu cái xác.”

“Sao gã ất ơ lại phải thiêu cái xác?”

“Vậy sao McFarlane phải thiêu nó?”

“Để che giấu một chứng cứ nào đó.”

“Có lẽ gã ất ơ muốn giấu giếm rằng không có án mạng nào cả.”

“Thế sao gã ất ơ lại chẳng lấy thứ gì?”

“Vì đó là những giấy tờ mà hắn không thể chuyển nhượng.”

Lestrade lắc đầu, dù thái độ của ông ta dường như không còn quả quyết như trước nữa. “Thôi được, ông Sherlock Holmes, ông cứ việc tìm kiếm gã ất ơ đó, trong lúc ông tìm hắn, chúng tôi sẽ giữ người vừa bắt. Tương lai sẽ cho thấy giả thuyết nào là đúng. Chỉ cần ông lưu ý điểm này, ông Holmes: Theo những gì chúng tôi biết, chẳng có giấy tờ nào bị lấy đi, và trên đời này chỉ có gã phạm nhân kia là không có lí do gì để lấy chúng, vì hắn ta là người thừa kế hợp pháp nên bất luận thế nào cũng sẽ được hưởng.”

Bạn tôi có vẻ bất ngờ vì lời nhận xét này.

“Tôi không phủ nhận rằng về một số mặt thì chứng cứ ủng hộ rất manh mẽ cho giả thuyết của ông”, anh nói. “Tôi chỉ muốn đưa ra quan điểm là còn có những giả thuyết khả dĩ khác. Như ông nói, tương lai sẽ phán xử. Chào ông! Tôi dám chắc rằng nội trong ngày hôm nay tôi sẽ ghé qua Norwood xem các ông xoay xở ra sao.”

Khi viên thanh tra đi rồi, bạn tôi đứng lên, chuẩn bị cho công việc trong ngày với vẻ lanh lợi của người có một nhiệm vụ xứng hợp đang chờ.

“Watson này”, anh vừa nói vừa hối hả mặc áo khoác, “như tôi đã nói, bước đi đầu tiên của tôi là tới Blackheath.”

“Sao không phải là Norwood?”

“Bởi vì trong vụ này ta có một sự việc đáng chú ý đi liền sau một sự việc đáng chú ý khác. Cảnh sát đang phạm sai lầm khi chỉ tập trung chú ý vào sự việc thứ hai, vì nó tình cờ có tính chất hình sự. Nhưng tôi lại thấy rõ phương cách tiếp cận vụ án hợp lí là phải cố làm sáng tỏ sự việc ban đầu trước đã - tờ chúc thư kì lạ được lập ra rất thình lình và dành cho một người thừa kế không thể nào ngờ được. Điều đó có thể làm cho sự việc tiếp theo trở nên đơn giản hơn. Không, bạn thân ơi, tôi nghĩ là anh không giúp gì được cho tôi đâu. Cũng chẳng có gì nguy hiểm, nếu không tôi nào dám mong ra khỏi nhà mà không có anh đi cùng. Tôi hi vọng đến chiều tối gặp lại anh, tôi có thể thông báo rằng mình đã làm được điều gì đó cho chàng trai bất hạnh đã nhờ cậy tôi bênh vực.”

***

Khi bạn tôi về thì trời đã tối, và chỉ thoáng nhìn bộ mặt phờ phạc, lo âu của anh, tôi biết những kì vọng của anh lúc sắp lên đường vẫn chưa thực hiện được. Anh ngồi cả giờ bên chiếc vĩ cầm, cố xoa dịu tinh thần đang xáo động. Cuối cùng anh ném cây đàn xuống rồi bắt đầu thuật lại cặn kẽ những rủi ro của mình.

“Sai cả rồi, Watson à... Mọi chuyện sai thật rồi. Trước mặt Lestrade, tôi cứ làm mặt tỉnh bơ, nhưng trong thâm tâm, tôi tin là lần này ông ta đang đi đúng đường còn chúng ta đã sai hướng. Trực giác của tôi đi một đằng còn mọi bằng chứng lại theo một nẻo, và tôi sợ rằng bồi thẩm đoàn của Anh quốc chưa đủ thông minh để ưu ái các giả thuyết của tôi hơn các bằng chứng của Lestrade.”

“Anh có đến Blackheath không?”

“Có, Watson à, tôi đến đấy rồi, và chẳng mấy chốc đã biết được rằng gã Oldacre quá cố là một kẻ khá đê tiện. Người cha đang đi tìm con trai. Bà mẹ thì ở nhà - đó là một người phụ nữ bé nhỏ, mắt xanh, da dẻ mịn màng, đang rối bời vì sợ hãi và phẫn nộ. Tất nhiên, bà ta sẽ chẳng chịu thừa nhận khả năng anh ta có tội. Nhưng bà ta cũng chẳng tỏ vẻ ngạc nhiên hay thương tiếc cho số phận của Oldacre. Trái lại, khi nhắc đến hắn, bà ta gay gắt đến độ vô tình củng cố đáng kể cho giả định của cảnh sát, vì lẽ tất nhiên, anh con trai mà nghe bà ta nói về Oldacre như thế thì sẽ có khuynh hướng căm thù và dùng vũ lực với ông ta.

‘Hắn ta giống một con đười ươi hung ác và xảo quyệt hơn là một con người’, bà ta nói, ‘Hắn vẫn luôn như vậy từ thời trai trẻ.’

‘Hồi ấy bà có quen ông ta?’ Tôi hỏi.

‘Phải, tôi biết hắn rất rõ. Thực ra, hắn từng theo đuổi tôi. Nhờ trời, tôi đã sáng suốt mà từ chối hắn và lấy một người tử tế hơn, dù nghèo hơn. Tôi đã đính ước với hắn, ông Holmes ạ, thì nghe được câu chuyện kinh hoàng là hắn đã thả mèo vào chuồng chim. Tôi quá ghê sợ sự độc ác tàn nhẫn của hắn nên không còn muốn dính dáng gì đến hắn’. Bà ta lục lọi trong chiếc tủ thấp rồi chìa ra tấm hình chụp một người phụ nữ bị dao rạch chằng chịt. ‘Hình tôi đấy’, bà ta nói. ‘Hắn gởi tấm hình bị rạch nát cho tôi kèm theo lời nguyền rủa vào buổi sáng tôi làm lễ cưới.’

‘Vâng’, tôi nói, ‘nhưng ít ra bây giờ ông ta đã tha thứ cho bà, vì ông ta đã để lại toàn bộ gia sản cho con trai bà.’

‘Cả tôi và con trai tôi đều không cần bất cứ thứ gì từ Jonas Oldacre, kể cả lúc hắn còn sống hay đã chết’, bà ta khẳng khái thốt lên. ‘Chúa ở trên trời, ông Holmes ạ, ngài đã trừng phạt con người độc ác ấy và ngài cũng sẽ chứng minh rằng bàn tay con trai tôi không vấy máu của hắn.’

Đấy, tôi đã thử lần theo vài ba manh mối nhưng chẳng tìm được gì củng cố cho giả thuyết của ta, có những điểm còn bác lại nó nữa. Cuối cùng tôi đành chịu thua và bỏ đi Norwood. Biệt thự Thung Sâu là một biệt thự lớn, hiện đại, tường ốp gạch nổi bật, nằm sâu trong khuôn viên, đằng trước là một bãi cỏ trồng nguyệt quế. Xưởng cưa - hiện trường của vụ cháy thì nằm ở bên phải và cách đường đi một quãng. Tôi có phác qua sơ đồ trong cuốn sổ tay đây. Cửa bên trái này chính là cửa phòng Oldacre. Đứng ở ngoài đường ta có thể nhìn được vào bên trong, anh thấy đấy. Đó gần như là chút an ủi duy nhất của tôi trong ngày hôm nay. Lestrade không có ở đấy nhưng tay cảnh sát chỉ huy dưới quyền anh ta đã tiếp tôi chu đáo. Bọn họ vừa tìm được cả một kho báu. Họ đã cào bới kĩ đám tro tàn của đống gỗ cháy suốt buổi sáng, ngoài những phần thi thể đã bị cháy thành than ra thì còn tìm được mấy miếng kim loại hình tròn không còn màu sắc gì. Tôi đã xem xét cẩn thận và tin chắc đó là khuy quần dài. Tôi thậm chí còn phát hiện ra một cái có tên Hyams, thợ may của Oldacre. Tôi bèn sục sạo kĩ lưỡng khắp bãi cỏ để tìm dấu vết, nhưng trời nắng hạn đã làm cho mặt đất rắn lại như sắt. Tôi chẳng nhìn thấy gì ngoại trừ vết tích của một cái xác hay đống gì đó bị kéo lê qua bờ giậu thủy lạp thấp nằm thẳng hàng với đống gỗ. Lẽ đương nhiên, tất cả những thứ ấy đều khớp với giả thuyết của cảnh sát.

Tôi trườn khắp bãi cỏ trong khi nắng tháng 8 thiêu đốt trên lưng, nhưng một giờ sau, khi đứng lên, tôi vẫn không biết được gì hơn. Thế rồi, sau thảm bại này, tôi vào phòng ngủ và xem xét ở đó. Mấy vệt máu mờ lắm, chỉ là những vết nhòe không màu sắc, nhưng rõ ràng vẫn còn mới. Cây gậy đã bị lấy đi, nhưng những dấu vết trên đó cũng rất mờ. Chuyện cây gậy thuộc về thân chủ của chúng ta thì quá rõ rồi. Anh ta đã thừa nhận điều đó. Có thể nhìn ra dấu chân của cả hai trên thảm, nhưng không thấy dấu chân của người thứ ba. Lại một bàn thắng cho bên kia. Họ cứ đều đều ghi điểm còn ta thì bế tắc.

Tôi chỉ tìm thấy một tia hi vọng nhỏ nhoi, vậy mà rốt cuộc cũng chẳng đi tới đâu. Tôi kiểm tra kĩ những thứ ở trong két sắt, hầu hết trong số đó đã được lấy ra và để trên bàn. Giấy tờ được bỏ vào từng phong bì niêm phong, một hai cái đã được cảnh sát mở ra. Theo tôi nhận định, giá trị của chúng không lớn, sổ sao kê tài khoản còn cho thấy ông Oldacre không dư dả lắm. Nhưng tôi cảm thấy hình như chỗ giấy tờ đó chưa đủ. Nghe nói còn có một số chứng thư nào đó - có giá trị hơn không chừng - nhưng tôi không tìm thấy. Dĩ nhiên, nếu ta chứng minh được rõ ràng điều này thì lí lẽ của Lestrade sẽ bác lại giả thuyết của ông ta, vì ai lại đi đánh cắp một thứ mà chẳng bao lâu nữa mình sẽ được thừa hưởng chứ?

Cuối cùng, sau khi mở hết chỗ phong bì đựng giấy tờ mà vẫn không đánh hơi được gì, tôi thử vận may với bà quản gia. Bà ta tên là Lexington - một người nhỏ thó, da ngăm, ít nói và có cặp mắt láo liên đầy khả nghi, tôi tin chắc rằng nếu muốn thì bà ta đã cho chúng ta biết được đôi điều. Nhưng miệng bà ta kín như bưng. Đúng là bà ta có mở cửa cho anh chàng McFarlane vào lúc 9 giờ rưỡi. Bà ta nói ước gì bàn tay mình quắt queo đi trước khi làm vậy. Bà ta đi ngủ lúc 10 giờ rưỡi. Phòng của bà ta nằm ở đầu kia căn nhà nên bà ta không nghe thấy chuyện gì xảy ra. Bà ta chỉ biết chắc một điều là anh McFarlane đã để lại mũ và cây gậy ở tiền sảnh. Bà ta tỉnh dậy vì nghe thấy tiếng báo cháy, ông chủ kính mến, đáng thương của bà ta chắc chắn đã bị sát hại. Ông ta có kẻ thù nào không? Ôi, ai mà chẳng có kẻ thù, nhưng ông Oldacre rất ít giao du, và chỉ gặp gỡ người khác vì chuyện làm ăn. Nhìn thấy mấy cái nút, bà ta khẳng định chắc nịch chúng chính là khuy quần áo của bộ đồ ông ta mặc tối qua. Đống củi khô róm, vì cả tháng rồi không có lấy một giọt mưa. Nó cháy như bùi nhùi nên khi bà ta đến nơi thì chẳng còn thấy gì ngoài lửa. Bà ta và tất cả lính cứu hỏa đều ngửi thấy mùi da thịt khét lẹt tỏa ra từ trong đám cháy. Bà ta không biết gì về đống giấy tờ cũng như những việc riêng của ông Oldacre.

Đấy, Watson thân mến ơi, tôi đã thuật lại cho anh nghe thất bại của tôi rồi đấy. Thế nhưng... thế nhưng...”, anh siết chặt hai bàn tay gầy vì một niềm tin chắc nịch đột ngột bùng lên, “tôi biết là sai cả rồi! Tôi cảm thấy chắc chắn như vậy. Vẫn còn điều gì đó chưa hé lộ mà mụ quản gia biết. Trong mắt mụ có cái vẻ ngông nghênh, thách thức vốn chỉ có ở những người biết rõ về một hành vi sai trái nào đó. Tuy nhiên, có nói thêm về chuyện đó cũng chẳng ích gì, Watson ạ; nhưng nếu ta không gặp may thì tôi e rằng vụ Mất tích ở Norwood sẽ không có mặt trong bản ghi chép thành tích của ta mà tôi đã thấy trước là sớm muộn gì đám công chúng kiên nhẫn cũng phải chịu đựng.”

“Chắc hẳn”, tôi nói, “vẻ ngoài của anh chàng này có thể gây cảm tình với bất cứ bồi thẩm đoàn nào chứ?”

“Lập luận đó nguy hiểm đấy, Watson thân mến. Anh nhớ gã sát nhân Bert Stevens ghê gớm muốn ta gỡ tội cho hắn hồi năm 1887 không? Đã bao giờ có chàng trai nào thanh lịch, ngoan đạo hơn chưa?”

“Đúng vậy.”

“Nếu ta không lập được một giả thuyết khác, anh chàng này sẽ thua. Anh khó lòng tìm được sơ hở nào trong vụ án mà anh ta đang bị kết tội, và mọi điều tra tiếp theo đều chỉ củng cố thêm tội trạng của anh ta mà thôi. Mà này, đám giấy tờ đó có một điểm nhỏ kì lạ mà ta có thể dùng làm xuất phát điểm cho một cuộc điều tra. Khi xem xét cuốn sổ sao kê tài khoản, tôi thấy tình trạng số dư thấp chủ yếu là do những tờ chi phiếu có giá trị lớn cho ông Cornelius trong suốt năm ngoái. Thú thật là tôi rất hứng thú muốn biết ông Cornelius này là ai mà một chủ thầu về hưu lại có những giao dịch lớn với ông ta như vậy. Không lẽ ông ta có nhúng tay vào vụ này? Cornelius có thể là một nhà môi giới, nhưng ta chưa tìm thấy chứng thư nào tương ứng với các khoản thanh toán lớn này. Vì không có dấu vết nào khác nên giờ đây tôi sẽ phải chuyển hướng điều tra về phía nhà băng của quý ông đã đổi mấy chi phiếu này thành tiền mặt. Nhưng anh bạn ơi, tôi e rằng vụ án sẽ khép lại nhục nhã khi Lestrade treo cổ thân chủ của ta, điều đó đương nhiên là một đại thắng cho Sở Cảnh sát London.”

Tôi không biết đêm đó Sherlock Holmes có ngủ được chút nào không, nhưng khi xuống nhà ăn điểm tâm, tôi thấy anh xanh xao, căng thẳng, đôi mắt vốn đã sáng càng sáng ngời hơn vì những quầng thâm bao quanh. Mặt thảm quanh ghế anh ngồi vương vãi đầu mẩu thuốc lá và mấy tờ báo sáng cũ. Một bức điện tín để mở trên bàn.

“Anh nghĩ sao về cái này, Watson?” Anh hỏi, ném nó qua.

Bức điện từ Norwood, có nội dung như sau:

Đã có chứng cứ mới quan trọng. Tội trạng của McFarlane được xác minh rõ ràng. Khuyên ông từ bỏ vụ án.

LESTRADE

“Nghe có vẻ nghiêm trọng đấy”, tôi nói

“Tiếng gáy huênh hoang chiến thắng của Lestrade ấy mà”, Holmes đáp, mỉm cười chua chát. “Thế nhưng có lẽ vẫn còn quá sớm để từ bỏ vụ này. Suy cho cùng, chứng cứ mới quan trọng là một con dao hai lưỡi, nó có thể chém về một hướng rất khác so với Lestrade hình dung. Dùng điểm tâm đi, Watson, rồi ta sẽ cùng ra ngoài để xem ta có thể làm được gì. Tôi cảm thấy hôm nay tôi sẽ cần anh bầu bạn và ủng hộ tinh thần.”

Anh bạn tôi không dùng điểm tâm, vì anh có thói quen kì quặc là vào những lúc căng thẳng, anh không cho phép mình ăn uống. Tôi biết anh từng lạm dụng thể lực rắn rỏi của bản thân cho đến khi ngất xỉu vì đói lả. “Vào lúc này, tôi không thể dành năng lượng và tinh thần cho việc tiêu hóa được”, anh thường trả lời như vậy khi tôi quở trách anh trên phương diện y khoa. Vì vậy, tôi không ngạc nhiên khi sáng nay anh bỏ bữa rồi cùng tôi lên đường tới Norwood. Một đám đông hiếu kì về vụ án mạng vẫn còn xúm xít quanh biệt thự Thung Sâu, nó đúng là một tòa biệt thự ở vùng ngoại ô như tôi đã hình dung. Lestrade đứng bên trong cổng đón chúng tôi, mặt ửng hồng vì chiến thắng, dáng vẻ hết sức đắc thắng.

“Sao, ông Holmes, ông chứng minh được là chúng tôi sai chưa? Ông đã tìm ra gã ất ơ của ông chưa?” Ông ta kêu lên.

“Tôi chưa có kết luận nào cả”, bạn đồng hành của tôi trả lời.

“Còn chúng tôi thì có kết luận từ hôm qua rồi, và giờ thì nó đã được xác thực là đúng, vì vậy ông phải công nhận là lần này chúng tôi đã vượt ông một bước, ông Holmes.”

“Nhìn bộ dạng ông như thể đã có chuyện gì đó bất thường xảy ra vậy”, Holmes nói.

Lestrade cười khanh khách. “Ông cũng không thích bị thua như bất kì ai trong chúng tôi”, ông ta nói. “Người ta đâu thể mong mọi sự lúc nào cũng theo ý mình, phải thế không bác sĩ Watson? Vui lòng bước lối này, quý vị, tôi nghĩ mình có thể một lần dứt khoát thuyết phục các vị tin rằng chính John McFarlane đã phạm tội ác này.”

Ông ta dẫn chúng tôi đi hết hành lang rồi bước vào một tiền sảnh âm u.

“Đây là nơi anh chàng McFarlane đã ra lấy mũ sau khi gây án”, ông ta nói. “Nào, nhìn đây”. Ông ta bất thần quẹt diêm rồi đưa lên soi một vết máu trên bức tường quét vôi trắng. Khi ông ta đưa que diêm lại gần hơn, tôi thấy đó không chỉ là một vết máu. Đó là dấu ngón tay cái in rõ nét.

“Dùng kính lúp mà xem đi, ông Holmes.”

“Vâng, tôi đang làm vậy đây.”

“Ông biết rằng không có hai dấu vân tay nào giống nhau chứ?”

“Tôi có nghe điều gì đó đại loại như vậy.”

“À, vậy thì xin ông vui lòng đối chiếu dấu tay đó với mẫu sáp in dấu ngón tay cái trên bàn tay phải của anh chàng McFarlane này, được lấy hồi sáng nay theo lệnh của tôi.”

Khi ông ta đưa mẫu sáp lại gần vết máu, chẳng cần kính lúp cũng nhận thấy hai dấu tay này chắc chắn được in ra từ một ngón tay cái. Hiển nhiên là thân chủ đen đủi của chúng tôi thua rồi.

“Vậy là xong”, Lestrade nói

“Phải, vậy là xong”, tôi buột miệng phụ họa.

“Vậy là xong”, Holmes nói

Nghe giọng điệu anh có gì đó khác thường nên tôi quay lại nhìn. Biểu cảm trên mặt anh đã thay đổi đến không ngờ. Anh phải nhăn mặt lại vì che giấu nỗi mừng rỡ ngấm ngầm. Hai mắt anh sáng long lanh. Tôi thấy dường như anh đang cố hết sức để không bật cười ngặt nghẻo.

“Trời ơi! Trời ơi!” Cuối cùng anh nói. “Ai mà ngờ được chứ? Vẻ ngoài đúng là dễ đánh lừa thật! Nhìn anh ta rõ là tử tế! Đó là một bài học cho chúng ta, đừng nên tin vào phán đoán của mình, đúng không Lestrade?”

“Phải, một số người trong chúng ta có cái thói tự phụ quá thể, ông Holmes à”, Lestrade nói.

Sự xấc xược của gã này thực khiến người khác tức điên, nhưng chúng tôi không thể hậm hực được.

“Quả là may vì khi lấy mũ trên mắc anh chàng này lại ấn ngón tay cái lên tường! Ngẫm ra thì hành động đó cũng tự nhiên thôi.” Bề ngoài Holmes rất thản nhiên nhưng khi nói, cả người anh cứ máy động vì phải kiềm chế sự phấn chấn. “Mà này, Lestrade, phát hiện đáng chú ý này là của ai vậy?”

“Bà quản gia Lexington, bà ta đã chỉ cho viên cảnh sát trực đêm.”

“Lúc ấy anh cảnh sát trực đêm đó đang ở đâu?”

“Anh ta đang trực trong căn phòng ngủ xảy ra án mạng, để canh không cho ai động đến thứ gì.”

“Nhưng tại sao hôm qua cảnh sát lại không thấy dấu này?”

“À, chúng tôi không có lí do gì đặc biệt để khám xét tiền sảnh kĩ càng như thế. Vả lại, chỗ này không dễ thấy cho lắm, ông thấy đấy.”

“Phải, phải, tất nhiên là không dễ thấy, ông có chắc dấu tay này đã có ở đấy từ hôm qua?”

Lestrade nhìn Holmes như thể nghĩ anh sắp mất trí. Thú thật là chính tôi cũng ngạc nhiên vì kiểu cách bông đùa và lời nhận xét khá vu vơ của anh.

“Tôi không biết có phải ông cho rằng giữa đêm hôm McFarlane trốn khỏi nhà lao để củng cố bằng chứng bất lợi cho mình không”, Lestrade nói. “Tôi thách bất cứ chuyên gia nào trên đời này chứng minh được đó không phải là dấu ngón tay cái của anh ta đấy!”

“Đương nhiên đó là dấu ngón tay cái của anh ta rồi.”

“Đấy, vậy là đủ rồi”, Lestrade nói. “Tôi là người thực tế, ông Holmes, nên hễ có chứng cứ là tôi đi đến kết luận. Nếu ông muốn nói thêm điều gì thì hãy tới tìm tôi ở phòng khách, tôi sẽ ngồi viết báo cáo ở đấy.”

Holmes đã điềm đạm trở lại, song dường như tôi vẫn thấy đôi nét khoái trá lóe lên trên mặt anh.

“Trời ơi, diễn biến này đáng buồn quá, phải không Watson?” Anh nói. “Vậy nhưng trong đó lại có vài điểm kì lạ mang lại chút hi vọng cho thân chủ của ta.”

“Tôi rất mừng khi nghe vậy”, tôi nói thật lòng. “Tôi cứ sợ là anh ta đã tiêu tùng rồi.”

“Tôi không dám nói xa đến thế, Watson thân mến. Thực ra, trong bằng chứng mà ông bạn của chúng ta cho là quan trọng lại có một kẽ hở nghiêm trọng.”

“Thật sao, Holmes! Là gì vậy?”

“Chỉ là, tôi biết dấu tay đó không hề có trên tường lúc tôi xem xét tiền sảnh ngày hôm qua. Nào, Watson, ta đi dạo một vòng trong nắng đi!” Đầu óc rối bời nhưng trái tim đã lại nhen nhóm một tia hi vọng ấm áp, tôi theo bạn đi dạo quanh vườn. Holmes lần lượt đi tới từng mặt nhà và xem xét cực kì chăm chú. Rồi anh bước vào trong và đi khắp tòa nhà, từ tầng hầm lên gác mái. Đa số các phòng đều trống trơn nhưng Holmes vẫn kiểm tra thật tỉ mỉ. Cuối cùng, ở hành lang tầng trên cùng, chạy dọc bên ngoài ba phòng ngủ bỏ không, anh lại trở nên hồ hởi.

“Quả thực vụ này có một số điểm rất lạ đời, Watson ạ”, anh nói. “Tôi nghĩ đã đến lúc tiết lộ cho ông bạn Lestrade biết rồi. Ông ta đã cười cợt chúng ta, và ta có thể đáp lại y như thế nếu suy luận của tôi về chuyện này là đúng. Phải, phải, tôi nghĩ tôi đã biết cách tiếp cận nó rồi.”

Viên thanh tra của Sở Cảnh sát London vẫn đang ngồi viết trong phòng khách thì bị Holmes cắt ngang.

“Tôi đoán là ông đang viết tường trình về vụ này”, anh nói.

“Đúng vậy.”

“Ông không thấy làm vậy là hơi sớm sao? Tôi không thể không nghĩ rằng bằng chứng của ông vẫn chưa đầy đủ.”

Lestrade biết rõ bạn tôi đến mức không thể phớt lờ lời anh. Ông ta đặt bút xuống rồi nhìn anh với vẻ tò mò.

“Ý ông là sao, ông Holmes?”

“Có một nhân chứng quan trọng mà ông chưa gặp.”

“Ông có thể đưa hắn tới đây được không?”

“Tôi nghĩ là được.”

“Vậy thì làm đi!”

“Tôi sẽ cố hết sức. Ông có mấy cảnh sát?”

“Có ba người đang ở ngay đây.”

“Tuyệt!” Holmes nói. “Cho phép tôi hỏi họ có to cao, tráng kiện và có chất giọng sang sảng không?”

“Tôi tin chắc là vậy, dù tôi chưa hiểu giọng họ thì có liên quan gì.”

“Tôi có thể giúp ông hiểu được điều đó và đôi điều khác nữa không chừng”, Holmes nói. “Vui lòng triệu tập cấp dưới của ông, rồi tôi sẽ thử.”

Năm phút sau, ba viên cảnh sát đã tập hợp trong tiền sảnh.

“Các anh sẽ thấy có khá nhiều rơm trong gian nhà phụ”, Holmes nói. “Tôi muốn nhờ các anh mang vào hai bó. Tôi nghĩ nó sẽ rất có ích trong việc đưa ra nhân chứng mà tôi cần... Cảm ơn các anh nhiều lắm. Watson này, tôi tin chắc trong túi anh có ít diêm. Nào, Lestrade, mời tất cả theo tôi lên cầu thang trên cùng.”

Như tôi đã nói, ở đó có một hành lang rộng, dọc theo đó là ba phòng ngủ bỏ trống. Sherlock Holmes sắp chúng tôi đứng thành hàng ở một đầu hành lang, mấy tay cảnh sát toét miệng cười còn Lestrade thì nhìn bạn tôi chòng chọc, nỗi kinh ngạc, đợi chờ và nhạo báng cứ luân phiên thoáng hiện trên mặt ông ta. Holmes đứng trước mặt chúng tôi với dáng vẻ của một tay ảo thuật gia đang diễn trò.

“Ông vui lòng cử một người đi lấy giúp tôi hai xô nước được không? Hãy trải rơm lên sàn ở chỗ này, tránh hai bên tường ra. Giờ thì tôi nghĩ ta đã sẵn sàng rồi.”

Mặt Lestrade đỏ gay, giận dữ. “Tôi không biết có phải ông đang bày trò với chúng tôi không, ông Sherlock Holmes”, ông ta nói. “Nếu ông biết gì thì cứ nói ra là được, cần gì mấy trò ngớ ngẩn này!”

“Lestrade ơi, tôi cam đoan rằng tôi có lí do cực là chính đáng cho mọi việc mình làm. Có lẽ ông còn nhớ rằng vài giờ trước ông có châm chọc tôi chút đỉnh, lúc mọi bằng chứng đều ủng hộ giả thuyết của ông, thế nên bây giờ ông đừng hậm hực với tôi vì một chút bày vẽ kiểu cọ. Watson này, cảm phiền anh mở cánh cửa sổ đó rồi châm diêm vào mé ngoài của đụn rơm, được không?”

Tôi làm theo, và rồi, nhờ làn gió lùa, một luồng khói xám cuộn lên dọc theo hành lang, đụn rơm khô lách tách bén lửa.

“Giờ ta phải xem có tìm được nhân chứng này cho ông không, Lestrade. Cho phép tôi yêu cầu mọi người cùng hô: ‘Cháy!’ nhé? Nào, bắt đầu, một, hai, ba...”

“Cháy! Cháy! Cháy!” Tất cả chúng tôi cùng la lên.

“Cảm ơn. Tôi muốn phiền các anh lần nữa.”

“Cháy! Cháy! Cháy!”

“Một lần nữa thôi, quý vị, và đồng thanh nhé!”

“Cháy! Cháy! Cháy!” Tiếng kêu ắt hẳn đã vang vọng khắp Norwood.

Tiếng hô chưa dứt hẳn thì một chuyện lạ lùng xảy ra. Nơi tưởng chừng là một bức tường nguyên vẹn ở cuối hành lang bất thần mở ra một cánh cửa, một người đàn ông nhỏ thó, khô đét từ trong đó lao ra ngoài, như con thỏ vọt khỏi hang.

“Tuyệt diệu!” Holmes điềm nhiên nói. “Watson, hắt xô nước vào đống rơm đi. Thế được rồi! Lestrade, cho phép tôi giới thiệu với ông nhân chứng vắng mặt quan trọng, ông Jonas Oldacre.”

Tay thanh tra ngây người nhìn sững kẻ mới xuất hiện. Người kia còn đang hấp háy mắt trước ánh sáng chói lòa ở hành lang, rồi liếc nhìn chúng tôi và ngọn lửa chỉ còn âm ỉ. Đó là một bộ mặt gớm ghiếc, xảo trá, hằn học, hiểm ác, cặp mắt xám nhạt gian giảo, hàng mi bạc trắng.

“Vậy là sao?” Cuối cùng Lestrade nói. “Bấy lâu nay ông làm gì vậy hả?”

Oldacre cười ngượng nghịu lo lắng, co rúm trước bộ mặt đỏ phừng đầy phẫn nộ của tay thanh tra đang tức giận.

“Tôi nào có làm hại ai.”

“Không hại ai sao? Ông đã cố tình khiến một người vô tội bị treo cổ. Nếu không nhờ có quý ông đây, không khéo ông đã thành công.”

Lão già xấu xa bật khóc thút thít

“Thưa ông, tôi chắc chắn đây chỉ là một trò đùa thôi.”

“Ồ! Trò đùa hả? Tôi cam đoan là ông sẽ không cười được đâu. Giải hắn xuống và giữ hắn trong phòng khách cho đến khi tôi tới. Ông Holmes”, ông ta nói tiếp khi họ đã đi, “tôi không thể nói điều này trước mặt thuộc cấp, nhưng trước mặt bác sĩ Watson đây, tôi không ngại nói rằng đây là điều tài ba nhất ông từng làm, dù tôi vẫn chưa hiểu sao ông lại làm được như vậy. Ông đã cứu mạng một người vô tội và ngăn chặn được một vụ tai tiếng nghiêm trọng sẽ hủy hoại thanh danh của tôi trong lực lượng.”

Holmes mỉm cười, vỗ vai Lestrade.

“Thay vì bị hủy hoại, ông sẽ thấy tiếng tăm của mình nổi như cồn. Chỉ cần sửa lại đôi chút trong bản báo cáo ông đang viết, họ sẽ hiểu được thanh tra Lestrade là người khó qua mặt đến mức nào.”

“Thế ông không muốn tên mình xuất hiện sao?”

“Hoàn toàn không. Công việc đã là phần thưởng rồi. Có lẽ một ngày nào đó tôi cũng sẽ được vẻ vang khi tôi cho phép sử gia đầy nhiệt huyết của mình bày giấy mực ra lần nữa, phải không Watson? Thôi, giờ ta sẽ xem bấy lâu nay con chuột này chui lủi ở đâu.”

Một tấm vách ngăn bằng thạch cao chắn ngang hành lang ngăn ra một khoảng rộng chừng sáu foot hành lang, trên đó có một cánh cửa được ngụy trang khéo léo. Bên trong được chiếu sáng nhờ mấy khe hở dưới mái đua. Trong phòng có vài ba đồ đạc cùng lương thực dự trữ và ít sách vở, giấy tờ.

“Làm thầu xây dựng cũng có cái lợi đấy chứ”, Holmes nói khi chúng tôi bước ra. “Hắn tự bố trí được một nơi ẩn náu nho nhỏ mà không cần đồng bọn nào cả - tất nhiên là không kể mụ quản gia quý báu của hắn mà tôi phải mau chóng giao vào tay ông, Lestrade ạ.”

“Tôi sẽ nghe theo lời khuyên của ông. Nhưng làm sao mà ông biết chỗ này vậy, ông Holmes?”

“Tôi đã suy luận rằng gã này đang ẩn nấp trong nhà. Khi tôi đi đi lại lại trên hành lang này và thấy nó ngắn hơn hành lang tương ứng bên dưới sáu foot thì gần như đã rõ hắn đang ở đâu. Tôi nghĩ hắn chẳng có gan mà nằm im khi nghe báo cháy. Tất nhiên là ta có thể vào mà tóm hắn, nhưng tôi thấy làm cho hắn tự lộ mặt thì thú vị hơn. Vả chăng, tôi phải chơi khăm ông chút đỉnh, Lestrade, vì lời chế giễu lúc sáng.”

“Ái chà, thưa ông, chắc chắn ông đã trả đũa được tôi chuyện đó rồi. Nhưng làm sao mà ông biết hắn ta ở trong nhà cơ chứ?”

“Nhờ dấu ngón tay cái đấy, Lestrade. Ông đã nói vụ này thế là xong, và đúng là vậy, nhưng theo một nghĩa khác hẳn. Tôi biết hôm trước nó không hề có ở đấy. Tôi luôn hết sức chú ý đến các chi tiết, ắt ông cũng đã nhận thấy, nên tôi đã xem xét kĩ tiền sảnh và chắc chắn rằng trên tường không có gì. Do đó, dấu tay này đã được in lên hồi đêm.”

“Nhưng bằng cách nào?”

“Đơn giản lắm. Khi niêm phong mấy gói tài liệu, Jonas Oldacre đã bảo McFarlane gắn chặt một dấu niêm phong bằng cách ấn ngón tay cái lên lớp sáp mềm. Chuyện đó được thực hiện nhanh chóng và tự nhiên đến mức tôi dám chắc chính chàng trai cũng không nhớ. Rất có thể nó cứ diễn ra vậy thôi, nên chính Oldacre cũng không chỉ định sẽ dùng nó làm gì. Nằm trong chỗ trốn của mình mà nghiền ngẫm vụ án, hắn chợt nhận ra mình có thể dùng dấu tay đó để tạo một bằng chứng kết tội hoàn toàn bất lợi cho McFarlane. Việc đơn giản nhất đời đối với hắn là lấy dấu in sáp từ dấu niêm phong, thấm nó vào chỗ máu mà hắn dùng kim chích ra, rồi đêm đến ấn dấu tay lên tường, hoặc là tự tay làm hoặc là nhờ mụ quản gia. Nếu ông lục soát trong mớ tài liệu hắn mang theo vào chỗ trú ẩn, tôi đánh cuộc là ông sẽ thấy miếng sáp có dấu ngón tay cái in trên đó.”

“Tuyệt vời!” Lestrade nói. “Tuyệt vời! Theo lời ông nói, mọi sự đã rõ như ban ngày. Nhưng mục đích của sự lừa dối thâm độc này là gì, ông Holmes?”

Nhìn thái độ hống hách của tay thanh tra bỗng nhiên biến thành thái độ của đứa học trò đang hỏi thầy giáo, tôi cảm thấy thú vị vô cùng.

“À, tôi nghĩ chuyện đó không khó giải thích lắm. Quý ông đang chờ chúng ta ở dưới nhà là một kẻ rất hằn học, ranh ma và thâm hiểm, ông có biết hắn ta từng bị mẹ của McFarlane cự tuyệt chứ? Rõ là không biết rồi! Tôi đã khuyên ông đi Blackheath trước rồi mới đến Norwood mà. Chà, nỗi đau này, như hắn nghĩ, đã giày vò trong đầu óc xấu xa, mưu mô của hắn, và cả đời hắn ước ao trả thù, nhưng chưa một lần có dịp. Trong một, hai năm qua, chuyện làm ăn của hắn - tôi chắc là đầu cơ chui - không được thuận lợi, và hắn nhận ra mình đang lâm vào tình cảnh gay go. Hắn quyết định lừa đảo các chủ nợ. Vì mục đích này, hắn trả những tấm chi phiếu lớn cho một ông Cornelius nào đó, tôi đoán kẻ này cũng chính là hắn. Tôi vẫn chưa lần theo mấy tấm chi phiếu đó, nhưng tôi tin chắc chúng được gửi vào nhà băng dưới cái tên giả ấy tại một thị trấn nào đó mà Oldacre thỉnh thoảng sống cuộc đời hai mặt. Hắn đã tính thay tên đổi họ hẳn, rút khoản tiền này và biến mất, làm lại cuộc đời ở một nơi khác.”

“Vâng, chuyện đó thì khá chắc chắn rồi.”

“Hắn chợt nhận ra là nếu biến mất, hắn có thể cắt đuôi mọi chủ nợ, đồng thời có thể thừa sức trả thù người yêu dấu xưa một phen tan nát, nếu như hắn tạo được ấn tượng là mình bị đứa con duy nhất của bà ta sát hại. Đó là một kiệt tác của sự đê hèn, và hắn đã thực hiện như một nghệ sĩ bậc thầy. Ý đồ làm chúc thư đem lại một động cơ phạm tội rõ ràng, cuộc viếng thăm bí mật mà cha mẹ anh ta không biết, việc giữ lại cây gậy, những vết máu, xác động vật và mấy cái khuy trong đống gỗ, tất thảy đều đáng khâm phục. Đó là một tấm lưới mà vài giờ trước tôi còn thấy dường như không thể thoát ra. Nhưng hắn lại không được trời phú cho phẩm chất quan trọng nhất của người nghệ sĩ, đó là khả năng biết được điểm dừng. Hắn muốn hoàn thiện thứ đã toàn bích - siết dây thừng quanh cổ nạn nhân xấu số chặt hơn nữa, vì vậy mà làm hỏng bét cả. Ta xuống nhà thôi, Lestrade. Tôi có dăm ba câu muốn hỏi hắn.”

Kẻ hiểm ác đang ngồi trong phòng khách nhà hắn, hai cảnh sát đứng hai bên.

“Chỉ là một trò đùa thôi mà, thưa ông, một trò chơi khăm, không hơn”, hắn cứ lải nhải. “Tôi cam đoan với ông, thưa ông, là tôi chỉ trốn để xem nếu mình biến mất thì sẽ có ảnh hưởng thế nào, và tôi tin chắc ông sẽ không bất công đến độ cho rằng tôi sẽ để cậu McFarlane tội nghiệp gặp chuyện gì xấu.”

“Chuyện đó hãy để bồi thẩm đoàn phân xử”, Lestrade nói. “Dù sao thì chúng tôi cũng sẽ cáo buộc ông tội mưu sát, nếu không khép được ông vào tội cố sát.”

“Có lẽ ông cũng sẽ thấy các chủ nợ sung công tài khoản nhà băng của ông Cornelius”, Holmes nói

Gã đàn ông nhỏ thó giật mình, hướng cặp mắt hiểm ác về phía bạn tôi.

“Tôi phải cảm ơn ông nhiều lắm”, hắn nói. “Có lẽ một ngày nào đó tôi sẽ trả món nợ này.”

Holmes mỉm cười vẻ khoan dung.

“Tôi cho rằng trong dăm ba năm tới ông sẽ không còn thời gian rảnh rỗi đâu”, anh nói. “Mà này, ngoài cái quần dài cũ ra ông còn bỏ gì vào đống củi vậy? Một con chó chết, mấy con thỏ hay thứ gì thế? Ông không chịu nói ư? Trời ơi, ông xấu bụng quá! Thôi được, thôi được, tôi dám chắc cả máu và tro đều là của mấy con thỏ. Watson này, nếu anh định chép lại chuyện này thì cứ tùy ý viết là thỏ nhé!”

NHỮNG HÌNH NHÂN NHẢY MÚA
(The Dancing Men, 1903)

Holmes ngồi im lìm đã vài giờ rồi, tấm lưng dài, gầy guộc khom xuống bên lọ hóa chất mà anh đang dùng để chế một thứ sản phẩm nặng mùi khác thường. Đầu anh cúi gằm xuống ngực, nhìn từ chỗ tôi, trông anh như một con chim lêu đêu, kì lạ có bộ lông xám xỉn và cái mào đen.

“Watson này”, anh bỗng nói, “vậy là anh không định đầu tư vào chứng khoán ở Nam Phi à?”

Tôi giật mình kinh ngạc. Dù đã quen với những khả năng kì lạ của Holmes nhưng việc anh bất ngờ xâm nhập vào những ý nghĩ sâu kín nhất này khiến tôi cảm thấy cực kì khó hiểu.

“Làm sao anh biết chuyện đó?” Tôi hỏi.

Anh xoay người trên chiếc ghế cao, tay cầm lọ ống nghiệm bốc hơi và đôi mắt sâu ánh lên vẻ thích thú.

“Này, Watson, thú thật là anh hết sức bất ngờ đi”, anh nói.

“Phải.”

“Phải bắt anh kí giấy xác nhận mới được.”

“Sao vậy?”

“Vì chỉ năm phút sau anh sẽ nói chuyện đó đơn giản đến khó tin.”

“Tôi chắc chắn sẽ không nói vậy đâu.”

“Anh thấy đấy, Watson thân mến”, anh dựng ống nghiệm lên giá rồi bắt đầu thuyết giáo với phong thái của một giáo sư giảng bài, “thiết lập một chuỗi suy luận cũng không hẳn là khó, mỗi suy luận đều dựa vào cái trước đó và bản thân nó thì đơn giản. Sau đó, ta chỉ cần gạt phăng mọi suy luận ở giữa rồi trình bày cho cử tọa khởi điểm và kết luận là có thể khiến họ phải sửng sốt, dù ấn tượng ấy có thể chỉ là giả tạo. Thế thì, bằng cách quan sát kẽ giữa ngón trỏ và ngón cái trên bàn tay trái của anh, sẽ không khó để xác quyết rằng là anh không định đầu tư khoản vốn ít ỏi vào mấy mỏ vàng.”

“Tôi chẳng thấy có mối liên hệ nào cả.”

“Rất có thể là không, nhưng tôi có thể chỉ ngay cho anh thấy một mối liên hệ mật thiết. Đây là những mắt xích còn thiếu trong một xâu chuỗi rất đơn giản: 1. Tối qua khi anh từ câu lạc bộ về thì giữa ngón trỏ và ngón cái trên bàn tay trái của anh có dính phấn. 2. Khi chơi bi-a, anh bôi phấn vào đó để giữ vững cây cơ. 3. Anh không bao giờ chơi bi-a trừ phi với Thurston. 4. Bốn tuần trước, anh kể với tôi là Thurston định mua một bất động sản nào đó ở Nam Phi, trong vòng một tháng nữa sẽ hết hạn, và anh muốn hùn vốn với anh ta. 5. Cuốn sổ chi phiếu của anh để trong ngăn kéo của tôi, nhưng anh chưa nói tôi đưa chìa khóa. 6. Anh không dự định đầu tư tiền theo cách này.”

“Đơn giản đến khó tin!” Tôi thốt lên.

“Ờ!” Anh nói, hơi dỗi. “Khi giải thích cho anh rồi thì vấn đề nào cũng thành trò con nít cả. Còn đây là một vấn đề chưa giải thích. Để xem anh có hiểu ra không, anh bạn Watson.” Anh thảy một tờ giấy lên bàn rồi lại quay về với phép phân tích hóa học.

Tôi nhìn sững những kí hiệu vô nghĩa trên tờ giấy.

“Sao vậy Holmes, đây là hình vẽ của trẻ con mà”, tôi kêu lên.

“Ồ, ra là anh nghĩ vậy!”

“Nó còn có thể là gì nữa?”

“Đó là điều ông Hilton Cubitt tại trang viên Ridling Thorpe ở Norfolk rất nóng lòng muốn biết. Câu đố hóc búa nho nhỏ này đến trước theo chuyến thư sớm nhất, còn ông ta sẽ đi tàu đến sau. Có tiếng chuông cửa kìa, Watson. Nếu đó là ông ta thì tôi không ngạc nhiên lắm đâu.”

Có tiếng bước chân nặng nề trên cầu thang, lát sau, một quý ông cao lớn, hồng hào, mặt nhẵn nhụi bước vào, cặp mắt trong trẻo và hai má đỏ au của ông cho tôi biết ông sống ở một nơi cách xa màn sương mù phố Baker. Khi bước vào, dường như ông mang theo một làn không khí khỏe khoắn, tươi mát, sảng khoái của vùng duyên hải phía đông. Bắt tay với từng người chúng tôi xong, ông định ngồi xuống thì mắt dừng lại ở tờ giấy có những kí hiệu kì lạ mà tôi vừa xem rồi để xuống bàn.

“Sao, ông Holmes, ông hiểu thứ này thế nào?” Ông ta kêu lên. “Người ta nói ông thích những vụ bí ẩn lạ lùng, và tôi nghĩ ông chẳng thể tìm thấy thứ gì lạ lùng hơn vậy đâu. Tôi gửi tờ giấy đi trước để ông có thời gian tìm hiểu trước khi tôi tới.”

“Rõ ràng là một tác phẩm khá kì lạ”, Holmes nói. “Thoạt nhìn thì nó có vẻ là một trò đùa tinh nghịch của trẻ con. Nó gồm một số hình người nhỏ xỉu vô nghĩa nhảy múa trên trang giấy. Sao ông lại xem trọng một vật quái gở như vậy?”

“Tôi thì không, ông Holmes ạ. Nhưng vợ tôi thì có. Nó làm cô ấy sợ muốn chết. Cô ấy không nói gì, nhưng tôi đọc thấy trong mắt cô ấy nỗi hoảng hốt. Vì vậy mà tôi muốn tìm hiểu ngọn nguồn chuyện này.”

Holmes giơ tờ giấy lên cho ánh nắng soi trọn lên đó. Đó là một trang giấy xé ra từ cuốn sổ tay. Các kí hiệu được vẽ bằng bút chì, theo kiểu thế này:

Holmes xem xét một lát, đoạn cẩn thận gấp nó lại, kẹp vào sổ tay.

“Vụ này hứa hẹn sẽ hết sức lạ thường và thú vị đây”, anh nói. “Ông Hilton Cubitt này, trong thư ông đã cho tôi biết đôi ba chi tiết, nhưng tôi sẽ rất biết ơn nếu ông vui lòng kể lại đầu đuôi cho bác sĩ Watson bạn tôi nghe.”

“Tôi không giỏi kể chuyện lắm”, vị khách của chúng tôi nói, hai bàn tay to khỏe bồn chồn hết nắm chặt rồi lại buông ra. “Xin các ông cứ hỏi bất cứ điều gì tôi nói chưa được rõ. Tôi sẽ bắt đầu từ đám cưới của tôi năm ngoái, nhưng trước hết tôi muốn nói rằng, dù tôi không phải người giàu có gì nhưng dòng họ tôi sống ở Ridling Thorpe cũng năm thế kỉ nay rồi, và ở hạt Norfolk không có gia đình nào danh giá hơn. Năm ngoái, tôi lên London để dự lễ đại xá và ở một nhà trọ tại quảng trường Russell, vì mục sư trong giáo phận chúng tôi là Parker cũng đang lưu lại đó. Ở đó có một cô gái người Mỹ tên là Patrick, Elsie Patrick. Run rủi thế nào chúng tôi lại thành bạn bè, tháng trọ chưa hết thì tôi đã yêu cô ấy say đắm như bao người đàn ông có thể yêu. Chúng tôi lặng lẽ làm lễ cưới tại phòng hộ tịch rồi quay về Norfolk trong tư cách một đôi mới cưới, ông Holmes, ông có thể nghĩ thật điên rồ khi một người đàn ông thuộc một dòng họ lâu đời, tử tế lại cưới vợ kiểu này, mà chẳng hay biết gì về quá khứ hay gia thế của cô ta; nhưng nếu ông gặp và hiểu cô ấy thì ông sẽ thông cảm được.

Elsie rất thắng thắn về điều đó. Tôi dám nói rằng hồi đó cô ấy sẵn lòng đồng ý cho tôi cơ hội dừng mối quan hệ nếu muốn. ‘Trong đời em đã có vài mối quan hệ rất khó chịu’, cô ấy nói. ‘Em ước gì mình quên được hết. Em ước gì không bao giờ phải nhắc đến quá khứ, vì nó làm em đau lòng lắm. Hilton, nếu anh cưới em, nghĩa là anh cưới một người đàn bà không có gì phải hổ thẹn về bản thân; nhưng anh sẽ phải tin lời em nói, và đừng bắt em nói gì về tất cả những chuyện xảy ra trước khi em thuộc về anh. Nếu những điều kiện này quá khó thì hãy quay về Norfolk, cứ bỏ em lại lẻ loi như khi anh gặp em.’ Mãi đến hôm trước ngày cưới, cô ấy mới nói với tôi những lời này. Tôi nói rằng tôi bằng lòng chấp nhận điều kiện của cô ấy, và cho đến nay tôi vẫn giữ lời.

Vâng, vợ chồng tôi sống với nhau đến nay đã được một năm, chúng tôi rất hạnh phúc. Nhưng độ một tháng trước, cuối tháng 6, tôi bắt đầu thấy những dấu hiệu bất an. Một ngày nọ, vợ tôi nhận được một lá thư từ Mỹ. Tôi thấy con tem Mỹ. Cô ấy bỗng trắng bệch ra, đọc thư rồi ném vào lò sưởi. Sau đó, cô ấy không nhắc nhở gì đến chuyện đó nên tôi cũng không hỏi han gì, vì đã hứa là làm; nhưng từ lúc ấy, vợ tôi không biết lấy một giờ bình yên. Trên mặt cô ấy lúc nào cũng có vẻ sợ sệt - hình như cô ấy đang chờ đợi và biết trước điều gì. Cô ấy nên tin tưởng tôi mới phải. Cô ấy sẽ thấy rằng tôi là người bạn tốt nhất. Nhưng chừng nào cô ấy còn chưa nói ra thì tôi không thể nói năng gì. Xin ông nhớ kĩ cho, ông Holmes, cô ấy là người chân thật, và dù trong quãng đời quá khứ có rắc rối gì đi nữa thì cũng không phải là lỗi của cô ấy. Tôi chỉ là một điền chủ bình dị xứ Norfolk, nhưng ở Anh quốc này, không người đàn ông nào xem trọng danh dự gia đình hơn tôi. Cô ấy biết rõ điều đó, và cô ấy biết rõ điều đó trước khi cưới tôi. Không bao giờ cô ấy lại đi bôi nhọ nó - tôi tin chắc như vậy.

Giờ thì tôi sẽ nói đến chỗ lạ lùng trong câu chuyện. Khoảng một tuần trước - là thứ ba tuần rồi - tôi bắt gặp nơi bậu cửa sổ hình vẽ một số hình nhân nhảy múa thật vô nghĩa, như trên tờ giấy này. Nó được vẽ bằng phấn. Tôi tưởng thằng bé làm việc trong chuồng ngựa vẽ nhưng thằng nhỏ thề là không biết gì về chuyện đó. Dẫu sao thì mấy hình người ấy đã xuất hiện trong đêm. Tôi cho xóa đi rồi sau đó mới kể cho vợ nghe. Tôi ngạc nhiên khi thấy cô ấy xem nặng chuyện đó và nài nỉ tôi nếu còn xuất hiện hình nào thì cho cô ấy xem. Cả tuần không thấy có hình nào, thế rồi sáng hôm qua, tôi bắt gặp tờ giấy này trên chiếc đồng hồ mặt trời trong vườn. Tôi đưa cho Elsie xem, cô ấy liền ngất xỉu. Từ đó vợ tôi trông cứ như người mộng du, nửa tỉnh nửa mê, và nỗi hoảng sợ luôn lẩn khuất trong đôi mắt. Tới lúc đó, tôi liền viết thư và gửi tờ giấy này cho ông, ông Holmes, Tôi không thể báo cảnh sát chuyện như vậy được, vì họ sẽ cười tôi mất, nhưng ông sẽ bảo cho tôi biết nên làm gì. Tôi không giàu có gì nhưng nếu có mối nguy nào đe dọa vợ mình, tôi sẽ chi đến đồng xu cuối cùng để che chở cô ấy.”

Đó là một người cao thượng, sinh ra ở một vùng đất có lịch sử lâu đời của Anh quốc - bình dị, ngay thẳng và nhã nhặn, đôi mắt to xanh, chân thành và gương mặt rộng, đứng đắn. Nét mặt ông ngời lên tình yêu và sự tin tưởng dành cho vợ. Holmes đã lắng nghe câu chuyện vô cùng chăm chú, lúc này anh ngồi trầm ngâm một lúc.

“Ông Cubitt này”, cuối cùng anh nói, “ông không nghĩ rằng cách hay nhất là hỏi thẳng vợ ông và yêu cầu bà ấy chia sẽ bí mật với ông sao?”

Hilton Cubitt lắc cái đầu đồ sộ. “Đã hứa là phải giữ lời, ông Holmes. Nếu Elsie muốn cho tôi biết thì cô ấy đã nói rồi. Bằng không, tôi không có quyền ép cô ấy thổ lộ. Nhưng tôi có lí do chính đáng để làm theo cách của mình, và tôi sẽ làm.”

“Vậy thì tôi sẽ hết lòng giúp ông. Trước hết, ông có nghe ai nói là thấy có người lạ trong vùng không?”

“Không.”

“Tôi đoán chừng nơi đó rất bình lặng. Gương mặt mới nào xuất hiện cũng sẽ gây bàn tán?”

“Quanh đó thì đúng là vậy. Nhưng cách chỗ chúng tôi không xa lắm có dăm quán rượu nhỏ. Mấy chủ trại còn nhận khách trọ.”

“Rõ ràng mấy kí hiệu bằng hình vẽ này có ý nghĩa. Nếu như nó chỉ đơn thuần là một hình ngẫu nhiên thì có lẽ chúng tôi không thể nào giải được. Trái lại, nếu nó có hệ thống, tôi tin chắc rằng chúng tôi sẽ tìm ra ngọn nguồn của nó. Nhưng mẫu này ngắn quá, tôi chẳng thể làm gì, còn mấy chi tiết ông đem đến cho tôi thì mơ hồ quá, chúng tôi không có cơ sở để điều tra. Tôi xin khuyên ông về Norfolk, tiếp tục canh chừng cẩn mật, và cứ chép lại y nguyên những hình nhân nhảy múa nếu chúng còn xuất hiện. Hết sức đáng tiếc là ta không có bản sao mấy hình nhân vẽ bằng phấn trên bậu cửa sổ. Ông cũng nên kín đáo dò la xem trong vùng có người lạ nào không. Thu thập được chứng cứ mới nào thì lại đến gặp tôi. Tôi chỉ có thể khuyên ông như vậy thôi, ông Hilton Cubitt. Nếu như có diễn biến mới cấp bách nào, tôi sẽ luôn sẵn lòng xuống Norfolk để gặp ông.”

***

Sau cuộc gặp gỡ Sherlock Holmes đăm chiêu vô cùng, rồi trong mấy ngày sau đó, đôi lần tôi thấy anh lấy tờ giấy trong sổ tay ra, nhìn chăm chăm hồi lâu vào mấy hình người kì lạ vẽ trên ấy. Tuy vậy, anh không nhắc gì đến vụ này, mãi đến một buổi chiều khoảng hai tuần sau. Tôi định ra ngoài thì anh gọi lại.

“Anh nên ở nhà, Watson.”

“Sao vậy?”

“Vì sáng nay tôi nhận được điện tín của Hilton Cubitt, anh còn nhớ Hilton Cubitt vụ hình nhân nhảy múa chứ? Theo dự kiến, ông ta sẽ tới phố Liverpool lúc 1 giờ 20 phút và có thể có mặt ở đây bất cứ lúc nào. Theo như bức điện thì tôi phỏng đoán là đã có vài tình tiết mới quan trọng.”

Chúng tôi không phải đợi lâu, vì vị điền chủ vùng Norfolk đi thẳng từ nhà ga đến đây bằng xe ngựa chạy hết tốc lực. Nom ông ta lo âu, bạc nhược, mắt mệt mỏi và trán hằn sâu.

“Vụ này làm tôi bực rồi đây, ông Holmes”, ông ta nói khi ngồi phịch xuống ghế bành, vẻ mệt mỏi. “Cái cảm giác xung quanh có những người không rõ tên tuổi, không rõ mặt mũi đang âm mưu gì đó nhằm vào ta đã đủ tồi tệ rồi; đằng này lại còn biết chuyện đó đang giết dần giết mòn vợ ta thì quả là vượt quá sức chịu đựng. Vì nó mà vợ tôi cứ héo hon, gầy mòn đi - tiều tụy dần ngay trước mắt tôi.”

“Bà nhà đã nói gì chưa?”

“Chưa, ông Holmes, cô ấy chưa nói gì. Có những lúc người vợ tội nghiệp của tôi toan nói, vậy mà cô ấy vẫn không thể dứt khoát. Tôi đã cố giúp, nhưng tôi dám chắc mình vụng về nên làm cô ấy sợ không dám nói nữa. Cô ấy nhắc đến dòng họ lâu đời của tôi, thanh danh của chúng tôi trong hạt và niềm tự hào của chúng tôi về danh dự không chút tì vết của mình, rồi tôi luôn cảm thấy câu chuyện sắp đi tới ý chính, nhưng không hiểu sao khi chúng tôi gần chạm tới thì nó cứ xoay sang hướng khác.”

“Nhưng tự ông đã biết được điều gì đó chăng?”

“Nhiều lắm, ông Holmes. Tôi có thêm mấy hình người nhảy múa cho ông xem xét đây, và, quan trọng hơn, tôi đã nhìn thấy gã đó.”

“Sao, kẻ đã vẽ mấy hình ấy?”

“Phải, tôi thấy hắn đang vẽ. Nhưng tôi sẽ kể ông nghe lần lượt mọi chuyện. Vào buổi sáng sau hôm tôi đến gặp ông, cái tôi nhìn thấy đầu tiên là một loạt hình nhân nhảy múa nữa. Hình vẽ bằng phấn trên cánh cửa gỗ đen của nhà kho, cạnh bãi cỏ mà có thể trông thấy rõ từ mấy cửa sổ mặt tiền. Tôi đã sao chép lại y hệt, nó đây.” Ông ta mở một tờ giấy rồi đặt lên bàn. Đây là bản sao các kí hiệu:

“Tuyệt!” Holmes nói. “Tuyệt lắm! Xin cứ kể tiếp.”

“Chép lại xong thì tôi xóa sạch mấy kí hiệu ấy, nhưng hai hôm sau lại xuất hiện một hàng kí hiệu mới. Tôi có mang theo bản sao đây.”

Holmes xoa xoa hai bàn tay và tủm tỉm cười thích thú.

“Dữ liệu của ta đang nhiều lên nhanh chóng”, anh nói.

“Ba ngày sau, có một lời nhắn viết nguệch ngoạc trên giấy được chặn dưới một hòn cuội trên chiếc đồng hồ mặt trời. Nó đây. Ông thấy đấy, các kí hiệu hệt như cái vừa rồi. Sau đó tôi quyết tâm rình, vậy là tôi lấy khẩu súng lục và thức đợi trong thư phòng có tầm nhìn ra bãi cỏ và khu vườn. Khoảng 2 giờ sáng, tôi đang ngồi bên cửa sổ, bốn bề tối mịt chỉ trừ ánh trăng bên ngoài thì nghe có tiếng chân sau lưng, và rồi vợ tôi mặc áo choàng xuất hiện. Cô ấy van nài tôi đi ngủ. Tôi nói thật với cô ấy là muốn thấy kẻ bày trò kì quặc như vậy với chúng tôi là ai. Vợ tôi đáp đó chỉ là một trò chơi khăm điên rồ và tôi không nên để ý làm gì.

‘Nếu quả thực nó làm anh khó chịu, Hilton, vợ chồng mình có thể đi du ngoạn, vậy là tránh được cái phiền toái này.’

‘Sao, phải bỏ nhà mà chạy vì một kẻ chơi khăm ư?’ Tôi nói. ‘Ơ kìa, ta sẽ làm cho cả hạt cười vào mặt mất.’

‘Thôi được, vậy thì đi ngủ đi’, vợ tôi nói, ‘sáng mai ta sẽ bàn chuyện đó.’

Vợ tôi đang nói thì tôi bỗng thấy mặt cô ấy tái nhợt đi dưới ánh trăng, rồi cô ấy nắm chặt vai tôi. Có thứ gì đó đang động đậy gần nhà kho. Tôi nhìn thấy một bóng đen rón rén đi vòng qua góc rẽ rồi ngồi xổm trước cửa. Khi tôi chộp lấy súng xông ra thì vợ tôi vung hai tay ghì tôi lại chặt vô cùng. Tôi gắng hất cô ấy ra nhưng vợ tôi cố sống cố chết giữ rịt tôi. Cuối cùng tôi cũng giằng ra được, nhưng đến khi mở cửa và tới nhà kho thì kẻ đó đã đi mất. Tuy vậy, hắn để lại dấu vết cho thấy sự hiện diện của mình, vì trên cửa lại có những hình người nhảy múa sắp xếp hệt như hai lần trước, thế là tôi chép lại trên tờ giấy kia. Không thấy tung tích gã này đâu nữa, dù tôi đã chạy khắp cùng điền trang. Vậy nhưng điều đáng kinh ngạc là chắc chắn hắn ta vẫn ở đấy suốt, vì sáng ra khi tôi xem xét kĩ cánh cửa lần nữa thì thấy hắn đã vẽ vội thêm vài hình bên dưới dòng tôi đã nhìn thấy?”

“Ông có chuỗi hình vẽ mới ấy không?”

“Có, nó ngắn lắm, nhưng tôi cũng chép lại. Đây!”

Ông ta đưa ra một tờ nữa. Hình mới như sau:

“Cho tôi biết”, Holmes nói, nhìn ánh mắt anh thì tôi biết rằng anh rất háo hức, “cái này chỉ thêm vào hình ban đầu hay có vẻ tách rời hẳn?”

“Nó ở trên một tấm ván khác.”

“Tuyệt! Đối với mục đích của ta thì cái này quan trọng hơn cả. Nó làm tôi khấp khởi hi vọng. Nào, ông Hilton Cubitt, xin cứ kể tiếp câu chuyện hết sức thú vị của mình.”

“Tôi đã kể hết rồi, ông Holmes, trừ chuyện tối hôm ấy tôi giận vợ vì giữ tôi lại khi đáng ra tôi đã tóm được thằng khốn lén lút ấy. Vợ tôi nói sợ tôi gặp chuyện chẳng lành. Tôi đã thoáng nghĩ biết đâu thực ra cô ấy sợ hắn gặp chuyện chẳng lành, vì tôi không thể không nghi ngờ rằng cô ấy biết kẻ này là ai và hắn muốn nói gì qua những kí hiệu kì lạ đó. Nhưng ông Holmes ạ, trong giọng điệu và ánh mắt của vợ tôi có gì đó khiến ta không thể hồ nghi, nên tôi tin chắc rằng quả thực cô ấy đã nghĩ đến sự an nguy của tôi. Đầu đuôi cơ sự là vậy, còn giờ tôi muốn xin ông lời khuyên nên làm gì. Tôi thì thiên về cách cho chừng năm, sáu gã trai ở điền trang nấp trong bụi rậm, rồi khi gã này mò đến lần nữa thì tẩn cho hắn một trận để từ đây chúng tôi được yên.”

“Tôi e vụ này kì bí đến độ không thể dùng những biện pháp đơn giản như vậy,” Holmes nói. “Ông lưu lại London được bao lâu?”

“Hôm nay tôi phải về. Tôi sẽ không để vợ ở một mình cả đêm vì bất cứ lí do gì đâu. Cô ấy lo lắm và đã nài nỉ tôi phải quay về.”

“Tôi dám chắc là ông làm đúng. Nhưng nếu ông lưu lại được thì một, hai hôm nữa tôi có thể về cùng ông. Từ giờ đến lúc đó, ông hãy để mấy tờ này lại cho tôi, tôi nghĩ rất có thể tôi sẽ sớm đến nhà ông và làm sáng tỏ vụ của ông đôi chút.”

Sherlock Holmes giữ cung cách chuyên nghiệp điềm đạm cho đến khi vị khách cáo từ, dù tôi dễ dàng thấy là anh cực kì háo hức, vì tôi đã biết anh quá rõ. Tấm lưng to bè của Hilton Cubitt vừa khuất sau cửa thì bạn tôi đã hấp tấp tới bên bàn, trải hết mấy trang giấy có hình người nhảy múa ra trước mặt rồi bắt đầu những tính toán chi tiết phức tạp. Tôi quan sát anh viết kín những hình người và chữ cái ra hết trang này đến trang kia suốt hai giờ đồng hồ, mải mê đến độ rõ ràng đã quên mất là có tôi ở đó. Khi thì anh huýt sáo và reo vui vì công việc có tiến triển, lúc lại bị xị và ngồi nhăn trán rất lâu với ánh mắt mông lung. Cuối cùng anh bật dậy, thốt lên một tiếng hài lòng rồi đi tới đi lui trong phòng, xoa xoa hai tay vào nhau. Đoạn anh viết một bức điện dài trên tờ mẫu điện tín.

“Nếu tôi nhận được câu trả lời như mong đợi cho vụ này, anh sẽ có một vụ rất thú vị để thêm vào bộ sưu tập đấy Watson”, anh nói. “Tôi tính rằng ngày mai ta có thể xuống Norfolk, mang cho ông bạn của ta vài tin xác thực về bí mật khiến ông ta lo lắng.”

Thú thật là tôi hết sức tò mò, nhưng tôi biết Holmes thích tiết lộ đúng lúc và đúng cách, thế nên tôi đành chờ cho đến khi anh thấy thích hợp để tiết lộ với tôi. Nhưng không có điện hồi âm ngay, hai ngày tiếp đó trôi qua đầy sốt ruột và Holmes cứ dỏng tai lên nghe mỗi lần có tiếng chuông. Đến chiều ngày thứ hai thì có một bức thư của Hilton Cubitt. Mọi thứ ở chỗ ông yên ắng, trừ chuyện sáng hôm đó xuất hiện một câu dài trên bệ đồng hồ mặt trời, ông gửi kèm bản sao trong thư, được phỏng lại như sau:

Holmes khom người bên hình vẻ kì quặc này ít phút rồi bỗng bật dậy, thốt lên ngạc nhiên và kinh hoàng. Mặt anh phờ phạc đi vì lo lắng.

“Ta để vụ này đi khá xa rồi”, anh nói. “Tối nay có tàu nào đến Bắc Walsham không?”

Tôi lật tờ lịch trình lên. Chuyến cuối vừa đi xong.

“Vậy thì mai ta sẽ ăn điểm tâm sớm rồi đón ngay chuyến đầu tiên của buổi sáng”, Holmes nói. “Ta cần có mặt ở đó gấp. À! Bức điện tín ta chờ đây rồi. Chờ chút, bà Hudson; có thể có hồi âm. Không, nó đúng như tôi nghĩ. Lời nhắn này càng khiến ta không được bỏ phí giờ nào mà phải cho Hilton Cubitt biết ngay vụ này đã đi tới đâu, vì người điền chủ Norfolk bình dị của chúng ta đang vướng vào một cái lưới kì quặc và hiểm nguy.”

***

Quả thực là vậy, và khi kể đến phần kết bi đát của câu chuyện mà ban đầu tôi đã tưởng là trò trẻ con và kì quặc này, lòng tôi lại một lần nữa tràn ngập cảm giác bất an và khiếp đảm. Giá mà tôi có một kết cục nào đó sáng sủa hơn để kể cho độc giả, nhưng đây là chuyện có thực và tôi phải trung thành với diễn biến lạ lùng của sự việc cho đến biến cố đen tối đã khiến dư luận trên khắp nước Anh nhắc đến mấy chữ Trang viên Ridling Thorpe suốt nhiều ngày.

Chúng tôi vừa mới đặt chân tới Bắc Walsham và nhắc tên nơi mình muốn đến thì viên trưởng ga đã tất tả chạy lại. “Tôi chắc hai ông là thám tử ở London xuống?” Ông ta nói.

Một vẻ khó chịu thoảng qua mặt Holmes. “Điều gì khiến ông nghĩ vậy?”

“Vì thanh tra Martin ở Norwich vừa mới đi qua đây xong. Nhưng cũng có thể các ông là bác sĩ phẫu thuật. Bà ấy chưa chết - ít ra theo tin tức mới nhất là thế. Có thể các ông còn kịp cứu bà ấy - mặc dù bà ấy cũng sẽ bị treo cổ thôi.”

Mặt Holmes tối sầm lại vì lo.

“Chúng tôi định đến trang viên Ridling Thorpe”, anh nói, “nhưng chúng tôi chưa nghe gì về chuyện xảy ra ở đó.”

“Chuyện khủng khiếp lắm”, tay trưởng ga nói. “Họ bị bắn, cả ông Hilton Cubitt lẫn bà vợ. Bà ta bắn chồng rồi tự bắn mình - mấy người hầu nói vậy. Ông ấy chết còn tính mạng bà ta thì như chỉ mành treo chuông. Trời hỡi, một trong những gia đình lâu đời nhất ở hạt Norfolk, lại còn là một trong những gia đình danh giá nhất nữa chứ!”

Chẳng nói chằng rằng, Holmes tất tả lên một cỗ xe ngựa, suốt chuyến đi dài bảy dặm anh không một lần hé môi. Hiếm khi tôi thấy anh chán nản cùng cực như vậy. Suốt chuyến tàu từ thành phố anh đã nhấp nhổm không yên, tôi nhận thấy khi lật xem các báo sáng, anh đã chăm chú lo âu; nhưng lúc này những gì anh lo sợ nhất bỗng thành sự thật thì anh đâm bần thần, u uất. Anh ngồi dựa lưng vào ghế, chìm trong suy đoán ủ ê. Thế mà xung quanh có rất nhiều thứ đáng quan tâm, vì chúng tôi đang băng qua một vùng đồng quê độc đáo không kém bất kì vùng nào của nước Anh, dăm túp nhà nhỏ lác đác đại diện cho dân số ngày nay, trong khi đó ở bốn bề, những nhà thờ đồ sộ có tháp vuông vức mọc lên giữa quang cảnh bằng phẳng, xanh rì nổi lên quá khứ vẻ vang và phồn thịnh của vương quốc Đông Anglia cổ xưa. Sau một hồi, dải nước biển Bắc ánh biếc đã hiện ra trên rìa đất duyên hải Norfolk xanh tươi. Tay xà ích trỏ roi ngựa về phía hai cột chống bằng gạch và gỗ lâu đời vươn lên từ một cụm rừng. “Kia là trang viên Ridling Thorpe”, anh ta nói.

Khi chúng tôi tới cửa trước có mái hiên thì tôi đế ý thấy ở phía trước, bên cạnh sân cỏ quần vợt, là nhà kho âm u và chiếc đồng hồ mặt trời có bệ đỡ có dính dáng đến công việc của chúng tôi. Một người đàn ông nhỏ nhắn, bảnh bao, cung cách nhanh nhẹn, lanh lợi và có ria mép vuốt sáp vừa bước xuống từ trên một chiếc xe ngựa hai bánh cao. Anh ta tự giới thiệu mình là thanh tra Martin, thuộc Sở Cảnh sát Norfolk, và anh ta có vẻ khá sửng sốt khi nghe danh bạn tôi.

“Ủa, ông Holmes, vụ án mới xảy ra lúc 3 giờ sáng nay thôi. Làm sao ở London ông hay tin mà tới nơi cùng lúc với tôi được?”

“Tôi đã dự liệu việc này rồi. Tôi đến những mong ngăn chặn nó.”

“Vậy hẳn ông đã có chứng cứ quan trọng mà chúng tôi không biết, vì người ta nói họ là một cặp vợ chồng rất hòa thuận.”

“Tôi chỉ có chứng cứ là mấy hình nhân nhảy múa thôi”, Holmes nói. “Tôi sẽ giải thích chuyện đó với anh sau. Vì đã không kịp ngăn chặn thảm kịch này, tôi thiết tha đem những gì mình biết nhằm bảo đảm công lí được thực thi. Anh sẽ để tôi cộng tác với anh trong cuộc điều tra, hay anh thích tôi hành động riêng rẽ hơn?”

“Tôi rất hãnh diện vì ta hành động cùng nhau, thưa ông Holmes”, viên thanh tra sốt sắng trả lời.

“Nếu vậy, tôi mong được nghe lời khai và xem xét nơi này ngay, không trì hoãn một giây nào nữa.”

Thanh tra Martin đã sáng suốt để bạn tôi làm việc theo cách riêng, và cam lòng cẩn thận ghi chép kết quả. Vị bác sĩ trong vùng, một người đàn ông lớn tuổi, tóc bạc, vừa từ phòng của bà Hilton Cubitt xuống, và thông báo rằng bà ấy bị thương nghiêm trọng nhưng có lẽ không dẫn đến tử vong. Viên đạn đã sượt qua thùy trán, và có lẽ chốc nữa bà ấy mới tỉnh lại. Về câu hỏi bà ấy bị bắn hay tự bắn mình thì ông ta không dám liều bày tỏ ý kiến dứt khoát. Chắc chắn viên đạn đã bắn ra từ một khoảng cách rất gần. Trong phòng chỉ tìm thấy một khẩu súng ngắn, ổ đạn trống hái viên, ông Hilton Cubitt bị bắn xuyên tim. Cho rằng ông bắn vợ rồi tự bắn mình hoặc cô vợ là người bắn đều được, vì khẩu súng lục nằm trên sàn cách đều hai người.

“Đã đưa ông ấy đi chưa?” Holmes hỏi.

“Ngoài người đàn bà ra chúng tôi chưa xê dịch thứ gì cả. Chúng tôi không thể để bà ấy nằm trên sàn khi đang bị thương.”

“Ông ở đây bao lâu rồi, thưa bác sĩ?”

“Từ 4 giờ.”

“Còn ai khác nữa không?”

“Có, ngài cảnh sát đây.”

“Và các ông chưa động vào thứ gì?”

“Chưa.”

“Các ông đã hành động rất cẩn trọng. Ai cho mời các ông?”

“Cô hầu, Saunders.”

“Có phải cô ta là người báo động?”

“Cô ta và bà King, đầu bếp.”

“Giờ họ đâu?”

“Tôi chắc là ở trong bếp.”

“Vậy thì tôi nghĩ ta nên nghe họ trình bày ngay.”

Gian đại sảnh cũ kĩ, lát gỗ sồi, có cửa sổ cao đã biến thành phòng thẩm vấn. Holmes ngồi trên chiếc ghế lớn kiểu cổ, đôi mắt cương quyết sáng long lanh trên gương mặt phờ phạc. Tôi đọc thấy trong mắt anh quyết tâm dồn hết sinh lực cho cuộc điều tra này để trả thù cho vị thân chủ mà anh không kịp cứu mạng. Nhóm người lạ lùng có mặt ở cuộc thẩm vấn còn bao gồm thanh tra Martin mảnh khảnh, ông bác sĩ làng có mái tóc hoa râm, tôi và một viên cảnh sát làng lù đù.

Hai người đàn bà thuật lại câu chuyện khá rõ ràng. Họ đang ngủ thì bị một tiếng nổ đánh thức, liền theo đó là tiếng nổ thứ hai. Họ ngủ ở hai phòng kế nhau nên bà King cuống cuồng chạy sang phòng Saunders. Cả hai chạy xuống cầu thang. Cửa thư phòng mở và một ngọn nến đang cháy trên bàn. Ông chủ họ nằm sấp ngay giữa phòng, ông đã chết hẳn. Vợ ông thì ngã gục gần cửa sổ, đầu tựa vào tường. Bà bị thương nặng, máu loang đỏ một bên mặt. Bà thở khó nhọc nhưng không thể nói gì. Hành lang, cũng như căn phòng, đầy khói và mùi thuốc súng. Cửa sổ đóng chắc và cài chặt bên trong. Cả hai người đều chắc chắn về điểm này. Họ lập tức cho mời bác sĩ và cảnh sát. Thế rồi, được người giữ ngựa và thằng bé phụ việc giúp một tay, họ đưa bà chủ bị thương vào phòng. Trước đó cả bà và chồng đều đã lên giường rồi. Bà mặc váy ngủ - ông thì mặc áo choàng bên ngoài quần áo ngủ. Trong thư phòng không mất gì. Theo như họ biết, giữa hai vợ chồng chưa hề có lời qua tiếng lại. Họ vẫn luôn cho rằng ông bà chủ là một cặp rất hòa thuận.

Đây là những điểm chính trong lời khai của mấy người hầu. Khi trả lời thanh tra Martin, họ chắc chắn rằng tất cả cửa nẻo đều đã cài chặt bên trong, và không ai có thể thoát khỏi nhà. Khi trả lời Holmes thì cả hai đều nhớ đã ngửi thấy mùi thuốc súng từ lúc chạy ra khỏi phòng ở tầng trên cùng. “Tôi khuyên anh nên lưu ý kĩ chi tiết đó”, Holmes nói với đồng nghiệp. “Còn giờ thì tôi nghĩ ta đã có thể tiến hành khám xét tỉ mỉ căn phòng.”

Thư phòng chỉ là một gian phòng nhỏ, tủ sách xếp dọc cả ba vách, còn bàn viết xoay mặt về phía một cửa sổ không có gì đặc biệt nhìn ra vườn. Đầu tiên, chúng tôi chú ý đến xác của người điền chủ xấu số, thân hình đồ sộ của ông nằm sõng soài giữa phòng. Chiếc áo choàng xốc xếch cho thấy ông đang ngủ thì vội vàng thức dậy. Viên đạn bắn vào ông từ đằng trước và găm lại trong người sau khi xuyên qua tim. Chắc chắn ông đã chết tức thì và không đau đớn. Trên áo choàng hay trên tay ông đều không có vết thuốc súng. Theo vị bác sĩ làng thì trên mặt người đàn bà có vương thuốc súng, nhưng trên tay thì không.

“Việc không có dấu vết của thuốc súng trên tay chẳng nói lên được gì, mặc dù nếu có thì nó có thể giải thích tất cả”, Holmes nói. “Người ta có thể bắn nhiều phát mà không để lại dấu vết nào, trừ phi thuốc súng từ một viên đạn lỗi tình cờ lại phụt ra sau. Tôi xin có ý kiến là giờ có thể đưa xác ông Cubitt đi được rồi. Bác sĩ này, tôi nghĩ chắc ông chưa lấy viên đạn đã gây thương tích cho người vợ ra?”

“Phải phẫu thuật hẳn hoi mới lấy ra được, Nhưng trong khẩu súng lục vẫn còn bốn viên đạn. Hai viên đã bắn và có hai vết thương, như vậy chúng ta đã biết cả hai viên đạn ở đâu ra.”

“Có vẻ là vậy”, Holmes nói. “Vậy ắt ông cũng biết viên đạn rõ ràng đã bắn trúng gờ cửa sổ ở đâu ra?” Anh thình lình xoay người lại, ngón tay dài, mảnh chỉ vào một cái lỗ xuyên qua phần khung kính dưới của cửa sổ trượt, cách mép dưới một inch.

“Trời!” Viên thanh tra thốt lên. “Làm sao mà ông nhìn ra vậy?”

“Vì tôi đã cố ý tìm nó mà.”

“Tuyệt vời thật!” Ông bác sĩ đồng quê nói “Chắc hẳn ông nói đúng rồi, thưa ông. Vậy là đã có phát súng thứ ba bắn ra, vì vậy ắt phải có người thứ ba. Nhưng đó có thể là ai và hắn ta đã tẩu thoát bằng cách nào?”

“Đó là vấn đề mà ta sắp giải đáp”, Sherlock Holmes nói. “Thanh tra Martin này, anh có nhớ lúc mấy người hầu nói rằng khi ra khỏi phòng thì họ liền ngửi thấy mùi thuốc súng rồi tôi nhận xét đó là một điểm cực kì quan trọng không?”

“Vâng, thưa ông, nhưng thú thực là tôi chưa hiểu ý ông lắm.”

“Điều đó cho thấy lúc súng nổ thì cả cửa sổ lẫn cửa lớn trong phòng đều mở. Nếu không, khói thuốc súng không thể nào tản đi khắp nhà nhanh như vậy. Trong phòng phải có gió lùa. Tuy nhiên, cả cửa lớn và cửa sổ đều chỉ mở trong khoảng thời gian rất ngắn.”

“Làm sao ông chứng minh được?”

“Vì ngọn nến chưa chảy.”

“Tuyệt diệu!” Thanh tra kêu lên. “Tuyệt diệu!”

“Vì cảm thấy chắc chắn rằng lúc thảm kịch xảy ra thì cửa sổ mở nên tôi nghĩ hẳn phải có người thứ ba trong vụ này, đứng bên ngoài khe hở này mà bắn vào. Phát súng nhằm vào kẻ này có thể sẽ trúng khung kính trượt. Tôi đã để ý tìm, và quả nhiên, vết đạn ở kia!”

“Nhưng làm sao mà cửa sổ lại đóng và cài chặt?”

“Phản ứng tự nhiên đầu tiên của người đàn bà sẽ là đóng rồi gài cửa sổ lại. Nhưng mà... Ồ, ồ! Cái gì đây?”

Đó là một cái túi xách tay của phụ nữ để trên bàn làm việc - một cái túi xách nhỏ gọn bằng da cá sấu và bạc. Holmes mở túi xách rồi đổ hết các thứ bên trong ra. Chỉ có hai mươi tờ năm mươi bảng của Nhà băng Anh quốc, buộc bằng sợi dây thun - không còn gì khác.

“Phải bảo quản thứ này, vì nó sẽ được nhắc đến trong phiên tòa”, Holmes nói và đưa cái túi xách cùng các thứ bên trong cho viên thanh tra. “Giờ ta cần làm sáng tỏ đôi chút về viên đạn thứ ba này, theo như dấu vết trên gỗ thì rõ ràng nó được bắn ra từ trong phòng. Tôi muốn gặp lại bà King đầu bếp... Bà King này, bà đã nói rằng bà thức giấc vì một tiếng nổ lớn. Khi nói vậy, phải chăng ý bà là bà cảm thấy dường như tiếng nổ thứ nhất lớn hơn tiếng thứ hai?”

“Chà, thưa ông, tôi đang ngủ thì nó làm tôi thức giấc nên khó mà phán đoán. Nhưng quả là nó có vẻ lớn lắm.”

“Bà có nghĩ rằng có thể có hai phát súng gần như cùng lúc?”

“Ôi, tôi không biết được đâu, thưa ông.”

“Tôi thì tin chắc là vậy. Thanh tra Martin này, tôi nghĩ rằng giờ ta đã bàn hết mọi điều mà căn phòng này cho chúng ta biết rồi. Nếu anh vui lòng đi quanh với tôi, ta sẽ xem khu vườn có cung cấp chứng cứ mới nào không.”

Một luống hoa trải dài đến tận cửa sổ thư phòng, khi tới gần thì ai nấy trong chúng tôi đều thốt lên. Hoa bị giẫm bẹp xuống, còn nền đất mềm in đầy dấu chân. Đó là bàn chân to của đàn ông, có ngón nhọn và dài lạ lùng. Holmes lùng sục khắp đám cỏ và lá cây như con chó săn mồi đuổi theo một con chim bị thương. Thế rồi, thốt lên một tiếng hài lòng, anh cúi xuống nhặt một vật nho nhỏ bằng đồng thau có dạng hình trụ.

“Tôi đã nghĩ vậy mà”, anh nói, “khẩu súng lục có thoi đẩy, và đây là vỏ đạn thứ ba. Thanh tra Martin này, tôi thực tình nghĩ vụ án của ta gần như đã xong xuôi rồi.”

Gương mặt tay thanh tra vùng quê lộ vẻ kinh ngạc vô cùng vì tiến triển nhanh chóng và tài tình trong cuộc điều tra của Holmes. Thoạt đầu anh ta còn tỏ chút thái độ khẳng định vị trí của mình, nhưng lúc này thì anh ta đã hoàn toàn thán phục và sẵn sàng theo sau mà không hỏi han gì bất kể Holmes dẫn đi đâu.

“Ông nghi ai?” Anh ta hỏi.

“Tôi sẽ tìm hiểu chuyện đó sau. Trong vụ án này có mấy điểm tôi chưa thể giải thích cho anh. Đã đến nước này rồi, tốt nhất là tôi cứ tiếp tục đường lối riêng của mình rồi làm sáng tỏ toàn bộ vấn đề một lần cho xong.”

“Ông muốn sao cũng được, thưa ông Holmes, miễn sao chúng tôi tóm được thủ phạm.”

“Tôi không mong tạo bí ẩn đâu, nhưng lúc đang hành động thì khó mà giải thích dài dòng, phức tạp. Tôi đã có trong tay những sợi dây liên kết của vụ này. Cho dù bà vợ không bao giờ tỉnh lại đi nữa thì ta vẫn tái hiện được các sự kiện đêm qua và bảo đảm công lí được thực thi. Trước hết, tôi muốn biết trong vùng lân cận có quán trọ nào tên là ‘Elrige’ không?”

Mấy người hầu hỏi nhau, nhưng chưa ai từng nghe nói đến một nơi như vậy. Cậu bé làm việc trong chuồng ngựa đã làm sáng tỏ vấn đề khi nhớ lại rằng có một chủ trại tên như thế sống cách đây mấy dặm, về hướng Đông Ruston.

“Nông trại đó có hẻo lánh không?”

“Hẻo lánh lắm, thưa ông.”

“Có lẽ họ chưa nghe tin về chuyện xảy ra hồi đêm?”

“Có lẽ chưa, thưa ông.”

Holmes nghĩ ngợi một lát rồi một nụ cười khó hiểu thoảng qua trên mặt anh.

“Thắng yên ngựa đi, chú bé”, anh nói. “Tôi muốn cậu cầm một lá thư đến nông trại Elrige.”

Anh lấy trong túi áo một loạt tờ giấy khác nhau có những hình người nhảy múa. Để mấy tờ giấy trước mặt, anh làm việc bên bàn một lát. Cuối cùng, anh đưa một mẩu thư cho cậu bé, dặn dò đưa tận tay người có tên trên thư, và nhất là không được trả lời bất cứ câu hỏi nào mà người đó có thể đặt ra cho cậu ta. Tôi thấy phần địa chỉ bên ngoài tờ thư được viết bằng những chữ lộn xộn, không đều, rất khác chữ viết rõ ràng mọi khi của Holmes Thư gửi cho ông Abe Slaney, nông trại Elrige, Đông Ruston, Norfolk.

“Thanh tra này”, Holmes nói, “tôi nghĩ anh nên đánh điện yêu cầu một người hộ tống, vì nếu các tính toán của tôi là chính xác, có thể anh sẽ phải áp giải một tù nhân đặc biệt nguy hiểm đến nhà tù của hạt đấy. Cậu bé đưa thư này chắc chắn có thể chuyển bức điện giúp anh. Watson ơi, nếu có chuyến tàu chiều lên thành phố, tôi nghĩ ta nên đón nó thôi, vì tôi còn phải làm nốt một phân tích hóa học khá quan trọng, mà cuộc điều tra này thì đang nhanh chóng khép lại.”

Khi cậu bé đã mang lá thư đi, Sherlock Holmes quay sang căn dặn mấy người hầu. Nếu có vị khách nào đến hỏi bà Hilton Cubitt thì không được cung cấp thông tin nào về tình trạng của bà, mà lập tức dẫn hắn vào phòng khách. Anh cực kì nghiêm túc nhấn mạnh với họ những điểm này. Cuối cùng, anh đi trước vào phòng khách, nhận xét rằng chúng tôi còn làm gì hơn được nữa, và phải cố giết thời gian đợi đến khi có diễn biến mới. Ông bác sĩ đã cáo từ để đi thăm bệnh, nên chỉ còn lại viên thanh tra và tôi.

“Tôi có thể giải khuây cho các anh trong một giờ một cách thú vị và hữu ích”, Holmes nói, kéo ghế lại gần bàn rồi trải ra trước mặt những tờ giấy khác nhau vẽ những hình người nhảy múa khôi hài. “Về phần anh, Watson, tôi sẽ chuộc lỗi vì mãi vẫn chưa đáp ứng bản tính hiếu kì của anh. Còn anh, thanh tra này, vụ này có thể xem như một nghiên cứu chuyên môn hấp dẫn đấy. Trước tiên, tôi phải cho anh biết rằng những tình tiết thú vị đều gắn liền với những lần ông Hilton Cubitt đến hỏi ý kiến tôi ở phố Baker trước đây.” Đoạn anh tóm tắt ngắn gọn các sự việc đã được ghi lại. “Những tác phẩm lạ đời trước mặt tôi đây có thể khiến người ta cười nếu chúng không báo hiệu một thảm kịch khủng khiếp như vậy. Tôi khá quen thuộc các dạng mật mã, bản thân tôi cũng là tác giả của một chuyên khảo nho nhỏ về đề tài này, trong đó tôi đã phân tích một trăm sáu mươi loại mật mã khác nhau; nhưng thú thật là tôi hoàn toàn không biết gì về cái này. Dường như mục đích của những người sáng chế ra hệ thống này là nhằm che đậy để người ngoài không nhận ra những kí hiệu này truyền đạt một thông điệp, và tưởng rằng đó chỉ là những hình vẽ ngẫu nhiên của trẻ con.

Tuy nhiên, một khi đã nhận ra các kí hiệu này đại diện cho các chữ cái, và áp dụng các quy tắc giải mật mã thông dụng thì lời giải khá dễ dàng. Thông điệp đầu tiên được chuyển cho tôi ngắn quá nên tôi chỉ có thể tự tin nói rằng kí hiệu đại diện cho chữ E. Như các anh đã biết, E là mẫu tự thông dụng nhất trong bảng chữ cái tiếng Anh, và nó trội đến mức ngay cả trong một câu ngắn người ta cũng có thể dự đoán đó là chữ xuất hiện nhiều nhất. Trong mười lăm kí hiệu ở lời nhắn đầu thì bốn kí hiệu giống hệt nhau, nên thật hợp lí nếu gán cho nó là chữ E. Đúng là trong một số trường hợp hình người có cầm cờ, trong những trường hợp khác thì không, nhưng xét theo vị trí có người cầm cờ thì có lẽ chúng được dùng để tách câu thành từng từ. Tôi coi đây là một giả thuyết và ghi nhận rằng E được đại diện bằng:

Nhưng giờ mới đến cái khó thật sự trong cuộc tìm hiểu này, Trật tự các chữ cái tiếng Anh đứng sau E thì tuyệt không rõ ràng, và các chữ cái có tần suất xuất hiện trội hơn trong một trang văn bản trung bình chưa chắc đã có mặt nhiều trong một câu đơn ngắn. Tựu chung, T, A, O, I, N, S, H, R, D và L lần lượt là các chữ cái xuất hiện nhiều trong tiếng Anh, xếp theo thứ tự từ thường xuyên nhất tới ít gặp hơn; nhưng T, A, O và I lại rất hay đứng gần nhau trong một từ nên nếu chúng ta cứ lần lượt thử từng kết hợp cho đến khi tìm ra được một nghĩa thì đó sẽ là một công việc không bao giờ dứt. Do vậy tôi chờ thêm dữ kiện mới. Lần thứ hai gặp thì ông Hilton Cubitt mang thêm cho tôi hai câu ngắn nữa và một lời nhắn, và vì trong lời nhắn ấy không có lá cờ nào nên có vẻ như đó chỉ là một từ đơn. Mấy kí hiệu đây. Thế thì, trong từ đơn gồm năm chữ cái này tôi đã có hai chữ E đứng thứ hai và thứ tư. Nó có thể là ‘sever’ (chia cắt), ‘lever’ (đòn bẩy) hay ‘never’ (không bao giờ). Chắc chắn rằng dùng từ sau cùng để đáp lại một lời kêu gọi thì khả dĩ nhất, các tình tiết cũng đã đủ rõ đó là một hồi âm do người đàn bà viết. Nếu chấp nhận giả thiết đó là đúng, giờ ta có thể nói rằng các kí hiệu theo thứ tự đại diện cho N, V và R.

Đến lúc này tôi vẫn còn gặp khó khăn đáng kể, nhưng một ý nghĩ tài tình đã giúp tôi có được vài chữ cái khác. Tôi chợt nghĩ rằng nếu những lời kêu gọi này, như tôi ngờ trước, là từ ai đó từng thân thiết với người đàn bà này thời trẻ, thì một kết hợp gồm hai chữ E với ba chữ cái xen giữa rất có thể đại diện cho tên ‘ELSIE’. Khi xem xét thì tôi thấy rằng một kết hợp như vậy tạo nên phần kết của thông điệp lặp lại ba lần. Nó chắc hẳn là lời kêu gọi nào đó với ‘Elsie’. Bằng cách này, tôi đã có được L, S và I. Nhưng lời kêu gọi có thể là gì đây? Từ đứng trước chữ ‘Elsie’ chỉ có bốn chữ cái, và kết thúc bằng chữ E. Từ đó phải là ‘COME’. Tôi đã thử tất cả các từ khác có bốn chữ cái kết thúc bằng E nhưng không tìm được chữ nào khớp với trường hợp này. Vậy là giờ tôi có C, O và M, và đã có thể quay lại giải quyết lời nhắn đầu tiên, tách thành từng từ và đặt dấu chấm cho mỗi kí hiệu vẫn còn chưa rõ. Làm vậy thì có kết quả như sau: .M .ERE..E SL.NE.

Giờ thì chữ cái đầu chỉ có thể là A, phát hiện này vô cùng hữu ích, vì trong câu ngắn này nó xuất hiện không dưới ba lần, và chữ còn lại trong từ thứ hai rõ ràng là H. Giờ thì ta có: AM HERE A.E SLANE. Hay, sau khi điền những chỗ trống rõ ràng trong tên gọi: AM HERE ABE SLANEY.

Giờ thì tôi đã có nhiều chữ cái để có thể rất tự tin đi tiếp sang lời nhắn thứ hai, có kết quả thế này: A. ELRI.ES.

Đến đây, tôi thấy chỉ có thể gán T và G cho những chữ cái còn thiếu thì mới có nghĩa, và giả sử rằng đây là tên một ngôi nhà hay quán trọ nào đó mà người viết đang trú ngụ.”

Thanh tra Martin và tôi lắng nghe cực kì chăm chú lời giải thích rõ ràng và đầy đủ của bạn tôi về cách anh suy ra kết quả để từ đó vượt qua mọi trở ngại.

“Rồi sau đó ông làm gì, thưa ông?” Thanh tra hỏi.

“Tôi có đủ cơ sở để cho rằng gã Abe Slaney này là người Mỹ, vì Abe là một dạng tên rút gọn của Mỹ, và vì một lá thư từ Mỹ chính là khởi điểm của mọi rắc rối. Tôi cũng có nguyên do để nghĩ rằng có một bí mật xấu xa nào đó trong vụ này. Những lời bóng gió của người đàn bà về quá khứ của mình và chuyện cô ta không chịu thổ lộ cho chồng, cả hai đều chỉ về hướng đó. Do vậy, tôi đánh diện cho Wilson Hargreave bạn tôi ở Cục Cảnh sát New York, người đã nhiều lần tận dụng hiểu biết của tôi về tội phạm ở London. Tôi hỏi anh ta có biết cái tên Abe Slaney không. Đây là hồi âm của anh ta: Kẻ lừa đảo nguy hiểm nhất Chicago. Đúng vào buổi chiều tôi nhận được phúc đáp của anh ta thì Hilton Cubitt gửi cho tôi thông điệp sau cùng của Slaney. Dùng những chữ cái đã biết để sắp xếp thì nó có dạng thế này: ELSIE .RE.ARE TO MEET THY GO.

Thêm hai chữ P và một chữ D vào cho trọn lời nhắn, tôi thấy rõ rằng tên lưu manh đang đi từ thuyết phục đến hăm dọa[187], và nhờ hiểu biết về bọn lừa đảo ở Chicago, tôi thấy trước là ắt hẳn sẽ sớm biến lời nói thành hành động. Tôi cùng bạn và cũng là đồng nghiệp, bác sĩ Watson, tức tốc đi Norfolk, nhưng rủi thay, chỉ kịp hay tin rằng điều tồi tệ nhất đã xảy ra.”

“Thật hân hạnh được cộng tác với ông trong việc phá án”, thanh tra nói, vẻ nồng nhiệt. “Song, mong ông thứ lỗi cho nếu như tôi nói thẳng. Ông chỉ phải chịu trách nhiệm với chính mình, còn tôi thì phải chịu trách nhiệm với cấp trên. Nếu Abe Slaney đang ở tại nông trại của Elrige đúng là hung thủ, và nếu hắn trốn thoát khi tôi đang ngồi đây, chắc chắn tôi sẽ gặp rắc rối trầm trọng.”

“Anh không phải băn khoăn. Hắn sẽ không cố trốn thoát đâu.”

“Làm sao ông biết?”

“Bỏ trốn sẽ là thú tội.”

“Vậy ta đi bắt hắn đi!”

“Tôi nghĩ hắn sẽ có mặt ở đây ngay thôi.”

“Nhưng sao hắn lại phải đến?”

“Vì tôi đã viết thư mời hắn.”

“Nhưng chuyện này khó tin quá, ông Holmes! Sao ông mời mà hắn lại đến? Chẳng phải một yêu cầu như vậy sẽ làm hắn sinh nghi và bỏ trốn sao?”

“Tôi nghĩ mình biết phải bịa lá thư thế nào mà”, Sherlock Holmes nói “Thực ra, nếu tôi không lầm thì người này vừa đi qua cổng nhà rồi kìa.”

Một người đàn ông đang sải bước trên lối đi dẫn tới cửa chính. Hắn là một gã cao ráo, đẹp trai, ngăm đen, mặc bộ đồ vải flannel màu xám, đội mũ lá, râu quai nón đen lởm chởm, cái mũi khoằm to, hung hăng, vừa đi vừa vung gậy. Hắn nghênh ngang trên lối đi cứ như đây là nhà hắn, và rồi chúng tôi nghe tiếng hắn rung chuông ầm ĩ thật tự tin.

“Quý vị”, Holmes nói khẽ, “tôi nghĩ ta nên vào vị trí đằng sau cửa. Khi tiếp xúc với một gã thế này thì mọi biện pháp phòng ngừa đều cần thiết. Anh sẽ cần đến còng tay, thanh tra, phần nói chuyện thì cứ để tôi.”

Chúng tôi im lặng chờ một phút, một trong những phút ta không bao giờ quên được. Thế rồi cửa mở và người đàn ông bước vào. Trong nháy mắt, Holmes nện súng lục vào đầu hắn còn Martin tra còng vào cổ tay hắn. Tất cả được thực hiện chớp nhoáng và thuần thục đến mức hắn còn chưa kịp nhận biết mình bị tấn công thì đã bị không chế. Hai mắt đen sáng rực trừng trừng nhìn chúng tôi hết người này đến người khác. Rồi hắn phá lên cười chua chát

“Thôi được, các ông, lần này các ông thắng thế rồi. Xem ra tôi đụng phải đối thủ cứng cựa rồi. Nhưng tôi đến đây theo lá thư của bà Hilton Cubitt. Đừng nói với tôi là cô ấy có nhúng tay vào vụ này? Đừng nói với tôi là cô ấy tiếp tay giăng bẫy tôi?”

“Bà Hilton Cubitt bị thương nặng và đang cận kề cái chết.”

Người này rú lên một tiếng kêu đau đớn khản đặc vang vọng khắp nhà.

“Mấy ông điên rồi!” Hắn ta kêu lên dữ dằn. “Hắn ta mới là người bị thương, không phải cô ấy. Ai nỡ gây hại cho Elsie bé bỏng chứ? Có thể tôi đã đe dọa cô ấy, Chúa tha tội cho tôi, nhưng tôi không đời nào động đến một sợi tóc trên mái đầu xinh xắn của cô ấy. Rút lại lời đi, mấy ông! Nói rằng cô ấy không bị thương đi!”

“Bà ấy bị thương nặng bên người chồng đã chết.”

Hắn “hực” một tiếng trong cổ họng rồi ngồi phịch xuống chiếc ghế dài, vùi mặt vào hai bàn tay bị còng. Hắn im lìm cả năm phút. Rồi hắn lại ngẩng lên và nói với vẻ điềm tĩnh lạnh lùng vì tuyệt vọng.

“Chẳng giấu gì các ông”, hắn nói. “Tôi mà có bắn người bắn tôi thì đó cũng không phải là giết người. Nhưng nếu các ông nghĩ tôi có thể hại người đàn bà đó thì các ông không biết gì về tôi cũng như cô ấy. Để tôi cho mấy ông biết, trên đời này không có người đàn ông nào yêu một người đàn bà như tôi yêu cô ấy. Tôi có quyền đối với cô ấy. Nhiều năm trước cô ấy đã hứa hôn với tôi. Gã người Anh này là ai mà lại xen vào giữa chúng tôi? Tôi cho các ông biết là tôi có quyền với cô ấy trước, và tôi chỉ đòi quyền của mình mà thôi.”

“Khi biết được ông là người thế nào, cô ấy đã chạy trốn khỏi ảnh hưởng của ông”, Holmes nói nghiêm khắc. “Cô ấy trốn khỏi nước Mỹ để lánh mặt ông, và cô ấy đã cưới một quý ông danh giá ở Anh. Ông bám theo sát gót rồi theo dõi và bắt cô ấy chịu khổ sở nhằm xui cô ấy bỏ người chồng mình yêu thương, kính trọng mà trốn đi với ông là người cô ấy sợ hãi, căm ghét. Cuối cùng ông gây nên cái chết của một người cao thượng và đẩy vợ ông ấy đến chỗ tự sát. Đó là thành tích của ông trong vụ này, ông Abe Slaney, và ông sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về điều đó.”

“Elsie mà chết thì tôi cóc cần biết chuyện gì sẽ xảy ra với tôi”, gã người Mỹ nói. Hắn xòe tay ra nhìn một mẩu thư vò trong lòng bàn tay. “Nhìn đây, thưa ông”, hắn kêu lên, mắt thấp thoáng ánh ngờ vực, “ông không cố tình dọa tôi đấy chứ, đúng không? Cô ấy mà bị thương nặng như ông nói, vậy thì ai viết mẩu thư này đây?” Hắn ném tờ thư qua bàn.

“Tôi viết, để đưa ông tới đây.”

“Ông viết? Trên đời này ngoài Hội ra không ai biết bí mật hình nhân nhảy múa cả. Làm sao ông viết được?”

“Cái mà người này sáng chế ra được thì người khác cũng khám phá được”, Holmes nói. “Sẽ có xe ngựa giải ông đến Norwich, ông Slaney. Nhưng từ đây đến đó ông sẽ có thời gian mà chuộc lại đôi chút tổn hại ông đã gây ra. Ông có biết chính bà Hilton Cubitt bị tình nghi đã giết chồng, mà nếu không nhờ tôi có mặt ở đây và ngẫu nhiên nắm được một số tình tiết thì bà ấy đã bị kết tội rồi? Chí ít ông cũng nợ bà ấy một điều là cho cả thiên hạ thấy rõ rằng bà ấy tuyệt nhiên không có tội tình gì, dù là trực tiếp hay gián tiếp, dẫn đến cái kết cục bi thảm của người chồng.”

“Tôi chẳng đòi hỏi gì hơn nữa”, người Mỹ nói. “Tôi nghĩ chính sự thật tuyệt đối, không che giấu là lời biện hộ tốt nhất cho tôi.”

“Tôi có phận sự cảnh cáo ông rằng nó sẽ được dùng để gây bất lợi cho ông”, thanh tra lớn tiếng phát biểu trên tinh thần công bình cao thượng của hình luật Anh quốc.

Slaney nhún vai.

“Để tôi liều xem sao”, hắn nói. “Trước hết, tôi muốn các ông hiểu rằng tôi quen người đàn bà này từ khi cô ấy còn nhỏ. Bảy đứa chúng tôi thuộc một băng ở Chicago, và bố của Elsie là trùm của hội. Ông già Patrick ấy là một người thông minh. Chính ông là người sáng chế ra kiểu mật thư đó, nó sẽ bị tưởng lầm là hình trẻ con vẽ nguệch ngoạc trừ phi tình cờ ta có bí quyết để đọc ra. Vâng, Elsie biết được đôi chút đường đi nước bước của chúng tôi; nhưng cô ấy không chịu nổi việc làm ăn đó, lại có chút tiền lương thiện riêng, vậy là cô ấy trốn chúng tôi mà bỏ đi London. Cô ấy đã đính ước với tôi, và tôi tin cô ấy đã cưới tôi nếu như tôi làm một nghề khác; nhưng cô ấy không đời nào chấp nhận bất cứ thứ gì gian trá. Đến khi cô ấy cưới gã người Anh này, tôi mới biết cô ấy đang ở đâu. Tôi viết thư cho cô ấy nhưng không được hồi âm. Sau đó tôi sang đây, và vì thư từ chẳng ích gì, tôi để lại mấy lời nhắn ở nơi cô ấy đọc được.

Vâng, tôi ở đây được một tháng nay rồi. Tôi sống trong trang trại đó, ở một căn phòng ngầm, và đêm đêm có thể ra vào mà không ai hay biết. Tôi đã cố hết sức thuyết phục Elsie bỏ đi. Tôi biết cô ấy đã đọc mấy lời nhắn, vì có lần cô ấy viết trả lời bên dưới. Thế rồi tôi cả giận mất khôn, bắt đầu dọa dẫm cô ấy. Cô ấy bèn gửi cho tôi một lá thư, van xin tôi đi đi, và nói rằng mình sẽ đau lòng nếu có bất kì tai tiếng nào xảy đến với chồng. Cô ấy nói 3 giờ sáng sẽ xuống khi chồng đã ngủ, rồi nói chuyện với tôi qua cửa sổ phía cuối, nếu như sau đó tôi bỏ đi và để cô ấy được yên. Cô ấy xuống và cầm theo tiền, cố mua chuộc tôi. Chuyện này làm tôi nổi điên nên tôi túm tay cố kéo cô ấy qua cửa sổ. Đúng lúc đó thì gã chồng cầm khẩu súng lục chạy vội tới. Elsie đã sụp xuống sàn nên chúng tôi mặt đối mặt. Tôi bị theo sát gót nên giơ súng lên cho hắn sợ mà thả tôi đi. Hắn ta nổ súng vào tôi nhưng trượt. Tôi bóp cò gần như cùng lúc, và thế là hắn gục xuống. Tôi bỏ trốn qua vườn, và khi đi thì nghe tiếng cửa sổ đóng lại đằng sau. Thề có Chúa đó là sự thật, thưa các ông, từng lời từng chữ, và tôi không nghe được gì nữa cho đến khi thằng bé nọ cưỡi ngựa tới, cầm theo tờ thư đã khiến tôi bước vào đây, như một kẻ huênh hoang, và nộp mình vào tay các ông.”

Trong khi gã người Mỹ nói thì một cỗ xe ngựa đã chạy đến. Hai cảnh sát mặc đồng phục ngồi trong. Thanh tra Martin đứng lên, chạm vào vai phạm nhân.

“Đến lúc ta phải đi rồi.”

“Cho tôi gặp cô ấy đã, có được không?”

“Không, cô ấy chưa tỉnh. Ông Sherlock Holmes, tôi chỉ mong khi nào có vụ quan trọng nữa thì sẽ được dịp may sát cánh với ông.”

Chúng tôi đứng bên cửa sổ nhìn cỗ xe rời đi. Khi quay lại, mắt tôi chợt bắt gặp mẩu giấy vo tròn mà gã phạm nhân đã ném trên bàn. Đó là tờ thư Holmes dùng để nhử hắn.

“Xem thử anh đọc ra không, Watson”, anh nói, mỉm cười.

Nó không có chữ mà chỉ là hàng người nhảy múa ngắn gọn thế này:

“Nếu anh dùng mật mã tôi vừa giải thích”, Holmes nói, “anh sẽ thấy rằng nó chỉ có nghĩa là ‘Đến đây ngay’[188]. Tôi tin chắc đó là lời mời mà hắn không thể từ chối, vì hắn không bao giờ ngờ được có ai khác ngoài người đàn bà đó có thể viết ra lời nhắn này. Watson thân mến này, vậy là rốt cuộc ta đã dùng những hình người nhảy múa vào việc tốt tuy trước giờ chúng vẫn thường là sứ giả của cái ác, tôi nghĩ mình đã làm tròn lời hứa cho anh thứ gì đó lạ thường để chép vào sổ tay. Chuyến tàu của ta khởi hành lúc 3 giờ 40 nên tôi nghĩ ta sẽ quay về phố Baker kịp ăn tối.”

Đôi chữ vắn tắt cho lời bạt: Gã người Mỹ, Abe Slaney, bị kết án tử tại tòa đại hình mùa đông tại Norwich; nhưng hình phạt của hắn được đổi thành khổ sai vì có xem xét các tình tiết giảm nhẹ, và do chắc chắn Hilton Cubitt là người nổ súng trước. Về phần bà Hilton Cubitt thì tôi nghe nói đã bình phục hẳn, và vẫn ở vậy để dành trọn đời chăm lo cho người nghèo và trông coi điền sản của chồng.

NGƯỜI ĐẠP XE ĐƠN ĐỘC
(The Solitary Cyclist, 1903)

Từ năm 1894 đến năm 1901, Sherlock Holmes cực kì bận rộn. Tôi dám nói rằng trong tám năm đó, anh đã cố vấn cho cảnh sát giải quyết mọi vụ án công khai mà họ gặp khó khăn, đồng thời xử lí hàng trăm vụ việc riêng do các cá nhân nhờ cậy. Một số vụ trong đó có tính lắt léo và lạ thường vào loại bậc nhất. Trong giai đoạn dài làm việc liên tục này, anh thu được nhiều thành công vang dội cùng dăm ba thất bại không tránh khỏi. Vì tôi đã ghi lại rất đầy đủ tất cả các vụ này và vì bản thân tôi cũng tham gia nhiều vụ, nên việc chọn vụ nào để trình bày trước công chúng thật không dễ dàng với tôi. Tuy nhiên, tôi sẽ giữ nguyên tắc cũ là ưu tiên những vụ án gây chú ý không phải vì tính chất tàn bạo của tội ác, mà vì cách phá án tài tình và ấn tượng. Vì nhẽ đó, hôm nay tôi sẽ kể cho các độc giả nghe câu chuyện về cô Violet Smith, người thường phải một mình đạp xe qua quãng đường hoang vu tại Charlington, cùng đoạn tiếp kì lạ trong cuộc điều tra của chúng tôi, với đỉnh điểm là một bi kịch chẳng ai lường trước. Tuy vụ điều tra không phải là minh chứng hùng hồn cho những khả năng lẫy lừng của bạn tôi, nhưng nó lại có một vài đặc điểm nổi bật trong số rất nhiều ghi chép mà tôi vẫn dùng để lấy tư liệu kể chuyện.

Khi xem sổ ghi chép năm 1895, tôi thấy lần đầu tiên chúng tôi biết về cô Violet Smith là vào hôm thứ bảy, ngày 23 tháng 4. Tôi còn nhớ Holmes cực kì không vui khi cô đến, vì lúc ấy anh đang ngập trong vụ án bí hiểm và phức tạp liên quan tới việc nhà triệu phú thuốc lá nổi tiếng John Vincent Harden bị bức hại. Vì quý sự chính xác và tập trung tư tưởng hơn hết thảy, nên bạn tôi bực tức trước bất cứ điều gì làm anh xao lãng khỏi vấn đề trước mắt. Nhưng vì không phải người nhẫn tâm nên anh đành lắng nghe câu chuyện của cô thiếu nữ xinh đẹp, có dáng người dong dỏng và thanh tao đài các, xuất hiện tại phố Baker lúc nhập nhoạng tối, khẩn nài anh tư vấn và giúp đỡ. Dù anh viện cớ đang bận tối mắt tối mũi, nhưng cô gái vẫn quyết kể hết câu chuyện. Cô cũng nói rõ rằng chỉ có vũ lực mới có thể đuổi cô rời khỏi phòng trước khi cô kể ra tất cả. Với nụ cười có phần mệt mỏi, Holmes đành mời vị khách không mời xinh đẹp ngồi và nói ra điều làm cô lo nghĩ.

“Chắc chắn cô tới không phải vì vấn đề sức khỏe”, anh nói khi đôi mắt tinh tường của anh lướt nhìn cô một lượt. “Một người thường xuyên đạp xe như cô hẳn phải có sức khỏe dồi dào.”

Cô ngạc nhiên nhìn xuống chân mình, còn tôi thì nhận thấy một bên đế giày của cô hơi sần do cọ vào mép bàn đạp.

“Phải, tôi rất hay đạp xe, thưa ông Holmes, và chuyện đó liên quan đôi chút đến việc tôi gặp ông hôm nay.”

Bạn tôi cầm bàn tay không deo găng của cô gái lên săm soi kĩ lưỡng nhưng với thái độ vô cảm, hệt như một nhà khoa học đang quan sát một tiêu bản.

“Mong cô thứ lỗi cho. Nghề của tôi ấy mà”, anh nói khi buông tay cô xuống. “Tôi suýt lầm rằng cô làm nghề đánh máy. Nhưng không phải, cô chơi nhạc mới đúng. Watson này, anh có quan sát thấy mấy đầu ngón tay hơi bè ra, thường thấy ở cả hai công việc đó chứ? Tuy vậy, gương mặt cô lại có nét tinh thần.” Anh nhẹ nhàng xoay mặt cô về phía ánh đèn. “Điều này không toát lên từ người đánh máy. Tiểu thư đây là người chơi nhạc.”

“Vâng, thưa ông Holmes, tôi dạy nhạc.”

“Xét theo nước da của cô, tôi phỏng chừng là ở thôn quê.”

“Phải, thưa ông. Tôi dạy ở gần thị trấn Farnham, rìa hạt Surrey.”

“Một vùng xinh đẹp, gợi tôi liên tưởng tới rất nhiều điều lí thú. Watson, anh nhớ không, chúng ta đã bắt tên làm giả giấy tờ Archie Stamford ở gần đó đấy. Nào cô Violet, chuyện gì đã xảy ra với cô ở gần Farnham, rìa hạt Surrey?”

Thiếu nữ điềm tĩnh trình bày rành mạch câu chuyện lạ lùng.

“Cha tôi đã qua đời, thưa ông Holmes. Tên ông là James Smith, chỉ huy dàn nhạc ở Nhà hát Hoàng gia. Mẹ con tôi không còn người bà con thân thích nào, ngoại trừ ông chú Ralph Smith đã sang Phi châu hồi hai mươi lăm năm trước và bặt tin từ đó. Từ ngày cha tôi khuất núi, mẹ con tôi sống trong cảnh túng quẫn. Rồi một bữa nọ, người ta báo cho chúng tôi hay là trên tờ Times có đăng tin tìm địa chỉ của chúng tôi, ông có thể hình dung chúng tôi mừng thế nào khi nghĩ có người di chúc cho mình một gia tài. Chúng tôi vội vã đến gặp ông luật sư có tên trên báo. Ở đó, chúng tôi gặp hai quý ông Carruthers và Woodley vừa từ Nam Phi trở về. Họ nói chú tôi là bạn họ và mấy tháng trước, chú đã qua đời trong cảnh túng khó ở Johannesburg. Trước phút lâm chung, chú nhờ họ đi tìm những người bà con và lo sao cho họ không thiếu thốn gì. Chúng tôi ngạc nhiên vì lúc sinh tiền, chú Ralph chẳng ngó ngàng gì đến hai mẹ con tôi nhưng khi chết lại chu đáo đến vậy. Ông Carruthers giải thích rằng chú tôi mới hay tin anh mình mất, và chú cảm thấy phải có trách nhiệm với số phận của chúng tôi.”

“Xin thứ lỗi”, Holmes nói, “cuộc gặp đó xảy ra từ bao giờ?”

“Tháng 12 năm ngoái... cách đây bốn tháng.”

“Mời cô kể tiếp.”

“Woodley khiến tôi có cảm giác hắn là một kẻ hết sức ghê tởm. Hắn cứ liếc mắt đưa tình với tôi... Hắn còn trẻ nhưng tính tình lỗ mãng, mặt mày húp sụp, ria mép đỏ quạch, tóc ệp xuống hai bên trán. Tôi ghét hắn vô cùng. Tôi tin chắc anh Cyril sẽ không muốn tôi quen biết một người như vậy.”

“Ồ, thế ra ý trung nhân của cô tên là Cyril!” Holmes cười nói.

Thiếu nữ đỏ mặt và bật cười. “Phải, thưa ông Holmes. Anh Cyril Morton là kĩ sư điện và chúng tôi định thành hôn vào cuối hè này. Ôi trời, sao tôi lại nói về anh ấy nhỉ? Điều tôi muốn nói là Woodley cực kì đáng ghét, nhưng ông Carruthers đáng mến hơn. Ông ấy lớn tuổi, da hơi tái, tóc nâu, không để râu, khá trầm tĩnh, lịch sự và có nụ cười dễ mến. Ông Carruthers hỏi thăm về gia cảnh của chúng tôi và khi biết ra chúng tôi rất nghèo, ông ấy liền mời tôi dạy nhạc cho cô con gái duy nhất - cô bé đã lên mười. Khi tôi nói không thích xa mẹ, ông ấy bảo tôi có thể về nhà vào cuối tuần, rồi đề nghị trả thù lao là một trăm bảng mỗi năm. Dĩ nhiên đó là một khoản lương khá hậu. Cuối cùng tôi nhận lời, rồi xuống trang trại Chiltern cách Farnham chừng sáu dặm. Ông Carruthers góa vợ, nhưng có thuê bà quản gia lớn tuổi và đáng kính là bà Dixon trông nom nhà cửa. Con gái ông ấy rất ngoan, và mọi chuyện đều tràn đầy hứa hẹn. Ông Carruthers tốt bụng và yêu nhạc, nên hầu như tối nào chúng tôi cũng vui vẻ quây quần bên nhau. Cứ cuối tuần tôi lại về thăm mẹ.

Nhưng rồi Woodley ria đỏ tới. Hắn chỉ ở lại chơi một tuần mà tôi cứ ngỡ như ba tháng! Với mọi người, hắn là một kẻ đáng sợ, một tên côn đồ, nhưng với tôi còn tệ hơn. Hắn giở trò tỏ tình thật kinh tởm. Hắn khoe khoang của cải, bảo rằng nếu tôi ưng lấy hắn, tôi sẽ có những viên kim cương đẹp nhất London. Cuối cùng, khi thấy tôi không động lòng, vào một ngày nọ sau bữa tối, hắn ôm chặt tôi - hắn khỏe kinh khủng và thể chừng nào tôi còn chưa hôn hắn, hắn sẽ không buông. Lúc đó, ông Carruthers bước vào và kéo hắn ra. Hắn quay lại trả đòn, đánh ngã ông ấy và làm ông ấy rách mặt. Và hẳn ông cũng hình dung được, chuyện đó đã chấm dứt cuộc viếng thăm của hắn. Ngày hôm sau, ông Carruthers xin lỗi tôi và cam đoan sẽ không bao giờ để xảy ra chuyện tương tự. Từ ấy, tôi không còn gặp Woodley.

Thưa ông Holmes, giờ tôi sẽ nói đến chuyện đặc biệt khiến hôm nay tôi phải tới xin ông lời khuyên. Ông cần biết là sáng thứ bảy hằng tuần, tôi đều đạp xe đến ga Farnham đế đón chuyến tàu lúc 12 giờ 22 phút lên thành phố. Đường từ trang trại Chiltern tới đó rất vắng vẻ, mà khúc đường dài hơn một dặm chạy giữa khu đất hoang Charlington và vườn cây bao quanh lâu đài Charlington, kéo dài tới con đường cái gần đồi Crooksbury lại đặc biệt hoang vu. Ta chẳng thể tìm đâu ra một đoạn đường vắng vẻ hơn, họa hoằn lắm mới thấy bóng một chiếc xe bò hay một bác nông dân. Cách đây hai tuần, khi đi qua khúc đường đó, tôi tình cờ ngoái nhìn và thấy có một người đàn ông đạp xe cách tôi tầm hai trăm yard. Ông ta tầm trung tuổi, có bộ râu quai nón đen và ngắn. Khi gần tới Farnham, tôi ngoái đầu nhìn, nhưng người đàn ông đã đi rồi nên tôi không nghĩ ngợi nhiều. Nhưng ông có thể hình dung tôi ngạc nhiên thế nào khi hôm thứ hai quay về, tôi lại thấy người đàn ông nọ trên chính khúc đường kia. Tôi càng kinh ngạc hơn khi vào thứ bảy và thứ hai sau đó, sự việc lặp lại hệt như trước. Bao giờ ông ta cũng đi cách một quãng và không hề quấy nhiễu tôi, nhưng dù sao chuyện cũng rất kì quặc. Tôi đem chuyện kể cho ông Carruthers, ông ấy có vẻ để tâm, rồi nói đã đặt một cỗ xe nhỏ để sau này tôi không phải một mình đi qua những nơi đồng không mông quạnh nữa.

Trong tuần đó đáng ra ngựa và xe phải được đưa tới rồi, nhưng vì một lí do nào đó mà người ta chưa giao kịp nên tôi đành đạp xe đến nhà ga. Vào buổi sáng ấy, tôi rất để ý đường đến khu đất hoang Charlington và quả nhiên, người đàn ông kia lại xuất hiện, hệt như hai tuần trước. Bao giờ ông ta cũng ở cách một quãng để tôi không nhìn rõ mặt, nhưng tôi chắc chắn không quen ông ta. Ông ta mặc bộ đồ sẫm màu và đội mũ vải. Tôi chỉ nhìn thấy mỗi bộ râu quai nón đen. Tôi không hoảng mà còn thấy tò mò và quyết tìm hiểu cho ra ông ta là ai và muốn gì. Tôi đạp chậm lại, nhưng ông ta cũng đạp chậm theo. Tôi dừng, ông ta cũng dừng luôn. Tôi bèn giăng bẫy chờ ông ta. Đoạn đường có một chỗ ngoặt đột ngột và tôi phóng hết tốc lực qua chỗ đó rồi dừng lại chờ. Tôi tưởng ông ta sẽ vọt qua mà không kịp dừng. Tuy nhiên, tôi không thấy ông ta xuất hiện. Tôi bèn đạp xe trở lại và nhìn qua chỗ ngoặt. Tầm nhìn của tôi được một dặm đường, nhưng không thấy ông ta đâu. Kì lạ nhất là đoạn đường này không hề có đường nhánh cho ông ta rẽ vào.”

Holmes cười tủm tỉm và xoa tay vào nhau.

“Tự thân vụ này đã bộc lộ nhiều điểm đặc biệt”, anh nói. “Từ khi cô đi qua chỗ ngoặt đến khi phát hiện ra không còn ai trên đường là bao lâu?”

“Chừng hai hoặc ba phút gì đó.”

“Vậy ông ta không thể đạp xe quay ngược lại mà không bị cô trông thấy. Cô chắc rằng không có đường nhánh nào chứ?”

“Chắc chắn.”

“Thế thì ông ta phải rẽ vào một đường mòn ở bên này hay bên kia đường.”

“Ông ta không thể đi qua khu đất hoang mà không bị tôi nhìn thấy?”

“Vậy theo phép loại trừ, chúng ta kết luận rằng ông ta đi theo hướng lâu đài Charlington. Theo như tôi hiểu, lâu đài này tọa lạc trong khuôn viên riêng ở một bên đường. Còn gì khác không?”

“Không, thưa ông Holmes, trừ việc tôi rối trí đến mức không thể yên tâm khi chưa được gặp ông để xin ý kiến.”

Holmes ngồi im một lát.

“Vị hôn phu của cô sống ở đâu?” Cuối cùng anh hỏi.

“Anh ấy làm tại Công ty Điện lực Trung du ở Coventry.”

“Hay anh ta bất ngờ đến thăm cô?”

“Ôi, ông Holmes! Nếu vậy tôi phải nhận ra chứ!”

“Còn ai theo đuổi cô nữa không?”

“Trước khi tôi quen Cyril thì có vài người.”

“Còn từ ấy?”

“Có gã Woodley đáng sợ kia, nếu ta có thể gọi việc hắn làm là theo đuổi.”

“Không còn ai khác ư?”

Vị thân chủ xinh đẹp của chúng tôi hơi lúng túng.

“Ai vậy?” Holmes hỏi.

“Có thể do tôi tưởng tượng nhưng đôi lúc, tôi thấy hình như ông chủ Carruthers rất quan tâm đến tôi. Chúng tôi tình cờ ở bên nhau khá nhiều. Chiều chiều tôi đàn cho ông ấy nghe. Ông ấy chưa bao giờ nói gì. Ông ấy là một quý ông lịch lãm, nhưng trực giác của phụ nữ rất nhạy cảm.”

“Ha!” Holmes trông có vẻ nghiêm túc. “Ông ta mưu sinh bằng nghề gì?”

“Ông ấy giàu lắm.”

“Vậy mà không có xe hay ngựa ư?”

“Ít ra ông ấy cũng dư dả. Nhưng tuần nào ông ấy cũng vào khu City vài ba lần. Ông ấy rất quan tâm đến các cổ phần mỏ vàng ở Nam Phi.”

“Cô Smith, mong cô báo cho tôi nếu có diễn biến mới. Giờ tôi rất bận, nhưng tôi sẽ cố thu xếp thời gian giúp cô điều tra. Nhưng tạm thời, cô vui lòng đừng hành động gì mà không cho tôi biết. Xin tạm biệt và hi vọng chúng tôi sẽ chỉ nhận được tin vui từ cô mà thôi.”

***

“Một cô gái như vậy có người theo đuổi cũng là quy luật tự nhiên”, Holmes trầm ngâm rít tẩu, “nhưng không phải bằng cách cưỡi xe đạp bám theo người ta trên quãng đường vắng vẻ. Kẻ này rõ ràng thương thầm trộm nhớ cô Smith. Nhưng vụ này có những tình tiết lạ lùng và gợi mở đấy, Watson ạ.”

“Vì ông ta chỉ xuất hiện ở mỗi chỗ đó?”

“Đúng vậy. Trước tiên ta phải tìm hiểu xem ai thuê lâu đài Charlington. Thêm nữa, Carruthers và Woodley có vẻ là hai hạng người khác nhau, vậy giữa họ là loại quan hệ gì? Tại sao cả hai sốt sắng tìm họ hàng của Ralph Smith? Còn một điểm nữa. Ménage[189] kiểu gì mà đi trả lương gia sư gấp đôi thời giá nhưng lại chẳng nuôi lấy một con ngựa, dù sống cách nhà ga cả sáu dặm đường? Kì quặc, Watson à, rất kì quặc!”

“Anh sẽ xuống đó chứ?”

“Không phải tôi, mà là anh. Đây có thể chỉ là một trò vặt nên tôi không dám vì nó mà gián đoạn các công việc quan trọng khác. Thứ hai này anh sẽ tới Farnham sớm. Anh sẽ nấp gần khu đất hoang Charlington, tự quan sát và hành động theo phán đoán của mình. Bao giờ dò la về mấy người cư ngụ ở lâu đài xong, anh hãy về kể cho tôi. Thôi được rồi, Watson, đợi chừng nào có dăm ba phiến đá vững chắc để đặt chân trên đường tới đáp án, ta hẵng nói thêm về vụ này?”

Theo lời cô thiếu nữ, chúng tôi xác định được rằng thứ hai cô sẽ xuống Farnham trên chuyến tàu rời Waterloo lúc 9 giờ 50. Vì vậy, tôi khởi hành sớm rồi đón chuyến tàu 9 giờ 13. Tại ga Farnham, tôi dễ dàng hỏi được đường tới khu đất hoang Charlington. Tôi nhận ra ngay con đường cô gái thường đạp xe qua, vì nó chia cách khu đất hoang ở một bên với hàng thông đỏ già nua bao quanh một khu vườn trồng nhiều loại cây đẹp đẽ ở bên kia. Ở phía khu vườn, tôi thấy một cánh cổng đá lớn, trên hai đầu cột ở hai bên là những tượng trang trí đã vỡ nát. Tuy nhiên, ngoài lối vào qua cái cổng đó, tôi còn thấy vài đường mòn chạy qua các khoảng trống giữa các cây thông đỏ. Từ đường nhìn vào, tôi không thấy được lâu đài, nhưng toàn bộ khung cảnh xung quanh nó toát lên vẻ âm u mục nát.

Khu đất hoang mọc đầy những khóm kim tước đang trổ hoa vàng óng, lung linh trong nắng xuân rực rỡ. Tôi ngồi sau một khóm hoa để có thể nhìn cả cổng lâu đài lẫn cung đường chạy dài. Lúc trước, con đường còn vắng hoe, vậy mà giờ tôi đã thấy một người đang đạp xe từ phía ngược với hướng tôi vừa tới. Ông ta mặc bộ đồ sẫm màu và để râu quai nón đen. Đi đến cuối khu vườn bao quanh lâu đài Charlington, ông ta nhảy xuống rồi dắt xe qua một khe hở giữa hàng cây và khuất khỏi tầm mắt tôi. Mười lăm phút sau, người đạp xe thứ hai xuất hiện. Lần này là thiếu nữ từ nhà ga đi lại. Tôi thấy cô nhìn quanh quất khi đến hàng cây bao quanh lâu đài. Chỉ một loáng sau, người đàn ông đã từ chỗ nấp đi ra, nhảy lên xe rồi đi theo cô gái. Giữa quang cảnh mênh mông quạnh quẽ chỉ có hai con người đang di chuyển: Cô gái duyên dáng ngồi thẳng trên xe, còn gã đàn ông đằng sau gò người trên ghi-đông, mỗi động tác của ông ta đều toát lên cái vẻ rình rập khó hiểu. Cô ngoái nhìn ông ta rồi đạp chậm lại. Ông ta liền giảm tốc. Cô dừng, ông ta cũng dừng sau cô hai trăm yard. Điều cô làm tiếp sau đó thật can đảm mà cũng thật bất ngờ. Bất thình lình, cô quay xe rồi phóng thẳng về phía ông ta! Tuy nhiên, ông ta cũng lẹ làng chẳng kém và cuống cuồng phóng đi. Chẳng mấy chốc cô đã quay lại, đầu ngẩng cao kiêu hãnh, không thèm đếm xia đến kẻ âm thầm bám đuôi, ông ta cũng quay lại, vẫn đạp xe cách cô gái một quãng, nhưng rồi họ đi qua chỗ ngoặt của con đường và khuất khỏi tầm mắt tôi, Tôi vẫn ngồi yên tại chỗ nấp và may là tôi làm vậy, vì chẳng mấy chốc người đàn ông đã từ từ đạp xe trở lại. Ông ta rẽ vào cổng lâu đài rồi xuống xe. Tôi thấy ông ta đứng giữa đám cây cối ít phút. Ông ta đưa hai tay lên như đang chỉnh lại cà vạt, sau đó lên xe và đi xuôi theo lối dẫn vào lâu đài. Tôi chạy băng qua khu đất hoang rồi hé nhìn qua đám cây. Tôi thấp thoáng thấy tòa nhà xám xịt cũ kĩ với những ống khói thời Tudor dựng đứng, nhưng vì lối đi chạy qua một vùng cây bụi mọc ken dày nên tôi không thấy người kia nữa.

Tuy vậy, tôi vẫn cảm thấy sáng nay mình làm được khá nhiều việc nên hào hứng cuốc bộ về Farnham. Văn phòng môi giới nhà đất trong vùng không thể cho tôi biết gì về lâu đài Charlington nên giới thiệu tôi đến một hãng nổi tiếng ở Pall Mall. Trên đường về tôi ghé vào đó và được người đại diện lịch sự tiếp đón. Anh ta báo rằng tôi không thể thuê lâu đài Charlington trong hè này vì đến muộn quá. Nó được một ông tên là Williamson thuê từ khoảng một tháng trước. Đấy là một quý ông lớn tuổi đáng kính. Tay nhân viên môi giới bảo rằng không thể nói gì thêm, vì anh ta không được phép bàn về các vấn đề riêng tư của khách hàng.

Chiều hôm ấy, Sherlock Holmes chăm chú lắng nghe bài tường trình dài của tôi, nhưng không đưa ra một lời khen cộc lốc như tôi mong mỏi và rất coi trọng. Trái lại, vẻ mặt anh còn cau có hơn mọi ngày khi anh bình phẩm về những điều tôi đã và chưa làm.

“Watson ơi, chỗ anh nấp bậy quá. Nếu anh nấp sau hàng cây, có phải anh đã nhìn rõ mặt nhân vật thú vị kia rồi không? Ấy thế mà anh lại chọn chỗ xa hàng trăm yard, và kể cho tôi được ít hơn cả cô Smith. Cô ta nghĩ mình không quen người đàn ông này, nhưng tôi tin chắc cô ta biết. Nếu không, sao ông ta sợ cô ta đến gần và thấy mặt mình chứ? Anh bảo ông ta khom người trên ghi-đông. Anh thấy không, lại là trò giấu mặt đấy! Anh làm tệ thật, ông ta vào lâu đài và anh muốn biết ông ta là ai. Ấy thế mà anh lại đến gặp một nhân viên môi giới nhà đất ở tít tận London!”

“Vậy tôi phải làm gì nào?” Tôi hơi nổi nóng.

“Đến quán rượu gần nhất. Đấy là trung tâm đưa chuyện ở thôn quê. Họ sẽ cho anh biết tên tuổi của tất tật mọi người ở đấy, từ ông chủ cho đến cô hầu nấu ăn rửa bát. Williamson! Nó chẳng gợi ra cái gì cả. Nếu ông ta lớn tuổi, ông ta sẽ không còn nhanh nhẹn đến độ có thể đạp xe phăm phăm bỏ chạy khi bị cô thiếu nữ đuổi theo. Ta thu được gì từ chuyến đi của anh nào? Ta biết câu chuyện của cô gái là thật, nhưng tôi có hoài nghi chuyện đó đâu. Ta biết có mối liên hệ giữa kẻ bí ẩn đi xe đạp và lâu đài, nhưng tôi cũng chẳng nghi ngờ điều ấy. Ta biết lâu đài do Williamson thuê. Thế được ích gì nào? Thôi thôi, đừng ủ ê chứ, anh bạn thân mến. Từ giờ tới thứ bảy, ta có thể điều tra thêm, và biết đâu tôi lại dò la ra gì đó.”

Sáng hôm sau, chúng tôi nhận được một mẩu thư của cô Smith, thuật lại vắn tắt đúng những sự việc tôi được chứng kiến, nhưng điều khiến chúng tôi chú ý lại nằm ở dòng tái bút:

Thưa ông Holmes, tôi tin ông sẽ giữ bí mật về điều tôi sắp thổ lộ đây. Ông chủ vừa ngỏ lời cầu hôn tôi và tôi thấy khó xử. Tôi chắc chắn tình cảm của ông ấy dành cho tôi vô cùng sâu sắc và chân thành. Nhưng tôi đã hứa hôn. Tất nhiên ông ấy buồn vì tôi khước từ, nhưng vẫn đối xử với tôi rất nhã nhặn. Nhưng ông có thể hiểu là tình hình có chút căng thẳng.

“Có vẻ cô bạn trẻ của chúng ta đang lâm vào hoàn cảnh khó xử." Đọc xong thư, Holmes đăm chiêu nói. “Vụ này đã bộc lộ nhiều nét đáng chú ý hơn và có vẻ lắt léo hơn lúc đầu tôi tưởng. Nếu tôi về thôn quê hưởng một ngày yên tĩnh thì cũng chẳng hại gì nên chiều nay, tôi muốn xuống đó kiểm chứng một, hai giả thuyết.”

Ngày yên tĩnh ở chốn thôn quê của Holmes kết thúc thật khác thường, vì mãi nhập nhoạng tối anh mới về phố Baker, môi rách toác và trán u lên một cục. Ấy là chưa kể tới cái vẻ phóng đãng khiến anh trông chẳng khác gì đối tượng tình nghi của Sở Cảnh sát London. Anh thấy cuộc phiêu lưu của mình quá vui nhộn nên cười ha hả khi thuật lại.

“Tôi ít khi được vận động nên cứ có dịp là thấy cực đã,” anh nói. “Anh cũng biết tôi thông thạo vài ngón quyền Anh rồi nhỉ? Đôi lúc ngón đòn ấy cũng được việc lắm. Chẳng hạn như hôm nay, nếu không có nó chắc tôi đã được một phen ê chề rồi.”

Tôi nài anh kể cho nghe chuyện lúc chiều.

“Tôi tìm được quán rượu mà tôi đã khuyên anh lưu ý và ở đó, tôi kín đáo dò la. Tôi ngôi bên quầy và được tay chủ quán ba hoa lắm lời cung cấp cho tất cả những điều cần biết. Williamson râu bạc, sống một mình cùng dăm ba người hầu tại lâu đài. Nghe đồn hắn đang hoặc từng là tu sĩ, nhưng cái làm tôi chú ý là trong quãng thời gian ngắn ngủi cư ngụ tại lâu đài, hắn chẳng có vẻ gì của tu sĩ cả. Tôi đã dò hỏi ở văn phòng mục sư, và được biết đã từng có một người tên đó, nhưng lí lịch của ông ta rất xấu. Tay chủ quán còn cho tôi biết thêm là lâu đài thường tiếp một đám người tới vào dịp cuối tuần và theo như lời ông ta thì ‘đó là một đám sôi nổi’. Đặc biệt, một người có bộ ria mép đỏ, tên Woodley, luôn ở đó. Chúng tôi mới nói tới đây thì chính quý ông Woodley đã xen vào, thì ra nãy giờ vẫn uống bia trong quán và nghe hết cuộc chuyện trò. Hắn hỏi một tràng lưu loát rằng tôi là ai, tôi muốn gì, tôi dò hỏi là có ý gì. Ôi, những tính từ hắn dùng mới hùng hồn làm sao chứ! Chửi rủa một tràng xong, hắn bất ngờ ra một đòn hiểm khiến tôi né không kịp. Vài phút sau đó thú vị lắm nhé! Tôi đấm một cú đấm thẳng bằng tay trái vào gã côn đồ kia. Tôi ra khỏi quán đúng như anh đang thấy, còn gã Woodley lên xe ngựa ra về. Chuyến đi về miền thôn quê của tôi kết thúc như vậy đấy, và tôi cũng phải thú thật rằng, dù chuyến này tôi về vùng rìa Surrey có thú vị thật nhưng cũng chẳng thu được nhiều thông tin hơn anh.”

Đến hôm thứ năm, chúng tôi nhận thêm một lá thư nữa từ nữ thân chủ:

Thưa ông Holmes, có lẽ ông không hề ngạc nhiên khi biết tôi sẽ không làm ở chỗ ông Carruthers nữa. Lương cao cũng không thể khiến tôi vơi đi cảm giác khó chịu. Thứ bảy này tôi sẽ lên thị trấn và không định trở lại nữa. Ông Carruthers đã mua xe ngựa, vậy nên những mối nguy, nếu có, trên con đường vắng giờ đã hết. Còn về nguyên do đặc biệt khiến tôi ra đi, đó không đơn thuần do chuyện với ông Carruthers, mà vì gã Woodley bỉ ổi lại xuất hiện. Hắn lúc nào cũng xấu, nhưng giờ trông còn kinh khủng hơn bao giờ hết, vì hình như hắn đã gặp tai nạn khiến gương mặt biến dạng cả. Tôi thấy hắn ngoài cửa sổ, nhưng mừng vì không phải gặp hắn. Hắn nói chuyện với ông Carruthers một lúc lâu, sau đó ông ấy có vẻ rất lo lắng căng thẳng. Chắc hẳn lâu nay Woodley vẫn sống gần đây, vì hắn không hề ngủ lại, nhưng sáng nay tôi lại bắt gặp hắn lảng vảng gần mấy bụi rậm. Tôi thà thấy lũ thú hoang hung dữ quanh quẩn nơi đây hơn là thấy hắn. Tôi ghê tởm và sợ hắn khôn tả. Làm sao ông Carruthers lại chịu nổi loại người như vậy lấy một phút chứ? Tuy nhiên đến thứ bảy này mọi lo nghĩ của tôi sẽ tan biến.

“Tôi mong vậy, Watson à, tôi mong là vậy”, Holmes nói nghe rất trầm trọng. “Có một mưu đồ thâm hiểm nào đó được sắp đặt quanh người phụ nữ ấy và nhiệm vụ của ta là phải lo sao cho không ai quấy nhiễu cô ấy trên chuyến đi sau cùng đó. Watson này, tôi thấy sáng thứ bảy này, cả hai ta phải dành thời gian xuống đó và bảo đảm cuộc điều tra kì lạ và dang dở này sẽ không kết thúc theo hướng không hay.”

Thú thật rằng cho đến lúc này, tôi vẫn không nhìn nhận sự việc này nghiêm túc cho lắm. Tôi thấy nó có vẻ quái gở và lạ lùng thì đúng hơn. Chuyện một người đàn ông rình rập và đeo bám một cô gái xinh đẹp không phải là chuyện chưa từng có. Hơn nữa, nếu ông ta chẳng có gan gặp cô Smith, không những thế còn bỏ chạy khi cô tới gần, ông ta không phải người nguy hiểm. Tên Woodley côn đồ thì lại khác, nhưng trừ một lần ra, hắn không hề quấy nhiễu thân chủ của chúng tôi và trong lần gần đây nhất đến nhà Carruthers, hắn cũng không mạo phạm đến cô. Người đi xe đạp chắc chắn là một trong những kẻ thường lui tới lâu đài trong lời kể của ông chủ quán rượu, nhưng ông ta là ai hay ông ta muốn gì thì lại càng mờ mịt. Chính thái độ trầm trọng của Holmes và việc anh đút khẩu súng lục vào túi trước khi ra khỏi phòng mới cho tôi cái cảm tưởng rằng một tai họa nào đó đang ẩn sau loạt sự kiện lạ lùng này.

Sau một đêm mưa, bầu trời ban sáng hửng nắng, và những lùm hoa kim tước còn ướt nước mưa dường như càng xinh đẹp hơn trước những đôi mắt đã chán sắc nâu xỉn và xám xịt của London. Holmes và tôi thả bộ dọc con đường cát, hít vào phổi thứ không khí tươi mát của buổi mai và thưởng thức tiếng chim hót cùng làn gió xuân trong lành. Từ một chỗ dốc lên trên sườn đồi Crooksbury, chúng tôi thấy lâu đài u ám sừng sững giữa đám sồi dẫu già cỗi nhưng vẫn non trẻ hơn tòa nhà chúng bao quanh. Holmes chỉ xuống khúc đường dài quanh co, trông như một dải màu vàng đỏ chạy giữa sắc nâu của khu đất hoang và màu xanh lộc biếc của khu vườn. Chúng tôi có thể thấy ở xa tít, một chiếc xe như một chấm đen di chuyển về phía mình. Holmes nóng ruột thốt lên một tiếng.

“Tôi đã đi sớm hẳn nửa giờ,” anh nói. “Nếu đó là xe ngựa của cô gái, vậy cô ấy định bắt chuyến tàu sớm hơn rồi. Watson này, tôi e rằng ta chưa kịp đón thì cô ấy đã đi ngang Charlington rồi.”

Từ lúc đi qua con dốc, chúng tôi không còn thấy chiếc xe nữa, nhưng cả hai vẫn rảo bước đi tiếp với cái tốc độ mà sau một thời gian sống nhàn hạ, tôi không còn đi nổi nữa. Vậy nên tôi buộc phải tụt lại đằng sau. Tuy nhiên, Holmes luôn sung sức, vì anh có nguồn sức mạnh tinh thần không bao giờ cạn. Bước chân anh thoăn thoắt không hề chậm lại. Đến khi vượt xa tôi độ một trăm yard, anh bất ngờ khựng lại, rồi tôi thấy anh vung bàn tay lên một cách khổ sở tuyệt vọng. Đúng lúc đó, một con ngựa chạy nước kiệu kéo lê dây cương, không có người điều khiển, kéo một cỗ xe không người ngồi xuất hiện gần chỗ ngoặt rồi rầm rập phóng về phía chúng tôi.

“Muộn quá rồi, Watson ơi, muộn quá rồi!" Holmes kêu lên khi tôi hổn hển chạy lại bên cạnh. “Tôi thật ngu mới không dự liệu chuyến tàu sớm đó! Cô gái bị bắt đi rồi, Watson. Cô ấy bị bắt cóc, hoặc bị sát hại! Có trời mới biết! Chặn đường nào! Dừng ngựa lại! Đúng rồi. Nào, nhảy lên, để xem tôi có cứu vãn được hậu quả của sai lầm ngớ ngẩn này không.”

Chúng tôi nhảy lên chiếc xe ngựa, rồi Holmes quành ngựa lại, vụt roi và chúng tôi phóng ngược lại theo đường cỗ xe vừa đi qua. Khi vào khúc cua, chúng tôi thấy cả cung đường giữa lâu đài và khu đất hoang trải rộng trước tầm mắt. Tôi chụp lấy tay Holmes.

“Người đó kìa!” Tôi há hốc miệng.

Một người đang đạp xe về phía chúng tôi ông ta cúi đầu, khòng vai, dồn toàn bộ sức lực lên bàn đạp và phóng như bay. Bất chợt bộ mặt có râu quai nón ngẩng lên. Thấy chúng tôi tiến đến gần, ông ta dừng xe và nhảy xuống. Bộ râu quai nón đen như than tương phản lạ lùng với làn da tái nhợt, còn đôi mắt người đàn ông sáng rực như thể ông ta đang lên cơn sốt. Ông ta nhìn chằm chặp vào chúng tôi và cỗ xe ngựa. Sau đó, một nét sửng sốt thoáng qua gương mặt ông ta.

“Này! Dừng lại!” Ông ta kêu lên, giữ xe đạp để chặn đường chúng tôi.

“Mấy ông lấy cỗ xe ở đâu ra? Dừng lại, trời ơi!” Ông ta hét và rút khẩu súng ngắn trong túi bên hông ra. “Dừng xe lại, nếu không tôi sẽ bắn ngựa của mấy ông.”

Holmes quăng dây cương vào lòng tôi rồi nhảy xuống xe.

“Chúng tôi đang muốn gặp ông đây. Cô Violet Smith đâu?” Anh vội hỏi.

“Tôi cũng muốn hỏi các ông điều đó. Mấy ông đang ngồi trên xe của cô ấy. Mấy ông phải biết cô ấy ở đâu chứ!”

“Chúng tôi gặp nó trên đường. Chẳng có ai trên xe hết. Chúng tôi liền đánh xe quay lại để giúp cô ấy.”

“Trời ơi! Tôi phải làm gì đây?” Người lạ bần thần tuyệt vọng kêu lên. “Thằng Woodley hung ác và tay mục sư đê tiện bắt cô ấy rồi. Đến đây, trời, đến đây, nếu mấy ông quả thực là bạn cô ấy. Giúp tôi và chúng ta sẽ cứu được cô ấy, kể cả nếu tôi có phải bỏ nắm xương tàn này lại khu vườn Charlington.”

Ông ta hớt hải chạy, tay cầm khẩu súng lục, tới một khoảng hở giữa hàng thông đỏ. Holmes bám theo, còn tôi, sau khi bỏ con ngựa lại gặm cỏ bên đường, cũng chạy theo Holmes.

“Chúng đi qua lối này”, ông ta nói và chỉ mấy dấu chân trên lối mòn đầy bùn đất. “Ôi trời! Dùng lại đã! Ai trong bụi rậm thế này?”

Đó là một chàng trai trạc mười bảy, mặc quần nhung da và đi ghệt kiểu như người giữ ngựa. Cậu ta nằm ngửa, đầu gối co lên và bị một vết rạch khủng khiếp trên đầu. Cậu ta bất tỉnh, nhưng còn sống. Nhìn qua vết thương, tôi biết nó vẫn chưa phạm vào xương.

“Đó là Peter, người giữ ngựa”, người lạ kêu lên. “Cậu ta chở cô Smith đi. Chắc lũ súc sinh đã lôi cậu ta ra đây rồi đánh. Cứ để cậu ta nằm đó, vì ta chẳng giúp gì được. Nhưng chúng ta có thể cứu cô gái khỏi số phận tồi tệ nhất đối với một người phụ nữ.”

Chúng tôi tất tả chạy theo lối mòn quanh co giữa đám cây cối. Vừa tới chỗ cây cối um tùm bao quanh dinh cơ, Holmes bỗng dừng lại.

“Chúng không vào lâu đài. Bên trái có dấu chân của chúng... đây, bên cạnh mấy bụi nguyệt quế. Tôi nói rồi mà!”

Anh đang nói thì có tiếng phụ nữ thét lanh lảnh, tiếng thét âm vang một nỗi kinh hoàng vẳng tới từ bụi cây xanh rậm rạp phía trước. Tiếng thét vút lên rồi chợt lịm tắt vì nấc nghẹn.

“Lối này! Họ đang ở sân chơi bowling”, người lạ kêu to và lao qua bụi rậm. “A, lũ chó hèn hạ! Hai vị theo tôi! Muộn quá rồi! Quá muộn rồi! Trời ơi!”

Chúng tôi bỗng bước vào một thảm cỏ đẹp đẽ. Bên kia, một nhóm ba người đang đứng dưới bóng một cây sồi hùng vĩ. Một là nữ thân chủ của chúng tôi đang gục xuống và bị thít khăn tay quanh miệng. Đứng đối diện cô là một thanh niên trông có vẻ cục súc, ria mép đỏ, mặt húp sụp, chân đi ghệt và đứng khệnh khạng, một tay chống nạnh, tay kia phe phẩy roi quất ngựa. Toàn thể dáng điệu hắn bộc lộ sự hả hê đắc thắng. Đứng giữa họ là một người đàn ông đứng tuổi, râu bạc, mặc áo thụng ngắn bên ngoài bộ đồ vải tuýt sáng màu, rõ ràng là mới làm lễ xong cho đám cưới, vì khi chúng tôi xuất hiện, lão ta cũng vừa bỏ cuốn kinh cầu nguyện vào túi và vui vẻ vỗ lưng chúc mừng chú rể gian ác.

“Họ thành vợ chồng rồi!" Tôi hổn hển nói.

“Đi thôi!” Người dẫn đường của chúng tôi kêu lên. “Đi nào!” Ông ta chạy ào qua khu đất hoang mọc đầy cỏ, Holmes và tôi theo sát gót. Khi chúng tôi tới gần, cô gái đang lảo đảo dựa vào thân cây để đứng vững. Williamson, cựu thầy tu, cúi chào chúng tôi bằng sự lễ độ giả tạo, còn Woodley côn đồ vừa bước tới vừa hả hê cười sằng sặc.

“Ông lột bộ râu ra được rồi đó, Bob”, hắn nói. “Tôi biết ông khá rõ mà. À, ông và mấy ông bạn tới đúng lúc đấy. Để tôi giới thiệu mấy ông với bà Woodley nhé.”

Phản ứng của người dẫn đường thật khác thường, ông ta giật bộ râu đen ném xuống đất, để lộ gương mặt dài, vàng vọt và nhẵn nhụi. Đoạn, ông ta giơ khẩu súng lục lên để khống chế tên côn đồ đang tiến tới, tay vung vẩy roi ngựa, ở hắn toát ra cái vẻ cực kì nguy hiểm.

“Phải”, đồng minh của chúng tôi nói, “tôi là Bob Carruthers, và tôi sẽ bênh vực người phụ nữ này dù có phải án treo cổ. Tôi đã bảo anh rằng tôi sẽ làm gì nếu anh quấy nhiễu cô ấy rồi và, thề có Chúa, tôi sẽ giữ lời!”

“Ông muộn quá rồi. Cô ta đã là vợ tôi!”

“Không, cô ấy là góa phụ của anh.”

Tiếng súng nổ giòn, rồi tôi thấy máu phụt ra từ trước áo chẽn của Woodley. Hắn rú lên một tiếng, lảo đảo rồi ngã vật ra đất, bộ mặt đỏ lựng gớm ghiếc bỗng tái nhợt đến đáng sợ. Lão già, vẫn mặc áo thụng, chửi bới toàn những lời thậm tệ chưa từng thấy, rồi rút súng lục, nhưng chưa kịp giơ lên, lão đã thấy họng súng của Holmes.

“Đủ rồi”, bạn tôi lạnh lùng nói. “Vứt súng xuống! Watson, nhặt lên đi! Chĩa vào đầu lão. Cảm ơn anh. Còn ông Carruthers, đưa tôi khẩu súng đó. Ta không dùng vũ lực nữa. Nào, nộp đây!”

“Vậy ông là ai?”

“Tôi là Sherlock Holmes.”

“Trời đất!”

“Vậy ông đã nghe danh tôi rồi. Tôi sẽ đại diện cho cảnh sát địa phương cho đến khi họ tới. Này, anh kia!” Anh quát người giữ ngựa còn đang kinh hoàng vừa xuất hiện ở bìa khu đất hoang mọc đầy cỏ dại. “Lại đây. Cầm lá thư này rồi phóng ngựa thật nhanh đến Farnham.” Anh hí hoáy vài chữ trên một trang sổ tay. “Đưa cho sĩ quan cảnh sát tại đồn. Tôi phải đích thân quản thúc tất cả các ông cho đến khi cảnh sát tới.”

Tính cách mạnh mẽ, uy phong của Holmes chế ngự hiện trường bi thảm, và tất cả đều biến thành con rối dưới sự điều khiển của anh. Williamson và Carruthers khiêng Woodley bị thương vào nhà, còn tôi đưa tay cho cô gái đang trong cơn khiếp đảm vịn. Kẻ bị thương được đặt nằm lên giường, rồi tôi khám cho hắn như Holmes yêu cầu. Tôi đến thông báo lại khi anh đang ngồi trong phòng ăn treo tấm thảm xưa cùng hai người còn lại.

“Hắn sẽ sống”, tôi nói.

“Sao!” Carruthers kêu lên và bật dậy khỏi ghế. “Tôi phải lên lầu kết liễu đời hắn. Ông nói rằng là cô gái đó, thiên thần đó, sẽ bị ràng buộc với Jack Woodley phóng đãng suốt đời sao?”

“Ông không phải lo chuyện đó”, Holmes nói. “Có hai lí do rất chính đáng cho việc cô ấy sẽ không trở thành vợ hắn. Thứ nhất, chúng ta rất có lí khi nghi ngờ quyền cử hành hôn lễ của ông Williamson.”

“Tôi đã được thụ phong”, lão già bất lương kêu lên.

“Và đã bị tước áo thầy tu.”

“Đã là tu sĩ thì mãi sẽ là tu sĩ.”

“Tôi không nghĩ như vậy. Còn giấy đăng kí kết hôn?”

“Nó ở trong túi tôi đây.”

“Vậy ông có nó bằng mánh lới. Nhưng dù sao đi chăng nữa, hôn nhân do ép uổng không được coi là hôn nhân hợp pháp. Đó là trọng tội. Nếu tôi không nhầm, ông sẽ có khoảng mười năm để nghiền ngẫm về vấn đề này. Còn ông Carruthers, lúc nãy đáng ra ông nên giữ súng ở nguyên trong túi.”

“Thưa ông Holmes, tôi cũng đã nghĩ vậy. Tuy nhiên, sau bao nhiêu việc tôi làm cho cô gái ấy - vì tôi yêu cô ấy, và đây là lần đầu tiên tôi biết tình yêu là gì - tôi chỉ muốn phát điên khi nghĩ tới chuyện cô ấy đang nằm trong tay tên côn đồ cục súc ghê gớm nhất Nam Phi. Tên hắn là nỗi kinh hoàng khắp vùng đất từ Kimberley cho đến Johannesburg. Ông Holmes, chắc ông thấy khó tin, nhưng từ khi cô Smith làm việc cho tôi, chưa lần nào tôi để cô ấy đi ngang cơ ngơi này, cái hang ổ của tụi bất lương kia mà không đạp xe theo trông chừng. Tôi giữ khoảng cách với cô ấy và đeo râu giả để cô ấy không nhận ra. Cô ấy tốt bụng và kiêu hãnh nên sẽ không ở lại làm cho tôi lâu nếu biết tôi bám theo cô ấy suốt đường làng.”

“Sao ông không cho cô ấy biết cô ấy đang gặp nguy hiểm?”

“Tôi xin nhắc lại, nếu cô ấy biết, cô ấy sẽ bỏ tôi đi ngay, mà tôi không chịu nổi điều đó. Dù cho cô ấy không yêu tôi đi nữa, nhưng tôi chỉ cần được nhìn bóng dáng yêu kiều của cô ấy trong nhà và nghe tiếng cô ấy là đủ rồi.”

“Ông Carruthers”, tôi nói, “ông gọi đó là tình yêu, nhưng tôi cho rằng đấy là sự ích kỉ của ông.”

“Có lẽ hai thứ song hành cùng nhau. Nói tóm lại, tôi không thể để cô ấy đi. Vả lại, vì bọn chúng luẩn quẩn quanh đây nên phải có ai đó bên cạnh lo cho cô ấy. Sau đó, khi bức điện tín đến, tôi biết chúng buộc phải hành động.”

“Bức điện nào?”

Carruthers lấy trong túi ra, “Nó đây?

Bức điện rất ngắn gọn và súc tích: Ông già đã chết.

“Hừ!” Holmes nói. “Có lẽ tôi biết nguyên do trong chuyện này, và tôi hiểu vì sao lời nhắn này, khiến chúng ra tay như ông nói. Nhưng trong khi chờ cảnh sát tới, ông cứ kể đi.”

Lão già tội lỗi mặc áo tu oang oang chửi rủa một tràng, “Bob Carruthers, tao thề”, lão ta nói, “nếu mi chỉ điểm bọn tao, tao sẽ xử mi như mi vừa xử Jack Woodley. Nếu thích mi cứ tiếp tục lảm nhảm về ả kia, vì đó là chuyện của mi, nhưng nếu mi tâu hót bạn bè mi với tên thám tử chìm này, đó sẽ là việc tồi tệ nhất mà mi làm trong ngày hôm nay.”

“Xin đức cha chớ kích động”, Holmes nói và châm thuốc. “Vụ án đã đủ rõ ràng để buộc tội ông, tôi hỏi chỉ để thỏa trí tò mò. Tuy nhiên, nếu ông thấy khó kể, vậy hãy để việc đó cho tôi, và ông sẽ thấy chẳng giữ bí mật được bao lâu nữa đâu. Trước hết, ba người các ông từ Nam Phi về để làm trò này - ông Williamson, ông Carruthers, và Woodley.”

“Cái sai thứ nhất”, lão già nói “Mãi đến hai tháng trước tôi mới gặp một trong hai người kia, và cả đời tôi chưa từng đặt chân sang châu Phi, vậy nên ông bỏ cái mớ suy luận đó vào tẩu mà hút được rồi đó, ông Holmes Bao Đồng ạ!”

“Ông ta nói thật”, Carruthers nói.

“Thôi được, chỉ có ông và Woodley về Anh. Còn đức cha đây trước nay vẫn sống ở đất nước này. Hai ông quen Ralph Smith ở Nam Phi. Các ông có lí do để tin rằng ông ta sẽ chẳng sống được bao lâu nữa. Các ông biết rằng cô cháu gái sẽ thừa kế gia tài của ông ta. Tôi nói có đúng không?”

Carruthers gật đầu còn Williamson chửi thề.

“Cô ấy là họ hàng thân cận nhất với Ralph Smith, các ông còn biết ông già không thể lập di chúc.”

“Vì không đọc hay viết gì được nữa,” Carruthers nói.

“Vậy nên hai người về tìm cô gái. Các ông định rằng một trong hai người sẽ cưới cô ấy, còn người kia cũng được chia phần. Vì lí do nào đó, Woodley được chọn sẽ trở thành chồng cô Smith. Sao lại thế?”

“Trong chuyến đi về, chúng tôi chơi bài xem ai được làm chồng cô gái. Hắn thắng.”

“Tôi hiểu rồi. Ông mời cô gái làm việc cho mình, để Woodley tán tỉnh cô ấy. Cô ấy nhận thấy hắn là kẻ cục súc, bê tha nên tránh hắn. Trong khi đó, ý đồ dàn xếp của các ông bị đảo lộn vì chính ông lại đem lòng yêu cô gái. Ông không chịu nổi ý nghĩ tên côn đồ kia sẽ chiếm được cô ấy.”

“Phải, trời ơi, tôi không chịu nổi!”

“Hai người tranh cãi. Hắn điên tiết bỏ đi và bắt đầu thực hiện kế hoạch một mình mà không có ông.”

“Williamson này, tôi thấy chúng ta chẳng còn gì nhiều mà ông đây chưa biết”, Carruthers cười chua chát. “Phải, chúng tôi cãi vã rồi hắn đánh ngã tôi, nhưng tôi cũng trả đũa được rồi. Tôi không thấy hắn xuất đầu lộ diện kể từ đó. Thì ra lúc ấy, hắn đã lân la làm quen với lão tu sĩ bị lột áo tu này. Tôi hay tin chúng thuê chỗ này vì biết cô ấy phải đi qua đây để tới nhà ga. Sau đó tôi trông chừng cô ấy vì biết sắp có trò tai quái gì đây. Thỉnh thoảng tôi gặp chúng để tìm hiểu xem chúng toan tính điều gì. Hai hôm trước, Woodley đến nhà tôi cầm theo bức điện báo tin Ralph Smith đã chết. Hắn hỏi tôi có thực hiện thỏa thuận không. Tôi nói không. Hắn hỏi tôi có muốn cưới cô gái rồi chia phần cho hắn không. Tôi trả lời rằng mình sẵn lòng, nhưng cô ấy sẽ không đồng ý. Hắn bèn bảo, ‘Tôi cứ ép cô ta kết hôn với tôi trước đã. Biết đâu chỉ ít tuần nữa, cô ta sẽ nhìn nhận mọi chuyện khác đi đôi chút’. Tôi nói, tôi nhất quyết không dùng vũ lực. Hắn chửi rủa và thề rằng hắn sẽ có cô ấy bằng bất cứ giá nào. Sau đó hắn bỏ đi. Tôi biết đến cuối tuần, cô ấy sẽ rời nhà tôi nên đã kiếm một xe ngựa nhỏ để đưa cô ấy đến ga, nhưng vì trong lòng bất an nên tôi vẫn đạp xe theo. Tuy nhiên, cô ấy khởi hành sớm, khi tôi tới, thấy hai ông ngồi xe cô ấy quay lại, tôi biết tai họa đã xảy ra rồi.”

Holmes đứng lên ném mẩu thuốc vào lò sưởi. “Tôi chậm hiểu quá, Watson à”, anh nói. “Đáng lẽ lúc nghe anh kể rằng thấy người đàn ông đạp xe chỉnh cà vạt trong lùm cây, tôi phải hiểu hết rồi mới phải. Tuy vậy, ta có thể tự chúc mừng vì được tham dự vào một sự kiện kì lạ và có thể nói là có một không hai trên một vài phương diện. Tôi thấy có ba cảnh sát đang đi vào, tôi cũng mừng khi thấy cậu coi chuồng ngựa đang sánh bước với họ. Vậy chắc cậu ta và gã chú rể hụt sẽ không bị tàn tật suốt đời vì chuyện ban sáng. Watson này, tôi nghĩ bằng chuyên môn của mình, anh có thể chăm sóc cho cô Smith và nói với cô ấy rằng nếu cô ấy khỏe rồi, chúng ta sẽ vui lòng đưa cô ấy về nhà mẹ. Nếu cô ấy chưa bình phục hẳn, anh chỉ cần nói bóng gió rằng ta sắp đánh điện cho chàng kĩ sư điện, có lẽ cô ấy sẽ khỏi hẳn đấy. Còn về phần ông, ông Carruthers, tôi thấy ông đã làm những gì có thể để chuộc lỗi rồi. Đây là danh thiếp của tôi, thưa ông, nếu lời khai của tôi có thể giúp gì cho ông tại phiên tòa thì hãy liên lạc với tôi.”

Vì chúng tôi quay cuồng trong công việc liên miên không dứt nên, như độc giả có lẽ đã nhận thấy, tôi thường khó mà kể câu chuyện tới tận những chi tiết cuối cùng mà những người hiếu kì ắt hẳn đều mong đợi. Sự kiện này luôn là mở đầu cho sự kiện khác và khi gút thắt đã được tháo gỡ, các diễn viên sẽ rời khỏi guồng sống tất bật của chúng tôi. Tuy vậy, tôi cũng tìm thấy một ghi chú vắn tắt ở cuối các ghi chép đề cập tới vụ này, trong đó có nhắc tới việc cô Violet Smith được thừa hưởng một gia tài lớn và kết hôn cùng Cyril Morton, cộng sự lâu năm của hãng Morton & Kennedy, nhóm thợ điện trứ danh vùng Westminster. Williamson và Woodley lần lượt lĩnh án tù bảy năm và mười năm vì tội bắt cóc và hành hung. Tôi không ghi chép gì về số phận của Carruthers, nhưng tôi tin chắc tòa sẽ không xem hành động tấn công của ông ta là nghiêm trọng lắm vì Woodley vốn có tiếng côn đồ và cực kì nguy hiểm, tôi thiết nghĩ ông ta chỉ phải ngồi tù vài tháng là cùng.

VỤ BẮT CÓC TẠI TRƯỜNG PRIORY
(The Priory School, 1904)

Tại sân khấu nhỏ ở phố Baker, chúng tôi đã đôi lần được thưởng thức những cảnh mở màn và hạ màn đầy kịch tính, nhưng theo tôi nhớ thì không có gì bất ngờ và kinh động hơn sự xuất hiện của vị thạc sĩ, tiến sĩ, vân vân sĩ Thorneycroft Huxtable. Tấm danh thiếp, dường như quá nhỏ không gánh nổi sức nặng của các học vị, đến trước ông ít giây, rồi sau đó chính ông xuất hiện. Ông to cao, đường bệ và quý phái đến độ bản thân ông chính là hiện thân của sự điềm tĩnh và vững vàng. Ấy vậy mà cửa vừa khép sau lưng, ông đã lảo đảo dựa vào bàn, rồi trượt dần xuống. Thế rồi con người oai vệ ấy nằm sõng soài bất tỉnh trên tấm thảm da gấu trải trước lò sưởi nhà chúng tôi.

Chúng tôi đứng bật dậy rồi trong một lát, cả hai im lặng sững sờ đăm đăm nhìn con người như con tàu lớn bị đắm sau khi hứng chịu cơn bão lớn bất đồ ập tới ở ngoài biển đời kia. Sau đó, Holmes vội lấy gối kê đầu cho người nọ, còn tôi đổ rượu brandy vào miệng ông. Gương mặt trắng bệch hằn nét lo âu, bọng mắt xám xịt trũng sâu bên dưới đôi mắt khép, miệng ông ta há ra, hơi trễ bên khóe, râu ria mọc lỉa chĩa chẳng được cạo, mái tóc rối bù, còn cổ áo và thân áo bám đầy bụi đường. Một con người khốn khổ đang nằm trước mặt chúng tôi.

“Ông ta làm sao vậy, Watson?” Holmes hỏi.

“Kiệt sức hoàn toàn... có lẽ vì đói và mệt đây mà”, tôi bắt mạch, cảm nhận dòng chảy yếu ớt của sự sống trong người ông.

“Vé khứ hồi từ Mackleton, miền bắc Anh”, Holmes rút nó từ túi áo vị khách. “Giờ chưa đến 12 giờ. Vậy chắc chắn ông ta khởi hành từ sáng sớm.”

Mí mắt nhăn nheo bắt đầu hấp háy, rồi đôi mắt xám đờ đẫn ngước nhìn chúng tôi. Lát sau, người đàn ông lồm cồm đứng dậy, mặt đỏ lựng vì xấu hổ.

“Ông Holmes, mong ông thứ lỗi cho tình trạng suy nhược của tôi, mấy hôm nay tôi hơi căng thẳng. Cảm ơn ông và nếu có một cốc sữa với vài cái bánh quy, chắc chắn tôi sẽ đỡ hơn. Thưa ông Holmes, tôi tự mình tới để đảm bảo ông sẽ về cùng. Tôi e điện tín không thể khiến ông tin vào tính cấp bách của sự việc.”

“Đợi ông khỏe hẳn đã.. ”

“Tôi đỡ nhiều rồi. Tôi không hiểu sao mình lại yếu thế này. Ông Holmes, tôi mong ông cùng tôi lên chuyến tàu tiếp theo tới Mackleton.”

Bạn tôi lắc đầu. “Bác sĩ Watson, bạn đồng hành của tôi, có thể cho ông biết chúng tôi hiện rất bận. Tôi đang kẹt trong vụ Tài liệu của gia đình Ferrer, còn vụ Án mạng vùng Abergavenny lại sắp được xét xử. Vì vậy trong thời điểm này, chỉ vấn đề nào cực kì quan trọng mới có thể khiến tôi rời London mà thôi.”

“Việc này quan trọng chứ!” Vị khách của chúng tôi giơ tay lên trời. “Ông chưa nghe về vụ bắt cóc con trai độc nhất của công tước Holdernesse sao?”

“Sao! Liên quan tới ngài cựu bộ trưởng ư?”

“Đúng vậy. Chúng tôi đã cố giấu cánh báo chí, nhưng đã có lời đồn đăng trên tờ Globe tối qua. Tôi nghĩ tin tức có thể đã đến tai ông.”

Holmes giơ cánh tay dài, gầy guộc lựa tập “H” trong bộ bách khoa thư tham khảo của anh.

“Holdernesse, công tước đời thứ sáu, hiệp sĩ dòng Garter, ủy viên Hội đồng cơ mật hoàng gia Anh, nam tước vùng Beverley, bá tước vùng Carston. Trời đất, quá nhiều tước hiệu! Đại sứ tại Hallamshire từ năm 1900. Kết hôn cùng Edith, ái nữ của ngài Charles Appledore, năm 1888. Chỉ có một con trai, người thừa tự duy nhất, huân tước Saltire. Sở hữu khoảng hai trăm năm mươi ngàn mẫu đất cùng các mỏ khoáng sản ở Lancashire và Wales. Các cơ ngơi: Dãy nhà Cariton tại London; lâu đài Holdernesse tại Hallamshire; lâu đài Carston tại Bangor, Wales. Làm bộ trưởng bộ Hải quân Anh, năm 1872; bộ trưởng bộ... Chà chà, người này nhất định là một trong những bầy tôi có thế lực nhất của Nữ hoàng!”

“Có thế lực nhất và có thể là giàu nhất nữa. Ông Holmes, tôi biết ông làm việc rất chuyên nghiệp và ông sẵn lòng đổ công đổ sức để làm tốt công việc mà không tơ hào lợi lộc. Song tôi có thể cho ông biết rằng, công tước có ý trao tấm chi phiếu năm ngàn bảng cho người nào báo tin con trai ngài đang ở đâu, và một ngàn nữa cho ai nêu ra danh tính thủ phạm bắt cóc cậu.”

“Quả là một món hậu tạ hào phóng”, Holmes nói. “Watson này, tôi nghĩ hai ta sẽ tháp tùng tiến sĩ Huxtable về miền bắc. Trước mắt thì, thưa tiến sĩ Huxtable, khi nào dùng sữa xong, xin ông vui lòng cho tôi biết tường tận chuyện gì đã xảy ra, xảy ra bao giờ, xảy ra thế nào, trường Priory gần Mackleton có liên quan thế nào tới vụ việc, và cuối cùng là tại sao phải đợi những ba ngày sau sự việc - nhìn râu ria trên cằm ông là tôi biết - công tước mới hỏi tới sự giúp đỡ hèn mọn của tôi.”

Khách của chúng tôi đã dùng xong sữa và bánh quy. Mắt ông đã sáng và má đã hồng trở lại khi ông rành rọt giải thích sự tình.

“Tôi phải thưa với quý vị rằng Priory là trường tiểu học dân lập do tôi sáng lập và làm hiệu trưởng. Có thể các vị đã nghe danh tôi là tác giả cuốn Đôi điều bàn thêm về Horace. Priory là trường dân lập tốt nhất và ưu tú nhất Anh quốc. Huân tước Leverstoke, bá tước vùng Blackwater, lẫn ngài Cathcart Soames đều gửi gắm con trai cho tôi. Và tôi cảm thấy danh tiếng trường mình đã đạt mức lẫy lừng khi công tước Holdernesse cử thư kí James Wilder đến cùng lời nhắn rằng huân tước Saltire mười tuổi, con trai và người thừa tự duy nhất của ngài, sắp được giao cho tôi dạy dỗ. Tôi nào ngờ đây lại là mở đầu cho tai họa lớn nhất đời mình.

Cậu bé tới vào ngày mùng 1 tháng 5, là đầu học kì hè. Cậu bé rất đáng yêu, và chẳng mấy chốc đã quen với nề nếp của trường. Không phải tôi muốn hở chuyện ra nhưng lúc này mà còn giấu giếm thì thật không phải lẽ, xin nói với quý vị rằng hồi ở nhà, cậu bé không được vui cho lắm. Chuyện riêng mà ai cũng biết là đời sống hôn nhân của công tước không được êm ấm và cuối cùng hai bên đã đồng thuận li thân, sau đó phu nhân đến sống ở miền nam nước Pháp. Chuyện này xảy ra cách đây không lâu, mà cậu bé lại rất quấn mẹ. Từ khi bà ấy rời lâu đài Holdernesse, cậu bé luôn ủ ê rầu rĩ và chính vì lí do này, công tước muốn gửi cậu bé đến trường tôi. Chỉ sau nửa tháng, cậu bé đã quen trường và vui lên thấy rõ.

Lần cuối người ta thấy cậu bé là đêm ngày 13 tháng 5 - tức đêm thứ hai vừa rồi. Phòng cậu bé ở tầng ba và muốn đến đó phải đi qua một phòng khác lớn hơn, có hai nam sinh đang ngủ. Hai cậu bé này không nghe không thấy gì, nên chắc chắn huân tước Saltire không đi ra theo lối ấy. Cửa sổ phòng cậu bé để mở, và ở đó có dây thường xuân rất chắc thả xuống tận sân. Chúng tôi không thấy dấu chân bên dưới, nhưng chắc chắn đây là lối thoát khả dĩ duy nhất. Lúc 7 giờ sáng thứ ba, chúng tôi phát hiện cậu bé vắng mặt. Cậu bé có ngủ trong phòng nhưng đã thức dậy, mặc đầy đủ đồng phục là áo khoác Eton đen và quần vải màu xám sậm rồi mới bỏ đi. Chúng tôi khá chắc rằng không có người vào phòng. Nếu có gì như tiếng kêu la hay chống cự thì ắt phải có người nghe thấy, vì Caunter, nam sinh lớn hơn nằm ở phòng trong, là người thính ngủ.

Khi phát hiện huân tước Saltire mất tích, tôi lập tức điểm danh toàn trường, từ nam sinh, giáo viên đến người hầu trong trường. Chính lúc đó, chúng tôi biết không chỉ mình huân tước Saltire vắng mặt. Thầy Heidegger người Đức cũng không thấy đâu. Phòng ông ta nằm tại tầng ba, ở đầu kia tòa nhà, cùng hướng với phòng của huân tước Saltire. Ông ta cũng ngủ tại trường nhưng có vẻ đã đi mà chẳng kịp thay đồ, vì sơmi và tất của ông ta vẫn nằm trên sàn. Chắc chắn ông ta đã tụt theo dây thường xuân xuống vì chúng tôi thấy dấu chân ông ta đặt xuống bãi cỏ. Xe đạp của ông ta cất trong nhà kho nhỏ gần đó cũng biến mất. Ông ta làm việc cho tôi đã hai năm, được nhận xét rất tốt. Ông ta khá trầm lặng, ít nói và không được lòng cả cánh giáo viên lẫn học sinh. Chúng tôi không tìm thấy chút tung tích gì của hai người mất tích, nên dù đã là sáng thứ năm nhưng chúng tôi vẫn chưa biết gì hơn hôm thứ ba. Dĩ nhiên tôi đã tức tốc cho dò hỏi bên lâu đài Holdernesse. Nơi đó chỉ cách trường tôi vài dặm, nên chúng tôi nghĩ biết đâu trong phút nhớ nhà, cậu bé đã về với cha. Tuy nhiên, chúng tôi chẳng thu được tin tức gì về tung tích của cậu bé. Công tước lo lắng vô cùng, còn về phần tôi, chính quý vị cũng thấy gánh nặng trách nhiệm và tình trạng căng thẳng chờ đợi đã khiến tôi suy nhược tới độ nào. Ông Holmes, tôi khẩn cầu ông dốc lòng dốc sức, vì ông sẽ không bao giờ gặp một vụ nào xứng tầm hơn.”

Sherlock Holmes chăm chú lắng nghe ông hiệu trưởng khốn khổ trình bày. Hai mày nhíu lại và những vết hằn sâu ở giữa cho thấy chẳng cần được hô hào, anh cũng sẽ dồn hết tâm trí vào vụ này, không chỉ vì tầm quan trọng lớn lao, mà còn đánh trúng vào niềm say mê những vụ án phức tạp và bất thường trong anh. Lúc này, anh rút sổ tay ra và ghi nhanh lại vài điểm cần ghi nhớ.

“Ông thật tác trách khi không đến gặp tôi sớm hơn”, anh nghiêm khắc nói. “Ông khiến tôi phải bắt đầu cuộc điều tra một cách cực kì bất lợi. Chẳng hạn, tôi không tin dây thường xuân này rồi bãi cỏ kia lại không đem lại manh mối gì cho một người quan sát tinh ý.”

“Ông không thể trách tôi, thưa ông Holmes. Công tước hết sức mong tránh mọi điều tiếng. Ngài sợ chuyện không hay của gia đình phơi bày trước bàn dân thiên hạ. Ngài rất e sợ những điều như vậy.”

“Nhưng đã có một cuộc điều tra chính thức rồi, phải không?”

“Đúng thưa ông, nhưng kết quả thật đáng thất vọng. Họ mau chóng thu được manh mối có vẻ phù hợp là có người thấy một cậu bé đi cùng một thanh niên rời một ga lân cận trên chuyến tàu sớm. Tối qua, chúng tôi mới hay tin hai người này đang bị truy nã ở Liverpool, và họ chẳng hề có liên quan gì đến vụ việc trước mắt. Thế rồi sau một đêm trằn trọc mất ngủ vì chán chường thất vọng, tôi đón chuyến tàu sớm đi thẳng đến chỗ ông.”

“Vậy chắc hiện giờ cảnh sát đang mải lùng bắt hai kẻ kia và xếp vụ này sang một bên?”

“Nó bị bỏ hẳn rồi.”

“Cho nên mới phí mất ba ngày. Vụ việc này bị xử lí tắc trách quá.”

“Tôi cũng thấy vậy.”

“Nhưng chúng ta phải tìm ra bằng được cậu bé. Tôi rất vui được tìm hiểu vụ này. Ông có dò ra mối liên hệ nào giữa cậu bé mất tích và ông thầy người Đức không?”

“Không có.”

“Cậu bé có học lớp ông thầy này không?”

“Không. Theo như tôi biết, cậu bé chưa từng nói chuyện với ông ta.”

“Thế thì lạ quá. Cậu bé có xe đạp không?”

“Không.”

“Trường có thiếu mất chiếc xe đạp nào nữa không?”

“Không.”

“Ông chắc chứ?”

“Rất chắc.”

“Được rồi, vậy chẳng lẽ ông đoán rằng ông người Đức nửa đêm bồng cậu bé trên tay rồi đạp xe đi mất hay sao?”

“Tất nhiên là không rồi.”

“Vậy ông có giả thuyết nào rồi?”

“Có thể xe đạp là một cách tung hỏa mù. Nó có thể được giấu đâu đó rồi cả hai cùng đi bộ.”

“Đúng thế. Nhưng kiểu tung hỏa mù đó có vẻ khá vô lí, phải không? Trong nhà kho kia còn xe đạp nào nữa không?”

“Vài chiếc.”

“Nếu muốn người khác nghĩ họ bỏ đi bằng xe đạp, ông ta phải giấu hai chiếc chứ?”

“Có lẽ.”

“Không phải có lẽ, mà là chắc chắn. Chúng ta có thể loại bỏ giả thuyết ông ta dùng xe đạp để tung hỏa mù. Nhưng chi tiết đó là một khởi đầu đáng để điều tra. Xét cho cùng, xe đạp không phải là thứ dễ dàng đem giấu hay hủy đi. Thêm một câu hỏi nữa. Hôm trước ngày cậu bé mất tích, có ai đến gặp cậu bé không?”

“Không.”

“Cậu bé có nhận được thư từ gì không?”

“Có một lá thư.”

“Của ai?”

“Của người cha.”

“Ông có mở thư của học sinh không?”

“Không.”

“Làm sao ông biết đấy là thư của người cha?”

“Trên phong bì có hình gia huy, và dòng đề gửi là nét chữ cứng nhắc của công tước. Vả lại, công tước cũng nhận là đã viết thư cho con.”

“Lần trước nữa cậu bé nhận được thư là khi nào?”

“Nhiều ngày rồi không có.”

“Cậu bé đã bao giờ nhận được thư từ Pháp chưa?”

“Chưa từng.”

“Hẳn ông cũng hiểu tôi có chủ ý gì khi hỏi về chuyện thư từ. Cậu bé có thể bị bắt đi hoặc tự ý bỏ đi. Nếu là trường hợp sau, thì hẳn phải có sự thôi thúc từ bên ngoài mới khiến một cậu bé còn nhỏ tuổi hành động như thế. Nếu cậu bé không có người đến thăm, vậy sự thôi thúc nằm ở lá thư. Vì vậy tôi mới cố tìm hiểu xem ai đã gửi thư cho cậu bé.”

“Tôi e không giúp được gì nhiều cho ông. Theo như tôi biết, người duy nhất trao đổi thư từ với cậu bé là người cha.”

“Là người viết cho cậu bé đúng vào ngày cậu bé mất tích. Hai cha con có thân thiết không?”

“Công tước vốn thường không mấy thân thiết với ai. Ngài toàn mải mê những vấn đề quốc gia đại sự, và gần như không cảm thông với mọi cảm xúc bình thường. Nhưng ngài luôn chu đáo quan tâm cậu bé theo cách riêng.”

“Nhưng cậu bé quấn quýt mẹ?”

“Phải.”

“Cậu bé nói thế sao?”

“Không.”

“Công tước bảo vậy à?”

“Ôi trời, không!”

“Vậy sao ông biết?”

“Tôi đã chuyện trò vài lần với James Wilder, thư kí của công tước. Chính anh ta nói cho tôi hay về tình cảm của huân tước Saltire.”

“Tôi hiểu rồi. Nhân tiện, các ông có tìm thấy bức thư của công tước trong phòng cậu bé sau khi cậu bé biến mất không?”

“Không, cậu bé cầm theo, ông Holmes, tôi nghĩ đã đến lúc ta đi Euston rồi.”

“Tôi sẽ gọi xe ngựa. Trong vòng mười lăm phút nữa, chúng tôi sẽ sẵn sàng phục vụ ông. Ông Huxtable, nếu ông đánh điện về nhà, hãy để dân trong vùng tưởng cuộc điều tra vẫn đang diễn ra ở Liverpool, hay bất kì đâu khác. Trong lúc đó, tôi sẽ âm thầm làm chút việc tại trường ông. Mong rằng hơi hám vẫn chưa nguội lạnh đến độ hai con chó săn lão luyện như Watson và tôi đây không đánh hơi ra được.”

***

Chiều hôm ấy, chúng tôi đắm mình trong bầu không khí mát mẻ, sảng khoái của vùng đồng quê Peak, nơi ngôi trường danh tiếng của tiến sĩ Huxtable tọa lạc. Khi chúng tôi tới nơi thì trời đã tối. Trên bàn tại tiền sảnh có một tấm danh thiếp, người quản gia thì thầm gì đó với chủ rồi tiến sĩ Huxtable mặt mày trĩu nặng ưu tư quay sang chúng tôi.

“Công tước đang ở đây”, ông nói. “Công tước và anh Wilder đang ở trong thư phòng. Đi nào, quý vị, rồi tôi sẽ giới thiệu quý vị.”

Tất nhiên tôi vẫn thường thấy chân dung các chính khách nổi tiếng, nhưng người này lại rất khác với mô tả. Ông ta cao to oai vệ, ăn mặc chỉnh tề, gương mặt gầy đượm nét buồn, mũi dài và khoằm kì quặc. Nước da tái nhợt tương phản với bộ râu dài đỏ rực lưa thưa rủ xuống cái áo chẽn trắng có đồng hồ quả quýt lấp ló qua mép áo. Một con người đạo mạo lạnh lùng quan sát chúng tôi từ chính giữa tấm thảm trải trước lò sưởi của tiến sĩ Huxtable. Một chàng trai trẻ măng đứng cạnh ông ta. Người này hẳn là Wilder, thư kí riêng của công tước. Anh ta có dáng người nhỏ con, trông khá nhanh nhẹn, đôi mắt xanh nhạt ánh lên nét thông minh. Anh ta ngay lập tức mào đầu cuộc chuyện trò bằng giọng điệu sắc sảo và quả quyết.

“Tiến sĩ Huxtable, sáng nay tôi gọi điện quá muộn, không kịp ngăn ông khởi hành tới London. Tôi được biết ông muốn mời ông Sherlock Holmes xử lí vụ này. Tiến sĩ Huxtable, công tước rất ngạc nhiên khi ông không hỏi ý kiến ngài.”

“Khi tôi biết cảnh sát đã thất bại...”

“Công tước đâu có cho rằng cảnh sát đã thất bại.”

“Nhưng anh Wilder này, chắc hẳn...”

“Tiến sĩ Huxtable, ông thừa biết rằng công tước đặc biệt mong tránh mọi điều tiếng. Ngài muốn càng ít người biết chuyện càng tốt.”

“Vấn đề này vẫn có thể dễ dàng cứu vãn mà”, vị tiến sĩ bị hoạnh họe nói, “ông Sherlock Holmes đây có thể về London trên chuyến tàu sáng mai.”

“Không có chuyện đó đâu, ông tiến sĩ, không có chuyện đó đâu”, Holmes nói bằng giọng ôn tồn nhất. “Không khí miền bắc thật sảng khoái dễ chịu nên tôi định lưu lại vùng đồng trũng này dăm ba ngày để đầu óc được bận bịu đôi chút, tất nhiên, tôi được nương náu dưới mái nhà của ông hay quán trọ trong làng thì tùy ông định đoạt.”

Vị tiến sĩ khốn khổ đắn đo không biết phải làm sao. Đúng lúc ấy, vị công tước râu đỏ cất giọng trầm như tiếng cồng báo giờ ăn lên, “Tiến sĩ Huxtable, tôi đồng ý với anh Wilder rằng đúng ra ông nên hỏi ý kiến tôi trước. Nhưng bởi ông Holmes đã biết chuyện, nên quả thực sẽ vô lí nếu ta không nhờ ông ấy giúp. Tuyệt không có chuyện đến quán trọ, ông Holmes, tôi rất sẵn lòng mời ông lưu lại lâu đài Holdernesse với tôi.”

“Tôi xin cảm ơn công tước. Nhưng vì mục đích điều tra, tôi thiết nghĩ mình nên ở lại hiện trường xảy ra vụ mất tích bí ẩn.”

“Tùy ông thôi, ông Holmes. Tất nhiên, thông tin do anh Wilder hay tôi có thể cung cấp đều để ông tùy nghi sử dụng.”

“Có lẽ tôi sẽ cần gặp ngài tại lâu đài”, Holmes nói. “Thưa ngài, lúc này tôi chỉ muốn hỏi, ngài đã nghĩ ra cách giải thích nào về việc cậu con trai đột nhiên mất tích chưa?”

“Chưa, thưa ông, chưa.”

“Xin thứ lỗi vì tôi sắp nhắc đến điều khiến ngài đau lòng, nhưng tôi không còn lựa chọn khác. Ngài nghĩ công tước phu nhân có liên quan gì đến chuyện này không?”

Vị bộ trưởng cao quý ngập ngừng thấy rõ. “Tôi không nghĩ vậy”, cuối cùng ông ta nói.

“Một cách giải thích hết sức hiển nhiên nữa là đứa trẻ bị bắt cóc để đòi tiền chuộc. Ngài vẫn chưa nhận được yêu cầu nào kiểu như vậy?”

“Chưa, thưa ông.”

“Một câu hỏi nữa, thưa công tước. Tôi nghe nói ngài có viết thư cho con trai vào hôm xảy ra sự việc.”

“Không, tôi viết hôm trước đó.”

“Đúng vậy. Nhưng cậu bé nhận được vào hôm ấy?”

“Phải?”

“Trong thư ngài có viết gì khiến cậu bé rối trí hay gợi cho cậu bé ý định bỏ trốn không?”

“Tất nhiên là không.”

“Ngài có đích thân gửi thư không?”

Công tước còn chưa kịp nói thì viên thư kí đã sốt sắng trả lời thay, “Công tước thường không tự gửi thư. Bức thư này để cùng với mấy bức khác trên bàn làm việc, và chính tôi đã gửi thư.”

“Anh tin chắc lá thư này nằm trong số đó?”

“Phải, chính mắt tôi thấy.”

“Ngày hôm ấy công tước viết mấy lá thư?”

“Hai mươi, ba mươi gì đấy. Tôi không nhớ chính xác. Mà chuyện này đâu có liên quan gì nhỉ?”

“Không hẳn”, Holmes nói.

“Về phần mình”, công tước nói tiếp, “tôi đã khuyên cảnh sát chuyển sang điều tra tại miền nam nước Pháp. Tuy tôi có nói mình không tin công tước phu nhân lại khuyến khích con trai hành động kì quặc như vậy, nhưng thằng bé có lúc rất bướng nên có thể nó bị gã người Đức xúi giục nên đã bỏ tới chỗ bà ấy. Tiến sĩ Huxtable, tôi nghĩ đã tới lúc chúng tôi quay về lâu đài rồi.”

Tôi thấy Holmes còn nhiều câu hỏi nữa, nhưng thái độ đường đột của nhà quý tộc cho thấy cuộc nói chuyện đã tới hồi kết. Rõ ràng với tính cách quý tộc của ông ta thì việc thảo luận chuyện gia đình với người lạ là cực kì khó chịu, và ông ta e sợ mỗi câu hỏi mới sẽ soi rõ hơn nữa những ngóc ngách được kín đáo che đậy suốt bấy nhiêu năm.

Khi nhà quý tộc và viên thư kí đi rồi, bạn tôi lao ngay vào điều tra với sự hăm hở đặc trưng của mình. Phòng của cậu bé được kiểm tra cẩn thận, nhưng không thu được kết quả gì, ngoại trừ xác nhận chắc chắn rằng cậu bé chỉ có thể ra ngoài qua đường cửa sổ. Phòng của ông thầy người Đức cùng những vật dụng cá nhân của ông ta cũng không đem lại manh mối nào. Ngoài cửa sổ, một dây thường xuân bị đứt do sức nặng của ông ta, và nhờ ánh sáng ngọn đèn bão, chúng tôi thấy nơi gót giày ông ta đặt xuống bãi cỏ. Dấu chân in sâu xuống nền cỏ xanh lúp xúp ấy là bằng chứng hữu hình duy nhất của cuộc trốn chạy giữa đêm hôm khuya khoắt lạ thường kia.

Sherlock Holmes một mình rời trường và mãi hơn 11 giờ mới về. Anh kiếm được một tấm bản đồ lớn vẽ khu vực này, mang vào phòng tôi, trải trên giường, để ngọn đèn ngay ngắn chính giữa và bắt đầu nhả khói thuốc mù mịt, chốc chốc lại dùng tẩu chỉ những điểm đáng chú ý.

“Tôi càng lúc càng thích vụ này rồi, Watson ạ”, anh nói. “Dứt khoát nó có một số điểm đáng chú ý. Trong giai đoạn sơ khởi này, tôi muốn anh nhận thấy mấy đặc điểm địa lí có thể liên quan nhiều đến cuộc điều tra của ta. Nhìn bản đồ này đi. Hình vuông đen này là trường Priory. Tôi sẽ đính một cái ghim vào đó để đánh dấu. Nào, vạch này là đường cái. Anh sẽ thấy nó chạy theo hướng đông tây đi ngang qua trường, và suốt một dặm không hề có đường nhánh. Theo lẽ thường, họ sẽ đi bằng đường này.”

“Đúng vậy.”

“May mắn là tôi đã dò la ra chuyện xảy ra trên đường vào đêm xảy ra vụ mất tích. Tại điểm này, chỗ tôi đang đặt ống tẩu đây, có một anh cảnh binh đứng trực từ 12 giờ đêm đến 6 giờ sáng. Như anh thấy đấy, đó là giao lộ đầu tiên ở phía đông. Người này khai là không rời vị trí lấy một giây, và anh ta chắc chắn rằng cả cậu bé lẫn ông giáo viên đều không thể đi về hướng đó mà anh ta không trông thấy. Tôi đã nói chuyện với viên cảnh binh này lúc tối và thấy anh ta có vẻ đáng tin. Thế là chặn được một đầu. Giờ ta phải giải quyết đầu kia. Ở đây có một quán trọ tên là Bò Đỏ, tối đó bà chủ quán bị ốm. Bà ta cho người đi Mackleton mời bác sĩ, nhưng đến sáng ông ta mới tới do vướng một ca bệnh khác. Người trong quán thức cả đêm chờ ông ta và thay phiên ngóng ra đường cái. Họ nói không thấy ai đi qua. Nếu họ nói thật, ta có thể loại trừ khả năng hai kẻ mất tích đi theo hướng tây, đồng thời ta có thể nói rằng họ không hề đi đường cái.”

“Vậy còn chiếc xe đạp?” Tôi tranh luận.

“Đúng vậy. Ta sẽ đến phần xe đạp ngay thôi. Để tiếp tục lập luận: Nếu hai người này không đi bằng đường cái, họ sẽ phải đi lên mạn bắc hoặc nam của trường. Ta hãy cân nhắc hai hướng xem sao. Như anh thấy, phía nam cửa trường có một vùng đất canh tác rộng lớn, chia thành nhiều cánh đồng nhỏ có tường đá ngăn cách. Tôi phải thừa nhận rằng không thể đạp xe ở đó. Ta có thể loại bỏ đường này. Ta sẽ quay sang hướng bắc. Ở đây có một cụm rừng đánh dấu là Rừng Thưa, và xa hơn nữa là vùng đồng trũng Lower Gill nhấp nhô trải dài hơn mười dặm rồi dốc dần lên. Đến đây thì ở một bên vùng hoang vu này là lâu đài Holdernesse, cách trường Priory mười dặm nếu đi theo đường cái, nhưng chỉ cách sáu dặm nếu băng qua vùng đồng trũng. Khu vực này hoang vắng lạ lùng. Ở đây có dăm chủ trang trại với mấy khoảnh đất nhỏ để chăn thả gia súc. Ngoài ra chỉ còn chim choi choi và chim mỏ nhác cư trú trên vùng đất rộng tới tận xa lộ Chesterfield này. Anh thấy không, ở đấy có một nhà thờ, dăm túp nhà nhỏ và một quán trọ. Xa hơn là mấy ngọn đồi dốc đứng. Chắc hẳn chúng ta phải tập trung tìm kiếm ở vùng phía bắc này.”

“Nhưng còn chiếc xe đạp?” Tôi vẫn lấn cấn mãi về vấn đề này.

“Được, được rồi!” Holmes sốt ruột. “Người đạp xe giỏi không nhất thiết phải đi trên đường cái. Đêm đó trăng rất tròn và ánh trăng sẽ soi tỏ mọi con đường ngang dọc trên vùng đồng trũng.”

Có tiếng gõ cửa dồn dập, rồi loáng sau tiến sĩ Huxtable đã có mặt trong phòng, ông cầm một chiếc mũ lưỡi trai màu xanh có huy hiệu chữ V trắng trên vành.

“Cuối cùng cũng có manh mối!” Ông ta kêu lên. “Ơn trời! Cuối cùng ta cũng lần ra dấu vết cậu bé thân yêu! Mũ của cậu bé đây.”

“Ông tìm thấy ở đâu vậy?”

“Trong xe của đám dân digan tại vùng đồng trũng. Chúng rời đi từ hôm thứ ba. Hôm nay cảnh sát lần ra dấu chúng, lục soát đoàn xe và tìm thấy cái này.”

“Đám dân digan đó giải thích sao?”

“Họ cứ lòng vòng nói dối, rằng họ tìm thấy cái mũ trên vùng đồng trũng vào sáng hôm thứ ba, Lũ bất lương ấy biết cậu bé ở đâu mà! Tạ ơn trời là chúng bị giam cả nút rồi. Rồi thì pháp luật hoặc túi tiền của công tước sẽ cạy được miệng chúng thôi.”

“Vậy là tính đến thời điểm này, mọi suy luận của chúng ta đều chính xác”, Holmes nói khi ông tiến sĩ rời phòng. “Ít nhất câu chuyện của ông Huxtable cũng xác nhận giả thuyết chúng ta cần điều tra theo hướng vùng đồng trũng Lower Gill. Thực tế mà nói, cảnh sát chưa điều tra gì ở vùng này ngoài việc bắt đám dân digan. Nhìn này, Watson. Có một dòng suối chảy qua vùng đồng trũng. Anh sẽ thấy nó được đánh dấu trên bản đồ đây. Tại vài chỗ, dòng suối loang rộng ra thành một bãi lầy. Nhất là ở khu vực giữa lâu đài Holdernesse và trường. Trong tiết trời hanh khô này, việc tìm dấu vết ở những chỗ khác đều là tốn công vô ích, nhưng may ra ở đó sẽ còn lại chút manh mối. Sáng mai tôi sẽ gọi anh sớm, rồi chúng ta sẽ thử xem có thể làm sáng tỏ vụ này được chút gì không.”

Trời vừa hửng sáng tôi đã tỉnh dậy và thấy dáng người cao gầy của Holmes bên giường. Anh ăn mặc chỉnh tề, và hình như vừa ra ngoài về.

“Tôi đã xem xét bãi cỏ và nhà kho để xe đạp”, anh nói. “Tôi còn dạo chơi khắp vùng Rừng Thưa nữa. Nào Watson, ở phòng bên đã sẵn cốc ca cao rồi. Xin anh nhanh lên cho vì ta có một ngày rất thú vị trước mắt.” Mắt anh sáng lên, hai má ửng hồng niềm hồ hởi như người thợ cả thấy công trình của mình được hoàn tất. Con người tràn trề năng lượng và lanh lợi này rất khác với một Sherlock Holmes xanh xao, hay suy tưởng trầm tư ở phố Baker. Khi ngước nhìn anh, tôi linh cảm thấy một ngày dài vất vả đang chờ chúng tôi.

Ấy vậy mà nó mở đầu trong thất vọng và chán nản vô chừng. Chúng tôi khấp khởi băng qua vùng đồng trũng nhớp nháp than bùn, dọc ngang chằng chịt cả ngàn vết chân cừu, tới vành đai xanh nhạt, mênh mông đánh dấu bãi lầy ở khoảng giữa chúng tôi và Holdernesse. Đương nhiên, nếu muốn về nhà, cậu bé phải băng qua đây, và như vậy cậu không thể không để lại dấu vết. Nhưng chúng tôi không tìm được chút manh mối gì về tung tích của cậu bé hay ông người Đức. Bạn tôi sa sẩm mặt mày và sải bước men rìa bãi lầy, chăm chăm quan sát từng vết bùn trên bề mặt phủ rêu. Ở đó có rất nhiều dấu chân cừu, rồi ở một chỗ cách thêm vài dặm nữa là dấu chân bò. Chỉ có vậy.

“Kiểm xong được một thứ”, Holmes nói, ủ dột nhìn qua vùng đồng trũng nhấp nhô. “Đằng xa đó còn một đầm lầy và một dải đất hẹp ở giữa. Ồ! Ta có gì đây?”

Chúng tôi bước trên một lối đi nhỏ trông như dải ruy băng đen vắt ngang đầm lầy. Ở giữa, in dấu rõ ràng trên mặt đất sũng nước, là vết xe đạp.

“Ô hô!" Tôi reo lên. “Ta tìm được rồi.”

Nhưng Holmes lắc đầu, nét mặt tỏ rỏ sự hoang mang và chờ đợi hơn là mừng rỡ.

“Dĩ nhiên là xe đạp, nhưng không phải cái xe đạp ấy”, anh nói. “Tôi biết rõ bốn mươi hai loại dấu lốp xe. Như anh thấy dấu này là của lốp Dunlop có một miếng vá trên vỏ ngoài. Chiếc xe Heidegger đi dùng lốp Palmer sẽ để lại những sọc dọc. Ông thầy Aveling dạy toán đoán chắc về chuyện này. Vì vậy mà đây không phải dấu xe của Heidegger.”

“Vậy xe của cậu bé chăng?”

“Có lẽ, nếu ta chứng minh được cậu bé có đi xe đạp. Nhưng chuyện này thì tôi chịu không chứng minh được. Anh thấy đấy, vết này do một chiếc xe đạp theo hướng trường tới để lại.”

“Hay xe này đi tới trường?”

“Không không, Watson thân mến. Dấu lún sâu hơn dĩ nhiên là của bánh sau vì sức nặng dồn xuống đó. Anh sẽ nhận thấy mấy chỗ bánh sau đè lên và xóa mờ dấu cạn hơn của bánh trước. Chắc chắn là xe từ trường tới. Dấu vết này có thể có, hoặc có thể không liên quan tới việc tìm kiếm của ta, nhưng ta cứ lần theo nó đã.”

Chúng tôi lần theo vết xe được vài trăm yard nhưng khi ra khỏi khu vực đồng lầy thì mất dấu. Theo đường mòn đi ngược lại, chúng tôi phát hiện ra dấu xe đạp lại xuất hiện ở một vị trí khác là ở nơi có một dòng suối nhỏ chảy qua, nhưng dấu vết ở đây đã bị móng bò xóa mờ gần hết. Sau đó, chúng tôi chẳng tìm thấy gì ngoài một lối mòn chạy thẳng vào Rừng Thưa. Qua khu rừng này, chúng tôi sẽ trở lại trường. Hẳn xe đạp từ cánh rừng này đi ra. Holmes ngồi xuống một tảng đá mòn, hai tay chống cằm tư lự. Tôi hút xong hai điếu thuốc rồi anh mới nhúc nhích.

“À”, cuối cùng anh nói. “Dĩ nhiên một kẻ láu cá có thể giở trò thay lốp xe nhằm để lại những vết lạ. Tôi sẽ rất hãnh diện được đối đầu với một tên tội phạm có thể nghĩ ra phương pháp ấy. Chúng ta sẽ bỏ ngỏ nghi vấn này tại đây mà quay lại đầm lầy, vì ở đó còn nhiều thứ chưa được xem xét.”

Chúng tôi tiếp tục khảo sát kĩ càng khu vực ẩm ướt bên rìa vùng đồng trũng, và chẳng mấy chốc, sự kiên trì của chúng tôi đã được đền đáp thỏa đáng. Ngay bên kia phần trũng của bãi lầy là một lối đi lầy lội. Khi lại gần, Holmes mừng rỡ kêu lên. Một dấu hằn trông như một bó dây thép mảnh chạy dọc chính giữa lối đi. Đó là lốp xe Palmer.

“Chắc chắn đây là xe của ông Heidegger rồi!" Holmes đắc chí kêu lên. “Có vẻ như lập luận của tôi khá hợp lí, Watson ạ.”

“Xin chúc mừng anh.”

“Nhưng ta còn một chặng đường dài nữa phải đi. Làm ơn đừng bước lên lối này. Giờ ta hãy theo vết xe. E rằng nó không dẫn đi xa lắm đâu.”

Tuy vậy, khi tiến tới gần, chúng tôi nhận thấy khu vực này xen kẽ vài mảng đất mềm, và dù liên tục mất dấu bánh xe chúng tôi vẫn tìm lại được.

“Anh có thấy”, Holmes nói, “rõ ràng người đạp xe đã tăng tốc khi đi qua đây không? Không thể nghi ngờ gì rồi. Nhìn dấu này đi, ở đây anh có hai dấu lốp xe rõ ràng, dấu này cũng sâu như dấu kia. Vậy chỉ có thể là người đạp xe đang dồn sức nặng lên ghi-đông như khi người ta đạp nước rút. Ôi trời! Ông ta bị ngã.”

Vết lốp xe bị nhòe mất một đoạn chừng vài yard, rồi thêm dăm dấu chân và vết lốp xe lại xuất hiện.

“Bị trượt sang bên chăng?”, tôi gợi ý.

Holmes cầm lên một nhành hoa kim tước giập nát. Tôi thất kinh nhận thấy mấy bông hoa vàng lấm tấm cả màu đỏ thẫm. Trên lối đi và giữa đám thạch nam cũng có những vết máu khô đen sậm.

“Không hay rồi!” Holmes nói. “Không hay rồi! Tránh ra nào, Watson! Đừng bước nếu không cần thiết! Tôi phải hiểu thế nào đây? Ông ta ngã xuống, bị thương rồi đứng dậy, lại lên xe và đi tiếp. Nhưng không còn vết nào khác. Gia súc đi trên lối mòn này. Ông ta bị bò húc ư? Không thể nào! Nhưng tôi không thấy dấu vết nào khác. Ta phải đi tiếp thôi, Watson. Tất nhiên khi ta đã có cả vết máu lẫn dấu lốp xe chỉ lối thì ông ta không thoát khỏi tay ta được đâu.”

Chúng tôi không phải tìm kiếm lâu. Vết lốp xe bắt đầu vòng vèo trên lối đi ẩm ướt loang loáng nước. Khi nhìn phía trước, mắt tôi bất chợt bắt gặp ánh kim loại lấp lóa giữa mấy bụi kim tước um tùm. Chúng tôi lôi từ đó ra một chiếc xe đạp dùng lốp Palmer, một bàn đạp bị cong, phần trước thì lấm lem máu khô. Bên kia mấy bụi cây có một chiếc giày nhô lên. Chạy vòng qua, chúng tôi thấy người đạp xe xấu số nằm đó. Ông ta cao, râu rậm, đeo cặp kính đã văng mất một bên mắt kính, ông ta chết do một cú đánh thật lực vào đầu, nát một phần sọ. Ông ta còn đi tiếp sau khi lãnh một thương tích như vậy chứng tỏ đây phải là một người giàu sức sống và quả cảm đến nhường nào. Ông ta mang giày nhưng không đi tất, còn áo khoác chưa kịp cài nút để lộ áo ngủ bên trong. Không nghi ngờ gì nữa, đây là ông thầy người Đức.

Holmes kính cẩn lật cái xác lại, cực kì chăm chú kiểm tra, rồi ngồi suy nghĩ mông lung một hồi. Nhìn vầng trán nhăn tít của anh, tôi biết theo ý anh, phát hiện đáng sợ này vẫn chưa giúp chúng tôi tiến xa hơn trong cuộc điều tra.

“Hơi khó tính xem phải làm thế nào, Watson à”, cuối cùng anh nói. “Tôi vẫn muốn tiếp tục cuộc điều tra này vì ta đã mất nhiều thời gian, không thể để mất thêm một giờ nào nữa. Mặt khác, ta buộc phải báo cho cảnh sát biết phát hiện này và lo liệu để xác người đàn ông tội nghiệp này được chôn cất tử tế.”

“Tôi có thể cầm thư về.”

“Nhưng tôi cần anh đi cùng và giúp một tay. Chờ đã! Đằng kia có gã đang vét than bùn. Dẫn hắn lại đây, rồi hắn sẽ dẫn đường cho cảnh sát.”

Tôi dẫn người nông dân qua, thế rồi Holmes cử anh chàng thất đảm cầm mẩu thư về gặp tiến sĩ Huxtable.

“Nào Watson”, anh nói, “sáng nay ta tìm được hai manh mối. Một là chiếc xe đạp có lốp Palmer và cũng đã thấy nó dẫn đến đâu. Manh mối kia là xe đạp lốp Dunlop có vết vá. Trước khi bắt đầu điều tra theo hướng cái lốp kia, ta hãy xem cho rõ ta đã biết những gì để còn tận dụng, và để tách bạch cái trọng yếu với cái ngẫu nhiên. Trước hết, tôi muốn anh nhớ rõ cho rằng cậu bé dứt khoát đã tự ý bỏ đi. Cậu ta trèo qua cửa sổ xuống rồi bỏ đi, một mình hoặc với ai đó. Điều này là chắc chắn.”

Tôi tán thành.

“Tốt, giờ ta quay sang ông thầy người Đức bất hạnh này. Khi bỏ đi, cậu bé đã thay đồ chỉnh tề. Do vậy, cậu bé đã biết mình sẽ làm gì. Nhưng ông người Đức thì đi mà không mang tất. Chắc chắn ông ta phải ứng phó với sự biến không lường trước.”

“Chắc chắn rồi.”

“Tại sao ông ta đi? Vì, từ cửa sổ phòng ngủ, ông ta thấy cậu bé bỏ đi. Vì ông ta muốn đuổi kịp và đưa cậu bé về. Ông ta chộp lấy xe đạp, đuổi theo rồi mất mạng.”

“Có vẻ là thế.”

“Giờ tôi sẽ đến phần then chốt trong lập luận. Khi người lớn đuổi theo trẻ con, theo lẽ thường, ông ta sẽ chạy, ông ta biết mình sẽ bắt kịp. Nhưng ông người Đức không làm vậy. Ông ta dùng xe đạp. Tôi nghe nói ông ta đạp xe rất cừ. Ông ta sẽ không dùng xe nếu không thấy cậu bé bỏ đi trên một phương tiện mau lẹ nào đó.”

“Một chiếc xe đạp khác.”

“Ta hãy tiếp tục tái hiện câu chuyện. Ông ta chết cách trường năm dặm - anh nên nhớ ông ta không chết vì trúng đạn, trường hợp ấy thì còn có thể cho là một thằng nhóc cũng bắn được đi, đằng này lại là một cú đánh hung bạo, phải có cánh tay mạnh mẽ mới giáng xuống được. Vậy là khi bỏ đi, cậu bé có kẻ đồng hành. Cuộc trốn chạy lại rất nhanh, vì phải sau năm dặm một người đạp xe thành thục mới đuổi kịp. Nhưng ta đã tìm hiểu kĩ mặt đất tại hiện trường xảy ra thảm kịch. Ta tìm thấy gì nào? Chỉ có dấu chân bò. Tôi đã rà soát một vòng rộng nhưng trong phạm vi năm mươi yard không có một lối mòn nào. Vậy không thể có chuyện một người đạp xe khác có liên quan tới vụ án mạng này. Mà ở đây cũng chẳng có dấu chân người nào.”

“Holmes”, tôi kêu lên, “chuyện này là không thể.”

“Tuyệt!” Anh nói. “Một nhận xét khai sáng tư duy. Tôi công nhận diễn biến như tôi vừa nói đúng là không thể xảy ra, vậy hẳn tôi đã sai ở một khía cạnh nào đó. Nhưng anh cũng thấy rồi. Anh có gợi ý được sơ hở nào không?”

“Ông ta không vỡ sọ vì cú ngã được sao?”

“Trong khu vực lầy lội thế ư, Watson?”

“Vậy tôi chịu.”

“Chậc chậc. Ta từng giải được những vụ còn hóc búa hơn. Ít nhất ta cũng đã có nhiều dữ liệu, ví thử ta biết sử dụng. Vậy thì đi nào, vụ dấu lốp Palmer đến đây là hết, ta hãy xem lốp Dunlop bị vá có gì cho ta không.”

Chúng tôi lần lại vết lốp kia rồi tiếp tục đi theo một đoạn, nhưng chẳng mấy chốc vùng đồng trũng cao dần lên thành một khúc quanh dài đầy bụi thạch nam. Chúng tôi đã bỏ lại con suối đằng sau. Không trông mong gì ở dấu lốp xe được nữa. Điểm chót của dấu lốp Dunlop cho thấy chiếc xe có thể đi tới lâu đài Holdernesse ở bên trái, với những ngọn tháp uy nghi vươn lên trời cách chúng tôi vài dặm, hoặc cũng có thể tới ngôi làng xám xịt, thấp lè tè và cũng là điểm mốc đánh dấu xa lộ Chesterfield.

Khi chúng tôi tiến lại một quán trọ trông gớm giếc và dơ dáy, treo bảng hiệu hình một con gà chọi, Holmes bỗng rên rỉ rồi nắm chặt vai tôi cho khỏi ngã. Anh bị trặc mắt cá chân nặng tới không biết xoay xở ra sao đây mà! Anh khó nhọc lê bước đến cửa, nơi một người đàn ông có tuổi, béo lùn, da ngăm đen đang hút tẩu.

“Ông khỏe không, ông Reuben Hayes?” Holmes nói.

“Ông là ai, và sao ông biết tên tôi?” Cặp mắt xảo trá của gã dân quê lóe lên ánh ngờ vực.

“Thì nó in ngay trên tấm bảng hiệu kia kìa. Vậy nên biết ai là chủ nhà cũng dễ thôi. Không biết ông có xe ngựa không nhỉ?”

“Không có.”

“Tôi không đặt chân xuống đất nổi nữa rồi!”

“Vậy thì đừng.”

“Nhưng tôi không bước được”

“À, thế nhảy lò cò đi.”

Thái độ của Reuben Hayes chẳng có chút nhã nhặn, nhưng đáng nể là Holmes vẫn vui vẻ như thường.

“Nghe này, ông bạn”, anh nói. “Quả thực tôi gặp tình thế gay go quá. Tôi không biết xoay xở ra sao nữa.”

“Tôi cũng vậy”, ông chủ nhà lầm lì nói.

“Chuyện này hệ trọng lắm. Tôi sẽ trả ông một đồng sovereign để được dùng xe đạp.”

Gã chủ nhà dỏng tai lên, “Ông muốn đi đâu?”

“Lâu đài Holdernesse.”

“Chắc ông là bạn của công tước hả?” Chủ quán hỏi mà ánh mắt châm chọc soi mói quần áo lấm lem bùn đất của chúng tôi.

Holmes cười hiền, “Dù gì ngài ấy cũng sẽ mừng khi thấy chúng tôi.”

“Vì sao?”

“Vì chúng tôi đem tin về cậu con trai mất tích đến cho ngài ấy.”

Lão chủ nhà trọ giật thót, “Sao, mấy ông đang lần theo cậu bé hả?”

“Nghe đồn cậu bé đang ở Liverpool. Họ mong tìm được nó từng giờ.”

Bộ mặt xưng xỉa và xồm xoàm râu ria loáng biến đổi. Thái độ ông ta bỗng dưng ân cần hẳn. “Tôi chẳng việc gì phải mong điều tốt lành cho lão công tước kia sất”, ông ta nói. “Tôi từng là trưởng đội xà ích của lão, và lão đối xử với tôi rất ư thậm tệ. Chính lão đuối tôi vì tin lời gã bán ngũ cốc xảo trá. Nhưng tôi mừng khi được biết cậu bé đang ở Liverpool. Tôi sẽ giúp mấy ông đưa tin đến lâu đài.”

“Cảm ơn ông”, Holmes nói. “Chúng tôi cần ăn chút gì đã. Sau đó ông hẵng đem xe đạp lại đây nhé.”

“Tôi không có xe đạp.”

Holmes giơ một đồng sovereign lên.

“Tôi đã nói rồi, tôi không có xe đạp. Vậy tôi sẽ cho mấy ông thuê hai con ngựa đến tận lâu đài.”

“Được được”, Holmes nói, “chúng tôi ăn gì đã rồi sẽ bàn chuyện đó sau.”

Khi chỉ còn chúng tôi trong căn bếp lát đá, mắt cá chân bị trặc của Holmes bất ngờ lành lại. Đêm đã gần buông xuống mà từ sớm đến giờ chúng tôi vẫn chưa có gì bỏ bụng, nên cả hai dành chút thì giờ để ăn uống. Holmes trầm ngâm suy nghĩ, rồi đôi lần bước tới cửa sổ và chăm chăm nhìn ra ngoài. Từ đó, anh nhìn thấy một khoảng sân sau bẩn thỉu với một lò rèn ở góc đằng xa có một thằng bé mình mẩy cáu ghét đang làm việc, còn ở góc đẳng kia là dăm tàu ngựa. Holmes vừa ngồi xuống sau một lần thám thính thì bỗng bật dậy kêu lên một tiếng.

“Trời ơi, Watson, tôi hiểu ra rồi!" Anh kêu lên. “Phải, đúng vậy rồi. Watson, anh nhớ hôm nay có thấy dấu chân bò nào không?”

“Có rất nhiều.”

“Ở đâu?”

“À, đâu cũng có. Ở đầm lầy, trên lối mòn, rồi gần chỗ Heidegger đáng thương chết.”

“Đúng lắm. Watson này, vậy ở đằng vùng đồng trũng anh thấy có bao nhiêu con bò?”

“Hình như chẳng thấy con nào.”

“Watson này, thật kì lạ là ta thấy dấu chân suốt dọc đường đi, nhưng trên cả vùng đồng trũng lại không hề thấy bóng dáng con bò nào cả. Kì lạ quá hử, Watson?”

“Ừ, lạ thật.”

“Nào Watson, hãy cố nhớ lại đi! Anh có thấy mấy dấu ấy trên lối mòn không?”

“Có.”

“Watson này, anh có nhớ mấy dấu đó khi thì thế này”, anh xếp ít vụn bánh mì theo kiểu -:::::-, “rồi khi thì giống vậy” -:.:.:.:-, “có lúc lại thế này” -.......- . “Anh nhớ vậy không?”

“Không, tôi không nhớ.”

“Nhưng tôi nhớ. Tôi dám đảm bảo. Song lúc rỗi ta sẽ quay lại kiểm chứng sau. Tôi đúng là quân đui mù mới không rút ra được kết luận!”

“Vậy anh kết luận thế nào?”

“Rằng đó là một con bò lạ thường biết đi thong dong, biết chạy nước kiệu và biết phi nước đại. Watson ơi, đầu óc của một gã chủ quán trọ không thể nghĩ ra mưu ma chước quỷ như vậy đâu. Giờ trừ thằng nhỏ trong lò rèn ra, ngoài kia xem chừng chẳng còn ai. Ta hãy lẻn ra xem thử có thấy được gì đi.”

Hai con ngựa lông lá bờm xờm, không được chải lông tắm táp đứng trong tàu ngựa xiêu vẹo. Holmes nhấc chân sau của một con lên rồi cười khanh khách.

“Móng cũ, nhưng mới được đóng lại. Đây này, móng cũ nhưng đinh mới. Vụ này kinh điển đây. Ta qua bên lò rèn nào.”

Thằng nhỏ cứ làm việc không để ý đến chúng tôi Tôi thấy mắt Holmes lia một vòng giữa đống sắt với gỗ vương vãi khắp sàn. Nhưng bất thình lình, chúng tôi nghe thấy tiếng chân vang tới từ phía sau và gã chủ nhà trọ, với đôi lông mày rậm rủ trên cặp mắt hung dữ, gương mặt sạm đen cau lại, xuất hiện. Ông ta cầm cây gậy ngắn đầu bịt kim loại, và tiến tới với dáng vẻ đầy hăm dọa, tôi thật sự mừng khi sờ thấy khẩu súng lục trong túi.

“Lũ rình mò trời đánh thánh vật!” Ông ta hét lên. “Chúng bay làm gì ở đây?”

“Ơ kìa, ông Reuben Hayes”, Holmes điềm tĩnh đối đáp, “thế này thì người ta lại tưởng ông sợ bọn tôi tìm thấy thứ gì mất thôi.”

Người đàn ông cố sức kiềm chế, rồi cái miệng dữ tợn toét ra nụ cười giả dối, trông đáng sợ hơn cái chau mày ban nãy. “Ông tìm thấy gì trong lò rèn của tôi thì cứ việc”, ông ta nói. “Nhưng nghe đây, tôi cóc cần lũ người tự tiện lục lọi chỗ tôi, nên mấy ông liệu trả tiền và cuốn xéo đi sớm chừng nào tôi mừng chừng ấy.”

“Thôi được rồi, ông Hayes... không có ý gì xấu đâu”, Holmes nói. “Nãy giờ chúng tôi chỉ xem qua mấy con ngựa của ông, nhưng nghĩ lại thì thôi, tôi đi bộ cùng được. Chắc từ đây tới lâu đài cũng không xa lắm.”

“Không quá hai dặm là đến cổng lâu đài. Các ông đi theo con đường bên trái ấy.”

Ông ta ủ dột nhìn theo cho đến khi chúng tôi đi khỏi. Nhưng đi không bao xa, vì Holmes đã dừng lại khi vừa đến khúc quanh khuất tầm mắt gã chủ quán.

“Chúng ta sắp lần ra rồi,” anh nói. “Càng đi xa khỏi nhà trọ đó, tôi thấy mình càng lệch khỏi mục tiêu, tôi không thể rời khỏi đó được.”

“Tôi tin chắc”, tôi nói, “Reuben Hayes biết hết mọi chuyện. Tôi chưa thấy kẻ bất lương nào lộ rõ bản chất như thế.”

“Ồ! Ông ta khiến anh có ấn tượng như vậy ư? Có ngựa này, có lò rèn này. Phải, quán Gà Chọi thú vị đấy. Ta phải kín đáo thăm dò nó thêm lần nữa.”

Sau chúng tôi là một sườn đồi dài, thoai thoải, lác đác những tảng đá vôi xám. Chúng tôi đi chệch khỏi đường lớn và đang lên đồi thì tôi bỗng thấy một người đạp xe thoăn thoắt từ hướng lâu đài Holdernesse tới.

“Cúi xuống, Watson!” Holmes kêu lên và ấn mạnh vai tôi. Chúng tôi vừa thụp xuống khuất tầm nhìn thì người kia vọt qua. Giữa đám bụi mù, tôi thoáng thấy một gương mặt tái xanh, lo lắng - nỗi khiếp đảm bộc lộ trên từng nét mặt của người đó, miệng há ra, ánh mắt nhìn ngây dại. Người này trông như một chân dung biếm họa lạ lùng của anh chàng James Wilder bảnh bao chúng tôi gặp tối trước.

“Tay thư kí của công tước!” Holmes kêu lên. “Đi thôi, Watson, ta xem hắn làm gì.”

Chúng tôi chật vật nửa leo nửa bò qua đám đá tảng đến một chỗ có thể nhìn thấy cửa trước quán trọ. Xe đạp của Wilder dựng bên hông nhà. Không ai đi lại quanh quẩn, cũng chẳng có khuôn mặt nào lấp ló bên mấy ô cửa sổ. Ánh hoàng hôn từ từ buông xuống khi mặt trời dần khuất sau mấy ngọn tháp cao của lâu đài Holdernesse. Thế rồi trong bóng tối nhá nhem, chúng tôi thấy hai ngọn đèn bên hông chiếc xe ngựa lóe lên trong sân chuồng ngựa, rồi chẳng mấy chốc, tiếng vó ngựa lọc cọc vang lên khi cỗ xe lăn bánh ra đường rồi rầm rập phóng về hướng Chesterfield.

“Anh hiểu sao về chuyện này, Watson?” Holmes thì thào.

“Trông như chạy trốn.”

“Theo như tôi thấy, trong xe chỉ có một người. Và người này dứt khoát không phải James Wilder, vì hắn đứng ở cửa kia kìa.”

Một ô vuông ánh sáng đỏ vừa lóe ra từ bóng tối. Ở giữa là bóng đen của tay thư kí, đầu nhô tới trước, ló nhìn vào màn đêm. Rõ ràng anh ta đang chờ người. Rồi cuối cùng cũng có tiếng bước chân trên đường và bóng người thứ hai hiện rõ dưới ánh đèn trong một thoáng rồi cửa khép lại, bốn bề lại chìm vào tăm tối như trước. Năm phút sau, đèn trong một phòng ở tầng một bật sáng.

“Dường như quán Gà Chọi tiếp một hạng khách hàng kì lạ”, Holmes nói.

“Quán rượu phía bên kia mà.”

“Đúng là như thế. Đây là khách riêng. Anh chàng James Wilder làm quái gì trong cái ổ đó giờ này trong đêm, và ai đến gặp hắn? Đi nào, Watson, quả là ta phải liều mà điều tra chuyện này kĩ thêm chút nữa.”

Chúng tôi cùng lẻn xuống đường rồi rón rén tới cửa quán. Chiếc xe đạp vẫn dựng bên tường. Holmes quẹt diêm đưa tới gần bánh xe sau, rồi tôi nghe anh cười khúc khích khi ánh sáng soi tỏ một lốp xe Dunlop có miếng vá. Trên đầu chúng tôi là ô cửa sổ sáng đèn.

“Tôi phải nhìn qua đó một cái, Watson. Nếu anh khom lưng xuống và vịn vào tường, tôi nghĩ tôi sẽ xoay xở được.”

Loáng sau, hai bàn chân anh đã đặt trên vai tôi. Nhưng anh vừa leo lên đã xuống ngay.

“Đi thôi, anh bạn”, anh nói, “ngày làm việc của ta khá dài rồi. Ta đã thu thập được tất cả những gì có thể. Vì còn phải cuốc bộ một quãng dài về trường, nên ta lên đường sớm chừng nào tốt chừng ấy.”

Suốt quãng đường lặn lội mệt nhọc qua vùng đồng trũng, anh hầu như không nói tiếng nào, và anh cũng không vào trường mà đi thẳng đến ga Mackleton để gửi vài bức điện. Khuya đến, tôi nghe anh an ủi tiến sĩ Huxtable đang suy sụp trước cái chết bi thảm cửa ông thầy trường mình, rồi muộn hơn nữa, anh vào phòng tôi với vẻ tỉnh táo và tràn đầy sinh lực như hồi xuất phát ban sáng, “Ổn cả rồi, bạn ơi”, anh nói. “Tôi hứa trước tối mai ta sẽ giải xong bí ẩn.”

11 giờ sáng hôm sau, anh và tôi bước trên con đường rợp bóng cây thông đỏ dẫn đến lâu đài Holdernesse. Chúng tôi được dẫn qua cánh cửa tráng lệ theo phong cách thời nữ hoàng Elizabeth để vào thư phòng của công tước. Ở đó, chúng tôi thấy James Wilder nghiêm trang và phong nhã, nhưng chút vết tích của nỗi khiếp đảm thất thần đêm trước còn vương trong đôi mắt láo liên và mày mặt rúm ró.

“Các ông đến để gặp công tước sao? Tôi lấy làm tiếc, nhưng công tước không được khỏe. Ngài đang vô cùng buồn phiền vì cái tin bi thảm nọ. Chúng tôi đã nhận được điện của tiến sĩ Huxtable hồi chiều qua về phát hiện của các ông.”

“Anh Wilder này, tôi phải gặp công tước.”

“Nhưng ngài đang ở phòng riêng.”

“Vậy tôi sẽ vào phòng riêng gặp ngài.”

“Tôi tin ngài đang nằm trên giường.”

“Tôi sẽ gặp ngài ở đó.”

Thái độ lạnh lùng và không lay chuyển được của Holmes làm tay thư kí hiểu có tranh cãi với anh cũng bằng thừa.

“Thôi được, ông Holmes. Tôi sẽ báo cho ngài biết các ông đang ở đây.”

Sau nửa giờ chậm trễ, nhà quý tộc đường bệ xuất hiện. Mặt ông tái nhợt chưa từng thấy, vai buông thõng, và tôi thấy ông như già sọm đi. Ông chào chúng tôi theo kiểu nhã nhặn trịnh trọng rồi ngồi bên bàn làm việc, chòm râu đỏ chạm bàn.

“Vâng, ông Holmes?” Ông ta hỏi.

Nhưng mắt bạn tôi vẫn nhìn chằm chằm tay thư kí đứng bên ghế chủ. “Thưa công tước, tôi nghĩ nếu không có mặt anh Wilder, tôi sẽ trình bày thoải mái hơn.”

Người này thoáng tái mặt và ném cái nhìn thù địch về Holmes. “Nếu công tước muốn...”

“Được rồi, anh đi đi. Nào ông Holmes, ông cần nói gì?”

Bạn tôi chờ cho đến khi cửa khép lại sau lưng tay thư kí.

“Thưa công tước, số là thế này”, anh nói, “đồng sự của tôi, bác sĩ Watson, và chính tôi đã nghe tiến sĩ Huxtable cam đoan rằng có phần thưởng cho người giúp được ngài. Tôi muốn nghe chính ngài xác nhận.”

“Quả đúng vậy đấy, ông Holmes ạ.”

“Nếu như thông báo tôi được nghe là chính xác, thì ngài thưởng đến năm ngàn bảng cho bất kì ai cho biết con ngài ở đâu?”

“Đúng vậy.”

“Và một ngàn nữa cho người nào có thể nêu tên kẻ hoặc những kẻ bắt cóc cậu bé?”

“Phải.”

“Trong mục sau thì chắc chắn không chỉ bao gồm những kẻ bắt cóc, mà còn những kẻ âm mưu giữ cậu bé?”

“Phải, phải”, công tước sốt ruột. “Ông Sherlock Holmes, nếu ông làm tốt việc mình, ông sẽ không có lí do gì phải phàn nàn rằng tôi keo kiệt với ông.”

Bạn tôi xoa xoa hai bàn tay gầy guộc, và vẻ tham lam hiển hiện trên gương mặt anh khiến tôi ngạc nhiên, vì tôi vốn biết anh không phải người trọng tiền bạc.

“Tôi thấy cuốn sổ chi phiếu của ngài trên bàn”, anh nói. “Tôi sẽ rất vui nếu ngài viết cho tôi một tờ chi phiếu sáu ngàn bảng. Hoặc ngài cũng có thể gửi thẳng tiền tới cho tôi qua chi nhánh Oxford của Nhà băng Capital & Counties.”

Công tước ngồi thật nghiêm trang và không nhúc nhích trên ghế tựa, rồi lạnh lùng nhìn bạn tôi. “Ông đùa phải không, ông Holmes? Đây không phải chuyện cho ông bông đùa.”

“Không hề, thưa công tước. Tôi chưa bao giờ nghiêm túc hơn.”

“Vậy ý ông là sao?”

“Là tôi đã giành được tiền thưởng. Tôi biết con trai ngài ở đâu, và tôi biết ít nhất có vài kẻ đang giữ cậu bé.”

Chòm râu của công tước màu đỏ quạch hơn bao giờ hết, nổi bật trên bộ mặt tái nhợt như xác chết.

“Thằng bé ở đâu?” Ông ta há hốc miệng.

“Cậu bé đang, hay đã ở tại quán trọ Gà Chọi đêm qua, cách cổng dinh cơ của ngài chừng hai dặm.”

Công tước ngả người ra ghế dựa.

“Vậy ông tố cáo ai?”

Câu trả lời của Sherlock Holmes thật đáng kinh ngạc. Anh thoắt bước tới chạm lên vai công tước

“Tôi tố cáo ngài”, anh nói. “Còn giờ thì, thưa công tước, phiền ngài viết cho tờ chi phiếu đó.”

Tôi sẽ không bao giờ quên được vẻ mặt công tước khi ông ta bật dậy, hai tay chới với như người đang ngã xuống vực sâu. Rồi, bằng một nỗ lực tự chủ quý phái phi thường, ông ngồi xuống ôm mặt. Phải vài phút sau, ông ta mới cất tiếng được.

“Ông biết những gì rồi?” Cuối cùng ông hỏi, không ngẩng đầu lên.

“Tối qua tôi đã thấy hai người với nhau.”

“Ngoài ông và bạn ông, còn ai biết nữa không?”

“Tôi chưa nói với ai.”

Công tước run rẩy cầm bút rồi giở cuốn sổ chi phiếu ra.

“Tôi sẽ giữ lời, ông Holmes. Tôi sẽ viết chi phiếu cho ông, dù thông tin ông nắm được có gây khó chịu cho tôi. Khi treo thưởng tôi không nghĩ tình hình có thể xoay chuyển theo hướng này. Nhưng ông và bạn ông biết giữ bí mật chứ, ông Holmes?”

“Tôi chưa hiểu ý ngài.”

“Nói thế này cho dễ hiểu nhé, ông Holmes. Nếu chỉ có hai ông biết sự thể thì chẳng có lí do gì để nó lan truyền ra rộng thêm. Vậy tôi nợ ông mười hai ngàn bảng, phải không?”

Nhưng Holmes mỉm cười lắc đầu.

“Thưa công tước, tôi e khó mà dàn xếp êm xuôi như vậy. Còn phải tính đến cái chết của ông thầy nữa.”

“Nhưng James không biết gì về chuyện đó. Ông không thể bắt anh ta chịu trách nhiệm được. Đó là tội của kẻ côn đồ cục súc mà anh ta chẳng may thu dụng.”

“Thưa công tước, tôi quan niệm rằng khi một người nhúng tay vào một tội ác thì về mặt đạo lí, hắn phải chịu trách nhiệm cho bất kì tội ác nào khác có thể nảy sinh từ đó.”

“Ông Holmes, rõ ràng ông đúng về mặt đạo lí. Nhưng đứng về mặt luật pháp thì không. Một người không thể bị kết tội sát nhân trong một vụ án mạng xảy ra vào lúc không có mặt anh ta, và chính anh ta cũng căm ghét và ghê tởm tội ác đó như ông vậy. Vừa nghe chuyện, anh ta đã khiếp đảm và ăn năn khai thật toàn bộ với tôi. Anh ta đã đoạn giao với kẻ sát nhân ngay lập tức. Ôi, ông Holmes, ông phải cứu anh ta! Tôi xin ông hãy cứu anh ta!”

Công tước từ bỏ cố gắng tự chủ cuối cùng, đi tới đi lui trong phòng, nét mặt co giật còn hai bàn tay nắm chặt vung lên. Cuối cùng ông ta cũng kiềm chế được và ngồi lại bên bàn.

“Tôi cảm kích vì ông đến đây trước khi nói cho người khác biết”, ông ta nói. “Ít ra chúng tôi còn có thể hỏi xin ông tư vấn cho có cách nào để giảm nhẹ tai tiếng.”

“Quả vậy”, Holmes nói. “Thưa công tước, tôi nghĩ tôi chỉ làm được vậy khi chúng ta hoàn toàn thành thật với nhau. Tôi sẵn lòng giúp ngài đến cùng trong khả năng mình, nhưng muốn vậy, tôi phải hiểu tường tận chuyện này là thế nào. Tôi nhận ra rằng ngài nói đúng về James Wilder, và anh ta không phải hung thủ.”

“Đúng, hung thủ chạy thoát rồi!”

Sherlock Holmes mỉm cười từ tốn, “Công tước hầu như chưa nghe tiếng tăm của tôi rồi, nếu không ngài đã không nghĩ ông ta thoát khỏi tay tôi dễ dàng như vậy. 11 giờ đêm qua, theo thông tin của tôi, ông Reuben Hayes đã bị bắt tại Chesterfield. Hồi sáng trước khi rời trường, tôi đã nhận được điện của cảnh sát trưởng địa phương.”

Công tước ngả người ra ghế và sững sờ nhìn bạn tôi.

“Hình như ông có những khả năng gần như phi phàm”, ông ta nói. “Reuben Hayes bị bắt ư? Tôi rất mừng khi nghe tin, nếu chuyện đó không gây ảnh hưởng xấu tới số phận của James.”

“Thư kí của ngài?”

“Không, con trai tôi.”

Đến lượt Holmes sửng sốt. “Tôi thú thực là hoàn toàn không hay biết chuyện này, thưa công tước. Xin ngài nói rõ hơn.”

“Tôi sẽ không giấu giếm ông. Dù khó nhưng tôi đồng ý sẽ thẳng thắn hoàn toàn, vì đó là cách tốt nhất trong tình thế tuyệt vọng do sự điên rồ và ganh ghét của James gây nên. Ông Holmes, thời còn trẻ, tôi đã yêu say đắm và đó là thứ tình yêu chỉ đến một lần trong đời. Tôi cầu hôn người thiếu nữ đó, nhưng nàng khước từ vì cho rằng việc không môn đăng hộ đối có thể phá hoại sự nghiệp của tôi. Nếu nàng còn sống, chắc chắn tôi đã không bao giờ cưới ai khác. Nàng qua đời, để lại cho tôi một mụn con, và vì nàng tôi luôn cưng quý chăm lo cho nó. Tôi không thể thừa nhận vai trò làm cha này trước bàn dân thiên hạ, nhưng tôi cho hắn sự giáo dục tử tế nhất, rồi từ khi hắn trưởng thành, tôi giữ cận kề bên mình. Hắn đã bắt thóp được bí mật của tôi, từ đó hắn tự cho mình có quyền đối với tôi đồng thời lợi dụng ưu thế có thể gây tai tiếng nếu việc vỡ lở, vì thừa biết tôi rất ghê sợ điều ấy. Hắn cũng có liên quan phần nào đến cuộc hôn nhân không hạnh phúc của tôi. Quan trọng hơn cả, từ đầu hắn đã căm hận đứa con nhỏ có quyền thừa tự hợp pháp của tôi. Có lẽ các ông sẽ hỏi tại sao trong tình cảnh như vậy, tôi vẫn để James sống chung nhà. Tôi xin trả lời là vì tôi nhìn thấy bóng dáng của người mẹ nơi gương mặt hắn, và tôi sẽ vì người yêu dấu mà chịu đựng nỗi khốn khổ triền miên không biết bao giờ kết thúc này. Rồi còn biết bao phong vận đáng yêu của nàng - cái gì ở hắn cũng gợi nhớ bóng hình người thương của tôi. Tôi không thể để hắn đi, nhưng tôi sợ hắn sẽ làm hại Arthur, tức huân tước Saltire, đến mức tôi phải gửi thằng bé đến trường của tiến sĩ Huxtable cho an toàn.

James bắt đầu móc nối với gã Hayes này vì gã này từng là người làm của tôi, còn James thường thay tôi xử lý mọi chuyện. Từ đầu gã này đã là kẻ bất lương rồi, nhưng thật kì lạ là James lại thân thiết với gã. Hắn có sở thích kết bạn với kẻ hạ tiện. Khi James quyết tâm bắt cóc huân tước Saltire, hắn lợi dụng sự tiếp tay của chính gã này. Ông cũng nhớ rằng vào hôm cuối đó, tôi có viết thư cho Arthur. James đã bóc thư và nhét vào đó lá thư yêu cầu Arthur gặp hắn ở Rừng Thưa gần trường. Hắn dùng tên của công tước phu nhân dụ thằng bé đến. Hôm qua, James thú thật với tôi rằng chiều hôm ấy, hắn đạp xe tới rừng và bảo Arthur là mẹ nó mong ngóng được gặp nó, rằng bà đang chờ nó ở ngoài vùng đồng trũng, và rằng nếu nửa đêm nó vào rừng, nó sẽ thấy một người cưỡi ngựa, người này sẽ dẫn nó đến chỗ bà. Arthur tội nghiệp mắc mưu. Nó đến chỗ hẹn và thấy Hayes dắt một chú ngựa non. Arthur lên ngựa, rồi họ cùng lên đường. Hóa ra - James chỉ mới nghe được hôm qua - họ bị đuổi theo, Hayes dùng gậy nện người truy đuổi, và người đàn ông đã chết vì vết thương. Hayes đưa Arthur tới quán Gà Chọi và giam thằng bé trong một gian phòng, để thẳng bé cho bà Hayes trông coi. Bà này tử tế, nhưng hoàn toàn chịu sự kiểm soát của gã chồng vũ phu.

Vâng ông Holmes, đó là tình hình hai hôm trước khi tôi gặp ông lần đầu. Tôi cũng chẳng biết gì nhiều hơn ông. Ông sẽ hỏi tôi động cơ của James khi làm vậy. Tôi sẽ trả lời là hắn ôm trong lòng nỗi hận thù hết sức phi lí và rồ dại đối với người thừa tự của tôi. Theo quan điểm của hắn, hắn phải là người được thừa kế mọi điền sản, và hắn hết sức căm hận những luật lệ của xã hội ngăn trở điều đó. Đồng thời hắn còn một động cơ rõ ràng nữa. Hắn muốn tôi hủy quyền thừa tự của con trai tôi, và hắn cho rằng tôi có khả năng làm vậy. Hắn định thương lượng với tôi rằng hắn sẽ trả Arthur về nếu tôi chịu hủy quyền thừa tự, và như vậy có thể để lại điền trang cho hắn bằng chúc thư. Hắn biết rõ rằng tôi sẽ không bao giờ tình nguyện giao hắn cho cảnh sát. Hắn định đề nghị thương lượng với tôi như vậy, nhưng thực tế hắn chưa làm, bởi các sự kiện diễn biến quá nhanh nên hắn chưa kịp thực hiện ý đồ. Cái làm cho toàn bộ mưu đồ xấu xa của hắn tiêu tùng là các ông phát hiện ra xác của Heidegger. James hoảng hồn khi nghe tin. Hôm qua, lúc được tiến sĩ Huxtable đánh điện, chúng tôi đang cùng ngồi trong thư phòng này. Nhìn James lo lắng bồn chồn, tôi tức thì xác tín mối nghi ngờ vốn đã tồn tại từ đầu, và tôi buộc tội hắn. Hắn tự thú nhận từ đầu đến cuối. Rồi hắn van xin tôi giữ bí mật thêm ba ngày, để đồng bọn của hắn còn cơ hội giữ mạng. Tôi đã nhượng bộ, như xưa nay vẫn vậy, trước lời cầu xin của hắn, thế là James vội vàng đi ngay đến quán trọ Gà Chọi để đánh động Hayes và cho gã kia phương kế trốn thoát. Tôi không thể tới đó ban ngày ban mặt mà không gây xì xào bàn tán, nhưng khi đêm vừa buông xuống, tôi đã tức tốc đến gặp Arthur thân yêu. Tôi thấy thằng bé an toàn khỏe mạnh, nhưng kinh hoàng không tả xiết vì phải chứng kiến việc làm tàn khốc đêm nọ. Để giữ lời hứa, tôi đành để thằng bé lại đó ba ngày cho bà Hayes chăm lo vì tôi không thể báo cho cảnh sát biết nơi ở của thằng bẻ mà không tiết lộ danh tính hung thù. Tôi cũng không biết làm cách nào để hung thủ bị trừng phạt mà không liên lụy đến thằng James khốn khổ của tôi. Ông đã yêu cầu phải thẳng thắn, ông Holmes, và tôi tin lời ông, vì tôi đã kể ông nghe hết mọi chuyện. Giờ đến lượt ông phải thẳng thắn với tôi.”

“Vâng”, Holmes nói. “Trước hết, thưa công tước, tôi buộc phải nói với ngài rằng ngài đã đặt mình vào một tình thế hết sức trầm trọng về mặt luật pháp. Ngài đã làm ngơ và tiếp tay cho một kẻ sát nhân chạy trốn, vì tôi nghi rằng James Wilder đã giúp đồng bọn tẩu thoát bằng tiền từ túi ngài.”

Công tước cúi đầu thừa nhận.

“Đây quả thực là một vấn đề hết sức nghiêm trọng. Nhưng tôi thiển nghĩ, thưa công tước, đáng tội hơn nữa là thái độ của ngài đối với người con thứ. Ngài đã để cậu bé lại sào huyệt của quân độc ác những ba ngày.”

“Theo lời hứa long trọng...”

“Thề thốt có là gì đối với bọn ấy? Ngài không có gì bảo đảm là cậu sẽ không bị bắt cóc lần nữa. Nhằm chiều lòng đứa con cả tội lỗi, ngài đã để cậu con út ngây thơ bơ vơ trong vòng hiểm nguy kề cận mà vốn dĩ không cần thiết. Đó là hành động không thể biện minh được.”

Vị công tước Holdernesse kiêu hãnh vốn không quen bị khiển trách trong chính lâu đài của mình. Máu dồn lên vầng trán cao, nhưng lương tri bắt ông im lặng.

“Tôi sẽ giúp ngài, nhưng với một điều kiện: Ngài hãy cho gọi người hầu và để tôi tùy ý dặn dò.”

Không nói tiếng nào, công tước nhấn chuông điện. Một người hầu bước vào.

“Anh sẽ mừng khi biết tin”, Holmes nói, “đã tìm thấy cậu chủ nhỏ của anh. Công tước muốn cho xe ngựa đến quán Gà Chọi ngay lập tức để đưa huân tước Saltire về.”

“Nào”, Holmes nói khi người đầy tớ mừng rỡ ra đi, “sau khi đã bảo đảm tương lai, ta có thể khoan dung hơn với quá khứ. Tôi không ở cương vị người làm việc công, và miễn là công lí được thực hiện, tôi không có lí gì lại đi tiết lộ mọi điều mình biết. Còn về Hayes, tôi sẽ không nói gì. Giá treo cổ đang chờ hắn, và tôi sẽ không cứu hắn. Tôi không dám nói hắn sẽ tiết lộ những gì, nhưng tôi tin công tước có thể làm hắn hiểu hắn nên im lặng vì quyền lợi của chính hắn. Xét theo cách nhìn của cảnh sát, đương nhiên hắn bắt cóc cậu bé nhằm đòi tiền chuộc. Nếu tự họ không điều tra ra, tôi thấy không lí gì mình phải khai sáng cho họ. Tuy nhiên, tôi muốn báo trước với công tước rằng nếu anh James Wilder tiếp tục sống cùng gia đình ngài thì chỉ đem đến bất hạnh mà thôi.”

“Tôi hiểu, ông Holmes. Tôi đã thu xếp để hắn đi tìm vận may ở châu Úc và lánh xa tôi mãi mãi.”

“Nếu vậy thì, thưa công tước, vì chính ngài đã nói rằng bất hạnh trong hôn nhân của ngài cũng do anh ta gây ra, nên tôi khuyên ngài bù đắp cho phu nhân trong mức có thể, và cố hàn gắn cuộc hôn nhân đã không may đứt gánh giữa đường.”

“Chuyện đó cũng được lo liệu rồi, ông Holmes. Sáng nay tôi đã viết thư cho công tước phu nhân.”

“Nếu vậy thì”, Holmes đứng lên, “tôi nghĩ chúng tôi có thể tự chúc mừng vì đã thu được vài thành quả hết sức đáng mừng trong chuyến du ngoạn ngắn ngủi này. Còn một điểm nhỏ nữa tôi muốn làm sáng tỏ. Gã Hayes này đã đóng móng ngựa bằng móng giả dấu chân bò. Phải chăng hắn học được một chước phi thường như vậy từ anh Wilder?”

Công tước đứng nghĩ ngợi một lát, vẻ mặt ngạc nhiên vô cùng. Rồi ông mở cánh cửa dẫn chúng tôi vào một gian phòng rộng được bày biện như viện bảo tàng, ông đi trước đến một hộp kính để trong góc, rồi chỉ dòng chú thích có nội dung như sau: Những móng này đào được từ dưới hào ở lâu đài Holdernesse, tuy là móng ngựa, nhưng mặt dưới được tạo hình móng chẻ bằng sắt để đánh lạc hướng những kẻ truy đuổi. Người ta cho rằng loại móng này từng được một số quý tộc vùng Holdernesse thời Trung cổ sử dụng cho mục đích cướp bóc.

Holmes mở hộp, thấm nước bọt lên ngón tay rồi quẹt dọc theo cái móng. Một lớp bùn mỏng còn mới dính lại trên da anh.

“Cảm ơn ngài”, anh đậy hộp kính lại và nói. “Đây là vật hay ho thứ hai mà tôi được thấy ở miền bắc.”

“Vậy còn vật thứ nhất?”

Holmes gập tờ chi phiếu lại rồi cẩn thận kẹp vào sổ tay. “Tôi là người nghèo mà”, anh trìu mến vỗ cuốn sổ rồi đút sâu vào túi áo trong.

PETER ĐEN
(Black Peter, 1904)

Tôi chưa bao giờ thấy bạn mình sung mãn, cả về thể chất lẫn tinh thần, như hồi năm 1895. Tiếng tăm lên cao càng đem lại nhiều công việc, và tôi sẽ thật là khinh suất nếu nói ra, dù chỉ là bóng gió, danh tính của một vài thân chủ lẫy lừng từng bước qua ngưỡng cửa hèn mọn nơi nhà chúng tôi ở phố Baker. Tuy vậy, cũng như mọi nghệ sĩ lớn, Holmes sống vị nghệ thuật, và trừ trong vụ công tước Holdernesse, tôi hiếm khi thấy anh đòi hỏi đền đáp gì nhiều cho công lao không tính xuể của mình. Anh quá thanh cao - hay tùy hứng - nên đã thường xuyên từ chối giúp những người giàu sang quyền thế khi vấn đề của họ không gợi được sự cảm thông nơi anh, nhưng lại sẵn sàng dành hàng tuần dồn tâm dồn trí giúp một thân chủ nghèo hèn giải quyết những việc có tính chất lạ lùng và kịch tính, cuốn hút trí tưởng tượng và thách thức trí tuệ của anh.

Trong năm 1895 đáng nhớ này, anh bị cuốn vào hàng loạt những vụ án kì lạ, từ cuộc điều tra đã khiến anh nức tiếng gần xa - vụ đột tử của hồng y giáo chủ Tosca - được Holmes tiến hành theo mong muốn minh định của Đức giáo hoàng, cho đến vụ bắt Wilson, kẻ luyện chim kim tước khét tiếng, giúp loại bỏ một tụ điểm sa đọa ở khu đông London. Xếp ngay sau hai vụ tiếng tăm trên là thảm kịch diễn ra tại Woodman’s Lee với những tình tiết bí hiểm xoay quanh cái chết của thuyền trưởng Peter Carey. Nói đến thành tích của Sherlock Holmes mà không kể ra vụ việc vô cùng khác thường này thì quả là thiếu sót.

Cả tuần lễ đầu tháng 7, bạn tôi thường vắng nhà khá lâu nên tôi biết anh đang bận điều tra việc gì đó. Vào những ngày ấy, có mấy người dáng vẻ thô lỗ đến tìm gặp thuyền trưởng Basil nên tôi biết Holmes đang cải trang và dùng tên giả để che giấu danh tính lẫy lừng của mình. Anh có ít nhất năm nơi trú ẩn nho nhỏ ở khắp London để thay đổi nhân dạng. Anh không nói gì về công việc của mình, mà tôi lại không quen căn vặn người khác. Nhưng dấu hiệu đầu tiên về hướng điều tra mà anh cho tôi biết lại khá bất thường. Anh ra ngoài trước bữa điểm tâm, và khi tôi vừa ngồi xuống dùng bữa thì anh sải bước vào phòng, đầu đội mũ và kẹp cây lao móc dưới nách như một chiếc dù.

“Trời ơi, Holmes!” Tôi kêu lên. “Anh không cầm thứ ấy đi khắp London đấy chứ?”

“Tôi vừa từ lò mổ về.”

“Lò mổ ư?”

“Rồi tôi về nhà mà thấy thèm ăn quá. Đúng là không thể nghi ngờ giá trị của việc vận động trước khi dùng bữa điểm tâm, Watson thân mến ạ. Nhưng tôi dám cá là anh không đoán được loại hình vận động của tôi.”

“Tôi không định đoán.”

Anh vừa rót cà phê vừa cười tủm tỉm.

“Nếu xem xét được gian sau của lò mổ Allardyce, anh sẽ thấy một con lợn chết treo lủng lẳng ở cái móc trên trần, và một quý ông mặc áo sơmi đang hăm hở đâm nó bằng món vũ khí này. Tôi là quý ông đó, và sau màn tập luyện khi nãy, tôi tin chắc rằng dù có vận sức thế nào, tôi cũng không thể đâm xuyên con lợn chỉ bằng một cú. Anh muốn thử không?”

“Không đời nào. Nhưng anh làm vậy để làm gì?”

“Vì tôi thấy nó gián tiếp liên quan đến vụ án tại trang viên Woodman’s Lee. À, Hopkins, tôi nhận được điện tín của anh tối qua nên đang trông anh đây. Vào ăn cùng chúng tôi đi.”

Vị khách của chúng tôi có phong thái nhanh nhẹn, độ tuổi tầm ba mươi, mặc bộ đồ vải tuýt giản dị nhưng vẫn giữ dáng dấp thẳng tắp của người quen mặc đồng phục. Tôi nhận ra ngay anh ta là Stanley Hopkins, một thanh tra cảnh sát trẻ được Holmes đánh giá là có tiền đồ, còn anh ta coi Holmes như một người thầy và cực kì ngưỡng mộ các phương pháp điều tra khoa học của anh. Lông mày Hopkins nhíu lại đượm nét ưu tư, rồi anh ta ủ rũ ngồi xuống ghế.

“Cảm ơn ông, nhưng tôi không ăn đâu. Tôi dùng điểm tâm rồi mới đến đây. Hôm qua tôi lên thành phố để báo cáo nên ngủ qua đêm tại đấy luôn.”

“Vậy anh báo cáo thế nào?”

“Thất bại, thưa ông. Thất bại hoàn toàn.”

“Anh không điều tra được gì thêm sao?”

“Không.”

“Trời đất! Tôi phải xem qua vụ này mới được.”

“Tôi chỉ mong có vậy, thưa ông Holmes. Đó là cơ hội lớn đầu tiên của tôi, mà tôi lại đâm đầu vào ngõ cụt. Vì Chúa, xin ông hãy giúp tôi một tay.”

“Được, được, tình cờ tôi đã nghiên cứu khá kĩ mọi chứng cứ có được, kể cả biên bản điều tra. À, mà này, anh nghĩ sao về túi thuốc lá được tìm thấy tại hiện trường? Nó không chứa manh mối gì sao?”

Hopkins ngạc nhiên.

“Thưa ông, nó thuộc về nạn nhân. Bên trong túi có mấy chữ viết tắt tên ông ta. Hơn nữa, cái túi được làm bằng da hải cẩu, mà ông này từng là dân săn hải cẩu.”

“Nhưng ông ta không có tẩu thuốc.”

“Thưa ông, đúng là chúng tôi không hề tìm thấy tẩu thuốc. Nói chính xác hơn, ông ta hầu như không hút thuốc. Nhưng biết đâu ông ta cất ít thuốc lá để mời bạn bè.”

“Hẳn rồi! Tôi nhắc chuyện đó chỉ vì nếu tôi là người xử lí vụ này, tôi sẽ chọn nó làm khởi điểm điều tra. Tuy nhiên, bác sĩ Watson bạn tôi chưa biết gì về vụ này, còn tôi thấy nghe lại diễn biến cũng không hề gì. Anh cứ kể sơ qua đi.”

Stanley Hopkins rút một mẩu giấy trong túi ra. “Tôi có vài mốc thời gian trong sự nghiệp của người đã khuất, thuyền trưởng Peter Carey. Ông ta sinh năm 1845, năm nay năm mươi tuổi, ông ta là người đánh bắt hải cẩu và cá voi táo gan và thành công nhất. Năm 1883, ông ta là thuyền trưởng tàu đánh bắt hải cẩu Kì lân biển ở Dundee. Hồi ấy ông ta có vài chuyến ra khơi thành công liên tiếp, nhưng bỏ nghề vào năm sau đó, năm 1884. Tiếp theo, ông ta chu du vài năm rồi cuối cùng mua một miếng đất nhỏ gọi là Woodman’s Lee, gần Horest Row, Sussex. Ông ta sống ở đó đã được sáu năm và vừa chết tại đó cách đây một tuần.

Ông này có một số điểm hết sức lạ kì. Ông ta là một tin đồ Thanh giáo lầm lì, u ám. Ông ta sống cùng vợ, có con gái hai mươi tuổi và hai cô hầu. Nhà này đổi người hầu liên tục, vì chẳng ai chịu nổi tính tình khó ưa của ông ta. Cứ lâu lâu ông này lại say xỉn một lần, và lúc ấy, ông ta đúng là một con quỷ. Ông ta từng đuổi vợ con ra khỏi nhà giữa đêm hôm và quất họ túi bụi đến nỗi tiếng kêu gào của họ đánh thức cả làng lân cận. Có lần ông ta bị triệu tập do hành hung ông mục sư già, vì vị này đã quở trách tư cách đạo đức của ông ta. Tóm lại, còn lâu ông mới tìm được kẻ nào nguy hiểm hơn Peter Carey, và nghe nói ông ta có cái tính ấy từ hồi làm thuyền trưởng. Người trong nghề gọi ông ta là Peter Đen, không chỉ vì mặt mày đen sạm và bộ râu đen xồm xoàm, mà còn do tính khí là nỗi kinh hoàng cho bao người xung quanh. Khỏi cần phải nói cũng biết, xóm giềng ai cũng căm ghét và lảng tránh ông ta, và tôi cũng chưa nghe được lấy một chữ tiếc thương nào cho kết cục thảm khốc của người này.

Ông Holmes, hẳn ông đã đọc đoạn miêu tả gian nhà phụ của nạn nhân trong biên bản điều tra, nhưng có lẽ bạn ông chưa được nghe. Ông ta dựng cho mình một căn nhà gỗ - ông ta vẫn gọi đó là cabin - cách nhà vài trăm yard và ngủ ở đấy. Đó là một căn nhà bé tí chỉ có một phòng, kích thước mười sáu nhân mười foot. Ông ta giữ chìa khóa trong túi, tự dọn giường và quét tước phòng ốc, không cho một ai bước chân qua cửa. Nhà có hai cửa sổ nhỏ luôn giăng rèm kín mít, một cửa sổ hướng ra đường cái nên đêm đêm, khi trong căn nhà nhỏ sáng đèn, thiên hạ thường chỉ trỏ thắc mắc Peter Đen đang làm gì trong ấy. Ông Holmes, chính ô cửa sổ này đã cho chúng tôi một trong số ít lời khai có giá trị thu được tại cuộc thẩm tra. Hai ngày trước vụ án mạng, anh thợ đá Slater đi từ Forest Row ngang qua khu đất này vào khoảng 1 giờ sáng, cố dừng lại nhìn ô cửa vẫn sáng ánh đèn giữa lùm cây. Anh ta cam đoan đã thấy rõ bóng đầu một người đàn ông nhìn từ mặt bên in trên rèm, và cái bóng này chắc chắn không phải của Peter Carey mà anh ta biết rõ. Người này cũng để râu, những râu ngắn và lia chia rất khác với bộ râu của thuyền trưởng. Anh ta khai vậy nhưng trước đó, anh ta đã ngồi ngâm nghê trong quán rượu suốt hai tiếng đồng hồ, mà đường cái cách cửa sổ một quãng. Vả lại, chuyện đó xảy ra vào thứ hai, mà án mạng xảy ra hôm thứ tư.

Hôm thứ ba, tâm trạng Peter Carey cực kì xấu. Ông ta say đến nỗi mặt đỏ tưng bừng và dữ dằn như con thú hoang, ông ta lảng vảng quanh nhà, và vừa nghe ông ta đến là mấy người phụ nữ trong nhà liền trốn sạch. Tối đến, ông ta quay về gian nhà phụ. Khoảng 2 giờ sáng hôm sau, con gái ông ta để cửa sổ mở khi ngủ nên nghe một tiếng rú kinh hoàng từ hướng đó. Tuy nhiên, chuyện ông ta uống rượu rồi quát tháo ầm ĩ cũng không có gì lạ, nên cô ta chẳng buồn để ý. Tầm 7 giờ sáng, một cô hầu nhận thấy cửa nhà phụ để mở, nhưng ai cũng khiếp hãi ông ta lắm nên mãi tận trưa mới có người xuống đó xem ông ta ra sao. Hé nhìn qua khe cửa, người ta thấy một cảnh tượng khiến họ mặt mày tái mét chạy vào làng. Khoảng một giờ sau, tôi có mặt tại hiện trường và tiếp quản vụ án.

Ôi, thưa ông Holmes, hẳn ông cũng biết rằng thần kinh tôi khá vững, nhưng chính tôi cũng phải rùng mình khi thò đầu vào gian nhà phụ đó. Tiếng ruồi nhặng kêu vo ve như tiếng phong cầm, còn sàn nhà và tường chẳng khác nào trong lò mổ. Ông ta gọi đó là cabin, mà nó cũng giống cabin trên tàu thật. Trong phòng có một giường tầng, một cái rương đi biển, bản đồ và biểu đồ, bức hình tàu Kì lân biển, các nhật kí hải trình xếp trên giá - tất thảy đều hệt như trong cabin thuyền trưởng. Và ở giữa là xác nạn nhân, mặt rúm ró như tội đồ bị tra tấn dưới địa ngục, bộ râu rậm rịt dựng lên trong thời khắc đau đớn tột cùng. Bộ ngực rộng của nạn nhân bị đâm xuyên qua, cây lao móc hung khí cắm lút vào bức tường phía sau. Dĩ nhiên, ông ta đã chết ngay từ khoảnh khắc rú lên tiếng kêu đau đớn sau cùng đó.

Thưa ông, tôi đã biết các phương pháp điều tra của ông nên đem ra áp dụng. Tôi khám xét cực kì kĩ lưỡng mặt đất bên ngoài, và cả sàn trong phòng rồi mới cho phép lấy thứ gì đi. Không có dấu chân.”

“Nghĩa là anh không thấy dấu vết nào?”

“Thưa ông, tôi cam đoan với ông là không có dấu nào cả.”

“Hopkins ơi, tôi đã điều tra bao nhiêu vụ án rồi, nhưng chưa từng thấy vụ nào do sinh vật bay gây ra. Miễn là tội phạm đứng trên hai chân thì thể nào cũng phải có một vết lõm, một chỗ trầy, một xê dịch nhỏ nhặt mà điều tra viên có nghề sẽ phát hiện ra. Thật không thể tin nổi là căn phòng máu me loang lổ kia lại không có lấy một vết tích nào giúp được chúng ta. Tuy nhiên, chiếu theo biên bản điều tra, tôi nhận thấy anh không xem xét một số đồ vật thì phải?”

Viên thanh tra trẻ nhăn mặt khi nghe những bình luận mỉa mai của bạn tôi.

“Lúc đó tôi thật ngu ngốc không mời ông đến, ông Holmes. Nhưng giờ có hối cũng chẳng có tác dụng gì. Đúng vậy, trong phòng có vài món đồ cần chú ý đặc biệt. Một là cây lao móc dùng làm hung khí. Nó được giật từ cái giá trên tường xuống. Trên giá vẫn còn hai cây lao và trống một chỗ cho cây thứ ba. Trên cán có khắc: ‘Tàu hơi nước Kì lân biển, Dundee! Có vẻ điều này chứng minh rằng thủ phạm ra tay trong cơn giận bột phát và chộp lấy món vũ khí hắn nhìn thấy đầu tiên. Án mạng xảy ra lúc 2 giờ sáng, ấy vậy mà Peter Carey hãy còn ăn mặc chỉn chu, cho thấy ông ta có thể đã hẹn gặp hung thủ. Điều này được củng cố do trên bàn có đặt một chai rượu rum và hai cái cốc.”

“Phải”, Holmes nói, “tôi nghĩ cả hai suy luận đều chấp nhận được. Ngoài rượu rum ra, trong phòng còn loại rượu nào khác không?”

“Còn. Trên rương có một két brandy và whisky. Tuy nhiên, chúng tôi thấy tình tiết này không quan trọng, vì mấy chai đó chưa mở nắp nên có lẽ chưa bị ai động tới.”

“Đành là vậy, nhưng chỉ riêng việc chúng ở đó thôi cũng đã có ý nghĩa rồi”, Holmes nói. “Tuy nhiên, anh cứ kể tiếp về mấy đồ vật anh thấy có liên quan đến vụ án đi.”

“Có túi thuốc lá trên bàn.”

“Chỗ nào trên bàn?”

“Giữa bàn. Bằng da hải cẩu thô, buộc bằng dây da, mặt trong nắp túi có chữ P.C, trong có chứa nửa ounce thuốc lá loại nặng mà cánh thủy thủ hay dùng.”

“Tuyệt! Còn gì nữa không?”

Stanley Hopkins rút trong túi ra một cuốn sổ tay bìa xám xịt. Bên ngoài đã sờn rách, còn các trang giấy bên trong đã ngả màu. Trên trang đầu có mấy chữ viết tắt J.H.N và đề năm 1883. Holmes đặt cuốn sổ trên bàn và xem xét tỉ mỉ, trong khi Hopkins và tôi chăm chú ngó qua hai bên vai anh. Trên trang thứ hai có mấy chữ cái viết hoa C.P.R, rồi đến vài trang ghi số liệu. Một vài tiêu đề nữa là Argentine, Costa Rica, rồi São Paulo, sau mỗi đề mục là nhiều trang ghi kí kiệu và các con số.

“Anh hiểu sao về những cái này?” Holmes hỏi.

“Có vẻ như chúng là các danh sách cổ phiếu ở sở giao dịch chứng khoán London. Tôi nghĩ J.H.N là tên viết tắt của một người môi giới, còn C.P.R có thể là khách hàng của anh ta.”

“Có thể là Canadian Pacific Railway[190]”, Holmes nói.

Stanley Hopkins lầm bầm chửi thề và đập tay cái đét lên đùi.

“Tôi ngu thật!" Anh ta kêu lên. “Tất nhiên, đúng như ông nói. Vậy ta chỉ còn phải giải đáp J.H.N là gì nữa thôi. Tôi đã kiểm tra các danh sách cũ của sở giao dịch, nhưng không tìm thấy ai trong năm 1883, dù là nhân viên của sở hay trong đám môi giới bên ngoài, có tên viết tắt tương ứng. Nhưng tôi vẫn cảm thấy đây là đầu mối quan trọng nhất mình có. Ông Holmes, ông phải thừa nhận rằng nó có khả năng là tên viết tắt của người thứ hai có mặt tại hiện trường - nói cách khác là hung thủ chúng ta cần tìm. Tôi muốn nhấn mạnh thêm rằng một tài liệu liên quan tới nhiều lượng lớn cổ phiếu có giá trị xuất hiện trong vụ này có thể gợi ý động cơ gây án.”

Vẻ mặt Sherlock Holmes cho thấy anh hoàn toàn bất ngờ vì bước chuyển biến mới này.

“Tôi đồng ý cả hai ý kiến của anh”, anh nói. “Cuốn sổ này không hề được nhắc tới trong buổi thẩm tra, và tôi phải thú thật là nó làm thay đổi vài phán đoán của mình. Tôi đã có một giả thuyết về vụ án nhưng không bao gồm yếu tố này. Anh đã thử dò tìm cổ phiếu nào được nhắc trong đó chưa?”

“Hiện đang dò hỏi tại các sở, nhưng tôi e rằng muốn tìm hiểu cổ phiếu của các công ty ở Nam Mỹ có liên quan thì phải tra sổ ghi danh cổ đông ở bên đó nên vài tuần nữa ta mới dò ra được.”

Nãy giờ Holmes vẫn dùng kính lúp xem xét kĩ bìa cuốn sổ.

“Rõ ràng ở đây bị ố màu đôi chút”, anh nói.

“Phải, thưa ông, đó là vết máu. Tôi có nói là đã nhặt cuốn sổ từ dưới sàn mà.”

“Vết máu khô ở mặt trên hay mặt dưới?”

“Ở mặt áp ván sàn.”

“Điều này chứng tỏ cuốn sổ bị rơi sau khi án mạng xảy ra.”

“Đúng vậy, ông Holmes. Tôi đồng ý với điểm đó, tôi còn phỏng đoán rằng hung thủ đánh rơi trong lúc vội vàng bỏ trốn. Nó nằm gần cửa.”

“Có vẻ anh không tìm thấy giấy tờ cổ phiếu nào trong số các vật sở hữu của người chết?”

“Không, thưa ông.”

“Anh có lí do gì để nghi đây là một vụ cướp không?”

“Không, thưa ông. Có vẻ hung thủ không động đến thứ gì.”

“Úi chà, vụ này thú vị lắm đây. Rồi còn một con dao nữa, phải không?”

“Một con dao găm, hãy còn tra trong vỏ. Nó nằm dưới chân người chết. Bà Carey xác nhận nó là của ông chồng.”

Holmes trầm ngâm một lát.

“Thôi được rồi”, cuối cùng anh nói, “chắc tôi phải đi xem thế nào.”

Stanley Hopkins mừng rỡ reo lên. “Cảm ơn ông. Vậy thì tôi nhẹ cả đầu.”

Holmes huơ ngón tay với viên thanh tra.

“Nếu là một tuần trước, chuyện đã dễ dàng hơn rồi”, anh nói. “Nhưng dù là bây giờ, có lẽ chuyến đi của tôi cũng không hoàn toàn vô ích. Watson, nếu anh có thể bớt chút thời gian, tôi sẽ rất mừng khi có anh đi cùng. Hopkins này, nếu anh gọi một cỗ xe ngựa bốn bánh thì trong vòng mười lăm phút nữa, chúng tôi sẽ sẵn sàng lên đường đi Forest Row.”

***

Sau khi đặt chân tới nhà ga nhỏ bên đường, chúng tôi chạy xe vài dặm qua phần còn lại của cánh rừng rộng bạt ngàn, từng một thời ngăn bước tiến của quân xâm lược Saxon - suốt sáu mươi năm là thành lũy bất khả xâm phạm bảo vệ nước Anh. Những vạt rộng lớn đã bị khai phá lấy đất làm trung tâm luyện kim đầu tiên của đất nước, và cây cối bị đốn hạ để nấu quặng. Ngày nay tổ hợp công nghiệp này được chuyển tới những vùng rừng rậm rạp hơn ở miền bắc, nên ở đây, ngoài mấy cụm rừng bị tàn phá và những cái hố lớn sâu hoắm ra thì chẳng còn chút dấu vết nào của thời quá vãng ấy. Trên một bãi quang nơi sườn đồi xanh rì là một ngôi nhà đá dài, thấp lè tè. Sau khi đi qua một lối quanh co chạy qua mấy cánh đồng, chúng tôi tới được nơi đó. Gần đường cái, với bụi cây bao bọc ba phía là một gian nhà phụ nho nhỏ có một cửa sổ và một cửa lớn hướng về phía chúng tôi. Hiện trường vụ án đây rồi.

Đầu tiên Stanley Hopkins dẫn chúng tôi đến nhà chính, giới thiệu chúng tôi với vợ người đàn ông bị giết. Đó là một người đàn bà tóc hoa râm hốc hác, gương mặt phờ phạc và hằn nếp nhăn, vẻ sợ sệt né tránh thấp thoáng trong hai mắt hoen đỏ khi bà kể về những tháng ngày đau khổ bị ngược đãi trước đây. Cùng với bà là cô con gái, một thiếu nữ da trắng, tóc vàng, mắt sáng rực lên nhìn chúng tôi khi nói rằng cô mừng là cha đã chết, và cô cầu Chúa phù hộ cho bàn tay nào đã kết liễu đời ông ta. Chính Peter Carey Đen đã khiến gia đình mình trở nên kinh khủng thế đấy! Chúng tôi thấy nhẹ nhõm hẳn khi lại được ra ngoài nắng và men theo một lối nhỏ băng qua những cánh đồng.

Gian nhà phụ là chỗ ở hết sức đơn sơ với tường gỗ, mái ván ốp, một cửa sổ bên cạnh cửa chính và một ở phía tường đối diện. Stanley Hopkins rút chìa khóa trong túi ra và khi đang lom khom bên ổ khóa, anh ta bỗng dừng lại, lộ vẻ chăm chú và ngạc nhiên.

“Có kẻ đã cố bẻ khóa,” anh ta nói.

Quả vậy. Cửa gỗ bị trầy xước ở vài chỗ, để lộ những vạch trắng còn rất mới trên lớp sơn. Holmes kiểm tra cửa sổ.

“Hắn còn cố cạy cửa sổ, nhưng không thành công. Hẳn đây là gã bẻ khóa non tay.”

“Chuyện này kì lạ quá”, viên thanh tra nói. “Tôi xin cam đoan là chiều hôm qua không hề có mấy dấu vết này.”

“Một người trong làng nổi máu tò mò chăng?” Tôi gợi ý.

“Khó có chuyện đó lắm. Người làng chẳng mấy ai dám đặt chân đến khu đất này, nói gì đến chuyện cố tình đột nhập, ông nghĩ sao, ông Holmes?”

“Tôi nghĩ rằng thần may mắn đang mỉm cười với chúng ta.”

“Ý ông là kẻ đó sẽ quay lại?”

“Rất có thể. Lúc trước hắn đến và tưởng cửa để mở. Hắn dùng dao nhíp nạy cửa nhưng không thành công. Hắn sẽ làm gì?”

“Trở lại vào đêm sau với đồ nghề tốt hơn.”

“Chính xác. Ta sẽ thật thiếu sót nếu không tiếp đón hắn. Nhưng trước hết, hãy cho tôi xem bên trong gian nhà phụ.”

Dấu vết của tấn thảm kịch đã được lau dọn sạch, nhưng bàn ghế vẫn để y nguyên như trong đêm xảy ra án mạng. Suốt hai giờ đồng hồ, Holmes chăm chú xem xét lần lượt từng thứ một, nhưng dựa vào nét mặt của anh, tôi biết cuộc tìm kiếm không thành công. Trong quá trình điều tra tỉ mẩn, anh chỉ dừng đúng một lần.

“Anh có lấy gì trên giá này đi không, Hopkins?”

“Không, Tôi không xê dịch gì hết.”

“Có thứ bị lấy mất rồi. Góc giá này ít bụi hơn ở chỗ khác. Có thể là một cuốn sách đặt nằm, hoặc một cái hộp. Thôi, tôi chẳng làm gì hơn được. Watson này, ta dạo trong khu rừng xinh đẹp này và dành ít thời gian ngắm nghía chim muông hoa cỏ đi. Anh Hopkins, chúng tôi sẽ gặp anh ở đây sau, rồi xem ta có giáp mặt quý ông đã đến đây đêm qua không.”

Khi chúng tôi tổ chức xong cuộc mai phục nho nhỏ thì đã quá 11 giờ. Hopkins muốn để cửa gian phòng phụ mở, nhưng Holmes lại cho rằng làm vậy sẽ khiến kẻ lạ sinh nghi. Ổ khóa này cực kì đơn giản, nên chỉ cần một lưỡi dao mạnh là bẩy tung ra được. Holmes còn đề nghị là chúng tôi nên đợi ở ngoài, giữa đám bụi rậm mọc gần cửa sổ đằng sau. Bằng cách đó, chúng tôi sẽ dễ dàng quan sát đối tượng khi hắn thắp đèn, và xem hắn lén la lén lút làm gì ở đây lúc đêm hôm khuya khoắt

Chúng tôi im lặng chờ đợi rất lâu, lòng dấy lên nỗi hồi hộp của người thợ săn nằm bên hồ chờ con thú dữ khát nước mò đến. Nhưng chúng tôi đang chờ con vật nào bước ra khỏi bóng tối đây? Một con hổ hung tợn với nanh vuốt sắc nhọn, buộc chúng tôi phải khổ chiến mới hòng bắt được, hay một con chó rừng chuyên lẩn lút, chỉ gây nguy hiểm cho những kẻ yếu ớt và thiếu thận trọng? Chúng tôi im lặng nấp giữa mấy bụi cây, chờ đợi bất cứ điều gì sẽ đến. Mới đầu tiếng chân dăm ba dân làng về khuya và tiếng nói từ ngoài làng vọng vào làm đêm đỡ hiu quạnh. Nhưng rồi những âm thanh lao xao dần im bặt, nhường chỗ cho sự tĩnh mịch bao trùm khắp chốn. Thỉnh thoảng, tiếng chuông nhà thờ từ đằng xa vọng lại, báo thời gian. Mưa bụi tí tách rơi xuống tán lá trên đầu chúng tôi.

Chuông điểm 2 giờ rưỡi, đêm vào hồi tối nhất. Ba chúng tôi giật mình khi một tiếng lách cách khẽ nhưng rõ từ hướng cổng vọng lại: Có người bước vào khu đất. Sau đó, tất cả lại chìm vào im lặng. Tôi đang lo là mình nghe nhầm thì bỗng thấy từ bên kia gian nhà phụ vang lên tiếng chân bước rón rén và một thoáng sau là tiếng kim loại kêu lanh canh kin kít. Có kẻ cố phá khóa! Lần này hoặc là tay nghề của hắn đã khá hơn hoặc đồ nghề tốt hơn, vì chúng tôi đã nghe được khóa mở rồi bản lề kêu cót két. Một que diêm xòe lửa, và một chốc sau, ánh nến đã tỏa khắp gian nhà phụ. Chúng tôi nhìn qua tấm rèm thưa, chăm chú theo dõi động tĩnh bên trong.

Người mò tới lúc đêm hôm là một thanh niên gầy gò có hàng ria mép đen làm nổi bật gương mặt tái mét. Cậu ta chỉ tầm hai mươi tuổi. Tôi chưa từng thấy ai hoảng hốt đến đáng thương như vậy, vì răng cậu ta đánh lập cập thấy rõ còn tay chân thì run lẩy bẩy. Cậu ta mặc áo khoác và quần chẽn gối, đội mũ vải nom cũng bảnh. Chúng tôi quan sát cậu ta chăm chủ nhìn quanh bằng cặp mắt khiếp đảm. Thế rồi cậu ta đặt nến xuống bàn và bước đến một góc khuất tầm mắt chúng tôi. Cậu ta cầm một cuốn sổ lớn quay lại bàn - đó là một trong các nhật kí hải trình xếp trên giá. Khom người bên bàn, cậu ta lật nhanh đến khi tìm được mục mình cần. Sau đó, cậu ta giận dữ siết chặt tay một cái rồi đóng sập cuốn sổ lại, bỏ nó về chỗ cũ và thổi tắt nến. Cậu ta còn chưa kịp quay người để rời khỏi gian nhà phụ thì đã bị bàn tay của Hopkins thộp lấy cổ áo, tôi nghe tiếng cậu ta thở hồng hộc thất kinh khi hiểu ra mình vừa bị bắt tại trận. Ngọn nến lại được thắp lên, soi sáng kẻ khốn khổ đang run cầm cập và rúm ró trong tay viên thanh tra. Cậu ta ngồi phịch xuống rương, rồi vô vọng nhìn chúng tôi hết người này đến người khác.

“Nào anh bạn”, Stanley Hopkins nói, “anh là ai và anh cần gì ở đây?”

Người nọ lấy lại can đảm và cố gắng điềm tĩnh nhìn vào mặt chúng tôi. “Chắc các ông là thanh tra?” Anh ta nói. “Mấy ông tưởng tôi có dính líu tới cái chết của thuyền trưởng Peter Carey. Tôi cam đoan với mấy ông là tôi vô tội.”

“Chúng tôi sẽ xét chuyện đó sau”, Hopkins nói. “Còn trước hết, anh tên gì?”

“John Hopley Neligan.”

Tôi thấy Holmes và Hopkins liếc nhìn nhau một cái.

“Anh làm gì ở đây?”

“Tôi không nói được không?”

“Không được.”

“Sao tôi phải nói cho mấy ông?”

“Nếu anh không trả lời, anh có thể gặp rắc rối tại tòa.”

Chàng trai nhăn mặt.

“Thôi được, tôi sẽ nói. Tại sao lại không chứ? Nhưng thật lòng tôi không muốn làm sống dậy vụ tai tiếng năm xưa. Các ông đã bao giờ nghe nói đến Dawson và Neligan chưa?”

Nhìn mặt Hopkins là tôi biết anh ta chưa từng nghe tới, nhưng Holmes lại cực kì hứng thú.

“Cậu muốn nói tới các chủ nhà băng vùng Tây Anh”, anh nói. “Họ vỡ nợ một triệu, khiến cho các gia đình ở phân nửa hạt Cornwall phá sản, rồi Neligan biệt tích.”

“Đúng vậy. Neligan là cha tôi.”

Cuối cùng thì chúng tôi cũng đã có được một tình tiết mới, vậy nhưng chuyện một chủ nhà băng bỏ trốn và vụ việc thuyền trưởng Peter Carey bị giết chết bằng chính cây lao móc của mình nghe chả mấy liên quan. Chúng tôi cùng chăm chú lắng nghe câu chuyện của chàng trai.

“Thật ra chỉ có cha tôi liên quan tới việc nhà băng phá sản. Dawson về hưu từ trước đó rồi. Lúc đó tôi mới mười tuổi đầu, nhưng đã đủ lớn khôn để biết thế nào là nhục nhã và kinh hoàng. Thiên hạ vẫn đồn rằng cha tôi cuỗm hết cổ phiếu rồi bỏ trốn. Nhưng thực ra không phải vậy. Cha tôi tin rằng nếu để ông thư thả bán hết số cổ phiếu đó thì mọi sự sẽ đâu vào đấy và ông sẽ có đủ tiền trang trải mọi khoản nợ. Ông lên một chiếc thuyền nhỏ đến Na Uy ngay trước khi lệnh bắt được ban bố. Tôi còn nhớ đêm cuối ông chào từ biệt mẹ tôi. Ông để lại cho chúng tôi một danh sách các cổ phiếu ông cầm theo, và thề sẽ quay về rửa sạch thanh danh, và không để ai tin tưởng ông phải chịu thiệt thòi. Thế nhưng từ hồi đó, chúng tôi không còn nghe thêm một tin tức nào về ông nữa. Cả cha tôi lẫn con thuyền đều mất tích. Mẹ con tôi tin rằng ông và thuyền, cùng các cổ phiếu ông mang theo đều đã chìm xuống đáy biển. Nhưng cách đây không lâu, một thương gia là bạn lâu năm với gia đình chúng tôi đã phát hiện ra một số cổ phiếu cha tôi đem theo bỗng xuất hiện trên thị trường chứng khoán London. Các ông cũng hình dung được mẹ con tôi sửng sốt đến mức nào. Hàng tháng trời tôi cố lần theo chúng và rồi cuối cùng sau biết bao gian nan, tôi phát hiện ra người đầu tiên bán ra là thuyền trưởng Peter Carey, chủ nhân của gian nhà phụ này.

Theo lẽ đương nhiên, tôi có dò la đôi chút về người này. Tôi biết ông ta từng chỉ huy một tàu săn cá voi trở về từ Bắc Băng Dương đúng vào thời điểm cha tôi vượt biển đến Na Uy. Mùa thu năm đó thường xuyên xảy ra giông bão, và những cơn cuồng phong từ phía nam thổi tới không dứt suốt một thời gian dài. Thuyền của cha tôi có thể bị gió đánh bạt về hướng bắc, và gặp tàu của thuyền trưởng Peter Carey ở đó. Nếu sự tình đúng như vậy, chuyện gì đã xảy ra với cha tôi? Bất luận thế nào, nếu tôi có thể làm Peter Carey khai ra vì sao những cổ phiếu kia xuất hiện trên thị trường, tôi sẽ chứng minh được cha tôi đã không bán chúng, và ông không hề có ý tư lợi khi mang chúng theo. Tôi xuống Sussex định bụng gặp thuyền trưởng, nhưng lại gặp đúng thời điểm xảy ra cái chết thảm khốc của ông ta. Tôi theo dõi cuộc điều tra thì đọc được đoạn mô tả gian nhà nhỏ, thấy nói rằng trong đó có mấy cuốn nhật kí hải trình ngày xưa của ông ta. Tôi chợt nghĩ rằng nếu được xem chuyện gì xảy ra vào tháng 8 năm 1883 ấy, trên tàu Kì lân biển, tôi sẽ giải đáp được bí ẩn về số phận cha mình. Đêm qua tôi định lấy mấy cuốn nhật kí hải trình này, nhưng không tài nào mở được cửa. Tối nay tôi thử lại và thành công, nhưng mấy trang đề cập đến tháng đó đã bị xé mất. Sau đó, tôi bị các ông bắt.”

“Chỉ có vậy thôi sao?” Hopkins hỏi.

“Phải, tất cả chỉ có thế.” Cậu ta trợn mắt.

“Anh không còn gì khác cần cho chúng tôi biết?”

Cậu ta ngập ngừng.

“Không có.”

“Đêm qua là lần đầu tiên anh đến đây?”

“Đúng.”

“Vậy thì anh giải thích sao về thứ này?” Hopkins quát và giơ cuốn sổ có tên viết tắt của người kia trên trang đầu và vết máu tại bìa.

Chàng trai khốn khổ gục đầu xuống. Cậu ta ôm mặt, cả người run bần bật.

“Ông lấy nó ở đâu vậy?” Cậu ta rên rỉ. “Tôi tưởng mình làm mất ở khách sạn.”

“Vậy là đủ rồi”, Hopkins lạnh lùng nói. “Nếu anh còn muốn nói gì, anh sẽ phải trình bày với tòa. Giờ mời anh theo tôi về đồn cảnh sát. Ông Holmes, tôi vô cùng biết ơn sự giúp đỡ của ông và bạn ông. Tuy rằng sự có mặt của ông thành ra không cần thiết và tôi có thể phá được vụ án này mà không có ông, tôi vẫn vô cùng cảm ơn. Tôi đã đặt phòng cho các ông tại khách sạn Brambletye, nên tất cả chúng ta có thể cùng về làng.”

***

“Này Watson, anh nghĩ sao về chuyện đó?" Holmes hỏi trên đường về vào sáng hôm sau.

“Tôi thấy anh chưa hài lòng.”

“Ồ, Watson thân mến, tôi hài lòng lắm chứ. Nhưng tôi cũng không đồng tình với phương pháp của Stanley Hopkins. Tôi thất vọng về Stanley Hopkins. Tôi kì vọng ở anh ta nhiều hơn. Chúng ta phải luôn tìm xem có thể có một khả năng khác không. Đó là quy tắc cơ bản trong điều tra tội phạm.”

“Vậy khả năng khác là gì?”

“Chính là hướng tôi đang điều tra. Có thể nó không đem lại gì cho ta nhưng chí ít, tôi cũng sẽ theo tới cùng.”

Ở phố Baker đã có vài lá thư đang chờ Holmes. Anh vội cầm lấy một lá, bóc ra xem rồi bật cười đắc thắng.

“Tuyệt lắm, Watson! Khả năng khác đang dần hé lộ. Anh gửi bức điện này hộ tôi nhé. Gửi: Đại lí vận tải Sumner, đại lộ Ratcliff. Nội dung: Giới thiệu ba người, tới lúc 10 giờ sáng mai. Kí tên: Basil. Tôi dùng tên giả ấy mà. À, còn một bức này nữa nhé. Gửi: Thanh tra Stanley Hopkins, 46 phố Lord, Brixton. Nội dung: 9 rưỡi sáng mai đến dùng điểm tâm. Việc quan trọng. Đánh điện nếu không đến được. Kí tên: Sherlock Holmes. Watson ạ, vụ án quỷ quái này ám ảnh tôi suốt mười ngày nay. Hi vọng ngày mai tôi sẽ thoát được nó.”

Đúng giờ đã định, thanh tra Stanley Hopkins xuất hiện và cùng chúng tôi thưởng thức bữa điểm tâm tuyệt vời do bà Hudson chuẩn bị. Viên thanh tra trẻ rất cao hứng là đã thành công.

“Anh có chắc lời giải của mình là đúng chứ?” Holmes hỏi.

“Không thể trọn vẹn hơn.”

“Tôi thấy nó chưa đủ sức thuyết phục.”

“Vậy ông còn đòi hỏi thế nào nữa, thưa ông Holmes?”

“Lối giải thích của anh có bao quát được mọi vấn đề không?”

“Chắc chắn rồi. Tôi tìm hiểu được rằng anh chàng Neligan đó tới khách sạn Brambletye đúng vào hôm xảy ra án mạng. Anh ta lấy cớ đến chơi golf. Anh ta ở tầng một nên có thể đi ra khi nào tùy thích. Chính vào đêm đó, anh ta tới Woodman’s Lee, gặp Peter Carey tại gian nhà nhỏ. Hai người cãi vả, rồi anh ta giết nạn nhân bằng cây lao móc. Sau đó, khiếp đảm trước việc mình làm, anh ta chuồn khỏi gian nhà phụ, nhưng lại đánh rơi cuốn sổ mang theo để chất vấn Peter Carey về các cổ phiếu. Có thể các ông đã nhận thấy rằng một số được đánh dấu, nhưng đại đa số thì không. Những cổ phiếu có đánh dấu đã được tung ra thị trường London, số còn lại đoán chừng là vẫn nằm trong tay Carey. Theo lời anh chàng Neligan, anh ta nóng lòng muốn thu hồi chúng để trả lại thanh danh cho cha mình. Anh ta không dám bén mảng đến gian nhà phụ ngay sau khi xảy ra án mạng, nhưng cuối cùng vẫn buộc phải tới để tìm thông tin mình cần. Thế là rõ ràng, dễ hiểu quá còn gì?”

Holmes mỉm cười lắc đầu.

“Hopkins à, tôi thấy cách giải thích của anh có một khiếm khuyết, đó là không thể có chuyện như thế được. Anh thử đâm lao xuyên qua một tấm thân chưa? Chưa à? Chậc chậc, anh bạn thân mến ơi, anh phải để ý đến mấy chi tiết này mới được, ông bạn Watson của tôi có thể cho anh biết tôi đã bỏ cả buổi sáng tập làm như vậy. Chuyện đó không hề dễ và đòi hỏi một cánh tay mạnh mẽ thành thục. Mà trong vụ án mạng tại Woodman’s Lee, cú phóng lao mạnh đến độ đầu vũ khí cắm lút vào tường. Anh nghĩ chàng trai xanh rớt kia khỏe đến vậy sao? Cậu ta là người chén chú chén anh với Peter Đen lúc nửa đêm ư? Bóng gương mặt nhìn nghiêng in trên rèm hai đêm trước là của cậu ta chắc? Không đâu, Hopkins. Kẻ ta phải tìm ghê gớm hơn kia.”

Trong khi Holmes nói, mặt viên thanh tra càng lúc càng thuỗn ra. Mọi hi vọng và tham vọng của anh ta đều tan tành. Nhưng anh ta chẳng chịu từ bỏ lập luận mà không phản pháo.

“Ông không thể phủ nhận rằng Neligan đã có mặt vào đêm xảy ra án mạng, ông Holmes. Cuốn sổ đã chứng minh điều đó. Tôi cho rằng mình có đủ bằng chứng để thuyết phục bồi thẩm đoàn, dù ông có tìm ra kẽ hở trong lập luận của tôi. Vả chăng, ông Holmes, tôi đã tóm được hung thủ của mình rồi. Còn gã thủ ác của ông ở đâu?”

“Tôi nghĩ hắn đang lên cầu thang”, Holmes điềm nhiên nói. “Watson này, tôi nghĩ anh nên để khẩu súng lục trong tầm với.” Anh đứng lên và đặt một tờ giấy đã viết sẵn lên cái bàn sát tường. “Giờ thì ta sẵn sàng rồi”, anh nói.

Nãy giờ bên ngoài vang lên tiếng nói chuyện bổ bã, và bà Hudson mở cửa báo có ba người muốn gặp thuyền trưởng Basil.

“Bà cho họ lần lượt vào,” Holmes nói.

Bước vào đầu tiên là một người đàn ông có đôi má đỏ au và ria mép bạc rậm rạp. Holmes đã rút trong túi ra một lá thư.

“Tên gì?” Anh hỏi.

“James Lancaster.”

“Lancaster, tôi rất tiếc, nhưng tôi đã nhận đủ người làm việc trên tàu rồi. Tôi xin gửi ông nửa sovereign vì đã làm ông mất công vô ích. Mời ông bước vào phòng này và chờ ít phút.”

Người thứ hai cao lêu đêu, khô đét, tóc thẳng rũ xuống và má hóp. Tên ông ta là Hugh Pattins. Ông ta cũng bị từ chối, được nhận nửa sovereign và lệnh chờ.

Vào thứ ba là một người đàn ông có vẻ bề ngoài nổi bật. Mớ râu tóc bờm xờm ôm lấy gương mặt bặm trợn dữ dằn như mặt chó bun. Đôi mắt đen sậm của hắn sáng lên dưới cặp lông mày rủ rậm rạp. Hắn chào và đứng kiểu thủy thủ, rồi vân vê cái mũ.

“Tên?” Holmes hỏi.

“Patrick Cairns.”

“Thợ phóng lao à?”

“Đúng, thưa ông. Từng tham gia hai mươi sáu chuyến đi biển.”

“Tới Dundee phải không?”

“Phải, thưa ông.”

“Sẵn sàng khởi hành theo tàu thám hiểm chứ?”

“Rồi, thưa ông.”

“Anh muốn được trả công thế nào?”

“Tám bảng mỗi tháng.”

“Anh thạo việc rồi chứ?”

“Tôi có thể bắt tay vào làm ngay khi có đồ nghề.”

“Anh có giấy tờ không?”

“Có, thưa ông.” Hắn lôi trong túi ra một xấp giấy tờ cũ sờn và lem nhem dầu mỡ. Holmes liếc qua một lượt rồi trả lại.

“Anh đúng là người tôi cần”, anh nói. “Trên bàn bên có tờ hợp đồng. Chỉ cần anh kí vào nữa là xong.”

Tay thủy thủ bước tới và cầm bút lên.

“Tôi kí ở đây hả?” Hắn khom người bên bàn và hỏi.

Holmes nhoài tới và thộp cổ hắn bằng cả hai tay. “Vậy được rồi”, anh nói.

Tôi nghe tiếng thép lách cách rồi một tiếng rống như tiếng bò điên. Chỉ trong chớp mắt, Holmes và tay thủy thủ đã cùng ngã lăn ra đất. Dù tay đã bị Holmes khéo léo dùng còng số tám khóa lại, hắn vẫn thừa sức khuất phục anh mau chóng nếu Hopkins và tôi không lao đến giải cứu. Cuối cùng, khi bị tôi gí họng súng lục lạnh lẽo vào thái dương, hắn mới hiểu rằng chống cự cũng vô ích. Chúng tôi lấy dây thừng trói chân hắn rồi hổn hển đứng dậy sau cuộc vật lộn.

“Hopkins, rất xin lỗi anh”, Sherlock Holmes nói. “Tôi e món trứng bác nguội mất rồi. Tuy nhiên hẳn anh sẽ thấy bữa điểm tâm ngon hơn vì vụ án của anh đã kết thúc thắng lợi.”

Stanley Hopkins sững sờ không nói nên lời. “Tôi không biết nói sao, ông Holmes”, cuối cùng anh ta đỏ mặt thốt lên. “Tôi thấy từ đầu tới giờ, tôi đã xử sự như một thằng ngốc. Giờ tôi đã hiểu điều mà đáng ra tôi không bao giờ được quên, rằng tôi là trò còn ông là thầy. Dù đã thấy ông làm gì nhưng tôi vẫn chưa hiểu sao ông làm được thế, và việc đó nghĩa là thế nào.”

“À”, Holmes vui vẻ nói “Chúng ta đều học từ kinh nghiệm, và bài học của anh lần này là đừng bao giờ quên tìm kiếm những khả năng khác. Anh chú tâm đến anh chàng Neligan đến mức không nghĩ gì đến Patrick Cairns, kẻ thực sự sát hại Peter Carey.”

Giọng ồ ồ của tay thủy thủ cắt ngang cuộc trò chuyện.

“Nghe này ông”, hắn nói, “tôi chẳng kêu ca gì khi bị đối xử thô bạo thế này, nhưng ông nói gì thì phải nói cho đúng. Ông bảo tôi sát hại Peter Carey là không đúng. Tôi đã giết Peter Carey thật, nhưng hai chuyện đó hoàn toàn khác nhau. Chắc ông không tin. Chắc ông nghĩ tôi chỉ bịa chuyện.”

“Không hề”, Holmes nói. “Cứ kể chúng tôi nghe xem sao.”

“Xin kể ngay đây và thề có Chúa chứng giám, từng lời từng chữ tôi nói đều là sự thật. Tôi thừa hiểu Peter Đen nên khi lão vừa rút dao, tôi liền phóng cây lao qua người lão, vì tôi biết giữa tôi và lão, chỉ có một người được sống. Lão chết như vậy đó. Ông gọi vậy là sát hại cũng được. Đằng nào tôi cũng chết, bị treo cổ hay bị dao của Peter Carey cắm vào tim cũng đều là chết cả thôi.”

“Vì sao ông đến đó?” Holmes hỏi.

“Tôi sẽ kể ông nghe từ đầu. Dựng tôi ngồi dậy tí đã, đặng tôi nói được thoải mái. Chuyện bắt đầu vào tháng 8 năm 1883. Peter Carey là thuyền trưởng tàu Kì lân biển, còn tôi là thợ phóng lao móc. Lúc bấy giờ chúng tôi đang trên đường về từ vùng biển đóng băng thì gặp phải những cơn gió ngược và bão từ phương nam kéo dài suốt một tuần, chúng tôi cứu được một con thuyền bị gió thổi bạt về phương bắc. Trên thuyền chỉ có một người - một người không quen đi biển, và được biết thủy thủ đoàn cho rằng thuyền chính sẽ chìm nên đã lên xuồng để tới bờ biển Na Uy. Tôi đoán chừng họ chết chìm cả. Chúng tôi đưa người kia lên tàu, sau đó ông ta và thuyền trưởng nói chuyện rất lâu trong buồng lái. Toàn bộ hành lí ông ta mang theo chỉ vỏn vẹn có một cái hộp thiếc. Thủy thủ đoàn chẳng ai biết ông ta tên gì, và đến đêm thứ hai, ông ta biến mất như chưa từng tồn tại. Người ta kháo rằng hoặc ông ta hoặc đã gieo mình hoặc bất cẩn ngã xuống biển trong tiết trời xấu lúc đó. Chỉ có một người biết chuyện gì xảy ra với ông ta và đó là tôi. Hai ngày trước khi chúng tôi thấy ánh đèn trên đảo Shetland, trong lúc tôi đang gác đêm, chính mắt tôi đã thấy thuyền trưởng kiễng chân ném ông ta qua lan can. Tôi giữ kín chuyện mình biết và chờ xem sự thể thế nào. Khi chúng tôi về tới Scotland, chuyện đó dễ dàng bị ém nhẹm đi và chẳng ai buồn hỏi han. Nói cho cùng, đó cũng chỉ là một người lạ tử nạn thôi mà. Không lâu sau đó, Peter Carey giã từ biển cả và phải mất nhiều năm tôi mới truy ra tung tích lão. Tôi đoán lão giết người lạ kia vì thứ nằm trong hộp thiếc, và giờ lão đủ sức trả hậu hĩnh cho tôi vì đã biết giữ mồm giữ miệng.

Nhờ một thủy thủ từng gặp lão ở London, tôi biết được nơi lão ở và tới để tống tiền lão. Vào đêm đầu gặp mặt, lão khá biết điều và sẵn lòng cho tôi một khoản đủ để tôi thoát đời lênh đênh sóng nước. Chúng tôi định hai đêm sau sẽ dàn xếp mọi chuyện. Khi đến nơi, tôi thấy lão đã ba phần say và đang cơn khó chịu. Chúng tôi ngồi xuống uống rượu hàn huyên chuyện xưa, nhưng lão càng uống thì tôi càng không ưng thái độ của lão. Tôi để ý thấy cây lao móc trên tường và nghĩ nếu muốn moi được tiền từ Peter, chắc tôi phải dùng tới nó.

Rồi lão bỗng nổi cơn thịnh nộ, khạc nhổ và chửi um lên, ánh mắt đằng đằng sát khí còn tay thì lăm lăm con dao. Lão chưa kịp rút dao khỏi vỏ, tôi đã phóng lao xuyên người lão. Trời! Lão rú mới khiếp chứ! Đến giờ mặt lão hãy còn lởn vởn trong giấc ngủ của tôi. Tôi đứng đó, máu lão bắn tung tóe quanh tôi, và tôi chờ một lát, nhưng vì bốn bề vẫn im ắng nên tôi lấy lại can đảm. Tôi nhìn quanh thì thấy cái hộp thiếc ở ngay trên giá. Dù gì tôi cũng có quyền với nó như Peter Carey vậy, nên tôi cầm theo và rời gian nhà phụ. Nhưng ngu ngốc làm sao, tôi lại bỏ quên túi đựng thuốc lá trên bàn.

Giờ tôi sẽ kể mấy ông nghe điểm kì quặc nhất trong toàn bộ câu chuyện. Vừa ra ngoài, tôi nghe có tiếng chân người đi tới nên vội nấp vào bụi rậm. Một gã lén lút bước vào gian nhà phụ, ré lên một tiếng như thấy ma, rồi ba chân bốn cẳng chạy mất dạng. Tôi không biết hắn là ai hay muốn gì. Còn tôi đi bộ mười dặm lên tàu tại Tunbridge Wells và tới London mà không ai hay biết. Thế rồi khi kiểm tra cái hộp, tôi thấy trong đó không có tiền, và chẳng có gì ngoài đống chứng từ tôi không dám bán. Peter Đen đã không còn nằm trong tầm không chế của tôi, bản thân tôi lại lạc lõng giữa London trong tình trạng không một xu dính túi. Tôi chỉ còn lại cái nghề để nuôi thân. Tôi thấy tin rao vặt tìm thợ phóng lao móc và trả công cao nên tìm đến đại lí vận tải và được họ giới thiệu đến đây. Tôi chỉ biết có vậy và tôi cũng xin nhắc lại: Chính quyền phải cảm ơn tôi đã giết Peter Đen, vì tôi đã giúp họ tiết kiệm tiền mua thừng treo cổ cái lão thối thây kia.”

“Lời khai rất rõ ràng”, Holmes nói và đứng lên châm tẩu thuốc. “Hopkins này, tôi nghĩ anh nên nhanh chóng tống giam hung thủ đi thôi. Phòng này không hợp để làm xà lim và ông Patrick Cairns đây chiếm nhiều chỗ trên thảm của chúng tôi quá.”

“Ông Holmes”, Hopkins nói, “tôi không biết phải bày tỏ lòng biết ơn thế nào. Đến giờ tôi vẫn chưa hiểu làm thế nào ông đạt được kết quả này?”

“Nhờ may mắn bắt được manh mối đúng ngay từ đầu ấy mà. Nếu tôi biết về cuốn sổ tay này, rất có thể tôi sẽ phán đoán sai như anh. Nhưng tất cả những gì tôi nghe được lại chỉ về duy nhất một hướng. Sức mạnh phi thường, kĩ năng dùng lao móc, rượu rum và túi thuốc lá bằng da hải cẩu - tất cả những thứ này chỉ rõ sát nhân là một thủy thủ, lại là thủy thủ săn cá voi. Tôi tin chắc mấy chữ P.C trên túi không phải viết tắt của Peter Carey mà chỉ là trùng hợp tình cờ, vì nạn nhân chẳng mấy khi hút thuốc và trong gian nhà phụ không có tẩu. Anh còn nhớ tôi đã hỏi trong chòi có whisky và brandy không. Anh nói có. Đàn ông ở đất liền chẳng mấy ai uống rượu rum khi có sẵn mấy thứ rượu kia. Chính vì vậy, tôi chắc chắn là cần tìm một thủy thủ.”

“Vậy ông tìm được thủ phạm bằng cách nào?”

“Anh bạn thân mến ơi, vấn đề đã trở nên đơn giản vô cùng. Nếu hung thủ là thủy thủ, hắn chỉ có thể là thủy thủ từng ở cùng nạn nhân trên tàu Kì lân biển. Theo như tôi biết, nạn nhân không đi tàu nào khác. Tôi mất ba ngày đánh điện cho Dundee để xác định tên tuổi các thủy thủ trên Kì lân biển trong năm 1883. Khi tôi thấy Patrick Cairns trong số những thợ phóng lao, cuộc tìm kiếm của tôi đã gần như xong. Tôi lập luận rằng có lẽ người này đang ở London, và chắc hắn muốn xa xứ một thời gian. Vì vậy tôi bỏ ra vài ngày ở khu đông London, bịa ra một chuyến thám hiểm Bắc Cực, đưa ra mấy điều kiện hấp dẫn cho thợ phóng lao làm việc cho thuyền trường Basil - và kết quả đây!”

“Tuyệt vời!” Hopkins kêu lên. “Tuyệt vời!”

“Anh phải xin lệnh thả Neligan càng sớm càng tốt”, Holmes nói! “Thật lòng mà nói, tôi nghĩ anh nợ cậu ta câu xin lỗi. Dù các cổ phiếu đã bị Peter Carey bán hết, nhưng cái hộp nên được trả về cho cậu ta. Hopkins, xe đến rồi và anh có thể đưa thủ phạm đi. Nếu anh muốn tôi đến làm chứng tại phiên tòa thì địa chỉ của tôi và Watson sẽ ở đâu đó bên Na Uy - tôi sẽ gửi chi tiết sau.”

CHARLES AUGUSTUS MILVERTON
(Charles Augustus Milverton, 1904)

Dù chuyện đã xảy ra từ nhiều năm trước nhưng tôi vẫn ngại kể lại. Suốt một thời gian dài, tôi không thể nào công bố sự việc, dù là theo cách dè dặt và kín đáo nhất. Nhưng giờ đây, khi đương sự đã nằm ngoài tầm kiểm soát của luật pháp cõi trần, tôi nhận thấy nếu tiết chế, tôi có thể kể câu chuyện mà không phương hại đến ai. Đây là câu chuyện về trải nghiệm độc nhất vô nhị trong sự nghiệp của cả Sherlock Holmes lẫn tôi. Xin độc giả thứ lỗi vì tôi buộc phải che giấu ngày tháng hay bất cứ chi tiết nào giúp truy ra sự việc thực.

Một chiều đông lạnh giá, Holmes và tôi ra ngoài đi dạo rồi về nhà vào khoảng 6 giờ. Khi Holmes vặn đèn lên, ánh sáng vừa khéo soi tỏ một tấm danh thiếp trên bàn. Anh liếc nhìn rồi kêu lên một tiếng ghê tởm và ném nó xuống sàn. Tôi nhặt lên đọc:

CHARLES AUGUSTUS MILVERTON

Văn phòng: APPLEDORE TOWERS, HAMPSTEAD

“Hắn là ai?” Tôi hỏi.

“Kẻ xấu xa nhất London”, Holmes ngồi duỗi chân trước lò sưởi và trả lời. “Mặt sau tấm danh thiếp có đề gì không?”

Tôi lật tấm danh thiếp lại và đọc, “Sẽ đến lúc 6 giờ 30 - C.A.M.”

“Hừ! Hắn sắp đến rồi. Watson này, anh có bao giờ thấy rờn rợn khi đứng trước lũ rắn trong sở thú, những sinh vật có nọc độc với thân mình trơn tuồn tuột, mắt trắng dã, mặt bèn bẹt và gớm ghiếc không? Milverton cho tôi cái cảm giác như vậy đấy. Từ hồi làm nghề này tới giờ, tôi đã phải tiếp xúc với năm chục tên sát nhân, nhưng ngay cả kẻ đồi bại nhất cũng chưa từng khiến tôi thấy ghê tởm như gã này. Ấy vậy mà tôi lại phải làm việc với hắn... Nói đúng ra, hắn đến đây theo lời mời của tôi.”

“Nhưng hắn là ai?”

“Để tôi cho anh hay, Watson. Hắn là vua tống tiền, cầu Chúa phù hộ cho người nào, mà nhất lại là phụ nữ, bị Milverton nắm được bí mật có thể làm hại đến thanh danh! Bằng gương mặt tươi cười và trái tim vô cảm, hắn sẽ lần hồi vắt kiệt họ đến tận xương tủy. Tên này là thiên tài theo một cách riêng, và có thể làm nên tên tuổi nếu làm một nghề nào tử tế hơn. Phương pháp của hắn là thế này: Hắn công khai rằng sẵn lòng trả những khoản tiền lớn để mua mấy bức thư có thể làm những kẻ giàu sang hay người có danh vọng phải lao đao. Hắn mua chúng từ đám người hầu phản trắc, hoặc từ mấy tên vô lại chỉ biết chải chuốt để chiếm được tình yêu và lòng tin của những người đàn bà nhẹ dạ. Hắn vung tiền để có được những thứ ấy. Tôi tình cờ được biết hắn từng trả bảy trăm bảng để mua một mẩu thư chỉ vỏn vẹn hai dòng, sau đó khiến một gia đình quý tộc phải lụn bại. Mọi lá thư được rao bán đều đến tay Milverton, và trong cái thành phố lớn này có hàng trăm người sẽ tái mặt đi khi nghe tới tên hắn. Không ai biết gọng kìm của hắn có thể chụp xuống ai, vì hắn quá giàu và quá xảo quyệt nên chẳng cần lo tới chuyện lao động kiếm sống. Hắn thường thủ con bài hàng năm trời để thả ra vào lúc tiền cược lớn nhất. Tôi vừa nói hắn là kẻ xấu xa nhất London và tôi muốn hỏi anh câu này: Sao chúng ta có thể so sánh tên côn đồ trong cơn nóng giận bột phát dùng dùi cui đánh vợ với cái kẻ thích dùng các phương pháp để giày vò tâm hồn và thần kinh người khác, chỉ để làm phình to cái hầu bao vốn đã đầy của hắn?”

Tôi hiếm khi nghe bạn mình nói với cảm xúc mãnh liệt như vậy.

“Nhưng”, tôi nói, “pháp luật phải trừng trị hắn chứ?”

“Theo lí thuyết là thế, nhưng thực tế lại khác. Chẳng hạn, một phụ nữ sẽ được gì khi tống hắn vào tù vài tháng nhưng cuộc đời cô ta lại bị hủy hoại ngay sau đó? Nạn nhân của hắn không dám trả đòn. Chỉ khi nào hắn tống tiền một người hoàn toàn trong sạch, chúng ta mới có thể bắt hắn, nhưng hắn gian giảo như quỷ sứ ấy! Không, ta phải tìm cách khác để đấu với hắn.”

“Vậy vì sao hắn đến đây?”

“Vì tôi nhận được ủy thác giúp một thân chủ giải quyết trường hợp đáng thương của cô. Đó là tiểu thư Eva Blackwell, thiếu nữ xinh đẹp mới bước chân vào xã hội thượng lưu. Nửa tháng nữa, cô ấy sẽ kết hôn cùng bá tước Dovercourt. Con quỷ Milverton có được vài lá thư tiểu thư viết trong lúc nông nổi cho một tay điền chủ trẻ tuổi, nghèo túng sống ở một miền quê. Watson, nội dung thư không có gì thái quá, nhưng có thể khiến đám cưới đổ bể. Nếu tiểu thư Eva không chịu trả một khoản tiền lớn, hắn sẽ gửi những lá thư đến tay ngài bá tước. Tôi được giao nhiệm vụ gặp mặt hắn và... cố thương lượng để mua lại với giá thấp nhất.”

Đúng lúc đó, tiếng bánh xe lọc cọc từ dưới đường vọng lên. Khi nhìn xuống, tôi thấy một cỗ xe song mã oai vệ, có hai bóng đèn lấp loáng bên hông đôi con tuấn mã lông màu hạt dẻ óng mượt. Một người hầu mở cửa, rồi một người đàn ông thấp lùn, phốp pháp, khoác áo lông cừu bước xuống. Ngay phút sau, hắn đã bước vào phòng.

Charles Augustus Milverton ở độ tuổi năm mươi, trông có vẻ trí thức, gương mặt tròn trịa và nhẵn nhụi, trên môi lúc nào cũng thường trực một nụ cười giả tạo, còn đôi mắt xám sắc sảo của hắn loang loáng sau cặp kính gọng vàng. Tôi hẳn sẽ nghĩ hắn trông cũng hiền hậu nếu không thấy cái giả dối trong nụ cười thường trực và ánh nhìn chòng chọc ra từ đôi mắt láo liên soi mói kia. Giọng hắn cũng thớ lợ hệt như sắc mặt khi hắn bước tới và chìa bàn tay nhỏ múp míp, lí nhí buông mấy lời tiếc nuối rằng lúc trước đến nhưng không gặp được chúng tôi. Holmes không đếm xỉa đến bàn tay chìa ra kia. Anh lạnh lùng nhìn hắn. Nụ cười của Milverton nở rộng, sau đó hắn nhún vai, cởi áo khoác, cẩn thận choàng lên lưng ghế rồi ngồi xuống.

“Có cả ông đây sao?” Hắn phẩy tay về hướng tôi. “Vậy có kín đáo không? Có ổn không?”

“Bác sĩ Watson là bạn và cộng sự của tôi.”

“Tốt lắm, ông Holmes. Tôi phản đối cũng chỉ vì quyền lợi của thân chủ ông thôi. Vấn đề rất tế nhị...”

“Bác sĩ Watson biết chuyện rồi.”

“Vậy ta vào việc thôi, ông nói ông đại diện cho tiểu thư Eva. Cô ta trao ông quyền chấp nhận điều kiện của tôi chứ?”

“Điều kiện thế nào?”

“Bảy ngàn bảng,”

“Còn nếu chúng tôi không giao được tiền?”

“Ông thân mến ơi, tôi thật đau lòng khi phải bàn chuyện đó. Nhưng nếu đến ngày 14 mà tiền chưa đến tay tôi, vậy cô ta đừng mơ tới cái đám cưới hôm 18 nữa.”

Nụ cười vốn đã khiến chúng tôi khó chịu của hắn càng thêm phần tự mãn.

Holmes nghĩ ngợi một lát.

“Tôi thấy”, cuối cùng anh nói, “hình như ông nhìn nhận mọi chuyện quá ư hiển nhiên. Tất nhiên tôi đã rõ nội dung mấy bức thư. Tiểu thư Blackwell sẽ nghe theo lời tư vấn của tôi. Tôi sẽ khuyên cô ấy cho vị hôn phu của mình biết mọi chuyện rồi trông mong vào lòng bao dung của ngài ấy?”

Milverton cười tủm tỉm. “Vậy ông chưa biết tính bá tước rồi”, hắn nói

Nhìn vẻ bối rối trên mặt Holmes, tôi biết điều Milverton vừa nói là thật.

“Trong mấy lá thư có gì nguy hại?” Anh hỏi

“Mấy lá thư sống động... sống động lắm”, Milverton trả lời. “Lời lẽ trong thư rất bay bướm quyến rũ, nhưng tôi dám cam đoan bá tước Dovercourt sẽ không thích đâu. Song vì ông nhìn nhận theo hướng khác nên ta sẽ không bàn thêm nữa. Đây chỉ là chuyện làm ăn thôi mà. Nếu ông thấy thân chủ của ông nên nói cho bá tước biết về mấy lá thư, vậy ông không cần dại dột mà trả một món tiền lớn để lấy lại chúng.”

Hắn đứng lên và cầm cái áo khoác lông cừu. Holmes tím mặt vì giận và bẽ bàng.

“Chờ đã”, anh nói. “ông hấp tấp quá. Tất nhiên chúng tôi sẽ cố hết sức để tránh tai tiếng trong một chuyện nhạy cảm thế này.”

Milverton lại ngồi xuống.

“Tôi chắc chắn ông sẽ nhìn vấn đề dưới góc độ đó mà”, hắn ngâm nga.

“Mặt khác”, Holmes nói tiếp, “tiểu thư Eva cũng không giàu có gì. Tôi cam đoan với ông rằng hai ngàn bảng đã vắt kiệt nguồn tài chính của tiểu thư, và cái giá ông phát ra vượt quá khả năng của cô ấy. Vì vậy, mong ông hãy giảm đòi hỏi xuống, và trả lại thư với cái giá tôi nêu lúc trước. Đó là số tiền lớn nhất cô ấy có thể trả.”

Nụ cười của Milverton nở rộng hơn còn mắt hắn sáng lên nét hài hước. “Tôi biết ông nói thật về nguồn lực của tiểu thư”, hắn nói. “Nhưng mặt khác, ông phải công nhận rằng đám cưới của tiểu thư là dịp thích hợp để bạn bè bà con làm gì đó cho cô ta. Có lẽ họ chưa biết nên tặng món quà cưới nào cho tương xứng. Tôi xin cam đoan với họ rằng mấy bức thư nho nhỏ này sẽ đem lại niềm vui lớn hơn mấy giá nến và đĩa đựng bơ ở London.”

“Không thể được”, Holmes nói.

“Trời, vậy thì tiếc quá!” Milverton kêu lên, rút ra một cuốn sổ dày cộp. “Sao các quý cô lại khờ dại không chịu cố gắng một chút nhỉ? Nhìn cái này này!” Hắn giơ một phong bì thư có in một dấu gia huy. “Nó là của... mà thôi, tôi không nên nói ra cái tên trước sáng mai. Nhưng đến lúc đó, nó đã tới tay đức ông chồng của một quý cô rồi. Đấy cũng vì cô ta không chịu trích một khoản tiền nho nhỏ trong cái gia tài khổng lồ của mình! Quả là đáng tiếc. Này, ông còn nhớ chuyện hôn trước của tiểu thư Miles với đại tá Dorking bị hủy đột ngột không? Chỉ hai ngày trước đám cưới, tờ Morning Post đã đăng một mẩu tin vắn loan tin hôn lễ bất thành. Tại sao vậy nhỉ? Nếu tôi nhận được hai ngàn bảng có phải mọi chuyện đều êm xuôi không? Hôn nhân đổ bể chẳng phải đáng tiếc lắm sao? Còn giờ tôi thấy một người hiểu lý lẽ như ông lại trù trừ về giá cả khi mà tiền đồ và danh dự của nữ thân chủ đang lung lay. Ông làm tôi ngạc nhiên đấy, ông Holmes ạ.”

“Điều tôi nói là thật”, Holmes trả lời. “Tiểu thư không thể kiếm đâu ra chỗ tiền ấy. Chấp nhận mức giá tôi đề nghị sẽ tốt cho ông hơn. Nếu ông hủy hoại cuộc đời cô gái ấy, ông đâu được lợi lộc gì?”

“Ấy, ông lầm rồi, ông Holmes. Nếu vụ tai tiếng này vỡ lở, nó sẽ gián tiếp làm lợi cho tôi trong một chừng mực đáng kể. Tôi có tám hay mười vụ tương tự sắp tới lúc thu lời. Gương tiểu thư Eva rành rành trước mắt sẽ khiến họ biết điều hơn. Ông hiểu rõ quan điểm của tôi rồi chứ?”

Holmes bật dậy khỏi ghế. “Vòng ra sau lưng hắn đi, Watson! Đừng để hắn thoát. Thưa ông, đề nghị ông cho chúng tôi xem cuốn số đó có gì.”

Milverton lùi nhanh như chuột qua đầu kia căn phòng, rồi đứng dựa lưng vào tường. “Ông Holmes, ông Holmes ơi,” hắn nói, lật vạt áo khoác để lộ báng súng lục nhô ra từ túi trong. “Tôi tưởng sẽ thấy ông làm gì đó độc đáo hơn kia. Thiên hạ rất hay giở trò này, nhưng họ đã bao giờ làm gì được tôi đâu. Tôi cam đoan với ông là tôi được vũ trang đến tận răng, tôi sẵn sàng dùng vũ khí, vì luật pháp sẽ ủng hộ tôi. Hơn nữa, ông nhầm to rồi, tôi không mang mấy bức thư đó theo đâu! Tôi đời nào lại ngu ngốc vậy. Còn giờ, thưa quý vị, chiều nay tôi có vài cuộc hẹn nho nhỏ, mà đường về Hampstead lại xa.”

Hắn bước tới, mặc áo khoác, tay để trên súng, rồi quay ra cửa. Tôi nhấc một chiếc ghế lên, nhưng Holmes lắc đầu nên tôi lại đặt xuống.

Cúi chào và mỉm cười, đôi mắt sáng lên niềm đắc thắng, Milverton rời phòng, ít phút sau, chúng tôi nghe thấy tiếng cửa xe ngựa đóng sầm lại và tiếng bánh xe lọc cọc lăn trên đường.

Suốt nửa giờ sau đó, Holmes ngồi bất động, im lặng và trầm tư bên lò sưởi, hai bàn tay đút sâu trong túi quần, đầu cúi gục, còn mắt đăm đăm nhìn tàn lửa. Thế rồi, với điệu bộ của người đã đưa ra quyết định cuối cùng, anh bật dậy đi vào phòng ngủ. Lát sau, một chàng công nhân trẻ có chòm râu dê, dáng điệu ngông nghênh và vênh váo xuất hiện. Sau khi kê cái tẩu bằng đất nung bên ngọn đèn để châm thuốc, anh liền xuống đường. Trước khi khuất hẳn trong bóng đêm, anh dặn tôi một câu: “Watson, lát nữa tôi về.” Tôi hiểu anh đã bắt đầu chiến dịch đánh trả Charles Augustus Milverton nhưng tôi không đoán trước được cái kết cục của nó.

Suốt mấy hôm, Holmes cứ đi cả ngày rồi trở về trong bộ dạng này, nhưng ngoài một câu nói rằng anh đang ở Hampstead và chuyện đó không uổng công, tôi chẳng biết gì về việc anh làm. Cuối cùng, vào một buổi chiều giông bão, gió gào thét và quất rầm rập bên cửa sổ, anh trở về từ chuyến đi sau chót và sau khi thoát khỏi lớp hóa trang, anh ngồi trước lò sưởi và lẳng lặng sung sướng cười một mình.

“Anh cho rằng tôi không phải mẫu người của gia đình, phải không, Watson?”

“Đúng vậy!”

“Vậy anh sẽ rất ngạc nhiên khi biết tôi đã đính hôn.”

“Ôi, bạn thân mến! Xin chúc m...”

“Với cô hầu của Milverton.”

“Trời ơi, Holmes!”

“Tôi cần thông tin, Watson à.”

“Nhưng anh đi quá xa rồi thì phải?”

“Nhưng đó là một nước cờ vô cùng cần thiết. Tôi vào vai thợ sửa ống nước rất có tiền đồ, tên Escott. Chiều chiều tôi đi dạo rồi trò chuyện với cô ta. Trời, mấy cuộc chuyện trò thật là... Tuy nhiên, tôi đã có những gì mình cần. Tôi biết rõ nhà của Milverton như lòng bàn tay.”

“Nhưng còn thiếu nữ ấy, Holmes?”

Anh nhún vai. “Chuyện đặng chẳng đừng thôi, Watson thân mến ạ. Khi trong ván bài có một khoản tiền cược như vậy, ta phải chơi hết mình. Nhưng tôi mừng vì có một tình địch sẵn sàng thế chỗ khi tôi quay lưng ra đi. Tối nay thật tuyệt vời!”

“Anh thích tiết trời này sao?”

“Nó hợp ý tôi. Watson này, tối nay tôi định đột nhập nhà Milverton.”

Tôi nín thở, lạnh cả người khi nghe câu ấy được thong thả thốt ra bằng giọng điệu cương quyết. Như ánh chớp giữa đêm trong tích tắc soi tỏ mọi đường nét trong toàn cảnh, tôi dường như cũng thoáng thấy mọi hệ lụy có thể phát sinh từ một hành động như vậy - bị phát giác, bắt bớ, sự nghiệp danh giá tan tành bởi thất bại và nhục nhã ê chề, rồi số phận của bạn tôi sẽ phụ thuộc vào lòng độ lượng của Milverton khả ố.

“Trời ơi, Holmes ơi, hãy nghĩ xem anh đang làm gì,” tôi kêu lên.

“Bạn thân mến ơi, tôi đã cân nhắc rồi. Tôi chưa hành động xốc nổi bao giờ, tôi sẽ không dùng đến phương cách mạnh bạo và quả là nguy hiểm như thế nếu còn cách nào khác. Ta hãy nhìn vấn đề cho rõ ràng và thẳng thắn. Tôi nghĩ anh sẽ công nhận rằng hành động này tuy phạm pháp nhưng lại chính đáng về mặt đạo đức. Đột nhập vào nhà hắn cũng không hơn gì dùng vũ lực đoạt lấy sổ tay của hắn - việc ấy thì anh đã sẵn lòng giúp tôi”

Tôi suy đi nghĩ lại một hồi. “Phải”, tôi nói. “Nó còn chính đáng về mặt đạo đức chừng nào mục đích của chúng ta chỉ là lấy đi thứ mà Milverton dùng vào chuyện phi pháp.”

“Đúng. Vì nó chính đáng về mặt đạo đức nên giờ tôi chỉ phải cân nhắc về mặt rủi ro cá nhân thôi. Chắc hẳn một quý ông không nên đặt nặng vấn đề này khi có một người phụ nữ khẩn cầu anh ta giúp, đúng không?”

“Anh sẽ rơi vào một tình thế khó khăn đấy.”

“À, đó là một phần của rủi ro. Tôi chẳng còn cách nào khác để lấy lại mấy bức thư. Tiểu thư tội nghiệp không có tiền mà cũng chẳng thể thổ lộ nỗi niềm cùng người nhà. Mai là hạn chót rồi, nếu đêm nay tôi không lấy được mấy bức thư, kẻ bất lương kia sẽ y lời mà hủy hoại cuộc đời cô ấy. Do vậy, một là tôi bỏ mặc số phận thân chủ mình, hai là phải hạ lá bài chót này. Còn nói riêng giữa chúng ta thôi, Watson à, đây là cuộc quyết đấu đầy tinh thần thượng võ giữa Milverton và tôi. Như anh thấy đó, hắn đã thắng trong trận đấu khẩu đầu tiên, tôi phải đấu tới cùng vì lòng tự trọng và thanh danh của bản thân nữa!”

“Thôi được. Tuy tôi không thích, nhưng có lẽ phải thế thôi”, tôi nói. “Bao giờ chúng ta bắt đầu?”

“Anh sẽ không đi.”

“Vậy anh cũng không được đi”, tôi nói. “Tôi dám lấy danh dự ra thề với anh - và trước nay tôi chưa từng nuốt lời - nếu anh không để tôi cùng tham gia cuộc phiêu lưu này, tôi sẽ bắt xe tới thẳng đồn cảnh sát để tố giác anh.”

“Anh không giúp được tôi đâu.”

“Làm sao anh biết? Anh đâu thể lường trước chuyện sẽ xảy ra! Anh thích nói gì thì tùy, nhưng ý tôi đã quyết. Đâu chỉ mình anh mới có lòng tự trọng và thanh danh!”

Nãy giờ Holmes có vẻ khó chịu, nhưng giờ trán anh dãn ra, rồi anh vỗ vai tôi.

“Được rồi, bạn thân mến, vậy cũng được. Ta đã chung phòng mấy năm rồi nên nếu được chung xà lim với nhau âu cũng là cái thú. Anh biết không, Watson, tôi không ngại thú thật với anh rằng bấy lâu nay tôi luôn nghĩ mình có thể trở thành một tay trộm khét tiếng. Đây là cơ hội đời cho tôi một lần để thỏa cái suy nghĩ ấy. Nhìn này!”

Anh lấy trong ngăn kéo ra một hộp da nhỏ gọn, mở và khoe ra mấy món đồ nghề sáng loáng. “Đây là bộ đồ nghề bẻ khóa hảo hạng, tối tân, có xà beng cỡ nhỏ mạ kền, mũi khoan kính đầu kim cương, chùm chìa khóa vạn năng, cùng nhiều thứ khác. Đây là đèn bão của tôi. Mọi thứ đều đâu vào đấy cả rồi. Anh có giày êm chưa?”

“Tôi có một đôi giày mềm đế cao su.”

“Tuyệt. Còn mặt nạ?”

“Tôi lấy lụa đen làm hai cái là được.”

“Anh có thiên khiếu làm công việc này đấy. Tốt lắm, anh làm mặt nạ đi. Ta sẽ ăn chút gì rồi mới xuất phát. Giờ là 9 giờ 30. Tới 11 giờ ta sẽ đi xe đến Church Row. Từ đó, chúng ta sẽ đi bộ mười lăm phút đến cơ ngơi Appledore Towers của Milverton. Như vậy chúng ta sẽ bắt tay vào việc trước lúc nửa đêm. Ngày nào cũng vậy, cứ đúng 10 giờ 30, Milverton sẽ về phòng và ngủ say như chết. Nếu may mắn, chúng ta sẽ mang mấy lá thư của tiểu thư Eva về đây lúc 2 giờ sáng.”

***

Holmes và tôi mặc áo đuôi én, trông ra dáng người đi xem hát trên đường về nhà. Tại phố Oxford, chúng tôi vẫy một cỗ xe ngựa rồi tới một địa chỉ ở Hampstead. Tại đây, chúng tôi trả tiền xe, cài kín cổ áo choàng rộng vì trời thì rét căm căm, còn gió như muốn thổi bạt cả hai, và bắt đầu đi men vùng đất hoang.

“Ta phải xử lí thật khéo”, Holmes nói. “Mấy tài liệu này được để trong két sát tại thư phòng, mà phòng đó lại ở trước phòng ngủ của hắn. Tuy nhiên, như mọi gã nhỏ con béo lùn phát đạt khác, hắn ngủ say lắm. Agatha - vị hôn thê của tôi bảo đảm - gia nhân thường nói đùa rằng có sấm nổ bên tai cũng chẳng làm ông chủ tỉnh giấc được. Hắn có một tay thư kí hết lòng lo cho hắn và cứ ngồi lì cả ngày trong thư phòng. Chính vì vậy mà ta phải tới vào ban đêm. Hắn còn nuôi một con chó dữ thường sục sạo trong vườn suốt đêm. Hai ngày qua tôi gặp Agatha vào lúc tối muộn, cô ta phải nhốt nó lại để tôi an toàn chạy khỏi nhà. Nhà ấy đây rồi, chính cái căn nhà lớn nằm trong khuôn viên riêng đấy! Qua cổng, giờ rẽ phải đi qua đám nguyệt quế. Ta đeo mặt nạ được rồi. Anh thấy không, chẳng có tia sáng nào hắt qua mấy ô cửa sổ. Mọi chuyện đang diễn ra rất tuyệt đây!”

Sau khi đeo mặt nạ bằng lụa đen, chúng tôi trở thành hai kẻ nguy hiểm nhất London. Chúng tôi len lẻn tiến lại gần ngôi nhà tối om và im lìm. Hàng hiên lát đá chạy dọc bên hông nhà có cửa sổ và hai cửa lớn.

“Phòng ngủ của hắn ở đây”, Holmes nói khẽ. “Cửa này mở thẳng vào thư phòng. Đi đường này nhanh hơn, chỉ có điều cửa vừa được cài then vừa được khóa nên ta không thể đi vào mà không gây kinh động. Lại đằng này. Có một nhà kính mở vào phòng khách.”

Chỗ này đã khóa, nhưng Holmes cắt đi một khoanh kính rồi mở khóa bên trong. Loáng cái anh đã khép cửa lại sau lưng cả hai, và chúng tôi thành hai kẻ phạm trọng tội dưới quan điểm của luật pháp. Không khí ấm áp, ngột ngạt trong nhà kính cùng mùi hương nồng nàn đến ngào ngạt của những loài hoa cỏ lạ xộc vào mũi chúng tôi. Trong bóng tối, anh chụp tay tôi thoăn thoắt dẫn qua mấy luống bụi cây. Holmes có khả năng phi thường được chuyên cần rèn luyện là nhìn tốt trong bóng tối, vẫn nắm tay tôi, anh mở một cánh cửa, và tôi lờ mờ biết chúng tôi đã bước vào một căn phòng lớn còn đậm mùi khói xì gà. Anh dò dẫm giữa những bàn ghế, mở một cánh cửa nữa và rồi khép lại sau lưng. Giơ tay ra tôi sờ thấy mấy áo khoác móc trên tường, nên đoán mình đang ở trong một hành lang. Chúng tôi đi dọc theo, rồi Holmes khẽ mở một cửa bên phải. Cái gì đó nhảy xổ vào chúng tôi khiến tôi thót cả tim, nhưng tôi muốn bật cười khi nhận ra đó là con mèo. Trong gian phòng này có một lò sưởi đang bập bùng cháy, và không khí nơi đây cũng nồng nặc khói thuốc. Holmes rón rén bước vào, chờ tôi theo, rồi khẽ khàng đóng cửa lại. Chúng tôi đang ở trong thư phòng của Milverton, và một portièrè[191] ở đầu kia che đi lối vào phòng ngủ của hắn.

Lửa trong lò sưởi soi sáng căn phòng. Tôi thoáng thấy một cái công tắc ở gần cửa, nhưng thấy không cần thiết phải bật lên. Một bên lò sưởi có tấm rèm nặng trịch che đi ô cửa sổ chúng tôi đã thấy từ phía ngoài. Phía bên kia là cửa thông ra hàng hiên. Chính giữa phòng là một cái bàn làm việc với chiếc ghế xoay bọc da đỏ bóng lừ. Đối diện là một tủ sách lớn, trên đặt tượng bán thân nữ thần Athena bằng đá cẩm thạch. Trong góc, giữa tủ sách và tường, có một két sắt cao màu xanh lá, ánh lửa hắt lại từ mấy núm đồng thau sáng loáng trên mặt két. Holmes mon men lại nhìn, rồi anh rón rén tới cửa phòng ngủ, đứng nghiêng đầu nghe ngóng. Bên trong không có lấy một tiếng động. Trong khi đó, tôi chợt nghĩ rằng mình nên kiểm tra cái cửa dẫn ra hiên để đảm bảo đường lui. Tôi sững sờ khi thấy cửa không khóa mà cũng chẳng cài then! Tôi chạm vào tay Holmes, nên anh xoay đầu nhìn hướng đó. Anh giật mình và cũng ngạc nhiên như tôi.

“Tôi chẳng thích chuyện này chút nào”, anh thì thầm vào tai tôi. “Tôi không dự trù việc này. Nhưng dù sao đi nữa, ta cũng không được phí thời gian.”

“Tôi phụ được gì không?”

“Có, anh canh cửa. Nếu có người đến, anh hãy cài then lại, và ta có thể thoát ra qua cửa vừa đi vào. Còn nếu như họ vào bằng lối đó, ta có thể thoát qua cửa hiên nếu đã xong việc, hoặc nấp sau rèm cửa sổ nếu chưa xong. Anh hiểu chứ?”

Tôi gật rồi làm theo lời anh bảo. Cảm giác sợ hãi ban đầu đã qua, lúc này tuy phạm pháp nhưng trong tôi lại bừng lên nhiệt huyết sôi nổi mà trước đây khi ở địa vị người bảo vệ luật pháp tôi chưa từng cảm thấy. Mục tiêu cao cả trong sứ mệnh của chúng tôi, ý thức được tính cao thượng và không vụ lợi của nó, cùng sự bất lương của đối thủ, tất thảy khiến cuộc phiêu lưu đầy tinh thần thượng võ này thêm phần thú vị. Tôi không hề thấy tội lỗi, mà còn phấn khích trước những hiểm nguy có thể chờ đón chúng tôi. Tôi sung sướng cảm phục nhìn Holmes trải hộp đồ nghề ra rồi chọn dụng cụ với sự chính xác điềm tĩnh của một bác sĩ phẫu thuật đang thực hiện ca mổ khó. Tôi biết mở két sắt là sở thích đặc biệt của anh, và tôi hiểu anh vui sướng thế nào khi đối đầu với con quỷ màu vàng xanh đã nuốt trọn trong bụng thanh danh của biết bao người phụ nữ tử tế này. Vén gấu áo đuôi én lên - anh đã vắt áo choàng lên ghế - Holmes bày ra hai cái khoan, một cái xà beng nhỏ và mấy chiếc chìa khóa vạn năng. Tôi đứng ở cửa giữa, mắt liếc sang hai cửa kia, sẵn sàng cho bất kì tình huống khẩn cấp nào. Mặc dầu vậy, tôi vẫn chưa biết sẽ làm gì nếu chúng tôi bị xen ngang. Trong nửa giờ, Holmes dồn toàn bộ sức lực vào công việc, đặt dụng cụ này xuống, cầm cái khác lên, sử dụng từng thứ với sức mạnh và sự khéo léo như một thợ máy lành nghề. Cuối cùng tôi nghe một tiếng cách, cánh cửa to màu xanh lá bật mở và tôi thoáng thấy có mấy gói giấy ở bên trong, gói nào cũng được buộc chặt, niêm phong và ghi chú gì đó. Holmes lấy một gói, nhưng vì khó mà đọc trong ánh lửa chập chờn nên anh rút cây đèn bão nhỏ ra. Bật đèn điện quá nguy hiểm khi Milverton đang ở phòng bên. Chợt tôi thấy anh dừng lại nghe ngóng rồi nhoáng một cái, anh đã đóng cửa két sắt lại, với lấy áo choàng, đút đồ nghề vào mấy túi áo, rồi chuồn ra sau rèm cửa sổ và ra hiệu cho tôi làm theo.

Sau khi đã tới nấp cạnh anh, tôi mới nghe thấy điều gì đã đánh động các giác quan nhạy bén của anh. Từ đâu đó trong nhà vẳng tới một tiếng cửa đóng sầm lại, tiếp đó là tiếng lầm bầm xen lẫn tiếng bước chân thình thịch càng lúc càng rõ. Tiếng động phát ra từ hành lang ngoài phòng này. Cuối cùng nó dừng lại tại cửa. Cửa mở. Tiếng cách gọn lỏn vang lên khi đèn điện bật sáng. Cửa lại khép, và cái mùi nồng nồng khó chịu của xì gà loại nặng xộc vào mũi chúng tôi. Người kia tiếp tục đi tới đi lui, chỉ cách chúng tôi dăm bước. Sau cùng, cái ghế cót két kêu lên khi người kia ngồi dựa vào, và tiếng chân cũng dừng. Tiếp đó là tiếng chìa khóa lách cách tra vào ổ và tôi nghe thấy tiếng giấy loạt soạt.

Vừa rồi tôi chẳng dám nhìn ra, nhưng giờ tôi rón rén vén rèm để nhìn hé ra. Cảm thấy sức nặng của một bên vai Holmes tì bên người, tôi biết anh cũng đang quan sát như tôi. Ngay trước mặt, và gần như chỉ cách một cánh tay, là tấm lưng rộng tròn của Milverton. Rõ là chúng tôi đã nhầm về giờ giấc sinh hoạt của hắn: Hắn chưa hề vào phòng ngủ. Có lẽ hắn đã ở trong một phòng hút thuốc hay phòng bi-a ở cánh bên kia của tòa nhà mà chúng tôi không thấy cửa sổ. Cái đầu to bè, mái tóc hoa râm với khoảng hói sáng lên dưới ánh đèn hiện ra ngay trước tầm mắt chúng tôi. Hắn ngả người trên chiếc ghế bọc da đỏ và duỗi dài chân. Điếu xì gà đen dài vểnh lên bên mép. Hắn mặc áo khoác màu rượu vang, cổ áo viền nhung đen. Hắn đang cầm một tài liệu pháp lí dài, và vừa uể oải đọc vừa nhả từng vòng khói thuốc. Cứ nhìn cái dáng điệu ung dung và thoải mái kia, tôi chẳng nghĩ hắn sẽ rời đi sớm.

Tôi thấy bàn tay Holmes cầm lấy tay mình và lắc nhẹ như trấn an rằng mọi chuyện đang trong tầm kiểm soát của anh, và rằng anh vẫn bình tĩnh. Tôi không rõ anh có thấy cái tôi nhìn thấy rành rành từ chỗ này, rằng cửa két sắt chưa đóng kín, và Milverton có thể nhận ra điều đó bất cứ lúc nào. Tôi thầm quyết định rằng nếu gã vô lại kia nhận thấy sự khác thường đó, tôi sẽ vọt ra, chụp áo choàng lên đầu Milverton, giữ chặt hắn, rồi để phần còn lại cho Holmes. Nhưng Milverton chẳng hề ngước lên: Hắn đang chú tâm vào tài liệu trong tay, lật tờ này sang tờ khác để đọc những biện luận của luật sư. Tôi nghĩ chắc phải xem tài liệu và hút xì gà xong, hắn mới vào phòng ngủ. Tuy nhiên, một biến cố bất ngờ xảy đến đã chuyển hướng ý nghĩ của chúng tôi sang một chuyện khác hẳn.

Tôi đã đế ý thấy Milverton đôi lần nhìn đồng hồ đeo tay, có lần hắn còn đứng lên rồi ngồi xuống, cho thấy hắn đang sốt ruột. Tuy vậy, tôi không hề nghĩ hắn hẹn gặp ai vào một giờ lạ lùng thế này, cho đến khi một tiếng động nho nhỏ từ hàng hiên bên ngoài vọng tới. Milverton bỏ giấy tờ xuống rồi ngồi thẳng trên ghế. Tiếng động lặp lại, rồi có tiếng gõ cửa khe khẽ. Milverton đứng lên mở cửa.

“Cô đến muộn cả nửa tiếng đồng hồ đấy.” Hắn nói cộc lốc.

Thảo nào mà cửa không khóa và Milverton thức khuya! Có tiếng vải vóc loạt soạt khe khẽ. Lúc trước, khi Milverton quay về phía chúng tôi, tôi đã khép rèm lại nhưng giờ lại liều hé ra lần nữa. Hắn đã ngồi xuống, và điếu xì gà vẫn vểnh lên bên mép hắn. Đứng trước mặt hắn, dưới ánh đèn điện sáng tỏ, là một người phụ nữ cao ráo, mảnh mai, đeo mạng che mặt và kéo cổ áo choàng cao tới tận cằm. Cô ta thở dồn dập, và thân hình thướt tha run lên vì xúc động mãnh liệt.

“Chao ôi”, Milverton nói, “cô làm tôi mất một đêm yên giấc rồi đấy. Tôi hi vọng là bõ công. Cô không tới lúc khác được hử?”

Người phụ nữ lắc đầu.

“Thôi được, nếu cô không thể thì có nghĩa là không thể. Nếu bá tước phu nhân là một bà chủ khắt khe thì đấy là dịp cho cô trả thù bà ta đấy. Cô gái tội nghiệp, cô sợ gì chứ? Được rồi! Bình tĩnh nào! Ta vào việc thôi.” Hắn lấy một lá thư trong hộc bàn làm việc ra. “Cô nói là cô có năm lá thư có thể dùng để thương lượng với bá tước phu nhân d’Albert. Cô muốn bán. Tôi muốn mua. Giờ chỉ còn phải tính sao cho thuận mua vừa bán nữa thôi. Nhưng tất nhiên, tôi muốn kiểm tra. Nếu chúng quả là hàng tốt... Trời, là cô sao?”

Người phụ nữ không nói không rằng, vén mạng che mặt lên và kéo vành áo che cằm xuống. Một gương mặt ngăm ngăm, sắc sảo, mĩ miều nhìn thẳng vào mặt Milverton trên gương mặt ấy là cái mũi khoằm, cặp lông mày đen, đậm nét trên đôi mắt sáng, cứng rắn, và đôi môi mỏng đanh lại thành một nụ cười nguy hiểm.

“Là ta đây”, cô ta nói, “người bị ông hủy hoại cuộc đời đây.”

Milverton cười, nhưng giọng run run sợ hãi. “Cô bướng bỉnh quá mà”, hắn nói. “Sao cô phải dồn tôi đến nước dùng những biện pháp cực đoan như thế? Tôi xin cam đoan tôi không có ý làm hại dù chỉ một con ruồi, nhưng ai có việc nấy, và tôi phải làm gì đây? Tôi đã nêu ra cái giá vừa khả năng của cô lắm rồi. Ấy thế mà cô chẳng chịu trả.”

“Thế nên mi gửi mấy lá thư cho chồng ta, và ông ấy - con người cao thượng nhất đời mà ta chẳng xứng buộc dây giày dưới chân - đã bắn vỡ trái tim hào hiệp của mình mà chết. Mi nhớ rằng đêm qua khi bước qua cánh cửa kia, ta đã năn nỉ xin mi thương tình, vậy mà mi cười vào mặt ta hệt như mi đang cố cười lúc này đây, nhưng trái tim hèn nhát của mi làm sao giúp mi cười nổi chứ? Phải, mi không ngờ sẽ gặp lại ta, nhưng chính đêm qua đã dạy ta biết làm sao để một mình đối mặt với mi. Nào, Charles Milverton, mi còn gì để nói?”

“Đừng nghĩ cô dọa được tôi”, hắn nói và đứng lên. “Tôi chỉ cần cao giọng lên gọi gia nhân tới bắt cô là xong. Nhưng tôi sẽ tha thứ cho cơn tức giận hoàn toàn tự nhiên này. Hãy rời phòng như khi cô đến, và tôi sẽ không nói gì thêm.”

Người đàn bà luồn tay vào ngực áo, và nụ cười chết chóc vẫn in trên đôi môi mỏng.

“Mi sẽ không còn hủy hoại cuộc đời ai được nữa. Mi sẽ không còn bóp nát trái tim ai được nữa. Ta sẽ cứu thế gian này khỏi một kẻ lòng lang dạ sói. Nhận lấy này, đồ chó săn, nữa này! Nữa này! Nữa này!”

Cô ta rút một khẩu súng lục rồi xả hết viên đạn này đến viên đạn khác vào người Milverton, họng súng cách ngực hắn chưa đầy hai foot. Hắn co người lại rồi đổ gục xuống bàn, ho sặc sụa và quơ cào giữa đám giấy tờ. Đoạn hắn lảo đảo đứng lên, lại lĩnh thêm một phát đạn nữa. Lần này hắn đổ vật xuống sàn. “Mi giết ta rồi”, hắn gào lên rồi nằm bất động. Người phụ nữ nhìn kĩ rồi gí gót lên bộ mặt ngửa lên của hắn. Cô ta lại nhìn, nhưng không thấy hắn nhúc nhích nữa.

Tôi nghe tiếng sột soạt và làn gió đêm lùa vào căn phòng ấm áp, và người báo thù đã đi mất. Chúng tôi có can thiệp cũng không cứu nổi gã đàn ông khỏi số mệnh của mình. Nhưng khi người đàn bà trút hết viên đạn này đến viên đạn khác vào Milverton, tôi toan phóng ra thì bàn tay lạnh lẽo, chắc nịch của Holmes nắm chặt cổ tay tôi. Tôi hiểu trọn ý nghĩa của cái nắm tay cản ngăn, cương quyết đó: Rằng đây không phải chuyện của chúng tôi, rằng công lí đã có cách để bắt kẻ bất lương chịu tội, và rằng chúng tôi có nhiệm vụ cùng mục tiêu không thể lơ là. Nhưng khi người phụ nữ vừa rời phòng, Holmes liền lặng lẽ thoăn thoắt tới cửa ra hành lang. Anh xoay chìa trong ổ. Cùng lúc chúng tôi nghe tiếng nói và tiếng chân hối hả vang trong nhà. Tiếng súng đã đánh thức người nhà dậy. Rất mực điềm tĩnh, Holmes nhanh nhẹn qua chỗ két sắt, ôm đầy tay những bó thư, rồi trút tất cả vào lò sưởi. Phải mất mấy chuyến như thế anh mới trút sạch thư trong két. Có người xoay nắm đấm và dộng thình thình vào cửa. Holmes mau lẹ đưa mắt nhìn quanh. Lá thư của sứ giả thần chết, còn lấm tấm máu của Milverton, vẫn đang ở trên bàn. Holmes ném nó vào giữa đám giấy tờ đang cháy hừng hực. Sau đó, anh rút chìa khóa cửa hiên, lách ra theo sau tôi, rồi khóa lại từ bên ngoài. “Lối này, Watson”, anh nói. “Ta có thể trèo qua tường vườn ở phía này.”

Tôi không thể tin nổi cuộc báo động lan nhanh đến vậy. Ngoái lại nhìn, tôi thấy cả tòa nhà rộng lớn đã rực sáng ánh đèn. Cửa trước mở ra, mấy bóng người chạy ra ngoài. Cả khu vườn lố nhố người, và khi chúng tôi rời hàng hiên, một gã tri hô rồi đuổi theo sát gót. Có vẻ Holmes rất rành cơ ngơi này nên anh len lỏi thoăn thoắt giữa những lùm cây thấp bé, tôi bám sát gót anh, còn kẻ đầu tiên truy đuổi hổn hển theo sau chúng tôi. Một bức tường cao sáu foot chắn lối, nhưng anh vọt lên và nhảy qua. Đang làm theo tôi bỗng cảm thấy bàn tay kẻ sau lưng chộp lấy mắt cá chân, nhưng tôi giãy ra được, rồi leo qua đầu tường mọc đầy cỏ. Tôi ngã chúi xuống giữa đám bụi cây. Holmes đỡ tôi dậy ngay, rồi cả hai cùng phóng qua vùng đất hoang Hampstead mênh mông. Chắc chúng tôi phải chạy được tầm hai dặm Holmes mới dừng lại nghe ngóng. Sau lưng chúng tôi, bốn bề tĩnh lặng. Chúng tôi đã cắt đuôi những kẻ đuổi theo.

***

Buổi sáng sau trải nghiệm khác thường như tôi đã kể, chúng tôi vừa dùng xong điểm tâm và đang hút tẩu thì Lestrade của Sở Cảnh sát London, trong bộ trang phục lịch lãm, bước vào phòng chúng tôi.

“Xin chào, ông Holmes,” ông ta nói. “Xin chào. Không biết ông có bận lắm không?”

“Vẫn đủ thì giờ nghe ông nói chuyện.”

“Tôi nghĩ nếu ông không bận việc gì quan trọng, biết đâu ông sẽ muốn giúp chúng tôi xử lí một vụ hết sức khác thường vừa xảy ra đêm qua tại Hampstead.”

“Trời đất!” Holmes nói. “Chuyện gì vậy?”

“Án mạng, một vụ án mạng hết sức kịch tính và khác thường. Tôi biết ông thích những thứ như thế, tôi cũng rất biết ơn nếu ông quá bộ xuống Appledore Towers và cho chúng tôi được nhớ tới lời khuyên của ông. Đây không phải một vụ án bình thường. Chúng tôi đã để mắt đến Milverton lâu rồi, và nói riêng thôi nhé: Hắn là quân bất lương. Thiên hạ biết hắn nắm giữ một số giấy tờ để tống tiền người khác. Nhưng toàn bộ số giấy tờ này đã bị hung thủ đốt sạch. Không có món đồ quý nào bị trộm mất, vì có lẽ bọn tội phạm là người có địa vị cao, và chúng chỉ muốn ngăn tai tiếng phơi bày trước bàn dân thiên hạ.”

“‘Bọn sao?” Holmes nói.

“Phải, chúng có hai tên và suýt bị bắt tại trận. Chúng tôi đã có dấu chân của chúng cùng đặc điểm mô tả, tôi dám cá mười ăn một là sẽ lần ra chúng thôi. Gã thứ nhất nhanh chân quá, nhưng gã thứ hai bị người làm vườn tóm và phải vùng vẫy mới thoát được. Gã đó tầm thước, trông khỏe mạnh, hàm vuông, cổ dày, có ria mép, đeo mặt nạ che mặt.”

“Miêu tả mơ hồ quá”, Sherlock Holmes nói. “Tôi nghe có vẻ như tả Watson vậy.”

“Đúng vậy”, viên thanh tra rất khoái chí. “Ta cũng có thể mô tả bác sĩ Watson như thế.”

“Lestrade, tôi e là không giúp được ông rồi”, Holmes nói. “Tôi biết Milverton và tôi xem hắn là một trong những kẻ nham hiểm nhất London. Hơn nữa, tôi cho rằng pháp luật không thể phán xét một số việc con người ta làm để báo thù. Không, tranh luận cũng vô ích. Ý tôi đã quyết. Lần này tôi đồng tình với bọn tội phạm hơn là nạn nhân, và tôi sẽ không nhận vụ này.”

Holmes không nói với tôi tiếng nào về án mạng chúng tôi đã chứng kiến, nhưng tôi quan sát thấy suốt buổi sáng, anh luôn đăm chiêu, và theo ánh mắt mông lung và bộ dạng lơ đãng, tôi có cảm giác anh đang cố nhớ lại điều gì.

Đang ăn dở bữa trưa, anh bỗng đứng phắt dậy. “Trời ơi, Watson, tôi biết rồi!” Anh kêu lên. “Lấy mũ đi! Đi với tôi!”

Anh hối hả chạy hết phố Baker rồi dọc theo phố Oxford, cho đến khi gần đến rạp xiếc Regent. Ở đây, bên trái có một ô kính cửa tiệm trưng đầy chân dung những nhân vật lỗi lạc và giai nhân thời nay. Holmes dán mắt vào một bức hình, và khi nhìn theo, tôi thấy chân dung một phu nhân mang nét đẹp vương giả, uy nghi mặc triều phục, đội vương miện nạm kim cương quý phái. Tôi nhìn cái mũi khoằm thanh tú, đôi mày sắc sảo, đôi môi mỏng và cái cằm nhỏ ánh lên nét cứng cỏi. Sau đó, tôi nín thở khi đọc tước vị lâu đời của nhà quý tộc và chính khách cao cấp là phu quân quá cố của mệnh phụ ấy. Tôi và Holmes nhìn nhau, anh đưa ngón tay lên môi rồi chúng tôi quay đầu rời xa ô cửa kính.

SÁU PHO TƯỢNG NAPOLÉON
(The Six Napoleons 1904)

Chuyện thanh tra Lestrade của Sở Cảnh sát London ghé tìm chúng tôi vào tầm chiều tối không có gì là lạ, và Sherlock Holmes rất thích ông ta tới chơi nhà, vì cứ mỗi lần đến, ông ta lại đem theo tin tức về mọi việc đang diễn ra tại Sở. Để đáp lại, Holmes bao giờ cũng sẵn lòng chăm chú lắng nghe mọi tình tiết của bất kì vụ án nào ông này tham gia, và thỉnh thoảng đưa ra một lời khuyên hay gợi ý rút từ vốn kiến thức và kinh nghiệm phong phú của mình.

Riêng tối hôm ấy, Lestrade lại nói về thời tiết và báo chí. Sau đó, ông ta im lặng và tư lự hút xì gà. Holmes chăm chú nhìn ông ta.

“Ông có việc gì bận lòng sao?” Anh hỏi.

“Ồ, không, ông Holmes, không có gì đặc biệt lắm.”

“Vậy kể tôi nghe đi.”

Lestrade cười.

“Thôi được rồi, ông Holmes, tôi chẳng việc gì phải chối chuyện tôi đang có điều lo nghĩ. Thế nhưng vụ này ngớ ngẩn quá nên tôi ngại không muốn làm phiền ông. Mặt khác, dù nó rất vặt vãnh nhưng lại vô cùng kì quặc, mà tôi biết ông thích những vụ bất thường. Tuy nhiên, tôi cho rằng nó liên quan tới chuyên môn của bác sĩ Watson hơn là của chúng ta.”

“Bệnh tật à?” Tôi hỏi.

“À, bệnh điên. Mà điên rất kì quặc nữa kìa. Ông sẽ không tin nổi thời nay còn có người căm hận Napoléon đệ nhất đến độ cứ thấy tượng là đập!”

Holmes ngả người ra ghế.

“Đây không phải chuyên môn của tôi rồi”, anh nói.

“Chính xác. Nhưng khi gã tâm thần kia đột nhập vào nhà người ta để đập tượng, vụ việc sẽ được bác sĩ bàn giao cho cảnh sát.”

Holmes lại ngồi thẳng người lên.

“Đột nhập à! Chuyện thú vị hơn rồi đây. Kể chi tiết cho tôi nghe xem.”

Lestrade lấy cuốn số công vụ ra, lật xem vài trang để nhớ lại.

“Vụ đầu tiên được trình báo bốn hôm trước”, ông ta nói. “Vụ việc xảy ra tại cửa hiệu bán tranh tượng của Morse Hudson ở phố Kennington. Người bán hàng vừa rời tiệm một lát đã nghe thấy tiếng vỡ. Khi lật đật chạy vào, anh ta thấy pho tượng bán thân Napoléon bằng thạch cao, vốn đặt cạnh vài tác phẩm nghệ thuật khác trên quầy, đã vỡ thành từng mảnh trên sàn. Anh ta vội lao ra đường, nhưng dù vài người nói thấy có kẻ từ cửa hiệu chạy ra, anh ta không thấy ai và cũng chẳng biết làm sao để nhận mặt tên khốn nọ. Người ta báo cho viên cảnh sát đang tuần tra khu vực rằng thủ phạm có thể là đám côn đồ thỉnh thoảng càn quấy khu vực này. Bức tượng thạch cao chỉ đáng vài shilling nên cảnh sát thấy vụ việc quá ư vặt vãnh, không đáng để điều tra.

Vụ thứ hai nghiêm trọng và lạ đời hơn. Nó mới xảy ra tối hôm qua. Cũng tại phố Kennington, cách cửa hiệu của Morse Hudson vài trăm yard là nhà của bác sĩ Barnicot nổi tiếng. Ông này mở một trong những phòng mạch lớn nhất mạn nam sông Thames. Ngoài nhà và phòng mạch chính ở Kennington, ông ta còn có một phòng mổ và chẩn bệnh tại khu Hạ Brixton, cách đó hai dặm. Bác sĩ Barnicot rất sùng bái Napoléon, nên nhà ông ta đầy những sách, tranh và di vật của vị hoàng đế nước Pháp. Cách đây không lâu, ông ta mua của Morse Hudson hai pho tượng bán thân Napoléon bằng thạch cao, phỏng theo pho tượng nổi tiếng của nhà điêu khắc Devine người Pháp. Ông ta đặt một tượng trong tiền sảnh nhà mình tại Kennington, còn bức kia trên bệ lò sưởi của phòng mổ ở Hạ Brixton. Sáng nay khi xuống nhà, bác sĩ Barnicot sửng sốt nhận ra nhà mình bị trộm đột nhập hồi đêm, nhưng chẳng mất gì ngoài pho tượng thạch cao bán thân trong tiền sảnh. Nó bị đem ra ngoài rồi ném vào bức tường bao quanh vườn, các mảnh vỡ được tìm thấy ngay dưới chân tường.

Holmes xoa tay. “Chuyện này rất ư mới lạ”, anh nói.

“Tôi biết nó sẽ làm ông vừa lòng mà. Nhưng tôi vẫn chưa kể hết. Bác sĩ Barnicot phải có mặt tại phòng mổ lúc 12 giờ, và ông có thể hình dung ông ta kinh ngạc thế nào khi phát hiện cửa sổ phòng mổ bị cạy trong đêm, còn mấy mảnh vỡ của bức tượng thứ hai vương vãi khắp phòng. Nó bị đập tại chỗ. Cả hai vụ đều không có dấu vết cho chúng tôi manh mối về gã tâm thần đã gây trò tai quái. Giờ ông biết hết rồi đấy, ông Holmes.”

“Thật lạ đời, nếu không muốn nói là quái gở”, Holmes nói. “Cho phép tôi hỏi, hai tượng của bác sĩ Barnicot có giống bức bị đập trong cửa hiệu của Morse Hudson không?”

“Chúng được đúc từ cùng một khuôn.”

“Tình tiết này đã bác bỏ giả thuyết kẻ đập tượng bị nỗi căm hận chung chung với Napoléon tác động. Xét vì ở London hẳn phải tồn tại hàng trăm tượng vị đại đế, nên không thể có sự trùng hợp ngẫu nhiên rằng một kẻ đập tượng bừa phứa lại tình cờ bắt đầu bằng ba tượng đúc từ cùng một khuôn.”

“Tôi cũng nghĩ như ông”, Lestrade nói. “Tuy nhiên, Morse Hudson là người cung cấp tượng bán thân duy nhất trên đường Kennington, và rất có thể tại khu vực đó chỉ có độc ba pho tượng kia. Vì vậy, một tên điên trong vùng sẽ bắt đầu từ mấy tượng đó. Bác sĩ Watson thấy sao?”

“Chứng độc tưởng có vô vàn kiểu”, tôi trả lời. “Đây là chứng bệnh mà người Pháp gọi là idée fixe, trong đó người bệnh có thể hoàn toàn bình thường ở mặt này, nhưng lại điên rồ ở mặt khác. Rất có thể một người nghiên cứu kĩ về Napoléon, hay có người thân phải chịu một tổn thương nào đó trong cuộc đại chiến, sẽ mắc chứng idée fixe. Khi bị chứng bệnh này tác động, người bệnh có thể điên cuồng làm bất cứ điều gì.”

“Watson thân mến, giải thích vậy không ổn”, Holmes lắc đầu, “vì dù mắc chứng idée fixe nặng đến mấy, người bệnh thú vị của anh cũng không thể biết mấy tượng kia nằm ở đâu.”

“Vậy anh giải thích thế nào?”

“Tôi không định giải thích. Tôi chỉ muốn nhận xét rằng chuỗi hành động kì quặc của kẻ này vẫn có phần nhất quán. Chẳng hạn, tượng trong tiền sảnh nhà bác sĩ Barnicot, nơi chỉ cần một tiếng động cũng đủ đánh thức gia đình dậy, được đưa ra ngoài rồi mới đập; còn tượng ở phòng mổ, nơi hắn ít có khả năng bị bắt quả tang hơn, bị đập tại chỗ. Chi tiết này có vẻ vặt vãnh đến phi lí, vậy mà tôi dám nói chẳng có gì là nhỏ nhặt. Một số vụ kinh điển nhất của tôi cũng có cái mở đầu ít hứa hẹn nhất. Watson này, anh nhớ vụ án kinh khủng liên quan tới gia đình Abernetty đã khiến tôi chú ý vì độ sâu của cọng ngò tây nhúng trong bơ vào một ngày nóng nực chứ? Do vậy, Lestrade, tôi không thể cười ba cái tượng vỡ của ông, và tôi sẽ rất cảm ơn nếu ông báo cho tôi biết khi loạt sự kiện lạ lùng này có diễn biến mới.”

Cái diễn biến mà bạn tôi trông chờ xảy đến nhanh và bi thảm hơn nhiều so với những gì anh đã hình dung. Sáng hôm sau, khi đang thay đồ trong phòng ngủ, tôi nghe thấy có tiếng gõ cửa khe khẽ, rồi sau đó Holmes bước vào với một bức điện tín cầm trên tay. Anh đọc to, “Đến ngay! 131 phố Pitt, Kensington. Lestrade.”

“Có chuyện gì vậy nhỉ?” Tôi hỏi.

“Không biết! Có thể là bất cứ chuyện gì. Nhưng tôi nghĩ là diễn biến tiếp theo trong vụ án mấy pho tượng. Nếu vậy, anh bạn chuyên đập tượng của chúng ta đã mở rộng chiến dịch sang một khu vực khác của London rồi. Watson này, trên bàn có cà phê đấy, còn tôi ra cửa gọi xe đây.”

Nửa giờ sau, chúng tôi tới phố Pitt, một nơi yên bình nằm bên một trong những khu vực nhộn nhịp nhất London. Địa chỉ 131 thuộc một dãy nhà cổ kính giống nhau y đúc và tất thảy đều trông cực kì tẻ nhạt. Khi xe chạy lại gần, chúng tôi thấy đám đông hiếu kì đang xúm đen xúm đỏ trước hàng rào bao trước căn nhà. Holmes huýt sáo.

“Úi chà! Nhẹ cũng là mưu sát. Nếu không cái anh chàng đưa tin hỏa tốc đã chẳng nán lại đây. Xét theo điệu bộ hai vai thõng và cổ rướn tới của anh chàng là đủ biết có chuyện xấu rồi. Gì đây, Watson? Mấy bậc thềm trên cùng được giội nước, còn các bậc dưới lại khô. Chứng tỏ có dấu vết để lại! Chà chà, Lestrade đang đứng tại cửa sổ trước kia. Chúng ta sẽ biết chuyện ngay thôi.”

Viên cảnh sát đón chúng tôi với vẻ mặt trầm trọng rồi dẫn chúng tôi vào phòng khách, nơi một người đàn ông lớn tuổi trông lôi thôi lếch thếch và kích động, mặc áo choàng vải flannel đang đi tới đi lui. Lestrade giới thiệu ông đây là chủ nhà, tên Horace Harker, làm việc tại Nghiệp đoàn Báo chí Trung tâm.

“Lại là vụ tượng Napoléon”, Lestrade nói. “Ông Holmes, vì tối qua ông có vẻ quan tâm, nên tôi nghĩ ông sẽ vui lòng có mặt vì sự việc đã chuyển biến nghiêm trọng hơn nhiều.”

“Vậy nó chuyển biến ra sao?”

“Thành án mạng, ông Harker, xin ông vui lòng cho hai vị đây biết chính xác chuyện đã xảy ra.”

Người đàn ông mặc áo choàng quay bộ mặt hết sức sầu não qua nhìn chúng tôi.

“Thật lạ đời”, ông ta nói, “cả đời tôi đi thu thập tin của người khác, vậy mà khi một tin tức hẳn hoi xảy tới với tôi, tôi lại rối bời và lo lắng đến độ chẳng ráp nổi hai chữ với nhau. Nếu tôi đến đây với tư cách phóng viên, tôi đã phỏng vấn mình và viết một bài báo chiếm hai cột trong số báo ra chiều nay. Cứ kể đi kể lại câu chuyện cho hết người này đến người kia thật chẳng khác nào ban phát đề tài quý báu của mình, còn bản thân tôi lại chẳng tận dụng được gì. Song tôi đã nghe danh ông, ông Sherlock Holmes, nên ông lí giải được vụ kì quặc này thì công khó nhọc tôi kể cho ông nghe cũng coi như là được bù đắp.”

Holmes ngồi xuống lắng nghe.

“Dường như mọi chuyện đều xoay quanh pho tượng bán thân Napoléon tôi mua cho chính gian phòng này vào khoảng bốn tháng trước. Tôi mua được nó ở cửa hàng Harding Brothers, cách ga phố High hai căn. Tôi giải quyết phần lớn việc báo chí vào ban đêm, và thường viết cho đến sáng tinh mơ. Hôm nay cũng vậy. Tôi ngồi trong phòng riêng ở tầng trên cùng đến khoảng 3 giờ thì nghe thấy vài tiếng động dưới nhà. Tôi lắng nghe, nhưng không thấy tiếng động lặp lại nên kết luận đấy là âm thanh từ ngoài vọng vào. Khoảng năm phút sau, bỗng có một tiếng thét vô cùng thê thảm - đó là âm thanh hãi hùng nhất tôi từng nghe, thưa ông Holmes. Chừng nào tôi còn sống, nó sẽ còn văng vẳng bên tai tôi. Tôi ngồi sững người mất mấy phút. Sau đó, tôi chộp lấy cây cời than và đi xuống nhà. Khi vào phòng này, tôi thấy cửa sổ mở toang, và tôi nhận ra ngay rằng pho tượng không còn trên bệ lò sưởi. Trộm bẻ khóa nào lại đi lấy một thứ như vậy thì tôi chịu không hiểu nổi, vì đó chỉ là tượng thạch cao và không mấy giá trị.

Tự ông cũng thấy là ai vào bằng ngả cửa sổ đều có thể sải một bước dài ra cửa trước. Rõ ràng tên trộm bẻ khóa đã làm vậy, nên tôi đi vòng qua mở cửa lớn. Khi bước ra ngoài bóng tối, tôi suýt ngã nhào lên một xác chết nằm đó. Tôi chạy lui vào tìm đèn và sau đó thấy một kẻ xấu số bị cứa một vết lớn ở cổ họng và máu lênh láng khắp chỗ này. Hắn nằm ngửa, đầu gối co lại, miệng ngoác ra. Tôi sẽ nằm mơ thấy hắn mất thôi! Sau khi thổi còi gọi cảnh sát, ắt là tôi đã ngất đi, vì tôi không còn hay biết gì cho đến khi thấy cảnh sát đứng trước mặt trong hành lang.”

“Vậy người bị hại là ai?” Holmes hỏi.

“Không có gì cho biết danh tính của hắn”, Lestrade nói. “Thi thể đã được đưa tới nhà xác, nhưng đến giờ chúng tôi vẫn chưa biết được gì. Hắn cao dong dỏng, da rám nắng, trông khỏe khoắn và chưa quá ba mươi. Hắn ăn vận tuềnh toàng, nhưng không có vẻ là dân lao động. Một con dao bấm cán ngà nằm trong vũng máu bên cạnh. Tôi không biết đó là hung khí hay đó của người chết. Áo quần hắn không đề tên tuổi, trong túi chẳng có gì ngoài một quả táo, một sợi dây, tấm bản đồ London giá một shilling và một bức ảnh. Đây này.”

Đó là bức hình chụp một người đàn ông trông lanh lợi như khỉ, mặt mày sắc sảo, lông mày rậm và hàm dưới dô ra như mỏm khỉ đầu chó.

“Vậy pho tượng sao rồi?" Holmes hỏi khi đã xem xét kĩ bức hình. “Chúng tôi vừa mới được tin trước khi ông đến. Đã tìm thấy nó bị đập tan tành tại vườn trước của một ngôi nhà hoang trên đường Campden House. Giờ tôi định đến đó xem. Ông đi chứ?”

“Dĩ nhiên rồi. Đợi tôi kiểm tra một vòng đã." Anh xem xét thảm và cửa sổ. “Gã này hoặc phải có đôi chân dài ngoẳng hoặc phải vô cùng khéo léo”, anh nói. “Từ khoảng cách thế này mà với tới gờ cửa sổ rồi mở không hề dễ. Trở ra thì tương đối đơn giản. Ông có đi với chúng tôi đến chỗ tượng vỡ không, ông Harker?”

Ông nhà báo phiền muộn đã ngồi xuống bên bàn viết.

“Tôi phải tranh thủ xem có làm được gì không”, ông ta nói, “dù tôi biết chắc mấy tờ báo chiều đầu tiên đã cho đăng bài viết tường tận lắm rồi. Khổ thân tôi không kia chứ! Các ông còn nhớ hồi gian hàng ở Doncaster sập không? Tôi là nhà báo duy nhất đứng trong gian hàng, ấy vậy mà chỉ có mỗi tờ báo của tôi là không đả động gì tới chuyện đó, vì tôi run quá nên chẳng viết được gì. Còn giờ tôi sẽ chậm chân trong việc tường thuật vụ án mạng xảy ra ngay tại nhà mình.”

Khi ra khỏi phòng, chúng tôi nghe tiếng bút di kin kít trên giấy.

***

Nơi tìm thấy các mảnh tượng võ cách đó chỉ vài trăm yard. Đây là lần đầu tiên mắt chúng tôi nhìn thấy bức điêu khắc vị đại đế đường như đã làm nảy sinh nỗi hận thù điên loạn và ước muốn phá hoại trong đầu kẻ bí ẩn kia. Nó đã biến thành đống mảnh vỡ trên cỏ. Holmes nhặt vài mảnh lên xem xét cẩn thận. Dựa vào vẻ mặt chăm chú và cử chỉ đầy chủ ý của Holmes, tôi tin chắc anh đã tìm ra manh mối.

“Thế nào?” Lestrade hỏi.

Holmes nhún vai. “Ta còn phải đi một chặng dài nữa”, anh nói. “Thế nhưng, chúng ta đã có vài tình tiết gợi mở để hành động. Trong mắt tên thủ phạm quái gở này, pho tượng bán thân tầm thường kia còn đáng giá hơn mạng người. Đó là một điểm. Và còn nếu như mục đích của hắn chỉ đơn thuần là đập tượng, tại sao hắn không đập ngay trong, hay ngoài cửa nhà?”

“Vì đụng đầu gã kia nên hắn rồi trí hoảng hốt. Hắn chẳng còn biết mình đang làm gì nữa.”

“Cũng có thể. Nhưng tôi muốn ông đặc biệt lưu ý vị trí căn nhà có khu vườn được hung thủ chọn làm nơi đập tượng.”

Lestrade nhìn quanh quất. “Đây là nhà hoang, nên hắn biết hắn sẽ không bị ai cản trở trong vườn.”

“Phải, nhưng đầu đường còn một căn nhà bỏ hoang khác và hắn phải đi ngang qua đó trước khi tới đây. Sao hắn không đập ở đó vì càng mang bức tượng đi xa hắn càng dễ bị bắt gặp?”

“Tôi chịu”, Lestrade nói.

Holmes chỉ cột đèn trên đầu chúng tôi. “Ở đây hắn thấy được việc mình làm, còn ở đằng kia thì không. Đó là lí do.”

“Trời! Đúng rồi”, viên thanh tra nói. “Giờ nghĩ lại thì tượng Napoléon của bác sĩ Barnicot bị đập không xa ngọn đèn trong nhà bao lắm. Nào ông Holmes, ta làm gì với đầu mối này?”

“Ghi nhớ và tổng kết. Biết đâu sau này ta sẽ bắt gặp cái gì có liên quan tới nó. Giờ ông định làm gì, Lestrade?”

“Theo tôi, cách thiết thực nhất để tháo gỡ vụ này là xác định danh tính người chết. Chuyện đó chẳng khó khăn gì. Khi biết hắn là ai và có những mối quen biết nào, chúng ta sẽ có một khởi đầu thuận lợi để biết tối qua hắn làm gì ở phố Pitt, và người gặp hắn và giết hắn tại cửa nhà ông Horace Harker là ai. Ông có nghĩ vậy không?”

“Chắc chắn rồi. Nhưng tôi không giải quyết vụ án theo cách đó.”

“Vậy ông làm gì?”

“Ồ, đừng để việc tôi chi phối ông! Tôi đề nghị ông tiếp tục phương pháp của ông, còn tôi đi theo cách thức của tôi. Sau đó, chúng ta có thể bàn luận, rồi người này sẽ bổ sung cho người kia.”

“Được thôi”, Lestrade nói.

“Nếu quay lại phố Pitt, hẳn ông sẽ gặp ông Horace Harker. Nhắn với ông ta là tôi đã nghĩ kĩ rồi, và chắc chắn kẻ đột nhập vào nhà ông ta đêm qua là một gã sát nhân mắc bệnh tâm thần cực kì nguy hiểm, bị Napoléon ám ảnh. Nó sẽ giúp ích cho bài báo của ông ta.”

Lestrade trố mắt nhìn.

“Ông không thực bụng tin chuyện đó chứ?”

Holmes mỉm cười.

“Vâng, có lẽ tôi không tin. Nhưng tôi đảm bảo thông tin ấy sẽ làm ông Horace Harker và độc giả của Nghiệp đoàn Báo chí Trung tâm hứng thú. Này Watson, tôi nghĩ chúng ta có công việc khá phức tạp mất cả ngày trời đây. Lestrade này, tôi sẽ rất vui nếu ông tới gặp chúng tôi tại phố Baker lúc 6 giờ chiều nay. Từ giờ tới đó, tôi muốn giữ tấm hình tìm thấy trong túi người chết. Có thể tôi sẽ phải nhờ ông đi theo giúp một tay trong cuộc phiêu lưu nho nhỏ tối nay, nếu như chuỗi suy luận của tôi là đúng. Chúc may mắn và mong gặp lại ông đúng giờ!”

Sherlock Holmes và tôi cùng đi bộ đến phố High, ở đó chúng tôi ghé vào tiệm Harding Brothers, chỗ bán pho tượng. Một nhân viên bán hàng trẻ tuổi cho chúng tôi biết ông Harding đi có việc phải đến quá trưa mới về, còn anh ta mới vào làm nên chẳng thể cho chúng tôi biết gì nhiều. Holmes tỏ vẻ thất vọng và bực dọc.

“Thôi đành vậy, chúng ta đâu thể mong mọi chuyện đều theo ý mình, Watson nhỉ”, anh nói. “Nếu đã vậy, chúng ta đành quay lại vào tầm chiều. Hẳn anh đã đoán ra tôi đang cố lần tìm xuất xứ mấy tượng này, để xem có gì đặc biệt lí giải được số phận lạ thường của chúng. Ta hãy tới nhà ông Morse Hudson ở phố Kennington, xem ông ta có giúp chúng ta vỡ ra được gì không.”

Chúng tôi đi xe mất một tiếng để tới cửa tiệm của người buôn tranh tượng. Ông ta thấp, mập, mặt đỏ au và tỏ vẻ nóng nảy.

“Phải, thưa ông. Ngay trên quầy của tôi,” ông ta nói. “Tôi chẳng biết mình phải đóng thuế làm gì khi mà gã du côn nào cũng có thể vào đập phá đồ của tôi. Đúng, thưa ông, chính tôi đã bán hai pho tượng ấy cho bác sĩ Barnicot. Thật đáng hổ thẹn, thưa ông! Tôi đoán đây là mưu đồ của bọn Hư vô chủ nghĩa. Chỉ có lũ vô chính phủ đó mới đi lêu lổng mà đập tượng thôi! Tôi gọi chúng là tụi Cộng hòa đỏ. Tôi mua mấy pho tượng của ai ư? Chuyện đó có liên quan gì đâu nhỉ? Mà thôi, nếu ông muốn biết, tôi xin nói. Tôi mua của Công ty Gelder tại phố Church, Stepney. Đó là công ty nổi tiếng với hai mươi năm hoạt động trong ngành làm tượng. Tôi mua bao nhiêu pho à? Ba.. hai cộng một là ba - hai của bác sĩ Barnicot, và một đặt trên quầy của tôi, bị đập giữa thanh thiên bạch nhật. Tôi có biết người trong hình không sao? Tôi biết, đó là Beppo. Hắn là người Ý, từng làm khoán cho tôi và rất được việc. Hắn biết chút nghề chạm khắc, mạ vàng, đóng khung cùng mấy việc vặt khác. Hắn bỏ việc hồi tuần trước, và từ đó đến nay tôi không nghe tin gì về hắn. Không, tôi không biết hắn từ đâu tới hay hắn đi đâu. Hồi hắn còn ở đây, tôi chẳng ghét bỏ gì hắn. Hắn đi trước khi tượng bị đập hai ngày.”

“Thôi vậy, ta chỉ có thể mong đợi ở Morse Hudson bấy nhiêu thôi”, Holmes nói khi chúng tôi rời cửa hàng. “Chúng ta có gã Beppo làm nhân tố chung, xuất hiện cả ở Kennington và Kensington, nên cũng bõ công đi mười dặm đường. Nào Watson, ta đến Công ty Gelder ở Stepney, nơi đầu tiên bán ra mấy pho tượng. Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu chúng ta không tìm được chút manh mối gì từ đó.”

Chúng tôi lần lượt phóng qua London thượng lưu, London khách sạn, London kịch nghệ, London văn học, London thương mại, và cả London hàng hải, cho đến khi tới một khu ven sông - nơi sinh sống của một trăm ngàn dân, với những tòa nhà chung cứ ngột ngạt và đầy những thành phần ngoài lề xã hội của Âu châu. Tại đây, trong một khu phố rộng từng là nơi các thương gia giàu có ở khu City cư ngụ, chúng tôi tìm thấy các tác phẩm điêu khắc mình cần. Bên ngoài có một khoảng sân khá rộng đặt đầy những sản phẩm điêu khắc đồ sộ. Bên trong là một gian phòng rộng có năm mươi thợ đang đục đẽo. Ông quản đốc, một người Đức tóc vàng to béo, lịch sự tiếp chúng tôi và trả lời rành mạch mọi câu hỏi của Holmes. Tham khảo sổ sách của ông ta, chúng tôi nhận thấy có hàng trăm tượng đúc phỏng theo pho tượng bán thân Napoléon bằng cẩm thạch của Devine. Ba tượng gửi đến cho Morse Hudson độ một năm trước thuộc một lô hàng sáu tượng, ba pho còn lại được chuyển tới cửa tiệm Harding Brothers ở phố Kensington. Không lí gì chúng lại khác với những pho tượng khác. Ông ta không nghĩ ra được nguyên nhân nào khả dĩ khiến cho có kẻ muốn hủy chúng - đúng hơn, ông ta còn cười khi nghe tới đó. Giá bán sỉ là sáu shilling, còn giá bán lẻ là mười hai shilling hoặc hơn. Tượng được đúc thành hai khuôn nửa mặt rồi ráp lại. Công việc thường do các nhân công người Ý trong phòng chúng tôi đang đứng thực hiện. Khi hoàn thành, tượng được đặt lên bàn trong hành lang cho khô, sau đó cất vào kho. Ông ta chỉ có thể cho chúng tôi biết chừng ấy.

Nhưng khi đưa bức hình ra thì ông quản đốc lại có phản ứng đáng chú ý. Ông người Đức mặt đỏ phừng giận dữ, hai mày chau lại trên cặp mắt xanh.

“A, thằng côn đồ!” Ông ta kêu lên. “Phải, tôi biết hắn rõ lắm. Chỗ này từ xưa đến nay luôn là một cơ sở uy tín và lần duy nhất chúng tôi bị cảnh sát đến tra hỏi chính là vì gã này. Chuyện xảy ra cách đây hơn một năm rồi. Hắn dùng dao đâm một người Ý khác ngoài phố, rồi đến chỗ làm, cảnh sát đuổi tới rồi bắt hắn ở đây. Tôi chỉ biết hắn tên là Beppo. Đáng đời tôi mà. Ai bảo tôi lại đi thuê kẻ có bộ mặt như vậy. Nhưng hắn là thợ giỏi, một trong những người giỏi nhất.”

“Hắn phải lĩnh án thế nào?”

“Người nọ còn sống nên hắn chỉ phải ngồi tù một năm. Chắc chắn giờ hắn đã ra tù, nhưng không dám chường mặt đến đây. Em họ của hắn làm ở đây và tôi dám chắc cậu ta có thể cho các ông biết địa chỉ của hắn.”

“Không, không”, Holmes kêu lên, “xin ông đừng nói gì với người em họ cả. Việc này rất hệ trọng và càng ít người biết càng tốt. Lúc ông xem sổ, tôi nhận thấy ông chuyển mấy pho tượng đi vào ngày 3 tháng 6 năm ngoái, ông có thể cho tôi biết Beppo bị bắt vào ngày nào không?”

“Tôi có thể cho ông biết đại khái theo sổ lương”, quản đốc đáp. “Đây rồi”, ông ta nói tiếp sau khi lật được dăm trang, “hắn lĩnh lương lần cuối vào ngày 20 tháng 5.”

“Cảm ơn ông”, Holmes nói. “Có lẽ tôi không nên làm tốn thời gian và lòng kiên nhẫn của ông thêm nữa.”

Sau khi dặn phòng xa lần cuối rằng ông ta đừng nói gì về việc chúng tôi đến dò la, hai chúng tôi lại đi về hướng tây. Đến tận chiều chúng tôi mới tranh thủ tạt vào quán ăn ăn vội ăn vàng. Tờ báo đặt ở cửa vào đăng tin Vụ án ở phố Kensington - Kẻ tâm thần gây án mạng, và nội dung bài báo cho thấy bài tường thuật của ông Horace Harker đã kịp đăng. Hai cột kể về toàn bộ sự việc theo lối viết hết sức li kì và hoa mĩ. Holmes vừa ăn vừa đọc. Anh tủm tỉm cười đôi ba lần. “Watson, cái này được đây”, anh nói. “Nghe này:

Được biết trong vụ án này, ông Lestrade, một cảnh sát dày dạn kinh nghiệm, và ông Sherlock Holmes, chuyên gia cố vấn nổi tiếng, đã nhất trí đi đến kết luận rằng loạt biến cố quái gở với kết thúc bi đát này có nguyên do là mất trí, chứ không phải tội ác có chủ tâm. Thủ phạm chỉ có thể là một kẻ mắc bệnh tâm thần. Watson này, nếu chúng ta biết cách sử dụng báo chí, nó sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho cuộc điều tra. Còn giờ, nếu anh đã ăn xong, chúng ta sẽ quay về Kensington xem ông chủ Harding Brothers nói sao về vụ này.”

Ông chủ cửa tiệm lớn đó là một người thấp bé, ăn vận bảnh bao và nhanh nhẹn, đầu óc minh mẫn và ăn nói lưu loát

“Vâng thưa ông, tôi đã đọc bài báo đó rồi. Ông Horace Harker là khách hàng của chúng tôi. Chúng tôi cung cấp cho ông ấy pho tượng đó từ mấy tháng trước. Chúng tôi đặt ba pho tượng kiểu đó từ Công ty Gelder ở Stepney và đã bán hết. Cho ai à? Đợi tôi mở sổ bán hàng ra xem là biết ngay thôi mà. Phải, chúng tôi đều ghi chép lại cả. Một cho ông Harker, như ông đã biết; một cho ông Josiah Brown ở biệt thự Laburnum, phố Laburnum Vale thuộc quận Chiswick, và một cho ông Sandeford ở phố Lower Grove tại thị trấn Reading. Không, tôi chưa từng thấy người trong hình. Một bộ mặt xấu xí thế này thì tôi khó lòng quên nổi! Chúng tôi có nhân viên người Ý nào không ư? Có, thưa ông, chúng tôi có vài người thợ và tạp vụ. Chắc chắn nếu muốn, họ có thể xem qua mấy cuốn sổ bán hàng. Chúng tôi chẳng có lí do nào để phải trông coi chúng. Vâng vâng, sự việc này quá ư kì lạ, và tôi cũng mong được ông cho biết tin nếu tìm hiểu được gì.”

Holmes ghi chép lại mấy điều trong lúc ông Harding nói, và tôi thấy anh hết sức hài lòng vì chiều hướng xoay chuyển của sự việc. Tuy nhiên, anh chỉ nói nếu không nhanh chân, chúng tôi sẽ trễ hẹn với Lestrade. Quả nhiên, khi chúng tôi về phố Baker, viên thanh tra đã ở đó và đang sốt ruột đi tới đi lui. Vẻ mặt nghiêm trang cho thấy ngày làm việc của ông ta không uổng phí.

“Sao rồi?” Ông ta hỏi. “Có may mắn gì không, ông Holmes?”

“Chúng tôi đã có một ngày rất bận bịu và không hẳn là phí phạm”, bạn tôi giải thích. “Chúng tôi đã gặp cả bên bán lẻ lẫn nhà sản xuất. Giờ tôi biết rõ tung tích từng pho tượng một.”

“Mấy pho tượng!” Lestrade kêu lên. “Thôi được, ông Sherlock Holmes, ông có phương pháp riêng và tôi không có quyền phản đối, nhưng tôi nghĩ mình có một ngày làm việc tốt hơn ông. Tôi đã xác định được danh tính người chết.”

“Thật sao?”

“Và tìm ra động cơ gây án.”

“Tuyệt vời!”

“Trong Sở có một thanh tra tên là Saffron Hill chuyên phụ trách khu người Ý. Người chết có xăm một biểu tượng Cơ Đốc giáo tại cổ. Chi tiết đó, kết hợp cùng với màu da của gã khiến tôi nghĩ gã là người Nam Âu. Vừa thấy thi thể là thanh tra Hill nhận ra ngay. Gã là Pietro Venucci, từ Naples, và là một trong những tên sát nhân khét tiếng nhất London. Gã dính líu tới mafia. Như ông biết, đấy là một tổ chức chính trị ngầm, sẵn sàng giết những ai không tuân theo luật lệ của chúng. Giờ thì ông thấy vụ việc bắt đầu sáng tỏ thế nào rồi đấy. Hung thủ chắc cũng là người Ý và thuộc mafia. Có lẽ hắn đã vi phạm luật lệ của tổ chức. Pietro được giao nhiệm vụ truy tìm hắn. Có lẽ bức hình trong túi gã chụp là kẻ gã truy đuổi, để gã không đâm lầm người. Gã bám sát kẻ kia, thấy hắn vào một căn nhà, đứng ngoài chờ rồi trong lúc ẩu đả đã lĩnh vết thương trí mạng, ông thấy sao, ông Sherlock Holmes?”

Holmes vỗ tay tán thưởng.

“Xuất sắc, Lestrade, xuất sắc!” Anh tán thưởng. “Nhưng hình như ông chưa giải thích gì về chuyện đập tượng.”

“Lại tượng! Ông chẳng chịu tống mấy cái tượng ấy ra khỏi đầu gì cả. Nói cho cùng thì chuyện đó có gì đâu. Tội ăn cắp vặt chỉ bị tù sáu tháng là cùng. Cái chúng tôi đang tập trung điều tra là vụ án mạng, và tôi cho ông biết là tôi đã có mọi đầu mối trong tay.”

“Vậy ông định làm gì tiếp đây?”

“Rất đơn giản. Tôi cùng Hill xuống khu người Ý, tìm người trong hình rồi bắt hắn vì tội giết người, ông đi với chúng tôi chứ?”

“Tôi nghĩ là không. Tôi cho rằng chúng tôi có thể phá xong vụ án theo cách đơn giản hơn. Tôi không dám nói chắc vì tất cả đều tùy thuộc... ở, vào một nhân tố hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát của chúng tôi. Nhưng tôi rất tin tưởng - nói đúng hơn, tôi dám cá hai ăn một rằng nếu tối nay ông đi với chúng tôi, tôi có thể giúp ông tống hắn vào tù.”

“Tới khu người Ý?”

“Không. Tôi nghĩ chúng ta dễ tìm ra hắn ở Chiswick hơn. Lestrade này, nếu tối nay ông đi với tôi đến Chiswick, tôi hứa mai sẽ cùng ông tới khu người Ý, mà chậm trễ một vài tiếng cũng đâu có sao. Còn giờ chúng ta nên nghỉ ngơi vài tiếng, vì tôi không định đi trước 11 giờ và ắt sẽ không về trước trời sáng. Lestrade, ông sẽ ăn tối với chúng tôi, rồi mời ông cứ tự nhiên nằm ở trường kỉ đến lúc ta phải xuất phát. Watson này, trong lúc ấy, tôi sẽ rất vui nếu anh gọi người đưa tin hỏa tốc tới vì tôi có một lá thư cần gửi ngay.”

Cả buổi chiều, Holmes lục lọi mấy tập nhật báo cũ xếp chật ních trong buồng để đồ linh tinh. Cuối cùng khi anh từ đó đi xuống, mắt anh sáng lên vẻ đắc thắng, nhưng lại không nói với hai chúng tôi về kết quả tìm kiếm. Về phần mình, tôi đã theo dõi từng phương pháp anh dùng để lần dò các tình tiết lắt léo trong vụ án phức tạp này, nên dù chưa hình dung ra cái đích chúng tôi sẽ đến, tôi vẫn hiểu rõ Holmes đang chờ gã thủ phạm kì quái của mình tấn công hai tượng còn lại. Theo như tôi nhớ thì một bức ở Chiswick. Rõ ràng mục tiêu của chúng tôi là bắt quả tang hắn tại trận, nên tôi không thể không thán phục cái khôn khéo của bạn mình khi chèn một manh mối sai lệch vào tờ báo chiều, để gã kia tưởng rằng hắn có thể tiếp tục hành động mà không bị trừng phạt. Tôi không ngạc nhiên khi Holmes khuyên tôi đem súng theo. Bản thân anh cũng mang theo cây súng săn ưa thích đã nạp đạn.

11 giờ, cỗ xe ngựa bốn bánh đợi ở cửa, rồi đưa chúng tôi đến một điểm bên kia cầu Hammersmith. Người xà ích được dặn chờ ở đây. Đi bộ một quãng ngắn, chúng tôi đã tới con đường hẻo lánh, hai bên là những ngôi nhà đẹp đẽ có khuôn viên riêng. Dưới ánh đèn đường, chúng tôi đọc thấy Biệt thự Laburnum trên một cột cổng. Rõ ràng người ở trong nhà đã ngủ cả, vì bốn bề tối om, trừ một ô bán nguyệt trên cửa bên sảnh hắt vòng sáng lờ mờ duy nhất lên lối đi ngoài vườn. Hàng rào gỗ tách cơ ngơi với đường bên ngoài đổ bóng đen kịt xuống vườn, và đấy là chỗ chúng tôi nấp.

“Tôi e ta phải chờ lâu đấy”, Holmes thì thầm, “ơn trời là không mưa. Tôi nghĩ ta còn chẳng dám liều hút thuốc giết thời gian nữa. Song, cá hai ăn một là chúng ta sẽ có được gì đó để bù đắp cho khó nhọc của mình.”

Nhưng hóa ra, chúng tôi không phải chong mắt đợi lâu như Holmes dọa. Cuộc rình đợi chấm dứt rất đột ngột và lạ lùng. Trong tích tắc, không một tiếng động nào báo trước rằng hắn đến, cổng vườn mở toang rồi một bóng đen uyển chuyển, nhanh nhẹn và lanh lợi như khỉ chạy vội theo lối đi trong vườn. Chúng tôi thấy hắn vụt qua ánh đèn trên cửa hắt xuống rồi lẩn vào bóng đen do ngôi nhà đổ xuống. Suốt một lúc lâu chúng tôi nín thở chờ đợi, nhưng không nghe thấy động tĩnh gì, rồi một tiếng cót két khẽ khàng vẳng tới. Cửa sổ đang mở. Tiếng động dừng, rồi không gian lại chìm trong im lặng. Hắn đã vào nhà. Chúng tôi chợt thấy ánh đèn bão lóe sáng trong phòng. Rõ ràng cái hắn tìm không có ở đó, vì chúng tôi lại thấy ánh sáng lóe lên qua một rèm cửa khác, rồi một rèm cửa nữa.

“Ta đến chỗ cửa sổ mở đi. Đợi hắn trèo ra là ta thộp cổ hắn luôn,” Lestrade thì thầm.

Nhưng chúng tôi còn chưa nhúc nhích, kẻ kia đã ló ra. Khi hắn bước ra giữa vùng sáng lờ mờ, chúng tôi thấy hắn đang cắp cái gì trăng trắng dưới nách. Hắn láo liên nhìn quanh. Đường phố vắng lặng làm hắn yên lòng. Lưng xoay về phía chúng tôi, hắn để vật nặng xuống rồi loáng sau, một tiếng choang vang lên, tiếp theo là tiếng lanh canh loảng xoảng. Người đó chú tâm vào việc mình làm đến độ không nghe thấy tiếng chúng tôi bước rón rén qua bãi cỏ. Holmes phóng một cái như hổ, chồm lên lưng hắn, rồi nháy mắt sau Lestrade và tôi đã ở hai bên tóm hai cổ tay hắn và khóa còng lại. Khi chúng tôi xoay hắn lại, tôi thấy một bộ mặt gớm ghiếc, bủng beo, nét mặt giận dữ, uất hận trừng trừng nhìn chúng tôi, nên tôi biết đây chính là người đàn ông trong tấm hình.

Nhưng Holmes không để tâm tới tên tội phạm. Ngồi xổm xuống trước cửa, anh bắt đầu tỉ mẩn kiểm tra thứ kẻ kia mang từ nhà ra. Đó là tượng bán thân Napoléon giống pho chúng tôi thấy hồi ban sáng, và cũng bị đập vỡ tan tành. Holmes cẩn thận cầm từng mảnh giơ ra trước ánh đèn, nhưng chúng cũng chẳng khác gì những mảnh thạch cao của pho tượng trước. Anh vừa kiểm tra xong, đèn trong tiền sảnh vụt sáng, cửa mở và chủ nhà, một người tròn trịa, hoạt bát mặc sơmi với quần dài, xuất hiện.

“Ông là ông Josiah Brown?” Holmes hỏi.

“Phải, thưa ông. Còn ông chắc là ông Sherlock Holmes? Tôi nhận được thư khẩn của ông nên đã làm đúng như ông dặn. Chúng tôi khóa hết cửa bên trong rồi chờ xem diễn biến. À, tôi rất mừng vì ông đã tóm được tên lưu manh. Các vị, tôi mong các vị vào nhà dùng chút gì đã.”

Tuy nhiên, Lestrade nóng lòng đưa phạm nhân đến nơi giam giữ, nên ít phút sau chúng tôi gọi xe và cả bốn lên đường về lại London. Kẻ bị bắt chẳng chịu hé răng, nhưng dưới mái tóc bù xù, mắt hắn trừng trừng nhìn chúng tôi và có lần, khi bàn tay tôi có vẻ trong tầm tay hắn, hắn chộp lấy như con sói đói. Chúng tôi nán lại tại Sở Cảnh sát một lúc, đợi họ xét người tên tội phạm xong. Nhưng trên người hắn chẳng có gì ngoài vài đồng shilling và một con dao xếp dài, cán dao dính rất nhiều vết máu còn mới.

“Ổn cả thôi”, Lestrade nói khi chúng tôi ra về. “Hill biết rõ hạng người này, nên anh ta sẽ cố cách tìm ra danh tính của hắn. Các ông sẽ thấy giả thiết mafia của tôi là đúng. Nhưng tôi vô cùng biết ơn ông, ông Holmes, vì cách thức chuyên nghiệp ông thực hiện để tóm hắn. Tôi vẫn chưa rõ chuyện đó cho lắm.”

“Muộn thế này không hợp để giải thích”, Holmes nói. “Vả lại, tôi vẫn chưa hoàn thành một vài việc, mà đây lại là một trong những vụ đáng làm đến cùng. 6 giờ chiều mai nếu ông ghé lại chỗ tôi, tôi có thể cho ông thấy rằng đến tận phút này ông vẫn chưa hiểu hết vụ này đâu, vì nó bộc lộ một số nét cực kì độc đáo. Watson, nếu có bao giờ tôi cho phép anh ghi lại thêm mấy vụ án nho nhỏ của tôi, tôi thấy trước rằng anh sẽ viết một câu chuyện sống động về vụ Sáu pho tượng Napoléon kì lạ này.”

***

Chiều hôm sau gặp lại, Lestrade có thêm nhiều thông tin liên quan đến tên phạm nhân nọ. Tên hắn là Beppo, còn họ thì không rõ. Hắn có tiếng lười biếng và vô lại ở khu người Ý. Hắn từng là thợ làm tượng lành nghề và sống lương thiện, nhưng rồi bị nhiễm thói hư tật xấu và đã hai lần vào tù ra tội - một lần vì ăn cắp vặt và một lần, như chúng tôi đã được nghe, vì hành hung đồng hương. Hắn nói tiếng Anh khá sõi. Lí do hắn đập tượng đến nay vẫn còn là ẩn số và hắn không chịu hé răng nửa lời về vấn đề này. Tuy nhiên, cảnh sát đã phát hiện ra rất có thể chính hắn đã làm mấy pho tượng ấy, vì hồi còn làm ở Công ty Gelder, hắn là thợ làm tượng.

Holmes lịch sự chăm chú lắng nghe toàn bộ thông tin mà chúng tôi đã biết phần nhiều; nhưng vì hiểu anh quá rõ, tôi có thể thấy ngay ý nghĩ anh đang ở nơi khác, tôi còn nhận thấy nỗi bồn chồn xen lẫn chờ đợi bên dưới tấm mặt nạ anh vẫn quen mang. Cuối cùng anh giật mình, mắt sáng lên. Có tiếng chuông cửa. Phút sau chúng tôi nghe có tiếng chân bước trên cầu thang, rồi một người đàn ông lớn tuổi mặt đỏ au, râu quai nón đã điểm hoa râm được dẫn vào. Ông ta xách một túi hành lí kiểu cũ ở tay phải, rồi đặt nó trên bàn.

“Ông Sherlock Holmes có ở đây không?”

Bạn tôi khẽ cúi chào và mỉm cười.

“Ông là ông Sandeford ở Reading?” Anh hỏi.

“Vâng, thưa ông, tôi rất xin lỗi vì đã tới hơi trễ, nhưng tàu chạy chậm quá. Ông biên thư cho tôi về một tượng bán thân tôi có.”

“Đúng vậy”

“Tôi có cầm theo lá thư của ông đây. Ông viết: Tôi muốn có bản sao pho tượng Napoléon của Devine, và tôi sẵn lòng trả ông mười bảng cho pho tượng ông có. Có đúng vậy không?”

“Chắc chắn rồi.”

“Tôi rất ngạc nhiên khi nhận được thư của ông, vì tôi không hiểu nổi sao ông biết tôi sở hữu thứ ấy.”

“Ông ngạc nhiên cũng phải thôi, nhưng lời giải thích lại rất ư đơn giản: Ông Harding ở Harding Brothers nói đã bán cho ông pho tượng cuối cùng và cho tôi địa chỉ của ông.”

“Ồ, thế sao? Ông ấy có nói tôi mua nó với giá cả thế nào không?”

“Không, ông ấy không nói.”

“Vâng, tôi không giàu có lắm nhưng là người lương thiện. Tôi mua chỉ với giá mười lăm shilling, và ông nên biết điều đó trước khi tôi nhận mười bảng của ông.”

“Tôi kính trọng ông vì sự áy náy này, ông Sandeford. Nhưng tôi đã nêu giá nên tôi vẫn trả theo mức đó.”

“Vâng, ông tử tế quá, ông Holmes. Tôi đã mang pho tượng như ông yêu cầu. Nó đây!” Ông ta mở túi xách và thế là cuối cùng, chúng tôi cũng được chiêm ngưỡng mẫu nguyên vẹn của bức tượng mà chúng tôi đã hơn một lần thấy các mảnh vụn.

Holmes lấy trong túi ra một tờ giấy và để mười bảng lên bàn.

“Ông Sandeford, xin ông vui lòng kí tên trước mặt mấy người làm chứng đây. Biên bản này viết rằng ông đã chuyển mọi quyền ông có thể có với pho tượng sang cho tôi. Xin ông hiểu cho, tôi là người kĩ tính mà ta không bao giờ biết sau này tình hình có thể xoay chuyển thế nào. Cảm ơn ông, ông Sandeford, tiền của ông đây và tôi xin chúc ông một buổi tối tốt lành.”

Khi người khách của chúng tôi đi khuất, một loạt các động tác của Sherlock Holmes khiến chúng tôi phải dán mắt theo dõi. Đầu tiên anh lấy một tấm vải trắng sạch trong ngăn kéo và trải lên bàn. Đoạn, anh đặt pho tượng vừa mua vào giữa. Cuối cùng, anh cầm khẩu súng săn và phang một cú thật mạnh vào đỉnh tượng Napoléon. Pho tượng vỡ tan và Holmes hăm hở khom mình bên mấy mảnh vỡ tan tác. Nháy mắt sau, anh đã kêu một tiếng đắc thắng, cầm lên một mảnh vỡ bên trong dính một vật đen tròn như quả mận trong chiếc bánh pudding.

“Quý vị”, anh kêu lên, “cho phép tôi giới thiệu viên ngọc trai đen lừng danh của dòng họ Borgia.”

Trong chốc lát, Lestrade và tôi ngồi lặng đi, rồi bởi một thôi thúc bất chợt, cả hai bật dậy vỗ tay như trước cao trào một vở kịch được dàn dựng tài tình. Đôi gò má xanh xao của Holmes chợt ửng hồng, rồi anh khẽ cúi chào như một nhà soạn kịch bậc thầy đón nhận sự kính trọng của khán giả. Chính những lúc như vậy, anh không còn là cái máy suy luận, mà giống một con người thích được ngưỡng mộ và tán thưởng. Con người kiêu hãnh nhưng dè dặt lạ kì, vẫn thường khinh khi ngoảnh mặt quay lưng với tiếng tăm ấy cũng biết xúc động vì sự thán phục và khen ngợi chân thành từ bạn bè.

“Đúng thế, quý vị”, anh nói, “đây là viên ngọc trai nổi tiếng nhất hiện tồn tại trên thế giới, và nhờ một chuỗi suy luận chặt chẽ, tôi đã lần theo dấu vết của nó từ phòng ngủ của ông hoàng xứ Colonna tại khách sạn Dacre, nơi nó bị đánh cắp, đến ruột pho tượng Napoléon cuối cùng trong loạt sáu tượng do Công ty Gelder ở Stepney sản xuất. Lestrade, ông sẽ nhớ lại dư luận đã xôn xao thế nào khi bảo vật vô giá này biến mất và cảnh sát London đã truy tìm nhưng chẳng thu được kết quả gì. Các vị đã tham khảo ý kiến của tôi, nhưng tôi cũng không giúp được gì. Nghi ngờ dồn lên cô hầu gái người Ý của bà hoàng. Hóa ra, cô ta có một người anh ở London, nhưng lúc trước chúng ta không dò ra mối liên hệ giữa họ. Tên cô hầu là Lucretia Venucci, nên tôi đoán nạn nhân Pietro bị giết hồi hai đêm trước là anh cô ả. Tôi tìm ngày tháng trong mấy tập báo cũ có bài liên quan tới vụ việc đó và thấy rằng viên ngọc trai biến mất đúng hai ngày trước khi Beppo bị bắt vì tội hành hung, vào thời điểm Công ty Gelder đang làm lô tượng kia. Giờ các anh đã thấy rõ trình tự vụ việc, dù dĩ nhiên theo hướng ngược lại cách chúng bày ra trước mắt tôi. Beppo có được viên ngọc trai. Hắn có thể đánh cắp từ chỗ Pietro hoặc là đồng phạm với gã kia, hoặc cũng có thể là người trung gian giữa Pietro và em gái. Nhưng dù hắn đóng vai trò gì cũng đều không quan trọng. Quan trọng là hắn đã có viên ngọc trai, và đúng lúc đang giữ nó trong người, hắn lại bị cảnh sát truy bắt. Hắn chạy về công ty, biết mình chỉ có mấy phút để giấu của trời cho quý giá vô ngần này, nếu không cảnh sát sẽ tìm thấy nó trên người hắn khi khám xét. Sáu tượng thạch cao Napoléon đang phơi ngoài hành lang. Một trong đó còn mềm. Trong tích tắc, Beppo, một công nhân lành nghề, khoét một lỗ nhỏ trong thạch cao ướt, nhét viên ngọc trai vào và miết vài cái để che lại. Đó là một nơi cất giấu tuyệt vời mà không ai ngờ được. Nhưng Beppo bị tù một năm và trong thời gian đó, sáu pho tượng tản mát khắp London. Hắn không biết tượng nào chứa báu vật của mình. Hắn chỉ còn cách đập ra. Có lắc hắn cũng không biết, vì khi thạch cao ẩm thì có lẽ viên ngọc trai đã dính vào - quả đúng là vậy. Beppo không nản chí, nên hắn kiên trì tìm kiếm. Qua một người em họ làm cho Gelder, hắn biết các cửa hàng bán lẻ đã mua mấy pho tượng. Hắn xoay xở tìm việc làm ở chỗ Morse Hudson, bằng cách ấy dò ra được chủ nhân hiện tại của ba pho tượng. Viên ngọc trai không có ở đó. Thế rồi, được một nhân công Ý nào đó giúp, hắn biết ba tượng còn lại đi đâu. Tượng thứ nhất tại nhà Harker. Hắn bị đồng bọn đón lỏng tại đó. Kẻ này cho rằng Beppo có trách nhiệm trong chuyện viên ngọc trai biến mất, hai kẻ ẩu đả và Beppo đã giết chết người kia.”

“Nếu nạn nhân là đồng bọn của hắn, vậy tại sao gã lại cầm theo tấm hình?” Tôi hỏi.

“Như một phương tiện giúp gã hỏi dò về Beppo. Hiển nhiên là vậy. Sau vụ án mạng, tôi đoán có lẽ Beppo sẽ không trì hoãn, mà sẽ nhanh chóng hành động tiếp. Hắn sợ cảnh sát đoán ra bí mật của mình nên phải nhanh chân hơn trước khi họ bắt kịp. Dĩ nhiên lúc đó tôi không biết chắc hắn chưa tìm thấy viên ngọc trai trong tượng của Harker. Thậm chí tôi cũng chưa kết luận được chắc chắn hắn đang tìm viên ngọc trai; nhưng tôi thấy rõ hắn đang tìm gì đó, vì hắn đem pho tượng đi qua mấy nhà kia để đập trong khu vườn có ánh đèn chiếu tới. Vì tượng của Harker là một trong ba tượng của cửa hàng Harding Brothers, nên khả năng hai ăn một là viên ngọc trai nằm trong đó. Còn lại hai tượng, nên đương nhiên hắn sẽ đi tìm bức ở London trước. Tôi dặn trước người trong nhà để tránh thảm kịch thứ hai, rồi chúng ta tới đón lõng và cuối cùng bắt được tay Beppo kia. Tất nhiên đến lúc đó, tôi đã biết chắc ta đang theo đuổi viên ngọc trai Borgia. Tên tuổi nạn nhân đã nối sự kiện này với sự kiện kia. Vậy là chỉ còn lại một tượng duy nhất - tượng ở Reading - nên viên ngọc trai phải ở trong đó. Tôi mua lại nó từ chỗ chủ nhân khi có mặt các anh - và thế là nó nằm đây.”

Chúng tôi ngồi im một lát.

“Thôi được”, Lestrade nói, “tôi thấy ông giải quyết nhiều vụ rồi, ông Holmes, nhưng tôi chưa thấy vụ nào chuyên nghiệp hơn. Ở Sở Cảnh sát London, chúng tôi không ganh tị với ông. Không, thưa ông, chúng tôi rất tự hào về ông, và nếu mai ông đến, hẳn từ thanh tra già nhất đến viên cảnh sát trẻ nhất, tất cả đều sung sướng được bắt tay ông.”

“Cảm ơn ông!” Holmes nói. “Cảm ơn!”

Khi anh quay đi, tôi thấy dường như anh suýt khóc trước tình cảm của người khác dành cho mình. Tích tắc sau, anh lại trở về là con người suy nghĩ lạnh lùng thực tế. “Cất viên ngọc trai vào két sắt đi, Watson”, anh nói, “rồi lấy mấy tờ báo về vụ giả mạo Conk Singleton ra. Tạm biệt, Lestrade. Nếu ông có gặp rắc rối nho nhỏ nào, tôi sẽ sẵn lòng cho ông một đôi manh mối để giải đáp nếu có thể.”

BA CHÀNG SINH VIÊN
(The Three Students, 1904)

Vào năm 1895, một loạt sự kiện mà tôi không muốn đi sâu ở đây đã khiến Sherlock Holmes và tôi phải lưu lại vài tuần tại một thành phố đại học của Anh. Cũng chính trong thời gian này, chúng tôi đã dấn thân vào một cuộc phiêu lưu nho nhỏ nhưng cuốn hút sắp được tôi kể ra đây. Hiển nhiên tiết lộ bất cứ chi tiết nào khiến độc giả nhận ra trường đại học hay kẻ phạm tội cũng đều là khinh suất và gây nhiều phiền phức. Một vụ tai tiếng có thể làm ảnh hưởng tới nhiều người như vậy nên chìm trong quên lãng. Tuy nhiên, nếu sự việc được mô tả thận trọng và đúng mực, nó sẽ làm sáng rõ một số phẩm chất nổi bật của bạn tôi. Vì vậy trong khi trình bày, tôi sẽ cố tránh dùng những từ có thể giới hạn các sự việc vào một nơi chốn cụ thể, hay gợi ý về danh tính của những người có liên quan.

Hồi ấy, chúng tôi ngụ tại một nhà trọ tiện nghi gần thư viện mà Sherlock Holmes năng lui tới để làm một vài nghiên cứu về hiến chương Anh thời đầu (chúng đã đưa đến các thành quả nổi bật, có thể là đề tài cho những câu chuyện tôi kể sau này). Một tối nọ, cũng chính tại căn nhà trọ đó, chúng tôi đã tiếp ông Hilton Soames, thầy phụ đạo và giảng viên của Đại học St. Luke. Thầy Soames cao gầy, dễ bị căng thẳng và kích động. Xưa nay tôi vẫn biết ông hay bồn chồn, nhưng riêng dịp này, ông lại bối rối đến không kiềm chế nổi, cho thấy rõ có chuyện bất thường đã xảy ra.

“Thưa ông Holmes, tôi rất mong được ông dành cho vài giờ quý báu. Một sự việc rất khó xử vừa xảy ra tại St. Luke và quả thực, nếu không nhờ may mắn đưa ông tới thành phố này thì tôi chẳng biết xoay xỏa ra sao.”

“Giờ tôi rất bận nên không muốn bị xao lãng”, bạn tôi đáp. “Tôi chân thành khuyên thầy nên nhờ cảnh sát thì hơn.”

“Không được đâu, thưa ông, hoàn toàn không thể dùng phương cách đó. Khi bánh xe luật pháp đã chuyển động thì không gì có thể dừng nó lại cho tới khi sự việc sáng tỏ. Nhưng khổ nỗi, đây lại là một vụ mà vì uy tín của trường, điều cốt yếu nhất là tránh tai tiếng, ông Holmes, ông không những nổi danh vì tài phá án, mà còn vì sự kín kẽ. Trên đời này chỉ có ông giúp được tôi thôi, ông Holmes, xin ông hãy giúp tôi.”

Kể từ hồi rời khỏi môi trường quen thuộc của phố Baker, tâm trạng bạn tôi vẫn chưa khá lên mấy. Thiếu mấy cuốn sổ ghi chú, dăm lọ hóa chất và cái bừa bộn ở nhà, anh không được thoải mái. Anh nhún vai ra chiều miễn cưỡng chấp thuận, trong khi vị khách của chúng tôi liến thoắng kể câu chuyện của mình.

“Thưa ông Holmes, mai là ngày bắt đầu kì thi giành học bổng Fortescue. Tôi là giám khảo môn tiếng Hi Lạp. Tôi ra đề là một bài dịch khá dài mà chưa thí sinh nào làm qua. Nó đã được đem đi in và vì học bổng rất có giá trị nên nếu thí sinh nào biết trước đề, người đó sẽ có lợi thế rất lớn. Bởi lẽ đó, chúng tôi phải hết sức cẩn thận trong việc giữ kín đề thi. Khoảng 3 giờ chiều nay, thợ in gửi bản in thử tới. Đề gồm nửa chương bản thảo của sử gia Thucydides. Tôi phải soát thật cẩn thận để đảm bảo đề bài tuyệt đối chính xác. Tới 4 rưỡi, tôi vẫn chưa đọc xong, nhưng vì đã hứa đi dùng trà cùng một người bạn, tôi đành để bản in thử trên bàn làm việc và vắng mặt khoảng một tiếng đồng hồ.

Ông Holmes, ông cũng biết rằng các cửa của trường tôi là cửa kép, bên trong là cửa bọc nỉ, bên ngoài là cửa gỗ sồi. Khi lại gần cửa ngoài, tôi kinh ngạc thấy chìa khóa cắm trong ổ. Thoạt đầu, tôi ngỡ là khi đi mình đãng trí quên rút chìa nhưng lúc sờ vào túi, tôi thấy chìa của tôi trong đó. Theo như tôi biết thì chỉ còn một chìa nữa do người hầu của tôi, tên là Bannister giữ. Ông ta làm việc cho tôi đã mười năm nay và tuyệt đối ngay thẳng. Sau khi hỏi ra, tôi biết cái chìa kia đúng là của ông ta. Bannister đã vào phòng để hỏi tôi có muốn dùng trà không và quên rút chìa khi ra ngoài. Chắc ông ta chỉ ở trong phòng tôi vài phút lúc tôi vắng mặt. Trong những dịp khác, sự đểnh đoảng này cũng chẳng việc gì, nhưng vào ngày hôm nay, nó thật tai hại. Nhìn lên bàn là tôi biết có người lục lọi giấy tờ. Đề thi gồm ba trang. Trước khi đi, tôi để chúng ở cùng một chỗ. Nhưng khi ấy, tôi thấy một trang nằm trên sàn, một trang tại cái bàn kê sát cửa sổ, còn một trang vẫn ở vị trí cũ.”

Holmes nhấp nhổm lần đầu tiên.

“Trang đầu ở trên sàn, trang thứ hai dưới cửa sổ còn trang thứ ba ở chỗ cũ”, anh nói.

“Chính thế, thưa ông Holmes. Ông làm tôi ngạc nhiên quá. Làm sao ông biết?”

“Mời thầy tiếp tục câu chuyện rất thú vị của mình.”

“Lúc đầu, tôi cho rằng Bannister đã tự tiện xem giấy tờ của tôi, nhưng ông ta một mực phủ nhận với thái độ cực kì thành thật, nên tôi chắc chắn ông ta không nói dối. Nếu vậy thì phải có người đi ngang qua, để ý thấy chìa khóa cắm ở cửa, biết tôi đã ra ngoài rồi nên vào xem trộm đề thi. Vì học bổng rất có giá trị nên một kẻ vô liêm sỉ rất có thể liều để giành lợi thế so với các thí sinh khác. Bannister rất khổ sở về sự này. Ông ta suýt ngất khi chúng tôi nhận thấy đề thi bị xem trộm. Tôi cho ông ta uống chút rượu brandy, để ông ta ngồi xuống ghế còn tôi kiểm tra phòng thật kĩ lưỡng. Tôi thấy ngay là ngoài đống giấy tờ lộn xộn, kẻ đột nhập còn để lại một vài dấu vết khác. Trên cái bàn kê bên cửa sổ có vài mảnh vỏ bút chì được chuốt ra. Một đầu chì gãy cũng nằm đó. Rõ ràng là tên ma lanh kia vội vàng chép lại đề thi, làm gãy bút chì nên buộc phải chuốt lại mũi chì.”

“Tuyệt lắm!” Holmes vui vẻ lại khi sự việc càng lúc càng cuốn hút anh. “Thầy gặp may đấy.”

“Chưa hết. Tôi có một cái bàn mới, được phủ da màu đỏ rất đẹp. Cả tôi và Bannister đều sẵn sàng cam đoan là nó láng mịn và không có lấy một tì vết. Ấy thế mà lúc đó tôi lại phát hiện trên bàn có một vết rách dài độ ba inch - không phải vết xước, mà là vết rách rõ ràng. Không chỉ vậy, trên bàn còn có một mẩu bột đen hay đất sét nhỏ, lấm tấm gì đó như mùn cưa. Tôi tin chắc những dấu vết kia là do kẻ lục lọi đề thi để lại. Không có dấu chân và chúng cớ nào khác tiết lộ danh tính của hắn. Tôi đang không biết làm thế nào thì chợt nhớ ra ông đang ở trong thành phố nên vội vàng đến nhờ ông. Ông Holmes, xin hãy giúp tôi! Ông hiểu tình thế khó xử của tôi rồi đấy. Hoặc tôi phải tìm cho ra người này, hoặc phải hoãn kì thi đến khi chuẩn bị xong đề bài mới. Nhưng nếu chọn hoãn kì thi tôi buộc phải đưa ra lời giải thích, mà làm thế chẳng khác nào gieo tiếng xấu cho nhà trường. Vì vậy, tôi mong vấn đề được dàn xếp kín đáo và trong im lặng.”

“Tôi sẵn lòng tìm hiểu vụ này và tư vấn cho thầy theo khả năng mình”, Holmes nói, đứng lên mặc áo khoác. “Vụ này không đến nỗi vô vị. Có ai tới gặp thầy sau khi bản in thử được chuyển tới không?”

“Có, cậu sinh viên người Ấn, Daulat Ras, cũng sống trong ngôi nhà đó. Cậu ta vào hỏi tôi về kì thi.”

“Cậu ta tham gia kì thi?”

“Phải.”

“Mà đề thi để trên bàn?”

“Tôi chắc chắn lúc đó đề thi vẫn được cuộn lại.”

“Nhưng cậu ta có thể đoán ra đó là bản in thử chứ?”

“Có lẽ.”

“Sau đó không còn ai vào phòng của thầy nữa?”

“Vâng.”

“Có ai biết bản in thử sẽ ở chỗ thầy không?”

“Không ai, trừ thợ in.”

“Bannister có biết không?”

“Không, đương nhiên là không. Không ai biết hết”

“Hiện giờ Bannister ở đâu?”

“Tội nghiệp, ông ta đang mệt lắm. Tôi để ông ta ngồi lại ghế rồi vội đến gặp ông.”

“Thầy để cửa mở sao?”

“Tôi khóa cất đề thi rồi.”

“Thầy Soames, chúng ta có thể suy luận thế này: Nếu cậu sinh viên người Ấn không nhận ra cuộn giấy trên bàn là bản in thử, vậy kẻ chúng ta cần tìm chỉ vô tình biết bản in thử ở đó.”

“Có lẽ vậy.”

Holmes cười bí hiểm.

“Thôi được,” anh nói, “chúng ta sẽ đến phòng của thầy xem xét. Watson thân mến, đây không phải vụ dành cho anh. Nó cần đến óc suy luận chứ không phải kĩ năng y khoa. Nhưng nếu anh muốn thì cứ đi. Nào thầy Soames, tôi đã sẵn sàng phục vụ thầy!”

Phòng làm việc của thân chủ chúng tôi có cửa sổ thấp, gắn lưới sắt và nhìn ra khoảng sân rêu phong của ngôi trường cổ kính. Cửa chính hình vòm kiểu Gothic dẫn đến cái cầu thang đá đã mòn nhẵn. Ở tầng một là phòng của ông thầy. Ba cậu sinh viên ở các tầng trên, mỗi người một tầng.

Khi chúng tôi tới hiện trường xảy ra vụ việc, trời đã nhập nhoạng tối. Holmes đứng ở ngoài ngôi nhà và chăm chủ quan sát ô cửa sổ. Sau đó, anh tiến tới lối kiễng chân nghễn cổ nhìn vào phòng.

“Hắn phải vào qua ngả cửa chính. Cửa sổ không có khe hở nào ngoài ô kính đó”, thầy Soames nói.

“Vậy sao?” Holmes nói và nở nụ cười kì quặc khi liếc nhìn ông bạn đồng hành của chúng tôi. “Được rồi, nếu ở đây không còn gì để tìm hiểu thêm, chúng ta vào trong thôi.”

Ông giảng viên mở cửa ngoài rồi dẫn chúng tôi vào phòng. Chúng tôi dừng ở cửa khi Holmes kiểm tra tấm thảm.

“Tôi e là ở đây không có dấu vết gì”, anh nói. “Thật khó mà trông mong tìm được thứ đó vào một ngày khô ráo thế này. Xem ra người hầu của thầy đã khỏe lại rồi. Thầy bảo đã để ông ta ngồi xuống ghế. Cái ghế nào vậy?”

“Cái bên cửa sổ.”

“Tôi hiểu rồi, gần cái bàn nhỏ này. Giờ hai người vào được rồi. Tôi đã xong với tấm thảm. Ta hãy xem xét cái bàn nhỏ trước. Tất nhiên, chuyện xảy ra đã rõ quá rồi. Người này bước vào, cầm từng tờ đề thi ở bàn giữa phòng lên và đem tới bàn cạnh cửa sổ. Hắn cho rằng từ chỗ đó, hắn sẽ thấy thầy đi qua sân để về phòng và kịp thời chuồn êm thấm.”

“Nhưng hắn đã không thấy”, thầy Soames nói, “vì tôi vào bằng cửa hông.”

“A, vậy thì tốt! Nhưng nói tóm lại, hắn đã tính toán vậy đấy. Cho tôi xem ba tờ giấy nào. Không có dấu tay. Hắn cầm tờ này qua trước và chép lại. Nếu viết tháu hết mức, hắn sẽ mất bao lâu nhỉ? Ít nhất là mười lăm phút. Rồi hắn vứt tờ đó xuống và cầm tờ kế lên. Hắn đang chép dở thì thầy về nên hắn phải vội rút lui - rất vội, nên không kịp để đề thi về chỗ cũ. Nhờ thế mà thầy biết có kẻ lục lọi giấy tờ. Khi tới cửa ngoài, thầy không nghe thấy tiếng chân vội chạy trên cầu thang sao?”

“Không.”

“Chà, như thầy nhận thấy, hắn viết mạnh đến mức làm gãy ngòi chì và phải chuốt lại. Cái này đáng chú ý đấy Watson. Đây không phải loại bút chì thường. Nó lớn hơn cỡ thường, có ruột chì mềm, vỏ màu xanh đen, tên nhà sản xuất bằng chữ bạc và chỉ còn dài độ bốn phân. Thầy Soames, hãy tìm cây bút chì như vậy và thầy sẽ tóm được thủ phạm. Để thầy dễ dàng tìm ra kẻ kia hơn, tôi xin bổ sung là hắn có một con dao bản to, rất cùn.”

Thầy Soames hơi choáng ngợp trước hàng loạt các thông tin vừa ập tới.

“Tôi theo kịp ông ở một sổ điểm”, ông ta nói, “nhưng về chiều dài...”

Holmes chìa ra một mảnh vỏ bút chì nhỏ chỉ có vỏn vẹn mấy chữ NN.

“Thầy hiểu rồi chứ?”

“E là tới giờ, tôi cũng chưa...”

“Watson, NN có thể là gì? Nó là hai chữ cuối của một từ. Anh biết Johann Faber là tên nhà sản xuất bút chì phổ biến nhất. Vậy chẳng rõ là khúc bút chì còn lại chứa từ đằng sau sao?” Anh nghiêng cái bàn nhỏ ra trước bóng đèn điện. “Nếu hắn viết trên giấy mỏng thì nét chữ sẽ hằn xuống mặt phẳng nhẵn bóng này. Không, tôi không thấy gì cả. Ở đây không còn gì để tìm hiểu thêm. Giờ đến cái bàn giữa. Tôi đoán chừng đây là mẩu bột đen dính mùn cưa thầy nói đến. Theo tôi thấy thì nó có dạng gần như hình chóp và lõm vào trong. Đúng như thầy nói, có vẻ nó dính mùn cưa. A, cái này thú vị đây. Một vết rách rất rõ ràng. Nó bắt đầu bằng một vệt xước nông và kết thúc bằng cái lỗ rách xơ ra. Thầy Soames, cảm ơn thầy đã cho tôi biết về vụ này. Mà cánh cửa lớn đó dẫn vào đâu?”

“Vào phòng ngủ của tôi.”

“Kể từ lúc xảy ra chuyện, thầy có vào phòng đó lần nào không?”

“Chưa, tôi bỏ đi tìm ông ngay.”

“Tôi muốn xem qua một chút. Phòng kiểu xưa, đẹp thật! Có lẽ thầy sẽ vui lòng chờ tôi kiểm tra xong sàn nhà. Không, tôi không thấy gì cả. Vậy còn tấm rèm này? Thầy treo quần áo ở đằng sau. Nếu ai đó muốn trốn trong phòng này thì hắn phải nấp ở đây, vì giường quá thấp còn tủ quần áo quá hẹp. Chắc giờ chẳng có ai trong đó đâu nhỉ?”

Nhìn điệu bộ hơi cứng nhắc và cảnh giác của Holmes khi vén rèm, tôi biết anh đã sẵn sàng đối phó với mọi sự. Nhưng sau tấm rèm chẳng có gì ngoài vài ba bộ đồ treo trên một hàng móc áo. Holmes quay gót rồi bất ngờ cúi xuống sàn.

“Ô la la! Cái gì đây?" Anh nói.

Đó là một mẩu nhỏ màu đen dạng hình chóp, giống hệt mẩu trên bàn ngoài phòng làm việc. Holmes cầm lên tay và soi dưới ánh đèn điện.

“Thầy Soames này, xem ra vị khách của thầy để lại dấu vết cả trong phòng ngủ lẫn phòng khách.”

“Hắn vào đây làm gì?”

“Mục đích của hắn đã quá rõ. Thầy trở về theo hướng hắn không liệu trước và mãi khi thầy tới cửa ngoài, hắn mới nhận ra. Hắn còn làm gì được đây? Hắn quơ lấy mọi thứ có thể tiết lộ danh tính của hắn và trốn vào phòng ngủ.”

“Trời ơi, ông Holmes, ý ông là suốt thời gian tôi nói chuyện với Bannister ở phòng làm việc, chúng tôi đã giam hắn trong này mà không biết?”

“Đúng vậy?”

“Thưa ông Holmes, liệu còn khả năng nào khác không? Ông đã quan sát cửa sổ phòng ngủ của tôi chưa?”

“Ô cửa mắt cáo, khung chì, ba ô kính riêng biệt, một ô có thể mở ra và đủ rộng cho một người chui vừa.”

“Đúng vậy. Nó dẫn ra một góc vườn khá khuất. Gã này có thể đột nhập qua đấy, đi qua phòng ngủ và để lại dấu vết, rồi cuối cùng thoát ra ngoài qua cửa chính để ngỏ.”

Holmes lắc đầu sốt ruột

“Thôi giờ chúng ta bắt đầu điều tra nào,” anh nói. “Thầy nói có ba sinh viên ở trong nhà này và thường đi qua cửa phòng làm việc của thầy?”

“Đúng vậy.”

“Và cả ba đều dự thi?”

“Phải.”

“Thấy có nghi ngờ ai trong số họ không?”

Soames ngần ngừ.

“Đây là một vấn đề rất tế nhị”, ông ta nói. “Tôi không muốn nghi ngờ ai khi chưa có bằng chứng.”

“Cứ nói cho tôi nghi ngờ. Tôi sẽ tìm bằng chứng.”

“Vậy thì để tôi cho ông biết vắn tắt về ba người họ. Sống ở tầng hai là Gilchrist, một sinh viên và vận động viên giỏi. Cậu ta chơi trong đội bóng bầu dục và đội cricket của trường, đồng thời là quán quân chạy vượt rào và nhảy xa. Cậu ta là người tử tế. Cha cậu ta là ngài Jabez Gilchrist, một quý tộc vì cá độ đua ngựa mà tán gia bại sản rồi qua đời, để lại anh sinh viên của tôi sống trong cảnh nghèo túng. Nhưng cậu ta chăm chỉ và cần cù nên sẽ có ngày khấm khá. Daulat Ras người Ấn ngụ ở tầng ba. Cậu ta trầm tính và sống khép kín như dân Ấn đa phần vẫn vậy. Cậu ta học tốt nhưng yếu ở môn tiếng Hi Lạp. Cậu ta chăm học và sống ngăn nắp. Sống ở tầng trên cùng là Miles McLaren. Cậu ta rất sáng dạ, có khi phải nhất trường, nhưng lại lười học, ương ngạnh, ăn chơi trác táng và vô kỉ luật. Cậu ta suýt bị đuổi học ngay trong năm nhất vì dính vào một vụ bài bạc. Cả học kì này, cậu ta toàn rong chơi nên hẳn sẽ khiếp đảm trước kì thi này.”

“Vậy thầy nghi ngờ người thứ ba?”

“Tôi không nói vậy. Nhưng trong ba người, cậu McLaren dám làm chuyện kia nhất.”

“Quả vậy. Thầy Soames này, tôi muốn gặp người hầu Bannister của thầy.”

Đó là một người đàn ông nhỏ thó, mặt trắng bệch, mày râu nhẵn nhụi, tóc hoa râm, độ năm mươi tuổi. Ông ta hãy còn buồn bã trước biến cố vừa rồi. Gương mặt đầy đặn nhăn lại vì lo lắng, còn mấy ngón tay không làm sao yên được.

“Bannister, chúng tôi đang điều tra vụ không vui kia”, chủ của ông ta nói.

“Vâng, thưa ông.”

“Hẳn ông đã bỏ quên chìa trên ổ khóa?" Holmes hỏi.

“Phải, thưa ông.”

“Việc ông quên chìa khóa vào đúng ngày có đề thi trong phòng không phải quá bất thường chứ?”

“Tôi rất lấy làm tiếc về chuyện đó, thưa ông. Nhưng thỉnh thoảng tôi cũng đãng trí như vậy.”

“Ông vào phòng khi nào?”

“Khoảng 4 giờ rưỡi. Thầy Soames thường dùng trà vào giờ đó.”

“Ông ở lại trong bao lâu?”

“Khi thấy ông chủ không có ở đây, tôi liền ra ngay.”

“Ông có xem đề thi này trên bàn không?”

“Không, thưa ông, dĩ nhiên là không.”

“Sao ông quên chìa khóa ở cửa?”

“Tay tôi bận bưng khay trà. Tôi tự nhủ sẽ quay lại lấy rồi quên khuấy mất.”

“Cửa ngoài có chốt lẩy không?”

“Không, thưa ông.”

“Vậy là cửa mở suốt thời gian đó?”

“Phải, thưa ông.”

“Ai trong phòng cũng ra được?”

“Đúng, thưa ông.”

“Khi thầy Soames về và cho gọi ông, ông thấy rất khổ tâm?”

“Phải, thưa ông. Suốt bao năm tôi ở đây, chuyện như vậy chưa từng xảy ra. Tôi đã suýt ngất, thưa ông.”

“Tôi hiểu, ông đã ngồi đâu khi bắt đầu thấy choáng váng?”

“Tôi ở đâu ấy ạ? Tất nhiên là trong phòng này, ở ghế gần cửa.”

“Ông ngồi ở chỗ đó kể ra cũng lạ. Sao ông không ngồi ở những cái ghế khác?”

“Tôi cũng không rõ nữa, thưa ông. Tôi thấy ngồi đâu cũng được.”

“Ông Holmes, tôi thật lòng nghĩ ông ta không để ý xem mình ngồi ở đâu đâu. Lúc ấy trông ông ta tệ lắm, mặt mũi cứ tái xanh tái mét cả.”

“Ông vẫn ngồi đây khi ông chủ rời đi?”

“Chỉ độ vài phút thôi. Sau đó tôi khóa cửa và về phòng mình.”

“Ông nghi ngờ ai?”

“Tôi không nghi một ai, thưa ông. Tôi không tin có ai trong trường này lại có thể trục lợi bằng cách kia.”

“Cảm ơn ông, vậy là đủ rồi”, Holmes nói. “À, còn một chuyện nữa. Ông chưa nói cho ai trong ba sinh viên kia biết chuyện chứ?”

“Chưa, thưa ông. Tôi chưa nói một tiếng nào.”

“Ông chưa gặp ai sao?”

“Chưa, thưa ông.”

“Tốt lắm. Thầy Soames này, nếu thầy bằng lòng thì chúng ta sẽ đi dạo trong sân một lát.”

Từ sân nhìn lên, chúng tôi thấy ánh đèn điện vàng vọt hắt ra từ cả ba ô cửa sổ.

“Ba chú chim đều ở trong ổ”, Holmes nói. “Ồ! Cái gì kia? Một người có vẻ đang bồn chồn.”

Đó là cậu người Ấn đang đi tới đi lui trong phòng và cái bóng của cậu ta in lên rèm.

“Tôi muốn ngó qua từng người một”, Holmes nói.

“Vậy có được không nhỉ?”

“Dễ thôi”, Soames trả lời. “Dãy phòng này thuộc loại cổ nhất trong trường, vì vậy chuyện có khách tới tham quan cũng không hề lạ. Mời các ông đi theo tôi, tôi sẽ dẫn đường.”

“Ông nhớ đừng gọi tên chúng tôi đấy nhé!” Holmes nói khi chúng tôi gõ cửa phòng Gilchrist.

Một thanh niên cao gầy, tóc hoe vàng ra mở cửa rồi niềm nở mời chúng tôi vào khi biết mục đích chuyến viếng thăm. Phòng vẫn còn lại vài bức phù điêu đẹp đẽ thời Trung cổ. Holmes mê mẩn một bức đến độ đòi vẽ nó vào cuốn sổ tay cho kì được. Anh làm gãy bút chì nên đành hỏi mượn một cái của chủ nhân căn phòng, rồi sau đó mượn thêm dao để chuốt. Vận xui kì lạ đó tiếp tục bám theo anh tại phòng cậu người Ấn. Đó là một gã trầm lặng, nhỏ thó, mũi khoằm, cứ gườm gườm nhìn chúng tôi suốt và mừng ra mặt khi Holmes nghiên cứu xong mấy bức phù điêu. Tuy nhiên tại cả hai phòng, tôi đều không thấy Holmes bắt được manh mối cần tìm. Đến phòng thứ ba, mánh của Holmes thất bại từ trong trứng nước. Chúng tôi gõ cửa nhưng chủ nhân căn phòng không chịu mở, đã thế còn tặng chúng tôi một tràng chửi rủa.

“Tôi cóc cần biết mấy người là ai. Mấy người đi phứt cho nhờ!” Giọng giận dữ gầm lên. “Tôi bận ôn thi, các người nghe rõ chưa?”

“Một gã thô lỗ”, người dẫn đường của chúng tôi nói, đỏ mặt giận dữ khi chúng tôi xuống nhà. “Tất nhiên cậu ta không biết tôi là người gõ cửa. Nhưng kể cả vậy thì cậu ta cũng quả là bất lịch sự và lối cư xử đó thật đáng ngờ trong hoàn cảnh này.”

Phản ứng của Holmes khá kì lạ.

“Ông có thể cho tôi biết chiều cao chính xác của cậu này không?” Anh hỏi.

“Ông Holmes, tôi quả thật không biết chắc cậu ta cao hơn cậu người Ấn nhưng thấp hơn Gilchrist. Chắc tầm năm foot sáu.”

“Chuyện đó rất quan trọng”, Holmes nói. “Còn giờ xin chúc thầy Soames ngủ ngon.”

Người dẫn đường của chúng tôi kêu lên tỏ ý kinh ngạc và thất vọng, “Ôi, ông Holmes, ông không định bỏ tôi đường đột thế này chứ? Hình như ông chưa nhận ra tình thế. Mai là thi rồi. Tối nay tôi buộc phải đưa ra quyết định dứt khoát. Tôi không thể để kì thi diễn ra khi đề thi bị lộ. Tôi phải làm gì đó.”

“Ông cứ để nguyên vậy đi. Sớm mai tôi sẽ ghé rồi bàn về việc này, có thể lúc đó tôi đã nắm được những tình tiết mới giúp ông thoát khỏi tình cảnh này. Còn từ giờ tới đó, ông đừng thay đổi gì cả.”

“Đành vậy.”

“Ông yên tâm. Nhất định chúng tôi sẽ tìm được cách giúp ông thoát khỏi rắc rối. Tôi sẽ đem hai mẩu đất đen và mảnh vỏ bút chì về. Xin chào ông!”

Bước ra khoảng sân tối om, chúng tôi ngước nhìn ngôi nhà một lần nữa. Cậu người Ấn vẫn đi tới đi lui trong phòng, nhưng chúng tôi không thấy bóng dáng hai người kia đâu.

“Watson này, anh nghĩ sao?” Holmes hỏi khi chúng tôi tiến ra đường lớn. “Tôi thấy chúng ta như đang chơi trò loại trừ vậy. Anh có ba người. Thủ phạm phải là một trong số họ. Anh chọn đi. Anh chọn ai nào?”

“Gã ăn nói lỗ mãng ở tầng trên cùng. Hắn là kẻ ‘có tiếng’ nhất. Nhưng gã người Ấn có vẻ ranh ma. Và sao cậu ta cứ đi lại trong phòng suốt vậy?”

“Cũng không có gì đâu. Nhiều người thường làm vậy khi học thuộc lòng.”

“Cách cậu ta nhìn chúng ta rất đáng ngờ.”

“Anh cũng sẽ như vậy nếu bị một toán người lạ làm phiền trong khi ngày mai anh có một kì thi quan trọng và mọi phút chuẩn bị đều đáng quý. Không, những chi tiết đó cùng với bút chì và dao, tất thảy đều thỏa đáng. Nhưng gã đó lại khiến tôi rối trí.”

“Ai?”

“Gã người hầu Bannister chứ ai, ông ta đang toan tính gì đây?”

“Tôi thấy ông ta là người trung hậu.”

“Tôi cũng thấy vậy. Đó chính là chỗ khó hiểu. Sao một con người trung hậu như vậy lại... À, có một tiệm văn phòng phẩm lớn này. Ta sẽ bắt đầu tìm hiểu từ đấy.”

Trong thành phố chỉ có bốn tiệm bán văn phòng phẩm chính và tại mỗi tiệm, Holmes đều đưa mấy mảnh vỏ bút chì ra và đồng ý trả nhiều tiền để mua cái bút giống vậy. Nhưng mọi tiệm đều trả lời đây là loại bút chì có kích thước lạ và thường không có sẵn, tuy nhiên bạn tôi có thể đặt mua. Bạn tôi không có vẻ chán nản vì thất bại, anh chỉ vui vẻ nhún vai chấp nhận.

“Không được rồi, Watson thân mến. Manh mối rõ ràng và duy nhất này sẽ chẳng dẫn chúng ta tới đâu. Nhưng tôi nghĩ chúng ta vẫn có thể làm rõ sự việc mà không cần đến nó. Ôi trời, anh bạn ơi, bà chủ nhà đã dặn chúng ta về ăn tối lúc 7 rưỡi mà giờ đã là gần 9 giờ rồi Watson, với thói hút thuốc liên tu bất tận, lại còn ăn uống không đúng giờ đúng giấc, tôi thấy trước là anh và tôi sẽ sớm bị tống cổ đi thôi. Nhưng trước hết, chúng ta phải giải quyết xong vấn đề của ông thầy đang lo sốt vó, gã người hầu bất cẩn và ba chàng sinh viên đang mong giành học bổng kia đã.”

Trong vài tiếng còn lại của ngày hôm ấy, Holmes không nói gì thêm về sự việc dù anh ngồi trầm ngâm nghĩ ngợi một lúc lâu sau bữa tối muộn. 8 giờ sáng hôm sau, anh vào phòng tôi vừa đúng lúc tôi sửa soạn xong.

“Nào, Watson,” anh nói, “đến lúc chúng ta phải xuống St. Luke rồi. Anh có thể bỏ bữa điểm tâm chứ?”

“Được.”

“Chừng nào chúng ta còn chưa báo cho thầy Soames một tin khả quan, ông ta hẳn sẽ còn đứng ngồi không yên.”

“Anh có tin khả quan cho ông ta chưa?”

“Tôi nghĩ là rồi.”

“Anh có kết luận rồi ư?”

“Đúng thế đấy, Watson thân mến. Tôi giải được bí ẩn rồi.”

“Nhưng anh đã có chứng cớ mới nào đâu?”

“À há! Chẳng phải tự dưng mà tôi rời giường từ 6 giờ sáng, khi trời còn sớm bảnh ra. Tôi đi bộ suốt hai giờ trên đoạn đường chí ít cũng phải năm dặm và cuối cùng cũng thu được gì đó. Nhìn này!”

Anh xòe tay ra. Trong lòng bàn tay anh là ba mẩu đất sét hình chóp màu đen.

“Ơ này, Holmes, hôm qua anh có hai mẩu thôi mà!”

“Rồi sáng nay có thêm một mẩu nữa. Tôi lấy mẩu thứ ba ở nơi xuất phát của hai mẩu đầu tiên. Sao thế, Watson? Thôi, cùng tôi đi giải thoát ông bạn Soames khỏi nỗi phiền muộn nào.”

Khi chúng tôi tới nơi, ông thầy khốn khổ đang đứng ngồi không yên. Chỉ vài giờ nữa là kì thi bắt đầu, ấy vậy mà ông ta chưa biết nên công bố sự việc hay mặc thây cho kẻ gian trá tranh học bổng đáng giá. Đầu óc căng như dây đàn khiến ông ta không ngồi yên nổi, vậy nên vừa thấy Holmes, ông ta đã chạy ào ra và dang tay đón mừng.

“Ơn trời ông đến rồi! Tôi chỉ sợ ông cũng bó tay. Tôi phải làm gì đây? Kì thi có tiếp tục không?”

“Có. Bất luận thế nào cũng phải để nó diễn ra.”

“Nhưng còn tên vô lại kia?”

“Hắn sẽ không thi.”

“Ông biết hắn là ai rồi sao?”

“Tôi nghĩ vậy. Vì chuyện này phải được giữ kín nên chúng ta sẽ tự lập ra một tòa án binh nho nhỏ vậy. Thầy Soames, mời thầy ngồi đằng kia! Watson, anh ngồi đây! Tôi sẽ ngồi ở ghế bành chính giữa. Chúng ta đã đủ oai nghiêm để làm thủ phạm phải hoảng hốt rồi đấy. Xin thầy vui lòng rung chuông!”

Bannister vào, ông ta suýt té ngửa vì ngạc nhiên và hốt hoảng trước phong thái pháp đình của chúng tôi.

“Ông vui lòng đóng cửa cho”, Holmes nói. “Giờ thì Bannister, ông vui lòng khai thật cho chúng tôi biết sự việc hôm qua chứ?”

Ông này tái mét tới tận chân tóc.

“Thưa ông, tôi đã thưa cả rồi.”

“Không còn gì để kể thêm sao?”

“Không, thưa ông.”

“Nếu vậy, tôi đành gợi ý cho ông vài điều. Hôm qua khi ngồi xuống chiếc ghế đó, phải chăng ông có chủ đích che giấu một vật có thể tiết lộ danh tính kẻ đột nhập?”

Bannister tái mặt. “Không, thưa ông. Không hề.”

“Chỉ là gợi ý thôi mà”, Holmes khéo léo nói. “Thú thật là tôi không thể chứng minh điều đó. Nhưng chuyện đó xem ra rất có thể, vì thầy Soames vừa rời nhà là ông liền thả kẻ nấp trong phòng ngủ đi mất.”

Bannister liếm đôi môi khô nẻ.

“Tôi không thả ai, thưa ông.”

“A, đáng tiếc thật, Bannister à. Có thể lúc trước ông nói thật, nhưng giờ tôi biết ông đang nói dối.”

Người đàn ông tỏ vẻ sưng sỉa bất chấp.

“Không có ai cả, thưa ông.”

“Thôi nào, Bannister!”

“Không, thưa ông. Không có ai cả.”

“Vậy là ông không thể cho chúng tôi thêm thông tin rồi. Ông vui lòng ở lại trong phòng nhé? Mời ông đứng gần cửa phòng ngủ. Thầy Soames, thầy vui lòng lên phòng cậu Gilchrist và bảo cậu ta xuống đây.”

Một loáng sau, ông thầy đã trở lại và dẫn theo chàng sinh viên nọ. Cậu ta có dáng dấp đẹp đẽ, cao ráo, uyển chuyển và nhanh nhẹn, bước đi thoăn thoắt và gương mặt cởi mở, dễ gần. Đôi mắt xanh tràn ngập lo âu nhìn từng người trong chúng tôi, rồi cuối cùng bàng hoàng dừng lại ở Bannister đang đứng trong góc đằng xa.

“Đóng cửa lại đã”, Holmes nói. “Này cậu Gilchrist, ở đây chỉ có chúng ta và không ai ngoài kia biết một chữ nào về chuyện này. Chúng ta hoàn toàn có thể thẳng thắn nói chuyện với nhau. Cậu Gilchrist, chúng tôi muốn biết làm sao mà một con người trọng danh dự như cậu lại làm cái chuyện như hôm qua chứ?”

Chàng trai khốn khổ loạng choạng bước lui và ném về Bannister một cái nhìn hoảng sợ pha lẫn trách móc.

“Không, không phải tôi đâu, thưa cậu Gilchrist. Tôi không hề nói một chữ nào - không hé răng một chữ nào hết!” Ông người hầu kêu lên.

“Phải, nhưng ông vừa nói đấy thôi”, Holmes cất tiếng. “Còn cậu, hẳn cậu thấy rằng sau lời nói vừa rồi của Bannister, cậu đã rơi vào tình thế vô vọng và cậu chỉ còn một cơ may duy nhất nếu thành khẩn khai thật.”

Gilchrist giơ một bàn tay lên và cố kiềm nén vẻ uất ức hiện lên gương mặt trong chốc lát. Sau đó, cậu ta quỳ thụp xuống cạnh bàn, hai tay ôm mặt và bật khóc.

“Nào, nào”, Holmes nhẹ nhàng nói, “đời chẳng có ai là không phạm sai lầm và ít ra không ai có thể quy kết rằng cậu đã phạm tội ác tày trời. Có lẽ sẽ đỡ hơn cho cậu nếu tôi kể lại sự vụ và nếu tôi sai ở chỗ nào thì cậu cứ đính chính. Vậy được chứ? Thôi, cậu không cần trả lời đâu. Hãy nghe và cậu sẽ thấy tôi không hề nói oan cho cậu.

Thầy Soames, từ lúc thầy nói rằng không có ai, kể cả Bannister, biết đề thi ở trong phòng thầy, vụ này đã bắt đầu tựu hình rõ rệt trong đầu tôi. Chúng ta có thể gạt thợ in ra khỏi diện nghi vấn. Nếu muốn, anh ta có thể chép lại đề thi ngay trong nhà mình. Tôi cũng không nghi ngờ cậu người Ấn, vì bản in thử được cuộn lại nên cậu ta không thể biết đó là gì. Mặt khác, tôi không tin có người tình cờ bước vào và vô tình thấy đề thi. Người vào phải biết đề thi có ở đó. Nhưng làm sao hắn ta biết?

Trước khi vào nhà, tôi có kiểm tra cửa sổ phòng làm việc của thầy. Thầy ngạc nhiên vì cho rằng tôi đang cân nhắc khả năng có người giữa ban ngày ban mặt, dưới con mắt của bao nhiêu người sống đối diện ngôi nhà này, lại cố chui qua ngả đó. Như vậy vô lí quá. Lúc ấy, tôi đang ước lượng xem người này phải cao chừng nào mới có thể thấy giấy tờ để trên bàn giữa phòng là gì khi đi ngang qua. Tôi cao sáu foot, ấy vậy mà cũng phải cố lắm tôi mới nhìn ra được. Vậy nên kẻ kia phải cao tầm tôi hoặc hơn. Giờ hẳn thầy đã rõ vì sao trong ba cậu sinh viên, tôi lại nghi ngờ cậu Gilchrist nhất. Tôi vào nhà và nói cho thầy nghe các suy đoán của tôi về cái bàn kê gần cửa sổ. Tôi không rút ra kết luận gì về cái bàn giữa phòng cho đến khi thầy nói Gilchrist là vận động viên nhảy xa. Bấy giờ, toàn bộ sự việc ngay tức khắc hiện lên trong đầu tôi và việc tôi cần làm chỉ còn là tìm ra vài bằng chứng chứng thực. Chẳng mấy chốc tôi đã có được chúng.

Chuyện xảy ra như thế này: Cả buổi chiều chàng trai kia ở ngoài sân vận động để luyện nhảy xa. Cậu ta đi đôi giày nhảy về, mà như thầy biết đấy, đây là loại giày đinh. Lúc đi ngang cửa sổ phòng thầy, nhờ lợi thế chiều cao nên cậu ta thấy mấy bản in thử trên bàn và đoán ra chúng là gì. Chuyện xấu đã chẳng xảy ra nếu khi đi qua cửa phòng thầy, cậu ta không thấy cái chìa khóa người hầu sơ suất để quên. Cậu ta bị thôi thúc phải vào xem cái cậu ta thấy có phải đề thi ngày mai không. Hành động đó không hề mạo hiểm vì nếu bị bắt gặp, cậu ta có thể nói mình có chuyện cần hỏi thầy. Khi thấy đó đúng là đề thi, cậu ta đã đầu hàng sự cám dỗ. Cậu ta đặt giày lên bàn. Cậu để gì bên ghế gần cửa sổ vậy?”

“Đôi găng tay”, chàng trai nói.

Holmes đắc thắng nhìn Bannister.

“Cậu ta để găng tay trên ghế rồi lấy từng tờ đề thi để chép lại. Cậu ta tưởng thầy sẽ về qua cửa chính nên ngồi bên bàn cạnh cửa sổ để trông chừng. Như chúng ta đã biết, thầy vào bằng cửa hông. Cậu ta rất bất ngờ khi nghe tiếng thầy mở cửa ngoài. Cậu ta không còn đường thoát. Cậu ta chộp lấy đôi giày và chạy ào vào phòng ngủ nhưng để quên đôi găng tay. Thầy quan sát thấy rằng vết rách khá nông ở một bên, nhưng lại hằn rõ theo hướng của phòng ngủ. Chỉ riêng điều ấy cũng đủ cho ta thấy chiếc giày bị kéo về hướng đó và thủ phạm trốn trong phòng ngủ. Đất bám quanh một đinh giày vương lên bàn và mẩu đất thứ hai rã ra và rơi xuống sàn phòng ngủ. Xin được nói thêm, sáng nay tôi đã ra sân vận động, thấy rằng loại đất sét đen cứng này được đổ trong hố nhảy cùng một ít vỏ cây mịn hay mùn cưa rải lên trên để vận động viên không bị trượt ngã. Tôi nói đúng chứ, cậu Gilchrist?”

Anh sinh viên đứng thẳng dậy.

“Vâng, ông nói đúng”, cậu ta nói.

“Chao ôi, cậu không còn gì để nói nữa ư?” Thầy Soames kêu lên.

“Có, thưa thầy, tôi còn có điều muốn nói, nhưng nỗi kinh hoàng bị vạch trần nhục nhã này làm tôi rối trí. Thầy Soames, hồi sớm nay sau một đêm thao thức, tôi đã viết một lá thư gửi thầy. Tôi viết trước khi biết tội lỗi của mình bị vạch trần. Nó đây ạ. Trong thư tôi có viết: Tôi quyết định không dự thi. Tôi được nhận vào làm ở Sở Cảnh sát Rhodes nên sẽ đi Nam Phi ngay.”

“Tôi thật lòng rất vui khi biết cậu không định lợi dụng sơ sót của tôi”, thầy Soames nói.

“Nhưng sao cậu lại đổi ý?”

Gilchrist chỉ Bannister.

“Chính người này đã đưa tôi vào đường ngay”, cậu ta nói.

“Giờ nói đi, Bannister”, Holmes nói. “Sau điều tôi vừa giải thích, hẳn ông đã thấy rõ chỉ có ông mới có thể cho chàng trai này ra khỏi phòng, vì sau lúc thầy Soames đi, chỉ còn lại mình ông trong phòng và ông hẳn đã khóa cửa khi ra. Tôi không tin cậu ta thoát ra ngoài qua đường cửa sổ phòng ngủ. Ông có thể làm sảng tỏ điểm cuối cùng trong bí ẩn này và cho chúng tôi biết lý do ông hành động như vậy chứ?”

“Nếu ông biết về tôi, ông sẽ thấy lí do rất đơn giản, nhưng tuy thông minh là thế ông không thể biết chuyện. Thưa ông, khi xưa tôi làm quản gia cho ông Jabez Gilchrist, cha của cậu đây. Khi ông ấy khánh kiệt thì tôi đến trường làm, nhưng tôi không bao giờ quên ông chủ quá cố. Tôi chăm lo cho con trai ông ấy để trả ơn. Vâng thưa ông, hôm qua khi thầy Soames gọi tôi vào phòng, cái tôi thấy trước tiên là đôi găng tay màu nâu của cậu Gilchrist trên cái ghế đó. Tôi biết rõ đôi găng nên hiểu ra ngay. Nếu thầy Soames thấy chúng, tất cả sẽ hỏng bét. Tôi vội ngồi xuống ghế đó và không nhúc nhích cho đến khi thầy Soames chạy đi tìm ông. Sau đó cậu chủ tội nghiệp, người từng ngồi trong lòng tôi, bước ra và thú nhận tất cả. Thưa ông, lẽ tự nhiên tôi phải cứu cậu ấy chứ? Và cũng là lẽ tự nhiên tôi phải nói phải quấy với cậu Gilchrist như người cha quá cố của cậu ấy, để cậu ấy hiểu mình không thể trục lợi bằng cách đó, đúng không? Ông có chê trách tôi không, thưa ông Holmes?”

“Đúng, tôi không thể chê trách ông”, Holmes nói rất thành thực và đứng dậy. “Thầy Soames, tôi nghĩ chúng tôi đã làm sáng tỏ vấn đề nho nhỏ của ông và bữa điểm tâm đang chờ chúng tôi ở nhà. Đi nào, Watson! Còn về phần cậu, tôi mong một tiền đồ xán lạn đang chờ cậu ở Rhodes. Cậu đã vấp ngã một lần và tôi mong cậu có thể vươn cao trong tương lai.”

KÍNH KẸP MŨI GỌNG VÀNG
(The Golden Pince-Nez, 1904)

Khi nhìn ba tập bản thảo đồ sộ lưu trữ công việc của chúng tôi trong năm 1894 thì thú thật là từ một tư liệu dồi dào như vậy, tôi thấy rất khó lòng chọn ra những vụ đáng chú ý nhất nhưng đồng thời cũng có thể phô bày rõ ràng nhất những khả năng đặc biệt phi thường của bạn tôi. Khi lật xem tôi thấy trong đó có ghi chép câu chuyện gớm ghiếc về con đỉa màu đỏ và cái chết thảm khốc của chủ nhà băng Crosby. Ngoài ra tôi còn tìm thấy bài tường thuật về thảm kịch Addleton và những thứ kì quái trong nấm mồ Anh cổ. Vụ thừa kế Smith Mortimer nổi tiếng xảy ra trong giai đoạn này, và việc lùng bắt Huret, kẻ giết người ở Boulevard - một kì tích đem lại cho Holmes lá thư cảm ơn do chính tổng thống Pháp chấp bút và một tấm huân chương Bắc Đẩu bội tinh. Mỗi vụ trong đây đều có thể trở thành nguồn cảm hứng cho một câu chuyện, nhưng nhìn chung tôi nghĩ không có vụ nào tập hợp được nhiều điểm đặc biệt đáng chú ý như vụ án xảy ra tại biệt trang Yoxley, trong đó không chỉ có cái chết thương tâm của anh chàng Willoughby Smith trẻ tuổi, mà những diễn biến tiếp theo còn hắt một ánh sáng kì lạ lên các nguyên nhân phạm tội.

Đó là một đêm mưa gió bão bùng cuối tháng 11. Cả buổi tối Holmes và tôi ngồi lặng lẽ bên nhau, anh dùng một chiếc kính lúp có độ phóng đại cực cao say sưa giải mã phần còn lại của bản viết gốc trên một tấm da cừu đã cạo[192], còn tôi thì miệt mài bên một khảo luận mới về giải phẫu. Bên ngoài, gió hú xuôi phố Baker, mưa quất dữ dội vào cửa sổ. Thật kì lạ, ngay giữa lòng thành phố, hai bên là các công trình do bàn tay con người làm ra kéo dài suốt mười dặm, vậy mà ta vẫn cảm thấy sự kiềm tỏa mạnh mẽ của thiên nhiên và ý thức được rằng trước những lực lượng tự nhiên to lớn thì cả London không hơn gì mấy ụ đất chuột chũi đùn lên lỗ chỗ ngoài đồng. Tôi bước tới cửa sổ, nhìn ra con đường không một bóng người. Thỉnh thoảng, một ngọn đèn lấp lóa chiếu xuống khoảng đường lầy lội và vỉa hè loang loáng. Một cỗ xe ngựa đơn độc vừa chạy vừa làm nước bắn tóe lên từ đầu phố Oxford.

“Watson này, thật may là tối nay ta không phải ra ngoài”, Holmes nói, đặt kính lúp qua một bên rồi cuộn tờ giấy da lại. “Nghiên cứu chừng đó là đủ rồi. Việc này mỏi mắt lắm. Theo những gì tôi đọc ra được thì nó chỉ rặt những câu chuyện của một tu viện có từ nửa sau thế kỉ mười lăm. Ồ! Gì thế kia?”

Giữa tiếng gió gào thét, có tiếng vó ngựa nện và tiếng bánh xe nghiến lạo xạo bên lề đường. Cỗ xe ngựa mà tôi vừa nhìn thấy đỗ lại bên cửa nhà chúng tôi.

“Anh ta cần gì nhỉ?” Tôi thốt lên khi một người đàn ông từ trong xe bước ra.

“Cần gì à? Anh ta cần chúng ta. Còn ta, Watson tội nghiệp của tôi ơi, ta cần áo khoác, cà vạt và ủng cao su, cùng mọi phương tiện trợ giúp mà con người từng phát minh ra để chống chọi cái thời tiết này. Nhưng chờ chút đã! Xe lại đi rồi! Vẫn còn hi vọng. Nếu muốn ta đi cùng thì đáng ra anh ta phải giữ xe lại chứ! Chạy xuống mở cửa đi anh bạn, vì những người đoan chính đã đi ngủ từ lâu rồi.”

Khi ánh đèn hành lang chiếu xuống người khách đến lúc nửa đêm của chúng tôi thì tôi dễ dàng nhận ra anh ta. Đó là anh chàng Stanley Hopkins, một thanh tra đầy triển vọng mà Holmes đã vài lần tỏ mối quan tâm rất thiết thực đến sự nghiệp của anh ta.

“Anh ta vào chưa?” Anh hỏi với vẻ hăm hở. “Lên đây, anh bạn”, giọng Holmes vọng xuống từ bên trên. “Tôi hi vọng anh không có mưu đồ ám hại chúng tôi vào một đêm thế này.”

Tay thanh tra lên cầu thang, và ngọn đèn trong phòng chúng tôi lấp lánh chiếu lên chiếc áo mưa loang loáng của anh ta. Tôi giúp anh ta cởi áo mưa trong khi Holmes khơi lửa từ mấy khúc gỗ trong lò sưởi.

“Nào, Hopkins thân mến, lại gần đây hơ ngón chân đi”, anh nói. “Xì gà đây, và bác sĩ đây có một phương thuốc gồm nước nóng và chanh, rất tốt cho một đêm như đêm nay. Hẳn có chuyện quan trọng anh mới phải ra đường lúc giông bão thế này?

“Đúng vậy, ông Holmes. Tôi cam đoan với ông là tôi đã tất bật cả buổi chiều, ông đã xem gì về vụ Yoxley trong mấy số báo mới nhất chưa?”

“Hôm nay tôi chẳng xem gì từ sau thế kỉ mười lăm cả.”

“Ôi dào, chỉ có một đoạn thôi, mà lại còn sai bét nữa, vậy nên ông chưa bỏ lỡ gì đâu. Tôi không để nước tới chân mới nhảy. Chuyện xảy ra ở dưới Kent, cách Chatham bảy dặm và cách tuyến đường xe lửa ba dặm. Tôi nhận được điện lúc 3 giờ 15, tới biệt trang Yoxley lúc 5 giờ, chỉ đạo điều tra, đón chuyến tàu cuối về Charing Cross rồi bắt xe ngựa tới thẳng chỗ ông.”

“Vậy nghĩa là anh vẫn chưa rõ lắm vụ của mình?”

“Nghĩa là tôi chưa hiểu đầu cua tai nheo gì cả. Đến lúc này, nó vẫn rối rắm chẳng kém vụ nào tôi từng xử lí, vậy mà thoạt tiên nó có vẻ đơn giản đến nỗi không thể sai vào đâu được. Không có động cơ, ông Holmes. Đó là điều khiến tôi băn khoăn - tôi chưa mò ra động cơ. Có một người chết - không thể phủ nhận điều đó - nhưng, theo như tôi thấy, chẳng có lí do quái gì để ai đó muốn hại anh ta.”

Holmes châm điếu thuốc rồi ngả người ra ghế dựa. “Kể chúng tôi nghe đi”, anh nói.

“Tôi đã nắm khá rõ các tình tiết”, Stanley Hopkins nói. “Giờ tôi chỉ muốn biết tất cả những tình tiết ấy nghĩa là sao thôi. Theo như tôi hiểu thì câu chuyện là thế này. Vài năm trước, biệt trang Yoxley được một người đàn ông lớn tuổi thuê, xưng là giáo sư Coram. Ông ta bị bệnh, nằm liệt giường hết nửa thời gian, nửa còn lại thì chống gậy tập tễnh quanh nhà hay ngồi xe lăn cho người làm vườn đẩy quanh khuôn viên. Ông ta được vài người hàng xóm quý mến và thường tới thăm; trong vùng, ông ta có tiếng là rất uyên bác. Hồi trước, trong nhà ông ta chỉ có một bà quản gia lớn tuổi, bà Marker, và một cô hầu, Susan Tarlton. Cả hai người này ở cùng ông ta từ khi ông ta tới, và họ dường như là những người phụ nữ có nhân cách tuyệt vời. Giáo sư đang viết một cuốn sách uyên thâm nên khoảng một năm trước ông ta thấy cần phải thuê một thư kí. Hai người đầu đến thử việc đều không đạt, nhưng người thứ ba, Willoughby Smith, một thanh niên trẻ măng mới tốt nghiệp đại học, có vẻ đúng là người mà ông chủ cần. Công việc của anh ta là chép lại những gì giáo sư đọc cả buổi sáng, rồi buổi chiều thì thường tra cứu các tài liệu tham khảo và văn bản có liên quan đến công việc của ngày hôm sau. Anh chàng Willoughby Smith này không bị ai thù ghét, dù là với tư cách nam sinh ở Uppingham hay một thanh niên tại Cambridge. Tôi đã xem giấy tờ chứng nhận của anh ta, và anh ta vẫn luôn là người đàng hoàng, trầm lặng, làm việc chăm chỉ, không hề có khuyết điểm. Ấy vậy mà chính chàng trai này đã phải đón nhận cái chết vào sáng nay tại thư phòng của giáo sư, mà hoàn cảnh cho thấy đây chỉ có thể là một vụ giết người.”

Gió gào thét bên ngoài cửa sổ. Holmes và tôi dịch lại gần lò sưởi hơn trong khi viên thanh tra trẻ thong thả thuật lại từng điểm một trong câu chuyện lạ lùng này.

“Dù ông có tìm kiếm khắp nước Anh”, anh ta nói, “tôi chắc ông cũng không thể tìm đâu ra một gia đình khép kín hay biệt lập với ảnh hưởng từ bên ngoài hơn. Hàng tuần liền trôi qua cũng không ai đi đâu quá cổng vườn. Giáo sư vùi đầu trong công việc và không tồn tại vì thứ gì khác nữa. Anh chàng Smith không quen ai trong lối xóm, và sống rất giống với ông chủ. Hai người đàn bà chẳng có việc gì phải ra khỏi nhà. Mortimer, người làm vườn và đẩy xe lăn, là quân nhân về hưu - một ông lão người xứ Crimea có tính cách tuyệt vời. Ông ta không sống trong tòa nhà chính, mà ở trong túp nhà nhỏ có ba phòng ở đầu kia khu vườn. Trong khuôn viên biệt trang Yoxley ta chỉ có thể bắt gặp từng ấy con người. Còn cổng vườn cách đường chính từ London đi Chatham một trăm yard. Cổng chỉ cài then, và ai vào cũng không có gì ngăn trở.

Giờ tôi sẽ cung cấp cho ông lời khai của Susan Tarlton, người duy nhất nói được điều gì đó xác thực về vụ việc này. Lúc đó là gần trưa, trong khoảng thời gian từ 11 đến 12 giờ, cô ta đang bận treo mấy tấm rèm ở phòng ngủ phía trước trên lầu. Giáo sư Coram vẫn còn ngủ, vì khi tiết trời xấu hiếm khi ông ta dậy trước buổi trưa. Bà quản gia bận bịu gì đó ở nhà sau. Willoughby Smith thì ở trong phòng ngủ mà anh ta dùng làm phòng khách, nhưng lúc đó cô hầu nghe thấy anh ta đi dọc hành lang rồi xuống thư phòng ngay dưới phòng cô. Cô không thấy anh ta, nhưng nói rằng cô không thể nhầm tiếng bước chân nhanh nhẹn, chắc nịch của anh ta. Cô không nghe thấy cửa thư phòng khép lại, và khoảng một phút sau thì có tiếng thét hãi hùng trong căn phòng bên dưới. Đó là tiếng thét dữ dội, khản đặc, kì lạ và quái dị đến nỗi nó có thể là của đàn ông hoặc đàn bà. Cũng đúng lúc ấy có một tiếng thịch nặng nề làm rung chuyển ngôi nhà cũ, thế rồi bốn bề im lặng. Cô hầu đứng chết trân một lát, và rồi, lấy lại can đảm, cô chạy xuống lầu. Cửa thư phòng khép nên cô mở ra. Bên trong, chàng trai trẻ Willoughby Smith nằm sóng soài trên sàn. Mới đầu cô không thấy thương tích, nhưng khi cố nâng anh ta lên thì cô thấy máu từ bên dưới cổ trào ra. Ở đó có một vết thương rất mảnh nhưng rất sâu, đã cắt đứt động mạch chủ. Công cụ gây thương tích nằm trên thảm cạnh anh ta. Đó là con dao nhỏ để cạy sáp niêm phong thư thường thấy trên các bàn viết thời xưa, có cán ngà và lưỡi dao cứng. Nó là một trong những vật dụng trên bàn của giáo sư. Mới đầu cô hầu tưởng anh chàng Smith đã chết, nhưng khi rưới chút nước trong bình lên trán anh ta thì anh ta mở mắt trong giây lát. ‘Giáo sư,’ anh ta thều thào, ‘là bà ta’. Cô hầu sẵn sàng cam đoan đúng là mấy chữ ấy. Anh ta cố hết sức nói gì đó nữa, và đưa bàn tay phải lên. Rồi anh ta vật ra chết.

Trong lúc đó thì bà quản gia cũng đã tới hiện trường, nhưng bà ta tới quá muộn, không kịp nghe mấy lời trăng trối của chàng trai. Bỏ Susan lại với cái xác, bà ta tất tả tới phòng giáo sư. Ông ta đang ngồi trên giường, cực kì lo lắng, vì chỉ nghe ngóng ông ta cũng đủ biết chắc rằng đã có chuyện gì khủng khiếp xảy ra. Bà Marker sẵn sàng cam đoan là giáo sư vẫn còn mặc đồ ngủ, và, quả thực, ông ta không thể thay đồ mà không có Mortimer giúp, mà ông này thì được lệnh đến lúc 12 giờ. Giáo sư khai rằng ông ta nghe thấy tiếng hét phía xa xa nhưng không biết gì thêm, ông ta không giải thích được lời trăng trối của chàng trai: ‘Giáo sư - là bà ta,’ nhưng nghĩ đó là hậu quả của cơn mê sảng, ông ta tin rằng Willoughby Smith không có kẻ thù nào trên đời, nhưng cũng không đưa ra được lý do dẫn đến vụ án mạng. Phản ứng đầu tiên của ông ta là cử bác làm vườn Mortimer đi mời cảnh sát sở tại. Lát sau thì cảnh sát trưởng cho tìm tôi. Trước khi tôi tới nơi không có gì bị xê dịch, và đã có lệnh nghiêm ngặt cấm bất kì ai được lên các lối đi dẫn vào nhà. Đây là một dịp tuyệt vời để áp dụng lí thuyết của ông vào thực hành, ông Sherlock Holmes. Thực sự không còn thiếu gì nữa.”

“Trừ ông Sherlock Holmes”, bạn tôi nói, cười có chút chua chát. “Nào, hãy kể chúng tôi nghe. Anh đã làm được những gì?”

“Trước tiên tôi phải yêu cầu ông, ông Holmes, xem qua sơ đồ phác này, nó sẽ cho ông biết chung chung về vị trí thư phòng của ông giáo sư và vài vị trí khác trong vụ án. Nó sẽ giúp ông theo dõi quá trình điều tra của tôi.”

Anh ta mở tờ sơ đồ nháp mà tôi vẽ lại đây, rồi đặt lên đầu gối Holmes. Tôi đứng lên và tới đứng sau lưng Holmes, ngó qua vai anh để xem xét.

“Nó rất sơ sài, tất nhiên, và chỉ đề cập đến những điểm mà tôi thấy có vẻ chủ chốt. Mọi thứ còn lại ông sẽ tự xem sau. Giờ thì, trước hết, giả dụ hung thủ vào nhà, ông ta hay bà ta vào bằng cách nào? Rõ ràng là bằng lối vườn và cửa sau, từ đó có lối đi thẳng đến thư phòng. Bất cứ cách nào khác đều hết sức phức tạp. Tẩu thoát hẳn cũng phải thực hiện theo cách ấy, vì trong hai lối ra khỏi phòng còn lại thì một cái bị Susan chắn khi cô ta chạy xuống lầu, còn lối kia dẫn thẳng đến phòng ngủ của giáo sư. Do vậy, tôi lập tức quay sang chú ý đến lối đi ngoài vườn, nó ướt sũng vì trận mưa vừa rồi nên chắc chắn sẽ lưu lại dấu chân nếu có kẻ đi qua. Sau khi khám xét tôi thấy rằng mình đang đối đầu với một tên tội phạm cẩn trọng và lão luyện. Không tìm thấy dấu chân trên lối đi. Tuy vậy, chắc chắn có kẻ đã đi dọc bờ cỏ chạy men lối đi, và hắn làm vậy nhằm tránh để lại dấu chân. Tôi không tìm thấy bất cứ dấu in hằn rõ rệt nào, nhưng cỏ bị giẫm lên nên chắc chắn đã có người đi qua. Đó chỉ có thể là hung thủ, vì sáng hôm ấy người làm vườn hay ai khác đều không ở đó mà trời chỉ mới đổ mưa hồi đêm.”

“Khoan”, Holmes nói. “Lối đi này dẫn đến đâu?”

“Ra đường.”

“Nó dài bao nhiêu?”

“Độ một trăm yard.”

“Tại chỗ lối đi chạy qua cổng hẳn anh phải tìm được mấy dấu chân?”

“Rủi là lối đi ở chỗ đó lại lát đá.”

“Thôi được, còn trên đường?”

“Không thấy, cả con đường đã bị biến thành vũng bùn.”

“Chậc, chậc! Thôi được rồi, nếu vậy mấy dấu chân trên cỏ này là đến hay đi?”

“Chịu, không biết được. Không có hình dáng nào cả.”

“Bàn chân nhỏ hay lớn?”

“Ta không phân biệt được.”

Holmes thốt lên một tiếng sốt ruột.

“Từ lúc ấy đến giờ mưa vẫn như trút và cuồng phong vẫn ào ào thổi”, anh nói. “Giờ thì sẽ còn khó tìm hiểu sự việc này hơn cả đọc tờ giấy da cạo đó nữa. Chà, chà, không ích gì rồi. Hopkins này, anh làm gì sau khi biết chắc rằng anh chưa biết chắc được gì cả?”

“Tôi nghĩ mình đã biết chắc được nhiều thứ, ông Holmes. Tôi biết có kẻ từ bên ngoài đã thận trọng vào nhà. Tiếp đến tôi kiểm tra hành lang. Ở đó có trải thảm xơ dừa và không in dấu vết nào cả. Hành lang này dẫn tôi vào chính thư phòng. Đó là một căn phòng bày biện sơ sài. Đồ đạc chính là một bàn viết rộng có kèm tủ. Tủ này gồm hai cột ngăn kéo, ở giữa là một khoang tủ cánh nhỏ. Mấy ngăn kéo mở, còn tủ cánh thì khóa. Hình như mấy ngăn kéo luôn mở, và trong đó không có gì quý giá. Có ít giấy tờ quan trọng trong tủ cánh, nhưng không có dấu hiệu bị lục lọi, và giáo sư cam đoan với tôi rằng không mất gì cả. Chắc chắn là không có hành vi trộm cắp nào. Rồi tôi đến chỗ xác chàng trai. Cái xác được tìm thấy gần tủ, ngay bên trái, như được đánh dấu trên sơ đồ. Nhát đâm ở bên phải cổ và từ đằng sau tới, nên gần như không thể là do nạn nhân tự gây thương tích.”

“Trừ phi anh ta ngã trúng con dao”, Holmes nói.

“Đúng. Tôi đã thoáng có ý này. Nhưng chúng tôi tìm thấy con dao cách cái xác vài foot, nên chuyện đó xem ra là không thể. Rồi còn cả những lời trăng trối của chính người này. Và, cuối cùng, còn một chứng cứ rất quan trọng mà người chết nắm chặt trong tay phải.”

Stanley Hopkins rút trong túi ra một gói giấy nhỏ. Anh ta mở ra, để lộ một cái kính kẹp mũi gọng vàng có hai đầu dây lụa đen bị đứt lòng thòng. “Willoughby Smith có thị lực rất tốt”, anh ta nói thêm. “Chắc chắn cái này được giật xuống từ trên mặt hay người của hung thủ.”

Sherlock Holmes cầm lấy cái kính rồi xem xét với về cực kì chăm chú và thích thú. Anh đeo nó lên mũi, cố nhìn qua mà đọc, rồi đi lại cửa sổ và nhìn ra đường qua cặp kính, xem xét cực kì tỉ mỉ dưới ánh đèn sáng rỡ, cuối cùng, anh cười tủm tỉm, ngồi xuống bên bàn và viết vài dòng lên một tờ giấy rồi ném cho Stanley Hopkins.

“Tôi chỉ có thể giúp anh đến vậy thôi”, anh nói. “Nó có thể hữu ích đôi chút.”

Tay thanh tra kinh ngạc đọc to tờ giấy. Nội dung như sau:

“Truy nã, một phụ nữ có tác phong thanh lịch, ăn mặc lịch sự. Mũi dày khác thường, vị trí mắt sát hai bên sống mũi. Trán nhăn, vẻ mặt soi mói và có lẽ dáng gù. Có những dấu hiệu cho thấy trong mấy tháng vừa qua bà ta đã phải tìm đến tiệm bán mắt kính ít nhất hai lần. Vì mắt kính của bà ta rất nặng và những tiệm bán mắt kính không nhiều lắm nên truy tìm bà ta sẽ chẳng khó khăn gì.”

Holmes mỉm cười trước vẻ sững sờ của Hopkins mà hẳn cũng phản chiếu trên nét mặt tôi.

“Các suy luận của tôi đơn giản thôi”, anh nói. “Khó mà nêu ra nổi vật dụng nào cung cấp được phạm vi để suy luận tốt hơn là cặp kính mắt, nhất là một cặp kính rất khác thường như thế này. Tôi suy luận nó là của phụ nữ do nét thanh tú của nó, và tất nhiên, còn từ lời trăng trối của người đang hấp hối nữa. Còn về chuyện bà ta là một người tao nhã và ăn mặc lịch sự thì, như các anh nhận thấy, viền kính được làm bằng vàng ròng đẹp đẽ nên không thể tin nổi là ai mang kính như vậy lại lôi thôi, nhếch nhác ở những khía cạnh khác. Các anh sẽ thấy rằng hai cái kẹp quá rộng không vừa mũi mình, cho thấy mũi của quý bà đây rất bè. Kiểu mũi này thường ngắn và thô, nhưng có khá nhiều ngoại lệ nên tôi không dám võ đoán hay nhất định đưa điểm này vào bản mô tả. Mặt tôi hẹp, vậy mà tôi thấy không sao chỉnh cho mắt mình vào giữa, hay gần giữa, cặp kính này. Do vậy, mắt bà này nằm rất sát hai bên sống mũi. Watson, anh sẽ thấy là kính lõm và nặng khác thường. Một bà cả đời có thị lực kém như thế thì chắc chắn những đặc điểm thể chất khác cũng phải tương ứng, có thể thấy ở trán, mí mắt và dáng dấp.”

“Phải”, tôi nói, “tôi có thể theo kịp từng lập luận của anh. Song thú thật là tôi không thể hiểu sao anh biết được chuyện bà ta đến chỗ tiệm bán kính mắt hai lần.”

Holmes cầm cặp kính trong tay.

“Anh sẽ thấy”, anh nói, “rằng hai bên đệm mũi được viền những sợi bần mảnh để giảm sức ép lên mũi. Một trong hai cái đã bạc màu và mòn đi đôi chút, còn cái kia thì mới. Rõ ràng một cái đã rơi ra và được thay. Tôi xem xét thấy cái cũ hơn mới có không quá vài tháng. Chúng rất tương xứng với nhau, vì vậy tôi suy ra được rằng quý bà đây đã quay lại tiệm lần trước để thay cái thứ hai.”

“Trời ơi, tuyệt vời quá!” Hopkins kêu lên, ngất ngây thán phục. “Ai ngờ được tôi đã có mọi chứng cứ trong tay mà lại không hề biết! Tuy nhiên, tôi cũng đã tính đi một vòng khắp các tiệm bán mắt kính ở London.”

“Tất nhiên anh sẽ làm vậy. Trong khi đó thì anh còn gì để kể cho chúng tôi về vụ án nữa không?”

“Không còn gì nữa, ông Holmes. Tôi nghĩ rằng giờ ông đã biết nhiều như tôi rồi - có lẽ còn nhiều hơn. Chúng tôi đã tiến hành dò hỏi xem có ai thấy người lạ nào trên đường làng hay tại ga xe lửa không. Chúng tôi chưa nghe tin gì. Cái làm tôi thấy khó hiểu là trong vụ án này hoàn toàn không có mục đích gì. Không ai nghĩ ra được một động cơ nào cả.”

“À! Điều đó thì tôi không đủ tư cách giúp anh rồi. Nhưng tôi nghĩ chắc anh muốn mai chúng tôi đến đó?”

“Nếu như vậy không phải là đòi hỏi gì nhiều quá, ông Holmes. Có chuyến tàu từ Charing Cross đi Chatham lúc 6 giờ sáng, rồi ta sẽ có mặt tại biệt trang Yoxley trong khoảng thời gian từ 8 đến 9 giờ.”

“Vậy ta sẽ đi chuyến đó. Vụ án của anh có mấy điểm hết sức đáng chú ý nên tôi rất hứng thú được tìm hiểu. Thôi, đã gần 1 giờ rồi, ta nên ngủ vài tiếng. Tôi dám chắc anh tạm hài lòng với chiếc trường kỉ trước lò sưởi. Tôi sẽ thắp cây đèn cồn và cho anh một tách cà phê trước khi ta xuất phát.”

Hôm sau cơn bão đã tan, nhưng sáng hôm ấy, khi chúng tôi khởi hành thì trời rét buốt. Chúng tôi thấy vầng mặt trời mùa đông lạnh lẽo nhô lên trên những đầm lầy ảm đạm của sông Thames và những khúc sông dài, buồn thảm mà tôi sẽ mãi liên tưởng tới cuộc truy đuổi tên thổ dân quần đảo Andaman vào những ngày đầu trong sự nghiệp của chúng tôi. Sau một hành trình dài và mệt nhọc, chúng tôi xuống một nhà ga nhỏ cách Chatham vài dặm. Trong khi con ngựa đang được đóng vào cỗ xe hai bánh tại một lữ quán trong vùng, chúng tôi tranh thủ ăn vội bữa điểm tâm, và thế là tất cả chúng tôi đã sẵn sàng cho công việc khi tới biệt trang Yoxley. Một cảnh sát đón chúng tôi tại cổng vườn.

“Sao rồi, Wilson, có gì mới không?”

“Không, thưa sếp, chẳng có gì cả.”

“Không nghe ai báo có nhìn thấy người lạ nào à?”

“Không, thưa sếp. Dưới nhà ga họ chắc chắn là hôm qua không có người lạ nào đến hay đi.”

“Anh đã cho dò hỏi tại các quán trọ và nhà nghỉ chưa?”

“Rồi, thưa sếp, không có ai mà ta không nắm rõ hành tung.”

“Ờ, từ đây chỉ cần một cuốc đi bộ vừa phải là đến Chatham thôi. Ai cũng có thể ở lại đó, hay đón tàu đi mà không bị quan sát. Đây là lối đi trong vườn mà tôi nói, ông Holmes. Tôi cam đoan rằng hôm qua trên đó không có dấu vết gì.”

“Mấy dấu vết trên cỏ ở phía nào?”

“Bên này, thưa ông. Bờ cỏ hẹp giữa lối đi và luống hoa này. Giờ tôi không thấy mấy dấu vết đó, nhưng lúc ấy thì tôi thấy rõ ràng lắm.”

“Phải, phải, đã có người đi qua”, Holmes nói, khom người bên bờ cỏ. “Quý bà của chúng ta hẳn đã bước rất cẩn thận, vì nếu không, một mặt bà ta sẽ để lại dấu chân trên lối đi, mặt khác còn để lại dấu vết rõ hơn nữa trên luống cỏ mềm này.”

“Đúng, thưa ông, bà ta hẳn là một người điềm tĩnh.”

Tôi thấy vẻ chăm chú thoáng hiện trên mặt Holmes.

“Anh nói hẳn bà ta đã quay lại lối này?”

“Vâng, thưa ông, không còn lối nào khác.”

“Trên dải cỏ này?”

“Đương nhiên rồi, ông Holmes.”

“Hừm! Làm được vậy là rất xuất sắc - rất xuất sắc. Thôi được, tôi nghĩ ta đã xem xét hết lối đi rồi. Đi tiếp nào. Tôi chắc cửa vườn này thường để mở? Vậy thì người khách này chỉ việc bước vào thôi. Bà ta không định giết người, nếu không bà ta đã cầm sẵn một loại vũ khí nào đó rồi, chứ đâu phải nhặt con dao này ở bàn viết. Bà ta đi dọc theo hành lang này, không để lại dấu vết nào trên tấm thảm xơ dừa. Rồi bà ta nhận ra mình đang ở trong thư phòng này. Bà ta ở đó bao lâu? Ta không có cách nào để phán đoán.”

“Không quá vài phút, thưa ông. Tôi quên kể cho ông là bà quản gia Marker, trước đó không lâu đã dọn dẹp ngăn nắp ở đó - khoảng mười lăm phút, bà ấy nói vậy.”

“À, chuyện đó cho ta một giới hạn. Quý bà của ta bước vào phòng này rồi làm gì? Bà ta tới chỗ bàn viết để làm gì? Không vì thứ gì trong mấy ngăn kéo. Nếu có gì đáng để bà ta lấy thì chắc hẳn nó đã được khóa kĩ. Không, là vì cái gì đó trong tủ cánh kia. Ồ! Vết trầy trên mặt tủ kia là gì vậy? Soi diêm giùm tôi, Watson. Sao anh không cho tôi biết chuyện này, Hopkins?”

Dấu vết anh đang xem xét bắt đầu từ chỗ viền bằng đồng thau ở bên phải lỗ khóa, rồi kéo dài khoảng bốn inch, làm trầy lớp vécni trên mặt tủ.

“Tôi đã lưu ý điểm đó, ông Holmes. Nhưng bao giờ ta chẳng thấy vết trầy quanh lỗ khóa.”

“Cái này thì mới đây, khá là mới. Xem chỗ bị xước trên mặt đồng sáng lên kìa. Một vết trầy cũ thì sẽ tiệp màu với bề mặt. Xem bằng kính lúp của tôi này. Lại còn vécni nữa chứ, trông sủi lên như đất hai bên luống cày. Bà Marker có đó không?”

Một bà lớn tuổi, mặt mày buồn bã bước vào phòng,

“Có phải sáng hôm qua bà quét bụi cái tủ này không?”

“Phải, thưa ông.”

“Bà có thấy vết trầy này không?”

“Không, thưa ông, tôi không thấy.”

“Tôi tin chắc là bà không thấy, vì khi quét bụi bặm người ta sẽ phủi đi cả những vảy vécni này. Ai có chìa khóa tủ này?”

“Giáo sư đeo nó vào dây đồng hồ quả quýt.”

“Nó có phải là một chìa khóa đơn giản không?”

“Không thưa ông, đó là chìa khóa Chubb.”

“Tốt lắm, bà Marker, bà đi được rồi. Giờ ta đã tiến được một chút. Quý bà của chúng ta vào phòng, tiến tới tủ, rồi hoặc mở nó hoặc cố làm vậy Trong khi đó thì anh chàng Willoughby Smith bước vào phòng. Trong lúc vội vàng rút chìa khóa, bà ta đã tạo ra vết xước này trên cửa tủ. Anh ta túm lấy bà ta, và bà ta chộp lấy vật gần nhất, tình cờ lại là con dao này, đâm anh ta để anh ta buông tay ra. Đó là một cú trí mạng. Anh ta ngã xuống còn bà ta bỏ trốn, hoặc có hoặc không có vật mà vì nó bà ta tìm đến. Cô hầu Susan có đó không? Sau khi cô nghe thấy tiếng kêu thì có ai thoát ra cửa đó được không, Susan?”

“Không, thưa ông, không thể nào. Trước khi xuống cầu thang tôi không thấy ai trong hành lang. Vả lại, cửa không hề mở, nếu không tôi đã nghe thấy.”

“Vậy là đã loại trừ được lối ra này. Thế thì không nghi ngờ gì là quý bà ấy đã đi ra bằng lối bà ta đi vào. Tôi đoán rằng hành lang còn lại chỉ dẫn đến phòng giáo sư thôi. Hướng đó không có lối ra sao?”

“Không, thưa ông.”

“Ta sẽ đi qua đó đến chào hỏi giáo sư. Ồ, Hopkins! Chuyện này rất quan trọng, quả là rất quan trọng. Hành lang của giáo sư cũng lót thảm xơ dừa.”

“Vâng, thưa ông, chuyện đó thì sao?”

“Anh không thấy nó liên quan gì đến vụ án sao? Chà, chà, không nhất định là thế. Chắc tôi nhầm. Vậy mà tôi thấy hình như nó rất có ý nghĩa. Đi với tôi rồi giới thiệu tôi nào.”

Chúng tôi đi xuôi hành lang, cũng dài bằng hành lang dẫn ra vườn. Cuối hành lang có một đoạn cầu thang ngắn dừng lại ở một cánh cửa. Người dẫn đường của chúng tôi gõ cửa rồi đưa chúng tôi vào phòng ngủ của giáo sư. Đó là một căn phòng thênh thang, bày cơ man là sách, sách tràn ngập trên giá và xếp thành từng chồng trong các góc hay dưới chân mấy kệ sách. Chiếc giường ở chính giữa phòng, và trên đó, là vị chủ nhà đang tựa vào mấy chiếc gối. Hiếm khi tôi thấy người nào trông đáng chú ý hơn. Quay về phía chúng tôi là một khuôn mặt gầy gò, quăm quắm, hai mắt đen sắc, ẩn trong hai hốc sâu dưới cặp lông mày tua tủa rũ xuống. Râu tóc ông ta bạc trắng, trừ chỗ râu quanh miệng nhuốm vàng kì lạ. Đầu một điếu thuốc cháy sáng lên giữa mớ râu tóc bờm xờm, và không khí trong phòng ám mùi khói thuốc lá hôi hám. Khi ông ta chìa tay ra cho Holmes, tôi nhận thấy nó cũng nhuộm vàng nicotine.

“Ông hút thuốc phải không, ông Holmes?” Ông ta nói thứ tiếng Anh tinh tuyển, giọng có chút nhấn nhá kì lạ. “Xin cứ lấy một điếu. Còn ông, thưa ông? Tôi xin tiến cử loại thuốc này với các ông, vì nó có xuất xứ từ Alexandria do tôi đặt riêng của hãng Ionides. Mỗi đợt hãng gửi cho tôi cả ngàn điếu, và tôi lấy làm buồn phải nói rằng, cứ mỗi nửa tháng tôi lại phải thu xếp một đợt cung ứng mới. Tôi biết, thưa ông, hút thuốc tệ, rất tệ, nhưng lão già này chẳng có mấy thú vui. Thuốc lá và công việc - tôi chỉ còn lại có chừng ấy.”

Holmes châm một điếu rồi chốc chốc đảo mắt thật nhanh khắp phòng.

“Thuốc lá và công việc, nhưng giờ thì chỉ còn thuốc lá”, ông già thốt lên. “Hỡi ơi! Thật là một sự gián đoạn tai hại! Ai mà thấy trước được một tai họa khủng khiếp như vậy chứ? Một thanh niên rất ư đáng quý! Tôi cam đoan với ông rằng sau vài tháng rèn luyện anh ta đã là một trợ lí đáng nể. Ông nghĩ sao về chuyện này, ông Holmes?”

“Tôi vẫn chưa quyết ý.”

“Quả thực tôi sẽ đội ơn ông nếu ông có thể soi sáng nơi mà chúng tôi thấy chỉ toàn là bóng tối. Với một con mọt sách tội nghiệp và tàn phế như tôi thì một đòn như thế làm tôi tê liệt. Tôi dường như đã mất khả năng suy nghĩ. Nhưng ông là người năng động - là người của công việc. Đó là một phần công việc hằng ngày trong đời ông. Ông giữ được bình tĩnh trong mọi tình huống khẩn cấp. Chúng tôi quả thật may mắn khi có ông bên cạnh.”

Holmes cứ đi tới đi lui ở một bên phòng trong lúc ông giáo sư già nói. Tôi quan sát thấy anh hút nhanh khác thường. Rõ ràng anh cũng ưa hút thuốc lá tươi vùng Alexandria như chủ nhà.

“Phải, thưa ông, quả là một đòn nặng nề”, ông già nói. “Đó là Magnum opus[193] của tôi - mớ giấy tờ trên cái bàn sát tường đằng kia. Tôi phân tích các tài liệu tìm thấy ở các tu viện Cơ Đốc Ai Cập tại Syria và Ai Cập, một công việc có thể mổ xẻ tận nền tảng của tôn giáo thiên khải. Vì sức khỏe kém đi nên tôi không biết mình có hoàn thành được không khi giờ đây đã mất đi trợ lí. Ôi trời, ông Holmes, sao vậy, ông hút còn nhanh hơn tôi nữa.”

Holmes mỉm cười.

“Tôi là người sành hút mà”, anh nói, lấy một điếu nữa trong hộp - điếu thứ tư - và châm nó bằng mẩu thuốc anh vừa hút xong. “Tôi sẽ không làm phiền ông bằng việc thẩm tra dài dòng, giáo sư Coram, vì tôi suy ra được là lúc vụ án xảy ra ông đang ngủ nên không thể biết gì về nó. Tôi chỉ muốn hỏi một điều. Ông nghĩ chàng trai tội nghiệp này muốn nói gì khi trăng trối mấy lời: ‘Giáo sư - là bà ta’?”

Giáo sư lắc đầu. “Susan là gái quê”, ông ta nói, “mà ông biết sự ngu ngốc không thể tin nổi của tầng lớp đó rồi đấy. Tôi cho rằng anh chàng tội nghiệp thều thào mấy chữ rời rạc lúc mê sảng, và cô ta biến nó thành câu thông điệp vô nghĩa này.”

“Tôi hiểu rồi. Bản thân ông không có cách giải thích nào cho thảm kịch sao?”

“Có lẽ là tai nạn, có lẽ - tôi chỉ hé lộ riêng với các ông thôi - là tự tử. Thanh niên họ có những nỗi phiền muộn sâu kín riêng, một chuyện tình cảm nào đó, có lẽ vậy mà chúng ta không hề hay biết. Giả định đó khả dĩ hơn là bị sát hại.”

“Nhưng còn cặp kính?”

“À! Tôi chỉ là dân nghiên cứu, một người mơ mộng. Tôi không thể lí giải những chuyện thực tế của đời sống. Thế nhưng, ông bạn ơi, chúng ta biết rằng vật làm tin của tình yêu có thể mang những khuôn dạng lạ lùng. Dù sao thì cũng cứ lấy một điếu nữa đi. Thật hân hạnh khi thấy có người thích nó như vậy. Một chiếc quạt, một chiếc găng tay, một cặp kính - ai mà biết thứ gì có thể được đem theo như một kỉ vật hay được nâng niu như báu vật khi người ta tự kết liễu đời mình chứ? Ông đây có nói về mấy dấu chân trên cỏ; nhưng suy cho cùng, ta dễ bị lầm về một điểm như vậy. Còn về con dao, nó có thể bị văng xa khỏi nạn nhân khi anh ta ngã xuống. Có thể tôi nói thế này là ấu trĩ, nhưng tôi thấy hình như Willoughby Smith đã tự chuốc lấy cái chết.”

Có vẻ như Holmes thấy ấn tượng trước giả thuyết vừa được đưa ra, rồi anh tiếp tục bước tới bước lui một lát, trầm ngâm suy nghĩ và hút hết điếu này đến điếu khác.

“Giáo sư Coram này”, cuối cùng anh nói, “cho tôi biết có cái gì trong tủ cánh gắn với bàn làm việc vậy?”

“Chẳng có gì ích lợi cho trộm cả. Giấy tờ gia đình, thư của bà vợ tội nghiệp của tôi, các tấm bằng đại học mà tôi lấy làm tự hào. Chìa khóa đây, ông có thể tự xem lấy.”

Holmes cầm lấy chìa khóa, nhìn thoáng qua rồi trả lại. “Không, tôi không nghĩ nó sẽ giúp ích gì cho tôi”, anh nói. “Tôi thích yên tĩnh xuống vườn và lật đi lật lại toàn bộ vấn đề trong đầu hơn. Giả thuyết tự tử ông vừa nêu vẫn còn đôi điều phải bàn. Chúng tôi phải xin lỗi vì đã làm phiền ông, giáo sư Coram, và tôi hứa là cho đến sau bữa trưa chúng tôi sẽ không quấy rầy ông nữa. Lúc 2 giờ chúng tôi sẽ quay lại và tường thuật cho ông bất cứ việc gì có thể xảy ra trong khoảng thời gian từ bây giờ cho đến lúc đó.”

Holmes lơ đãng lạ lùng, và chúng tôi im lặng bước tới bước lui trên lối đi trong vườn một lát.

“Anh có được manh mối nào chưa?” Cuối cùng tôi hỏi.

“Nó tùy thuộc vào mấy điếu thuốc tôi hút ấy”, anh nói. “Có thể tôi lầm to. Mấy điếu thuốc sẽ cho tôi biết.”

“Holmes thân mến ơi”, tôi kêu lên, “làm thế quái nào...”

“Thôi, thôi, anh cứ tự xem xét lấy. Nếu không cũng chẳng hề gì. Tất nhiên, ta vẫn còn manh mối là tiệm bán kính, nhưng tôi sẽ đi đường tắt nếu có. À, bà Marker tốt bụng đây rồi! Ta dành năm phút trò chuyện bổ ích với bà ta đi.”

Có lẽ tôi đã từng nhận xét rằng khi nào muốn, Holmes sẽ có cách riêng để thu hút cảm tình của phụ nữ, và anh dễ dàng thiết lập mối giao hảo với họ. Mới được nửa thời gian nêu ra anh đã chiếm được thiện cảm của bà quản gia, và đang hàn huyên như thể đã quen bà nhiều năm rồi.

“Phải, ông Holmes, quả là như ông nói, thưa ông. Ông ấy hút dữ lắm. Cả ngày và đôi khi suốt đêm nữa, thưa ông. Một buổi sáng tôi đã thấy căn phòng ấy - vâng, thưa ông, ta sẽ tưởng là nó chìm trong sương mù London. Cậu Smith tội nghiệp, cậu ta cũng hút, nhưng không khủng khiếp như giáo sư. Sức khỏe của ông ấy - vâng, tôi không biết nó tốt hơn hay xấu hơn vì hút thuốc.”

“Ừ!” Holmes nói, “đã thế nó còn làm ta mất cảm giác ngon miệng.”

“Chà, điều đó thì tôi không biết, thưa ông.”

“Tôi chắc giáo sư hầu như chẳng ăn gì?”

“Ồ, tôi thấy ông ấy khi này khi khác.”

“Sau bấy nhiêu điếu tôi thấy ông ấy hút thì tôi dám chắc sáng nay ông ấy không dùng điểm tâm, và không cả ngó ngàng đến bữa trưa nữa.”

“Ồ, thưa ông, ông đoán lầm rồi, vì sáng nay ông ấy dùng điểm tâm khá nhiều. Tôi không biết đã bao giờ thấy ông ấy ăn nhiều hơn vậy chưa, ông ấy còn dặn làm một đĩa sườn thật lớn cho bữa trưa. Chính tôi cũng ngạc nhiên, vì từ lúc vào căn phòng đó ngày hôm qua và thấy cậu Smith nằm trên sàn thì thấy đồ ăn thôi tôi còn không chịu nổi nữa là. Vâng, trăm người trăm tính mà, nên giáo sư không mất cảm giác ngon miệng vì chuyện ấy.”

Chúng tôi đi tha thẩn trong vườn cho hết buổi sáng. Stanley Hopkins đã xuống làng để tìm hiểu tin đồn về một phụ nữ lạ mặt mà sáng hôm trước bọn trẻ nhìn thấy trên đường Chatham. Còn về bạn tôi, sự năng nổ ngày thường của anh dường như biến đi đâu mất. Tôi chưa từng thấy anh giải quyết vụ nào với vẻ miễn cưỡng như vậy. Ngay cả Hopkins báo tin tìm được mấy đứa nhỏ đã thấy một bà giống hệt với mô tả của Holmes, còn đeo kính nữa, cũng không khiến anh sốt sắng chút nào. Anh để tâm hơn khi Susan, người phục vụ bữa trưa cho chúng tôi, tự tiết lộ rằng sáng hôm qua anh Smith có ra ngoài đi dạo, và anh ta về mới được nửa giờ thì thảm kịch xảy ra. Tôi không nhìn ra tính liên quan của sự việc này, nhưng tôi thấy rõ Holmes đang kết nó vào cái sơ đồ tổng thể mà anh đã thiết lập trong óc. Chợt anh bật dậy khỏi ghế và liếc nhìn đồng hồ. “2 giờ rồi, quý vị”, anh nói. “Ta phải lên nói phải trái với ông bạn giáo sư thôi.”

Ông già vừa dùng xong bữa trưa, và tất nhiên cái đĩa trống trơn làm chứng cho sự ngon miệng mà bà quản gia đã khẳng định. Ông ta trông thật kì dị khi bờm tóc bạc trắng và cặp mắt sáng rực quay về phía chúng tôi. Điếu thuốc thường trực cháy âm ỉ trên miệng, ông ta đã thay đồ và đang ngồi trên chiếc ghế bành cạnh lò sưởi.

“Nào, ông Holmes, ông đã giải được bí ẩn này chưa?” Ông ta đẩy hộp thiếc lớn đựng thuốc lá để trên bàn bên cạnh về phía bạn tôi. Đúng lúc đó Holmes cũng chìa tay ra, và thế là cả hai làm cái hộp đổ nghiêng qua mép bàn. Trong vài phút chúng tôi bò xuống mà tìm mấy điếu thuốc rơi vãi khắp nơi kể cả những chỗ khó lăn vào nhất. Khi chúng tôi đứng lên thì tôi để ý thấy mắt Holmes sáng long lanh còn má thì bừng lên. Chỉ khi vào cao trào tôi mới thấy đôi mắt như tín hiệu lâm trận ấy sáng lên.

“Rồi”, anh nói, “tôi giải được rồi.”

Stanley Hopkins và tôi kinh ngạc ngây người nhìn. Dường như có một nét cười nhạo vờn qua gương mặt hốc hác của ông giáo sư già. “Thực vậy ư? Trong vườn à?”

“Không, ở đây.”

“Ở đây ư? Hồi nào?”

“Ngay lúc này.”

“Chắc ông đang đùa, ông Sherlock Holmes. Ông buộc tôi phải nói với ông rằng vấn đề này quá nghiêm trọng, không thể đùa như vậy được.”

“Tôi đã củng cố và kiểm tra từng mắt xích trong chuỗi suy luận của mình, giáo sư Coram, và tôi tin là nó vững chắc rồi. Các động cơ của ông hay chính xác ông đóng vai trò gì trong vụ việc kì lạ này thì tôi vẫn chưa thể nói. Trong vài phút nữa có lẽ tôi sẽ được nghe từ chính miệng ông. Trong khi đó tôi sẽ vì ông mà tái hiện chuyện đã xảy ra, để ông biết thông tin nào tôi vẫn còn cần. Hôm qua có một bà đã vào thư phòng ông. Bà ấy đến với ý định lấy một số tài liệu trong tủ của ông. Bà ấy có chìa khóa riêng. Tôi đã được dịp kiểm tra chìa của ông, nhưng tôi không thấy chỗ bợt màu mà vết xước trên lớp vécni sẽ tạo ra. Vì vậy, ông không phải đồng phạm, và theo như tôi hiểu thông qua việc xem xét chứng cứ, bà ấy đến mà không để ông biết là nhằm lén lút lấy đồ của ông.”

Miệng giáo sư nhả khói mù mịt. “Ông chỉ giáo hay quá, hết sức thú vị và hữu ích đấy”, ông ta nói. “Sao ông không nói gì thêm? Đã lần dò được đến thế, chắc ông cũng biết bà ta ra sao rồi.”

“Tôi sẽ cố làm vậy. Đầu tiên, bà ấy bị viên thư kí của ông tóm nên đã đâm cậu ta để thoát thân. Tôi thiên về ý nghĩ tai họa này là một sự việc rủi ro, vì tôi tin chắc rằng bà ấy không định gây ra một vết thương trầm trọng như vậy. Một kẻ sát nhân sẽ không đến mà không có vũ khí. Thất kinh vì việc mình vừa làm, bà ấy cuống cuồng bỏ chạy khỏi hiện trường thảm kịch. Không may cho bà ấy là trong lúc giằng co, bà ấy đã bị mất kính, và vì cận nặng nên quả thực thiếu kính thì bà ấy không còn làm gì được. Bà ấy chạy xuôi một hành lang mà bà ấy tưởng là chỗ lúc trước mình vừa đi qua - cả hai đều trải thảm xơ dừa - và chỉ khi đã quá muộn mới vỡ lẽ là mình đi nhầm và đường rút bị cắt đứt sau lưng. Bà ấy phải làm sao? Bà ấy không thể lui. Bà ấy cũng không thể ở lại đó. Bà ấy phải đi tiếp. Thế nên bà ấy đi tiếp. Bà ấy bước lên mấy bậc thang, đẩy mở một cánh cửa, thì thấy là mình đang ở trong phòng ông.”

Ông già ngồi há hốc miệng, trân trối nhìn Holmes. Nỗi kinh ngạc và sợ hãi in dấu trên vẻ mặt đầy biểu cảm. Lúc này, ông ta khó khăn lắm mới có thể nhún vai và bật cười giả trá. “Tất thảy đều rất hay, ông Holmes”, ông ta nói. “Nhưng trong giả thuyết hay ho của ông có một thiếu sót nho nhỏ. Tôi đang ở trong phòng mình, mà suốt ngày hôm qua tôi không hề rời khỏi phòng.”

“Tôi biết điều đó, giáo sư Coram.”

“Nhưng ông muốn nói tôi nằm trên giường mà lại không biết có một bà vào phòng mình ư?”

“Tôi không hề nói vậy. Ông có biết chuyện đó. Ông đã nói chuyện với bà ấy. Ông nhận ra bà ấy. Ông giúp bà ấy trốn thoát.”

Một lần nữa, ông giáo sư bật cười khanh khách. Ông ta đã đứng lên và mắt hừng hực như than hồng.

“Ông điên rồi!” Ông ta kêu lên. “Ông đang nói quàng nói xiên. Tôi giúp bà ta trốn thoát ư? Giờ bà ta đâu?”

“Bà ấy ở kia”, Holmes nói, rồi chỉ về phía chiếc tủ sách cao trong góc phòng.

Tôi thấy ông già vung hai tay lên, một vẻ chấn động khủng khiếp thoáng qua bộ mặt nham hiểm, rồi ông ta lại ngã người ra ghế. Cùng lúc đó, tủ sách mà Holmes đang chỉ xoay mở, rồi một người đàn bà chạy nhào ra phòng.

“Ông nói đúng!” Bà ta kêu lên, giọng nước ngoài là lạ. “Ông nói đúng! Tôi đây?”

Mình mẩy bà nhuốm nâu vì bụi và phủ mạng nhện từ bức tường chỗ bà nấp. Mặt bà cũng vằn vện cáu ghét, nhưng ngay cả lúc tươm tất nhất bà cũng không thể được coi là đẹp, vì bà có đúng những đặc điểm như Holmes đã đoán, lại còn thêm cái cằm dài bướng bỉnh. Vì với thị lực kém bẩm sinh, và cũng vì từ nơi tối chạy ra chỗ sáng, bà đứng như người bị choáng, chớp chớp mắt nhìn quanh xem chúng tôi là ai và đang đứng ở đâu. Vậy mà, dù có mọi điểm bất lợi, từ dáng điệu của người đàn bà này vẫn toát lên một sự quý phái - lòng dũng cảm nơi cái cằm ngang ngạnh và cái đầu ngẩng cao buộc người khác phải tôn trọng và cảm phục ở một mức độ nào đó.

Stanley Hopkins đặt tay lên cánh tay bà và khẳng định bà là tù nhân của mình, nhưng bà nhẹ nhàng gạt anh ta ra, thái độ vẫn đường hoàng, trịch thượng vô cùng, buộc người khác phải tuân phục. Ông già tựa vào lưng ghế, mặt nhăn nhúm, cặp mắt đăm chiêu chằm chằm nhìn bà.

“Phải, thưa ông, tôi là tù nhân của ông”, bà nói. “Từ chỗ đứng vừa nãy tôi đã nghe cả rồi, và tôi biết rằng ông đã biết được sự thật. Tôi thú nhận tất cả những điều đó. Chính tôi là người giết chàng trai. Nhưng ông nói đúng, đó là một rủi ro. Tôi còn không biết cái mình cầm trong tay là con dao, vì trong lúc tuyệt vọng tôi chộp lấy bất cứ thứ gì trên bàn mà đánh anh ta để anh ta buông tôi ra. Điều tôi nói là sự thật.”

“Thưa bà”, Holmes nói, “tôi tin chắc đó là sự thật. Tôi e bà không được khỏe cho lắm.”

Sắc mặt bà trở nên đáng sợ, càng khủng khiếp hơn dưới những vệt bụi đen trên mặt. Bà ngồi xuống mép giường rồi nói tiếp.

“Tôi chẳng còn mấy thời gian nơi trần thế”, bà nói, “nhưng tôi muốn ông biết toàn bộ sự thật. Tôi là vợ của lão này. Lão không phải người Anh. Lão là người Nga. Tôi sẽ không nói tên lão đâu.”

Lần đầu tiên ông già cựa quậy. “Chúa phù hộ cho bà, Anna!” Ông ta kêu lên. “Chúa phù hộ cho bà!”

Bà ném cái nhìn cực kì khinh miệt về phía ông ta. “Sao ông cứ bám riết lấy cuộc đời khốn khổ của mình vậy, Sergius?” Bà nói. “Nó làm hại nhiều người mà chẳng làm lợi cho một ai - ngay cả cho chính ông. Tuy vậy, tôi không có quyền làm đứt sợi chỉ mong manh ấy trước giờ của Chúa. Từ khi bước qua ngưỡng cửa ngôi nhà đáng nguyền rủa này lòng tôi đã chịu đủ lắm rồi. Nhưng tôi phải nói, nếu không thì sẽ quá muộn. Tôi vừa nói, thưa quý vị, rằng tôi là vợ của lão này. Ngày chúng tôi cưới nhau thì lão ta năm mươi còn tôi là đứa con gái hai mươi khờ dại. Chuyện đó xảy ra ở một thành phố của nước Nga, trong một trường đại học - tôi sẽ không nói tên nơi ấy.”

“Chúa phù hộ cho bà, Anna!” Ông già lại lí nhí.

“Chúng tôi là những nhà cải cách, nhà cách mạng Hư vô chủ nghĩa, các ông hiểu cho. Lão ta và tôi cùng nhiều người nữa. Thế rồi đến một giai đoạn nhiễu nhương, một cảnh sát bị giết, nhiều người bị bắt, cần có bằng chứng. Để giữ mạng mình và giành một phần thưởng lớn, chồng tôi đã bán đứng chính vợ mình và các đồng chí. Phải, tất cả chúng tôi đều bị bắt vì lời khai của lão ta. Một số trong chúng tôi phải lên đường tới giá treo cổ còn số khác thì bị đày đi Siberia. Tôi nằm trong nhóm sau cùng, nhưng hạn tù của tôi không phải chung thân. Chồng tôi mang theo của cải phi nghĩa đến Anh và sống âm thầm từ đó, biết rõ rằng nếu Tổ chức mà biết lão ta ở đâu thì chưa đầy một tuần sau công lí sẽ được thực thi.”

Ông già chìa bàn tay run run ra lấy một điếu thuốc. “Tôi nằm trong tay bà, Anna”, ông ta nói. “Bao giờ bà cũng tốt với tôi.”

“Tôi còn chưa kể cho các ông nghe đỉnh điểm sự đê hèn của lão”, bà nói. “Trong số các đồng chí trong Tổ chức, tôi có một người bạn tâm giao. Anh ấy cao thượng, trìu mến, không nghĩ đến lợi ích của bản thân - tất cả những đặc điểm mà chồng tôi không có. Anh ấy căm ghét bạo lực. Chúng tôi ai cũng có tội - nếu mà đó là tội - nhưng anh ấy thì không. Anh ấy luôn viết thư khuyên can chúng tôi đừng theo đường lối như vậy. Mấy lá thư này có thể cứu anh ấy. Cuốn nhật kí của tôi cũng vậy, trong đó, ngày này qua ngày khác, tôi ghi lại những tình cảm của mình đối với anh ấy và quan điểm của mỗi người chúng tôi. Chồng tôi phát hiện và giữ cả nhật kí lẫn thư từ. Lão ta cất giấu chúng, và cố hết sức nguyền rủa cho người thanh niên này chết đi. Trong chuyện này lão đã thất bại, nhưng Alexis bị kết án đày đi Siberia, nơi mà giờ phút này, anh ấy đang lao dịch trong mỏ muối. Hãy nghĩ đến điều đó, đồ hung ác, đồ hung ác; lúc này, lúc này, ngay lúc này, Alexis, một người mà ông chẳng xứng nhắc đến tên, đang làm việc và sống như một nô lệ, còn tôi nắm mạng sống ông trong tay mà lại tha cho ông.”

“Bà vẫn luôn cao thượng mà, Anna”, ông già nói, bập bập điếu thuốc.

Bà đã đứng lên nhưng lại ngồi phịch xuống, khẽ kêu một tiếng đau đớn.

“Tôi phải nói cho xong”, bà nói. “Khi mãn hạn tù, tôi bắt tay vào việc đi lấy nhật kí và thư từ mà nếu gửi đến chính phủ Nga thì sẽ xin được lệnh phóng thích cho bạn tôi. Tôi biết rằng chồng tôi đã đến Anh. Sau bao tháng kiếm tìm, tôi đã phát hiện ra nơi lão ta sống. Tôi biết lão vẫn giữ cuốn nhật kí, vì ngày còn ở Siberia, có lần tôi nhận được một lá thư của lão trách móc tôi và trích dẫn vài đoạn trong mấy trang. Nhưng tôi tin chắc rằng với bản tính hay thù hằn, lão sẽ không bao giờ tự nguyện đưa tôi. Tôi phải tự đi lấy. Vì mục đích này, tôi thuê thám tử ở một hãng thám tử tư vào nhà chồng tôi làm thư kí - đó là thư kí thứ hai của ông, Sergius, người đã bỏ ông đi vội vã. Anh ta biết được rằng giấy tờ cất trong tủ cánh, và đã sao được chìa khóa. Anh ta không chịu làm gì thêm. Anh ta đưa cho tôi sơ đồ nhà, và cho tôi biết trước buổi trưa thư phòng lúc nào cũng vắng, vì thư kí được thuê làm việc ở trên đấy. Thế là cuối cùng tôi cũng thu hết can đảm để tới đây nhằm tự tay lấy giấy tờ. Tôi đã làm được, nhưng với một cái giá mới đắt làm sao! Tôi vừa lấy được giấy tờ và đang khóa tủ thì chàng trai ấy tóm lấy tôi. Sáng hôm ấy tôi đã gặp anh ta. Anh ta gặp tôi ngoài đường và tôi đã nhờ anh ta chỉ giúp nhà giáo sư Coram mà không biết rằng anh ta là thư kí của lão.”

“Đúng! Đúng!” Holmes nói. “Tay thư kí đã về thưa lại với ông chủ về người đàn bà anh ta gặp. Thế nên trong lúc hấp hối, anh ta đã cố nhắn nhủ rằng đó là bà ta - người mà anh ta vừa thưa chuyện với ông chủ.”

“Ông phải để tôi nói”, người đàn bà nói, giọng ra lệnh, và nhăn mặt như thể đang đau đớn. “Khi anh ta ngã xuống thì tôi chạy vội ra khỏi phòng, nhưng lại chọn nhầm cửa nên vào đúng phòng của lão này. Lão ta tính chuyện đem nộp tôi. Tôi cho lão ta thấy rằng nếu lão làm vậy thì tính mạng lão sẽ nằm trong tay tôi. Nếu lão giao nộp tôi cho luật pháp thì tôi có thể nộp lão cho Tổ chức. Nào phải tôi mong sống cho bản thân, tôi chỉ muốn hoàn thành được mục đích của mình. Lão biết tôi sẽ làm như đã nói - số phận lão mắc mưu với số phận của tôi. Vì điều đó chứ không vì lí do nào khác, lão đã che chở cho tôi. Lão nhét tôi vào chỗ nấp tối tăm đó, một thứ đồ đạc của thời xưa, chỉ mình lão biết tôi ở đó. Lão dùng bữa trong phòng, nhờ vậy có thể san bớt phần ăn cho tôi. Đã thỏa thuận là khi cảnh sát rời khỏi nhà thì đêm đến tôi sẽ lẻn đi mà không quay lại nữa. Nhưng không hiểu sao ông lại đoán được toan tính của chúng tôi.” Bà gỡ từ giữa ngực áo ra một gói nhỏ. “Đây là lời trăng trối của tôi”, bà nói, “đây là cái gói sẽ cứu được Alexis. Tôi phó thác nó cho danh dự và tình yêu công lí của ông. Hãy cầm lấy! Ông sẽ nộp nó tại đại sứ quán Nga. Giờ tôi đã làm xong phận sự của mình, và...”

“Ngăn bà ấy lại!” Holmes kêu lên. Anh đã băng qua phòng và giật lấy một lọ nhỏ từ tay bà.

“Muộn quá rồi!” Bà nói, ngã sụp xuống giường. “Muộn quá rồi! Tôi đã uống thuốc độc trước khi rời chỗ nấp. Đầu óc tôi đang lâng lâng! Tôi đi đây! Tôi yêu cầu ông, thưa ông, hãy nhớ lấy cái gói.”

***

“Một vụ đơn giản, vậy mà, về nhiều mặt, nó lại cho ta nhiều bài học”, Holmes nhận xét khi chúng tôi về lại thành phố. “Ngay từ đầu nó đã xoay quanh cái kính kẹp mũi. Nhưng nếu không nhờ cơ may là người chết chộp được vật này thì tôi không chắc có bao giờ ta đi đến kết luận được không. Tôi thấy rõ, theo độ nặng của kính, là nếu mất kính thì người đeo hẳn sẽ không thấy đường và không xoay xở được gì. Khi anh muốn tôi tin rằng bà ấy đi men theo một bờ cỏ hẹp mà không một lần bước trật thì tôi đã nhận xét, chắc anh cũng vẫn còn nhớ, rằng đó là một việc làm xuất sắc. Trong óc tôi đã đánh giá là bà ấy không thể làm được điều đó, trừ trường hợp khó xảy ra là bà ấy có cặp kính thứ hai. Do vậy, tôi buộc phải nghiêm túc xem xét giả thuyết rằng bà ấy vẫn còn ở trong nhà. Khi nhận thấy hai hành lang tương tự nhau thì tôi thấy rõ là bà ấy rất dễ nhầm lẫn, trong trường hợp đó thì hiển nhiên bà ấy đã phải vào phòng ông giáo sư. Vì vậy, tôi hết sức chú ý tới những gì xác nhận giả định này, nên tôi xem xét căn phòng từng li từng tí hòng tìm bất cứ thứ gì có dạng như một chỗ nấp. Tấm thảm có vẻ liền mảnh và đóng chắc xuống, nên tôi bỏ qua ý nghĩ có cửa lật. Rất có thể có một cái hốc phía sau những cuốn sách. Như các anh biết, mấy chước như vậy thường có trong mấy thư viện xưa. Tôi quan sát thấy sách chất đống trên sàn ở mọi chỗ khác, nhưng riêng cái tủ sách đó thì lại để trống. Vậy thì, đó có thể là cánh cửa. Tôi không thấy dấu hiệu nào dẫn lối, nhưng tấm thảm có màu nâu xám, thích hợp để kiểm tra. Do vậy, tôi hút thật nhiều loại thuốc hào hạng đó rồi vẩy tàn thuốc khắp chỗ trống trước tủ sách khả nghi. Đó là một mẹo đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả. Rồi tôi xuống lầu, và khẳng định, khi có mặt anh, Watson, mà anh không nhận ra ẩn ý trong lời nhận xét của tôi, rằng giáo sư Coram đã dùng nhiều thức ăn hơn - vậy người ta có thể đoán rằng ông ta cần san sẽ cho một người nữa. Rồi chúng ta lại lên phòng, khi đó, bằng cách làm đổ hộp thuốc lá tôi đã có cơ hội soi xét kĩ sàn nhà, và có thể thấy khá rõ, theo dấu vết trên lớp tàn thuốc, rằng khi chúng ta vắng mặt thì thủ phạm đã ra khỏi chỗ nấp. Thôi, Hopkins, ta tới Charing Cross rồi đây, và tôi chúc mừng anh vì đã kết thúc thành công vụ án. Chắc chắn là anh định đến trụ sở rồi. Watson này, tôi nghĩ bây giờ anh và tôi sẽ cùng đi xe đến đại sứ quán Nga.”

HẬU VỆ CÁNH MẤT TÍCH
(The Missing Three Quarter, 1904)

Tại phố Baker, chúng tôi đã khá quen với việc nhận được những bức điện kì quặc, nhưng tôi đặc biệt nhớ một bức tới tay chúng tôi vào một buổi sáng tháng 2 âm u khoảng bảy, tám năm về trước và khiến Sherlock Holmes lúng túng cả mười lăm phút. Bức điện gửi cho anh, viết như thế này: Vui lòng chờ tôi. Bất hạnh khủng khiếp. Hậu vệ cánh phải mất tích, tuyệt đối không thể thiếu được vào ngày mai. Overton.

“Dấu bưu điện ở Strand, gửi đi lúc 10 giờ 36 phút”, Holmes nói, đọc đi đọc lại. “Rõ ràng khi gửi ông Overton khá kích động nên kết quả là bức điện có phần thiếu mạch lạc. Được, được, tôi dám chắc khi tôi xem xong tờ Times thì ông ta sẽ có mặt ở đây, bấy giờ ta sẽ biết cả thôi. Trong những ngày trì trệ thế này thì việc vô nghĩa nhất cũng sẽ được hoan nghênh.”

Dạo này tình hình công việc của chúng tôi quả là rất trì trệ, và tôi cũng đã biết sợ những giai đoạn nhàn hạ như vậy, vì theo kinh nghiệm, tôi biết đầu óc bạn tôi quá giàu hoạt năng đến mức nếu không có dữ liệu cho nó làm việc thì thật nguy hiểm. Suốt nhiều năm tôi đã dần dà giúp anh cai được thói nghiện thuốc phiện có lần đã đe dọa cản trở sự nghiệp phi thường của anh. Giờ tôi biết trong điều kiện bình thường anh không còn thèm cái thứ kích thích giả tạo ấy nữa, nhưng tôi cũng hiểu rõ rằng con quỷ vẫn chưa chết, mà chỉ đang ngủ im; tôi cũng biết nó chỉ ngủ lim dim và sắp sửa thức giấc khi mà trong những giai đoạn nhàn rỗi, tôi thấy được cái vẻ rầu rầu trên gương mặt khắc khổ cùng vẻ trầm ngâm nơi đôi mắt sâu hoắm và bí hiểm của Holmes. Do vậy, tôi cầu Chúa phù hộ cho ông Overton này, dù ông ta có là ai đi nữa, vì đã xuất hiện cùng lời nhắn kì bí, phá tan sự bình lặng nguy hiểm đe dọa đem đến nhiều hiểm họa hơn mọi bão tố trong cuộc đời sôi nổi của bạn tôi.

Đúng như chúng tôi nghĩ, người gửi đến sau bức điện không lâu, và theo sau tấm danh thiếp của ông Cyril Overton, Cao đẳng Trinity, Cambridge, là một thanh niên lực lưỡng, một khối xương và cơ bắp chắc nịch nặng dễ đến cả trăm kí, đôi vai to bè choán hết cả chiều rộng cửa ra vào, rồi anh ta nhìn chúng tôi từ người này qua người kia, gương mặt cân đối phờ phạc vì lo lắng.

“Ông Sherlock Holmes phải không?”

Bạn tôi khẽ cúi đầu chào.

“Tôi đã xuống Sở Cảnh sát London, thưa ông Holmes. Tôi đã gặp thanh tra Stanley Hopkins. Ông ấy khuyên tôi đến tìm ông, ông ấy nói vụ này, theo như ông ấy thấy, thuộc chuyên môn của ông hơn là của cảnh sát chính quy.”

“Xin cứ ngồi xuống và cho tôi biết có chuyện gì.”

“Khủng khiếp lắm, ông Holmes, cực kì khủng khiếp! Tôi lấy làm lạ sao tóc mình còn chưa bạc. Godfrey Staunton - tất nhiên ông đã nghe tên anh ta rồi nhỉ? Anh ta là cái bản lề mà cả đội xoay quanh. Tôi thà để đội thi đấu thiếu hai cầu thủ mà có Godfrey cho hàng hậu vệ còn hơn là vắng anh ta. Dù là chuyền bóng, chặn bóng hay rê bóng thì cũng không ai sánh kịp anh ta; hơn nữa, anh ta là cầu thủ chủ chốt và có thể giúp đội bóng của chúng tôi đoàn kết lại. Tôi phải làm sao đây? Đó là điều tôi hỏi ông, ông Holmes. Chúng tôi có Moorhouse là cầu thủ dự bị số một, nhưng anh ta được huấn luyện làm tiền vệ và anh ta cứ len lỏi vào giành bóng thay vì bám ở đường biên. Anh ta phát bóng tốt, điều đó đúng, nhưng anh ta không biết phán đoán và không thể chạy bứt tốc. Ôi, Morton hay Johnson, mấy cầu thủ chạy bứt tốc của đội Oxford, có thể vượt anh ta dễ dàng. Stevenson cũng nhanh đấy, nhưng anh ta không ném từ vạch hai lăm yard được, và một hậu vệ chỉ có tốc độ mà không đá cũng chẳng thể ném thì không xứng với vị trí ấy. Không được rồi, ông Holmes, chúng tôi sẽ tiêu tùng nếu ông không giúp tôi tìm ra Godfrey Staunton.”

Bạn tôi ngạc nhiên và thích thú lắng nghe bài phát biểu tràng giang đại hải, được tuôn ra hăng hái và sôi nổi lạ thường, thỉnh thoảng bàn tay chắc khỏe của người nói lại vỗ một cái vào đầu gối để nhấn mạnh từng điểm. Khi người khách của chúng tôi đã dừng lời, Holmes mới với tay lấy quyển danh mục và tra phần S. Nhưng chỉ có lần này là anh không đào bới được gì trong cái mỏ thông tin đa dạng đó.

“Có Arthur H. Staunton, kẻ giả mạo giấy tờ trẻ tuổi đang phất”, anh nói, “rồi Henry Staunton, kẻ mà tôi góp phần đưa đến giá treo cổ, nhưng cái tên Godfrey Staunton thì tôi chưa nghe nói bao giờ.”

Đến lượt người khách của chúng tôi tỏ vẻ ngạc nhiên.

“Ủa, ông Holmes, tôi cứ nghĩ ông biết tuốt”, anh ta nói. “Nếu chưa từng nghe tên Godfrey Staunton thì tôi chắc ông cũng không biết gì về Cyril Overton?”

Holmes vui vẻ lắc đầu.

“Trời đất!” Anh chàng vận động viên kêu lên. “Ô hay, tôi từng là cầu thủ dự bị số một của tuyển Anh trong trận đấu với tuyển xứ Wales, và tôi làm thủ quân cho đội tuyển của trường đại học cả năm trời nay. Nhưng chuyện đó thì có là gì! Tôi nghĩ ở Anh không ai là không biết Godfrey Staunton, hậu vệ cừ khôi, từng tham dự giải Cambridge, Blackheath, cùng năm trận đấu quốc tế. Trời đất! Ông Holmes, lâu nay ông sống ở đâu vậy?”

Holmes cười trước vẻ sửng sốt ngây ngô của chàng hộ pháp trẻ.

“Anh sống trong một thế giới khác với thế giới của tôi, anh Overton, một thế giới trong sáng và lành mạnh hơn. Công việc của tôi vươn nhánh đến nhiều lĩnh vực trong xã hội, nhưng tôi mừng mà nói là nó chưa từng chạm tới thể thao nghiệp dư, vốn là thứ tuyệt vời nhất và trong lành nhất nước Anh. Tuy vậy, việc anh bất ngờ đến sáng nay cho tôi thấy rằng ngay cả cái thế giới trong lành và chơi đẹp đó cũng có thể có việc cho tôi làm; thế nên, anh bạn ơi, xin anh hãy ngồi xuống rồi điềm tĩnh và thong thả kể tôi nghe chính xác chuyện gì đã xảy ra, và anh muốn tôi phải giúp anh thế nào.”

Gương mặt anh chàng Overton trẻ tuổi có cái vẻ khổ sở của người quen dùng cơ bắp hơn là đầu óc; nhưng dần dà, sau nhiều câu lặp đi lặp lại và cách diễn đạt tối nghĩa trong lời kể mà tôi xin lược bỏ, anh ta cũng trình bày được câu chuyện kì lạ của mình.

“Chuyện là thế này, ông Holmes. Như tôi đã nói, tôi là thủ quân của đội bóng bầu dục trường đại học Cambridge, còn Godfrey Staunton là cầu thủ giỏi nhất trong đội tôi. Ngày mai chúng tôi thi đấu với đội Oxford. Hôm qua tất cả chúng tôi lên trọ tại khách sạn tư Bentley. Lúc 10 giờ tôi đi kiểm tra thì thấy các đồng đội đã ngủ cả, vì tôi tin một chương trình tập luyện nghiêm ngặt và ngủ nhiều sẽ giúp cả đội sung sức. Tôi nói dăm câu với Godfrey trước khi anh ta đi ngủ. Tôi thấy anh ta có vẻ xanh xao, phiền muộn. Tôi hỏi anh ta có chuyện gì vậy. Anh ta nói là ổn - chỉ hơi nhức đầu. Tôi chúc anh ta ngủ ngon rồi đi. Nửa giờ sau, người gác cổng báo với tôi là có một kẻ trông lôi thôi lếch thếch, để râu, mang một lá thư đến tìm Godfrey. Vì Godfrey chưa đi ngủ nên bức thư được đem lên phòng cho anh ta. Godfrey đọc xong thì ngã ngửa ra ghế như thể rụng rời tay chân. Người gác cổng hoảng đến mức định đi gọi tôi, nhưng Godfrey ngăn cản anh ta, uống một cốc nước rồi trấn tĩnh lại. Đoạn Godfrey xuống lầu, nói đôi câu với người đang chờ trong tiền sảnh, rồi sau đó cả hai cùng bỏ đi. Hình ảnh cuối cùng mà người gác cổng nhìn thấy là họ đi như chạy về hướng Strand. Sáng nay phòng Godfrey không có ai, giường vẫn chưa nằm, còn đồ đạc thì thảy đều y như tôi thấy đêm hôm trước. Anh ta đã bỏ đi ngay với người lạ nọ, và từ đó không còn nghe gì về anh ta nữa. Tôi không tin anh ta sẽ còn trở lại. Godfrey ấy, anh ta là dân thể thao, từ tận trong xương tủy, nên sẽ không thể nào bỏ tập và lừa thủ quân nếu không vì một nguyên nhân nào đó quá nghiêm trọng với anh ta. Không, tôi có cảm tưởng như anh ta biến mất luôn rồi, và chúng tôi sẽ không bao giờ còn gặp lại anh ta nữa.”

Sherlock Holmes hết sức chăm chú lắng nghe câu chuyện lạ thường này.

“Anh đã làm gì rồi?” Anh hỏi.

“Tôi đánh điện cho Cambridge để hỏi xem ở đó có nghe gì về anh ta không. Tôi vừa nhận được hồi âm. Không ai thấy anh ta cả.”

“Anh ta có thể về lại Cambridge sao?”

“Phải, có một chuyến tàu khuya - lúc 11 giờ 15.”

“Nhưng, theo như anh khẳng định thì anh ta không đi chuyến đó?”

“Không, không thấy anh ta.”

“Tiếp đó anh làm gì?”

“Tôi đánh điện cho huân tước Mount James.”

“Sao lại đánh điện cho huân tước Mount James?”

“Godfrey mồ côi cả cha lẫn mẹ, và huân tước Mount James là người bà con gần nhất của anh ta - một người cậu, tôi nghĩ vậy.”

“Thực vậy ư! Chuyện này đã soi sáng vấn đề ở một góc độ mới. Huân tước Mount James là một trong những người giàu nhất Anh quốc.”

“Tôi có nghe Godfrey nói vậy.”

“Và bạn anh có quan hệ mật thiết với ông ta?”

“Phải, anh ta là người thừa kế của lão, mà lão thì gần tám mươi rồi, lại còn bị thống phong đầy mình. Người ta nói lão dùng khớp ngón tay mà bôi phấn cho cơ bi-a cũng được nữa. Cả đời lão chưa bao giờ cho Godfrey lấy một shilling, vì lão cực kì keo kiệt, nhưng rồi tất cả cũng sẽ về tay anh ta thôi.”

“Anh đã nghe tin gì từ huân tước Mount James chưa?”

“Vẫn chưa.”

“Nếu là đến chỗ huân tước Mount James thì bạn anh có thể có động cơ gì?”

“À, đêm trước có điều gì đó khiến anh ta lo lắng, mà nếu liên quan đến tiền nong thì có thể anh ta sẽ đến chỗ người bà con thân cận lắm tiền, mặc dù theo như tất cả những gì tôi nghe nói thì anh ta chẳng có nhiều cơ may lấy được. Godfrey không ưa ông già. Nếu không phải là chuyện chẳng đặng đừng thì anh ta sẽ không đi đâu.”

“Thôi được, ta sẽ sớm xác minh được chuyện đó. Nếu bạn anh định đến chỗ bà con, huân tước Mount James, vậy thì anh sẽ giải thích thế nào về chuyện gã có bề ngoài lôi thôi đến gặp lúc khuya khoắt như vậy, và tâm trạng lo âu của bạn anh do gã đó đến mà có?”

Cyril Overton đưa tay bóp trán. “Tôi chẳng hiểu gì cả”, anh ta nói.

“Được, được, tôi có một ngày rảnh rỗi, vậy nên tôi sẽ vui lòng tìm hiểu vấn đề này”, Holmes nói. “Tôi đặc biệt khuyên anh nên chuẩn bị cho trận đấu mà coi như không có mặt chàng trai đó. Theo như anh nói, hẳn là do hoàn cảnh bất khả kháng anh ta mới bỏ đi như vậy, nên rất có khả năng là chính hoàn cảnh ấy cũng sẽ giữ chân anh ta. Ta hãy cùng đến khách sạn, rồi xem người gác cổng có thể làm sáng tỏ thêm vấn đề này không.”

Sherlock Holmes là bậc thầy trong nghệ thuật làm cho nhân chứng thuộc diện binh dân cảm thấy thoải mái, nên chẳng mấy chốc, khi được ở riêng tư trong căn phòng vắng của Godfrey Staunton, anh đã rút tỉa được tất cả những gì người gác cổng có thể nói. Người khách đêm trước không thuộc tầng lớp nhàn nhã, cũng không phải dân lao động chân tay. Theo người gác cổng mô tả, kẻ này chỉ là ‘một gã thường thường bậc trung’ trạc năm mươi, râu điểm bạc, mặt mày xanh xao, ăn mặc giản dị. Dường như bản thân ông ta cũng đang bồn chồn. Người gác cổng đã để ý thấy tay ông ta run run khi chìa lá thư ra. Godfrey Staunton đã nhét mẩu giấy vào túi. Staunton không bắt tay ông này trong tiền sảnh. Họ nói với nhau đôi câu mà người gác cổng chỉ nghe ra được hai chữ ‘thời gian’. Rồi họ vội vã bỏ đi đúng như Holmes được nghe kể. Theo như đồng hồ treo ở tiền sảnh thì lúc đó mới 10 giờ rưỡi.

“Để tôi nghĩ xem”, Holmes nói và ngồi xuống giường của Staunton. “Anh làm ca ngày, đúng không?”

“Phải, thưa ông, tôi hết ca trực lúc 11 giờ.”

“Tôi đoán người gác cổng ca đêm không thấy gì?”

“Không, thưa ông. Có một đoàn hát đến muộn. Không còn ai khác.”

“Hôm qua anh trực cả ngày sao?”

“Vâng, thưa ông.”

“Anh có đem thư gì đến cho anh Staunton không?”

“Có, thưa ông, một bức điện.”

“A! Thú vị đấy. Lúc đó là mấy giờ?”

“Khoảng 6 giờ.”

“Khi nhận thư thì anh Staunton đang ở đâu?”

“Ở đây, trong phòng anh ấy.”

“Anh có mặt khi anh ta mở thư không?”

“Có, thưa ông, tôi chờ xem anh ấy có phúc đáp không.”

“Sao, có không?”

“Có, thưa ông. Anh ấy có viết phúc đáp.”

“Anh có cầm đi không?”

“Không, anh ấy tự tay cầm đi.”

“Nhưng anh ta viết khi có mặt anh?”

“Phải, thưa ông. Tôi đứng bên cửa, còn anh ấy ngồi bên chiếc bàn đó, quay lưng lại với tôi. Viết xong thì anh ấy nói: Được rồi, anh gác cổng, tự tôi sẽ cầm đi.”

“Anh ta viết bằng gì?”

“Bút mực, thưa ông.”

“Đơn điện tín là một trong mấy tờ trên bàn đây phải không?”

“Phải, thưa ông, nó nằm trên cùng đấy.”

Holmes đứng lên. Anh lấy mấy tờ đơn điện tín đi lại cửa sổ và cẩn thận kiểm tra tờ trên cùng.

“Thật tiếc là anh ta không viết bằng bút chì”, anh nói, nhún vai vẻ thất vọng, ném chúng trở lại. “Watson này, chắc chắn anh vẫn hay nhận thấy, nét chữ thường lằn xuống - chỉ vì thế mà nhiều cuộc hôn nhân êm ấm đã tan vỡ. Song ở đây tôi không tìm thấy dấu vết gì. Tuy vậy, tôi vui mừng khi nhận thấy anh ta viết bằng bút lông ngỗng ngòi to, nên tôi hầu như không nghi ngờ gì chuyện ta sẽ tìm thấy một dấu in nào đó trên tờ giấy thấm này. À, đúng vậy, chắc hẳn nó đây rồi!”

Anh xé một mảnh giấy thấm và quay nó về phía chúng tôi để chúng tôi nhìn thấy dòng kí tự:

Cyril Overton vô cùng phấn chấn. “Giơ nó lên trước gương đi!” Anh ta kêu lên.

“Không cần đâu”, Holmes nói. “Tờ giấy mỏng, nên mặt trái sẽ cho ta biết thông tin. Đây rồi.” Anh lật nó qua và chúng tôi đọc:

“Vậy đó chính là khúc cuối của bức điện Godfrey Staunton gửi đi trong vòng vài giờ trước khi mất tích. Ta bị thiếu ít nhất sáu chữ trong lời nhắn, nhưng những chữ còn lại: ‘Vì Chúa hãy ở bên chúng tôi!’ chứng tỏ rằng chàng trai này đã thấy một mối nguy khủng khiếp đang đến gần mà ai đó có thể che chở cho anh ta. ‘Chúng tôi’, xin nhớ kĩ cho! Còn một đương sự nữa. Đó có thể là ai ngoài cái ông có râu, mặt mày xanh xao, cũng có vẻ đang trong tình trạng căng thẳng như vậy? Nếu vậy thì mối liên hệ giữa Godfrey Staunton và người đàn ông có râu ấy là như thế nào? Và người thứ ba mà hai kẻ kia đều mong chờ sự giúp đỡ nhằm đối phó lại mối nguy cấp bách là ai? Phạm vi điều tra của chúng ta đã thu hẹp đến đấy.”

“Ta chỉ còn phải tìm hiểu xem bức điện gửi cho ai thôi”, tôi gợi ý.

“Đúng, Watson thân mến. Suy nghĩ của anh, dù sâu sắc, nhưng cũng đã thoáng qua óc tôi. Nhưng tôi dám nói hẳn anh cũng biết là nếu bước vào bưu điện yêu cầu xem cuống lời nhắn của người khác thì nhân viên bưu điện sẽ chẳng mấy mặn mà giúp đỡ. Trong mấy chuyện này người ta quan liêu lắm! Tuy nhiên, tôi không nghi ngờ gì là nếu khéo léo và ý nhị một chút thì vẫn có thể đạt được mục đích. Tạm thời thì nhân lúc có mặt anh, anh Overton, tôi muốn được xem qua mấy giấy tờ để lại trên bàn này.”

Có một số thư từ, hóa đơn và sổ tay mà Holmes lật lên xem xét bằng mấy ngón tay thoăn thoắt, căng thẳng và ánh mắt dò xét, lanh lợi. “Ở đây không có gì”, cuối cùng anh nói. “Nhân tiện, tôi chắc là bạn anh trẻ trung, khỏe mạnh - anh ta không có gì bất ổn chứ?”

“Tuyệt đối ngon lành.”

“Có bao giờ anh thấy anh ta đau ốm gì không?”

“Không một ngày nào. Anh ta từng nằm liệt giường vì bị đá vào ống quyển, có lần bị trật xương bánh chè, nhưng những chuyện đó chẳng là gì cả.”

“Có lẽ anh ta không khỏe mạnh như anh tưởng. Tôi nghĩ có thể anh ta đang âm thầm chịu đựng một căn bệnh nào đó. Nếu anh ưng thuận thì tôi sẽ bỏ túi một vài tờ trong số này, phòng khi chúng có liên quan đến việc điều tra của chúng tôi sau này.”

“Khoan, khoan!” Một giọng cáu kỉnh vang lên, và khi chúng tôi ngước lên thì thấy một lão già nhỏ thó, dị hợm, cắn cảu và nhăn nhó xuất hiện ở cửa. Lão ta mặc đồ đen bạc phếch, đội cái mũ chóp cao có vành rất rộng và đeo chiếc cà vạt trắng lòng thòng - nhìn tổng thể trông lão như một mục sư cực kì quê mùa hay một kẻ khóc mướn của dịch vụ tang lễ. Vậy mà, mặc dù bề ngoài lôi thôi và thậm chí kì cục, giọng lão lại có vẻ đanh thép còn cử chỉ vô cùng nhanh nhẹn buộc ta phải chú ý.

“Ông là ai, thưa ông, và ông có quyền gì mà động vào giấy tờ của quý ông này?” Lão già hỏi.

“Tôi là thám tử tư, và tôi đang cố lí giải việc anh ta mất tích.”

“Ồ, thế hả, thế hả? Vậy ai chỉ thị cho ông, hả?”

“Anh này, bạn anh Staunton, do bên Sở Cảnh sát London giới thiệu đến chỗ tôi.”

“Còn anh là ai?”

“Tôi là Cyril Overton.”

“Vậy thì anh chính là người đánh điện cho tôi. Tôi là huân tước Mount James. Tôi đã tức tốc bắt xe ở Bayswater đến đây ngay. Vậy là anh đã thuê thám tử?”

“Phải, thưa ngài.”

“Và anh sẵn sàng thanh toán phí tổn?”

“Thưa ngài, tôi tin chắc rằng khi chúng tôi tìm thấy anh Godfrey bạn tôi, anh ấy sẽ sẵn lòng chi trả.”

“Nhưng nếu không bao giờ tìm thấy anh ta, hử? Trả lời đi!”

“Trong trường hợp đó, chắc chắn người nhà anh ta...”

“Làm gì có chuyện đó!” Lão già nhỏ thó ré lên. “Đừng có mà trông mong ở tôi một xu nào, không một xu nào hết! Mong ông hiểu điều đó, ông thám tử! Tôi là người thân duy nhất của chàng trai kia, và tôi cho các vị biết là tôi không chịu trách nhiệm đâu. Nếu anh ta có chút tiền đồ nào thì đó là nhờ tôi chưa hề phung phí tiền, mà giờ tôi cũng không định làm vậy. Còn về mớ giấy tờ mà ông đang rất tự tiện đụng vào, tôi có thể cho ông biết là nếu ở đó có gì giá trị thì ông sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm giải thích cho những gì ông làm với chúng.”

“Được lắm, thưa ngài”, Sherlock Holmes nói. “Trong khi đó thì cho phép tôi hỏi bản thân ngài có giả thuyết nào giải thích chuyện chàng trai này mất tích không?”

“Không, thưa ông, tôi không có. Nó to con và già đầu đủ để tự lo thân, còn nếu nó ngu ngốc đến mức mất tích thì tôi hoàn toàn không lĩnh trách nhiệm đi tìm nó.”

“Tôi rất hiểu lập trường của ngài”, Holmes nói, mắt ánh lên vẻ tinh quái. “Có lẽ ngài chưa hiểu hết lập trường của tôi. Bấy lâu nay Godfrey Staunton có vẻ là người nghèo. Nếu anh ta bị bắt cóc thì cũng không phải vì bất cứ thứ gì mà anh ta sở hữu. Tiếng tăm về sự giàu có của ngài đã lan truyền ra nước ngoài, thưa huân tước Mount James, nên rất có thể là một băng trộm đã bắt cóc cháu ngài để moi ở anh ta chút thông tin về nhà cửa, các thói quen và kho của cải của ngài.”

Mặt vị khách loắt choắt khó ưa của chúng tôi trắng bệch ra như chiếc cà vạt lão đang đeo.

“Trời đất, ông ơi, sao ông nghĩ thế! Tôi chưa bao giờ nghĩ đến chuyện bất lương như thế! Sao trên đời lại có những thằng đều giả, vô nhân tính như vậy! Nhưng Godfrey là đứa tử tế, một thằng tin được. Không gì xui nó bán đứng cậu nó được đâu. Chiều nay tôi sẽ cho đem hết đồ bạc tới nhà băng. Trong khi đó thì đừng tiếc công, ông thám tử! Tôi xin ông làm mọi cách để đem nó về an toàn. Còn về tiền nong thì, thôi được, trong chừng mực năm bảng, hay kể cả là mười bảng đi nữa, nếu ông cần thì cứ tìm đến tôi.”

Ngay cả khi đã được uốn nắn lối suy nghĩ, kẻ keo kiệt mang danh quý tộc này cũng không cung cấp được thông tin gì có ích cho chúng tôi, vì lão không biết gì mấy về đời tư của cháu trai. Đầu mối duy nhất chúng tôi có được nằm trong bức điện hụt đầu hụt đuôi, và Holmes mang bản sao ấy lên đường đi tìm mắt xích thứ hai trong chuỗi suy luận của mình. Chúng tôi đã tống tiễn huân tước Mount James, còn Overton thì đã đi hội ý với mấy thành viên khác trong đội về vận rủi đã xảy ra với họ.

Cách đó không xa có một bưu điện. Chúng tôi dừng lại bên ngoài.

“Đáng thử lắm, Watson”, Holmes nói. “Tất nhiên, có trát thì ta có thể yêu cầu xem cuống, nhưng vẫn chưa đến mức đó. Tôi đoán chừng ở một nơi nhộn nhịp thế này chắc họ không nhớ mặt khách. Cứ liều thử xem.”

“Tôi rất tiếc phải làm phiền cô”, anh nói, kiểu ôn tồn nhất, với cô gái đằng sau lưới sắt, “trong bức điện tôi gửi hôm qua có chút sai sót nhỏ. Tôi vẫn chưa nhận được hồi âm, nên rất lo mình đã quên đề tên. Cô có thể cho tôi biết có đúng như vậy không?”

Cô gái lật một xấp cuống đơn.

“Lúc đó mấy giờ?” Cô hỏi.

“Hơn 6 giờ một chút.”

“Gửi cho ai?”

Holmes đặt ngón tay lên môi rồi liếc nhìn tôi. “Mấy chữ cuối cùng là ‘hãy ở bên chúng tôi’,” anh thì thầm, vẻ bí mật, “Tôi rất lo vì chưa nhận được hồi âm.”

Cô gái tách riêng một tờ đơn ra.

“Nó đây. Không ghi tên”, cô nói, đẩy ra trên quầy.

“Thảo nào, chính vì thế mà tôi chưa nhận được hồi âm”, Holmes nói. “Trời ơi, đúng là tôi ngu quá! Xin chào, thưa cô, và xin đa tạ vì đã giúp tôi nhẹ đầu.”

Anh tủm tỉm và xoa xoa hai bàn tay khi chúng tôi lại ra đến ngoài đường.

“Sao?” Tôi hỏi.

“Có tiến triển rồi, Watson thân mến, có tiến triển rồi. Tôi đã chuẩn bị sẵn bảy kế khác nhau để được liếc nhìn bức điện đó, nhưng tôi không ngờ lại thành công ngay từ lần đầu.”

“Vậy anh có được gì rồi?”

“Một khởi điểm để ta điều tra.” Anh vẫy một cỗ xe ngựa. “Nhà ga King’s Cross”, anh nói.

“Vậy ta sẽ đi một chuyến sao?”

“Phải, tôi nghĩ ta phải cùng xuống Cambridge thôi. Tôi thấy dường như mọi dấu hiệu đều chỉ về hướng đó.”

“Anh nói đi”, tôi hỏi khi chúng tôi đi xe ngựa trên đường Gray’s Inn, “anh đã nghi ngờ nguyên nhân mất tích nào chưa? Trong tất cả các vụ của ta, tôi chưa thấy vụ nào có động cơ khó hiểu hơn. Chắc anh không thực bụng nghĩ anh ta có thể bị bắt cóc để cung cấp thông tin hại ông cậu giàu có?”

“Watson thân mến, thú thật tôi thấy chuyện đó không phải là cách giải thích khả dĩ cho lắm. Tuy vậy, lúc ấy tôi nghĩ chỉ có nói thế mới khiến lão già cực kì khó ưa nọ phải chú ý.”

“Rõ ràng anh đã đạt được mục đích. Nhưng còn các khả năng khác thì sao?”

“Tôi có thể nêu ra dăm ba cái. Anh phải thừa nhận rằng thật kì lạ và đáng ngờ khi sự việc xảy ra vào đêm trước trận đấu quan trọng này, lại còn liên quan đến người duy nhất mà sự có mặt có vẻ tối quan trọng đối với thành công của đội bóng. Tất nhiên, đó có thể là một sự trùng hợp tình cờ, nhưng thú vị. Thể thao nghiệp dư không có cá độ, nhưng nhiều vụ cá cược bên ngoài vẫn diễn ra trong công chúng, nên có thể nó đáng để ai đó mua chuộc một cầu thủ như bọn bất lương ở trường đua mua chuộc nài ngựa. Đó là một cách giải thích. Cách giải thích hiển nhiên thứ hai là chàng trai này quả thực là người thừa kế một tài sản kếch sù, dù hiện nay tiền bạc của anh ta có ít ỏi thế nào nên không phải là không thể có chuyện bày mưu bắt giữ anh ta để đòi tiền chuộc.”

“Mấy giả thuyết này không tính đến bức điện.”

“Đúng thế, Watson. Bức điện vẫn là thứ chắc chắn duy nhất mà ta phải giải quyết, và ta không được quên mất nó. Chính vì muốn làm sáng tỏ mục đích của bức điện này mà giờ ta đi Cambridge. Con đường điều tra của ta lúc này đang mù mịt, nhưng trước tối nay mà ta chưa giải được nó hay có tiến triển nào đáng kể thì mới là lạ đấy.”

Khi chúng tôi tới thành phố đại học lâu đời thì trời đã tối. Holmes bắt một cỗ xe ngựa tại nhà ga rồi dặn tay xà ích chở tới nhà bác sĩ Leslie Armstrong. Ít phút sau chúng tôi đã dừng lại tại một tòa nhà lớn trong khu phố sầm uất nhất. Sau khi được dẫn vào, chờ đợi một hồi cuối cùng chúng tôi cũng được mời vào phòng khám, ở đây chúng tôi thấy ông bác sĩ đang ngồi sau bàn. Việc tôi không biết đến cái tên Leslie Armstrong cho thấy tôi đã xa rời nghề nghiệp đến mức độ nào. Giờ tôi mới biết ông ta không chỉ là một trong những người đứng đầu khoa y của trường đại học, mà còn là nhà tư tưởng tiếng tăm của Âu châu trong nhiều ngành khoa học. Nhưng dù không biết thành tích lẫy lừng ấy thì người ta cũng không thể không thấy ấn tượng khi thoạt nhìn người đàn ông này: Mặt to bè, vuông vức, đôi mắt trầm tư dưới cặp lông mày chổi xể, và quai hàm cứng như đúc bằng đá hoa cương. Một người có tính cách sâu sắc, trí tuệ mẫn tiệp, nghiêm nghị, khắc khổ, độc lập, đáng nể - tôi hiểu bác sĩ Leslie Armstrong như vậy. Ông ta cầm danh thiếp của bạn tôi trong tay, rồi ngước lên với thái độ không mấy hài lòng biểu lộ trên nét mặt thiếu thân thiện.

“Tôi đã được nghe danh ông, ông Sherlock Holmes, tôi cũng biết nghề của ông, một nghề mà tôi hoàn toàn không đồng tình.”

“Thưa bác sĩ, thế thì chẳng khác nào ông đồng tình với mọi tên tội phạm trong nước”, bạn tôi điềm nhiên nói.

“Nếu những nỗ lực của ông là nhằm ngăn chặn tội ác, thưa ông, thì mọi thành viên hiểu biết trong cộng đồng đều ủng hộ, dù tôi không thể nghi ngờ là bộ máy chính quy đã đủ đông đảo cho mục đích này. Nghề nghiệp của ông đáng bị chỉ trích là ở chỗ ông rình mò bí mật cá nhân, ông đào bới những chuyện gia đình đáng ra phải che đậy, và khi ông vô tình làm mất thời gian của những người bận rộn hơn ông. Chẳng hạn như lúc này đây, tôi nên viết một khảo luận thay vì trò chuyện với ông.”

“Tôi không phủ nhận, thưa bác sĩ; ấy thế mà cuộc chuyện trò này chưa biết chừng lại quan trọng hơn khảo luận đấy. Nhân tiện tôi có thể cho ông biết rằng việc chúng tôi đang làm trái ngược hoàn toàn với những gì mà ông vừa trách cứ rất đúng, và chúng tôi đang cố ngăn chặn để những sự việc riêng tư không bị phơi bày công khai, bởi điều đó sẽ là không tránh khỏi một khi vụ án đến tay cảnh sát. Ông có thể xem tôi như một người tiên phong không chính quy đi trước các lực lượng chính quy ở đất nước này. Tôi đến để hỏi ông về Godfrey Staunton.”

“Hỏi gì về anh ta?”

“Ông biết anh ta, phải không?”

“Anh ta là một người bạn thân của tôi.”

“Ông biết anh ta đã mất tích chứ?”

“À, ra thế!” Vẻ mặt nghiêm khắc của giáo sư vẫn không biến đổi.

“Đêm qua anh ta đã rời khỏi khách sạn. Đến giờ vẫn chưa nghe tin gì.”

“Chắc chắn anh ta sẽ trở lại.”

“Mai là trận bóng giữa các trường đại học diễn ra rồi.”

“Tôi không ủng hộ mấy trò trẻ con này. Tôi chỉ quan tâm sâu sắc đến số phận của chàng trai, vì tôi biết anh ta và mến anh ta. Trận bóng thì không hề thuộc phạm vi hiểu biết của tôi.”

“Vậy thì tôi xin ông ủng hộ tôi điều tra số phận của anh Staunton. Ông có biết anh ta ở đâu không?”

“Đương nhiên là không.”

“Từ hôm qua ông không gặp anh ta sao?”

“Không, tôi không gặp.”

“Anh Staunton có phải người khỏe mạnh không?”

“Hoàn toàn.”

“Có bao giờ ông thấy anh ta đau ốm gì không?”

“Không bao giờ.”

Holmes bỗng xòe một tờ giấy ra trước mặt bác sĩ. “Vậy thì ông sẽ giải thích thế nào về tờ hóa đơn đã đóng dấu thực trả mười lăm guinea mà tháng trước Godfrey Staunton thanh toán cho bác sĩ Leslie Armstrong ở Cambridge? Tôi lấy nó trong mớ giấy tờ trên bàn của anh ta.”

Bác sĩ đỏ mặt giận dữ.

“Tôi thấy không có lí do gì phải giải thích với ông, ông Holmes.”

Holmes cất lại tờ hóa đơn vào sổ tay. “Nếu ông muốn giải thích trước bàn dân thiên hạ hơn là nói với tôi thì sớm muộn gì cũng đến lúc ấy thôi”, anh nói. “Tôi đã nói là tôi có thể giữ kín cái mà người khác buộc phải công bố, nên ông thổ lộ hết với tôi thì khôn ngoan hơn đấy!”

“Tôi không biết gì về chuyện đó cả.”

“Ông có nhận được tin gì của anh Staunton ở London không?”

“Tất nhiên là không.”

“Ôi trời, ôi trời, lại là bưu điện!” Holmes thở dài ngao ngán, “Lúc 6 giờ 15 chiều qua ở London, Godfrey Staunton có gửi cho ông một bức điện cực kì cấp bách - bức điện chắc chắn có liên quan đến việc anh ta mất tích - vậy mà ông vẫn chưa nhận được. Tắc trách quá. Nhất định tôi sẽ xuống bưu điện ở đây khiếu nại.”

Bác sĩ Leslie Armstrong bật dậy khỏi ghế, khuôn mặt ngăm đen đỏ bừng vì thịnh nộ.

“Phiền ông bước ra khỏi nhà tôi, thưa ông”, ông ta nói. “Ông cứ nói với ông chủ của ông, huân tước Mount James, rằng tôi không muốn dính dáng gì đến ông ta hay mấy tay thám tử của ông ta. Không, thưa ông, không nói thêm gì nữa!” Ông ta giận dữ rung chuông. “John, đưa quý ông này ra!”

Một tay hầu vênh vang nghiêm khắc dẫn chúng tôi ra cửa, và thế là chúng tôi lại ở ngoài đường. Holmes phá ra cười.

“Bác sĩ Leslie Armstrong dứt khoát là người đầy nghị lực và cá tính”, anh nói. “Tôi chưa thấy ai là ứng cử viên sáng giá để lấp chỗ trống mà Moriarty trứ danh để lại hơn ông ta, nếu ông ta dồn tài năng theo hướng ấy. Thôi được rồi, Watson ơi, chúng ta đang lạc lõng và chẳng có bạn bè trong thành phố không hiếu khách này, mà ta lại chưa thể đi nếu không muốn từ bỏ vụ án của mình. Nhà trọ nhỏ ngay trước nhà Armstrong kia đặc biệt thích hợp cho các nhu cầu của ta đây. Anh thuê một căn phòng ở mặt trước và mua các thứ cần thiết cho đêm nay đi, để tôi được rảnh tay mà dò la đôi chút.”

Việc mà Holmes gọi là dò la đôi chút hóa ra lại kéo dài hơn anh tưởng, vì gần 9 giờ anh mới về quán trọ. Nom anh xanh xao và chán nản, mình mẩy bụi bặm, kiệt sức vì đói và mệt. Một bữa ăn tối nguội lạnh đã bày sẵn trên bàn, sau khi ăn uống no say và châm tẩu thuốc, anh lại trở về với cái nhìn phần nào hài hước và hoàn toàn triết lí như thường lệ mỗi khi công việc không như ý. Tiếng bánh xe ngựa khiến anh đứng lên liếc nhìn ra cửa sổ. Một cỗ xe có đôi ngựa xám đang đậu trước cửa nhà bác sĩ dưới ngọn đèn đường sáng rực.

“Nó ra ngoài ba tiếng đồng hồ”, Holmes nói, “khởi hành lúc 6 rưỡi, và giờ mới về. Vậy là bán kính tầm mười, mười hai dặm mà ngày nào ông ta cũng đi như vậy một lần, có khi hai lần.”

“Đối với một bác sĩ đang hành nghề thì việc đó đâu có gì lạ.”

“Nhưng Armstrong không hẳn là bác sĩ đang hành nghề. Ông ta là giảng viên và bác sĩ tham vấn, nhưng ông ta không màng đến chuyện hành nghề, vì nó sẽ làm ông ta xao lãng công việc học thuật. Vậy thì tại sao ông ta lại phải đi xa như thế, mà lúc đi đường hẳn là hết sức tẻ nhạt và ông ta đến gặp ai vậy?”

“Tay xà ích của ông ta...”

“Watson thân mến, làm sao tôi có thể không hỏi đến hắn ngay từ đầu? Chẳng biết vì xấu tính hay do ông chủ xúi mà hắn ta lỗ mãng đến mức thả chó ra đuổi tôi. Song cả chó lẫn chủ đều không thích cây gậy của tôi, và thế là hắn chẳng làm gì được. Sau đó thì tình hình trở nên căng thẳng, nên không có chuyện dò hỏi thêm nữa. Tất cả những gì tôi biết được đều là do khai thác từ một người địa phương thân thiện trong sân quán trọ của ta. Chính ông ấy đã cho tôi biết các thói quen và lộ trình hằng ngày của bác sĩ. Đúng lúc đó thì xe ngựa dừng lại ở cửa như để chứng minh cho lời vừa nói.”

“Anh không đuổi kịp nó sao?”

“Tuyệt, Watson! Tối nay anh thật sáng trí. Ý đó quả đã thoáng qua óc tôi. Hẳn anh cũng đã để ý thấy, kế bên nhà trọ của ta có một tiệm xe đạp. Tôi chạy nhào vào đó, thuê chiếc xe đạp, nên có thể xuất phát khi xe ngựa còn chưa khuất hẳn tầm mắt. Chẳng mấy chốc tôi cũng đuổi kịp, thế rồi, kín đáo đi cách xa chừng trăm yard, tôi lần theo mấy ngọn đèn trên xe cho đến khi chúng tôi ra khỏi thành phố. Chúng tôi vừa ra giữa đường làng thì một sự việc có phần bẽ mặt xảy ra. Xe ngựa dừng lại, bác sĩ bước xuống, thoăn thoắt đi tới chỗ tôi lúc ấy cũng đã dừng, rồi nói với tôi bằng cái giọng mỉa mai vô cùng rằng ông ta e là đường chật rồi, và ông ta hi vọng xe ngựa không cản lối xe đạp của tôi. Không gì đáng khâm phục hơn cách ông ta diễn đạt câu đó. Tôi liền đạp qua xe ngựa, rồi cứ theo đường cái, đi thêm vài dặm nữa, đoạn dừng lại một chỗ thuận tiện để xem xe ngựa có đi qua không. Song không thấy bóng dáng xe đâu, nên hẳn là nó đã rẽ vào một trong nhiều đường nhánh mà tôi đã quan sát thấy. Tôi đạp xe quay lại, nhưng vẫn không thấy xe ngựa đâu, rồi giờ thì, anh thấy đấy, nó quay về sau tôi. Tất nhiên, ban đầu tôi không có lí do gì cụ thể để cho là những chuyến đi này liên quan đến việc Godfrey Staunton mất tích, mà chỉ thiên về điều tra trên cơ sở chung chung là lúc này, tất cả những gì liên quan đến bác sĩ Armstrong đều thuộc phạm vi cần quan tâm; nhưng thấy ông ta cứ lăm le đề phòng người khác đi theo nên tôi thấy việc này có vẻ quan trọng hơn, và chừng nào làm sáng tỏ được việc này thì tôi mới vừa lòng.”

“Mai ta có thể theo dõi ông ta.”

“Được không? Chẳng dễ như anh nghĩ đâu. Anh không quen thuộc cảnh quan vùng Cambridgeshire, đúng không? Ở đây không có chỗ phù hợp để ẩn nấp. Cả vùng đồng quê tôi đi qua tối nay đều bằng phẳng và trống trải như lòng bàn tay, người mà ta theo dõi lại không phải kẻ ngốc - tối nay ông ta đã chứng tỏ quá rõ. Tôi đã đánh điện dặn Overton cho chúng ta biết bất kì diễn biến mới nào ở London theo địa chỉ này, nên tạm thời lúc này ta chỉ có thể tập trung chú ý đến bác sĩ Armstrong, cái tên mà nhờ cô gái nhiệt tình ở bưu điện, tôi đã đọc trên cuống đơn phát điện khẩn của Staunton. Ông ta biết chàng trai này ở đâu - tôi cam đoan là thế - và nếu ông ta biết mà ta không có cách nào để tìm cho ra nhẽ thì đó là lỗi của chúng ta. Phải thú nhận rằng lúc này ông ta đang nắm quân bài chủ, nhưng, như anh biết đấy Watson, tôi không quen để ván bài giữ nguyên tình thế ấy.”

Vậy mà hôm sau chúng tôi vẫn chưa có tiến triển gì trong việc giải bí ẩn ấy. Sau bữa điểm tâm có một lá thư được đưa đến, Holmes mỉm cười đẩy qua bàn cho tôi.

THƯA ÔNG,

Tôi có thể cam đoan với ông rằng ông đang lãng phí thời gian khi bám sát nhất cử nhất động của tôi. Như tối qua ông đã nhận ra, sau cỗ xe song mã của tôi có một ô cửa, nên nếu ông muốn đạp xe hai mươi dặm để về lại đúng nơi xuất phát thì cứ việc đi theo. Tiện thể, xin báo cho ông biết rằng rình mò tôi cũng không giúp được gì cho anh Godfrey Staunton, nên để giúp anh ta thì tốt nhất là ông hãy lập tức về London mà báo lại với người thuê ông rằng ông không tìm được anh ta. Ông lưu lại Cambridge cũng chỉ phí thời gian thôi.

Kính chào,

LESLIE ARMSTRONG

“Ông bác sĩ này là một đối thủ thẳng thắn, trung thực”, Holmes nói. “Ôi, ôi, ông ta làm tôi thấy tò mò, nên quả thực trước khi chia tay ông ta tôi phải biết cho bằng được.”

“Lúc này xe ngựa đang dừng trước cửa nhà ông ta”, tôi nói. “Ông ta đang lên xe kìa. Tôi thấy khi bước vào ông ta liếc lên cửa sổ phòng ta. Hay là tôi dùng xe đạp mà thử vận may?”

“Không, không, Watson thân mến! Dù rất tôn trọng sự nhạy bén bẩm sinh của anh nhưng tôi không nghĩ anh là đối thủ ngang sức với vị bác sĩ đáng kính kia đâu. Tôi nghĩ có lẽ tôi sẽ đạt được mục đích của ta bằng vài chuyến thám hiểm riêng. E là phải để anh ở lại, vì hai người lạ xuất hiện ở một vùng đồng quê im lìm lại còn hỏi han này nọ có thể khiến dân tình bàn tán. Thành phố cổ kính này thiếu gì cảnh đẹp cho anh đi tham quan, tôi cũng hi vọng trước buổi tối sẽ đem về cho anh tin tức khả quan hơn.”

Song một lần nữa bạn tôi đành phải thất vọng. Tối đến anh quay về mệt mỏi và thất bại.

“Hôm nay lại công toi, Watson à. Khi đã biết được hướng đi chung chung của bác sĩ, tôi dành cả ngày đi hết mấy ngôi làng ở mạn bên ấy của Cambridge, chuyện trò với các chủ quán rượu và các thông tấn xã địa phương khác. Tôi đã đi được vài nơi, Chesterton, Histon, Waterbeach và Oakington đều đã lần lượt được thăm dò và chỗ nào cũng đáng thất vọng. Ở cái thung lũng Im Lìm[194] này thì một cỗ xe song mã ngày nào cũng xuất hiện khó mà lọt qua mắt người ta được. Bác sĩ lại ghi điểm nữa rồi. Có bức điện nào cho tôi không?”

“Có, tôi mở xem rồi. Đây: Hỏi mượn Pompey ở chỗ Jeremy Dixon, Cao đẳng Trinity. Tôi không hiểu gì cả.”

“Ồ, thế là rõ rồi mà. Đây là bức điện của anh bạn Overton, trả lời cho câu hỏi của tôi. Chỉ cần gửi một lá thư cho ông Jeremy Dixon, tôi tin chắc là vận may của ta sẽ trở lại. Mà này, có tin gì về trận đấu không?”

“Có, tờ báo địa phương số mới nhất có một bài tường thuật xuất sắc. Oxford thắng cách biệt một cú ăn bàn và hai cú chạm vạch. Đoạn kết bài tường thuật như sau: Thất hại của đội Cambridge có thể quy cho sự vắng mặt đáng tiếc của cầu thủ cừ khôi từng thi đấu giải quốc tế, Godfrey Staunton. Người ta cảm nhận được sự vắng mặt của anh trong mọi khoảnh khắc của trận đấu. Sự thiếu phối hợp của hàng hậu vệ và sự yếu kém của họ cả trong tấn công lẫn phòng ngự đã triệt tiêu toàn bộ nỗ lực của một đội mạnh và luôn luyện tập chăm chỉ.

“Vậy thì tiên đoán của anh bạn Overton là xác đáng”, Holmes nói. “Cá nhân tôi thì đồng tình với bác sĩ Armstrong, và bóng bầu dục không thuộc phạm vi hiểu biết của tôi. Tối nay đi ngủ sớm thôi, Watson, vì tôi dự đoán mai có thể là một ngày sôi động đấy.”

Sáng hôm sau, tôi thất kinh khi thoáng thấy Holmes, vì anh đang ngồi bên lò sưởi, cầm cái ống tiêm dưới da bé xíu. Đối với tôi dụng cụ đó gắn liền với khiếm khuyết duy nhất trong bản tính của anh, nên thấy nó loang loáng trong tay anh là tôi đã lo sợ điều tồi tệ nhất. Anh cười trước vẻ mặt kinh hãi của tôi và để nó lên bàn.

“Không, không, anh bạn, không việc gì phải hoảng. Lần này nó không còn là một dụng cụ xấu xa, mà sẽ là chìa khóa mở ra bí ẩn của ta. Tôi đặt mọi hi vọng vào ống tiêm này đấy. Tôi vừa làm một chuyến thám thính nho nhỏ và mọi thứ đều thuận lợi cả. Ăn sáng cho no đi, Watson, vì tôi định hôm nay sẽ theo dấu bác sĩ Armstrong, mà đã lên đường thì tôi sẽ không thể dừng lại nghỉ ngơi ăn uống gì được cho đến chừng nào đuổi tới tận sào huyệt của ông ta.”

“Nếu vậy”, tôi nói, “ta nên mang bữa sáng theo, vì ông ta sẽ khởi hành ngay thôi Xe của ông ta đã ở bên cửa rồi.”

“Đừng lo. Cứ để ông ta đi. Ông ta có thông minh đến mấy cũng chẳng chạy tới nơi nào mà tôi không theo được. Ăn xong thì anh xuống lầu với tôi, rồi tôi sẽ giới thiệu anh với một thám tử là chuyên gia rất sáng giá trong công việc trước mắt.”

Khi xuống nhà, tôi theo Holmes vào sân chuồng ngựa, anh mở một cửa chuồng, dắt ra một con chó to bè, tai cụp, lông có hai màu nâu trắng, trông như lai giữa chó săn thỏ và chó săn cáo.

“Để tôi giới thiệu anh với Pompey”, anh nói. “Pompey là niềm kiêu hãnh của chó săn trong vùng - không chạy nhanh lắm, như hình dạng nó cho thấy, nhưng là một chú chó săn đáng tin cậy về khả năng đánh hơi. Nào Pompey, có thể chú mày không nhanh, nhưng tao nghĩ so với hai quý ông London trung niên thì chú mày lại quá lanh lẹ, nên tao sẽ mạn phép buộc chiếc dây da này vào cổ chú mày. Nào, anh bạn, đi nào, rồi chứng tỏ xem chú mày làm được gì.”

Anh dẫn con chó băng qua đường đến cửa nhà bác sĩ. Con chó đánh hơi xung quanh một lát, đoạn nó rít lên hăm hở, rồi chạy dọc con đường, cố giật sợi dây để chạy nhanh hơn. Trong nửa giờ chúng tôi đã ra khỏi thành phố và rảo bước theo một đường làng.

“Anh đã làm gì vậy, Holmes?” Tôi hỏi.

“Một phương sách cũ rích và cổ lỗ, nhưng trong dịp này thì hữu ích. Khi sáng tôi vào sân nhà bác sĩ, phun một xi lanh tinh dầu hoa hồi lên bánh xe sau. Con chó săn có thể theo mùi hoa hồi từ đây đến tận John O’ Groat’s[195] đấy, nên ông bạn Armstrong sẽ phải chạy khắp Cambridge mới cắt đuôi được Pompey. Ồ, lão khốn trí trá! Ra là đêm nọ lão thoát được tôi bằng cách này.”

Con chó chợt rẽ khỏi đường cái vào một đường làng cỏ mọc. Sau nửa dặm thì đường thông sang một con đường rộng khác, rồi dấu vết quành gấp về bên phải, quay lại hướng thành phố mà chúng tôi vừa đi. Con đường lượn về phía nam thành phố và tiếp tục theo hướng ngược lại hướng chúng tôi xuất phát.

“Vậy ra đường vòng này hoàn toàn là vì chúng ta sao?” Holmes nói. “Thảo nào tôi dò hỏi khắp mấy ngôi làng đó mà chẳng đi tới đâu. Bác sĩ nhất định là đã chơi hết mình, nhưng sao lại phải dùng mẹo lừa tinh vi như vậy. Bên tay phải ta là làng Trumpington. Mà, trời ơi! Xe song mã đang vòng ở góc đường kìa. Nhanh lên, Watson, nhanh lên, không thì ta tiêu mất!”

Anh phóng qua cổng vào một khoảng sân, kéo Pompey đang tỏ vẻ miễn cưỡng theo. Chúng tôi vừa tới được chỗ nấp bên hàng rào thì xe ngựa đã lạch cạch chạy ngang. Tôi thoáng thấy bác sĩ Armstrong ngồi trong, vai thõng xuống, hai tay ôm đầu, biểu hiện nỗi đau đớn. Thấy mặt bạn tôi sầm xuống tôi dám chắc anh cũng đã nhìn thấy.

“Tôi e cuộc tìm kiếm của ta sẽ có một kết cục bi đát”, anh nói. “Ta sẽ sớm biết được thôi. Đi nào, Pompey! À, đó là túp nhà nhỏ ngoài đồng!”

Không còn nghi ngờ gì nữa, chúng tôi đã tới đích. Pompey chạy lăng xăng và rít lên hăm hở bên ngoài cổng, ở đó vẫn còn thấy được mấy vết bánh xe song mã. Một lối mòn chạy băng qua túp nhà quạnh quẽ. Holmes cột con chó vào hàng rào, rồi chúng tôi nhanh chân bước tới. Bạn tôi gõ cánh cửa nhỏ thô mộc, rồi lại gõ tiếng nữa, song không thấy ai đáp. Nhưng không phải trong túp nhà nhỏ không có ai, bởi một âm thanh khẽ vẳng tới tai chúng tôi - một kiểu than vãn vì khốn khổ và tuyệt vọng, u uất không thể tả nổi. Holmes ngập ngừng chưa quyết, đoạn anh liếc về phía con đường chúng tôi vừa đi qua. Một cỗ xe song mã đang chạy tới, và rõ ràng mấy con ngựa xám kia rồi.

“Trời ơi, bác sĩ quay lại!” Holmes kêu lên. “Phải vậy thôi. Ta buộc phải hiểu cho ra chuyện này là thế nào trước khi ông ta đến.”

Anh mở cửa và chúng tôi bước vào gian chính. Tiếng thổn thức lớn dần bên tai chúng tôi cho đến khi thành một tiếng khóc than đau đớn trầm đục, kéo dài. Tiếng ấy vọng xuống từ trên gác. Holmes phóng lên còn tôi theo sau. Anh mở cánh cửa khép hờ, cả hai chúng tôi đứng thất kinh vì cảnh tượng trước mặt.

Một phụ nữ trẻ, đẹp, đã chết nằm trên giường. Mặt cô tái nhợt, thanh thản, hai mắt xanh mở to, đục lờ, nhìn lên từ giữa một vầng tóc vàng óng. Dưới chân giường, trong tư thế nửa ngồi, nửa quỳ, mặt áp vào vải trang phục, là một chàng trai, tấm thân rung lên vì nức nở. Anh ta chìm trong nỗi đau sâu sắc đến mức không hề ngẩng lên cho đến khi Holmes đặt tay lên vai anh ta.

“Anh là Godfrey Staunton phải không?”

“Phải, phải, tôi đây. Nhưng ông muộn quá rồi. Cô ấy chết rồi.”

Người này ngây dại đến mức không làm sao cho anh ta hiểu được chúng tôi không phải là bác sĩ được cử đến giúp. Holmes đang định nói đôi câu chia buồn và giải thích nỗi hốt hoảng mà sự biến mất đột ngột của anh ta đã gây ra cho các bạn anh ta thì có tiếng chân bước trên câu thang, rồi bộ mặt nặng nề, nghiêm nghị, dò hỏi của giáo sư Armstrong đã hiện ra ở cửa.

“Quý vị”, ông ta nói, “vậy là quý vị đạt được mục đích rồi và tất nhiên đã chọn một khoảnh khắc đặc biệt tế nhị để xâm nhập. Tôi sẽ không lời qua tiếng lại ồn ào trước người đã khuất, nhưng tôi có thể cam đoan với các ông rằng nếu tôi trẻ hơn thì hành vi xấu xa của các ông sẽ không tránh được sự trừng phạt.”

“Xin thứ lỗi cho tôi, bác sĩ Armstrong, tôi nghĩ chúng ta có chút hiểu lầm nhau”, bạn tôi nói nghiêm trang. “Nếu ông có thể xuống lầu với chúng tôi thì đôi bên có thể giải thích cho nhau rõ câu chuyện thương tâm này.”

Phút sau, ông bác sĩ nghiêm khắc và chúng tôi đã ở phòng khách bên dưới.

“Sao, thưa ông?” Ông ta nói.

“Trước hết, tôi mong ông hiểu rằng tôi không được huân tước Mount James thuê, và trong việc này tôi không đồng tình với quý ông đó. Khi một người mất tích thì phận sự của tôi là xác định số phận của anh ta, nhưng sau khi xong việc thì vai trò của tôi, dừng lại ở đó và miễn là không có gì phạm pháp thì tôi rất mong muốn giữ kín những tai tiếng riêng tư hơn là đem công bố. Tôi thiển nghĩ, nếu không có gì phạm pháp trong việc này, ông có thể tuyệt đối tin tưởng ở sự kín đáo và hợp tác của tôi để đảm bảo việc này không lên báo.”

Bác sĩ Armstrong bước nhanh tới và siết chặt tay Holmes.

“Ông là người tốt”, ông ta nói. “Tôi đã đánh giá sai về ông. Tôi cảm ơn trời vì nỗi ăn năn khi để Staunton tội nghiệp lại một mình trong cảnh ngộ này đã khiến tôi quành xe lại, nhờ vậy mà được làm quen với ông. Vì ông đã biết nhiều rồi nên rất dễ giải thích tình cảnh này. Một năm trước, Godfrey Staunton trọ ở London một thời gian, rồi trở nên gắn bó tha thiết với con gái bà chủ nhà, sau đó anh ta cưới cô ấy. Cô ấy vừa tử tế, xinh đẹp lại vừa thông minh, tốt bụng. Không người đàn ông nào phải xấu hổ về một người vợ như vậy. Nhưng Godfrey là người thừa kế của lão quý tộc bẳn tính kia nên chắc chắn là tin tức về đám cưới của anh ta sẽ chấm dứt quyền thừa kế. Tôi biết anh chàng rất rõ, và tôi quý anh ta vì nhiều phẩm chất ưu tú. Tôi làm tất cả những gì có thể để giúp anh ta phân biệt phải trái. Chúng tôi làm hết sức mình để giấu kín chuyện với tất cả mọi người, vì một lời đồn đại như vậy mà loan ra thì chẳng mấy chốc ai ai cũng biết. Nhờ căn nhà nhỏ này và tính kín đáo, cho đến nay Godfrey đã giấu giếm được. Không ai biết bí mật của họ trừ tôi và một người hầu đáng tin, lúc này đã đi Trumpington tìm sự trợ giúp. Nhưng một tai họa khủng khiếp đã giáng xuống khi vợ anh ta mắc phải một căn bệnh hiểm nghèo, đó là bệnh lao phổi thuộc dạng cực hiếm. Anh chàng tội nghiệp như hóa điên vì đau buồn, nhưng phải đi London để chơi trận đấu này, vì anh ta không thể bỏ thi đấu mà không giải thích bằng cách phơi bày bí mật của mình. Tôi đã đánh điện để cố động viên anh ta, rồi anh ta hồi âm, khẩn nài tôi làm tất cả những gì có thể. Đó chính là bức điện mà không hiểu sao ông đã thấy. Tôi không cho anh ta biết mối nguy cấp bách ra sao, vì tôi biết anh ta sẽ không giúp gì được ở đây, nhưng tôi có đánh điện báo cho cha cô gái biết sự thật, và ông này đã rất thiếu cân nhắc khi báo cho Godfrey. Kết quả là anh ta đến ngay trong tình trạng gần như điên loạn, và vẫn còn quỳ dưới chân giường trong tình trạng đó, cho đến sáng nay khi cái chết chấm dứt những nỗi đau khổ cho cô ấy. Tất cả là vậy, ông Holmes, và tôi tin có thể trông cậy vào sự kín đáo của ông và bạn ông.”

Holmes siết chặt tay bác sĩ.

“Đi thôi, Watson”, anh nói, và thế là chúng tôi bước ra khỏi căn nhà đau buồn đó dưới ánh mặt trời nhợt nhạt ngày đông.

TRANG VIÊN ABBEY
(The Abbey Grange, 1904)

Một buổi sáng mùa đông băng giá và rét căm căm năm 1897, tôi thức giấc vì bị lay mạnh bên vai. Đó là Holmes. Ngọn nến trong tay anh soi chiếu gương mặt hăm hở đang cúi xuống, và chỉ nhìn thoáng qua tôi đã biết có gì không ổn.

“Đi nào, Watson, đi!” Anh kêu lên. “Cuộc chơi bắt đầu rồi. Đừng nói gì cả! Mặc đồ vào rồi đi!”

Mười phút sau, cả hai chúng tôi đã ngồi trong xe ngựa phóng qua những con phố im lìm trên đường đến ga Charing Cross. Bình mình mùa đông mờ nhạt bắt đầu ló dạng, thỉnh thoảng chúng tôi thấy lờ mờ bóng dáng một công nhân đi làm sớm lướt ngang qua, nhập nhòa không rõ trong màn sương mù dày đặc màu trắng sữa của London. Holmes im lặng co ro trong chiếc áo choàng dày sụ, tôi cũng vậy, vì trời rét buốt vô cùng mà cả hai chúng tôi chưa ai ăn sáng. Mãi đến khi đã dùng xong chút trà nóng tại nhà ga và yên vị trên chuyến tàu đi Kent chúng tôi mới đỡ cóng, rồi anh nói còn tôi nghe. Holmes rút trong túi ra một lá thư và đọc to lên:

Trang viên Abbey, Marsham, Kent, 3 giờ 30 phút sáng

ÔNG HOLMES THÂN MẾN!

Tôi rất mong được ông giúp đỡ khẩn cấp trong một vụ án hứa hẹn là cực kì khác thường và rất hợp với sở trường của ông. Ngoài chuyện thả phu nhân ra thì tôi sẽ trông chừng để giữ nguyên mọi thứ như khi tôi nhìn thấy, nhưng tôi xin ông đừng bỏ phí một giây nào, vì thật khó mà để ngài Eustace lại đó.

Trân trọng,

STANLEY HOPKINS

“Hopkins đã nhờ đến tôi bảy lần, và dịp nào cũng hoàn toàn chính đáng”, Holmes nói. “Tôi cho rằng tất cả các vụ anh ta đảm trách đều đã được lưu vào bộ sưu tập của anh rồi, Watson, mà tôi cũng phải thừa nhận rằng anh có chút khiếu chọn lọc, bù lại cho khối thứ tôi lấy làm tiếc trong những bài tường thuật của anh. Thói quen tai hại của anh khi nhìn mọi sự từ góc độ một câu chuyện chứ không phải một công việc mang tính khoa học đã làm hỏng mất một loạt ví dụ bổ ích và thậm chí kinh điển. Anh bỏ qua những gì tinh tế và khéo léo tột bậc để bám vào những chi tiết li kì, gay cấn tuy lôi cuốn đấy, nhưng không cung cấp được kiến thức cho người đọc.”

“Sao anh không tự viết lấy đi?” Tôi nói, có hơi chua chát.

“Tôi sẽ viết, Watson thân mến, tôi sẽ viết. Như anh biết đấy, lúc này tôi khá bận, nhưng tôi dự định sẽ dành những năm về già để soạn một giáo khoa thư tập trung toàn bộ nghệ thuật trinh thám chỉ trong một cuốn. Cuộc điều tra trước mắt ta có vẻ là một vụ án mạng.”

“Vậy là anh nghĩ ngài Eustace này đã chết?”

“Tôi có thể khẳng định như vậy. Cách viết của Hopkins cho thấy sự kích động đáng kể, mà anh ta không phải là người dễ xúc động. Phải, tôi suy ra là đã có xung đột, và cái xác được để lại cho ta điều tra. Một vụ tự sát đơn thuần sẽ không khiến anh ta cho mời tôi. Còn về việc thả phu nhân, có vẻ như bà ta đã bị nhốt trong phòng trong lúc thảm kịch xảy ra. Chúng ta sắp tiếp xúc với giới thượng lưu, Watson ạ - giấy có vân, chữ ‘E.B’ lồng nhau, gia huy, địa chỉ sang trọng. Tôi nghĩ rằng anh bạn Hopkins sẽ xứng với tiếng tăm của mình và ta sẽ có một buổi sáng lí thú. Tội ác đã được thực hiện trước 12 giờ đêm qua.”

“Làm sao anh biết?”

“Bằng cách kiểm tra lịch tàu chạy và tính toán thời gian. Cảnh sát sở tại phải được mời đến hiện trường, lực lượng này phải liên lạc với Sở Cảnh sát London, Hopkins phải đi, rồi đến lượt anh ta cho mời tôi. Tất cả những việc đó cũng mất cả đêm. Thôi, ta đến ga Chislehurst rồi đây, và ta sẽ sớm dẹp được những mối băn khoăn.”

Chuyến xe vài dặm qua những con đường làng nhỏ hẹp đưa chúng tôi tới một cổng vườn, một người gác cổng già mở cửa cho chúng tôi, vẻ mặt hốc hác của ông ta phản ánh một thảm họa ghê gớm đã xảy ra. Con đường có hàng du cổ thụ trồng hai bên chạy qua một khu vườn sang trọng, dừng lại trước một ngôi nhà thấp, rộng, mặt tiền có hàng cột theo phong cách Palladio. Phần chính giữa rõ ràng rất lâu đời và bị thường xuân leo kín, nhưng mấy khung cửa sổ lớn lại cho thấy gần đây chúng mới được sửa sang lại, và một gian nhà có vẻ mới hoàn toàn. Thanh tra Stanley Hopkins, dáng người trẻ trung và gương mặt lanh lợi, nhiệt tình ra tận cửa đón chúng tôi.

“Tôi rất mừng là ông đã đến, ông Holmes. Cả ông nữa, bác sĩ Watson! Nhưng, quả thực, nếu thời gian quay trở lại thì tôi sẽ không làm phiền các ông, vì từ khi phu nhân tỉnh lại, bà đã tường thuật vụ việc rõ ràng nên chúng tôi chẳng còn gì nhiều mà làm. Ông còn nhớ băng trộm bẻ khóa ở Lewisham không?”

“Sao, ba gã nhà Randall à?”

“Đúng, người cha và hai thằng con trai. Vụ này là do chúng gây ra đấy. Tôi không nghi ngờ gì. Nửa tháng trước chúng làm một vụ tại Sydenham, đã bị người ta nhìn thấy và mô tả nhân dạng. Làm tiếp một vụ khác sớm và gần như thế này thì khá là máu lạnh, nhưng thủ phạm chính là chúng, chẳng nghi ngờ gì nữa. Lần này thì chúng chỉ có nước lên giá treo cổ thôi.”

“Vậy là ngài Eustace đã chết?”

“Phải, ông ta bị đánh vào đầu bằng chính que cời lửa nhà mình.”

“Tay xà ích cho tôi biết nạn nhân là ngài Eustace Brackenstall.”

“Đúng, một trong những người giàu có nhất ở Kent. Phu nhân Brackenstall đang ở trong phòng khách. Tội nghiệp phu nhân, bà ấy vừa trải qua một chuyện hết sức hãi hùng. Lúc mới gặp tôi thấy bà ấy như chết ngất. Tôi nghĩ ông nên gặp phu nhân trước và nghe bà ấy thuật lại mọi chuyện. Rồi ta sẽ cùng khám xét phòng ăn.”

Phu nhân Brackenstall không phải là người bình thường. Hiếm khi tôi thấy một vóc người duyên dáng, một phong thái nữ tính và một khuôn mặt xinh đẹp như vậy. Cô có mái tóc vàng óng ả, mắt xanh, và làn da tuyệt đẹp mà chắc hẳn là rất tươi tắn nếu không có trải nghiệm vừa rồi làm cô đau buồn và phờ phạc. Cô đã chịu đựng cả về thể xác lẫn tinh thần, vì trên một bên mắt nổi lên một vết sưng màu mận xấu xí, mà bà hầu, một phụ nữ cao ráo, khắc khổ, đang cần mẫn chườm bằng giấm pha nước. Phu nhân kiệt sức lả người trên trường kỉ, nhưng ánh mắt linh lẹ, tinh tường khi chúng tôi bước vào phòng và vẻ lanh lợi trên khuôn mặt đẹp đẽ chứng tỏ cô không hề mất can đảm hay lí trí trước biến cố khủng khiếp vừa rồi. Cô quấn mình trong chiếc áo choàng rộng màu xanh dương và bạc, nhưng có một chiếc váy dạ hội vảy cá đen vắt trên chiếc ghế bành, ngay bên cạnh.

“Tôi đã nói với ông những gì xảy ra rồi, ông Hopkins”, cô nói, mệt mỏi, “ông không thể thuật lại câu chuyện giúp tôi sao? Thôi được, nếu ông thấy cần, tôi sẽ kể cho quý vị đây chuyện xảy ra. Họ đã vào phòng ăn chưa?”

“Tôi nghĩ họ nên nghe câu chuyện của phu nhân trước.”

“Tôi sẽ rất mừng nếu ông thu xếp được mọi chuyện. Tôi thấy thật khủng khiếp khi nghĩ ông ấy vẫn còn nằm đó.” Cô rùng mình và ôm mặt. Khi cô làm vậy thì tay áo choàng rộng tuột xuống.

Holmes buột miệng kêu lên, “Bà còn những vết thương khác nữa, thưa bà! Cái gì đây?”

Hai vết đỏ sẫm nổi bật trên một cánh tay tròn, trắng muốt. Cô vội vàng che lại. “Không có gì đâu. Nó không liên quan gì đến sự việc ghê sợ tối qua. Nếu ông và bạn ông ngồi xuống, tôi sẽ kể hết cho các ông nghe những gì có thể. Tôi là vợ ngài Eustace Brackenstall. Tôi lấy chồng được khoảng một năm. Cuộc hôn nhân của chúng tôi không được hạnh phúc, tôi nghĩ cố giấu chuyện này cũng chẳng ích gì. E rằng tất cả hàng xóm của chúng tôi sẽ nói thế, dù cho tôi có cố phủ nhận. Có lẽ phần nào do lỗi của tôi. Tôi được nuôi dạy trong bầu không khí tự do hơn, ít khuôn sáo hơn tại miền nam nước Úc, còn lối sống Anh quốc với những khuôn phép và tính câu nệ này không hợp với tôi. Nhưng lí do chính nằm ở một thực tế mà ai cũng biết, đó là ngài Eustace là người nghiện rượu kinh niên. Ở bên một người như vậy chừng một giờ đã là khó chịu lắm rồi. Ông có hình dung được một phụ nữ nhạy cảm và nồng nhiệt phải gắn bó với ông ấy cả ngày lẫn đêm nghĩa là thế nào không? Đúng là báng bổ, là tội ác, là bất lương khi nhất mực ràng buộc một cuộc hôn nhân như vậy. Tôi dám nói những luật lệ độc địa của các ông sẽ giáng lời nguyền lên xứ sở này, Chúa sẽ không để sự tàn ác như vậy còn tồn tại mãi.”

Cô ngồi thẳng dậy trong một thoáng, hai má ửng hồng, đôi mắt hừng hực từ dưới vết sưng khủng khiếp trên trán. Rồi bàn tay mạnh mẽ, dỗ dành của bà hầu khắc khổ lại kéo đầu cô xuống gối, thế là cơn giận điên cuồng dịu lại thành tiếng thổn thức da diết. Cuối cùng cô nói tiếp.

“Để tôi kể các ông nghe chuyện đêm qua. Có lẽ các ông cũng biết rằng trong nhà này gia nhân ngủ cả ở gian nhà mới. Khu giữa này gồm mấy phòng ở, bếp nằm đằng sau còn phòng ngủ của chúng tôi ở bên trên. Bà hầu Theresa của tôi ngủ bên trên phòng tôi. Không còn ai khác, và không âm thanh nào có thể đánh động cho những người ở gian nhà xa hơn. Bọn trộm hẳn biết rõ điều này, nếu không chúng đã chẳng hành động như đêm qua.

Khoảng 10 giờ rưỡi, ngài Eustace lui về nghỉ. Đám gia nhân thì đã về phòng mình. Chỉ có bà hầu của tôi còn thức, và bà ấy vẫn ở trong phòng riêng tại tầng trên cùng cho đến khi tôi cần bà ấy giúp. Tôi ngồi trong phòng này mải mê đọc sách cho đến sau 11 giờ. Sau đó tôi đi quanh để xem mọi thứ đã đâu vào đấy chưa rồi mới lên lầu. Tôi có lệ tự làm việc này vì, như tôi vừa giải thích, không phải lúc nào cũng trông cậy vào ngài Eustace được. Tôi vào bếp, phòng trữ thức ăn, phòng để súng, phòng bi-a, phòng khách, và cuối cùng là phòng ăn. Khi tới gần khung cửa sổ phủ rèm dày, tôi chợt cảm thấy gió phả vào mặt nên nhận ra là cửa đang mở. Tôi vén rèm qua một bên thì thấy mình đang đối mặt với một người đàn ông lớn tuổi có đôi vai rộng, vừa bước vào phòng. Cửa sổ là kiểu cửa kính dài sát mặt đất, tạo thành một ô cửa lớn dẫn ra bãi cỏ. Tôi đang cầm trong tay cây nến lấy từ phòng ngủ của mình đã được thắp sáng, và, nhờ ánh sáng đó, tôi thấy hai người nữa sau lưng kẻ đi đầu, tất cả đều đang định tiến vào. Tôi bước lùi lại, nhưng trong nháy mắt gã đó đã xông vào tôi. Hắn chộp lấy cổ tay và rồi cổ họng tôi. Tôi mở miệng để kêu lên, nhưng hắn ta vung nắm tay thoi cho tôi một cú trời giáng vào bên trên mắt, rồi đẩy tôi ngã ra đất. Chắc tôi ngất đi vài phút, vì khi tỉnh lại tôi thấy chúng đã giật đứt dây chuông để trói chặt tôi vào chiếc ghế dựa bằng gỗ sồi ở đầu bàn ăn. Tôi bị cột chặt đến không cựa nổi, và một chiếc khăn tay bịt miệng khiến tôi không thốt lên được tiếng nào. Đúng lúc đó, người chồng xấu số của tôi bước vào phòng. Rõ ràng ông ấy đã nghe thấy vài tiếng động khả nghi, nên đã sẵn sàng cho cảnh tượng mà ông ấy trông thấy, ông ấy mặc sơmi và quần dài, tay lăm lăm cây gậy mận gai ưa thích, ông ấy xông vào một trong mấy tên trộm, nhưng một tên khác - là tên lớn tuổi - khom người, nhặt cây cời lửa trong lò sưởi ra, đánh ông ấy một cú trời giáng khi ông ấy vừa chạy qua hắn. Ông ấy ngã xuống không kịp rên lấy một tiếng và không còn động đậy nữa. Tôi lại ngất đi, nhưng chắc cũng chỉ bất tỉnh vài phút. Khi mở mắt, tôi thấy chúng đã vơ vét đồ bạc trong tủ li, và cũng đã khui một chai rượu để ở đó. Mỗi đứa cầm một li trong tay. Tôi đã kể với các ông rồi, phải không, rằng một tên thì lớn tuổi, có râu, còn mấy tên kia là thanh niên trẻ, không để râu. Có thể chúng là cha con. Chúng nhỏ to nói chuyện với nhau. Rồi chúng tới kiểm tra cho chắc là tôi vẫn còn bị trói chặt. Cuối cùng chúng rút đi, đóng cửa sổ lại sau lưng. Mất cả mười lăm phút đồng hồ tôi mới bỏ được khăn buộc miệng ra. Khi đó tôi mới thét gọi được bà hầu đến giúp. Mấy gia nhân khác chẳng mấy chốc cũng được báo động, rồi chúng tôi cho mời cảnh sát sở tại, họ tức thì liên lạc với London. Quả tình đó là tất cả những gì tôi có thể cho các ông biết, thưa quý ông, và tôi mong rằng sẽ không phải kể lại câu chuyện đau lòng này thêm lần nào nữa.”

“Ông có hỏi gì không, ông Holmes?” Hopkins hỏi.

“Tôi sẽ không đòi hỏi lòng kiên nhẫn và thời gian của phu nhân Brackenstall thêm nữa”, Holmes nói. “Trước khi vào phòng ăn, tôi muốn nghe câu chuyện của bà.” Anh nhìn bà hầu.

“Tôi thấy mấy người đàn ông đó trước cả khi họ vào nhà”, bà hầu nói. “Khi tôi ngồi bên cửa sổ phòng ngủ thì thấy dưới ánh trăng có ba người đàn ông ở cổng nhà trọ bên kia, nhưng lúc ấy tôi không nghĩ ngợi gì. Phải hơn một giờ sau tôi mới nghe cô chủ thét lên, tôi bèn chạy xuống và thấy cô chủ yếu đuối tội nghiệp đang ở trong tình trạng đúng như cô nói, còn ông chủ thì nằm trên sàn, máu me văng khắp phòng. Chỉ cần bị trói ở đó, trên váy lấm tấm máu là đã đủ để làm cho một người đàn bà hoảng sợ rồi, nhưng cô chủ không hề thiếu khí phách, khi còn là cô Mary Fraser vùng Adelaide cũng thế mà nay là phu nhân Brackenstall ở trang viên Abbey cũng vậy. Các ông đã tra hỏi cô đủ lâu rồi đấy, giờ cô sẽ về phòng riêng, chỉ với Theresa già cả của cô thôi, cô đang rất cần được nghỉ ngơi.”

Người phụ nữ gầy gò dịu dàng như người mẹ choàng tay qua người cô chủ và dẫn cô ra khỏi phòng.

“Bà ta đã ở bên phu nhân cả đời”, Hopkins nói. “Chăm sóc cô ta khi còn bé, và theo cô ta đến Anh khi họ rời nước Úc mười tám tháng trước. Theresa Wright là tên bà ta, đó là kiểu người hầu mà thời nay ta không tìm thấy đâu. Xin vui lòng đi lối này, ông Holmes!”

Vẻ hứng thú nhiệt tình đã biến mất khỏi khuôn mặt đầy biểu cảm của Holmes, nên tôi biết mọi sức hút của vụ án đã ra đi cùng bí ẩn này. Vẫn còn phải tiến hành bắt giữ, nhưng mấy tên vô lại tầm thường này có là gì mà anh phải lấm tay? Một chuyên gia lão luyện và thâm sâu thấy mình được mời đến vì một vụ không đâu sẽ cảm thấy có chút bực bội như tôi đọc thấy trong mắt bạn mình. Vậy nhưng cảnh tượng trong phòng ăn ở trang viên Abbey thì lại hết sức lạ lùng, đủ khiến anh chú ý và làm sống dậy niềm hứng thú.

Đó là một gian phòng cao rộng thênh thang, trần gỗ sồi chạm khắc, sàn cũng bằng gỗ sồi, quanh mấy bức tường treo một dãy đầu nai và vũ khí cổ xưa tinh xảo. Đối diện cửa lớn là ô cửa sổ sát mặt đất mà chúng tôi đã được nghe nói đến. Ba cửa sổ nhỏ hơn ở bên phải khiến căn phòng tràn ngập ánh nắng mùa đông lạnh lẽo. Bên trái là một lò sưởi rộng và sâu có bệ bằng gỗ sồi nhô ra. Bên cạnh lò sưởi là chiếc ghế dựa bằng gỗ sồi nặng trịch có tay vịn và các thanh ngang dưới chân. Một sợi dây thừng màu đỏ thẫm đan ngoằn ngoèo khắp những khe hở của phần hoa văn chạm trổ trên ghế, hai đầu cột vào thanh ngang bên dưới. Khi cởi trói cho phu nhân, sợi dây đã tuột khỏi người, nhưng mấy gút thắt vẫn còn. Mãi sau đó mấy chi tiết này mới làm chúng tôi chú ý, vì lúc này ý nghĩ của chúng tôi hoàn toàn bị hút theo đối tượng ghê rợn đang nằm trên tấm thảm da hổ trước lò sưởi.

Đó là xác một người đàn ông cao ráo, cân đối, trạc bốn mươi, ông ta nằm ngửa, mặt hướng lên, hàng răng trắng nhe ra giữa hàm râu đen ngắn. Hai bàn tay nắm chặt giơ lên trên đầu, một cây gậy mận gai nặng trịch nằm vắt ngang qua đó. Nét mặt diều hâu, ngăm ngăm, đẹp đẽ co rúm lại thành một nỗi căm hận, khiến bộ mặt chết chóc hằn một vẻ dữ dằn ghê rợn. Rõ ràng khi nghe thấy tiếng động thì ông ta đang ngủ, vì ông ta mặc một chiếc áo ngủ thêu diêm dúa, và hai bàn chân trần thò ra dưới chiếc quần dài. Đầu ông ta nát bấy, và cả căn phòng làm chứng cho cú đánh dã man, tàn khốc đã quật ông ta ngã vật ra. Nằm cạnh ông ta là cây cời nặng trịch, cong lại vì lực tác động. Holmes xem xét kĩ cả cây cời lẫn nạn nhân thê thảm khôn tả xiết.

“Cha Randall này hẳn là người khỏe lắm đây”, anh nhận xét.

“Đúng”, Hopkins nói. “Tôi có hồ sơ về gã này, và hắn là một gã lỗ mãng.”

“Anh sẽ không khó bắt hắn đâu.”

“Chẳng khó chút nào. Chúng tôi đã theo dõi hắn, nghe đâu hắn đã cao chạy xa bay qua Mỹ. Giờ chúng tôi biết băng này đang ở đây rồi thì tôi nghĩ chúng đừng hòng thoát được. Chúng tôi đã thông báo ở khắp các hải cảng, trước chiều tối sẽ treo thưởng. Điều tôi thấy khó hiểu là sao chúng lại làm một chuyện điên rồ như vậy khi biết rằng phu nhân có thể mô tả chúng, và chúng tôi không thể nào không nhận ra chúng qua lời mô tả?”

“Đúng thế. Người ta cũng có thể còn nghĩ rằng đáng lẽ chúng phải bịt miệng cả phu nhân Brackenstall nữa.”

“Có lẽ chúng không nhận ra”, tôi gợi ý, “rằng cô ấy đã tỉnh lại.”

“Chuyện đó cũng có thể lắm chứ. Nếu cô ấy có vẻ như đang bất tỉnh thì chúng sẽ không lấy mạng cô ấy. Còn gã tội nghiệp này thì sao, Hopkins? Hình như tôi đã nghe vài câu chuyện kì quặc về ông ta.”

“Khi tỉnh táo thì ông ta là một người tử tế, nhưng hoàn toàn là một con quỷ mỗi khi say, hay đúng hơn là lúc ngà ngà say, vì chẳng mấy khi ông ta thực sự say mèm. Những lúc như thế thì dường như quỷ đã nhập vào ông ta, rồi thì không có gì mà ông ta không làm. Theo những gì tôi nghe được thì dù cao sang quyền quý là vậy, ông ta cũng đôi lần suýt phải đến trình diện chúng tôi. Từng xảy ra một vụ bê bối là ông ta tẩm xăng vào con chó rồi châm lửa đốt - đã thế đó lại là con chó của phu nhân nữa chứ. Phải khó lắm mới ém nhẹm được chuyện đó. Rồi có lần ông ta còn ném bình nước vào bà người hầu Theresa Wright - đó cũng là một vụ rắc rối. Mà nói riêng với các ông thôi nhé, nhìn chung không có ông ta thì ngôi nhà sẽ sáng sủa hơn. Ông đang nhìn gì đấy?”

Holmes đang quỳ, cực kì chăm chú kiểm tra mấy cái gút trên sợi dây thừng đỏ đã trói phu nhân. Rồi anh cẩn thận xem xét kĩ đầu bị đứt và xơ ra khi tên trộm giật sợi dây chuông xuống.

“Khi kéo cái này xuống thì chuông trong nhà bếp hẳn phải kêu ầm ĩ,” anh nhận xét.

“Không ai nghe thấy đâu. Bếp nằm tít đằng sau nhà.”

“Làm thế nào mà tên trộm biết là sẽ không ai nghe thấy? Làm sao hắn dám khinh suất giật dây chuông như vậy?”

“Đúng vậy, ông Holmes, đúng vậy. Ông đặt ra câu hỏi mà chính tôi cũng đã tự vấn nhiều lần. Rõ ràng gã này phải hiểu rõ về căn nhà và các thói quen của những người sống ở đây. Hẳn là hắn phải hiểu rất rõ rằng tất cả gia nhân đều sẽ đi ngủ vào cái giờ sớm sủa đó, và không ai nghe thấy chuông reo trong bếp được. Vì vậy hẳn là hắn phải toa rập chặt chẽ với một người hầu. Rõ ràng điều đó đã hiển nhiên. Nhưng có tới tám người hầu, mà ai cũng có tư cách tốt.”

“Khi mọi thứ khác đều ngang nhau”, Holmes nói, “người ta sẽ nghi ngờ kẻ bị ông chủ ném bình nước vào đầu. Thế nhưng điều đó lại bao hàm cả việc phản bội lại cô chủ mà người đàn bà này có vẻ rất hết lòng. Thôi được, thôi được, điểm này chẳng quan trọng, và khi tóm được Randall thì chắc anh sẽ dễ dàng tìm được đồng bọn của hắn. Tất nhiên câu chuyện của phu nhân dường như đã được mọi chi tiết ta thấy trước mặt đây chứng thực rồi, nếu như nó cần được chứng thực.” Anh bước đến ô cửa sổ sát mặt đất rồi mở toang. “Ở đây không có dấu vết gì, nhưng mặt đất cứng như đá nên chẳng thể trông mong gì được. Tôi thấy rằng mấy ngọn nến trên bệ lò sưởi này đã được thắp.”

“Phải, nhờ ánh nến này và ánh nến trong phòng ngủ của phu nhân mà bọn trộm mới thấy đường.”

“Thế chúng đã lấy đi những gì?”

“À, chúng chẳng lấy gì nhiều - chỉ năm, sáu món đồ bạc trong tủ li. Phu nhân Brackenstall cho rằng chính chúng cũng hoảng vì ngài Eustace chết nên không cướp bóc ngôi nhà như đáng lẽ đã làm.”

“Điều đó thì chắc chắn là đúng rồi. Nhưng tôi thấy chúng có uống chút rượu.”

“Để tĩnh trí lại.”

“Đúng. Tôi chắc chưa ai động đến ba cái cốc trên tủ li này?”

“Vâng, còn cái chai thì vẫn ở nguyên chỗ chúng để lại.”

“Ta xem thử nào. Ồ! Cái gì đây?”

Ba cái cốc chụm lại với nhau, tất cả đều nhuốm màu rượu, và một trong ba cốc có chứa ít cặn rượu. Chai rượu để gần đó, còn hai phần ba, bên cạnh có một nút bần dài, thấm rượu một khúc sâu, vẻ ngoài và lớp bụi trên chai cho biết loại rượu mà bọn sát nhân được thưởng thức chẳng phải loại thông thường. Điệu bộ Holmes đã khác hẳn. Anh không còn vẻ thẫn thờ nữa, và tôi lại thấy một tia lanh lợi, hứng thú trong đôi mắt sâu, sắc sảo của anh. Anh giơ nút bần lên xem xét kĩ lưỡng.

“Chúng mở bằng cách nào?” Anh hỏi.

Hopkins chỉ vào một ngăn kéo mở hờ. Trong đó có ít khăn trải bàn và một cái khui nút chai lớn.

“Phu nhân Brackenstall có nói cái khui nút chai đó đã được dùng không?”

“Không, ông hãy nhớ rằng bà bị bất tỉnh lúc chúng mở chai rượu.”

“Đúng vậy. Đương nhiên cái khui nút chai đó không được dùng đến. Chai rượu này được mở bằng một cái khui bỏ túi, có lẽ nằm trong một con dao, và dài không quá bốn phân. Nếu xem kĩ đầu nút bần anh sẽ thấy rằng cái khui xoắn xuống ba lần rồi mới rút được cái nút. Nó không hề bị chọc thủng. Cái khui dài này thì chỉ cần chọc xuống và rút lên một lần. Khi tóm được tên này, anh sẽ thấy hắn có một con dao xếp đa năng.”

“Tuyệt quá!” Hopkins nói.

“Nhưng thú thực là mấy chiếc cốc này làm tôi thấy khó hiểu. Phu nhân Brackenstall quả đã thấy ba người đàn ông đang uống rượu chứ?”

“Phải, bà ấy rất chắc chắn chuyện đó.”

“Vậy là xong rồi. Còn gì để nói nữa đây? Vậy, nhưng Hopkins này, anh phải công nhận rằng ba chiếc cốc rất đáng chú ý. Sao, anh thấy không có gì đáng chú ý ư? Thôi, thôi, cho qua. Người có kiến thức đặc biệt và khả năng đặc biệt như tôi thường lại bị thôi thúc tìm kiếm một cách giải thích phức tạp khi đã có trong tay lời giải đơn giản hơn. Tất nhiên, mấy chiếc cốc hẳn chỉ là sự tình cờ. Thôi, chào Hopkins. Tôi thấy mình chẳng giúp được gì cho anh cả, và xem ra vụ của anh đã rõ quá rồi. Khi nào Randall bị bắt và có diễn biến nào nữa xảy ra thì hãy cho tôi biết. Tôi mong sẽ sớm được chúc mừng anh vì đã kết thúc thành công. Đi thôi, Watson, tôi nghĩ ở nhà ta còn được việc hơn.”

***

Trong suốt hành trình trở về, nhìn mặt Holmes tôi biết là anh rất băn khoăn vì cái gì đó đã quan sát thấy. Thỉnh thoảng, phải cố lắm anh mới xua được cái ấn tượng đó và nói chuyện như thể vấn đề đã rõ, nhưng rồi những mối hồ nghi lại đọng lại trong anh, còn đôi mày nhíu lại và hai mắt lơ đãng cho tôi biết rằng tâm tưởng của anh lại quay về căn phòng ăn sang trọng của trang viên Abbey, nơi đã diễn ra tấn thảm kịch nửa đêm này. Cuối cùng, vì một thôi thúc bất chợt, khi tàu vừa chuyển bánh ra khỏi một nhà ga ngoại ô thì anh liền nhảy vọt xuống sân ga và kéo tôi xuống theo.

“Thứ lỗi cho tôi, bạn thân mến”, anh nói khi chúng tôi nhìn mấy toa cuối của chiếc xe lửa khuất dạng ở một khúc quanh. “Tôi xin lỗi vì đã biến anh thành nạn nhân của một ý nghĩ bất chợt đơn thuần, nhưng tôi lấy tính mạng ra mà thề, Watson, đúng là tôi không thể bỏ vụ đó trong hoàn cảnh này được. Mọi bản năng của tôi đều phản đối. Sai rồi - sai hoàn toàn - tôi dám cam đoan là nó sai. Thế nhưng câu chuyện phu nhân kể rất đầy đủ, lời bà hầu gái chứng thực cũng thỏa đáng, các chi tiết thì khá chính xác. Tôi có gì để phản bác lại điều đó đây? Ba cốc rượu, chỉ có vậy. Nhưng nếu tôi không coi mọi chuyện là đương nhiên như thế, nếu tôi xem xét mọi thứ bằng sự cẩn trọng như thể ta tiếp cận vụ án de novo[196] và không bị câu chuyện đã rõ rành rành làm thiên lệch suy nghĩ, biết đâu chừng tôi lại chẳng tìm được chứng cứ rõ ràng hơn để tiếp tục? Tất nhiên là thế rồi. Ngồi xuống băng ghế này đi, Watson, hãy đợi tàu đi Chislehurst, và cho phép tôi trình bày bằng chứng với anh, nhưng trước hết xin anh đừng mặc định rằng bà hầu hay cô chủ nói gì cũng nhất thiết phải là thật. Không được để cho tính cách thu hút của phu nhân làm lệch lạc nhận định của ta.

Rõ ràng trong câu chuyện của cô ấy có những chi tiết mà, nếu nhìn nhận tỉnh táo, ta sẽ sinh nghi. Hai tuần trước bọn trộm này đã làm một mẻ ra trò tại Sydenham. Trên báo đã tường thuật đôi chút và mô tả nhân dạng của chúng, nên lẽ tự nhiên là điều đó sẽ chợt nảy ra trong óc người nào muốn bịa một câu chuyện mà mấy tên trộm tưởng tượng đóng một vai trong đó. Đương nhiên, bọn trộm vừa làm xong một cú ngon lành thì theo lệ sẽ sung sướng mà yên lặng hưởng chiến lợi phẩm chứ chẳng đời nào lại lao vào một phi vụ mạo hiểm khác. Hơn nữa, thật không bình thường khi bọn trộm đêm lại ra tay vào một giờ sớm sủa như vậy; lại còn đánh một người đàn bà để ngăn bà ta la lối, vì ai cũng sẽ hình dung được rằng cách đó chắc chắn sẽ làm cho bà ta kêu toáng lên; cũng không bình thường khi chúng ra tay sát hại một người trong khi với từng ấy người chúng thừa sức không chế ông ta; càng không bình thường khi chúng bằng lòng với một món chiến lợi phẩm ít ỏi khi mà trong tầm tay chúng còn biết bao thứ; và cuối cùng, tôi khẳng định rằng bọn người ấy mà chừa lại hơn nửa chai rượu là rất bất thường. Anh nghĩ sao về tất cả những cái bất bình thường này, Watson?”

“Tất cả những chi tiết ấy gộp lại kể cũng đáng chú ý đấy, nhưng xét riêng từng điều một thì cũng không phải là không thể xảy ra. Tôi thì thấy hình như điều bất thường nhất là chúng phải trói phu nhân vào ghế.”

“À, tôi vẫn chưa rõ lắm về chuyện đó, Watson à, vì hiển nhiên chúng phải giết cô ấy hoặc phải trói thế nào để cô ấy không thể tức thì thông báo chuyện chúng tẩu thoát. Nhưng bất luận ra sao, tôi cũng đã cho anh thấy có một chi tiết bất hợp lí nào đó trong câu chuyện của phu nhân, có phải không? Đã vậy lại còn tình tiết mấy cốc rượu nữa chứ!”

“Mấy cốc rượu thế nào?”

“Anh mường tượng lại được không?”

“Tôi thấy rất rõ.”

“Ta nghe nói là ba người đàn ông đã uống bằng mấy cốc đó. Anh thấy có thể nào có chuyện đó không?”

“Sao lại không? Cốc nào cũng có rượu mà.”

“Đúng, nhưng chỉ một cốc có cặn. Hẳn anh đã để ý thấy chi tiết ấy. Chuyện đó làm anh nảy ra điều gì?”

“Cốc được rót sau cùng sẽ dễ có cặn nhất.”

“Không hề. Cả chai đầy cặn rượu, nên không thể nào nghĩ rằng hai cốc đầu sạch còn cốc thứ ba đầy cặn. Có hai và chỉ hai lối giải thích chấp nhận được. Một là sau khi rót cốc thứ hai thì chai bị lắc mạnh, nên cốc thứ ba hứng cặn. Chuyện đó có vẻ khó có thể xảy ra. Không, không, tôi tin chắc mình đúng rồi.”

“Vậy thì anh giả định thế nào?”

“Chỉ có hai cốc được dùng, và cặn rượu trong cả hai cốc được rót vào cốc thứ ba, để tạo ấn tượng sai lạc là đã có ba người ở đấy. Nếu thế thì tất cả cặn sẽ nằm trong cốc cuối cùng, phải không nào? Phải, tôi tin rằng đúng là vậy rồi. Nhưng nếu tôi đã tìm được lối giải thích đúng cho sự việc kì lạ này, vậy thì vụ án từ bình thường đã lập tức nâng lên thành hết sức đáng chú ý, vì nó chỉ có thể có nghĩa là phu nhân Brackenstall và bà hầu gái đã cố ý nói dối ta, và rằng ta không nên tin một lời nào trong câu chuyện của họ, rằng họ có một lí do rất chính đáng nào đó để bao che cho hung thủ thực sự, và rằng ta phải tự dựng lại vụ án mà không có sự giúp đỡ nào từ phía họ. Đó là nhiệm vụ đang nằm trước mặt ta, mà này, Watson này, tàu Chislehurst đây rồi.”

***

Người nhà trang viên Abbey rất đỗi ngạc nhiên khi thấy chúng tôi quay lại, nhưng thấy Stanley Hopkins đã bỏ đi để báo cáo với Sở Cảnh sát, Sherlock Holmes bèn chiếm hữu phòng ăn, khóa trái cửa ở bên trong, rồi suốt hai giờ liền chuyên chú vào cuộc điều tra cặn kẽ, tỉ mỉ là nền móng vững chắc để dựng nên những công trình suy luận nguy nga. Ngồi trong góc như một sinh viên hứng thú theo dõi giáo sư giảng giải, tôi theo sát từng bước buổi nghiên cứu đặc biệt này. Cửa sổ, rèm, thảm, ghế, sợi dây thừng - từng vật được lần lượt kiểm tra kĩ càng và cân nhắc đúng mực. Xác của ông nam tước bất hạnh đã được đưa đi, còn mọi thứ khác đều như chúng tôi thấy ban sáng. Thế rồi tôi sửng sốt khi thấy Holmes trèo lên bệ lò sưởi rộng thênh thang. Cao cao trên đầu anh thòng xuống một tấc dây thừng đỏ vẫn còn buộc vào khung thép. Anh ngước nhìn chăm chăm hồi lâu, rồi vì cố với tới gần hơn nên anh kê đầu gối lên một công-xon bằng gỗ trên vách. Nhờ vậy bàn tay anh chỉ còn cách đầu sợi dây đứt độ vài inch, nhưng dường như không phải cái này mà chính ra là cái công-xon mới làm anh chú ý. Cuối cùng anh nhảy tót xuống, kêu lên hài lòng.

“Tốt rồi, Watson”, anh nói. “Ta nắm được vụ án rồi, một trong những vụ đáng kể nhất trong bộ sưu tập của ta. Nhưng, trời ơi, sao tôi u mê quá, suýt nữa tôi đã suýt mắc phải một sai lầm ngớ ngẩn trong đời! Giờ thì, tôi nghĩ còn thiếu vài mắt xích nữa thôi, xâu chuỗi của tôi đã gần hoàn chỉnh rồi.”

“Anh đã nắm được mấy gã hung thủ rồi sao?”

“Một người, Watson ạ, một người, Chỉ một người thôi, nhưng là một kẻ rất ghê gớm. Khỏe như sư tử - cứ coi cú đánh làm cong cả que cời đó thì biết! Cao sáu foot ba, nhanh nhẹn như sóc, ngón tay khéo léo; lại còn nhanh trí khác thường, vì toàn bộ câu chuyện tài tình này là do hắn dựng lên. Phải, Watson, đây là tác phẩm của một cá nhân rất xuất sắc. Vậy nhưng trên sợi dây chuông đó hắn đã cho ta một manh mối rõ ràng đến không còn hồ nghi gì được nữa.”

“Manh mối đâu?”

“À, Watson này, nếu anh phải giật dây chuông xuống, anh nghĩ nó sẽ đứt ở đâu? Đương nhiên là ở chỗ nối vào dây điện. Sao sợi dây này lại đứt ở chỗ cách đầu trên ba inch?”

“Vì nó bị sờn ở đó?”

“Đúng. Đầu dây ta xem xét được này bị sờn. Hắn ta đủ trí trá để dùng dao làm việc đó. Nhưng đầu kia thì không bị tua ra. Từ chỗ này anh không quan sát được điều đó, nhưng nếu đứng trên bệ lò sưởi anh sẽ thấy nó bị cắt phăng mà không hề có dấu vết tua ra. Anh có thể tái hiện chuyện đã xảy ra. Người này cần sợi dây. Hắn sẽ không giật nó xuống vì sợ làm rung chuông báo động. Hắn đã làm gì? Hắn nhảy lên bệ lò sưởi, không với tới được, hắn liền kê đầu gối lên công-xon - anh sẽ thấy dấu vết ấy trên lớp bụi - và dùng dao cứa mạnh vào sợi thừng. Tôi còn cách ít nhất ba inch mới với tới chỗ đó, từ đó tôi suy ra rằng hắn ta to cao hơn tôi ít nhất cũng ba inch. Nhìn cái vết trên mặt ghế gỗ sồi kìa! Gì thế?”

“Máu.”

“Chắc chắn là máu rồi. Chỉ riêng vết máu này thôi cũng đủ làm cho câu chuyện của phu nhân trở nên vô căn cứ. Nếu khi án mạng xảy ra cô ta ngồi vào vết đó? Không, không, cô ta được đặt ngồi vào ghế sau khi ông chồng chết. Tôi dám cá trên chiếc váy dài màu đen sẽ có một vết tương ứng với vết này. Vẫn chưa đến Waterloo[197] đâu, Watson à, đây mới là Marengo[198] của ta thôi, vì nó mở đầu bằng thất bại nhưng kết thúc trong chiến thắng. Giờ tôi muốn có vài lời với bà nhũ mẫu Theresa. Tạm thời ta phải thận trọng, nếu muốn có được thông tin ta cần.”

Bà nhũ mẫu người Úc lạnh lùng này là một người thú vị. Lầm lì, khả nghi, khó chịu, phải mất một lúc thì thái độ dễ mến và việc Holmes thành thật chấp nhận tất cả những gì bà ta nói mới làm bà ta bớt lạnh lùng và có sự hòa nhã tương xứng. Bà ta không che giấu nỗi căm hận đối với ông chủ quá cố.

“Phải, thưa ông, đúng là ông ta ném bình nước vào tôi. Tôi nghe ông ta chửi mắng cô chủ của tôi, nên tôi nói là ông ta sẽ không dám thế nếu có anh của cô ở đây. Thế rồi ông ta ném nó vào tôi. Nếu muốn thì ông ta cứ ném cả chục lần cũng được, nhưng phải để con chim xinh xắn của tôi được yên. Ông ta cứ bạc đãi cô mãi, mà cô thì quá ư kiêu hãnh nên chẳng kêu ca. Cô còn không chịu kể hết với tôi những gì ông ta đã làm với mình. Cô chưa hề nói tôi nghe về mấy vết trên cánh tay mà sáng nay ông thấy, nhưng tôi biết rất rõ là do bị ghim cài mũ đâm. Con quỷ ma mãnh - Chúa tha tội cho tôi vì nói về người đã khuất như vậy, nhưng ông ta đúng là con quỷ, nếu trên đời có quỷ thật. Hồi mới quen, ông ta hết sức dễ mến - mới chỉ mười tám tháng trước mà cả hai chúng tôi tưởng như đã mười tám năm rồi. Cô chủ vừa đặt chân đến London. Phải, đó là chuyến đi đầu tiên của cô - trước kia cô chưa hề xa nhà. Ông ta chinh phục được cô bằng tước vị, bạc tiền và những cung cách London giả tạo. Nếu cô có sai lầm thì cũng đã trả giá rồi. Chúng tôi gặp ông ta vào tháng nào ư? À, tôi sẽ nói với ông là chỉ ngay sau khi chúng tôi tới. Chúng tôi tới vào tháng 6, và gặp ông ta vào tháng 7. Họ cưới nhau vào tháng 1 năm ngoái. À, phải rồi, cô lại xuống phòng khách rồi đấy, và tôi tin chắc cô sẽ tiếp các ông, nhưng ông không được hỏi cô nhiều quá, vì cô đã phải trải qua hết những nông nỗi mà người trần mắt thịt chịu đựng rồi.”

Phu nhân Brackenstall đang nằm dựa trên chiếc trường kỉ lúc trước, nhưng trông đã tươi tỉnh hơn. Bà hầu gái vào với chúng tôi, và lại bắt đầu chườm nóng vết bầm trên trán cô.

“Tôi hi vọng”, phu nhân nói, “rằng các ông không đến để thẩm vấn tôi lần nữa?”

“Không”, Holmes đáp bằng giọng ôn tồn nhất, “tôi sẽ không làm phiền bà một cách không cần thiết, thưa phu nhân Brackenstall, và toàn bộ mong muốn của tôi là làm cho mọi chuyện dễ dàng với bà, vì tôi tin rằng bà đã chịu đựng nhiều rồi. Nếu bà xem tôi như một người bạn và tin cậy tôi, bà có thể thấy rằng tôi sẽ không phụ lòng tin của bà.”

“Ông muốn tôi làm gì?”

“Nói tôi nghe sự thật.”

“Ông Hohnes!”

“Không, không, phu nhân Brackenstall, vô ích thôi. Có lẽ bà đã được nghe chút danh tiếng của tôi. Tôi dám đánh cược rằng câu chuyện của bà hoàn toàn là bịa đặt.”

Cả bà chủ và người hầu đều tái mét mặt và kinh hoảng chằm chằm nhìn Holmes.

“Ông là đồ láo xược!” Theresa kêu lên. “Ông muốn nói cô chủ tôi khai man ư?”

Holmes đứng lên khỏi ghế.

“Bà không có gì để nói với tôi sao?”

“Tôi đã kể cho ông nghe mọi chuyện rồi.”

“Nghĩ lại đi, phu nhân Brackenstall. Thành khẩn chẳng tốt hơn sao?”

Gương mặt đẹp đẽ thoáng chút lưỡng lự. Rồi một ý nghĩ quyết liệt nào đó khiến nó đanh lại như mặt nạ.

“Tôi đã kể hết với ông những gì tôi biết.”

Holmes cầm mũ rồi nhún vai. “Tôi lấy làm tiếc”, anh nói, rồi không nói thêm lời nào nữa, chúng tôi rời phòng ra khỏi nhà. Trong vườn có một hồ nước nhỏ, và bạn tôi đi trước đến đấy. Hồ đã đóng băng kín, nhưng vẫn còn một cái hố vừa vặn cho một con thiên nga lẻ loi. Holmes nhìn đăm đăm rồi đi tiếp đến cổng gác. Ở đó anh hí hoáy viết một mẩu thư ngắn cho Stanley Hopkins rồi để lại chỗ người gác cổng.

“Có thể trúng cũng có thể trật, nhưng ta buộc phải làm gì đó cho anh bạn Hopkins, cho bõ công lần đến thứ hai này”, anh nói. “Tôi vẫn chưa thể tiết lộ cho anh ta nghe. Tôi nghĩ địa điểm hoạt động kế tiếp của ta là văn phòng vận tải hãng Adelaide Southampton, ở cuối phố Pall Mall, nếu tôi nhớ không lầm. Còn một hãng tàu hơi nước thứ hai chuyên tuyến Úc-Anh, nhưng ta sẽ thử phương án khả dĩ hơn trước.”

Danh thiếp của Holmes đưa vào cho viên quản lí liền được quan tâm tức thì, và anh không mất nhiều thời gian để có được mọi thông tin anh cần: Vào tháng 6 năm 1895, chỉ một con tàu của họ tới cảng nhà. Đó là Rock of Gibraltar, con tàu tốt nhất và lớn nhất của họ. Tra cứu danh sách hành khách cho thấy cô Fraser, ở Adelaide, cùng người hầu, đã đi trên con tàu này. Hiện nay tàu đang trên đường đến Úc, ở đâu đó về phía nam kênh đào Suez. Các sĩ quan của tàu vẫn y như năm 1895, chỉ trừ một ngoại lệ. Thuyền phó, anh Jack Crocker, đã được chỉ định làm thuyền trưởng nên phải chỉ huy tàu mới của họ, Bass Rock, hai ngày nữa sẽ dong buồm đi Southampton. Anh ta sống tại Sydenham, nhưng rất có thể sáng hôm đó sẽ có mặt để nhận chỉ thị, nếu chúng tôi muốn chờ. Không, ông Holmes không muốn chờ anh ta, nhưng sẽ vui lòng được biết thêm về lí lịch, và tính cách của anh ta.

Lí lịch hành nghề của anh ta thật ấn tượng. Trong đội tàu không có chỉ huy nào sánh kịp anh ta. Còn về tính cách, anh ta đáng tin cậy khi đang làm nhiệm vụ, nhưng khi không còn ở trên tàu thì dữ dằn, liều lĩnh, bộp chộp, dễ bị kích động, nhưng tận tụy, trung thực và tốt bụng. Đó là chút thông tin Holmes mang theo khi rời văn phòng công ty Adelaide Southampton. Từ đó anh chạy xe đến Sở Cảnh sát London, nhưng thay vì vào đó anh lại ngồi trong xe, đôi lông mày trĩu xuống, chìm trong suy ngẫm. Cuối cùng anh chạy xe vòng đến bưu điện Charing Cross, gửi đi một bức điện, và rồi, cuối cùng, chúng tôi lại lên đường về phố Baker.

“Không, tôi không thể làm chuyện đó, Watson”, anh nói, khi chúng tôi về đến nhà. “Một khi trát đó ban ra thì trên đời này chẳng có gì cứu được anh ta. Trong nghề, tôi đã đôi lần cảm thấy thật ra việc mình phát hiện ra kẻ phạm tội còn tai hại hơn việc hắn ta gây ra tội ác. Giờ tôi đã học được cách thận trọng rồi, và tôi thà lừa dối luật pháp Anh quốc còn hơn là có lỗi với lương tri mình. Ta tìm hiểu thêm chút nữa đã rồi mới hành động.”

Gần tối, thanh tra Stanley Hopkins đến chỗ chúng tôi. Tình hình không suôn sẽ lắm đối với anh ta.

“Tôi nghĩ ông đúng là phù thủy, ông Holmes. Đôi lần tôi thực tình nghĩ ông có những khả năng phi thường. Này, làm thế quái nào mà ông biết đồ bạc bị đánh cắp nằm dưới đáy hồ đó?”

“Tôi đâu biết chuyện đó.”

“Ông dặn tôi lục soát cơ mà.”

“Vậy là anh tìm được rồi?”

“Phải, tôi tìm thấy rồi.”

“Tôi rất mừng nếu đã giúp được anh.”

“Nhưng ông đâu có giúp tôi. Ông làm cho vụ việc khó khăn hơn nhiều. Chúng là trộm kiểu gì mà lại ăn cắp đồ bạc rồi ném xuống hồ nước gần nhất vậy?”

“Đó rõ ràng là hành vi khá lập dị. Tôi chỉ dựa vào ý nghĩ là nếu đồ bạc bị những người không cần chúng lấy đi chỉ để che mắt, có thể nói như vậy, thì đương nhiên là họ sẽ nóng lòng muốn tống khứ chúng đi.”

“Nhưng sao ông lại nảy ra ý nghĩ ấy?”

“À, tôi chỉ nghĩ chuyện đó có thể xảy ra. Khi chúng bước ra qua cửa sổ sát mặt đất thì thấy cái hồ đóng băng có một lỗ hổng nho nhỏ mời gọi ngay trước mũi. Còn chỗ giấu nào hay hơn được nữa?”

“A, một chỗ giấu - vậy thì đúng hơn!” Stanley Hopkins kêu lên. “Phải, phải, giờ tôi hiểu cả rồi! Lúc đó hãy còn sớm, trên đường có người, chúng sợ bị nhìn thấy cầm đồ bạc nên mới ném xuống hồ, định bụng khi đã an toàn rồi thì quay lại lấy. Tuyệt, ông Holmes - vậy hay hơn cái ý tưởng che mắt của ông đấy.”

“Đúng vậy, anh đã có được một giả thuyết đáng nể. Không nghi ngờ gì là ý kiến của tôi khá hồ đồ, nhưng anh phải thừa nhận rằng nhờ vậy mới phát hiện ra đồ bạc.”

“Đúng, thưa ông, đúng. Do công của ông cả. Nhưng tôi vừa gặp một trở ngại.”

“Một trở ngại sao?”

“Phải, ông Holmes. Băng Randall đã bị bắt ở New York hồi sáng nay.”

“Trời ơi, Hopkins! Điều đó rõ ràng đi ngược lại với giả thuyết của anh rằng đêm qua chúng gây án ở Kent.”

“Tai hại, ông Holmes, hết sức tai hại. Thế nhưng, ngoài bọn Randall ra vẫn còn những bộ ba khác, cũng có thể là một băng mới nào đó cảnh sát chưa từng nghe đến.”

“Đúng vậy, chuyện đó có thể lắm chứ. Sao, anh đi à?”

“Phải, ông Holmes. Tôi không thư thả được chừng nào còn chưa tìm hiểu rõ ngọn nguồn vụ này. Tôi chắc rằng ông không có gợi ý nào cho tôi?”

“Tôi đã cho anh một gợi ý rồi.”

“Gợi ý nào?”

“Đấy, tôi đã gợi ý việc che mắt đấy.”

“Nhưng sao lại thế, ông Holmes, vì sao?”

“À, tất nhiên đó mới là vấn đề. Nhưng tôi nêu ý đó để anh suy nghĩ. Có lẽ anh sẽ thấy rằng ở đấy có cái gì đó. Anh không ở lại ăn tối sao? Thôi được, tạm biệt, và hãy cho chúng tôi biết anh tìm hiểu tới đâu rồi.”

Ăn tối xong và dọn bàn rồi Holmes mới nhắc lại vụ này. Anh đã châm tẩu thuốc và giơ hai bàn chân mang dép tới gần ánh lửa reo vui bên lò sưởi. Chợt anh nhìn đồng hồ bỏ túi.

“Tôi đang chờ xem diễn biến, Watson.”

“Bao giờ?”

“Bây giờ, trong vòng vài phút nữa. Tôi dám chắc anh nghĩ khi nãy tôi đã đối xử khá tệ với Stanley Hopkins?”

“Tôi tin vào phán đoán của anh.”

“Một câu trả lời rất biết điều đấy, Watson. Anh phải nhìn nhận chuyện đó thế này: Cái tôi biết là không chính thức; cái anh ta biết là chính thức. Tôi có quyền có phán đoán riêng, nhưng anh ta thì không. Anh ta phải tiết lộ tất cả, nếu không anh ta sẽ phản bội lại phận sự của mình. Trong một vụ còn nghi vấn thì tôi không muốn đưa anh ta vào tình thế đau lòng như vậy đâu, thế nên tôi để dành thông tin cho đến khi đầu óc mình đã thông suốt vấn đề.”

“Nhưng khi đó là bao giờ?”

“Chính lúc này đây. Giờ anh sẽ có mặt trong cảnh cuối của một vở kịch khác thường.”

Có tiếng động trên cầu thang, rồi cửa phòng chúng tôi mở ra, bước vào là một hình mẫu nam nhi đẹp chưa từng thấy. Anh ta là một thanh niên dong dỏng cao, ria mép vàng óng, mắt xanh, làn da rám nắng nhiệt đới, và bước đi thoăn thoắt chứng tỏ thân hình to lớn vừa nhanh nhẹn vừa mạnh mẽ. Anh ta khép cửa lại sau lưng rồi đứng đó, hai tay nắm chặt và ngực phập phồng, kìm nén một cảm xúc choáng ngợp nào đó.

“Ngồi xuống đi, thuyền trưởng Crocker. Anh nhận được điện của tôi rồi?”

Người khách của chúng tôi ngồi thụp xuống chiếc ghế bành rồi nhìn chúng tôi từ người này qua người kia bằng cặp mắt dò hỏi.

“Tôi nhận được điện của ông nên đến vào giờ ông dặn. Tôi nghe là ông đã xuống văn phòng. Chẳng chạy trốn ông được. Ta nghe chuyện tồi tệ nhất đi thôi, ông định làm gì tôi? Bắt tôi? Nói ra đi, ông! Ông đừng ngồi đó mà vờn tôi như mèo vờn chuột.”

“Mời anh ta điếu xì gà đi,” Holmes nói. “Dùng xì gà đi, thuyền trưởng Crocker, và đừng để mất bình tĩnh. Tôi sẽ không ngồi đây hút thuốc với anh nếu nghĩ anh là tội phạm bình thường, anh có thể tin chắc điều đó. Hãy thành thật với tôi, rồi chúng tôi có thể giúp ích đôi chút. Giở trò với tôi thì tôi sẽ triệt hạ anh.”

“Ông muốn tôi làm gì?”

“Thuật lại cho tôi nghe chính xác những gì đã xảy ra đêm qua tại trang viên Abbey - thuật lại chính xác, xin nhớ kĩ cho, không thêm bớt gì cả. Tôi đã biết nhiều đến mức nếu anh đi chệch một li thì tôi sẽ tới bên cửa sổ mà thổi còi báo cảnh sát, đến lúc ấy vụ này sẽ không còn nằm trong quyền hạn của tôi nữa.”

Thuyền trưởng nghĩ ngợi một lát. Rồi bàn tay to rám nắng vỗ đùi. “Tôi sẽ liều”, anh ta kêu lên. “Tôi tin ông là người biết giữ lời và trung thực nên tôi sẽ kể ông nghe đầu đuôi câu chuyện. Nhưng có một điều tôi sẽ nói trước. Về phần tôi thì tôi không hối tiếc và không sợ gì cả, nếu có phải làm lại tôi cũng sẵn sàng và lấy làm tự hào về việc đó. Tên súc sinh khốn kiếp, hắn mà có chín mạng thì tôi cũng lấy mạng hắn cả chín lần! Nhưng về phần quý cô Mary - Mary Fraser - tôi sẽ không đời nào gọi cô ấy bằng cái tên đáng nguyền rủa kia đâu. Khi tôi nghĩ đã gây rắc rối cho người yêu dấu mà tôi dám dâng cả mạng sống chỉ để đổi lấy một nụ cười của cô ấy, lòng tôi tan nát. Vậy nhưng... vậy nhưng... tôi đâu thể nhẹ tay hơn được? Tôi sẽ kể các ông nghe câu chuyện của mình, thưa ông, sau đó, giữa đàn ông với nhau, xin hỏi ông tôi có thể làm gì khác.

Tôi phải kể rõ ngọn nguồn một chút. Dường như các ông đã biết mọi chuyện, nên tôi nghĩ các ông biết tôi gặp cô ấy khi cô ấy là hành khách còn tôi là thuyền phó trên tàu Rock of Gibraltar. Ngay từ ngày đầu gặp gỡ, với tôi, cô ấy đã là người đàn bà duy nhất. Mỗi ngày trong chuyến hành trình đó tôi lại càng yêu cô ấy, và từ đó biết bao lần tôi đã quỳ trong bóng đêm để nhìn và hôn boong tàu, nơi bàn chân yêu dấu ấy đã bước lên. Cô ấy chưa hề hẹn ước với tôi. Cô ấy đối xử với tôi hết mực tử tế trong giới hạn giữa một người nữ với một người nam. Tôi không kêu ca gì. Đó hoàn toàn chỉ là tình yêu từ phía tôi, còn từ phía cô ấy đơn thuần là tình bạn. Khi chúng tôi chia tay thì cô ấy là một phụ nữ tự do, nhưng tôi không bao giờ còn là một người đàn ông tự do nữa.

Lần sau đó, tôi từ khơi xa về thì được tin cô ấy đã lấy chồng. Ồ, sao cô ấy lại không thể cưới người mình thích? Tước vị và tiền bạc - còn ai xứng với chúng hơn cô ấy? Cô ấy sinh ra là để hưởng tất cả những gì đẹp đẽ kiêu sa. Tôi không buồn khổ vì cô ấy lấy chồng. Tôi không phải là con chó săn ích kỉ đến vậy. Tôi chỉ mừng là may mắn đã đến với cô ấy, và cô ấy đã không uổng phí đời mình vì một tay thủy thủ nghèo kiết xác. Tôi yêu Mary Fraser đến nhường ấy.

Thế rồi, tôi chưa hề nghĩ còn gặp lại cô ấy; nhưng chuyến hành trình cuối cùng tôi được thăng cấp, mà chiếc tàu mới vẫn chưa hạ thủy, nên tôi cùng đoàn phải chờ vài tháng tại Sydenham. Một hôm, giữa đường làng, tôi gặp Theresa Wright, bà nhũ mẫu tốt bụng của cô ấy. Bà kể tôi nghe về cô ấy, về hắn, về mọi chuyện. Nói thực, thưa ông, chuyện đó làm tôi phát điên. Con chó say xỉn này, hắn dám thượng cẳng chân hạ cẳng tay với người mà hắn còn không xứng liếm giày sao! Tôi lại gặp Theresa. Rồi tôi gặp chính Mary, rồi lại gặp lần nữa. Thế rồi cô ấy không chịu gặp tôi nữa. Nhưng hôm nọ tôi nhận được thông báo trong vòng một tuần nữa sẽ phải khởi hành, nên tôi quyết tâm gặp cô ấy một lần trước khi đi. Theresa luôn là bạn tôi, vì bà cũng yêu quý Mary và căm ghét tên vô lại như tôi vậy. Từ bà mà tôi biết được thói quen sinh hoạt trong nhà. Mary thường thức khuya đọc sách trong phòng riêng nhỏ dưới lầu. Đêm qua tôi rón rén tới đó và khều cửa sổ. Ban đầu cô ấy không chịu mở cho tôi, nhưng tôi biết bây giờ trong lòng cô ấy đã yêu tôi, nên không thể nào để tôi đứng ngoài màn đêm rét mướt. Cô ấy thì thầm bảo tôi đi vòng ra cửa sổ lớn đằng trước, thế là tôi thấy cửa mở cho tôi bước vào phòng ăn. Lần nữa tôi nghe từ chính miệng cô ấy những điều làm tôi sôi máu, và lần nữa tôi nguyền rủa tên cục súc đã hành hạ người đàn bà tôi yêu. Vâng, quý vị, tôi đang đứng với cô ấy ngay bên trong cửa sổ, hoàn toàn trong sáng, bởi Chúa là quan tòa của tôi, thì hắn như kẻ điên xộc vào phòng, gọi cô ấy bằng cái từ xấu xa nhất mà một người đàn ông có thể nói với một người phụ nữ, rồi dùng cây gậy cầm trong tay vụt lên mặt cô ấy. Tôi nhào tới lấy cây cời lò, tiếp đó là một trận đấu cân sức giữa chúng tôi. Nhìn cú vụt đầu tiên của hắn trúng vào cánh tay tôi đây. Rồi đến lượt tôi, và thế là tôi đập hắn như thể hắn là quả bí thối. Các ông nghĩ tôi hối hận sao? Không đâu! Hoặc hắn sống hoặc tôi sống, nhưng còn hơn thế nhiều, đó là đời hắn hay đời cô ấy, vì làm sao tôi có thể bỏ mặc cô ấy trong tay kẻ điên này? Tôi giết hắn như vậy đó. Tôi có sai không? Thôi được, nếu vậy thì hai ông sẽ làm gì nếu ở vào địa vị của tôi?

Cô ấy thét lên khi bị hắn đánh, khiến Theresa tốt bụng từ phòng trên chạy xuống. Trên tủ li có một chai rượu nên tôi mở ra, đổ một chút vào giữa hai môi Mary, bởi cô ấy đã bất tỉnh vì sốc. Rồi tôi cũng nhấp một ngụm. Theresa lạnh như tiền, và bà đã cùng tôi lập ra kế hoạch này. Chúng tôi phải làm ra vẻ như trộm đã gây ra chuyện này. Theresa cứ nhắc đi nhắc lại câu chuyện của chúng tôi cho cô chủ, trong khi tôi trèo lên cắt đứt sợi dây chuông. Rồi tôi cột cô ấy vào ghế, và làm xơ đầu dây cho có vẻ tự nhiên, nếu không họ sẽ thắc mắc làm sao mà trộm lại lên đó cắt dây được. Sau đó tôi gom ít đĩa và bình bạc, để giả đó như có một vụ trộm, rồi tôi bỏ họ lại đó, dặn rằng đợi tôi đi được mười lăm phút hẵng báo động. Tôi thả đồ bạc xuống hồ rồi đi Sydenham, cảm thấy lần đầu tiên trong đời mình đã làm một việc thực sự hữu ích. Ông Holmes ạ, đó là sự thật không sai chệch một li, cho dù tôi có phải trả giá bằng cái mạng của mình.”

Holmes im lìm hút thuốc một lát. Rồi anh bước qua bên kia phòng, bắt tay vị khách của chúng tôi

“Tôi cũng nghĩ vậy”, anh nói. “Tôi biết rằng mỗi lời mỗi chữ đều đúng, vì hầu như không có chữ nào anh nói mà tôi chưa biết. Ngoài một diễn viên nhào lộn hay một thủy thủ ra, không ai có thể với tới sợi dây chuông đó từ công-xon, và chỉ có thủy thủ mới có thể gút mấy nút thắt ở sợi dây cột vào ghế. Vị phu nhân này chỉ có mỗi một lần tiếp xúc với thủy thủ, đó là trong chuyến đi của cô, và đó là người thuộc tầng lớp xã hội của cô, vì cô đã cố hết sức che chở cho hắn nên điều đó chứng tỏ là cô yêu hắn. Anh thấy đấy, khi đã xuất phát đúng hướng thì tôi dễ dàng tóm được anh.”

“Tôi cứ tưởng cảnh sát không bao giờ nhìn thấu mưu mẹo của chúng tôi.”

“Cảnh sát chưa nhìn ra, cũng sẽ không nhìn ra, tôi tin chắc như vậy. Giờ thì nghe này, thuyền trưởng Crocker, chuyện này rất nghiêm trọng, dù tôi sẵn lòng thừa nhận anh đã hành động trong lúc bị khiêu khích cao độ và ai cũng có thể gặp phải điều tương tự. Tôi không chắc việc anh tự vệ vì mạng sống của mình có được tuyên bố là chính đáng hay không, Chuyện đó chỉ có bồi thẩm đoàn phân định. Song tôi hết sức thông cảm với anh nên nếu anh biến mất trong vòng hai mươi bốn giờ tới thì tôi hứa sẽ không ai ngăn trở anh.”

“Và rồi tất cả sẽ được phơi bày?”

“Chắc chắn nó sẽ được phơi bày.”

Viên thuyền trưởng đỏ mặt giận dữ.

“Ông đề nghị kiểu gì vậy? Tôi biết luật đủ để hiểu rằng Mary sẽ bị khép vào tội đồng lõa. Ông nghĩ tôi sẽ để cô ấy lại một mình gánh chịu hậu quả còn tôi thì chuồn sao? Không, thưa ông, cứ để họ trừng phạt tôi nặng đến đâu cũng được, nhưng vì Chúa, ông Holmes, hãy tìm cách nào để Mary tội nghiệp của tôi có thể tránh xa pháp đình.”

Lần thứ hai, Holmes chìa tay ra với anh chàng thuyền trưởng.

“Tôi chỉ đang thử anh thôi, và lần nào cũng thấy anh thành thật. Thôi được, tôi đã tự chuốc lấy gánh nặng, nhưng tôi đã cho Hopkins một gợi ý tuyệt vời và nếu anh ta không biết tận dụng thì tôi chẳng còn biết làm sao hơn. Nghe đây, thuyền trưởng Crocker, ta sẽ làm chuyện này theo đúng thể thức pháp luật. Anh là bị cáo. Watson, anh là thành viên ban hội thẩm, tôi chưa gặp ai phù hợp với vai trò đó hơn anh. Tôi là quan tòa. Giờ thì, thưa ngài hội thẩm, ngài đã nghe lời khai. Ngài xét thấy tù nhân có tội hay vô tội?”

“Vô tội, thưa ngài chánh án”, tôi đáp.

“Vox populi, vox Dei.[199] Anh được tha bổng, thuyền trưởng Crocker. Chừng nào luật pháp không tìm thấy một nạn nhân nào khác thì anh sẽ không bị tôi gây khó dễ. Một năm nữa hãy trở lại với quý cô này, và mong sao tương lai của anh và cô ấy sẽ biện hộ cho phán quyết của chúng tôi đêm nay!”

VẾT MÁU THỨ HAI
(The Second Stain, 1904)

Tôi đã định bụng dừng công bố các công trạng của Sherlock Holmes ở vụ Trang viên Abbey. Nguyên do chẳng phải là thiếu tư liệu, vì tôi có ghi chép về hàng trăm vụ chưa từng kể tới, cũng không phải vì bạn đọc đã bớt quan tâm đến tính cách khác thường và những phương pháp độc đáo của con người xuất chúng này. Thực ra lí do là ở chỗ Holmes đã tỏ ý không muốn tiếp tục công bố những kinh nghiệm của mình. Khi anh vẫn hành nghề thì những bản ghi chép thành tích ấy còn đôi chút giá trị thực tiễn đối với anh; nhưng vì anh đã dứt khoát rời khỏi London và dốc hết tâm trí vào việc nghiên cứu và nuôi ong ở Sussex Downs nên với anh sự nổi danh lại thành ra đáng ghét, và anh cương quyết yêu cầu tôi tuân thủ nghiêm ngặt theo ý anh trong chuyện này. Chỉ khi tôi trình bày với anh rằng tôi đã hứa công bố vụ án Vết máu thứ hai vào thời điểm chín muồi, và vạch ra cho anh thấy rằng chuỗi chuyện này cần khép lại ở cao trào là vụ án mang tính quốc tế quan trọng nhất mà anh từng được nhờ giải đáp thì mới thỏa đáng, rốt cuộc anh cũng ưng thuận rằng sự kiện này nên chăng cần được trình bày cẩn thận trước công chúng. Nếu chuyện tôi kể có một vài chi tiết chưa rõ thì công chúng nên rộng lòng hiểu cho rằng việc tôi kiệm lời có lí do hết sức chính đáng.

Hồi ấy, vào một năm nọ, hay thậm chí là một thập kỉ nọ, tôi sẽ không nói rõ thời gian, vào một sáng thứ ba của mùa thu, chúng tôi thấy hai vị khách tiếng tăm khắp Âu châu trong nhà trọ xoàng xĩnh của mình ở phố Baker. Một người khắc khổ, mũi cao, mắt diều hâu và có vẻ uy quyền hơn, không ai khác chính là huân tước Bellinger lừng danh, đã hai lần làm thủ tướng Anh quốc. Người kia, da ngăm ngăm, tề chỉnh và trang nhã, còn chưa đến độ trung niên và được phú cho mọi vẻ đẹp ngoại hình và trí tuệ, là ngài Trelawney Hope, vụ trưởng vụ Âu châu, và là chính khách đang thăng tiến nhanh nhất trong nước. Họ ngồi cạnh nhau trên chiếc trường kỉ la liệt giấy tờ trong phòng chúng tôi, và cứ nhìn diện mạo phờ phạc, âu lo của họ thì dễ thấy là họ đến đây vì một việc quan trọng cấp bách nhất. Hai bàn tay gầy guộc, nổi gân xanh của ngài thủ tướng nắm chặt cán dù bằng ngà, còn gương mặt hốc hác, khổ hạnh, ủ dột hết nhìn Holmes lại nhìn tôi. Ngài vụ trưởng thì căng thẳng giật ria mép và vân vê mấy cái triện móc ở dây đồng hồ quả quýt.

“Khi tôi phát hiện ra mình mất tài liệu lúc 8 giờ sáng nay, tôi lập tức thông báo cho ngài thủ tướng. Chính ngài ấy đề nghị cả hai chúng tôi phải đến tìm ông.”

“Các vị đã báo cảnh sát chưa?”

“Chưa, thưa ông”, thủ tướng nói bằng cung cách nhanh gọn, dứt khoát mà ông vốn nổi danh. “Chúng tôi chưa làm vậy, mà chúng tôi cũng không thể làm vậy. Báo cảnh sát, về lâu dài có nghĩa là thông báo cho công chúng biết. Đây là điều mà chúng tôi đặc biệt muốn tránh.”

“Tại sao vậy, thưa ngài?”

“Vì tài liệu ta đang nói đến có tầm quan trọng lớn lao đến mức nếu công bố nó ắt sẽ dễ dàng - tôi gần như có thể nói là chắc chắn - dẫn đến cảnh hỗn loạn không đúng lúc nhất ở Âu châu. Bảo rằng hòa bình hay chiến tranh tùy thuộc vào việc này cũng không phải là nói quá. Nếu việc thu hồi nó không được giải quyết một cách tối mật thì có thu hồi cũng chẳng để làm gì, vì mục đích mà kẻ lấy nó nhắm đến là để cho ai ai cũng biết nội dung trong đó.”

“Tôi hiểu rồi. Giờ, thưa ngài Trelawney Hope, tôi sẽ rất biết ơn nếu ngài cho tôi biết chính xác tài liệu này biến mất trong hoàn cảnh nào.”

“Chuyện đó thì có thể nói ngắn gọn trong vài chữ, ông Holmes. Tôi nhận được bức thư - vì nó là một bức thư từ một vị quốc trưởng ở Âu châu - vào sáu ngày trước. Nó quan trọng đến mức tôi không bao giờ bỏ nó trong két sắt mà chiều chiều lại cầm về nhà ở Whitehall Terrace, và cất trong cặp tài liệu khóa kín để trong phòng ngủ của tôi. Tối hôm qua nó vẫn còn ở đấy. Tôi chắc chắn là thế. Trong khi sửa soạn để ăn tối thì tôi có mở cặp ra và thấy lá thư vẫn ở bên trong. Đến sáng nay thì nó đã không còn. Cặp tài liệu để cạnh chiếc gương trên bàn trang điểm trong phòng tôi cả đêm. Tôi không phải người ngủ say, phu nhân của tôi cũng vậy. Cả hai chúng tôi sẵn sàng cam đoan rằng trong đêm không ai có thể vào phòng cả. Vậy mà tôi xin nhắc lại là lá thư đã mất.”

“Ngài dùng bữa tối lúc mấy giờ?”

“7 giờ rưỡi.”

“Bao lâu sau thì ngài mới đi ngủ?”

“Phu nhân tôi đi xem hát. Tôi thức chờ cô ấy. 11 giờ rưỡi chúng tôi mới về phòng.”

“Vậy là trong bốn tiếng đồng hồ cặp tài liệu để đó không được ai canh chừng?”

“Không bao giờ có ai được phép vào phòng tôi trừ cô hầu vào buổi sáng, và anh hầu của tôi, hoặc người hầu gái của phu nhân tôi, vào thời gian còn lại trong ngày. Cả hai đều là gia nhân tin cẩn đã ở cùng chúng tôi một thời gian rồi. Hơn nữa, không ai có thể biết được trong cặp tài liệu của tôi có gì quý giá hơn giấy tờ bình thường của bộ.”

“Ai đã biết lá thư đó tồn tại?”

“Không ai trong nhà cả.”

“Chắc hẳn là phu nhân biết?”

“Không, thưa ông, tôi không nói gì với phu nhân cho đến khi lá thư bị mất vào sáng nay.”

Thủ tướng gật đầu công nhận.

“Lâu nay tôi vẫn biết anh có ý thức trách nhiệm quốc gia cao thế nào”, ông ta nói. “Tôi tin chắc rằng trong trường hợp một bí mật có tầm quan trọng thế này thì nó sẽ vượt lên trên những mối quan hệ gần gũi nhất trong gia đình.”

Vị vụ trưởng khẽ cúi đầu.

“Ngài quá ư công bằng với tôi, thưa ngài. Cho đến sáng nay thì tôi chưa hề hé môi nói lời nào với phu nhân về chuyện này.”

“Có thể phu nhân đã đoán được chăng?”

“Không, ông Holmes, phu nhân tôi không đoán được - cũng không ai đoán ra được.”

“Trước đây ngài đã từng mất tài liệu nào chưa?”

“Chưa, thưa ông.”

“Ở Anh quốc có ai biết lá thư này tồn tại không?”

“Hôm qua mọi thành viên nội các đều đã được thông báo; nhưng ngài thủ tướng đã long trọng cảnh cáo để yêu cầu mọi người cam kết giữ kín hơn bí mật về nội dung bàn luận trong cuộc họp nội các. Trời ơi, ai ngờ được trong vòng vài giờ chính tôi lại để mất nó!” Gương mặt đẹp đẽ của ông ta biến dạng đi vì cơn tuyệt vọng, hai tay đưa lên vò đầu. Trong phút chốc, chúng tôi thoáng thấy một con người bình thường, bốc đồng, mãnh liệt, hết sức nhạy cảm. Phút sau thì cái vỏ bọc quý tộc đã thế chỗ, và giọng nói của ông ta từ tốn trở lại. “Ngoài các thành viên nội các ra thì còn có hai, ba viên chức trong vụ biết về lá thư. Ở Anh không còn ai khác, ông Holmes, tôi cam đoan với ông.”

“Nhưng còn ở nước ngoài?”

“Tôi tin rằng ở nước ngoài không có ai nhìn thấy nó trừ người viết lá thư đó. Tôi tin chắc rằng các bộ trưởng bên đó... rằng các kênh chính thức thông thường không tham gia vào việc này.”

Holmes cân nhắc một lát.

“Giờ thì, thưa ngài, tôi phải hỏi ngài cụ thể hơn lá thư này là gì, và tại sao việc nó bị mất lại gây ra những hệ lụy lớn lao như vậy?”

Hai chính khách liếc nhìn nhau thật nhanh rồi cặp chân mày tua tủa của thủ tướng chụm lại thành cái chau mày.

“Ông Holmes, cái phong bì ấy dài, mỏng, màu xanh nhạt, có dấu triện đỏ bằng sáp in hình con sư tử khom mình. Được đề bằng chữ viết lớn, đậm, gửi cho...”

“Thưa ngài”, Holmes nói, “đã đành mấy chi tiết này thú vị và quả thực là cơ bản, nhưng tôi e rằng tôi phải tìm hiểu sâu hơn ngọn nguồn mọi chuyện. Bức thư viết gì?”

“Đó là bí mật quốc gia cực kì quan trọng, nên tôi e rằng không thể cho ông biết, tôi cũng thấy điều đó là không cần thiết. Nếu ông có thể tìm thấy một phong bì như tôi mô tả cùng với thư bên trong nhờ khả năng mà người ta nói là ông có thì ông sẽ lập công lớn cho đất nước, và sẽ có được bất cứ phần thưởng nào mà chúng tôi có quyền hạn ban tặng.”

Sherlock Holmes đứng lên, mỉm cười.

“Hai vị là những người bận bịu nhất nước”, anh nói, “và tuy ở địa vị hèn mọn tôi cũng có nhiều việc cần làm. Tôi vô cùng tiếc là không thể giúp các vị trong vụ này, và cuộc gặp gỡ này có kéo dài thêm nữa cũng sẽ uổng phí thời gian mà thôi.”

Thủ tướng bật dậy, đôi mắt sâu ánh lên nét tinh anh, mãnh liệt mà đứng trước nó, cả nội các phải run sợ. “Thưa ông, tôi không quen...”, ông mở lời, nhưng rồi kiềm chế cơn nóng nảy và lại ngồi xuống. Chừng cả phút đồng hồ tất cả chúng tôi ngồi im lặng. Rồi vị chính khách lão luyện nhún vai, “Chúng tôi phải chấp nhận điều kiện của ông thôi, ông Holmes. Chắc chắn là ông nói đúng, và thật phi lí nếu chúng tôi trông chờ ông hành động mà không hoàn toàn tin cậy ở ông.”

“Tôi đồng tình với ngài, thưa ngài”, chính khách trẻ tuổi hơn nói. “Vậy thì tôi xin trông cậy hoàn toàn vào danh dự của ông và đồng nghiệp của ông, bác sĩ Watson. Tôi cũng phải kêu gọi cả lòng yêu nước của ông nữa, vì tôi không thể hình dung ra một bất hạnh nào ghê gớm hơn cho đất nước nếu vụ này bị rò rỉ.”

“Ngài có thể an tâm tin tưởng chúng tôi.”

“Vậy thì, lá thư là của một vị quốc trưởng nước ngoài, ông ta bực tức vì mấy vụ mở mang thuộc địa gần đây của nước ta. Nó được viết vội và do ông ta tự ý viết. Các cuộc dò la cho thấy các bộ trưởng của ông ta không biết gì về chuyện này. Hơn nữa, lối diễn đạt trong thư không được thích hợp, và vài câu trong đó có tính khiêu khích đến mức nếu công bố thì chắc chắn sẽ dẫn đến một trạng thái tâm lí cực kì nguy hiểm ở nước ta. Thưa ông, sẽ có một vụ náo động lớn và tôi không ngần ngại nói rằng nếu lá thư bị lộ ra thì chỉ trong vòng một tuần, nước ta sẽ vướng vào một cuộc đại chiến.”

Holmes viết ra một cái tên trên giấy rồi đưa cho ngài thủ tướng.

“Đúng. Là ông ta. Và lá thư này - một lá thư rất có thể gây tổn thất lên đến hàng tỉ bảng và tước đi sinh mạng của hàng trăm ngàn người - đã bị mất một cách khó hiểu như thế.”

“Ngài đã thông tin cho người gửi chưa?”

“Rồi, thưa ông, một bức điện mã hóa đã được gửi đi.”

“Có lẽ ông ta muốn công bố bức thư.”

“Không, thưa ông, chúng tôi có lí do chắc chắn để tin rằng ông ta đã hiểu ra mình hành động bất cẩn và nông nổi. Bức thư này bị lộ ra sẽ là một đòn ghê gớm giáng vào ông ta và đất nước của ông ta hơn là vào chúng ta.”

“Nếu vậy, việc để lộ bức thư sẽ có lợi cho ai? Sao ai đó lại muốn đánh cắp hay công bố nó?”

“Ông Holmes, ông bắt tôi trình bày chuyện trong lĩnh vực chính trị quốc tế cấp cao rồi đấy. Nhưng nếu ông xem xét tình hình Âu châu thì sẽ dễ dàng nhận ra động cơ. Cả Âu châu đang là một trại lính. Có hai khối liên minh quân sự[200] tạo nên thế cân bằng trong cán cân sức mạnh quân sự. Anh quốc duy trì cán cân ấy. Nếu Anh bị kéo vào cuộc chiến với một trong hai liên minh đó thì quyền bá chủ chắc chắn sẽ rơi vào tay phe còn lại, dù họ có tham chiến hay không, ông vẫn theo kịp chứ?”

“Rất rõ. Vậy thì đối thủ của vị quốc trưởng này sẽ quan tâm đến việc chiếm lấy và công bố bức thư, nhằm gây bất hòa giữa nước ông ấy và nước chúng ta?”

“Đúng, thưa ông.”

“Vậy nếu rơi vào tay một đối thủ thì lá thư này sẽ được gửi đến đâu?”

“Đến chính phủ của bất kì nước lớn nào ở Âu châu. Có lẽ ngay phút này nó đang đến đó theo tốc độ tàu hơi nước đưa nó đi được.”

Ngài Trelawney Hope gục đầu xuống ngực than vãn. Thủ tướng ân cần đặt tay lên vai ông ta. “Đó là việc không may, anh bạn thân mến. Không ai trách anh được. Anh đã không từ biện pháp đề phòng nào. Giờ thì, ông Holmes, ông đã biết đầy đủ mọi chi tiết rồi. Ông đề nghị chúng tôi phải làm thế nào?”

Holmes lắc đầu vẻ bi đát.

“Thưa ngài, ngài nghĩ nếu lá thư này không được thu hồi thì sẽ có chiến tranh?”

“Tôi nghĩ điều đó rất có thể.”

“Vậy thì, thưa ngài, hãy chuẩn bị cho chiến tranh.”

“Nói vậy thì nặng nề quá, ông Holmes.”

“Thưa ngài, xin hãy xem xét các sự việc. Không thể nghĩ là nó bị lấy cắp sau 11 giờ rưỡi tối, vì tôi hiểu cả ngài Hope và phu nhân đều ở trong phòng từ lúc đó cho đến khi biết được lá thư đã mất. Vậy thì, nó bị lấy vào tối hôm qua trong khoảng thời gian từ 7 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút, có lẽ gần giờ trước hơn, vì dù ai lấy nó đi nữa thì hiển nhiên cũng biết rằng nó có ở đó và đương nhiên sẽ lấy cho được càng sớm càng tốt. Vậy thì, thưa ngài, nếu một tài liệu quan trọng như vậy bị đánh cắp vào giờ đó, lúc này nó có thể ở đâu được? Chẳng ai có lí do gì để giữ nó lại. Nó đã được nhanh chóng chuyển đến người cần rồi. Giờ ta có cơ may nào bắt kịp hay dù chỉ là lần dò ra nó đây? Nó đã nằm ngoài tầm tay của chúng ta rồi.”

Thủ tướng đứng lên khỏi trường kỉ.

“Điều ông nói hoàn toàn hợp lí, ông Holmes. Tôi cảm thấy vấn đề quả thực đã nằm ngoài tầm tay của chúng ta.”

“Ta hãy đoán chừng, chỉ để tranh luận thôi, là tài liệu bị cô hầu hay anh hầu lấy...”

“Cả hai đều là những gia nhân lâu năm và đáng tin cậy.”

“Tôi nghe ngài nói rằng phòng ngài ở trên tầng ba, từ ngoài không có lối vào và từ bên trong thì không ai có thể đi lên mà không bị nhìn thấy. Vậy thì, phải là ai đó trong nhà lấy trộm lá thư. Kẻ trộm sẽ lấy nó cho ai? Cho một trong vài gián điệp và mật vụ quốc tế mà tôi khá rành tên tuổi. Có ba người có thể nói là đứng đầu trong nghề của họ. Tôi sẽ bắt đầu tìm hiểu bằng cách đi quanh để xem xem ai ở chỗ nấy không. Nếu một người vắng mặt - nhất là nếu hắn biến mất từ đêm qua - ta sẽ có một manh mối nào đó về chuyện lá thư đã đi đâu.”

“Sao hắn ta lại phải vắng mặt?” Vụ trưởng hỏi. “Hắn ta sẽ cầm lá thư đến một đại sứ quán ở London, rất có thể là vậy.”

“Tôi cho rằng họ không làm vậy đâu. Mấy mật vụ này làm việc độc lập, và mối quan hệ của họ với các đại sứ quán thường căng thẳng.”

Thủ tướng gật đầu tán thành.

“Tôi tin là ông nói đúng, ông Holmes. Hắn ta sẽ tự tay cầm một chiến lợi phẩm quý giá như vậy đến trụ sở. Tôi nghĩ rằng đường lối hành động của ông rất xuất sắc. Trong khi đó thì, Hope này, ta không thể vì rủi ro này mà sao nhãng mọi phận sự khác. Nếu trong ngày có diễn biến gì mới thì chúng tôi sẽ liên lạc với ông, còn ông chắc chắn sẽ cho chúng tôi biết kết quả cuộc điều tra.”

Hai chính khách cúi chào và ủ ê rời phòng. Khi các vị khách danh tiếng của chúng tôi đã đi khỏi thì Holmes lẳng lặng châm tẩu thuốc và ngồi trầm ngâm suy nghĩ một lúc. Tôi vừa mở tờ báo sáng và đang mải mê theo dõi một vụ án li kì xảy ra ở London đêm trước thì bạn tôi thốt lên một tiếng, bật dậy, để tẩu thuốc xuống bệ lò sưởi.

“Phải”, anh nói, “không còn cách tiếp cận nào hay hơn. Hoàn cảnh này thật khốn khó, nhưng không phải vô vọng. Ngay cả bây giờ, nếu ta có thể chắc chắn ai trong số chúng đã lấy lá thư thì có thể nó vẫn chưa rời khỏi tay hắn. Suy cho cùng, với bọn này thì chỉ là chuyện tiền nong, mà sau lưng tôi đã có bộ Tài chính Anh. Nếu nó được đem bán thì tôi sẽ mua ngay - cho dù thế có nghĩa là thêm một xu nữa đánh lên thuế thu nhập của người dân. Có thể nghĩ rằng gã đó sẽ giữ nó lại để xem phía này ngã giá ra sao rồi mới thử vận may với bên kia. Chỉ có ba người đủ sức chơi một trò táo tợn như vậy, đó là Oberstein, La Rothiere và Eduardo Lucas. Tôi sẽ gặp từng tên một.”

Tôi liếc nhìn tờ báo sáng.

“Có phải Eduardo Lucas ở phố Godolphin không?”

“Phải.”

“Anh sẽ không gặp được hắn ta đâu.”

“Sao lại không?”

“Đêm qua hắn đã bị ám sát tại nhà.”

Trong các cuộc phiêu lưu của chúng tôi, bạn tôi thường xuyên làm tôi sửng sốt nên lần này tôi cảm thấy vô cùng đắc chí khi làm anh bàng hoàng. Anh nhìn sững, rồi giật tờ báo trong tay tôi. Đây là đoạn tôi đang chăm chú đọc khi anh đứng lên khỏi ghế:

ÁN MẠNG TẠI WESTMINSTER

Đêm qua, một vụ án bí ẩn đã xảy ra tại số 16 phố Godolphin, thuộc dãy nhà cổ kính và cách biệt có từ thế kỉ mười tám nằm giữa sông và tu viện, gần như lọt trong bóng tháp lớn của nghị viện. Cư ngụ trong tòa biệt thự nhỏ nhưng sang trọng này đã vài năm nay là ông Eduardo Lucas, ông nổi tiếng trong các tầng lớp xã hội nhờ phong cách cuốn hút và xứng danh là một trong những giọng nam cao nghiệp dư hàng đầu trong nước, ông Lucas ba mươi tư tuổi, chưa lập gia đình, trong nhà ông có bà Pringle, một quản gia lớn tuổi và Mitton, người hầu. Bà quản gia đi nghỉ sớm và ngủ ở tầng trên cùng của tòa nhà. Người hầu thì đi vắng cả buổi tối, thăm một người bạn tại Hammersmith. Từ 10 giờ trở đi ông Lucas chỉ còn lại một mình. Hiện vẫn chưa rõ chuyện gì đã xảy ra trong thời gian đó, nhưng lúc 12 giờ kém 15 phút, cảnh sát Barrett, khi đi dọc phố Godolphin, đã để ý thấy cửa nhà số 16 mở hé. Anh ta gõ cửa, nhưng không nghe ai trả lời. Nhận thấy có ánh đèn trong căn phòng ở mặt trước, anh ta tiến vào hành lang và lại gõ cửa, nhưng không có tiếng đáp. Anh ta bèn đẩy cửa bước vào. Căn phòng hỗn độn, bàn ghế bị xô cả qua một bên, còn một chiếc ghế thì nằm lật úp ở chính giữa phòng. Nằm cạnh chiếc ghế này, và vẫn còn nắm chặt một chân ghế, là người thuê nhà bất hạnh, ông ta bị đâm vào tim và hẳn đã chết ngay tức khắc. Hung khí gây án là dao găm cong của Ấn, được giật xuống từ bộ sưu tập những món vũ khí Á Đông trang hoàng trên một vách tường. Có vẻ như trộm cắp không phải là động cơ phạm tội, vì không thấy có dấu hiệu gì của mưu toan lấy đi đồ đạc có giá trị trong phòng, ông Eduardo Lucas nổi tiếng và được mến chuộng đến mức cái chết thảm khốc và bí ẩn của ông sẽ làm dấy lên mối quan tâm đau đớn và sự thương cảm sâu sắc trong giới bạn bè rộng rãi.

“Chà, Watson, anh hiểu sao về chuyện này?” Holmes hỏi sau một hồi lâu im lặng.

“Đó là sự trùng hợp lạ thường.”

“Một sự trùng hợp ư! Đây là một trong ba người mà ta đã chỉ mặt điểm tên là những diễn viên khả dĩ của vở kịch này, vậy mà hắn ta lại chết bất đắc kì tử trong chính khoảng thời gian ta biết vở kịch đó đang diễn. Khả năng nó không phải trùng hợp là vô cùng lớn. Không có số liệu nào cho thấy điều đó. Không đâu, Watson thân mến, hai sự kiện có liên quan với nhau - phải có liên quan. Việc của ta là tìm ra mối liên quan ấy.”

“Nhưng giờ thì hẳn cảnh sát đã biết cả rồi.”

“Không hề. Họ biết tất cả những gì họ thấy ở phố Godolphin. Họ không biết, và sẽ không biết gì về Whitehall Terrace. Chỉ có ta mới biết cả hai sự kiện, và có thể lần dò ra mối liên hệ giữa chúng. Có một điểm rõ ràng mà bất luận thế nào cũng khiến tôi quay sang nghi ngờ Lucas. Phố Godolphin ở Westminster chỉ cách Whitehall Terrace vài phút đi bộ. Mấy tên mật vụ tôi vừa kể tên kia sống ở tận khu tây. Do vậy Lucas dễ dàng thiết lập quan hệ hay nhận lời nhắn từ những người sống trong nhà của viên vụ trưởng vụ Âu châu hơn mấy người kia - một chuyện nhỏ, nhưng khi các sự kiện bị dồn vào vài giờ đồng hồ thì lại có thể trở nên thiết yếu. Ồ! Ta có gì đây?”

Bà Hudson xuất hiện cùng tấm danh thiếp của một quý bà trên khay. Holmes liếc nhìn, nhướng mày, đưa cho tôi.

“Mời phu nhân Hilda Trelawney Hope vui lòng lên đây”, anh nói.

Lát sau thì căn hộ khiêm nhường của chúng tôi, sáng hôm ấy đã vẻ vang lắm rồi, giờ lại còn được vinh dự hơn nữa vì người đàn bà yêu kiều nhất London xuất hiện. Tôi vẫn nghe nói đến nhan sắc cô con gái út của công tước xứ Belminster, nhưng không sự mô tả nào và không bức ảnh đen trắng nào giúp tôi ngờ trước được vẻ duyên dáng, tinh tế, thanh tú và nước da đẹp đẽ của gương mặt tuyệt sắc ấy. Vậy mà sáng mùa thu ấy, ấn tượng đầu tiên mà người ta quan sát được trên gương mặt ấy lại không phải là vẻ đẹp. Đôi má yêu kiều nhưng nhợt nhạt vì xúc động; mắt sáng, nhưng là thứ ánh sáng rực như người bị sốt; còn khuôn miệng xinh xắn mím chặt và u buồn vì cố gắng kiềm chế. Chính nỗi kinh hoàng - chứ không phải vẻ đẹp - đập vào mắt chúng tôi đầu tiên khi vị nữ khách đứng lại giây lát giữa khung cửa mở.

“Chồng tôi đã đến đây phải không, ông Holmes?”

“Phải, thưa phu nhân, ông ấy đã đến đây.”

“Ông Holmes, tôi cầu xin ông đừng cho anh ấy biết là tôi đến đây.”

Holmes khẽ cúi chào lãnh đạm và ra hiệu cho vị phu nhân ngồi xuống một chiếc ghế.

“Phu nhân đặt tôi vào một tình thế rất tế nhị. Tôi mời phu nhân ngồi xuống và cho tôi biết phu nhân muốn gì, nhưng tôi e rằng tôi không thể hứa vô điều kiện.”

Cô lướt nhanh qua phòng rồi ngồi xuống, lưng xoay ra cửa sổ. Đó là một dáng vẻ đài các dong dỏng, duyên dáng, và cực kì nữ tính.

“Ông Holmes”, cô nói, trong lúc hai bàn tay mang găng trắng cứ liên tục siết lại rồi buông ra, “tôi sẽ nói thật với ông những mong có thể khiến ông thành thật lại với tôi. Giữa vợ chồng tôi có sự tin cậy hoàn toàn trong mọi vấn đề trừ một lĩnh vực: Đó là chính trị. Anh ấy không hề hé môi trong chuyện này. Anh ấy không nói gì với tôi cả. Hiện giờ tôi biết rằng đêm qua trong nhà tôi đã xảy ra một sự việc vô cùng tệ hại. Tôi biết rằng một tài liệu đã biến mất. Nhưng bởi đây là vấn đề chính trị nên chồng tôi không chịu thổ lộ hết với tôi. Cho nên điều quan trọng nhất - tôi xin nói là quan trọng nhất - là tôi phải hiểu thấu chuyện này. Ngoài mấy chính khách ấy ra thì ông là người duy nhất biết đích xác các chi tiết. Thế nên tôi xin ông, ông Holmes, hãy cho tôi biết chính xác chuyện gì đã xảy ra và nó sẽ dẫn đến đâu. Hãy nói hết cho tôi nghe, ông Holmes. Đừng do quan tâm đến quyền lợi của thân chủ mà im lặng, vì tôi cam đoan với ông rằng quyền lợi của anh ấy, giá mà anh ấy thấy được điều đó, sẽ được đáp ứng nhiều nhất nếu anh ấy thổ lộ hết với tôi. Tài liệu bị đánh cắp này là gì vậy?”

“Thưa phu nhân, điều phu nhân đòi hỏi ở tôi quả thực là tôi không thể đáp ứng.”

Cô rên một tiếng rồi hai tay ôm mặt.

“Phu nhân nên nhìn nhận sự việc thế này. Nếu chồng phu nhân nghĩ là không nên cho phu nhân biết chuyện thì người chỉ biết được sự thật theo cam kết bí mật nghề nghiệp như tôi lẽ nào lại có quyền nói điều ông ấy giấu hay sao? Đòi hỏi như vậy là không công bằng, ông ấy mới chính là người phu nhân nên hỏi.”

“Tôi đã hỏi anh ấy. Bất đắc dĩ tôi mới phải đến gặp ông, Nhưng ông Holmes, dù không cho tôi biết điều gì rõ ràng, nhưng ông có thể giúp ích rất nhiều nếu làm sáng tỏ cho tôi một điểm.”

“Là gì vậy, thưa phu nhân?”

“Sự nghiệp chính trị của chồng tôi có thể bị ảnh hưởng vì sự việc này không?”

“Vâng, thưa phu nhân, trừ phi vụ này được giải quyết ổn thỏa, còn không thì đương nhiên nó có thể để lại một hậu quả rất đáng tiếc.”

“À!” Cô hít một hơi mạnh như người được giải tỏa những mối ngờ vực. “Một câu hỏi nữa, ông Holmes. Theo những gì chồng tôi vô tình để lộ trong lúc bàng hoàng vì tai họa này thì tôi hiểu rằng tài liệu bị mất có thể làm phát sinh những hệ lụy khủng khiếp cho cả cộng đồng.”

“Nếu ông ấy đã nói vậy thì tất nhiên tôi không thể chối.”

“Chúng thuộc loại gì?”

“Không, thưa phu nhân, phu nhân lại hỏi nhiều hơn mức tôi có thể trả lời rồi.”

“Vậy thì tôi sẽ không làm mất thì giờ của ông thêm nữa. Thưa ông Holmes, tôi không trách ông vì không chịu nói thoải mái hơn, còn về phía ông thì tôi tin chắc ông sẽ không nghĩ xấu về tôi vì tôi muốn chia sẽ những nỗi lo âu của chồng tôi dù trái ý anh ấy. Một lần nữa, tôi xin ông đừng nói gì về chuyện tôi đến.”

Đến bên cửa, cô còn quay lại nhìn chúng tôi, đó là ấn tượng cuối cùng mà tôi lưu lại về gương mặt đẹp ám ảnh, đôi mắt bàng hoàng và đôi môi mím chặt đó. Thế rồi cô đi mất.

“Nào, Watson, phái đẹp là lĩnh vực của anh”, Holmes nói, mỉm cười, khi tiếng váy áo loạt soạt chìm khuất trong tiếng cửa trước đóng sầm lại. “Quý bà xinh đẹp đang mưu toan gì đây? Thực ra cô ta muốn gì?”

“Chắc hẳn cô ấy đã trình bày rõ ràng rồi, còn nỗi băn khoăn thì rất tự nhiên.”

“Hừm! Nhớ lại vẻ ngoài của cô ta xem, Watson - cung cách, nỗi kích động bị kìm nén, sự bồn chồn, việc gặng hỏi kiên trì. Hãy nhớ rằng cô ta xuất thân từ một đẳng cấp không dễ bộc lộ cảm xúc.”

“Dứt khoát là cô ấy rất xúc động.”

“Nên nhớ cô ta sốt sắng đến lạ lùng khi cam đoan là nếu cô ta biết mọi chuyện thì sẽ tốt cho chồng hơn cả. Cô ta nói vậy là có ý gì? Và hẳn anh đã thấy, Watson, cô ta cố tình để ánh sáng chiếu vào phía lưng. Cô ta không muốn người khác đọc được vẻ mặt của mình.”

“Phải đấy, cô ấy chọn đúng cái ghế đó.”

“Vậy nhưng động cơ của phụ nữ thì rất khó dò. Anh có nhớ người đàn bà tại Margate mà tôi nghi ngờ cũng vì lí do đó không? Trên mũi bà ta không có phấn - đó hóa ra lại là đáp án đúng. Làm sao xây dựng trên vùng cát lún như vậy được? Hành động nhỏ nhặt nhất của họ cũng có thể đầy ý nghĩa, hay hành vi kì lạ nhất của họ cũng có thể tùy thuộc vào một cái trâm hay một cây kẹp tóc. Chào nhé, Watson.”

“Anh đi sao?”

“Phải, tôi sẽ tha thẩn tại phố Godolphin cho hết buổi sáng cùng với các ông bạn chính quy của ta. Lời giải cho bài toán của ta nằm ở chỗ Eduardo Lucas, dù tôi phải thú nhận rằng tôi chưa có một ý niệm mơ hồ nào về chuyện nó sẽ có khuôn dạng ra sao. Lập giả thuyết trước khi có dữ kiện thực tế là một sai lầm vô cùng tai hại. Anh ở lại canh chừng, Watson tốt bụng ơi, và tiếp thêm khách mới nếu có. Nếu có thể, tôi sẽ về dùng bữa trưa với anh.”

Cả ngày hôm đó và ngày hôm sau rồi hôm sau nữa Holmes có tâm trạng mà bạn bè sẽ gọi là lầm lì, còn người khác thì gọi là khinh khỉnh. Anh chạy ra chạy vào, hút thuốc liên tục, kéo đàn vĩ cầm vài cái, chìm trong suy tưởng, ngấu nghiến sandwich trái giờ trái giấc, và hầu như không trả lời những câu hỏi bất chợt của tôi. Tôi thấy rõ là mọi chuyện với anh hay cuộc tìm kiếm đều không suôn sẽ. Anh không chịu nói gì về chuyện này, và nhờ báo chí tôi mới biết các chi tiết trong cuộc điều tra, và việc bắt rồi thả John Mitton, anh hầu của người quá cố. Ban hội thẩm pháp y cho rằng tội ‘giết người có chủ ý’ đã rõ ràng, nhưng vẫn chưa rõ ai là hung thủ. Không suy ra được động cơ nào. Căn phòng đầy những thứ có giá trị, nhưng không vật gì bị lấy đi. Giấy tờ của người chết không bị lục lọi. Chúng được kiểm tra kĩ càng và cho thấy ông ta là một người say mê nghiên cứu chính trị quốc tế, một người thích hàn huyên không biết mệt, một nhà ngôn ngữ học xuất sắc, và một người viết thư không biết chán. Ông ta có quan hệ mật thiết với các chính trị gia hàng đầu của nhiều nước. Nhưng trong số tài liệu đầy các ngăn kéo của ông ta không phát hiện thấy gì li kì. Còn về quan hệ với nữ giới, ông ta có vẻ lăng nhăng và hời hợt. Ông ta thân quen nhiều người, nhưng ít bạn, và chẳng yêu ai. Thói quen bình thường, tư cách hạnh kiểm thì không có gì đáng chê trách. Cái chết của ông ta hoàn toàn là một bí ẩn, và rất có thể sau này vẫn sẽ như vậy.

Còn chuyện bắt người hầu John Mitton chẳng qua là một hành động vô hiệu để khỏi có vẻ án binh bất động. Nhưng không thể tố tụng anh ta. Đêm đó anh ta đi thăm bạn bè ở Hammersmith. Chứng cứ ngoại phạm đầy đủ. Đúng là anh ta khởi hành về nhà vào cái giờ mà anh ta vẫn có thể tới Westminster trước khi vụ án mạng được phát hiện, nhưng chuyện anh ta giải thích rằng mình đi bộ một quãng xem ra cũng có lí vì đêm đó trời quang đãng. Lúc 12 giờ anh ta mới về tới nhà, và có vẻ bàng hoàng, choáng váng vì tấn thảm kịch bất ngờ. Quan hệ của anh ta với ông chủ vẫn luôn tốt đẹp. Vài món đồ thuộc sở hữu của người chết - đặc biệt nhất là một hộp dao cạo nhỏ - đã được tìm thấy trong mấy rương đồ của người hầu, nhưng anh ta giải thích đó là quà của người quá cố, và bà quản gia có thể chứng thực chuyện này. Mitton làm việc cho Lucas được ba năm nay. Đáng chú ý là Lucas đã không dẫn Mitton theo đến lục địa. Đôi khi ông ta đi Paris suốt ba tháng liền nhưng để Mitton ở lại trông nom căn nhà ở phố Godolphin. Còn về bà quản gia, bà không nghe thấy gì trong đêm xảy ra vụ án. Nếu ông chủ có khách đến, vậy thì chính ông đã đón vào.

Vậy nên suốt ba buổi sáng, bí ẩn vẫn còn đó, như tôi theo dõi được trong báo. Holmes có biết gì thêm thì anh cũng giữ kín, nhưng khi anh nói với tôi là thanh tra Lestrade đã tiết lộ vụ này cho anh, tôi biết rằng anh đang theo sát từng diễn biến. Đến ngày thứ tư thì xuất hiện một bức điện dài từ Paris dường như giải đáp được toàn bộ vấn đề.

Tờ Daily Telegraph viết: Cảnh sát Paris vừa có một phát hiện vén bức màn bao trùm số phận bi thảm của ông Eduardo Lucas, tối thứ hai vừa qua đã chết vì vũ lực tại phố Godolphin, Westminster. Quý độc giả hẳn còn nhớ rằng nạn nhân bị đâm chết trong phòng mình, và sự nghi ngờ đổ dồn vào người hầu, nhưng vụ bắt giữ bị hủy vì anh ta có bằng chứng ngoại phạm. Hôm qua, đám gia nhân của một phụ nữ, gọi là bà Henri Fournaye, sống trong một biệt thự nhỏ ở đường Austerlitz, đã báo cho nhà chức trách rằng bà ta bị điên. Một cuộc khám xét cho thấy quả thực bà ta mắc chứng tâm thần thuộc loại kinh niên và nguy hiểm. Khi điều tra, cảnh sát phát hiện ra bà Henri Fournaye vừa về sau chuyến đi đến London hôm thứ ba vừa qua, và có bằng chứng để cho rằng bà ta có dính líu đến tội ác tại Westminster. Việc đối chiếu hình ảnh đã chứng minh chắc chắn rằng ông Henri Fournaye và Eduardo Lucas thực tế chỉ là một, và người chết vì lí do nào đó đã sống cuộc đời hai mặt ở London và Paris. Bà Fournaye, người gốc Creole, có bản tính cực kì dễ kích động và trước kia đã bị những cơn ghen tuông hành hạ đến độ điên loạn. Người ta phỏng đoán rằng chính trong một lần lên cơn điên như vậy, bà ta đã gây ra tội ác khủng khiếp gây xôn xao dư luận ở London suốt mấy ngày qua. Vẫn chưa dò được hành tung của bà ta vào đêm thứ hai, nhưng chắc chắn rằng vào sáng thứ ba, tại ga Charing Cross, có một phụ nữ khớp với đặc điểm nhận dạng của bà ta đã gây chú ý vì bề ngoài xốc xếch và cử chỉ dữ dằn. Do vậy, có lẽ tội ác đã được thực hiện trong lúc bà ta điên loạn, hoặc tác động tức thì của chuyện đó đã khiến người đàn bà bất hạnh mất trí. Lúc này bà ta không thể thuật lại mạch lạc chuyện đã qua, và các bác sĩ không hi vọng bà ta có thể hồi phục lí trí. Có nhân chứng khai rằng tối hôm thứ hai họ đã thấy một phụ nữ, có thể là bà Fournaye, theo dõi căn nhà ở phố Godolphin suốt vài giờ.

“Anh nghĩ sao về chuyện đó, Holmes?” Tôi đã đọc to bài tường thuật cho anh nghe trong khi anh ăn nốt bữa sáng.

“Watson thân mến ơi”, anh nói, đứng lên khỏi bàn và đi tới đi lui trong phòng, “anh thật nhẫn nại, nhưng nếu ba ngày qua tôi không kể gì cho anh thì đó là vì chẳng có gì để kể. Ngay cả cái báo cáo từ Paris này cũng không giúp được gì nhiều cho ta.”

“Về cái chết của gã này thì hẳn đã có kết luận rồi.”

“Cái chết của gã này chỉ là sự tình cờ, một tình tiết không đáng kể so với nhiệm vụ thực của ta là dò ra tài liệu kia và cứu vãn một thảm họa ở Âu châu. Trong ba ngày qua, chỉ mỗi một thứ quan trọng xảy ra, đó là chẳng có gì xảy ra cả. Gần như mỗi giờ tôi đều nhận được báo cáo từ nội các, và chắc chắn không đâu ở Âu châu có dấu hiệu bất an nào. Vậy thì, nếu bức thư này đã lọt ra ngoài - không, không thể để nó lọt ra ngoài - nhưng nếu chưa thì nó có thể ở đâu? Ai có nó? Sao nó lại bị giữ lại? Đó là câu hỏi cứ nện như búa trong óc tôi. Lucas chết vào cái đêm bức thư biến mất có thật là trùng hợp ngẫu nhiên không? Bức thư đã từng tới tay hắn ta chưa? Nếu đã tới, sao nó lại không nằm trong số giấy tờ của hắn? Bà vợ điên loạn này của hắn có cầm nó đi không? Nếu có, lá thư có nằm trong nhà bà ta ở Paris không? Làm sao tôi có thể tìm kiếm nó mà không khiến cảnh sát Pháp sinh nghi? Watson thân mến, đây là một vụ mà với chúng ta luật pháp cũng nguy hiểm như tội phạm. Bàn tay ai cũng đều chống lại ta, vậy nhưng những lợi ích đang bị đe dọa lại rất ư to lớn. Tôi mà hoàn thành được vụ này thì nhất định nó sẽ đại diện cho tột đỉnh vinh quang trong sự nghiệp. À, tin tức mới nhất từ mặt trận cho tôi đây rồi!” Anh liếc vội bức thư vừa được đưa vào. “Ồ! Dường như Lestrade đã quan sát được điều gì đáng chú ý. Đội mũ vào đi Watson, ta sẽ cùng thả bộ xuống Westminster.”

***

Đó là lần đầu tôi tới hiện trường vụ án - một căn nhà cao, xám xịt, mặt tiền hẹp, nghiêm trang và vững chãi như thế kỉ sản sinh ra nó. Lestrade mặt mày lầm lì nhìn ra phía chúng tôi từ cửa sổ ở mặt tiền, và anh ta niềm nở chào đón sau khi một cảnh sát to lớn mở cửa cho chúng tôi vào. Căn phòng chúng tôi được dẫn vào là nơi gây án, nhưng giờ không còn dấu vết nào, trừ một vết khó coi, loang lổ trên thảm. Tấm thảm này là một miếng len thô nhỏ vuông vắn ở chính giữa phòng, bao quanh là khoảng sàn gỗ rộng, đẹp đẽ, kiểu cổ ghép lại từ những khối vuông bóng loáng. Bên trên lò sưởi có đồ trần thiết là các thứ vũ khí ấn tượng, một trong số đó đã được dùng vào cái đêm bi thảm ấy. Bên cửa sổ là cái bàn viết đồ sộ, và mọi chi tiết trong căn hộ, tranh, thảm và rèm, thảy đều toát lên một thị hiếu xa xỉ đến độ gần như điệu đàng.

“Xem tin từ Paris chưa?” Lestrade hỏi.

Holmes gật đầu.

“Lần này xem ra các bạn Pháp của ta gãi đúng chỗ ngứa rồi. Rõ ràng là đúng như họ nói. Bà ta gõ cửa - tôi đoán là cuộc viếng thăm bất ngờ, vì ông ta sống cách biệt với mọi người. Ông ta mở cửa cho bà ta vào - đâu thể để bà ta đứng ngoài đường mãi được. Bà ta kể đã lần theo ông ta ra sao, trách móc ông ta, chuyện này dẫn đến chuyện kia, và rồi sẵn con dao găm rất tiện tay đó nên kết cục chẳng mấy chốc đã đến. Mặc dù không phải tất cả những việc ấy được thực hiện trong nháy mắt, vì mấy cái ghế này bị xô dạt cả qua bên kia, và ông ta còn nắm một cái trong tay như thể đã cố dùng nó để ngăn bà ta lại. Chúng tôi biết rõ ràng mọi việc cứ như đã được chứng kiến vậy.”

Holmes nhướng mày. “Nhưng ông lại cho mời tôi?”

“À, phải, đó là chuyện khác kia - chỉ là một chuyện vụn vặt, nhưng là loại chuyện ông quan tâm - kì quặc, ông biết đấy, và có thể gọi là quái đản. Nó không dính dáng gì đến sự kiện chính - xét theo bề ngoài thì không thể nào.”

“Vậy thì là gì?”

“Vâng, ông biết đấy, sau một vụ án kiểu này, bao giờ chúng tôi cũng rất cẩn thận giữ yên vị mọi thứ. Không có gì bị xê dịch. Cảnh sát trực ở đây cả ngày lẫn đêm. Sáng nay, khi người này đã được chôn cất và cuộc điều tra đã xong - trong chừng mực có liên quan đến căn phòng này - chúng tôi nghĩ mình có thể dọn dẹp lại đôi chút. Tấm thảm này, ông thấy đấy, không bị đóng chặt xuống, nó chỉ được trải ra đó. Chúng tôi đã nâng nó lên. Chúng tôi thấy...”

“Sao? Các ông thấy...”, Mặt Holmes đâm căng thẳng vì lo lắng.

“À, tôi chắc cả trăm năm ông cũng không bao giờ đoán ra cái chúng tôi thấy đâu. Ông thấy vết máu trên thảm kia không? Đấy, hẳn phải thấm nhiều lắm, đúng không?”

“Chắc chắn là vậy.”

“Chà, ông sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng trên mặt sàn gỗ trắng tương ứng không có vết máu nào cả.”

“Không có vết máu nào sao! Nhưng hẳn phải có...”

“Phải, ông sẽ nói vậy. Nhưng thực tế lại không có.”

Ông ta cầm lấy góc thảm rồi lật lại, chúng tôi thấy quả đúng như lời ông ta nói.

“Nhưng mặt dưới cũng thấm máu như mặt trên. Nó phải để lại dấu vết chứ.”

Lestrade cười khoái trá vì đã khiến chuyên gia nổi tiếng phải ngơ ngác. “Giờ tôi sẽ cho ông thấy lời giải thích. Có vết máu thứ hai, nhưng nó không tương ứng với vết kia. Ông tự xem lấy đi.” Ông ta vừa nói vừa lật chỗ thảm khác lên, và ở đó, quả nhiên, có một vết loang đỏ thẫm trên bề mặt trắng vuông vức của cái sàn kiểu cổ. “Ông hiểu sao về chuyện này, ông Holmes?”

“Sao vậy, chuyện này đơn giản mà. Hai vết máu thì tương ứng, nhưng thảm đã bị xoay lại. Vì nó vuông và không bị đóng xuống nên dễ dàng làm vậy.”

“Ông Holmes, cảnh sát không cần ông cho họ biết là tấm thảm chắc chắn đã bị xoay lại. Chuyện đó thì rõ rồi, vì vết máu sẽ trùng khớp với nhau - nếu ông trải nó thế này. Nhưng điều tôi muốn biết là ai đã xê dịch tấm thảm, và tại sao?”

Nhìn nét mặt bất động của Holmes, tôi biết là anh đang run lên vì thầm phấn chấn.

“Nghe này, Lestrade”, anh nói, “anh cảnh sát trong hành lang vẫn trực tại chỗ này từ đầu đến giờ, đúng không?”

“Đúng vậy.”

“Được, hãy nghe lời tôi khuyên. Hạch hỏi anh ta kĩ vào. Đừng làm vậy trước mặt chúng tôi. Chúng tôi sẽ chờ ở đây. Ông hãy dẫn anh ta vào căn phòng đằng sau. Một mình ông sẽ dễ moi được lời khai của anh ta hơn. Hãy hỏi anh ta tại sao anh ta dám cho người khác vào và để người đó một mình trong phòng này. Đừng hỏi anh ta có làm vậy không. Cứ coi như đó là điều đương nhiên. Nói cho anh ta hay rằng ông biết đã có người ở đây. Hãy dồn ép anh ta. Nói với anh ta rằng cơ may duy nhất để anh ta được tha thứ là phải khai ra. Cứ làm y như tôi dặn ông!”

“Trời, giá mà anh ta biết tôi sẽ khảo được chuyện đó từ anh ta!” Lestrade kêu lên. Ông ta lao ra hành lang, và vài phút sau giọng nói hoạnh họe đã vang lên từ căn phòng phía sau.

“Nào, Watson, nào!” Holmes kêu lên, hăm hở, cuống quýt. Toàn bộ sức mạnh mãnh liệt ẩn tàng đằng sau thái độ hờ hững của anh bỗng bùng phát đến cực điểm. Anh giật phăng tấm thảm len thô dưới sàn, rồi trong nháy mắt đã bò ra cạy từng vuông gỗ bên dưới. Khi anh cắm móng tay vào mép thì một tấm bật qua một bên. Nó bung ra như cái nắp hộp. Một hốc tối nhỏ mở ra bên dưới. Holmes hăm hở thọc tay vào rồi rút ra, càu nhàu cay cú vì giận dữ và thất vọng: Nó trống không.

“Nhanh lên, Watson, nhanh lên! Đậy nó lại!”

Cái nắp gỗ đã được đậy lại và tấm thảm len vừa được kéo thẳng thớm thì đã nghe thấy giọng Lestrade trong hành lang. Ông ta thấy Holmes đang uể oải dựa vào bệ lò sưởi, cam chịu và nhẫn nại, cố giấu những cái ngáp không kìm được.

“Xin lỗi đã để ông chờ, ông Holmes. Tôi thấy rằng ông đang chán muốn chết vì toàn bộ chuyện này. À phải, anh ta đã thú nhận, ổn rồi. Vào đây MacPherson. Hãy cho quý vị đây nghe hành vi hết sức không thể tha thứ được của anh.”

Viên cảnh sát to con, rất bực tức và ăn năn, khép nép vào phòng.

“Tôi tin chắc là mình không có ý làm gì sai, thưa ông. Tối qua cô gái đó đến trước cửa - cô ta nhầm nhà. Thế rồi chúng tôi chuyện trò. Thật cô độc, khi phải trực ở đây cả ngày.”

“Thôi được, rồi chuyện gì xảy ra?”

“Cô ta muốn xem nơi gây án - đã đọc thấy trên báo, cô ta nói. Cô ta là một cô gái rất đoan trang, ăn nói khôn khéo, thưa ông, và tôi thấy cho cô ta xem một tí cũng chẳng can gì. Khi nhìn thấy dấu vết đó trên thảm, cô ta ngã ra sàn, và nằm như thể chết rồi. Tôi chạy ra sau lấy chút nước, nhưng không làm cô ta tỉnh lại được. Tôi bèn đi vòng qua góc đường đến tiệm Thường Xuân mua chút rượu mạnh, khi tôi mang về thì cô gái đã tỉnh lại và đi rồi - tôi dám chắc là cô ta tự thấy xấu hổ, nên không dám nhìn mặt tôi.”

“Còn chuyện xê dịch tấm thảm kia?”

“Vâng, thưa ông, khi tôi về thì nó có xộc xệch một chút, đương nhiên rồi. Ông hiểu cho, cô ta đã ngã sụp xuống đó, mà nó thì nằm trên cái sàn láng bóng chẳng có gì níu lại. Sau đó thì tôi kéo nó lại cho thẳng thớm.”

“Một bài học cho anh là anh không lừa được tôi đâu, cảnh sát MacPherson”, Lestrade nói, vẻ nghiêm trang. “Chắc chắn anh nghĩ việc anh không làm tròn phận sự không bao giờ bị phát hiện, vậy nhưng chỉ nhìn thoáng qua tấm thảm tôi cũng biết thừa có người đã được cho vào phòng. May cho anh đấy, anh bạn, vì không mất gì, nếu không anh sẽ rơi vào tình thế khó xử đấy. Tôi xin lỗi đã gọi ông xuống vì một chuyện cỏn con thế này, ông Holmes, nhưng tôi nghĩ chuyện vết máu thứ hai không tương ứng với vết đầu sẽ làm ông chú ý.”

“Đương nhiên rồi, chuyện đó hết sức đáng chú ý. Người đàn bà này chỉ đến đây có một lần thôi phải không, anh cảnh sát?”

“Phải, thưa ông, chỉ một lần.”

“Cô ta là ai?”

“Tôi không biết tên, thưa ông. Cô ta đang tới gặp chủ nhân của một mẩu rao vặt về đánh máy, rồi đến nhầm nhà - cô gái rất dễ thương, nhã nhặn, thưa ông.”

“Cao ráo và đẹp nữa?”

“Vâng, thưa ông. Cô ta là một cô gái gia giáo. Tôi cho rằng ông có thể nói là cô ta đẹp. Có lẽ một số người sẽ nói cô ta rất đẹp. ‘Ồ, anh cảnh sát, cho tôi xem một tí đi mà!’ Cô ta nói. Cô ta có cái vẻ xinh xắn, đầy dụ hoặc, ta có thể nói như vậy, và tôi nghĩ để cô ta ló đầu qua cửa tí thôi cũng chẳng can gì.”

“Cô ta ăn mặc ra sao?”

“Giản dị, thưa ông, áo khoác dài chấm đất”

“Lúc ấy là mấy giờ?”

“Lúc đó chỉ mới chạng vạng. Khi tôi mang rượu mạnh về thì họ đang thắp đèn.”

“Tốt lắm”, Holmes nói. “Đi thôi, Watson, tôi nghĩ ta có công chuyện quan trọng hơn ở chỗ khác.”

Khi chúng tôi rời ngôi nhà thì Lestrade còn ở lại trong tiền phòng, tay cảnh sát ăn năn mở cửa cho chúng tôi ra. Trên cầu thang, Holmes quay lại và giơ lên cái gì đó mà anh đang cầm trong tay. Tay cảnh sát nhìn chăm chú.

“Trời ơi, thưa ông!” Anh ta kêu lên, vẻ sững sờ trên mặt.

Holmes đặt ngón tay lên miệng, đút tay lại vào túi ngực, rồi bật cười khi chúng tôi quay xuống đường. “Tuyệt lắm!” Anh nói. “Đi nào, Watson, hồi kết đã mở màn rồi. Anh sẽ thở phào khi biết sẽ không có chiến tranh, ngài Trelawney Hope sẽ không gặp trở ngại trong sự nghiệp xán lạn của mình, vị quốc trưởng bất cẩn sẽ không bị trừng phạt vì sự bất cẩn, thủ tướng sẽ không phải đối phó với bất cứ rối ren nào ở Âu châu, và nhờ một chút tài khéo léo và dàn xếp của ta sẽ không ai bị tổn hại gì vì cái đáng ra đã là một biến cố vô cùng tệ hại.”

Tâm trí tôi ngập tràn niềm thán phục dành cho con người phi thường này.

“Anh giải được rồi ư!” Tôi kêu lên.

“Không đâu, Watson. Có mấy điểm vẫn còn mơ hồ như trước. Nhưng ta đã biết được nhiều đến mức ta sẽ có lỗi nếu không tìm ra phần còn lại. Ta sẽ đi thẳng đến Whitehall Terrace mà kết thúc chuyện này thôi.”

Khi chúng tôi tới tư dinh của vị vụ trưởng vụ Âu châu thì phu nhân Hilda Trelawney Hope mới là người Sherlock Holmes xin gặp. Chúng tôi được dẫn vào phòng khách.

“Ông Holmes!” Phu nhân nói, mặt cô ửng đỏ vì phẫn nộ. “Chuyện này chứng tỏ rằng ông hết sức bất công và không rộng lượng. Như tôi đã giải thích, tôi muốn giữ kín chuyện tôi đến gặp ông, sợ rằng chồng tôi sẽ nghĩ tôi đang xâm phạm vào công việc của anh ấy. Vậy mà ông lại làm hại tôi bằng cách đến đây và vì thế chứng tỏ rằng giữa chúng ta có những mối liên hệ công việc.”

“Rất tiếc, thưa phu nhân, tôi không còn chọn lựa khả dĩ nào khác. Tôi đã được giao nhiệm vụ thu hồi tài liệu vô cùng quan trọng này. Do vậy tôi phải yêu cầu phu nhân, thưa phu nhân, vui lòng giao nộp nó cho tôi.”

Phu nhân đứng phắt dậy, gương mặt đẹp đẽ thoáng biến sắc. Đôi mắt rực lên - cô lảo đảo, tôi cứ tưởng cô sắp ngất. Thế rồi bằng một nỗ lực lớn, cô trấn tĩnh lại được sau cú sốc, cơn sững sờ và phẫn nộ tột cùng xua hết mọi biểu cảm khác trên mặt.

“Ông... Ông xúc phạm tôi, ông Holmes.”

“Thôi, thôi, thưa phu nhân, vô ích thôi. Giao lá thư đây.”

Cô vội chạy tới chỗ để chuông.

“Người hầu sẽ đưa các ông ra.”

“Đừng rung chuông, thưa phu nhân Hilda. Nếu phu nhân làm vậy, mọi nỗ lực thành tâm của tôi nhằm ngăn ngừa một vụ tai tiếng sẽ vô hiệu. Hãy giao lá thư rồi mọi chuyện sẽ được giải quyết êm đẹp. Nếu phu nhân hợp tác với tôi thì tôi có thể dàn xếp mọi thứ. Nếu phu nhân bất hợp tác thì tôi sẽ phải vạch trần phu nhân.”

Cô đứng với vẻ thách thức, hiên ngang, dáng người đài các mắt chăm chăm nhìn vào mắt anh như thể muốn đọc thấu tận cõi lòng anh. Bàn tay đặt trên chiếc chuông, nhưng nhẫn nhịn không rung nó.

“Ông đang cố làm tôi khiếp sợ. Đến đây hăm dọa một phụ nữ thì chẳng ra dáng trượng phu lắm đâu, ông Holmes. Ông nói rằng ông biết điều gì đó. Ông biết gì vậy?”

“Xin ngồi xuống, thưa phu nhân. Phu nhân sẽ tự làm mình đau nếu bị ngã đấy. Phu nhân phải ngồi xuống tôi mới nói. Cảm ơn phu nhân.”

“Tôi sẽ cho ông năm phút, ông Holmes.”

“Một là đủ rồi, phu nhân Hilda. Tôi biết rằng phu nhân đã đến chỗ Eduardo Lucas, đã đưa cho ông ta tài liệu này, và đêm qua phu nhân đã trở lại căn phòng đó một cách tài tình, tôi còn biết cả cách thức phu nhân lấy lá thư từ chỗ giấu dưới thảm.”

Cô nhìn anh chằm chằm, mặt nhợt nhạt và hớp hớp hai cái rồi mới nói được.

“Ông điên rồi, ông Holmes. Ông điên rồi!” Cuối cùng cô kêu lên.

Anh rút trong túi ra một mẩu giấy bìa cứng nhỏ. Đó là phần ảnh chụp mặt một phụ nữ cắt ra từ một bức chân dung.

“Tôi mang theo cái này vì tôi nghĩ nó có thể có ích”, anh nói. “Viên cảnh sát đó đã nhận ra.”

Cô há hốc miệng rồi ngửa đầu ra ghế.

“Thôi nào, phu nhân Hilda. Phu nhân đang giữ lá thư. Vẫn có thể dàn xếp chuyện này. Tôi không mong đem rắc rối đến cho phu nhân. Phận sự của tôi sẽ chấm dứt khi tôi trả lại lá thư bị mất cho chồng phu nhân. Hãy nghe lời khuyên của tôi và thành thật với tôi, đó là cơ hội duy nhất cho phu nhân.”

Khí phách của cô thật đáng khâm phục. Lúc này rồi mà cô vẫn không chịu nhận mình đã thua.

“Tôi nhắc lại cho ông, ông Holmes, rằng ông đang ảo tưởng một cách lố bịch.”

Holmes đứng dậy khỏi ghế.

“Tôi lấy làm tiếc cho phu nhân, thưa phu nhân Hilda. Tôi đã làm hết sức vì phu nhân, tôi có thể thấy rằng tất cả như vô ích mà thôi.”

Anh rung chuông. Người hầu bước vào.

“Ngài Trelawney Hope có nhà không?”

“Ngài ấy sẽ về lúc 1 giờ kém 15 phút, thưa ngài.”

Holmes liếc nhìn đồng hồ.

“Còn mười lăm phút nữa”, anh nói. “Tốt lắm, tôi sẽ chờ.”

Người hầu vừa khép cửa lại thì phu nhân Hilda đã quỳ xuống dưới chân Holmes, hai bàn tay chìa ra, gương mặt mĩ miều ngẩng lên đẫm lệ.

“Ôi, tha cho tôi đi, ông Holmes! Xin hãy tha cho tôi!” Cô van xin, khẩn cầu rồi rít. “Vì Chúa, xin đừng nói cho anh ấy biết! Tôi yêu anh ấy biết nhường nào! Tôi không đời nào làm u ám cuộc đời anh ấy, mà tôi biết chuyện này sẽ làm tan nát trái tim cao thượng của anh ấy.”

Holmes nâng phu nhân dậy. “Thưa phu nhân, tôi biết ơn vì phu nhân đã hồi tâm dù là vào phút chót! Không còn phút nào để phí phạm đâu. Lá thư đâu rồi?”

Cô lao tới bên bàn viết, mở khóa, và rút ra một phong bì dài màu xanh. “Đây, ông Holmes. Thề có Chúa tôi chưa từng xem nó!”

“Ta trả nó lại thế nào đây?” Holmes lẩm bẩm. “Nhanh lên, nhanh lên, ta phải nghĩ ra một cách nào đó! Cặp tài liệu để đâu?”

“Vẫn để trong phòng ngủ của anh ấy.”

“May quá! Nhanh lên, thưa phu nhân, mang nó lại đây!”

Lát sau cô đã trở lại, cầm theo một chiếc cặp tài liệu dẹt màu đỏ.

“Lúc trước phu nhân mở thế nào? Phu nhân có một chìa khóa nữa? Phải, dĩ nhiên là phu nhân có. Mở đi!”

Phu nhân Hilda rút từ trong ngực áo ra một chìa khóa nhỏ. Cái cặp mở bung, trong đó chứa đầy giấy tờ. Holmes nhét sâu chiếc phong bì xanh vào lẫn giữa mấy trang của một xấp tài liệu khác. Cái cặp được đóng vào, khóa lại và trả về phòng ngủ.

“Giờ chúng ta đã sẵn sàng chờ ông ấy”, Holmes nói, “ta vẫn còn mười phút nữa. Tôi sẽ mạo hiểm che giấu cho phu nhân, thưa phu nhân Hilda. Đáp lại, phu nhân hãy dành thời gian này để thành thật kể tôi nghe thực chất vụ việc kì lạ này là sao.”

“Ông Holmes, tôi sẽ kể ông nghe mọi điều”, phu nhân kêu lên. “Ôi, ông Holmes, tôi thà cắt bàn tay phải của mình còn hơn là đem lại cho anh ấy phút giây buồn phiền! Cả London này không có người đàn bà nào yêu chồng như tôi, vậy nhưng nếu anh ấy biết tôi đã hành động thế nào - tôi đã buộc phải hành động thế nào - anh ấy sẽ không bao giờ tha thứ cho tôi. Vì anh ấy rất trọng danh dự nên anh ấy sẽ không quên hay tha thứ cho sự sa ngã của người khác. Xin hãy giúp tôi, ông Holmes! Hạnh phúc của tôi, hạnh phúc của anh ấy và cả mạng sống của chúng tôi đang bị đe dọa!”

“Nhanh lên, thưa phu nhân, sắp hết giờ rồi!”

“Đó là vì lá thư của tôi, ông Holmes, một lá thư khinh suất viết trước khi tôi lấy chồng - một lá thư rồ dại, một lá thư của đứa con gái bồng bột đang yêu. Tôi không có ý xấu, nhưng anh ấy có thể xem đó là tội lỗi. Nếu anh ấy đọc được lá thư thì niềm tin của anh ấy sẽ mãi tan tành. Tôi viết lá thư đó đã nhiều năm rồi. Tôi tưởng toàn bộ chuyện đó đã bị lãng quên. Thế rồi gã Lucas kia báo cho tôi biết rằng nó đã vào tay hắn, và hắn sẽ phơi bày trước mặt chồng tôi. Tôi cầu xin hắn thương tình. Hắn nói sẽ trả lá thư cho tôi nếu tôi đem đến cho hắn một tài liệu mà hắn mô tả trong cặp tài liệu của chồng tôi. Một gián điệp trong vụ đã báo cho hắn biết về sự tồn tại của bức thư đó. Hắn cam đoan với tôi rằng sẽ không có gì xấu xảy ra với chồng tôi. Hãy đặt mình vào trường hợp của tôi, ông Holmes! Tôi sẽ phải làm gì?”

“Thổ lộ với chồng mình.”

“Tôi không thể, ông Holmes, tôi không thể! Một đằng thì dường như sẽ tan tành hết cả; một đằng thì, dù việc lấy giấy tờ của chồng mình có vẻ khủng khiếp, nhưng vẫn nằm trong vấn đề chính trị mà tôi không thể hiểu nổi hậu quả, trong khi chuyện tình yêu và lòng tin thì tôi đã quá rõ. Tôi đã làm chuyện đó, ông Holmes! Tôi lấy dấu chìa khóa của anh ấy. Gã Lucas này cung cấp cho tôi chiếc chìa khóa sao lại. Tôi mở cặp lấy tài liệu, rồi mang đến phố Godolphin.”

“Chuyện gì xảy ra ở đấy, thưa bà?”

“Tôi gõ cửa như thỏa thuận. Lucas mở cửa. Tôi theo hắn ta vào phòng, để cửa khép hờ sau lưng, vì tôi sợ phải ở một mình với người này. Tôi nhớ khi bước vào thì bên ngoài có một người đàn bà. Việc của chúng tôi chẳng mấy chốc đã xong. Hắn có lá thư của tôi trên bàn. Tôi đưa hắn tài liệu, hắn đưa tôi lá thư. Lúc này thì có tiếng động ở cửa. Có tiếng bước chân trong hành lang. Lucas lẹ làng lật tấm thảm lên, nhét tài liệu vào một chỗ giấu nào đó ở đấy, rồi phủ lại.

Chuyện xảy ra sau đó giống như một giấc mơ hãi hùng. Tôi thấy một gương mặt cay độc, điên cuồng, rồi giọng một người đàn bà rít lên bằng tiếng Pháp, ‘Tôi chờ chẳng uổng công. Rốt cục... rốt cục tôi đã bắt được ông với ả!’ Cuộc giằng co thật dữ dội. Tôi thấy hắn ta cầm ghế, còn trong tay bà ta là một con dao loang loáng. Tôi bỏ chạy khỏi cảnh tượng khủng khiếp ấy, bỏ chạy khỏi ngôi nhà ấy, rồi sáng hôm sau tôi mới biết kết cục rùng rợn trên báo. Đêm đó tôi rất mừng vì đã lấy được lá thư của mình, và chưa thấy được tương lai sẽ đem lại điều gì. Sáng hôm sau tôi mới nhận ra rằng mình chỉ đổi rắc rối này lấy rắc rối khác. Nỗi lo âu khắc khoải của chồng tôi vì mất tài liệu xuyên thấu tâm can tôi. Tôi hầu như không kìm nổi, chỉ chực quỳ xuống chân anh ấy ngay tại chỗ mà kể cho anh ấy việc mình đã làm. Nhưng điều đó lại có nghĩa là tự thú về quá khứ. Sáng hôm ấy tôi đến gặp ông để tìm hiểu tầm mức việc làm sai trái của mình. Từ giây phút hiểu ra tôi đã hướng cả tâm trí vào một ý nghĩ là lấy lại tài liệu của chồng tôi. Hẳn nó còn ở nơi Lucas cất, vì nó được giấu trước khi người phụ nữ đáng sợ nọ vào phòng. Nếu không nhờ bà ta đến, tôi làm sao biết được nơi hắn giấu. Tôi phải vào căn phòng đó bằng cách nào đây? Suốt hai ngày trời tôi theo dõi chỗ này, nhưng cửa không hề mở. Tối qua tôi thử một lần cuối. Tôi đã làm gì và tôi đã làm được bằng cách nào thì ông đã biết. Tôi cầm tài liệu về, và đã tính hủy nó đi vì tôi không biết làm sao để trả nó lại mà không thú nhận tội lỗi với chồng. Trời ơi, tôi nghe tiếng chân anh ấy trên cầu thang rồi!”

Vụ trưởng hăm hở lao vào phòng. “Có tin gì không, ông Holmes, có tin gì không?” Ông ta kêu lên.

“Tôi có vài hi vọng.”

“À, nhờ trời!” Mặt ông ta trở nên rạng rỡ. “Ngài thủ tướng sẽ dùng bữa trưa cùng tôi. Ngài ấy có thể chia sẽ những hi vọng của ông không? Ngài ấy có thần kinh thép, vậy mà từ khi sự kiện kinh khủng này xảy ra, ngài ấy hầu như không ngủ. Jacobs, anh mời thủ tướng lên được không? Còn em, em yêu, anh e đây là vấn đề chính trị. Ít phút nữa mọi người sẽ vào phòng ăn cùng em.”

Thái độ của thủ tướng điềm đạm hơn, nhưng dựa vào ánh mắt long lanh và hai bàn tay xương xương đang run rẩy thì tôi biết ông cũng háo hức như người đồng nghiệp trẻ.

“Tôi hiểu là ông có gì đó để báo cáo, ông Holmes?”

“Vẫn chỉ bi quan thôi”, bạn tôi trả lời. “Tôi đã dò hỏi khắp mọi nơi có thể, và tôi tin chắc rằng không có mối nguy hiểm nào cả.”

“Nhưng như vậy vẫn chưa đủ, ông Holmes. Chúng tôi không thể sống mãi trên ngọn núi lửa như vậy được. Chúng tôi phải có cái gì rõ ràng.”

“Tôi đang hi vọng lấy được nó. Vì vậy mà tôi đến đây. Càng nghĩ về vấn đề thì tôi càng tin chắc rằng bức thư chưa hề rời khỏi ngôi nhà này.”

“Ông Holmes!”

“Nếu nó đã ra khỏi nhà thì chắc chắn lúc này nó đã được công bố rồi.”

“Nhưng sao ai đó đã lấy nó mà lại còn để nó lại trong nhà này?”

“Chắc gì đã có ai lấy nó.”

“Vậy thì sao nó lại biến mất khỏi cặp tài liệu?”

“Chắc gì nó đã biến mất khỏi cặp tài liệu.”

“Ông Holmes, chuyện đùa này thật không phải lúc. Tôi cam đoan với ông rằng nó đã biến mất khỏi cái cặp.”

“Từ sáng thứ ba ngài đã kiểm tra cái cặp chưa?”

“Chưa, việc đó không cần thiết.”

“Biết đâu ngài đã bỏ sót không thấy nó.”

“Tôi khẳng định là không thể nào.”

“Nhưng tôi chưa tin, tôi đã gặp những chuyện như vậy. Tôi đoán chừng trong đó còn những giấy tờ khác. Nó bị lẫn trong đó không chừng.”

“Nó nằm ở trên cùng.”

“Có thể ai đó đã lắc cái cặp làm đảo lộn mọi thứ.”

“Không, không, tôi đã lấy mọi thứ ra.”

“Chuyện ấy dễ phân xử thôi, Hope”, thủ tướng nói. “Ta hãy cho người đem cặp tài liệu vào đây.”

Ngài vụ trưởng rung chuông.

“Jacobs, đem cặp tài liệu của tôi xuống đây. Chuyện nực cười này thật mất thời gian, nhưng dù sao, nếu không có gì khác làm ngài hài lòng thì ta đành phải thực hiện thôi. Cảm ơn anh, Jacobs, để nó ở đây. Tôi vẫn luôn đeo chìa khóa trên chiếc đồng hồ quả quýt. Đây là giấy tờ, ngài thấy đấy. Thư của huân tước Merrow, báo cáo của ngài Charles Hardy, giác thư từ Belgrade, công hàm về thuế ngũ cốc Nga-Đức, thư từ Madrid, thư của huân tước Flowers... Ôi trời ơi! Cái gì đây? Ngài Bellinger ơi! Ngài Bellinger!”

Thủ tướng giật cái phong bì màu xanh trên tay ông ta. “Phải, nó đây! Lá thư vẫn còn nguyên. Hope, tôi chúc mừng anh.”

“Cảm ơn ngài! Cảm ơn ngài! Lòng tôi đã cất được một gánh nặng. Nhưng chuyện này thật không thể hiểu nổi, không thể nào. Ông Holmes, ông đúng là thầy pháp, thầy phù thủy! Làm sao ông biết nó ở đó?”

“Vì tôi biết nó không ở đâu khác.”

“Tôi không tin nổi vào mắt mình nữa!” Ông ta rối rít chạy tới cửa. “Phu nhân tôi đâu? Tôi phải cho cô ấy biết rằng mọi chuyện đã ổn cả rồi. Hilda! Hilda!”

Chúng tôi nghe thấy giọng ông ta trên cầu thang. Thủ tướng nhìn Holmes, mắt long lanh.

“Thôi nào, thưa ông”, ngài nói. “Trong chuyện này còn nhiều ẩn tình hơn những gì ta thấy. Làm sao lá thư trở về trong cặp được?”

Holmes quay đi để che nụ cười trước vẻ dò xét tinh anh của đôi mắt phi thường đó.

“Chúng tôi cũng có những bí mật ngoại giao của mình”, anh nói rồi cầm mũ lên, quay ra cửa.

THUNG LŨNG KINH HOÀNG
(The Valley of Fear, 1904)
Người dịch: Đăng Thư

PHẦN I
THẢM KỊCH Ở BIRLSTONE

1
Cảnh báo

“Tôi đang nghĩ…,” tôi nói.

“Tôi cũng thế đấy,” Sherlock Holmes sốt ruột lên tiếng.

Tôi tin mình là một trong những người có sức chịu đựng bền bỉ nhất, nhưng phải thú thật là tôi phật lòng với kiểu ngắt lời mỉa mai đó.

“Này, Holmes,” tôi nói nghiêm khắc, “đúng là nhiều lúc anh hơi khó chịu đấy.”

Anh quá mải mê với dòng suy nghĩ riêng nên chẳng buồn đáp lại ngay lời chê trách của tôi. Không hề động tới món điểm tâm trước mặt, anh ngồi chống cằm suy tư nhìn lá thư vừa rút khỏi phong bì. Rồi anh lại cầm chính cái phong bì đó giơ lên ánh sáng và xem xét rất cẩn thận cả mặt ngoài lẫn nắp.

“Đúng nét chữ của Porlock,” anh tư lự nói. “Tôi tin chắc đó là nét chữ Porlock, dù trước đây tôi thấy nó có hai lần thôi. Chữ e viết như số 3 lật ngược có dấu ngoặc bay bướm trên đầu rất đặc trưng. Nhưng nếu đúng là thư của Porlock thì chắc chắn phải có chuyện tối quan trọng.”

Anh đang nói với chính mình hơn là nói với tôi, nhưng nỗi bực tức trong tôi đã tan biến khi lòng hiếu kì bị những lời ấy khơi gợi. Tôi hỏi, “Thế Porlock là ai?”

“Porlock là tên giả, Watson à, nhưng kẻ dùng tên ấy lại là một nhân vật quỷ quyệt khó lường. Trong một lá thư trước, y đã nói thẳng đó không phải tên thật và thách tôi tìm được y trong hàng triệu người chen chúc ở đại đô thành này. Porlock quan trọng không phải vì bản thân y, mà là vì cái kẻ danh tiếng có quan hệ với y. Anh cứ thử hình dung quan hệ giữa cá mồi với cá mập, giữa chó rừng với sư tử, hay bất cứ thứ gì tầm thường nhưng lại thân thiết với một thứ khác rất ghê gớm là rõ. Mà kẻ kia không chỉ ghê gớm thôi đâu, Watson, hắn còn ác hiểm nữa kìa… ác hiểm cùng cực. Quan điểm của tôi là vậy. Có bao giờ anh nghe tôi nhắc tới giáo sư Moriarty chưa?”

“Tên học giả tội phạm nổi danh trong giới bất hảo cũng như…”

“Hân hạnh quá, Watson!”

Tưởng tôi so sánh kẻ ấy với anh, Holmes lẩm bẩm làm ra vẻ phản đối.

“Tôi định nói là cũng như hắn vô danh đối với công chúng.”

“Ghi điểm! Xuất thần!” Holmes hô lên. “Không ngờ anh lại có máu tiếu lâm giảo hoạt đến thế. Watson, giờ tôi phải đề phòng anh mới được. Nhưng khi gọi Moriarty là tội phạm thì dưới con mắt luật pháp, anh đang thốt ra một lời vu khống đấy, và đó mới chính là điều trác tuyệt và kì diệu! Kẻ chủ mưu vĩ đại nhất mọi thời, kẻ đầu trò mọi vụ án lớn, đầu não điều khiển thế giới ngầm, bộ óc có thể làm thay đổi vận mệnh nhiều quốc gia… Hắn là thế đó! Thế nhưng hắn lại nằm ngoài mọi ngờ vực, chưa từng bị chỉ trích, có cách lèo lái và đổi trắng thay đen giỏi đáng nể tới độ chỉ bằng những lời anh vừa nói ra thôi, hắn có thể lôi anh ra hầu tòa và bắt anh mất cả một năm tiền lương hưu để bồi thường danh dự cho hắn. Chẳng phải hắn là tác giả lừng danh của cuốn Động lực học của tiểu hành tinh[201], một cuốn sách đạt tới trình độ đỉnh cao của toán học thuần túy tới mức không một ai trong giới tu thư khoa học có thể phê phán nổi đó sao? Ai dám phỉ báng một con người như vậy? Chỉ cần một câu thôi, anh sẽ trở thành tên bác sĩ thối mồm còn hắn là vị giáo sư bị nhục mạ! Thế mới tài tình chứ, Watson. Nhưng nếu lũ lâu la đừng làm vướng chân tôi, nhất định sẽ có ngày tôi được đối đầu với kẻ này.”

“Mong là tôi có mặt để chứng kiến!” Tôi sốt sắng thốt lên. “Nhưng anh đang nói về người tên là Porlock.”

“A, đúng… cái tên Porlock này là một mắt xích khá cận kề với đầu mối vĩ đại kia. Nói riêng với anh, Porlock không hẳn là mối liên kết hữu hiệu lắm. Y chỉ là mắt xích khiếm khuyết duy nhất trong cả xâu chuỗi tôi tìm được.”

“Nhưng chỉ cần bẻ gãy mắt xích yếu nhất là phá được cả sợi xích.”

“Chính xác, Watson thân mến! Vì thế mà Porlock cực kì quan trọng. Được dẫn dắt bởi khát vọng hướng thiện mới manh nha, và được khích lệ bởi những tờ giấy bạc mười bảng Anh thỉnh thoảng y nhận được qua những phương thức khôn khéo, Porlock đã đôi lần báo trước cho tôi những tin tức giá trị. Ấy mới là thông tin giá trị nhất, vì chúng giúp ta tiên liệu và ngăn chặn tội ác chứ không phải báo thù khi chuyện đã rồi. Tôi tin chắc rằng, nếu tôi có mật mã, chúng ta sẽ thấy bức thư này có tính chất đúng như tôi đã đề cập.”

Holmes lại trải phẳng lá thư trên chiếc đĩa không dùng tới. Tôi đứng lên, ngó qua vai anh, nhìn xuống dòng thư kì cục có nội dung như sau:

534 C2 13 127 36 31 4 17 21 41 DOUGLAS 109 293 5 37 BIRLSTONE 26 BIRLSTONE 9 47 171

“Là gì vậy, Holmes?”

“Rõ ràng y cố truyền tin mật.”

“Nhưng gửi tin mã hóa mà không có cách giải mã thì có ích gì?”

“Trong trường hợp này, đúng là chẳng có ích gì cả.”

“Sao anh lại nói: Trong trường hợp này?”

“Bởi vì có nhiều loại mật mã mà tôi có thể đọc dễ dàng như là đọc những thứ ngụy thư trong mục rao vặt trên báo; những mưu chước thô thiển chỉ giúp giải khuây chứ không làm mệt óc. Nhưng cái này thì khác. Hiển nhiên nó tham chiếu tới các từ trong một trang sách nào đó. Chừng nào tôi còn chưa biết đó là trang nào trong cuốn sách nào thì tôi đành bất lực.”

“Nhưng sao lại có ‘Douglas’ và ‘Birlstone’?”

“Hiển nhiên là vì những từ đó không có trong trang sách liên quan.”

“Thế sao y không cho biết tên cuốn sách chứ?”

“Watson thân mến ơi, bản tính khôn ranh cùng cái thói xảo quyệt bẩm sinh chắc chắn sẽ ngăn không cho con người này gửi kèm cả mật mã lẫn thông điệp trong cùng một phong thư. Nếu thư thất lạc thì y tiêu đời. Còn như thế này, sự việc chỉ xấu đi nếu cả hai thư cùng rơi vào tay nhầm người. Lá thư thứ hai của chúng ta lẽ ra giờ đã phải tới rồi, và tôi sẽ ngạc nhiên nếu thư đó không giải thích gì thêm, và khả năng cao hơn là nó sẽ cho ta biết những chữ số này viện dẫn từ pho sách nào.”

Trù liệu của Holmes được đáp ứng chỉ vài phút sau đó khi Billy, chú nhóc giúp việc, xuất hiện với đúng bức thư chúng tôi đang mong đợi.

“Cùng nét chữ ấy,” Holmes vừa nói vừa mở phong bì, “và có kí tên hẳn hoi,” anh hoan hỉ nói thêm khi mở thư. “Ta thử xem nào, Watson.” Thế nhưng mặt anh sa sầm khi đọc qua nội dung. “Trời, thất vọng thật! Watson, tôi e là mọi trông đợi của chúng ta đều không thành. Mong là anh chàng Porlock này không gặp tai họa gì.”

Rồi anh đọc bức thư:

KÍNH GỬI ÔNG HOLMES!

Đây là lần cuối cùng ta liên lạc với nhau. Quá nguy hiểm - ông ta đã hồ nghi. Tôi có thể nhận ra là ông ta đang nghi ngờ tôi. Ông ta đột nhiên đến gặp tôi khi tôi vừa ghi xong địa chỉ lên phong bì này với ý định gửi cho ông cách giải mã. Tôi đã lo liệu được. Nếu nhìn thấy rồi thì hẳn ông ta sẽ gây khó dễ cho tôi. Nhưng tôi thấy rõ ánh nghi ngờ trong mắt ông ta. Xin hãy đốt bức mật thư, vì giờ nó không có ích gì cho ông nữa.

FRED PORLOCK

Holmes ngồi một hồi mân mê lá thư ấy giữa những ngón tay, chau mày nhìn đăm đăm vào lò sưởi. Sau cùng anh lên tiếng, “Dẫu sao, chắc cũng chẳng có chuyện gì. Có thể chỉ là do lương tâm y cắn rứt. Khi tự ý thức mình là kẻ phản bội thì có thể y đã nhận ra sự buộc tội trong ánh mắt của người kia.”

“Người kia chắc là giáo sư Moriarty.”

“Không ai khác! Khi bất kì ai trong giới đó nhắc đến ông ta thì anh biết họ muốn nói ai. Với tất cả bọn họ, chỉ có một ‘ông ta’ thống lĩnh.”

“Nhưng ông ta làm được gì chứ?”

“Hừm! Đó là một câu hỏi lớn. Khi anh đối đầu với một trong những bộ óc hàng đầu Âu châu, và sau lưng hắn là mọi thế lực đen tối thì có vô vàn khả năng. Dù gì anh bạn Porlock hẳn nhiên đã sợ mất vía; xin vui lòng so sánh chữ viết trong thư này với chữ viết trên phong bì mà y bảo là đã viết trước cuộc viếng thăm báo điềm dữ ấy. Một đằng là chữ viết rõ ràng, dứt khoát. Một đằng là chữ viết khó đọc.”

“Thế còn viết thư làm gì chứ? Y cứ mặc kệ luôn có phải đơn giản hơn không?”

“Vì sợ tôi sẽ đi điều tra vụ này và có khả năng sẽ gây rắc rối cho y.”

“Hẳn rồi,” tôi nói. “Nhất định là vậy.” Tôi đã cầm bức mật thư ban đầu lên săm soi. “Thật khó chịu khi biết tờ giấy này có thể mang một bí mật quan trọng nào đó nhưng lại nằm ngoài khả năng lí giải của con người.”

Sherlock Holmes đã dẹp bữa điểm tâm chưa hề dùng tới qua một bên và châm cái tẩu thuốc nặng mùi vốn luôn đồng hành cùng anh những lúc anh tập trung nhất.

“Không đâu!” Anh vừa nói vừa ngả lưng ra ghế, mắt nhìn lên trần nhà. “Có lẽ có những chi tiết mà trí óc xảo quyệt của anh không để ý. Ta hãy xem xét lại vấn đề dưới con mắt suy luận thuần túy đi. Những tham chiếu của người này nằm trong một cuốn sách. Đó là xuất phát điểm của chúng ta.”

“Một xuất phát điểm khá mông lung.”

“Thế thì thử xem ta có thể thu hẹp nó lại được chăng. Tôi càng tập trung suy nghĩ thì lại càng thấy nó bớt bí hiểm. Ta có gợi ý gì về cuốn sách này không?”

“Không.”

“Chà, chà, chắc chắn là không đến nỗi tệ như thế. Bức mật thư bắt đầu với con số lớn 534, phải không? Ta có thể đặt ra một giả thuyết rằng 534 là trang mà mật thư này đề cập tới. Như vậy cuốn sách của chúng ta phải dày, vậy là ta đã có một dữ kiện. Ta còn gợi ý nào khác cho biết tính chất của pho sách lớn này? Mật hiệu kế tiếp là C2. Theo anh thì nó có nghĩa gì, Watson?”

“Chương 2, chắc chắn.”

“Khó mà thế được, Watson. Tôi chắc anh sẽ đồng ý với tôi là nếu đã cho biết trang thì chẳng cần cho biết chương làm gì. Hơn nữa, nếu trang 534 nằm ở chương hai thì chương một dài quá là phi lí.”

“Cột!” Tôi nói to.

“Xuất sắc, Watson. Sáng nay anh thật tuyệt vời. Nếu C2 mà không phải là cột hai thì tôi thất vọng lắm. Anh thấy đó, bây giờ ta có thể hình dung ra một pho sách lớn in hai cột với mỗi cột có khá nhiều dòng, bởi vì trong bức mật thư có số 293. Ta đã suy luận được hết chưa?”

“Tôi e là rồi đó.”

“Anh lại ngại nghĩ rồi. Hãy tỏa sáng một lần nữa, Watson thân mến, động não thêm đi! Nếu đó là một pho sách hiếm thì hẳn y phải gửi cho tôi rồi. Thay vì thế, trước khi dự tính của y bị nghi ngờ, y đã định gửi manh mối cho tôi trong phong thư này. Trong lá thư sau y cũng viết thế. Điều này cho thấy, có vẻ như đó là một cuốn sách mà y cho rằng tôi sẽ dễ dàng tự tìm được. Y có cuốn sách đó, và nghĩ tôi cũng có. Tóm lại, Watson, đó là một cuốn sách rất thông dụng.”

“Những gì anh nói đúng là rất có lí.”

“Vậy là chúng ta đã thu gọn phạm vi vào việc tìm một cuốn sách dày, in hai cột và rất thông dụng.”

“Kinh Thánh!” Tôi kêu lên đắc thắng.

“Giỏi, Watson, giỏi! Nhưng chưa đủ giỏi lắm, nếu như tôi có thể nói như vậy! Tôi thật không sao nêu được hà cớ gì một cuốn Kinh Thánh lại nằm sát sườn một kẻ đồng minh của Moriarty. Ngoài ra, Kinh Thánh lại có vô số ấn bản nên y không thể cho rằng có hai ấn bản được đánh số trang giống nhau. Rõ ràng đây phải là một cuốn sách được chuẩn hóa. Y biết chắc chắn trang 534 của y sẽ giống hệt trang 534 của tôi.”

“Nhưng rất ít sách phù hợp với tiêu chuẩn đó.”

“Chính xác. Sự cứu giúp ta cần nằm ở đó. Việc tìm kiếm của ta giờ thu hẹp vào những pho sách được chuẩn hóa mà bất kì ai cũng có khả năng sở hữu.”

“Cuốn Bradshaw[202].”

“Có mấy vấn đề, Watson ạ. Ngữ vựng của cuốn Bradshaw cô đọng, súc tích nhưng có hạn. Khó lòng dùng cuốn này để chọn từ cho những thông điệp khái quát. Ta sẽ loại cuốn Bradshaw ra. Cũng vì lí do đó, tôi e là không chọn một cuốn từ điển. Vậy thì còn lại gì?”

“Cuốn niên giám!”

“Xuất sắc, Watson! Nếu anh mà không đoán trúng thì tôi đi đầu xuống đất. Cuốn niên giám! Ta hãy xem xét cuốn niên giám Whitaker[203]. Cuốn đó thông dụng. Nó đáp ứng yêu cầu về số trang. Nó in hai cột. Tuy lượng từ vựng ở phần đầu không nhiều nhưng nếu tôi nhớ không lầm thì càng về sau càng phong phú.” Anh lấy cuốn sách ở bàn làm việc ra. “Đây là trang 534, cột hai, tôi thấy dày đặc chữ viết về chuyện kinh doanh và tài nguyên của Ấn Độ thuộc Anh. Ghi lại các từ đi, Watson! Số 13 là ‘Mahratta’. Tôi e không phải là một khởi đầu thuận lợi. Số 127 là ‘bán’ ít ra cũng có nghĩa, mặc dù chẳng liên quan gì đến chúng ta và giáo sư Moriarty. Giờ cứ thử tiếp xem. Thế Mahratta bán cái gì? Trời! Từ kế tiếp là ‘lợn’ Chúng ta tiêu rồi, Watson thân mến! Tiêu tùng!”

Anh nói với giọng điệu bỡn cợt nhưng đôi mày rậm đang chau lại kia đã chứng tỏ sự thất vọng và bực tức. Tôi ngồi xụi lơ, rầu rĩ nhìn lò sưởi. Sự im lặng kéo dài bị phá vỡ khi Holmes thốt lên một tiếng rồi phóng tới chiếc tủ nhiều ngăn, và quay trở ra với pho sách bìa vàng thứ hai trong tay.

“Watson, chúng ta sai vì quá cập nhật!” Anh nói to. “Chúng ta đi trước thời đại nên phải lĩnh hậu quả thôi. Hôm nay mới là mùng 7 tháng 1 mà chúng ta đã dùng cuốn niên giám mới nhất rồi. Rất có khả năng là Porlock soạn bức mật thư này theo ấn bản năm ngoái. Nhất định y sẽ cho ta biết điều đó nếu như y viết được thư giải thích như dự định. Bây giờ xem thử trang 534 có gì dành cho ta đây. Số 13 là ‘Có’, coi bộ nhiều hứa hẹn đấy. Số 127 là ‘một’… ‘Có một’…” Mắt Holmes sáng rực lên vì phấn khích và những ngón tay thon dài, bồn chồn run run khi đếm số chữ. “… ‘hiểm’. Ha ha! Đúng rồi! Ghi lại đi, Watson. ‘Có một hiểm… họa… sẽ… sắp… sửa… tới’. Rồi tới cái tên ‘Douglas’ ta đã biết… Rồi ‘giàu… quê… giờ… ở… nhà Birlstone. Birlstone… bị… mật… nguy’.[204] Thấy chưa, Watson? Anh nghĩ sao về sự suy luận thuần túy và kết quả của nó? Nếu tiệm rau quả có bán vòng nguyệt quế, tôi sẽ sai thằng Billy ra mua về một cái.”

Tôi nhìn chằm chằm vào nội dung kì quặc trong tờ giấy kê trên đầu gối mà tôi đã ghi nguệch ngoạc theo từng chữ anh giải đoán. Tôi nói, “Truyền đạt ý nghĩa kiểu gì mà xáo trộn kì cục quá chừng!”

“Trái lại, y đã thông báo khá rõ ràng đấy,” Holmes nói. “Khi anh tìm chữ trong một cột chữ in duy nhất để diễn đạt ý tưởng, anh không thể mong đợi sẽ có đủ hết các từ anh cần. Anh buộc phải lược bỏ vài chữ nào đó để người nhận tự suy đoán. Ý nghĩa ở đây hoàn toàn rõ ràng. Một chuyện nguy hiểm chết người nào đó đang nhắm tới ông Douglas nào đó, theo nội dung này thì ông ta là một quý ông giàu có ở vùng quê. Chắc chắn y báo ‘bí mật’ đang gặp nguy nhưng không tìm được chữ ‘bí’ nên đành dùng ‘bị’. Kết quả là đây, và chỉ cần một chút phân tích lành nghề!”

Holmes luôn có niềm thích thú vị kỉ của một nghệ sĩ đích thực khi gặt hái được thành quả tốt hơn, ngay cả khi lòng anh không vui vì kết quả thấp hơn mức mong đợi. Anh còn đang cười thích chí với thành công này thì chú nhóc Billy đã mở toang cửa và đưa thanh tra MacDonald ở Sở Cảnh sát London vào phòng.

Đó là những ngày đầu tiên của năm cuối cùng thập niên 1880, khi Alec MacDonald chưa nổi tiếng khắp nước như bây giờ. Anh ta là một nhân viên trẻ tuổi nhưng được tín nhiệm trong lực lượng thanh tra vì đã thể hiện xuất sắc trong nhiều vụ án được giao phó. Vóc dáng cao, săn chắc của anh ta hứa hẹn một sức lực phi thường, còn hộp sọ to và đôi mắt sâu rực sáng cho thấy rõ một trí tuệ sắc sảo đang ẩn sau đôi mày rậm. Anh ta là người ít lời, kĩ tính, nghiêm nghị và nói đặc giọng vùng Aberdeen.

Có hai lần trong sự nghiệp, Holmes đã giúp cho MacDonald thành công, còn sự tưởng thưởng duy nhất cho riêng anh chỉ là niềm vui trí tuệ của việc phá án. Vì lí do đó, anh chàng Scotland này dành cho người đồng nghiệp tài tử một lòng quý trọng sâu sắc và anh ta bày tỏ bằng một cách rất chân thành là gặp khó khăn gì cũng đều hỏi ý kiến Holmes. Kẻ tầm thường ngoài chính mình ra chẳng hề biết trời cao đất dày; nhưng người tài cán thì nhận biết ngay bậc anh tài. MacDonald đủ tài ba trong nghề để hiểu rằng không có gì phải hổ thẹn khi cầu viện sự trợ giúp của một con người vô song trên khắp Âu châu, cả về tài năng lẫn kinh nghiệm. Holmes không có thói quen kết thân nhưng anh tỏ ra khoan dung với gã Scotland to con này và tươi cười khi thấy MacDonald bước vào.

“Siêng năng thế, ông Mac,” Holmes nói. “Chúc ông may mắn săn được mồi. Ông đến sớm thế tôi e là có chuyện gì đây.”

“Nếu ông nói ‘mong’ thay vì ‘e’ thì sẽ gần với sự thật hơn; tôi nghĩ thế đấy, ông Holmes,” viên thanh tra đáp lời với nụ cười toe toét đầy ngụ ý. “Chà, chắc là một chút xíu rượu sẽ xua đi cái buốt giá buổi sáng. Không, tôi không hút thuốc, cảm ơn. Tôi sẽ phải đi gấp vì những giờ phút đầu tiên của một vụ án mới chính là thời gian quý báu và không ai hiểu rõ điều đó hơn là chính ông. Nhưng… nhưng…”

Viên thanh tra đột ngột im bặt và trân trối nhìn với ánh mắt hết sức ngỡ ngàng vào tờ giấy trên bàn. Đó là tờ giấy tôi đã nguệch ngoạc ghi thông điệp bí ẩn kia.

“Douglas!” Anh ta lắp bắp. “Birlstone! Cái gì thế, ông Holmes? Ôi, thật quái đản! Ông lấy những cái tên đó ở đâu ra hở trời?”

“Đó là một mật thư mà bác sĩ Watson và tôi vừa có dịp giải mã. Nhưng tại sao…, mấy cái tên đó có vấn đề gì à?”

Viên thanh tra hết nhìn Holmes lại nhìn tôi với vẻ mặt bàng hoàng sửng sốt. MacDonald nói, “Có đó! Đêm qua ông Douglas ở điền trang Birlstone đã bị giết một cách man rợ.”

2
Sherlock Holmes đàm luận

Đó là một trong những khoảnh khắc kịch tính mà vì nó, anh bạn tôi tồn tại. Bảo rằng anh sững sờ hay thậm chí rúng động vì thông báo đáng kinh ngạc đó là nói quá lời. Dù bản tính lập dị của Holmes không hề có một chút tàn nhẫn nào, nhưng anh chắc chắn từ lâu đã vô cảm với những kích thích quá độ. Tuy vậy, cảm xúc của anh dẫu có cùn nhụt thì nhận thức trí tuệ vẫn hết sức sắc bén. Anh không hề tỏ ra kinh hãi như tôi lúc đó mà lại điềm tĩnh tập trung như một nhà hóa học nhìn thấy các tinh thể ngưng tụ từ một dung dịch bão hòa.

“Đáng chú ý! Đáng chú ý!”

“Hình như ông không ngạc nhiên.”

“Tôi có quan tâm, ông Mac, nhưng chẳng ngạc nhiên. Sao tôi phải ngạc nhiên chứ? Tôi nhận được bức thư của một kẻ ẩn danh, mà tôi biết là quan trọng, cảnh báo rằng nguy hiểm đang đe dọa một người nào đó. Trong vòng một giờ sau, tôi biết mối nguy hiểm ấy thành sự thật và người đó đã chết. Tôi quan tâm, nhưng như ông thấy đó, tôi không ngạc nhiên.”

Bằng vài câu vắn tắt, Holmes giải thích cho viên thanh tra biết về chuyện lá thư và mật mã. MacDonald ngồi, hai tay chống cằm, đôi lông mày vàng rậm chau lại.

“Sáng nay tôi định đi Birlstone,” anh ta nói. “Tôi đến hỏi xem ông và bạn ông có thể đi cùng không. Nhưng bây giờ qua những gì ông nói, có lẽ chúng ta ở lại London làm việc thì tốt hơn.”

“Tôi không nghĩ thế,” Holmes nói.

“Thôi đi, ông Holmes!” Viên thanh tra kêu to. “Một hai ngày nữa báo chí sẽ đăng toàn chuyện bí ẩn ở Birlstone, nhưng bí ẩn nằm ở đâu nếu như ở ngay London này lại có kẻ tiên liệu được tội ác trước khi nó xảy ra chứ? Chúng ta chỉ cần tóm được tên này là biết hết phần còn lại.”

“Chắc chắn rồi, ông Mac. Nhưng ông thử nói xem làm sao tóm được kẻ gọi là Porlock này.”

MacDonald xoay trở bức thư Holmes đã đưa.

“Gửi từ Camberwell, chẳng có ích gì mấy. Theo ông nói, tên lại là tên giả. Đúng là chẳng có nhiều manh mối. Ông nói là có gửi tiền cho y phải không?”

“Hai lần.”

“Bằng cách nào?”

“Tiền mặt gửi tới bưu cục Camberwell.”

“Ông có bỏ công xem thử ai đến nhận không?”

“Không.”

“Sao lại không?” Viên thanh tra tỏ ra ngạc nhiên và hơi sửng sốt.

“Vì tôi luôn giữ chữ tín. Tôi đã hứa khi lần đầu y viết thư cho tôi là tôi sẽ không truy tìm y.”

“Ông nghĩ là có ai đứng đằng sau không?”

“Tôi biết là có.”

“Vị giáo sư mà ông đã nhắc tới?”

“Chính xác!”

Thanh tra MacDonald mỉm cười, mi mắt hấp háy khi anh ta liếc nhìn về phía tôi.

“Ông Holmes, không giấu gì ông, Ban Điều tra Hình sự chúng tôi cho rằng ông luôn bận tâm quá mức về vị giáo sư này. Đích thân tôi cũng đã tìm hiểu chút ít. Ông ta có vẻ thuộc hạng người tài giỏi, thông thái và rất đáng kính.”

“Tôi mừng là ông ít ra cũng tìm hiểu tới mức đó về tài năng kia.”

“Ôi, sao mà không biết chứ! Sau khi nghe quan điểm của ông về người này, tôi quyết định gặp ông ta. Tôi đã tán gẫu với giáo sư về các hiện tượng nguyệt thực và nhật thực. Tôi không hiểu sao cuộc nói chuyện lại đi vào đề tài đó, nhưng ông ta đã bày ra một chiếc đèn tụ quang và một quả địa cầu rồi chỉ trong một phút đã giải thích rõ ràng hết. Ông ta có cho tôi mượn một cuốn sách nhưng tôi không ngại nói rằng cuốn đó hơi cao so với trình độ của tôi dù tôi đã được giáo dục tốt ở Aberdeen. Với gương mặt gầy, mái tóc bạc và cách nói chuyện nghiêm trang, ông ta đúng là mẫu người tuyệt vời để làm mục sư. Lúc chia tay, ông ta đặt tay lên vai tôi cứ như là một người cha cầu phúc cho con mình trước khi nó bước vào thế giới lạnh lùng tàn nhẫn này.”

Holmes xoa tay cười khúc khích.

“Hay!” Anh nói. “Hay quá! Nói nghe nào, ông bạn MacDonald, tôi chắc cuộc gặp gỡ cảm động và thú vị ấy diễn ra trong thư phòng của vị giáo sư đó?”

“Đúng là thế.”

“Một căn phòng đẹp, phải không?”

“Đúng là đẹp, rất đẹp, ông Holmes.”

“Ông ngồi ngay trước bàn giấy?”

“Đúng thế.”

“Nắng chiếu vào mặt ông còn người kia ngồi trong bóng tối?”

“Lúc đó là buổi tối, nhưng tôi nhớ là đèn chiếu vào mặt tôi.”

“Phải vậy thôi. Thế ông có để ý tới bức tranh treo trên đầu ông giáo sư không?”

“Tôi không bỏ sót gì mấy đâu, ông Holmes. Có lẽ tôi đã học được điều đó từ ông đấy. Có, tôi thấy bức tranh đó, tranh vẽ một thiếu phụ tựa đầu lên hai bàn tay, mắt liếc nhìn người xem tranh.”

“Bức đó của Jean Baptiste Greuze.”

Viên thanh tra cố tỏ ra quan tâm.

“Jean Baptiste Greuze là một họa sĩ Pháp nổi danh trong những năm 1750 đến 1800.” Holmes nói tiếp, chụm các đầu ngón vào nhau và ngả lưng hẳn ra ghế. “Tất nhiên là tôi đang nói về sự nghiệp hội họa của ông ta. Giới phê bình hiện đại đánh giá Greuze cao hơn những họa sĩ cùng thời.”

Ánh mắt của viên thanh tra trở nên lơ đãng. Anh ta nói, “Chẳng phải tốt hơn sao nếu ta nói về…”

“Chúng ta đang nói về chuyện đó,” Holmes ngắt lời. “Những gì tôi đang nói có tác động quan trọng và rất cụ thể đến vụ mà ông gọi là Bí ẩn Birlstone. Thực tế, xét theo nghĩa nào đó thì đây chính là cốt lõi của vụ này đấy.”

MacDonald gượng cười và tôi thấy anh ta đang tỏ vẻ chống chế. “Dòng tư duy của ông đi hơi quá nhanh so với tôi, thưa ông Holmes. Ông loại bớt vài mắt xích khiến tôi không hiểu hết được các mối liên quan. Ông thợ vẽ quá cố đó với vụ Birlstone này thì có can hệ gì hở trời?”

“Mọi kiến thức đều hữu dụng cho nhà thám tử,” Holmes nói. “Thậm chí cả một chuyện vặt vãnh là vào năm 1865 một bức tranh của Greuze có tên La Jeune Fille à l'Agneau[205] được bán ra với giá một triệu hai trăm ngàn franc, tức hơn bốn mươi ngàn bảng, ở nhà đấu giá Portalis cũng có thể khởi động cho một chuỗi suy tưởng trong đầu ông.”

Quả vậy. Viên thanh tra trông có vẻ chú tâm thật sự. Holmes nói tiếp, “Xin nhắc ông nhớ rằng mức lương của vị giáo sư kia có thể xác định được qua nhiều pho sách tham khảo đáng tin cậy. Bảy trăm bảng Anh một năm.”

“Vậy làm sao ông ta có thể mua…”

“Thế đấy! Làm cách nào?”

“À, thật đáng chú ý,” viên thanh tra nói với vẻ trầm ngâm. “Nói tiếp đi, ông Holmes. Tôi thật sự muốn nghe. Hay đấy!”

Holmes mỉm cười. Anh lúc nào cũng sôi nổi trước sự ngưỡng mộ chân thành - đặc điểm của một nghệ sĩ đích thực. Anh hỏi, “Thế còn vụ Birlstone thì sao?”

“Chúng ta còn thời gian mà,” viên thanh tra vừa nói vừa nhìn đồng hồ trên tay. “Tôi có xe ngựa chờ sẵn ngay cửa và chúng ta mất không đầy hai mươi phút để tới ga Victoria. Nhưng ông Holmes, về chuyện bức tranh thì tôi nhớ có lần ông bảo tôi là ông chưa hề gặp giáo sư Moriarty.”

“Đúng, tôi chưa hề gặp.”

“Thế làm sao ông biết rõ nhà cửa ông ta được?”

“À, đó là chuyện khác. Tôi đã đến nhà Moriarty ba lần, hai lần chờ gặp hắn với những cái cớ khác nhau nhưng lại ra đi trước khi hắn về nhà. Còn một lần, chà, tôi chưa hề nói về lần đó cho một thanh tra nhà nước nào. Đó là lần cuối cùng, tôi đã tự tiện lục lọi giấy tờ của hắn và thu được nhiều kết quả bất ngờ.”

“Ông tìm được cái gì đáng ngờ sao?”

“Hoàn toàn không. Đó là điều khiến tôi kinh ngạc. Tuy nhiên, bây giờ ông đã nhìn thấy vấn đề về bức tranh đó. Điều ấy chứng tỏ hắn rất sung túc. Hắn giàu lên bằng cách nào? Hắn không lấy vợ. Em trai hắn là trưởng ga xe lửa ở miền tây Anh quốc. Chức giáo sư của hắn có thu nhập bảy trăm bảng một năm. Ấy thế mà hắn lại sở hữu một bức tranh của Greuze.”

“Sao nữa?”

“Chắc chắn là ngụ ý đã quá rõ.”

“Ý ông là giáo sư này có thu nhập rất lớn và ông ta hẳn phải kiếm tiền bằng một cách phi pháp nào đó?”

“Chính xác. Đương nhiên tôi còn nhiều lí do khác để nghĩ như thế; hàng chục sợi tơ mong manh mơ hồ hướng về trung tâm của cái mạng nhện, nơi con vật độc địa đang ẩn náu trong bất động. Tôi chỉ nhắc đến bức Greuze vì nó phù hợp với tầm quan sát của ông về vấn đề này.”

“Chà, ông Holmes, phải nhìn nhận là những gì ông nói rất hấp dẫn; còn hơn cả hấp dẫn nữa, phải nói là tuyệt vời. Nhưng nếu được xin ông cho biết rõ hơn chút nữa. In bạc, đúc tiền, đạo chích… tiền đó từ đâu ra?”

“Có bao giờ ông đọc về Jonathan Wild[206] chưa?”

“Chà, cái tên đó nghe quen quen. Một nhân vật tiểu thuyết phải không? Tôi không đọc nhiều tiểu thuyết trinh thám lắm, vì toàn rặt chuyện những thằng cha phá án như thần nhưng không bao giờ cho ta biết họ làm được bằng cách nào. Đó chỉ là hư cấu chứ không phải sự thật.”

“Jonathan Wild không phải là thám tử, mà cũng chẳng phải nhân vật tiểu thuyết. Đó là một tên tội phạm hàng đầu, sống vào thế kỉ trước, khoảng những năm 1750 gì đó.”

“Vậy thì hẳn chẳng có ích gì cho tôi. Tôi là người thực tế.”

“Ông Mac ơi, điều thực tế nhất ông nên làm trong cuộc đời là tự nhốt mình trong phòng suốt ba tháng và đọc lịch sử tội phạm mười hai giờ mỗi ngày. Mọi thứ đều lặp lại theo chu kì, kể cả chuyện giáo sư Moriarty. Jonathan Wild là đầu não của giới tội phạm London, và hắn ta hưởng hoa hồng mười lăm phần trăm để bán trí tuệ và tài tổ chức cho chúng. Bánh xe cứ xoay vòng và đến đúng chu kì thì cái nan hoa ấy lại xuất hiện. Mọi chuyện đã từng xảy ra hết rồi, và sẽ lặp lại. Tôi sẽ kể đôi điều về Moriarty, có thể khiến ông quan tâm.”

“Ông sẽ khiến tôi quan tâm, chắc chắn rồi.”

“Tình cờ tôi biết được mắt xích đầu tiên trong sợi xích của Moriarty, một sợi xích với một đầu là lão thống soái bất lương còn đầu kia là cả trăm mối, nào là võ sĩ túng bấn, dân móc túi, dân tống tiền và bọn cờ gian bạc lận, gây ra đủ loại tội ác. Cánh tay phải của hắn ta là đại tá Sebastian Moran, một kẻ cũng đứng tách biệt bên ngoài, không dễ đến gần và thận trọng như chính Moriarty. Ông có biết Moriarty trả cho tên này bao nhiêu tiền không?”

“Tôi rất muốn nghe.”

“Sáu nghìn bảng Anh một năm. Đó là cái giá của trí tuệ đó, thưa ông; nguyên tắc làm ăn kiểu Mỹ. Rất tình cờ tôi mới biết được chi tiết đó. Cao hơn cả mức lương thủ tướng. Nói thế chắc ông hình dung được tài sản của Moriarty và quy mô hoạt động của hắn rồi nhỉ? Một điểm nữa, gần đây tôi đã quyết tâm truy ra các chi phiếu của Moriarty, chỉ là loại chi phiếu thông thường mà hắn thanh toán cho các loại phí sinh hoạt. Chúng rút tiền từ sáu nhà băng khác nhau. Điều đó khiến ông có ấn tượng gì chăng?”

“Đúng là lạ thật! Thế ông nhìn nhận điều đó như thế nào?”

“Hắn không muốn gây lời đồn đại về tài sản của mình. Hắn không muốn ai biết mình có bao nhiêu tiền. Tôi tin chắc hắn có hai mươi tài khoản nhà băng; phần lớn tài sản nằm ở nước ngoài, rất có thể là ở các nhà băng Deutsche Bank bên Đức hay Crédit Lyonnais bên Pháp. Một lúc nào đó, khi ông có được một hay hai năm rảnh rỗi, tôi đề nghị ông điều tra về giáo sư Moriarty này.”

Cuộc nói chuyện càng tiếp diễn thì thanh tra MacDonald càng bị cuốn hút thêm. Mối quan tâm đã khiến anh ta quên mất hiện tại. Nhưng giờ đầu óc thực tế của dân Scotland lại khiến anh ta phải quay lại ngay với vấn đề trước mắt.

“Chuyện đó tính sau vậy,” anh ta nói. “Ông làm chúng tôi lạc lối với những giai thoại hấp dẫn của ông đấy, ông Holmes. Điều thật sự đáng kể là ý kiến của ông về mối liên quan giữa vị giáo sư đó và vụ án này, là chuyện ông đã biết trước qua bức thư do một người tên Porlock gửi đến. Với chuyện cấp bách hiện tại, chúng tôi có thể có thêm thông tin gì chăng?”

“Chúng ta có thể hình dung về những động cơ gây án. Theo như nhận xét ban đầu của ông, tôi biết ông cho rằng đây là một án mạng khó hiểu, hay ít ra là khó giải thích. Bây giờ cứ giả sử rằng nguồn cơn gây án là đúng như ta nghi ngờ đi, vậy thì có thể do hai động cơ khác nhau. Thứ nhất, tôi có thể nói với ông rằng Moriarty quản quân với chính sách bàn tay sắt. Hắn trừng phạt thuộc hạ rất nặng. Kẻ phạm lỗi chỉ có đường chết. Giờ ta phải giả định là kẻ vừa bị sát hại - Douglas, mà hay ở chỗ một thuộc cấp của tên tội phạm hàng đầu này lại biết trước định mệnh của người này - đã phản bội thủ lĩnh. Kết quả là Douglas phải bị thanh trừng và cái chết của anh ta cũng là để răn đe kẻ khác.”

“Còn động cơ thứ hai, ông Holmes?”

“Thứ hai, việc này do Moriarty sắp đặt sao cho giống một vụ án bình thường. Có bị mất trộm gì không?”

“Tôi không nghe nói gì.”

“Nếu có thì sẽ mâu thuẫn với giả thuyết thứ nhất và thích hợp với giả thuyết thứ hai. Có thể Moriarty đứng ra bày mưu tính kế để được chia phần lợi lộc, hoặc cũng có thể hắn được trả thật nhiều tiền để trực tiếp lo liệu vụ này. Cả hai khả năng đều có thể. Nhưng dù là động cơ nào, hay là nếu có một mưu tính thứ ba chăng nữa, thì chúng ta phải tìm lời giải ở dưới Birlstone. Tôi biết rõ Moriarty lắm nên không nghĩ rằng người này để lại ở đây bất kì manh mối gì giúp ta lần đến hắn.”

“Vậy thì ta phải đi Birlstone!” MacDonald vừa kêu to vừa nhảy phắt khỏi ghế. “Ối trời, đã muộn thế này rồi à? Vậy, tôi cho quý vị năm phút chuẩn bị và chỉ có thế thôi.”

“Thế là quá nhiều cho cả hai chúng tôi,” Holmes nói khi anh đứng bật dậy và hấp tấp thay chiếc áo khoác mặc ở nhà bằng áo bành tô. “Ông Mac, khi đi đường tôi mong là ông vui lòng cho tôi biết hết mọi chuyện.”

‘Hết mọi chuyện’ hóa ra lại ít ỏi đến mức thất vọng, thế nhưng cũng đủ đảm bảo rằng vụ này rất đáng để anh bạn chuyên gia của tôi quan tâm sâu sắc. Holmes hăm hở liên tục xoa hai bàn tay thon dài vào nhau trong lúc lắng nghe những chi tiết sơ sài nhưng rất đặc biệt. Nhiều tuần lễ vô vị liên tiếp đã trôi qua và đến bây giờ chúng tôi mới có một mục tiêu thích hợp để cho những năng lực phi thường, giống như mọi thiên khiếu đặc biệt khác, khỏi phải day dứt anh bạn tôi khi chúng bị bỏ mặc. Nếu không hoạt động thì bộ óc sắc bén ấy sẽ cùn mòn, hoen gỉ.

Đôi mắt Sherlock Holmes long lanh, hai gò má xanh tái ửng hồng, và toàn bộ gương mặt hăm hở ngời lên một ánh sáng chỉ phát ra khi có công việc réo gọi. Ngồi trong xe ngựa, anh chồm người tới trước chăm chú lắng nghe MacDonald kể sơ lược về vụ án đang chờ đợi chúng tôi ở hạt Sussex. Tuy nhiên, thông tin bản thân viên thanh tra nắm được lại tới từ tờ trình viết nguệch ngoạc được chuyển đến tay anh ta theo chuyến tàu chở sữa bò lúc trời mờ sáng. White Mason, viên sĩ quan cảnh sát sở tại, là bạn thân của MacDonald nên anh ta được thông báo sớm hơn lệ thường ở Sở Cảnh sát London khi các tỉnh cần trợ giúp. Có điều bức thư gửi đến viên chuyên gia tội phạm này lại tỏa ra hơi hướm lạnh lẽo. Anh ta đọc cho chúng tôi nghe bức thư:

Thanh tra MacDonald thân mến!

Yêu cầu hỗ trợ chính thức nằm trong phong bì khác. Thư này chỉ dành riêng cho anh. Hãy điện cho tôi biết anh có thể đi chuyến tàu sáng nào để tới Birlstone, tôi sẽ đón anh - hoặc cử người đón nếu tôi quá bận. Vụ này rất khó khăn. Đừng phí thời gian khởi động. Nếu anh có thể mời ông Holmes, xin đưa đi cùng, vì ông ấy sẽ tìm thấy nhiều điều đúng như sở thích. Chúng tôi hẳn sẽ cho rằng toàn bộ đã được dàn cảnh để tạo kịch tính nếu như không có một xác chết. Nói thật, vụ này rất khó khăn.

“Bạn ông coi bộ khôn ngoan đó,” Holmes nói.

“Đúng, thưa ông, và nếu được nhận xét, tôi sẽ nói White Mason là người rất năng động.”

“Chà, thế ông còn biết gì nữa không?”

“Chỉ biết là anh ta sẽ cho chúng ta biết mọi chi tiết khi gặp nhau.”

“Vậy thì làm sao ông biết về ông Douglas và chuyện ông ta đã bị giết một cách man rợ?”

“Chuyện đó nằm trong báo cáo chính thức gửi kèm theo. Nó không có từ ‘man rợ’; ngành chúng tôi không chính thức công nhận từ đó. Báo cáo cho biết tên nạn nhân là John Douglas. Nó cho biết người này bị vỡ sọ vì sức công phá của một khẩu súng săn. Nó cũng cho biết thời gian báo án là gần nửa đêm hôm qua. Nó cũng nói thêm rằng vụ này chắc chắn là án mạng nhưng chưa bắt được nghi phạm và có tính chất lạ thường rất phức tạp. Đến giờ chúng tôi chỉ biết có thế, ông Holmes à.”

“Vậy thì xin phép ông, chúng ta cứ để yên mọi chuyện vậy đi, ông Mac. Cố đưa ra giả thuyết quá sớm trong khi chưa có đủ dữ kiện chính là tai nạn nghề nghiệp của chúng ta đó. Hiện giờ tôi chỉ biết hai điều: Một trí tuệ lớn ở London và một xác chết ở Sussex. Sợi xích nối giữa hai điều đó là thứ chúng ta phải truy tìm.”

3
Thảm kịch ở Birlstone

Bây giờ tạm thời tôi xin phép không đưa ý kiến chủ quan chẳng mấy quan trọng của mình, và mô tả các sự kiện đã xảy ra trước khi chúng tôi đến hiện trường theo những gì chúng tôi biết được sau đó. Chỉ bằng cách ấy tôi mới có thể cho độc giả đánh giá được những con người liên quan và bối cảnh kì lạ đã định đoạt số phận của họ.

Birlstone là một ngôi làng nhỏ cổ kính với những ngôi nhà nửa gỗ nửa gạch nằm ở ranh giới phía bắc hạt Sussex. Suốt nhiều thế kỉ, nơi này không hề thay đổi; nhưng chỉ trong vài năm vừa qua, điều kiện và cảnh quan đẹp như tranh ở đây đã thu hút nhiều cư dân giàu có và biệt thự của họ lấp ló giữa những cánh rừng bao quanh. Những cánh rừng này thuộc phần rìa của khu rừng Weald bao la nhưng thưa dần cho đến khi gặp dãy núi đá phấn phía bắc. Một số hàng quán nhỏ đã xuất hiện để đáp ứng nhu cầu của dân số tăng lên, cho nên có vẻ như Birlstone sẽ nhanh chóng từ một ngôi làng cổ trở thành một thị trấn hiện đại. Đây chính là trung tâm của một vùng quê khá rộng lớn bởi vì Tunbridge Wells, thị trấn trọng điểm gần nhất, lại nằm cách xa mười đến mười hai dặm về phía đông, bên kia ranh giới hạt Kent.

Cách thị trấn này chừng nửa dặm, tọa lạc giữa một khu vườn xưa nổi tiếng với những cây sồi cổ thụ là điền trang Birlstone cổ kính. Một phần tòa nhà lâu đời này đã có từ thời Thánh chiến thứ nhất, khi Hugo de Capus xây một pháo đài ngay giữa khu đất được Vua Mặt Đỏ[207] ban cho. Pháo đài bị hỏa hoạn thiêu rụi vào năm 1543, và tới thời Jacobean[208] thì một số viên đá móng ám khói được sử dụng lại để xây một điền trang bằng gạch trên phế tích của lâu đài phong kiến xưa kia. Điền trang Birlstone với nhiều mái đầu hồi và những cửa sổ với chấn song đan chéo hầu như vẫn y nguyên như lúc xây dựng đầu thế kỉ mười bảy. Trong hai hào nước bảo vệ khuôn viên này vào thời chiến chinh xưa, hào phía ngoài bây giờ được để cho cạn khô và giữ vai trò khiêm nhường của một vườn rau phục vụ nhà bếp. Hào bên trong vẫn còn nước, rộng chừng bốn mươi foot, nhưng chỉ còn sâu vài foot, bao quanh toàn bộ ngôi nhà. Một con suối nhỏ ăn thông với hào nước và tiếp tục chảy ra bên ngoài, do đó nước trong hào tuy đục ngầu nhưng không hề là nước tù đọng hay độc hại. Các cửa sổ tầng một chỉ cách mặt nước hào chừng một foot. Lối duy nhất để vào nhà là đi qua cây cầu rút, xích và trục tời đã gỉ sét, hư hỏng từ lâu. Tuy nhiên, những người mới đến ngụ cư ở lâu đài đã sửa chữa và giờ cây cầu rút không những dùng được mà còn được kéo lên mỗi tối và hạ xuống mỗi sáng. Do phục hồi lề thói thời phong kiến như thế nên hễ đêm đến, điền trang Birlstone lại biến thành ốc đảo - một dữ kiện có liên quan trực tiếp đến chuyện bí ẩn mà chẳng bao lâu sau đã thu hút sự chú ý của cả Anh quốc này.

Lâu đài đã không có ai cư ngụ suốt nhiều năm và khi nhà Douglas sở hữu thì nó đã sắp hóa thành một phế tích đẹp như tranh. Gia đình này chỉ có hai người - John Douglas và vợ. Douglas khác thường, cả trong tính cách lẫn bề ngoài, ông ta trạc năm mươi tuổi, mặt gân guốc, cằm bạnh, bộ ria điểm bạc, đôi mắt xám sắc bén lạ lùng, và thân hình dẻo dai, cường tráng không hề mai một sức mạnh và sự nhanh nhẹn của tuổi trẻ. Ông vui vẻ, hòa nhã với mọi người nhưng thái độ có phần hơi suồng sã khiến người ta có cảm giác rằng ông từng sống trong những tầng lớp xã hội thấp kém hơn cộng đồng hạt Sussex. Dù khiến các láng giềng nhiều học thức phải tò mò và e dè, Douglas nhanh chóng nổi như cồn trong đám dân làng nhờ đóng góp hậu hĩnh cho mọi mục đích chung và chăm chỉ tham gia những buổi hòa nhạc nồng khói thuốc cũng như các hoạt động khác. Nhờ có giọng nam cao ngân vang đặc biệt, trong những dịp này ông luôn sẵn sàng chiếu cố hát một bài tuyệt hay. Có vẻ ông lắm tiền nhiều của, nghe đâu là do ông kiếm được ở các mỏ vàng bên California, và chính miệng ông cũng như từ vợ ông nói ra là Douglas đã có một quãng đời sống bên Mỹ. Cái ấn tượng tốt từ lòng hào phóng và cung cách xởi lởi của ông được tăng thêm do ông nổi tiếng bạt mạng. Dù là một tay kị mã tồi, nhưng Douglas luôn có mặt ở mọi cuộc tụ họp và ngã những cú ngoạn mục nhất trong những lần quyết ganh đua với những người giỏi nhất. Khi nhà của mục sư bị cháy, ông một lần nữa đã chứng tỏ lòng gan dạ khi lao vào trong tòa nhà để cứu tài sản lúc đội cứu hỏa địa phương đã bó tay bất lực. Cho nên chỉ trong vòng năm năm, John Douglas ở điền trang Birlstone đã thành người lừng danh trong vùng.

Vợ ông cũng được lòng những ai đã quen biết bà, nhưng ngoài ra theo thông lệ của người Anh thì rất hiếm khi có khách đến viếng thăm một người xa lạ sống cùng địa hạt. Điều này chẳng vấn đề gì mấy đối với bà vì bà vốn sống khép kín và có vẻ chỉ chuyên tâm chăm lo cho chồng cùng việc nhà. Được biết bà là con nhà quyền quý ở Anh quốc và đã gặp Douglas ở London, vào lúc đó ông đang góa vợ. Bà Douglas là một giai nhân có vóc cao dáng mảnh, da ngăm, trẻ hơn chồng chừng hai mươi tuổi; sự cách biệt tuổi tác dường như không ảnh hưởng gì đến cuộc sống gia đình viên mãn của họ. Tuy nhiên, những ai biết rõ vợ chồng Douglas nhất thỉnh thoảng cũng nói rằng giữa hai người không có sự tin cậy hoàn toàn, bởi vì người vợ hoặc là rất ít nhắc đến quá khứ của chồng, hoặc có thể không được biết đầy đủ về quãng đời đó. Vài người tinh ý đã thấy và nhận xét rằng nhiều lúc bà Douglas lộ vẻ căng thẳng và tỏ ra hết sức lo lắng nếu như người chồng vắng nhà, hoặc nhất là khi ông trở về quá muộn. Ở vùng quê tĩnh lặng, nơi mọi chuyện ngồi lê đôi mách đều được hoan nghênh, sự yếu đuối của nữ chủ nhân điền trang này không thể thoát khỏi bị soi mói, và lại càng bị bàn tán ác hơn khi sự việc kinh khủng kia xảy ra.

Còn một người khác nữa ở trong lâu đài đó. Tuy chỉ thỉnh thoảng ghé đến, nhưng sự hiện diện của người này vào lúc xảy ra sự việc lạ lùng sắp được kể lại dưới đây đã khiến danh tính của ông ta được đông đảo bàn dân thiên hạ biết đến. Đó là Cecil James Barker, đến từ Hales Lodge, Hampstead. Người ta thường thấy thân hình cao lớn dẻo dai của Cecil Barker trên con lộ chính của làng Birlstone bởi ông ta là vị khách quen và được nghênh đón ở điền trang. Người ta càng để ý đến Barker hơn nữa vì ông ta là người bạn duy nhất trong đoạn quá khứ bí ẩn của ông Douglas - dân làng chỉ biết đến một Douglas mới tới sống tại vùng quê Anh quốc này. Bản thân Barker chắc chắn là dân Anh; nhưng theo lời ông ta thì rõ ràng Barker quen biết Douglas ở Mỹ và cả hai đã rất thân thiết từ hồi sống bên đó. Barker có vẻ khá giàu có và hình như sống độc thân. Về tuổi tác, ông ta trẻ hơn Douglas - chừng bốn lăm là cùng. Ông ta cao dong dỏng, ngực nở, mày râu nhẵn nhụi, mặt như võ sĩ, lông mày đen đậm và đôi mắt đen đầy uy quyền mà ông chỉ cần lừ một cái, chứ chẳng cần đụng tay đụng chân cũng có thể khiến cả đám thù nghịch phải nhường bước. Barker không cưỡi ngựa hay đi săn mà thường ngậm tẩu thuốc và tha thẩn cả ngày quanh ngôi làng cổ hoặc ngồi xe ngựa cùng gia chủ - nếu Douglas vắng nhà thì đi cùng nữ gia chủ - thăm thú khắp vùng quê tươi đẹp. “Một quý ông hòa nhã, hào phóng”, ông quản gia Ames nhận xét. “Nhưng nói thật! Khôn hồn thì đừng có chọc giận ông ta!” Barker rất thân với Douglas, và cũng thân với bà chủ không kém - một mối thân tình không ít lần khiến người chồng bực tức đến độ ngay cả đám gia nhân cũng nhận thấy. Đó là nhân vật thứ ba có mặt trong nhà khi tai họa ập đến.

Còn về những người cư ngụ khác ở ngôi nhà cổ đó thì ta chỉ cần nhắc tới ông Ames nghiêm nghị, đáng kính và thạo việc, cùng với bà Allen, một người vui tính hoạt bát đỡ đần việc nhà cho nữ gia chủ. Sáu người hầu còn lại trong nhà này không liên quan gì đến các biến cố của đêm 6 tháng 1.

Lúc 11 giờ 45, đồn cảnh sát nhỏ trong vùng do hạ sĩ Wilson của Sở Cảnh sát Sussex phụ trách nhận được báo án. Quá hốt hoảng, Cecil Barker đã chạy ào đến tận cửa rung chuông náo loạn. Một thảm kịch khủng khiếp đã xảy ra ở điền trang, John Douglas đã bị sát hại. Tin tức tới làm ai nấy đều sửng sốt. Barker sấp ngửa quay về nhà, mấy phút sau viên hạ sĩ cảnh sát cũng đi theo và đến hiện trường vụ án quá 12 giờ một chút, sau khi nhanh chóng làm các thủ tục báo cáo với giới thẩm quyền trong địa hạt là có chuyện nghiêm trọng đang diễn ra.

Khi tới điền trang, viên hạ sĩ thấy cây cầu rút đã hạ xuống, các cửa sổ sáng đèn, và toàn bộ người trong nhà đều trong trạng thái hoang mang hốt hoảng. Đám gia nhân mặt tái xanh đứng xúm tụm trong tiền sảnh còn ông quản gia sợ hãi đứng vặn vẹo hai bàn tay ngay ngưỡng của. Chỉ có Cecil Barker là kiểm soát được cảm xúc; ông ta mở cánh cửa gần cổng vào nhất và ra hiệu cho viên hạ sĩ đi theo. Ngay lúc đó bác sĩ Wood đến, ông này là một bác sĩ đa khoa giỏi và nhanh nhẹn trong làng. Cả ba cùng đi vào căn phòng tai họa trong lúc người quản gia khiếp hãi bén gót theo sau, đóng sập cánh cửa lại để đám hầu gái khỏi thấy cảnh tượng kinh khủng bên trong.

Người chết nằm ngửa, tay chân dang rộng ngay giữa phòng. Ông ta chỉ mặc chiếc áo choàng màu hồng khoác ngoài bộ đồ ngủ. Đôi bàn chân trần xỏ trong đôi dép rơm. Chỉ cần nhìn qua nạn nhân vị bác sĩ cũng biết sự hiện diện của mình là không cần thiết. Nạn nhân đã lĩnh một thương tích khủng khiếp. Nằm ngang ngực xác chết là một vũ khí kì lạ, một khẩu súng săn hai nòng cưa ngắn chỉ còn cách cò súng chừng một foot. Rõ ràng khẩu súng đã bắn ở cự li gần và nạn nhân hứng trọn lực công phá vào mặt, nên cái đầu gần như nát bấy. Hai cò súng đã được buộc với nhau để đôi nòng súng nã đạn đồng thời và tăng thêm sức sát thương.

Viên cảnh sát vùng quê mất tự tin và lo ngại trách nhiệm quá lớn lao mà đột nhiên ông ta phải gánh vác. “Chúng ta không được đụng vào bất cứ cái gì khi thượng cấp của tôi chưa đến,” ông ta hạ giọng nói khẽ, ánh mắt e dè nhìn cái đầu dễ sợ kia.

“Cho tới giờ mọi thứ vẫn nguyên trạng,” Cecil Barker nói. “Tôi xin bảo đảm. Ông thấy mọi thứ đúng y như lúc tôi phát hiện.”

“Phát hiện lúc nào?” Viên hạ sĩ rút sổ tay ra.

“Đúng 11 giờ rưỡi. Tôi còn chưa thay đồ và đang ngồi bên lò sưởi phòng ngủ thì nghe tiếng súng. Tiếng nổ không lớn lắm, dường như bị nghẹt lại. Tôi chạy ào xuống… Chỉ sau đó ba mươi giây là tôi đã vào phòng này.”

“Cửa có mở không?”

“Có, cửa mở. Lúc đó ông Douglas xấu số nằm đúng y như ông thấy đó. Cây nến phòng ngủ của ông ấy còn cháy sáng trên bàn. Mấy phút sau đó chính tôi là người thắp ngọn đèn này lên.”

“Ông không hề thấy ai?”

“Không. Tôi nghe tiếng bà Douglas đang xuống cầu thang ở đằng sau nên tôi chạy ào ra, không cho bà trông thấy cảnh tượng ghê sợ này. Bà giúp việc Allen đưa bà chủ đi chỗ khác. Ames cũng đã tới và chúng tôi quay trở lại căn phòng này.”

“Nhưng tôi biết chắc là cây cầu rút được kéo lên suốt đêm.”

“Đúng, cầu đã kéo lên cho tới khi tôi hạ nó xuống.”

“Vậy thì kẻ sát nhân làm sao tẩu thoát được chứ? Không thể có chuyện đó! Ông Douglas hẳn là tự bắn mình rồi.”

“Lúc đầu chúng tôi cũng nghĩ vậy. Nhưng nhìn đây này!” Barker kéo rèm cửa qua một bên và cho thấy ô cửa sổ dài có chấn song đan chéo được mở rộng. “Và xem đây!” Ông ta hạ chiếc đèn xuống gần và soi vào một dấu máu trông giống hình đế giày trên bệ cửa sổ gỗ. “Có kẻ đã bước lên đây để tẩu thoát ra ngoài.”

“Ý ông là có kẻ đã lội qua hào nước?”

“Chính xác!”

“Nếu ông vào phòng này ngay sau khi xảy ra vụ án chỉ có nửa phút thì kẻ này ngay lúc đó nhất định còn ở dưới hào nước.”

“Tôi tin chắc như thế. Trời ơi, ước gì lúc đó tôi đã chạy ngay tới cửa sổ này! Nhưng tấm rèm thì che kín như ông thấy, và tôi cũng không hề nghĩ ra điều đó. Rồi tôi nghe tiếng chân của bà Douglas, và tôi không thể để cho bà ấy vào phòng này. Bà ấy mà thấy thì kinh khủng quá.”

“Quá kinh khủng!” Vị bác sĩ lên tiếng, mắt nhìn cái đầu nát bấy và những dấu vết ghê rợn chung quanh đầu. “Tôi chưa bao giờ thấy một thương tích như thế này kể từ khi xảy ra vụ đụng tàu hỏa ở Birlstone.”

“Nhưng mà này!” Viên hạ sĩ cảnh sát mở lời, nhận thức chậm chạp quê mùa của ông ta vẫn đang suy nghĩ về ô cửa sổ mở. “Ông nói kẻ nào đó tẩu thoát bằng cách lội qua hào nước thì cũng được đi, nhưng tôi muốn hỏi ông là nếu cầu đã kéo lên thì làm sao hắn đi vào nhà được chứ?”

“À, đó là vấn đề,” Barker nói.

“Thế cầu kéo lên lúc mấy giờ?”

“Gần 6 giờ.” Ông quản gia Ames đáp.

“Tôi có nghe nói cây cầu đó thường được kéo lên lúc hoàng hôn. Như vậy vào mùa này phải kéo lên lúc gần 4 giờ rưỡi chứ đâu phải 6 giờ.”

“Bà Douglas có khách đến dùng trà,” Ames nói. “Khách chưa về thì tôi đâu thể kéo cầu lên được. Chính tôi quay trục tời lên mà.”

“Vậy thì thế này,” viên hạ sĩ nói. “Nếu có ai ở ngoài đi vào, nếu đúng là thế, họ phải băng qua cầu mà vào trước 6 giờ và ẩn nấp từ lúc đó cho tới khi ông Douglas vào phòng này sau 11 giờ.”

“Hẳn thế rồi! Ông Douglas đêm nào cũng đi vòng quanh nhà một lần cuối trước khi đi ngủ để xem đèn đuốc tắt cả chưa. Cho nên ông ấy mới vào phòng này. Kẻ đó đã chực sẵn và bắn ông ấy. Rồi hắn thoát qua ngả cửa sổ, bỏ lại khẩu súng. Tôi suy đoán như thế vì không có cách nào khác phù hợp với mọi dữ kiện.”

Viên cảnh sát nhặt tấm thiếp nằm trên sàn cạnh bên tử thi lên xem. Trên tấm thiếp là hai chữ tắt V.V, bên dưới là số 341 viết tháu bằng bút mực.

“Gì thế này?” Ông ta vừa giơ lên vừa hỏi.

Barker nhìn với vẻ tò mò rồi nói, “Giờ tôi mới thấy đó. Chắc là tên sát nhân đã bỏ lại đấy thôi.”

“V.V, 341. Không thể hiểu được.” Viên hạ sĩ cứ xoay trở tấm thiếp trên những ngón tay to bè của mình. “V.V. là gì? Chắc là viết tắt tên ai đó. Ông tìm được cái gì thế, bác sĩ Wood?”

Đó là một cái búa cỡ lớn nằm sẵn trên tấm thảm phía trước lò sưởi - một cái búa to nặng của dân thợ. Cecil Barker chỉ chiếc hộp đựng đinh đầu đồng trên bệ lò sưởi, “ông Douglas hôm qua có đổi chỗ treo mấy bức tranh này,” ông ta nói. “Chính tôi thấy ông ấy đứng trên cái ghế đó và chỉnh lại bức tranh lớn treo bên trên. Vì thế mà có cái búa này.”

“Tốt nhất chúng ta cứ để cái búa lại trên tấm thảm như lúc nãy đi,” viên hạ sĩ vừa nói vừa gãi đầu lúng túng. “Muốn hiểu thấu đáo vụ này phải cần tới những bộ óc giỏi nhất trong ngành cảnh sát. Phải cầu viện tới London mới xong.” Ông ta giơ cao chiếc đèn cầm tay và đi từ từ quanh phòng. “A!” Ông ta kêu lên phấn khởi, tay kéo rèm cửa sổ sang một bên. “Mà tấm rèm này buông xuống lúc mấy giờ?”

“Khi tới giờ thắp đèn,” ông quản gia nói. “Sau 4 giờ một chút.”

“Nhất định đã có người ẩn nấp ở đây,” viên hạ sĩ hạ thấp chiếc đèn xuống và ở một góc bệ cửa sổ hiện rõ những dấu giày vấy bùn. “Tôi buộc phải nói là những dấu vết này phù hợp với giả thuyết của ông, ông Barker ạ. Hình như kẻ này đã vào nhà sau 4 giờ khi đã buông rèm, và trước 6 giờ khi cầu đã kéo lên. Hắn lẻn vào phòng này vì đây phòng đầu tiên hắn thấy. Không có chỗ nào khác để ẩn nấp nên hắn chui vào sau tấm rèm này. Mọi việc có vẻ khá rõ ràng. Rất có khả năng hắn chỉ định ăn trộm, nhưng vì bị ông Douglas tình cờ bắt gặp nên hắn sát hại ông ta rồi tẩu thoát.”

“Tôi cũng suy đoán như thế,” Barker nói. “Nhưng mà này, chúng ta không phí phạm thời gian đấy chứ? Chúng ta không thể tiến hành truy lùng khắp vùng này trước khi tên đó trốn thoát sao?”

Viên hạ sĩ ngẫm nghĩ một lúc.

“Không có chuyến tàu nào chạy trước 6 giờ sáng cho nên hắn không thể trốn đi bằng tàu hỏa được. Nếu hắn đi bằng đường bộ với bộ dạng ướt sũng nước thì người ta sẽ chú ý. Dù sao tôi cũng không thể rời khỏi nơi này khi chưa có người đến thay phiên. Nhưng tôi nghĩ không ai trong các ông nên đi đâu cho tới khi nào chúng tôi xác định vấn đề rõ ràng hơn.”

Ông bác sĩ đón lấy chiếc đèn và xem xét thật kĩ lưỡng xác chết. Ông hỏi, “Dấu gì thế này? Có thể liên quan đến tội ác này chăng?”

Cánh tay phải của người chết từ trong chiếc áo khoác duỗi thẳng ra ngoài, phơi trần đến tận khuỷu. Lưng chừng cánh tay là một dấu hiệu kì lạ màu nâu, một hình tam giác nằm trong một hình tròn, rành rành trên nước da màu mỡ lợn.

“Không phải hình xăm,” bác sĩ vừa nói vừa nhìn chăm chú qua đôi mắt kính. “Tôi chưa hề thấy cái gì như thế này. Người này từng bị đóng dấu bằng sắt nung như người ta đóng dấu trâu bò. Dấu này có ý nghĩa gì chứ?”

“Tôi không dám nói là tôi biết ý nghĩa của nó,” Cecil Barker nói, “nhưng tôi đã thấy dấu này trên cánh tay ông Douglas nhiều lần trong mười năm qua.”

“Tôi cũng vậy,” người quản gia lên tiếng. “Nhiều lần ông chủ xắn tay áo lên và tôi đã thấy đúng cái dấu đó. Tôi cũng từng thắc mắc không biết đó là dấu gì.”

“Vậy thì nó cũng chẳng liên quan gì đến vụ án này đâu,” viên hạ sĩ nói. “Nhưng dù sao cũng là điều kì lạ. Mọi thứ dính dáng đến vụ này đều kì lạ. Chà, cái gì nữa đây?”

Ông quản gia kêu to một tiếng ngạc nhiên và chỉ vào bàn tay xòe ra của người chết.

“Chúng lấy mất chiếc nhẫn cưới của ông ấy rồi!” Ames nói không thành lời.

“Sao?”

“Dạ, đúng vậy. Ông chủ luôn đeo chiếc nhẫn cưới vàng trơn trên ngón tay út bên trái rồi thêm chiếc nhẫn có nạm miếng vàng thô kia bên trên, còn ngón giữa đeo nhẫn chạm hình rắn trườn. Nhẫn vàng thô với nhẫn con rắn còn đó nhưng nhẫn cưới mất tiêu rồi.”

“Ông ấy nói đúng,” Barker xác nhận.

“Ông bảo là chiếc nhẫn cưới đeo dưới chiếc kia sao?”

“Luôn luôn!”

“Thế thì tên sát nhân, dù hắn là ai, trước hết phải tháo chiếc nhẫn vàng thô ra, rồi tới nhẫn cưới, và sau đó lại đeo chiếc nhẫn vàng thô vào.”

“Đúng là thế!”

Vị cảnh sát vùng quê lắc đầu.

“Tôi thấy có vẻ như chúng ta nên nhờ Sở Cảnh sát London giúp vụ này càng sớm càng tốt,” ông nói. “Ông White Mason là người nhanh trí. Lâu nay không có việc nào trong vùng này là quá sức ông ta. Chẳng bao lâu nữa ông ta sẽ đến đây hỗ trợ chúng ta. Nhưng tôi nghĩ rằng muốn làm rõ vụ này thì phải cầu viện London thôi. Dù sao tôi cũng không hề ngại khi nói rằng vụ này quá khó hiểu đối với những người như tôi.”

4
Bóng tối

Lúc 3 giờ sáng, nhận được cấp báo của hạ sĩ Wilson từ Birlstone, chánh thanh tra hạt Sussex đã đến trên một cỗ xe nhỏ do một con ngựa phi muốn đứt hơi kéo. Theo chuyến tàu 5 giờ 45 sáng, thư ông ta gửi đã kịp tới Sở Cảnh sát London, và lúc 12 giờ trưa đã có mặt ở ga Birlstone đón chúng tôi. White Mason là người có vẻ xuề xòa, không cầu kì hình thức mặc bộ vét vải tuýt thùng thình, mặt đỏ hồng, râu cạo nhẵn, thân hình hơi béo, và đôi chân vòng kiềng chắc khỏe quấn xà cạp; ông trông như một tiểu điền chủ, một người gác rừng về hưu, hoặc bất cứ ai trên đời này, ngoại trừ là một sĩ quan điều tra đầy triển vọng ở địa phương.

“Vụ này quả hết sức khó khăn, anh MacDonald!” Ông ta cứ lặp lại mãi câu đó. “Bọn báo chí mà biết chuyện sẽ bu về đây như ruồi. Tôi hi vọng chúng ta sẽ phá xong án trước khi chúng chõ mũi vào đây và làm xáo trộn hết mọi dấu vết. Tôi chưa từng thấy vụ nào như thế này. Sẽ có đôi điều khiến ông quan tâm đó, thưa ông Holmes, nếu tôi không lầm. Và cả ông nữa, thưa bác sĩ Watson, bởi vì cũng cần có ý kiến của giới y khoa thì việc mới xong. Phòng trọ của các ông ở Westville Arms. Không còn chỗ nào khác cả; dù sao tôi cũng nghe nói chỗ đó sạch sẽ và đàng hoàng. Người này sẽ mang hành lí cho các ông. Xin vui lòng đi lối này, thưa quý ông.”

Viên thanh tra hạt Sussex này quả là người nhiệt tình và tất bật. Trong vòng mười phút, cả ba chúng tôi đều tìm được chỗ ở của mình. Thêm mười phút nữa là chúng tôi đã an vị ở sảnh đón khách của lữ quán và được chiêu đãi bằng một bản tóm tắt nhanh những sự kiện đã được kể ở chương trước. MacDonald thỉnh thoảng ghi chép trong khi Holmes ngồi chăm chú, với vẻ mặt vừa ngạc nhiên vừa ngưỡng mộ cung kính như một nhà thực vật học đang quan sát một loài hoa quý hiếm.

“Đáng chú ý!” Anh nói khi câu chuyện được kể xong. “Hết sức đáng chú ý! Tôi không thể nhớ được vụ nào có tình tiết khác thường như vậy.”

“Tôi cũng nghĩ ông sẽ nói như thế đó, ông Holmes,” White Mason thích thú đáp lời. “Ở Sussex chúng tôi cùng theo dõi thời sự kĩ lắm. Bây giờ tôi đã kể các diễn tiến trước lúc tôi đến trực hiện trường thay cho hạ sĩ Wilson trong khoảng từ 3 đến 4 giờ sáng nay. Nói thật! Tôi bắt con ngựa già chạy như điên! Nhưng hóa ra tôi không cần phải gấp gáp như thế, bởi vì chẳng có việc gì cụ thể cho tôi làm cả. Hạ sĩ Wilson đã nắm hết mọi chi tiết. Tôi đã kiểm tra, xem xét và có thể bổ sung thêm vài dữ kiện của riêng mình.”

“Dữ kiện gì?” Holmes háo hức hỏi ngay.

“À, trước tiên tôi kiểm tra cái búa. Có bác sĩ Wood ở đó phụ giúp tôi. Chúng tôi không hề thấy dấu vết bạo lực nào trên đó cả. Tôi cứ hi vọng là ông Douglas đã dùng cái búa đó tự vệ và có thể để lại dấu vết đả thương tên sát nhân trên búa trước khi buông nó xuống tấm thảm. Nhưng chẳng hề có dấu vết gì.”

“Điều đó tất nhiên chẳng chứng minh được gì cả,” thanh tra MacDonald nhận xét. “Đã có nhiều vụ án mạng bằng búa mà không hề có dấu vết trên cái búa.”

“Đúng thế. Không chứng minh được là cái búa đã không được dùng tới. Nhưng nếu như có dấu vết gì thì hẳn đã có ích cho chúng ta rồi. Thực tế là không hề có. Sau đó tôi kiểm tra khẩu súng, vỏ đạn là loại đạn săn thú lớn, và như hạ sĩ Wilson đã xác định, hai cò súng đã được chằng vào nhau cho nên nếu siết cò thì cả hai nòng đều nã đạn. Người nào chỉnh súng như thế rõ ràng đã rắp tâm giết nạn nhân bằng được. Khẩu súng bị cưa nòng chỉ còn dài không tới hai foot; người ta có thể dễ dàng giấu trong áo khoác mang theo. Súng không hề có nhãn hiệu nhưng có mấy chữ P-E-N in trên rãnh giữa hai nòng súng, phần còn lại của nhãn hiệu này đã bị cưa cụt.”

“Một chữ P hoa lớn có nét vòng bay bướm trên đầu còn chữ E và N nhỏ hơn phải không?” Holmes hỏi.

“Chính xác.”

“Đó là Pennsylvania Small Arms Company, một hãng nổi tiếng của Mỹ,” Holmes nói.

White Mason trố mắt nhìn anh bạn tôi chẳng khác gì một thầy lang vườn nhìn một chuyên gia ở phố Harley[209], người chỉ bằng một lời nói đã hóa giải hết mọi nan đề khiến ông ta bối rối.

“Thật là quý hóa quá, ông Holmes. Chắc chắn ông đúng rồi. Tuyệt thật! Tuyệt thật! Ông nhớ hết nhãn hiệu của mọi loại súng ống trên đời này sao?”

Holmes khoát tay tỏ ý không muốn nói tới chuyện này.

“Chắc chắn đây là khẩu súng săn của Mỹ,” White Mason nói tiếp. “Hình như tôi đã đọc ở đâu đó rằng kiểu súng săn cưa nòng là loại vũ khí thường dùng ở nhiều nơi bên Mỹ. Dù không biết nhãn hiệu trên nòng súng, tôi cũng nghĩ tới chuyện đó. Rồi lại có thêm bằng chứng rằng kẻ đã vào nhà giết gia chủ là một người Mỹ.”

MacDonald lắc đầu bảo, “Ô kìa, đúng là anh đi quá nhanh đấy. Tôi còn chưa biết có gì chứng minh là đã có người lạ vào ngôi nhà đó cơ mà.”

“Cửa sổ mở, dấu máu trên bệ cửa, tấm danh thiếp kì lạ, dấu giày tại góc phòng, khẩu súng!”

“Hết thảy những thứ đó đều có thể dàn dựng được hết. Ông Douglas là người Mỹ, hoặc đã sống rất lâu ở Mỹ. Ông Barker cũng vậy. Anh đâu cần phải nhập cảnh thêm một người Mỹ từ bên ngoài vào để lí giải cho những hành vi kiểu Mỹ.”

“Ames, người quản gia…”

“Người đó thì sao? Ông ta có đáng tin không?”

“Đã từng sống mười năm với ngài Charles Chandos, rất đáng tin cậy. Ông này đã làm việc cho Douglas từ khi Douglas mua điền trang năm năm trước. Ames chưa từng thấy khẩu súng như vậy trong nhà.”

“Súng được cưa cụt nòng để tiện bề cất giấu. Có thể bỏ gọn trong bất kì chiếc hộp nào. Làm sao ông ta có thể bảo đảm là trong nhà không hề có khẩu súng như thế?”

“Chà, dù sao thì ông ta cũng chưa bao giờ thấy nó.”

MacDonald bướng bỉnh lắc đầu nguầy nguậy.

“Tôi không tin là có ai vào nhà,” anh ta nói. Khi mải mê tranh luận MacDonald lại càng mang nặng khẩu âm Aberdeen. “Tôi muốn anh xem xét lại những gì liên quan nếu như anh cho rằng khẩu súng đó được mang vào nhà và mọi chuyện lạ lùng này do một người bên ngoài thực hiện. Này anh, không thể tin nổi! Hoàn toàn trái ngược với lẽ thường! Ông Holmes ơi, qua những gì đã biết thì tôi muốn nghe ý kiến của ông.”

“Ông cứ trình bày lí lẽ của ông đi, ông Mac,” Holmes nói với kiểu cách như một quan tòa.

“Cứ cho hung thủ là người ngoài đi thì tên này cũng không phải kẻ trộm. Cái nhẫn và tấm danh thiếp cho thấy đây là vụ giết người vì lí do riêng nào đó. Đây là một kẻ lẻn vào nhà với mưu đồ giết người. Nếu biết suy nghĩ, hắn sẽ biết rằng mình sẽ khó tẩu thoát vì tòa nhà này có hào nước bao quanh. Hắn sẽ chọn loại vũ khí gì? Ông sẽ nói là loại vũ khí khẽ khàng nhất trên đời. Và rồi hắn có thể hi vọng là khi hành động xong sẽ nhanh chóng lẻn qua cửa sổ, lội qua hào nước và ung dung tẩu thoát. Điều đó dễ hiểu. Nhưng chuyện hắn bỏ công sức mang theo thứ vũ khí ồn ào nhất có thể chọn được, thừa biết tiếng súng sẽ khiến mọi người trong nhà chạy tới ngay lập tức, và chắc chắn là người ta sẽ nhìn thấy hắn trước khi hắn kịp vượt qua hào nước, thì có dễ hiểu chăng? Ông có tin được không, ông Holmes?”

“Chà, lập luận của ông rất vững chắc,” anh bạn tôi trầm ngầm đáp lại. “Vụ này đúng là cần phải suy xét thật kĩ càng. Cho phép tôi hỏi nhé, White Mason, ông có kiểm tra ngay phía bên kia hào nước để xem có dấu vết nào của một người từ dưới nước trèo lên không?”

“Không hề có dấu vết gì, ông Holmes. Bờ bên kia là một kè đá, không hi vọng tìm thấy dấu vết.”

“Không có dấu chân hay vết tích nào sao?”

“Không hề.”

“A! Ông White Mason, chắc ông không phản đối chuyện chúng tôi muốn tới ngôi nhà đó ngay chứ? Rất có thể sẽ tìm ra vài chi tiết nhỏ cho thấy manh mối.”

“Tôi cũng định để nghị thế đấy, ông Holmes, nhưng tôi nghĩ tốt nhất là nên cho ông biết qua mọi thông tin trước khi chúng ta đi. Tôi chắc là nếu ông nảy ra ý tưởng gì…” White Mason nhìn nhà thám tử nghiệp dư với vẻ hồ nghi.

“Tôi đã từng làm việc với ông Holmes trước đây,” thanh tra MacDonald nói. “Ông ấy chơi được lắm.”

“Dù sao, để tôi nói rõ về cách chơi của tôi,” Holmes nói, nở một nụ cười. “Tôi tham gia một vụ nào đó là để giúp công lí được thực thi và cũng để hỗ trợ công việc của cảnh sát. Nếu có khi nào tôi điều tra riêng rẽ với lực lượng cảnh sát thì đó là bởi họ đã đẩy tôi ra ngoài trước. Tôi không hề muốn tạo tiếng tăm bằng cách gây bất lợi cho họ. Đồng thời, ông White Mason à, tôi đòi hỏi quyền được làm việc theo cách riêng của mình và chỉ thông báo kết quả khi nào tôi muốn - toàn bộ kết quả chứ không phải từng giai đoạn.”

“Tôi chắc chắn là mọi người đều hân hạnh vì sự hiện diện của ông và sẽ cho ông biết hết những gì chúng tôi biết,” White Mason nói chân thành. “Đi luôn nhé, bác sĩ Watson, chúng tôi ai cũng muốn được nhắc tới trong truyện của ông vào lúc nào đó thích hợp.”

Chúng tôi tản bộ theo con đường làng duyên dáng, với hai bên là hai hàng cây du xén cụt ngọn. Ngay cuối đường là hai trụ đá cổ kính, bạc màu mưa nắng và bám đầy địa y, trên đỉnh là cái gì đó không còn nhận ra hình thù, vốn một thời là tượng con sư tử chồm lên của thái ấp Birlstone. Đi một quãng ngắn theo con đường ngoằn ngoèo bao quanh với những bãi cỏ và cây sồi - đúng như những gì ta chỉ nhìn thấy ở vùng quê Anh quốc - là đến một chỗ ngoặt đột ngột và trước mắt chúng tôi là một dãy nhà lúp xúp bằng gạch màu nâu xỉn kiểu kiến trúc Jacobean, nhà nào cũng có một vườn cây thủy tùng cắt tỉa nằm một bên. Tới gần hơn, chúng tôi nhìn thấy một cây cầu rút và một hào nước rộng xinh đẹp tĩnh lặng và lấp lánh như thủy ngân dưới ánh nắng lạnh lẽo của mùa đông.

Ba thế kỉ đã trôi qua nơi điền trang cổ kính, những thế kỉ của sinh li và tái hợp, của những điệu dân vũ và những cuộc hội họp của dân săn cáo. Kể cũng lạ thay, bây giờ bí ẩn này lại bao trùm những bức tường cổ kính nơi đây! Thế nhưng những chóp mái nhọn và những đầu hồi cổ quái chìa ra ngoài lại là lớp vỏ bọc hết sức thích hợp che giấu một mưu đồ ác hiểm kinh người. Khi nhìn những ô cửa sổ thụt sâu trong hốc tường và dòng nước ngầu đục lăn tăn gợn sóng, tôi thấy không cảnh trí nào có thể tương xứng hơn để diễn ra một tấn thảm kịch như vậy.

“Cái cửa sổ đó đấy,” White Mason nói, “cái nằm ngay bên phải cầu rút đấy. Cánh cửa mở ra đúng như đã thấy đêm qua.”

“Trông khá hẹp để cho một người chui qua lọt.”

“Chà, nếu người không mập béo thì cũng qua được. Không cần ông suy luận chúng tôi cũng biết điều đó, ông Holmes. Người như ông hay tôi, nếu cố, có thể chui lọt được thôi.”

Holmes đi tới rìa hào nước nhìn qua bên kia. Rồi anh xem xét kè đá và bờ cỏ giáp ranh.

“Tôi đã xem kĩ rồi, ông Holmes,” White Mason nói. “Ở đó chẳng có gì cả, không có dấu vết cho thấy có người đã leo lên, nhưng tại sao kẻ đó phải lưu lại dấu vết chứ?”

“Chính xác. Tại sao phải thế? Nước lúc nào cũng đục ngầu vậy à?”

“Nói chung là lúc nào cũng có màu này. Dòng suối cuốn theo đất sét vào đây.”

“Sâu chừng nào?”

“Hai bên bờ chừng hai foot còn ở giữa là ba foot.”

“Vậy chúng ta có thể bỏ qua khả năng là kẻ đó đã chết đuối khi băng qua hào nước.”

“Đúng. Kể cả trẻ con cũng không sao chết đuối ở đây được.”

Chúng tôi đi qua cây cầu rút và ông quản gia Ames - một người xương xẩu, gầy gò, cổ quái - đón mọi người vào. Ông già tội nghiệp này tái xanh và run lập cập vì kinh hãi. Viên hạ sĩ sở tại - một người cao lớn, trịnh trọng và u sầu - vẫn còn canh giữ căn phòng định mệnh. Vị bác sĩ đã ra về.

“Có gì mới không, hạ sĩ Wilson?” White Mason hỏi.

“Thưa không.”

“Thế thì anh có thể về nhà. Anh vất vả đủ rồi. Nếu cần thì chúng tôi sẽ cho gọi anh. Ông quản gia tốt nhất nên chờ bên ngoài. Nói ông ta báo với ông Cecil Barker, bà Douglas, và bà giúp việc là chốc nữa chúng tôi muốn nói chuyện với họ. Bây giờ, thưa quý vị, có lẽ cho tôi được phép trình bày trước, rồi sau đó quý vị sẽ nêu quan điểm của mình.”

Tay chuyên gia vùng quê này khiến tôi ấn tượng. Ông ta nắm chắc mọi dữ kiện và có tư duy thực tế rất rõ ràng, tỉnh táo, điều sẽ giúp ông tiến xa trong sự nghiệp. Holmes chăm chú lắng nghe, không hề tỏ vẻ gì nóng nảy như thường thấy khi anh nghe những giải trình chính thức.

“Tự sát hay cố sát chính là câu hỏi đầu tiên của chúng ta, phải không quý vị? Nếu là tự sát thì chúng ta phải tin rằng người chết trước hết phải tháo chiếc nhẫn cưới ra giấu đi, sau đó mặc áo khoác đi xuống đây, giẫm cho vấy bùn sình trong góc phòng sau tấm rèm để làm như có kẻ nào đó đang rình rập ông ta, rồi mở cửa sổ, bôi máu lên…”

“Rõ ràng là chúng ta có thể bỏ qua chuyện đó,” MacDonald nói.

“Tôi cũng nghĩ thế. Không thể nào là tự sát được. Vậy thì đã có một vụ cố sát. Điều chúng ta phải xác định là chuyện này do người ngoài hay người nhà gây ra.”

“Được, cho chúng tôi biết lập luận của anh đi.”

“Tuy là khó điều tra, nhưng hung thủ chỉ có thể rơi vào một trong hai loại đó. Trước hết ta giả sử rằng một hay nhiều người trong nhà này đã gây án. Chúng bắn chết người này ở đây vào lúc yên ắng tĩnh mịch và người nhà chưa đi ngủ. Nhưng rồi chúng lại gây án bằng thứ vũ khí ồn ào và lạ lùng nhất đời như để báo cho mọi người biết có chuyện, một thứ vũ khí chưa từng thấy trong nhà này. Chuyện này có vẻ không phải một khởi đầu thường thấy, phải không?”

“Đúng, không thể nào được.”

“Đấy, thế thì tất cả điều nhất trí rằng sau khi nghe báo động thì cùng lắm chỉ một phút là toàn bộ người trong nhà, không chỉ có ông Cecil Barker tuy rằng ông ta tuyên bố mình là người đầu tiên, mà còn có Ames nữa, đã có mặt tại hiện trường. Quý vị muốn nói với tôi rằng chỉ trong khoảng thời gian đó hung thủ đã kịp tạo dấu chân trong góc phòng, mở cửa sổ, bôi máu trên bệ cửa, tháo nhẫn cưới khỏi tay người chết, và làm đủ thứ chuyện khác sao? Phi lí hết sức!”

“Ông lập luận rất rõ ràng,” Holmes nói. “Tôi đồng tình với ông.”

“Đấy, thế thì chúng ta quay lại giả thuyết rằng vụ này do người ngoài gây ra. Chúng ta vẫn phải đương đầu với nhiều khó khăn lớn nhưng dẫu sao không phải là không có khả năng xảy ra. Kẻ đó đã vào nhà này trong khoảng từ 4 giờ rưỡi đến 6 giờ, giữa lúc hoàng hôn và lúc kéo cầu lên. Nhà có mấy vị khách, và cửa lại mở, nên chẳng có gì ngăn cản kẻ đó đột nhập. Có thể hắn là một tên trộm bình thường, hoặc cũng có thể có hận thù riêng tư gì với ông Douglas. Vì ông Douglas đã sống phần lớn cuộc đời ở Mỹ, và khẩu súng săn này có vẻ là một vũ khí của Mỹ, nên giả thuyết thù hận riêng tư có vẻ hợp lí hơn. Kẻ đó lẻn vào phòng này vì đây là căn phòng đầu tiên hắn thấy và hắn nấp sau tấm rèm này. Hắn đứng ở đó cho tới sau 11 giờ đêm. Lúc đó ông Douglas bước vào phòng. Đó là một cuộc gặp gỡ ngắn, nếu như quả thật có gặp gỡ, bởi vì bà Douglas khẳng định rằng khi nghe tiếng súng thì chồng bà chỉ mới rời bà ta không hơn vài phút.”

“Cây nến này chứng tỏ điều đó,” Holmes nói.

“Chính xác. Cây nến, đó là cây nến mới, chỉ cháy chưa đầy nửa inch. Ông Douglas hẳn phải để nến trên bàn này trước khi bị tấn công, nếu không nó phải rơi xuống đất khi ông ta ngã xuống. Như vậy ông ta không bị tấn công ngay khi bước vào phòng. Lúc ông Barker đến, cây nến vẫn cháy còn đèn đã tắt.”

“Tất cả đều khá rõ ràng.”

“Đấy, vậy thì bây giờ chúng ta có thể tái hiện các sự việc theo hướng đó. Ông Douglas đi vào phòng. Ông đặt cây nến xuống. Một người từ sau tấm rèm xuất hiện. Hắn cầm khẩu súng này. Hắn đòi chiếc nhẫn cưới, có trời mới biết tại sao, nhưng nhất định phải thế. Ông Douglas giao nộp nhẫn. Rồi do có chủ đích hoặc là trong lúc xô xát, Douglas có thể đã chụp lấy cái búa mà ta thấy trên thảm, hắn đã bắn Douglas chết thảm. Hắn bỏ lại khẩu súng và có vẻ như bỏ lại cả tấm danh thiếp kì lạ này, V.V 341, chẳng biết có ý nghĩa gì, rồi tẩu thoát qua cửa sổ và băng qua hào nước đúng ngay lúc ông Cecil Barker phát hiện ra án mạng. Ông thấy thế nào, ông Holmes?”

“Rất hay, nhưng hơi thiếu sức thuyết phục.”

“Ôi, chuyện này hết sức phi lí, còn nếu không phải phi lí thì là quá sức nan giải!” MacDonald kêu lên. “Kẻ nào đó đã giết người này, và dù đó là ai thì tôi có thể chứng minh rõ ràng cho ông thấy là hắn ta lẽ ra phải hành động theo cách khác. Việc gì hắn phải chặn đường rút lui của mình như thế? Việc gì hắn phải dùng súng săn trong khi im lặng hành động mới có cơ may tẩu thoát của hắn chứ? Thế đó, ông Holmes, mong ông chỉ đường dẫn lối cho chúng tôi với, vì ông bảo lập luận của ông White Mason không thuyết phục.”

Holmes ngôi chăm chú quan sát trong suốt cuộc thảo luận kéo dài, không bỏ sót một lời nào, còn đôi mắt tinh anh hết đảo sang phải lại nhìn sang trái, vầng trán nhăn lại vì suy nghĩ.

“Tôi muốn có thêm vài dữ kiện nữa thì mới đưa ra được giả thuyết, ông Mac,” anh vừa nói vừa quỳ xuống cạnh xác chết. “Ôi trời! vết thương này thật kinh khủng quá. Chúng ta gọi người quản gia vào đây một lát được không?… Ames, tôi biết là ông thường thấy dấu hiệu khác thường này, dấu sắt nung một hình tam giác bên trong hình tròn, trên cánh tay ông Douglas phải không?”

“Dạ, thường thấy.”

“Ông có bao giờ nghe ai suy đoán nó có ý nghĩa gì không?”

“Dạ, không.”

“Bị đóng dấu nung như thế này hẳn là đau đớn lắm. Chắc chắn đây không phải vết bỏng. Này Ames, tôi thấy có một miếng cao dán nhỏ bên góc hàm ông Douglas. Ông đã từng thấy nó chưa?”

“Dạ rồi, ông chủ bị dao phạm phải khi cạo râu sáng hôm qua.”

“Trước đây có khi nào ông thấy ông ta bị như thế khi cạo râu không?”

“Rất lâu rồi mới thấy lại, thưa ông.”

“Hay đấy!” Holmes nói. “Tất nhiên có thể chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên, nhưng cũng có thể là vì ông ta căng thẳng mà nếu vậy thì đây là dấu hiệu chứng tỏ ông ta có lí do để sợ rằng mình đang gặp nguy hiểm. Ngày hôm qua ông có thấy thái độ của ông chủ có gì khác lạ không, Ames?”

“Tôi có thấy ông chủ hơi bồn chồn lo lắng, thưa ông.”

“À! Cuộc tấn công này có thể là không hoàn toàn bất ngờ đâu. Coi bộ chúng ta tiến triển được chút ít rồi, phải không? ông có muốn thẩm vấn không, ông Mac?”

“Thôi, ông Holmes, mọi sự đang nằm trong tay người giỏi hơn tôi rồi.”

“À, vậy thì chúng ta sẽ chuyển sang tấm danh thiếp này, V.V 341. Đây là giấy bìa loại nhám. Trong nhà ông có thấy tấm danh thiếp nào kiểu kiểu như vậy bao giờ chưa?”

“Tôi nghĩ là không.”

Holmes đi tới bàn giấy và chấm một chút mực từ mỗi lọ mực lên trên tờ giấy thấm. Anh nói, “Tấm thiếp không được viết trong phòng này, đây là mực đen còn mực kia hơi tím. Tấm thiếp được viết bằng bút ngòi tù còn mấy cái bút này đều là loại ngòi nhọn. Tôi cho rằng tấm thiếp được viết ở nơi khác. Ông có hiểu gì về mấy chữ ghi trên này không, Ames?”

“Dạ không, thưa ông.”

“Theo ông thì sao, ông Mac?”

“Nó khiến tôi nghĩ đến một kiểu hội kín nào đó, cái dấu nung trên cánh tay kia cũng cho tôi cảm giác đó.”

“Tôi cũng nghĩ vậy,” White Mason phụ họa.

“Chà, chúng ta có thể lấy điều đó làm cơ sở cho một giả thuyết và rồi xem thử chúng ta gỡ giải được bao nhiêu gút thắt. Một tay lâu la của một hội kín nào đó vào nhà, chờ ông Douglas, bắn ông ta gần như nát sọ bằng vũ khí này, rồi tẩu thoát bằng cách lội qua hào nước, sau khi để lại tấm thiếp bên cạnh xác chết, vì chi tiết này chắc chắn sẽ được báo chí nhắc đến và đó là cách báo cho các thành viên khác của hội kín ấy biết rằng việc trả thù đã xong. Vậy thì mọi chi tiết đều ăn khớp. Nhưng trong mọi loại vũ khí tại sao lại chọn khẩu súng này?”

“Chính xác!”

“Và tại sao lại mất chiếc nhẫn?”

“Đúng thế.”

“Và tại sao không ai bị bắt giữ? Giờ đã quá 2 giờ rồi. Tôi cho rằng từ lúc bình minh, mọi cảnh binh trong vòng bốn mươi dặm quanh đây đều đang truy tìm một kẻ lạ mặt người ướt sũng chứ?”

“Đúng như thế, ông Holmes.”

“Chà, trừ phi hắn đi ẩn náu hoặc là đã thay sang áo quần khô ráo rồi, chứ không thì đời nào cánh cảnh binh để hắn lọt lưới. Thế nhưng cho tới lúc này họ vẫn tìm không ra kẻ đó!” Holmes đã đi tới cửa sổ và đang dùng kính lúp xem xét dấu máu trên bệ cửa. “Rõ ràng đây là dấu một chiếc giày giẫm lên. Dấu giày khá lớn, ta có thể nói là một người có bàn chân bẹt. Lạ thật, bởi vì nếu căn cứ theo bất kì dấu chân nào trong góc nhà vấy bùn sình kia thì ai cũng phải nói đó là một bàn chân cân đối hơn nhiều. Tuy nhiên, các dấu chân đều không rõ ràng lắm. Thế dưới cái bàn con kia là gì vậy?”

“Quả tạ tay của ông Douglas,” Ames đáp.

“Chỉ có một quả tạ tay. Quả còn lại đâu?”

“Tôi không biết, ông Holmes. Có thể chỉ có một quả. Nhiều tháng rồi tôi không để ý tới chúng.”

“Một quả tạ tay…,” Holmes nói với vẻ nghiêm trọng nhưng lời anh bị cắt ngang bởi một tiếng gõ cửa thình thình.

Một người cao lớn, nước da rám nắng, râu cạo nhẵn, vóc dáng cường tráng đang đứng nhìn chúng tôi. Tôi dễ dàng đoán ra ngay đó là Cecil Barker mà tôi đã nghe nhắc tới. Đôi mắt đầy uy quyền của ông ta đảo nhanh qua từng khuôn mặt với cái nhìn nghi ngờ. Ông ta lên tiếng, “Xin lỗi đã làm gián đoạn cuộc hội ý của các ông, nhưng các ông cần biết tin mới nhất.”

“Bắt được ai chăng?”

“Không may mắn thế đâu. Nhưng người ta tìm thấy chiếc xe đạp của hẳn. Tên này đã bỏ lại chiếc xe đạp. Hãy đến xem đi. Chỉ cách cửa tiền sảnh chừng trăm yard.”

Chúng tôi thấy ba hay bốn người giữ ngựa và những kẻ rảnh rỗi đang đứng bu trên đường vào lâu đài, xem xét một chiếc xe đạp vốn giấu kín trong một bụi cây rậm nay đã được lôi ra. Đó là một chiếc xe hiệu Rudge Whitworth đã cũ, dính đầy bùn sình vì những chuyến hành trình dài. Trong cái túi gắn sau yên xe có một chiếc cờ lê và một vịt dầu nhưng không hề có manh mối gì về chủ nhân.

“Giá mấy thứ này được đăng kí và đánh số thì có ích cho cảnh sát biết mấy,” viên thanh tra nói. “Nhưng có được manh mối là tốt lắm rồi. Nếu không tìm ra nơi hắn đến thì ít nhất chúng ta cũng biết hắn từ đầu tới. Nhưng làm sao tên này lại bỏ xe đạp ở đây hở trời? Và làm sao hắn chạy trốn mà không cần tới xe chứ? Chúng ta không thấy được một chút tia sáng nào trong vụ này cả, ông Holmes.”

“Vậy sao?” Anh bạn tôi trầm ngâm đáp. “Lạ đấy!”

5
Nhân vật của tấn tuồng

“Các ông đã thấy hết những gì cần thiết ở thư phòng đó chưa?” White Mason hỏi khi chúng tôi quay vào nhà.

“Tạm thời là đủ,” viên thanh tra đáp. Holmes cũng gật đầu.

“Vậy bây giờ chắc các ông cũng muốn nghe lời khai của mấy người trong nhà. Chúng tôi xin phép trưng dụng phòng ăn, Ames ạ. Ông vui lòng vào trước và hãy nói hết những gì ông biết.”

Tường trình của người quản gia rõ ràng và đơn giản, ông ta tạo được ấn tượng là người rất đáng tin. Ông ta được thuê làm việc cách đây năm năm khi Douglas mới đến Birlstone. Ames biết ông Douglas là một quý ông giàu sang đã kiếm được nhiều tiền bên Mỹ. Douglas là một người chủ tốt và chu đáo - có thể không bằng như ông chủ cũ nhưng người ta không thể có được mọi điều mong muốn. Người quản gia chưa hề thấy ông Douglas tỏ ra sợ hãi bao giờ; trái lại vị gia chủ này là người gan dạ nhất mà Ames từng gặp. Douglas ra lệnh mỗi tối phải kéo cây cầu rút lên vì đó là truyền thống lâu đời của lâu đài cổ này và ông ta muốn duy trì lề thói xưa.

Ông Douglas hiếm khi đi London hay rời khỏi làng, nhưng vào cái ngày trước ngày xảy ra án mạng, ông ta có đi mua sắm ở Tunbridge Wells. Ames để ý thấy ông Douglas có dấu hiệu bồn chồn bất an vào ngày hôm đó, vì ông ấy có vẻ nôn nóng bực bội khác thường. Lúc nghe chuông báo động inh ỏi đêm qua, Ames chưa đi ngủ mà còn đang ở trong kho bếp sau nhà dọn dẹp bát đĩa. Ông ta không hề nghe thấy tiếng súng, nhưng cũng khó mà nghe được gì vì nhà bếp và kho bếp nằm tận cuối lâu đài, cách hiện trường nhiều cánh cửa đóng kín và một hành lang dài. Nghe tiếng chuông rung ầm ĩ, bà giúp việc cũng ra khỏi phòng. Hai người đã cùng nhau đi lên nhà trước.

Lúc họ đến chân cầu thang thì Ames gặp bà Douglas đang đi xuống. Không, bà ta không hề gấp gáp; người quản gia có cảm tưởng như bà chủ không hề bị kích động gì đặc biệt. Đúng lúc bà ta xuống tới chân cầu thang thì ông Barker từ trong thư phòng đó lao ra. Ông ta chặn bà Douglas lại và van nài bà ta quay lui. “Hãy vì Chúa mà trở về phòng cô đi!” Barker la to. “Jack chết rồi! Khốn khổ cho anh ấy, nhưng cô không làm gì được nữa! Hãy vì Chúa mà về phòng đi!” Sau một lúc thuyết phục ở cầu thang thì bà Douglas quay lui. Bà ta không gào thét. Bà ta không hề kêu khóc một chút nào. Bà giúp việc Allen đưa bà Douglas lên lầu và hai người cùng ở lại trong phòng bà chủ.

Ames và Barker sau đó vào thư phòng và thấy mọi thứ đúng y như cảnh sát đã mục kích. Lúc đó nến không cháy nhưng đèn lại sáng. Họ nhìn ra cửa sổ nhưng màn đêm tối đen và họ không thể thấy, nghe được gì. Hai người này sau đó chạy ra tiền sảnh để Ames quay trục tời hạ cầu xuống. Và rồi ông Barker liền vội vàng chạy đi báo cảnh sát.

Về cơ bản thì lời khai của ông quản gia là như thế.

Tường trình của bà giúp việc Allen, xét theo nội dung, đã chứng thực lời khai của gia nhân kia. Phòng bà giúp việc này nằm gần nhà trước hơn là kho bếp nơi Ames đang dọn dẹp. Bà đang sửa soạn đi ngủ thì nghe thấy tiếng chuông inh ỏi. Bà hơi nặng tai. Có lẽ vì thế mà bà không nghe tiếng súng, nhưng dù sao thì thư phòng cũng ở cách xa. Bà ta nhớ có nghe tiếng gì đó hình như là tiếng cánh cửa đóng sầm một cái. Nhưng lúc đó sớm hơn nhiều - ít nhất là nửa giờ trước khi bà nghe tiếng chuông rung. Khi ông Ames chạy ra nhà trước, bà theo cùng. Bà thấy ông Barker, mặt tái xanh sợ hãi, từ trong thư phòng đi ra. Ông ta chặn bà Douglas lúc đó đang xuống lầu. Barker nài nỉ bà Douglas quay lui và bà ta trả lời gì đó nhưng bà Allen không nghe được. “Đưa cô ấy lên lầu! Ở lại với cô ấy!” Barker bảo bà Allen. Bà giúp việc liền đưa bà Douglas về phòng ngủ và cố sức trấn an bà chủ. Bà Douglas vô cùng sợ hãi, người run lẩy bẩy, nhưng không có ý muốn đi xuống nữa. Bà Douglas mặc áo khoác ngồi trước lò sưởi trong phòng ngủ, vùi mặt trong hai lòng bàn tay. Bà Allen ở lại với bà chủ gần như suốt đêm. Còn các gia nhân khác, tất cả đều đã đi ngủ và không hay biết gì về chuyện kinh hoàng kia mãi tới khi cảnh sát tới nơi. Họ ngủ ở dãy phòng tận cùng sau nhà và có lẽ là không hề nghe thấy gì cả.

Hóa ra bà giúp việc này cũng chẳng bổ sung được gì qua cuộc thẩm vấn ngoại trừ những tiếng than khóc và những lời kinh ngạc.

Cecil Barker tiếp nối bà Allen trong vai trò nhân chứng. Về những chuyện xảy ra đêm trước, ông ta chẳng nói thêm được bao nhiêu so với những gì đã thuật lại với cảnh sát. Cá nhân ông ta tin chắc tên sát nhân đã tẩu thoát qua ngả cửa sổ. Theo Barker, dấu máu đã xác định điều đó. Hơn nữa, cầu đã kéo lên thì không còn lối thoát khả dĩ nào khác. Ông ta không biết kẻ giết người kia sau đó ra sao, hay tại sao y bỏ lại chiếc xe đạp, nếu chiếc xe đúng là của y. Tên sát nhân không thể nào chết đuối trong hào nước vì dưới hào không có chỗ nào nước sâu hơn ba foot.

Trong đầu, Barker đã có sẵn một giả thuyết rất rõ ràng về vụ án mạng này. Douglas là người kín kẽ và không bao giờ nói về một phần quãng đời đã trải qua. Douglas di cư sang Mỹ từ khi còn rất trẻ. Douglas ăn nên làm ra và Barker gặp ông ta ở California; tại đó hai người hùn hạp làm ăn thành công khi giành được quyền khai thác mỏ ở khu vực mang tên Benito Canyon. Công việc rất khấm khá nhưng Douglas đột ngột bán hết phần của mình và lên đường về Anh quốc. Lúc đó Douglas đã góa vợ. Sau này Barker cũng chuyển tài sản thành tiền mặt và về sống ở London. Từ đó hai người nối lại liên lạc.

Douglas khiến Barker có cảm giác rằng một mối nguy nào đó luôn đón chờ người bạn của mình, và Barker luôn coi những chuyện Douglas làm - đột ngột rời California, hay thuê nhà ở một nơi hết sức tĩnh lặng của Anh quốc - là có liên quan đến hiểm họa ấy. Barker cho rằng một hội kín, một tổ chức bạo ngược nào đó, luôn truy tìm Douglas và nhất định không bỏ cuộc chừng nào chưa giết được người này. Vài lời nói của Douglas đã khiến Barker có ý nghĩ đó, tuy Douglas chưa bao giờ cho biết đó là hội nào, cũng như vì đâu mà ông ta lại làm mất lòng tổ chức đó. Barker chỉ có thể giả thuyết rằng những chữ viết trên tấm thiếp có liên quan gì đó đến hội kín ấy.

“Ông sống với ông Douglas bên California bao lâu?” Thanh tra MacDonald hỏi.

“Tổng cộng năm năm.”

“Ông nói hồi ấy ông Douglas sống độc thân phải không?”

“Không, tôi nói ông ấy góa vợ.”

“Có bao giờ ông nghe nói đến xuất thân người vợ trước của ông Douglas không?”

“Không, tôi nhớ có nghe anh ấy nói cô ấy là người gốc Đức, và tôi đã thấy ảnh chân dung của cô ấy. Một phụ nữ rất đẹp. Cô ấy chết vì bệnh thương hàn một năm trước khi tôi gặp Douglas.”

“Ông không biết quá khứ của ông Douglas có liên quan đến vùng nào cụ thể bên Mỹ sao?”

“Tôi thường nghe anh ấy nói đến Chicago. Anh ấy biết rõ thành phố ấy và từng làm việc ở đó. Tôi có nghe anh ấy nói về những khu vực mỏ sắt và mỏ than. Thời trước anh ấy lưu lạc khắp nơi.”

“Ông ta là chính khách hả? Cái hội kín này có dính dáng tới chính trị không?”

“Không, anh ấy hề quan tâm đến chuyện chính trị.”

“Ông không có lí do gì để cho rằng ông ta từng làm chuyện phi pháp sao?”

“Trái lại, trong đời tôi chưa bao giờ gặp ai ngay thẳng hơn anh ấy.”

“Không hề có điều gì lạ thường trong cuộc sống của ông ta bên California à?”

“Anh ấy thích nhất là ở lại làm việc trong khu mỏ của chúng tôi tại miền núi. Nếu tránh được thì anh ấy chẳng bao giờ đi tới nơi những người khác thường tụ họp. Đó là lí do lúc đầu tôi nghĩ là có ai đang truy lùng anh ấy. Rồi khi Douglas thình lình bỏ đi Âu châu thì tôi tin chắc như thế. Tôi nghĩ anh ấy đã nhận được một lời cảnh báo nào đó. Sau khi Douglas đi một tuần lễ là có năm sáu người đến dò hỏi về anh ấy.”

“Loại người như thế nào?”

“Chà, đó là một đám trông hết sức khó ưa. Họ tới khu mỏ và muốn biết anh ấy đi đâu. Tôi bảo họ anh ấy đã đi Âu châu và tôi không biết phải tìm ở đâu. Họ không có ý gì tốt đẹp với anh ấy đâu, nhìn là biết ngay.”

“Họ là người Mỹ, dân California à?”

“Chà, tôi không rõ có phải dân California không. Nhưng đúng là người Mỹ. Có điều họ cũng không phải thợ mỏ. Tôi không biết họ là ai và tôi rất mừng khi họ bỏ đi.”

“Lúc đó là sáu năm trước?”

“Gần bảy năm.”

“Trước đó hai ông đã sống cùng nhau năm năm ở California, như vậy là đã có chuyện gì đó xảy ra ít nhất từ mười một năm trước?”

“Chắc là thế.”

“Phải là chuyện thù oán gì đó nghiêm trọng lắm thì người ta mới dốc lòng truy đuổi lâu đến thế. Chuyện vặt vãnh không thể gây thù hận lâu dài như vậy.”

“Tôi nghĩ chuyện đó phủ bóng đen lên cuộc đời anh ấy. Douglas không bao giờ quên.”

“Nhưng nếu một người biết có nguy hiểm rình rập, và lại biết rõ nữa, ông không nghĩ là người đó sẽ nhờ cảnh sát bảo vệ à?”

“Có thể đó là một nguy hiểm mà không ai có thể bảo vệ anh ấy khỏi nó. Có một điều các ông cần biết. Douglas đi đâu cũng có vũ khí phòng thân. Khẩu súng lục của anh ấy luôn nằm trong túi. Nhưng rủi thay, đêm qua anh ấy lại khoác áo ngủ và bỏ khẩu súng trong phòng. Tôi đoán Douglas nghĩ là mình được an toàn khi cây cầu đã kéo lên.”

“Tôi muốn biết thời gian cụ thể một chút,” MacDonald nói. “Ông Douglas rời California đã khoảng sáu năm. Một năm sau ông cũng đi theo, đúng không?”

“Đúng là thế.”

“Và ông ta đã lập gia đình được năm năm. Hẳn ông phải trở về trong khoảng thời gian ông ta kết hôn.”

“Trước đó một tháng. Tôi làm phù rể cho anh ấy mà.”

“Ông có quen biết bà Douglas trước khi hai người đó kết hôn không?”

“Không, tôi không biết. Tôi đã xa Anh quốc suốt mười năm.”

“Nhưng kể từ khi đó ông rất thường xuyên gặp gỡ bà ta.”

Barker nghiêm mặt nhìn thẳng vào viên thanh tra cảnh sát.

“Kể từ đó tôi rất thường xuyên gặp gỡ anh ấy,” Barker đáp. “Nếu như tôi có gặp gỡ cô ấy là bởi vì ta không thể thăm viếng một người đàn ông mà không biết gì đến vợ người đó. Nếu ông nghĩ là có quan hệ gì…”

“Tôi không nghĩ gì cả, ông Barker. Tôi buộc phải tìm hiểu mọi điều có thể liên quan đến vụ này. Nhưng tôi không hề có ý xúc phạm.”

“Một số câu hỏi gây mất lòng đó,” Barker giận dữ trả lời.

“Chúng tôi chỉ cần sự thật. Vì lợi ích của ông cũng như của mọi người, mọi chi tiết đều phải rõ ràng. Ông Douglas có hoàn toàn tán thành tình bạn của ông với vợ ông ta không?”

Mặt Barker tái đi, hai bàn tay to khỏe đan chặt vào nhau run rẩy vì tức tối.

“Ông không có quyền hỏi những câu như thế!” Barker to tiếng. “Chuyện này có liên quan gì đến vụ án ông đang điều tra chứ?”

“Tôi phải lặp lại câu hỏi đó.”

“A, tôi từ chối trả lời.”

“Ông có thể khước từ trả lời, nhưng ông phải hiểu rằng bản thân sự khước từ của ông chính là câu trả lời, bởi vì nếu không có gì phải che giấu thì ông đã không từ chối.”

Barker ngồi im một hồi với gương mặt quyết đoán và đôi lông mày đen đậm chau lại trong dòng suy nghĩ dữ dội. Rồi ông ta ngước lên và nở một nụ cười.

“Chà, tôi nghĩ quý ông đây dẫu sao cũng chỉ làm bổn phận chính đáng của mình mà thôi, và tôi không có quyền cản trở. Tôi chỉ yêu cầu các ông đừng làm vợ anh ấy lo lắng vì chuyện này, bởi cô ấy đã đủ rối trí rồi. Tôi có thể nói rằng anh Douglas xấu số chỉ có một khuyết điểm duy nhất, và đó là lòng ghen tuông. Anh ấy quý mến tôi, không ai có thể yêu quý bạn hơn thế. Và anh ấy cũng hết lòng với vợ mình. Douglas thích tôi ghé đến đây và cứ luôn mời tôi tới. Thế nhưng nếu vợ anh ấy và tôi trò chuyện với nhau hoặc có vẻ như giữa chúng tôi có sự cảm thông thì anh ấy lại phát ghen và bất chợt nổi nóng, nói toàn những lời điên rồ nhất. Hơn một lần tôi đã thề sẽ không đến đây nữa vì lí do đó, nhưng rồi anh ấy lại viết cho tôi những lá thư khẩn thiết, đầy ân hận tới mức tôi phải viếng thăm. Nhưng tôi có thể lấy danh dự ra cam đoan với quý ông, không người đàn ông nào có được một người vợ yêu thương và chung thủy hơn đâu, và tôi cũng dám nói là không kiếm đâu được một người bạn trung thành như tôi!”

Lời nói đầy cảm xúc và nhiệt thành như thế nhưng thanh tra MacDonald vẫn không bỏ qua vấn đề này. Anh ta hỏi, “Ông có biết là chiếc nhẫn cưới đã bị tháo khỏi ngón tay xác chết không?”

“Hình như là thế,” Barker nói.

“Ông ngụ ý gì khi nói ‘hình như’ chứ? Ông biết đó là sự thật cơ mà.”

Người kia có vẻ hoang mang, do dự. “Khi tôi nói ‘hình như’ tức là tôi cho rằng chính anh ấy đã tháo nhẫn ra.”

“Chuyện chiếc nhẫn cưới không thấy đâu chẳng phải gợi người ta nghĩ giữa vụ thảm án này và cuộc hôn nhân có mối liên hệ với nhau sao?”

Barker nhún đôi vai rộng và nói, “Tôi không thể nói là điều đó có ý nghĩa gì. Nhưng nếu ông muốn cho là điều đó ám chỉ tới tiết hạnh của người phụ nữ ấy,” ánh mắt Barker lóe lên một thoáng, rồi bằng một nỗ lực lộ rõ ông ta đã chế ngự được cảm xúc bản thân, “…chà, các ông đi sai hướng rồi, vậy thôi.”

“Tôi không biết tôi có còn điều gì khác để hỏi ông ngay lúc này chăng,” MacDonald lạnh lùng nói.

“Có một điều nho nhỏ,” Sherlock Holmes lên tiếng. “Khi ông bước vào căn phòng đó thì chỉ có một cây nến thắp trên bàn, phải vậy không?”

“Phải, đúng như thế.”

“Trong ánh nến ấy ông nhìn thấy một chuyện khủng khiếp đã xảy ra?”

“Chính xác.”

“Ông lập tức rung chuông cầu cứu?”

“Phải.”

“Và có trợ giúp đến ngay?”

“Trong vòng một phút sau.”

“Thế nhưng khi mọi người đến thì họ thấy nến đã tắt và còn đèn được thắp. Điều này có vẻ rất đáng chú ý.”

Một lần nữa Barker tỏ dấu hiệu do dự. Ông ta trả lời sau một lúc ngần ngừ, “Tôi không thấy điều đó đáng chú ý, ông Holmes. Ánh nến có phần tù mù. Tôi nghĩ ngay đến việc cần phải nhìn rõ hơn. Đèn cũng nằm trên bàn, nên tôi thắp lên.”

“Và thổi tắt nến?”

“Chính xác.”

Holmes không hỏi gì thêm nữa và Barker quay lưng rời phòng sau khi thận trọng nhìn từng người chúng tôi, một ánh mắt mà tôi thấy có vẻ ẩn chứa thách thức.

Thanh tra MacDonald đã viết mấy chữ tỏ ý muốn hầu chuyện với bà Douglas trong phòng riêng nhưng bà ta đã phúc đáp là muốn gặp chúng tôi trong phòng ăn. Bây giờ bà ta xuất hiện, một mĩ nhân dáng cao trạc tuổi ba mươi, kín kẽ và tự chủ đến mức lạ thường, rất khác biệt với mẫu nhân vật quẫn trí, bi thương mà tôi đã hình dung. Đúng là gương mặt bà ta tái nhợt và u sầu như dung mạo của người đã trải qua biến cố lớn, nhưng phong thái vẫn điềm tĩnh và bàn tay đẹp như tạc tì trên cạnh bàn vẫn tĩnh tại như bàn tay tôi. Đôi mắt buồn quyến rũ của bà ta nhìn chúng tôi từ người này sang người khác với một vẻ tò mò lạ kì. Cái nhìn dò hỏi ấy đột nhiên biến thành lời nói.

“Các ông tìm ra gì chưa?” Bà ta lên tiếng.

Là do tôi tưởng tượng ra, hay câu hỏi đó tiềm tàng một nỗi sợ hãi hơn là hi vọng.

“Chúng tôi đang làm mọi điều có thể, thưa bà Douglas,” viên thanh tra nói. “Bà có thể yên tâm là chúng tôi không bỏ sót gì cả.”

“Đừng ngại tốn tiền bạc,” bà ta nói với giọng đều đều, vô cảm. “Tôi chỉ mong quý vị nỗ lực hết sức.”

“Chắc là bà có thể cho chúng tôi biết đôi điều may ra làm sáng tỏ được chuyện này.”

“Tôi không e ngại gì cả, tôi sẵn sàng nói hết những gì tôi biết.”

“Chúng tôi đã nghe ông Cecil Barker nói là trên thực tế bà không nhìn thấy gì, bà không hề vào phòng đó khi thảm kịch xảy ra, phải không?”

“Đúng, tôi vừa xuống cầu thang thì anh ấy bảo tôi quay lại. Anh ấy cầu xin tôi trở về phòng mình.”

“Ra thế. Trước đó bà nghe thấy tiếng súng và đi xuống ngay?”

“Tôi mặc áo khoác rồi mới xuống.”

“Bao lâu sau khi nghe tiếng súng thì ông Barker ngăn bà lại ở cầu thang?”

“Chắc phải mất vài phút. Những lúc như thế khó mà để ý chuyện thời gian. Anh ấy nài nỉ tôi đừng vào đó. Anh ấy khẳng định là tôi chẳng thể làm gì được. Sau đó bà giúp việc Allen đưa tôi trở lên lầu. Tất cả cứ như một cơn ác mộng.”

“Bà có thể cho chúng tôi biết là ông nhà đã đi xuống dưới được chừng bao lâu thì bà nghe tiếng súng không?”

“Không, tôi không biết được. Chồng tôi đi thẳng từ phòng thay đồ và tôi không nghe tiếng anh ấy đi xuống. Tối nào chồng tôi cũng đi một vòng quanh nhà vì anh ấy luôn lo ngại có hỏa hoạn. Đó là điều duy nhất tôi từng thấy anh ấy lo ngại.”

“Đó là điều tôi muốn đề cập, thưa bà Douglas. Bà đã quen biết ông nhà chỉ ở Anh quốc mà thôi, phải không?”

“Vâng, chúng tôi lấy nhau đã năm năm rồi.”

“Có bao giờ bà nghe ông nhà nói bất cứ chuyện gì đã xảy ra bên Mỹ và có thể gieo nguy hiểm cho ông ấy không?”

Bà Douglas suy nghĩ kĩ lưỡng trước khi trả lời.

“Có,” một lúc sau bà mới lên tiếng, “tôi luôn có cảm giác là có mối nguy hiểm nào đó đang rình rập chồng tôi. Anh ấy không chịu nói cho tôi biết. Không phải anh ấy không tin tôi, giữa hai vợ chồng tôi luôn có tình yêu thương và sự tin cậy tuyệt đối, mà là do anh ấy muốn tôi khỏi phải lo lắng. Chồng tôi nghĩ nếu tôi mà biết hết thì tôi sẽ suốt ngày rầu rĩ ủ ê cho nên anh ấy giữ kín bí mật.”

“Thế thì làm sao bà biết được chứ?”

Gương mặt bà Douglas bừng lên với một nụ cười thoáng qua.

“Có thể nào một người chồng luôn giữ canh cánh suốt đời một bí mật mà người phụ nữ yêu thương anh ta lại không hề nghi ngờ chứ? Tôi biết qua việc anh ấy không chịu kể nhiều về quãng đời sống bên Mỹ. Tôi biết qua những cách đề phòng của anh ấy. Tôi biết qua mấy lời anh ấy nói. Tôi biết qua cách chồng tôi nhìn những người lạ mặt không mong đợi. Tôi hoàn toàn chắc chắn rằng anh ấy có những kẻ thù rất mạnh, rằng anh ấy tin là chúng đang truy tìm, rằng anh ấy lúc nào cũng đề phòng chúng. Tôi tin chắc điều đó tới mức suốt nhiều năm qua mỗi lần chồng tôi về nhà muộn hơn mong đợi là tôi khiếp hãi.”

“Cho phép tôi hỏi,” Holmes lên tiếng, “ông nhà đã nói gì khiến bà chú ý vậy?”

“Thung lũng Kinh hoàng,” người phụ nữ đáp. “Anh ấy thường nói vậy mỗi khi tôi gặng hỏi. Anh đã từng sống tại Thung lũng Kinh hoàng. Anh vẫn chưa thoát khỏi chốn đó… Có lần tôi đã hỏi chồng tôi khi tôi thấy anh ấy có vẻ nghiêm trọng khác thường, ‘Chúng ta không bao giờ thoát khỏi Thung lũng Kinh hoàng được sao?’ Anh ấy trả lời, ‘Có lúc anh nghĩ rằng chúng ta sẽ không bao giờ thoát’.”

“Nhất định là bà có hỏi ông nhà về ý nghĩa của cái Thung lũng Kinh hoàng đó chứ?”

“Tôi có hỏi nhưng thường thì chồng tôi đâm ra nghiêm trọng và sẽ lắc đầu bảo, ‘Trong hai ta có một người sống trong bóng tối là đủ tồi tệ rồi em. Cầu Chúa cho em không bao giờ phải sống như thế!’ Đó là một thung lũng có thật mà chồng tôi đã từng sống ở đó và đã có chuyện gì kinh khủng xảy ra cho anh ấy, tôi tin chắc như vậy nhưng không thể cho các ông biết gì hơn nữa.”

“Thế ông ta không hề nhắc đến tên người nào sao?”

“Có chứ, cách đây ba năm có lần chồng tôi mê sảng vì lên cơn sốt khi đi săn bị tai nạn. Tôi còn nhớ lúc đó anh cứ liên tục nhắc tên một người nào đó. Anh ấy gọi tên người đó với giọng giận dữ và có phần hãi hùng. Người đó là McGinty, Hội chủ McGinty. Khi anh ấy bình phục tôi có hỏi McGinty là ai và là chủ của hội gì. Anh ấy chỉ cười to và nói, ‘Tạ ơn Chúa, không phải chủ của anh!’ Và đó là tất cả những gì anh ấy nói với tôi. Nhưng giữa Hội chủ McGinty và Thung lũng Kinh hoàng có mối liên quan.”

“Còn một chuyện nữa,” thanh tra MacDonald nói. “Có phải bà gặp ông Douglas trong một nhà trọ ở London và đính hôn với ông ta ở đấy? Có chuyện gì lãng mạn, chuyện gì cần giấu kín hay bí mật về đám cưới không?”

“Lãng mạn thì có. Luôn luôn lãng mạn. Nhưng bí mật thì không hề.”

“Ông nhà không có tình địch?”

“Không.”

“Chắc chắn là bà đã biết chuyện chiếc nhẫn cưới của ông nhà đã bị mất. Điều đó có gợi cho bà điều gì không? Cứ cho là một kẻ thù nào đó trong quãng đời trước của chồng bà đã truy lùng ông ta và gây án đi, vậy thì vì lí do nào mà kẻ đó lại lấy đi chiếc nhẫn cưới của ông ta chứ?”

Tôi xin thề rằng trong một thoáng tôi đã thấy một nụ cười thấp thoáng trên đôi môi người phụ nữ này.

“Thực tình là tôi không biết,” bà ta đáp. “Rõ ràng đây là chuyện lạ lùng hết sức.”

“Chà, chúng tôi sẽ không giữ bà lâu hơn nữa, và chúng tôi xin lỗi đã làm phiền bà vào lúc này,” viên thanh tra nói. “Chắc chắn sẽ còn nhiều chuyện khác nữa, nhưng khi nào cần chúng tôi sẽ hỏi ý bà.”

Bà Douglas đứng dậy và một lần nữa tôi lại nhận ra ánh mắt như dò xét của bà ta lướt qua cả bốn chúng tôi. “Lời khai của tôi có tạo được ấn tượng gì với các ông?” Cái nhìn ấy, nếu thốt nên lời thì sẽ là câu hỏi đó. Rồi cúi chào, bà ta đi nhanh ra khỏi phòng.

“Một người đàn bà xinh đẹp, rất xinh đẹp,” MacDonald nói với vẻ trầm ngâm sau khi cánh cửa phòng đã khép lại sau lưng bà Douglas. “Cái gã Barker này chắc chắn là ghé xuống đây thường xuyên. Hắn ta thừa sức quyến rũ phụ nữ. Hắn đã thừa nhận là người chết có tính hay ghen, và chắc là bản thân hắn biết rõ cái gì gây ra sự ghen tuông đó. Rồi còn chuyện chiếc nhẫn cưới. Ta không thể bỏ qua chuyện đó. Kẻ nào mà tháo chiếc nhẫn cưới của người chết ra thì… Ông nghĩ sao về chuyện này, ông Holmes?”

Anh bạn tôi đang ngồi đắm chìm trong suy nghĩ, hai bàn tay ôm đầu. Bây giờ anh đứng dậy rung chuông.

“Ames,” anh nói khi người quản gia bước vào, “ông Cecil Barker hiện đang ở đâu?”

“Để tôi đi tìm, thưa ông.”

Một lát sau Ames quay lại cho biết Barker đang ở ngoài vườn.

“Ames, ông có nhớ là ông Barker mang gì dưới chân khi ông theo ông ta vào thư phòng đó đêm hôm qua không?”

“Dạ có, thưa ông Holmes. Ông ấy mang đôi dép phòng ngủ. Tôi đã mang đôi ghệt ra cho ông Barker khi ông ấy đi báo cảnh sát.”

“Đôi dép ấy bây giờ ở đâu?”

“Vẫn còn nằm dưới cái ghế trong tiền sảnh đấy ạ.”

“Tốt lắm, Ames. Tất nhiên điều quan trọng đối với chúng tôi là phải biết dấu chân nào là của ông Barker, dấu chân nào là của người ngoài.”

“Dạ, tôi thấy đôi dép ấy dính máu, thực tình thì cả đôi của tôi cũng thế ạ.”

“Xét theo thực trạng căn phòng, điều đó cũng bình thường mà. Tốt lắm, Ames. Khi nào cần chúng tôi sẽ rung chuông gọi ông.”

Vài phút sau chúng tôi đã ở trong thư phòng đó. Holmes đã mang theo đôi dép mềm lấy ngoài tiền sảnh. Đúng như Ames đã lưu ý, hai đế dép dính máu khô thẫm màu.

“Lạ thật!” Holmes lẩm bẩm khi anh đứng dưới ánh sáng hắt vào qua cửa sổ xem xét tỉ mỉ đôi dép. “Đúng là rất lạ!”

Nhanh nhẹn khom người xuống như một con mèo vồ mồi, anh đặt một chiếc dép lên dấu máu trên bệ cửa sổ. Chiếc dép trùng khớp hoàn toàn. Anh mỉm cười với các cộng sự.

Viên thanh tra rạng rỡ hẳn lên vì phấn khởi. Giọng nói đặc sệt chất Aberdeen của anh ta nghe rổn rảng như tiếng que gõ vào lan can.

“Ôi,” anh ta kêu lên, “không còn nghi ngờ gì nữa! Chính Barker đã ngụy tạo dấu chân trên bậu cửa sổ. Dấu này to hơn bất kì dấu giày nào. Tôi nhớ ông có nói đó là một bàn chân bẹt, và đây là lời giải thích. Nhưng đây là trò gì thế, ông Holmes, trò gì đây?”

“A, trò gì đây nhỉ?” Anh bạn tôi trầm ngâm nhắc lại.

White Mason cười khúc khích rồi xoa hai bàn tay vào nhau đầy đắc chí. Ông ta nói to, “Tôi đã nói vụ này rất nan giải mà! Thực tình là rất nan giải!”

6
Tia sáng đầu tiên

Ba vị thám tử kia có nhiều chuyện tỉ mỉ cần phải điều tra nên tôi một mình quay lại chỗ trọ khiêm nhường của chúng tôi ở lữ quán. Nhưng trước khi trở về, tôi tản bộ một vòng khu vườn xưa lạ mắt bên cạnh tòa nhà này. Những hàng cây thủy tùng rất lâu năm được tỉa tót thành những dáng lạ lùng bao quanh, trang trí cho khu vườn. Bên trong là bãi cỏ xanh tươi có một chiếc đồng hồ mặt trời cũ kĩ đặt ngay chính giữa. Toàn bộ cảnh quan toát lên sự êm dịu và tĩnh tại rất thích hợp cho thần kinh có phần chấn động của tôi.

Trong bầu không khí hết sức bình an đó, ta có thể quên đi thư phòng tăm tối với xác người đẫm máu nằm sõng soài dưới sàn nhà, hoặc chỉ nhớ đến nó như nhớ một cơn ác mộng phi thực. Tuy nhiên, khi tôi dạo quanh vườn, cố tắm mình trong hương thơm dịu dàng của cây lá thì lại xảy ra chuyện lạ buộc tôi phải nhớ lại thảm kịch ấy và để lại trong tâm trí tôi một dấu ấn đen tối.

Tôi có nói rằng có rặng thủy tùng bao quanh khu vườn. Ở đầu xa nhất tính từ ngôi nhà, chúng mọc dày hơn và đan thành một hàng giậu chạy dài liên tục. Bên kia hàng giậu, khuất tấm mắt người từ phía ngôi nhà đi tới là một băng ghế đá. Khi đến gần chỗ ấy tôi nghe có tiếng nói, một giọng trầm của đàn ông và được đáp lại bằng tiếng cười khe khẽ của phụ nữ. Một thoáng sau đó, tôi đã vòng qua đầu hàng giậu và tôi nhìn thấy bà Douglas và gã Barker kia trước khi họ nhận ra sự hiện diện của tôi. Dáng vẻ người phụ nữ khiến tôi sửng sốt. Khi ở trong phòng ăn, bà ta tỏ ra nghiêm trang và kín đáo. Bây giờ vẻ u buồn giả tạo của người đàn bà đã tan biến, ánh mắt sáng rực niềm vui sống và trên gương mặt vẫn còn rộn ràng sự thích thú vì lời nói của người bên cạnh. Barker ngồi chồm tới trước, hai bàn tay đan vào nhau, cẳng tay tì trên đầu gối, trên gương mặt điển trai, dạn dĩ cũng mang một nét cười. Trong một thoáng - nhưng là một thoáng muộn màng - họ lại khoác lên hai chiếc mặt nạ nghiêm trang khi thấy bóng tôi xuất hiện. Họ vội trao đổi mấy lời qua lại rồi Barker đứng dậy đi về phía tôi.

“Xin lỗi,” ông ta nói, “chắc tôi đang nói chuyện với bác sĩ Watson?”

Tôi cúi chào với vẻ lạnh lùng, hẳn là đã bộc lộ rõ hết cái cảm giác nảy sinh trong tâm trí tôi.

“Chúng tôi nghĩ chắc ông hẳn là bác sĩ Watson, bởi vì tình bạn của ông với ông Sherlock Holmes thì ai cũng biết. Phiền ông ghé đến nói chuyện với bà Douglas một chút được chứ?”

Tôi mang bộ mặt khó chịu đi theo Barker. Tôi có thể thấy rõ mồn một trong tâm trí mình hình ảnh cái xác bị bắn nát đầu nằm trên sàn. Ở đây, chỉ vài giờ sau thảm kịch ấy, vợ cùng bạn thân nhất của người chết lại cười nói với nhau sau một bụi cây ngay trong khu vườn của chính kẻ quá cố. Tôi dè dặt chào người phụ nữ. Khi trong phòng ăn, tôi đã buồn cùng với nỗi buồn đau của bà ta. Bây giờ tôi lãnh đạm nhìn thẳng vào đôi mắt khẩn khoản kia.

“Tôi e ông sẽ nghĩ tôi là người nhẫn tâm chai đá,” bà ta nói.

Tôi nhún vai đáp, “Không phải việc của tôi.”

“Có lẽ rồi sẽ có ngày ông đánh giá tôi đúng. Giá như ông hiểu rằng…”

“Bác sĩ Watson không việc gì phải hiểu,” Barker cắt lời ngay. “Như chính bác sĩ đã nói, đây không phải việc của ông ấy.”

“Đúng vậy,” tôi nói, “và tôi xin phép đi dạo tiếp.”

“Khoan đã, thưa bác sĩ Watson,” người phụ nữ cất giọng khẩn khoản. “Có một chuyện mà chỉ ông mới trả lời chính xác nhất, và điều đó có thể hết sức quan trọng đối với tôi. Ông biết rõ hơn ai hết về ông Holmes và mối quan hệ của ông ấy với cảnh sát. Giả sử có một chuyện được tiết lộ riêng cho ông ấy biết thì ông ấy có bắt buộc phải chia sẻ với các thanh tra không?”

“Đúng đấy,” Barker sốt sắng phụ họa. “Ông ấy làm việc độc lập hay phối hợp với cảnh sát?”

“Thật sự tôi không biết mình có đủ tư cách để nói về vấn đề này hay không.”

“Xin ông, tôi năn nỉ ông đó, bác sĩ Watson! Tôi chắc chắn sẽ mang ơn, mang ơn ông nhiều lắm nếu như ông giúp chúng tôi thấu suốt.”

Trong lời bà Douglas có một âm hưởng chân thành tới mức tôi liền lập tức quên hết hành vi thiếu ý thức của bà ta lúc nãy và xiêu lòng chiều theo.

“Ông Holmes là một nhà điều tra độc lập,” tôi nói. “Ông ấy tự chủ hoàn toàn và chỉ làm theo lương tri của mình. Nhưng ông ấy tất nhiên cũng cảm thấy cần phải thành thật với các viên chức đang hợp tác điều tra, và ông ấy sẽ không giấu giếm cảnh sát bất cứ điều gì có thể giúp họ đưa tội phạm ra trước công lí. Ngoài điều đó ra tôi không thể nói gì nữa, và tôi đề nghị bà gặp chính ông Holmes nếu như muốn biết rõ hơn.”

Nói xong tôi nhấc mũ chào rồi đi tiếp, còn họ vẫn ngôi sau hàng giậu kín đáo ấy. Ngoái nhìn lại khi đi vòng qua đầu kia bờ giậu, tôi vẫn thấy họ đang nói chuyện rất sôi nổi và vì họ đang nhìn theo tôi, rõ ràng chủ đề tranh luận của họ chính là cuộc gặp gỡ vừa rồi.

“Tôi không muốn nghe gì hết về những chuyện bí mật của họ,” Holmes nói khi tôi thuật lại những gì xảy ra. Anh đã dành cả buổi chiều ở điền trang hội ý với hai người cộng sự và trở về lúc 5 giờ, bụng cồn cào thèm một bữa ăn nhẹ và tôi đã bảo lữ quán chuẩn bị cho anh. “Không bí mật riêng tư gì hết, Watson ạ, vì chúng sẽ gây ra rất nhiều rầy rà nếu như có lệnh bắt giữ họ vì tội âm mưu và giết người.”

“Anh nghĩ sẽ có chuyện đó sao?”

Holmes đang lúc cao hứng và vui vẻ nhất.

“Watson thân mến ơi, khi nào tôi xử xong quả trứng thứ tư, tôi sẽ sẵn sàng cho biết hết tình hình. Tôi không nói là đã hiểu rõ ngọn nguồn, còn lâu mới hiểu cặn kẽ, nhưng khi nào chúng ta tìm ra quả tạ thất lạc…”

“Quả tạ tay là sao?”

“Ôi trời, Wason, lẽ nào anh không hiểu là vụ này phụ thuộc hoàn toàn vào quả tạ thất lạc đó sao? À, à, anh không cần phải thất vọng làm chi, vì nói riêng với anh thôi, tôi nghĩ cả thanh tra Mac lẫn ông cảnh sát xuất sắc của vùng này cũng không hiểu hết tầm quan trọng của nó. Một quả tạ đấy, Watson! Nghĩ mà xem, một người năng tập thể dục thể thao mà chỉ dùng có một quả tạ! Anh cứ tự hình dung đến chuyện phát triển không đồng đều đi, đến nguy cơ nhãn tiền là bị vẹo cột sống đi. Thật kinh ngạc, Watson, thật kinh ngạc!”

Anh ngồi đó miệng nhồm nhoàm bánh mì, mắt ánh lên vẻ tinh quái, quan sát vẻ lúng túng của tôi. Chỉ riêng cảnh tượng anh ngấu nghiến hết sức ngon lành cũng đã bảo đảm cho thành công, bởi tôi còn nhớ rõ anh đã từng có nhiều ngày đêm không buồn ăn uống, lúc tâm trí anh bối rối vì bị một vấn đề nào đó giày vò trong khi gương mặt gầy sôi nổi của anh càng lúc càng hốc hác đi vì việc tập trung toàn bộ trí tuệ đầy lao khổ. Cuối cùng anh châm tẩu thuốc, và đi tới ngồi ở góc lò sưởi của lữ quán xưa này, nói về công việc chậm rãi và tùy hứng cứ như đang thốt thành lời những gì đang nghĩ trong đầu chứ không phải những gì đã suy xét kĩ.

“Dối trá, Watson ạ, dối trá quá mức, trắng trợn, lộ liễu, bất chấp, chúng ta mới bước tới cửa là đã nghe toàn lời giả dối! Đó là khởi điểm của chúng ta. Toàn bộ câu chuyện do Barker kể lại chỉ là dối trá. Nhưng câu chuyện của Barker lại được bà Douglas chứng thực. Cho nên bà ta cũng nói dối luôn. Cả hai đều dối trá, và đang âm mưu gì đó. Cho nên bây giờ chúng ta đã có một vấn đề rõ ràng. Tại sao họ lại nói dối, và họ đang cố che giấu sự thật nào? Ta hãy thử xem, Watson, anh và tôi, xem chúng ta có thể chọc thủng tấm màn dối trá này và nhìn ra sự thật không.

Làm sao tôi biết là họ nói dối? Vì đó là một câu chuyện bịa đặt vụng về hoàn toàn không thể có thật. Nghĩ coi! Theo như câu chuyện chúng ta được nghe kể, tên sát nhân sau khi giết người xong chỉ có không đầy một phút để tháo chiếc nhẫn ra khỏi ngón tay xác chết, chiếc nhẫn đó lại nằm dưới một chiếc nhẫn khác, rồi lại đeo chiếc nhẫn kia vào, kẻ đó không thể nào lại làm như vậy, rồi còn để tấm danh thiếp quái gở kia bên cạnh nạn nhân nữa. Tôi dám nói chuyện đó rõ ràng là phi lí.

Anh có thể cho rằng, và tôi rất kính trọng óc phán đoán của anh, Watson à, đến nỗi tôi cho là anh sẽ nghĩ như thế, rằng chiếc nhẫn có thể đã được tháo ra trước khi người đó bị giết. Việc cây nến chỉ được thắp sáng trong một thời gian ngắn cho thấy không hề có cuộc gặp gỡ lâu dài nào hết. Chẳng lẽ Douglas, người nghe nói là rất gan lì, lại có thể nhanh chóng giao nộp chiếc nhẫn cưới trước một đòi hỏi chớp nhoáng như vậy, cứ cho là ông ta chịu giao nộp nó đi? Không đâu, Watson, không đâu, kẻ giết người kia đã ở một mình với người chết ấy một lúc lâu với chiếc đèn thắp sáng. Tôi tin chắc điều đó. Nhưng phát súng rõ ràng là nguyên nhân gây ra cái chết. Do đó phát đạn phải được bắn vào lúc nào đó sớm hơn thời điểm chúng ta được nghe kể. Chắc chắn như thế. Do đó, chúng ta đang chứng kiến một âm mưu có chủ đích của hai người đã nghe thấy tiếng súng, gã Barker và bà Douglas. Hơn nữa, khi tôi chứng minh được rằng dấu máu trên bệ cửa sổ là do Barker ngụy tạo đánh lừa cảnh sát, anh sẽ nhận thấy vụ này càng lúc càng bất lợi cho hắn.

Bây giờ chúng ta phải tìm hiểu xem án mạng đó thực tế đã xảy ra vào giờ nào. Cho tới 10 giờ rưỡi thì đám gia nhân vẫn lui tới khắp nhà nên chắc chắn không thể xảy ra trước thời gian đó. Đến 11 giờ kém 15 tất cả bọn họ đều về phòng ngủ, ngoại trừ Ames ở trong kho bếp. Sau khi anh cáo từ chúng tôi lúc chiều nay, tôi đã thử nghiệm vài lần và thấy rằng nếu đứng trong kho bếp khi mọi cánh cửa đã đóng kín thì tôi không hề nghe bất cứ tiếng động nào do MacDonald tạo ra trong thư phòng kia.

Thế nhưng, ở phòng của bà giúp việc thì khác. Nó nằm bên hành lang không xa lắm, và từ đó tôi có thể nghe mơ hồ được tiếng nói nếu như nói rất to. Tiếng nổ của khẩu súng săn đã bị chặn bớt phần nào khi nã đạn ở cự li rất gần, trong trường hợp này không nghi ngờ gì nữa. Tiếng nổ sẽ không lớn, thế nhưng trong đêm im ắng âm thanh đó dễ dàng vọng tới phòng bà Allen. Như chính bà Allen đã nói, bà ta hơi lãng tai; dù vậy trong lời khai bà ta có nhắc đến chuyện nghe tiếng gì đó giống như cánh cửa đóng sầm lại khoảng nửa giờ trước khi có chuông báo động. Nửa giờ trước khi có chuông tức là 11 giờ kém 15. Tôi tin chắc bà ta đã nghe thấy tiếng súng, và đó chính là thời gian thực sự xảy ra vụ giết người.

Nếu như vậy, chúng ta bây giờ phải xác định xem Barker và bà Douglas, giả sử họ không phải là những kẻ giết người, có thể làm gì từ 11 giờ kém 15, khi tiếng súng khiến họ phải đi xuống nhà, cho tới 11 giờ 15, khi họ rung chuông gọi gia nhân đến. Họ làm gì trong khoảng thời gian đó, và tại sao không báo động ngay? Đó là câu hỏi dành cho chúng ta, và trả lời được nó tức là chúng ta đã tiến một bước dài để làm sáng tỏ vụ án này.”

“Bản thân tôi tin rằng giữa hai người này có sự thỏa thuận,” tôi nói. “Bà ta phải là kẻ nhẫn tâm lắm mới có thể ngồi cười cợt nghe bông đùa trong khi chồng bị sát hại chỉ mới mấy tiếng đồng hồ trước.”

“Chính xác. Bà ta cũng không tạo ấn tượng về là một người vợ tốt khi thuật lại những gì xảy ra. Tôi không phải là kẻ hết lòng đeo đuổi nữ giới, như anh đã biết đó, Watson, nhưng kinh nghiệm sống đã dạy tôi biết là ít có người vợ nào, nếu cô ta còn chút quan tâm đến chồng, lại có thể để cho lời nói của bất kì ai ngăn cản mình nhìn xác chồng. Watson, nếu tôi lấy vợ thì chỉ mong sao vợ tôi không cạn tình đến mức bằng lòng cho người giúp việc dắt đi trong khi xác tôi chỉ nằm cách cô ta có vài yard. Màn kịch này dàn dựng quá kém cỏi, bởi vì ngay cả những điều tra viên non nớt nhất cũng phải kinh ngạc khi không hề có tiếng gào khóc, than vãn như thói thường của phụ nữ. Nếu không còn gì khác thì nội tình tiết này thôi cũng đã khiến tôi nghi ngờ đây là một âm mưu sắp đặt sẵn.”

“Thế anh cho rằng chắc chắn Barker và bà Douglas phạm tội giết người sao?”

“Câu hỏi thẳng thừng của anh thật đáng sợ đấy, Watson,” Holmes vừa nói vừa vung vẩy tẩu thuốc về phía tôi. “Hỏi gì mà cứ như bắn một phát đạn kết liễu thế! Nếu như anh muốn hỏi bà Douglas và Barker có biết sự thật về vụ giết người này và đang mưu đồ che giấu nó thì tôi có thể cho anh một câu trả lời thành thật. Tôi tin chắc như thế. Nhưng lời tuyên bố kinh khủng của anh không có cơ sở. Tạm thời ta hãy xem xét những điểm khó khăn chưa giải quyết được. Chúng ta giả sử rằng giữa hai người này tồn tại một thứ tình cảm bất chính, và cứ cho là họ rắp tâm trừ khử kẻ ngáng đường là ông Douglas đi. Đây là một giả thuyết khó có khả năng xảy ra, bởi vì khi tôi kín đáo dò hỏi, đám gia nhân cùng nhiều người khác, họ đều không làm vững thêm cho giả thuyết này. Ngược lại, có nhiều bằng chứng về chuyện vợ chồng Douglas rất yêu thương nhau.”

“Điều đó không đúng, tôi chắc chắn,” tôi vừa nói vừa nghĩ đến gương mặt tươi cười xinh đẹp trong khu vườn kia.

“À, ít ra Barker và bà Douglas cũng tạo được ấn tượng đó. Tuy nhiên, chúng ta cứ cho rằng đây là một cặp cực kì tinh ranh đi, họ đã lừa gạt mọi người ngon ơ và thông đồng giết chết người chồng. Ngẫu nhiên người chồng lại là kẻ đang bị nguy hiểm rình rập…”

“Chúng ta chỉ nghe họ nói thế thôi.”

Holmes tỏ ra tư lự. “Tôi biết chứ, Watson. Anh đang xây dựng một giả thuyết trên cơ sở là mọi chuyện họ nói ngay từ đầu đều giả dối. Theo ý kiến của anh thì hễ có mối đe dọa tiềm tàng nào, không có hội kín, không có Thung lũng Kinh hoàng, ông trùm Mac gì đó, hay bất cứ thứ gì khác. Chà, suy luận thế cũng hợp lí. Thử nhìn xem nó đưa chúng ta đến đâu. Họ bịa ra chuyện đó để giải thích cho vụ án. Rồi họ để chiếc xe đạp ngoài vườn làm bằng chứng về sự tồn tại của một người ngoài, vết máu trên bệ cửa sổ cũng có cùng mục đích. Cả tấm thiếp bên xác chết cũng thế, có thể nó đã được chuẩn bị sẵn. Tất cả những dữ kiện đó đều khớp với giả định của anh đấy, Watson. Nhưng bây giờ chúng ta lại gặp phải những chi tiết dứt khoát là gai góc, khó chịu, và không thể lắp vào đâu cho vừa. Trong mọi thứ vũ khí, tại sao lại phải dùng một khẩu súng săn cưa nòng… và lại là súng của Mỹ chứ? Làm sao cặp này có thể chắc chắn rằng tiếng nổ sẽ không lôi kéo ai tới chỗ họ? Chuyện bà Allen không để tâm đến cánh cửa đóng sầm chỉ là tình cờ thôi. Tại sao cặp nhân tình này lại làm những chuyện như vậy, Watson?”

“Thú thật là tôi không lí giải được.”

“Hơn nữa, nếu một người đàn bà và nhân tình âm mưu giết chết người chồng, liệu họ có rêu rao tội lỗi của mình bằng cách tháo chiếc nhẫn cưới sau khi giết người để phô trương không? Anh thấy chuyện đó có thể xảy ra không, Watson?”

“Không, không thể.”

“Và thêm nữa, nếu như anh muốn bày ra một chiếc xe đạp đã giấu kín, thử hỏi chuyện đó có đáng làm không khi mà ngay cả một tay thám tử đần độn nhất cũng thấy ngay đó là trò đánh lạc hướng, bởi vì chiếc xe đạp là thứ đầu tiên mà kẻ đào tẩu cần tới để trốn thoát.”

“Tôi không thể nghĩ ra cách lí giải nào.”

“Thế nhưng bao giờ cũng có cách kết hợp các sự kiện để đưa ra lời lí giải hợp lí nhất. Tôi sẽ cho anh thấy một hướng suy nghĩ khả dĩ hơn, đây chỉ là một trò thao dượt tư duy, không hề khẳng định là hướng đi này đúng. Thú thật đây chỉ là tưởng tượng mà thôi, nhưng chẳng phải tưởng tượng thường dẫn ta đến với sự thật đấy sao? Ta giả sử rằng có một bí mật tội lỗi nào đó, một bí mật đúng là ô nhục trong cuộc đời của chính Douglas. Vì nó mà có kẻ đã giết chết ông ta, và ta giả sử rằng đó là một kẻ phục thù, một kẻ ở bên ngoài. Kẻ phục thù này, vì lí do nào đó mà thú thật tôi cũng không sao giải thích được, đã lấy chiếc nhẫn cưới của người chết. Mối thù này có thể đã có từ cuộc hôn nhân đầu tiên của Douglas, và chiếc nhẫn bị lấy đi vì chính lí do đó.

Trước khi kẻ phục thù tẩu thoát, Barker và vợ của Douglas đã vào phòng đó. Tên giết người đã thuyết phục họ rằng bắt hắn chỉ tổ phơi bày một chuyện nhục nhã ghê gớm nào đó. Họ tin theo lời hắn ta và để cho hắn đi. Vì thế, có lẽ họ đã hạ cây cầu xuống, chuyện này có thể làm rất êm thắm, và sau đó kéo cầu lên trở lại. Hung thủ tẩu thoát và vì lí do nào đó lại nghĩ rằng đi bộ sẽ an toàn hơn đi xe đạp, cho nên hắn giấu chiếc xe ở một nơi kín đáo để hắn cao chạy xa bay rồi thì người ta mới tìm thấy nó. Đến đây giả định của ta vẫn nằm trong phạm vi khả thi, phải vậy không?”

“Chà, nghe có lí, chắc chắn rồi,” tôi nói có phần dè dặt.

“Watson, chúng ta cần phải nhớ là cho dù bất cứ chuyện gì xảy ra thì chắc chắn là rất lạ thường. Đấy, bây giờ tiếp tục với giả định của chúng ta nhé; sau khi tên sát nhân đi khỏi thì hai người này, không nhất thiết phải là một cặp nhân tình, nhận ra rằng họ đã tự đặt mình vào một tình huống khó lòng chứng minh là họ vô can hoặc vô tội. Họ ứng phó một cách hấp tấp và vụng về. Barker lấy chiếc dép vấy máu tạo ra dấu chân trên bệ cửa sổ để ngụ ý đó là cách tên sát nhân đã tẩu thoát. Họ hiển nhiên là phải nghe thấy tiếng súng, cho nên họ phải báo động đúng như họ đã làm, nhưng báo động sau khi xảy ra chuyện cả nửa giờ đồng hồ.”

“Thế theo anh thì làm sao chứng minh được hết mọi điều đó?”

“Chà, nếu có người bên ngoài thì ta có thể truy lùng và bắt hắn. Đó sẽ là chứng cứ hữu hiệu nhất. Bằng không… à, các phương kế khoa học còn lâu mới cạn kiệt. Tôi nghĩ rằng chỉ cần một buổi tối nghiên cứu thôi là tôi sẽ có cách.”

“Một buổi tối thôi!”

“Tôi tính chốc nữa sẽ quay lại nơi đó. Tôi đã thu xếp với ông Ames đáng mến, ông ta hoàn toàn không dốc lòng vì Barker đâu. Tôi sẽ ngồi trong phòng đó xem thử bầu không khí ấy có gợi hứng gì cho mình không. Tôi tin vào thổ thần thổ địa. Cứ cười đi, anh bạn Watson. Chà, để rồi xem. À này, anh có mang theo cái dù to của anh đấy chứ?”

“Nó đây này.”

“Chà, cho tôi mượn được không?”

“Hẳn rồi… nhưng đó là một thứ vũ khí chẳng ra gì! Nếu như có nguy hiểm…”

“Chẳng có gì nghiêm trọng đâu, Watson thân mến ơi, hoặc nếu cần thì tôi nhất định sẽ nhờ anh trợ giúp. Nhưng tôi sẽ mang cái dù theo. Lúc này tôi chỉ còn chờ các cộng sự của chúng ta từ Tunbridge Wells trở về mà thôi, họ tới đó để tìm cho ra người có khả năng là chủ chiếc xe đạp ấy.”

Mãi tới khi sụp tối, thanh tra MacDonald và White Mason mới quay về sau chuyến đi xa, và họ xuất hiện với bộ mặt hả hê, cho biết đã có tiến triển lớn trong việc điều tra.

“Trời, thú thật tôi đã không hề tin là có dính líu tới người bên ngoài,” MacDonald nói, “nhưng đó là chuyện cũ rồi. Chúng tôi đã xác định được nguồn gốc chiếc xe, và đã có mô tả nhân dạng của đối tượng, đúng là một bước tiến xa.”

“Nghe có vẻ như chuyện bắt đầu đến hồi kết,” Holmes nói. “Tôi hết lòng chúc mừng hai ông.”

“Tôi bắt đầu từ dữ kiện ông Douglas đã tỏ ra bất an từ ngày hôm trước, khi ông ta đến Tunbridge Wells. Như vậy chính ở Tunbridge Wells ông ta mới bắt đầu nhận ra được mối nguy hiểm nào đó. Cho nên nếu có người tới đây bằng xe đạp thì hắn ta hẳn phải đến từ Tunbridge Wells. Chúng tôi mang chiếc xe đạp theo và mang đến cho các khách sạn xem. Người quản lí ở Eagle Commercial nhận ra ngay chiếc xe là của một người tên là Hargrave đã thuê phòng ở đó cách đây hai hôm. Toàn bộ tư trang của hắn ta chỉ là một cái vali nhỏ và chiếc xe đạp này. Hắn đã đăng kí với khách sạn là hắn từ London đến nhưng không hề cho biết địa chỉ cụ thể. Chiếc vali có xuất xứ từ London, và các thứ trong đó đều là đồ Anh quốc, nhưng bản thân người này chắc chắn là dân Mỹ.”

“Chà, chà,” Holmes hân hoan nói, “quả thực các ông đã làm được những việc rất thực tiễn trong khi tôi cứ ngồi đây với bạn tôi để thêu dệt bao giả thuyết! Đó là một bài học về tính thực tế, ông Mac ạ.”

“À, đúng vậy đó, ông Holmes,” viên thanh tra đắc chí nói.

“Nhưng điều này có thể lại rất phù hợp với giả thuyết của anh,” tôi nói. “Có thể phù hợp mà cũng có thể không. Nhưng hãy cho chúng tôi nghe đoạn cuối, ông Mac. Không có gì giúp xác định tung tích kẻ đó sao?”

“Ít tới mức ta thấy rõ là hắn đã cẩn thận phòng xa. Không hề có giấy tờ hay thư từ gì, và chẳng rõ manh mối nào trên quần áo. Trên bàn phòng ngủ, hắn để một tấm bản đồ đường đi xe đạp của địa hạt. Hắn đã rời khách sạn sau bữa điểm tâm sáng hôm qua trên chiếc xe đạp đó và cho đến lúc chúng tôi điều tra thì không ai biết tin tức gì về hắn nữa.”

“Điều đó khiến tôi thắc mắc đấy, ông Holmes,” White Mason nói. “Nếu tên ấy không muốn bị hô hoán truy đuổi thì ắt là hắn phải quay về và ở lại khách sạn như một du khách vô tội rồi. Còn như thế này, hắn phải biết người quản lí khách sạn sẽ đi báo cảnh sát và sự mất tích của hắn sẽ được liên kết với vụ án mạng chứ.”

“Ai cũng sẽ nghĩ như thế. Dù vậy, cho đến lúc này ta biết là hắn không hề ngu ngốc, bởi vì hắn vẫn chưa bị bắt. Nhưng còn nhân dạng của hắn… như thế nào?”

MacDonald xem lại sổ tay.

“Những gì người ta có thể cho biết thì chúng tôi có hết cả đầy rồi. Hắn không thuộc dạng người đặc biệt khiến ai cũng phải chú ý đâu; tuy nhiên người gác cửa khách sạn, nhân viên trực, và cô hầu phòng đều đồng ý rằng những đặc điểm nhân dạng này khá đầy đủ. Hắn cao chừng năm foot chín, tuổi trạc năm mươi, tóc hoa râm, ria mép nhuốm bạc, mũi khoằm, mang một gương mặt mà ai cũng mô tả là dữ tợn và đáng sợ.”

“Chà, trừ nét mặt ra thì mô tả nhân dạng này nghe cứ như tả chính ông Douglas,” Holmes nói. “Ông ta cũng trên năm mươi tuổi, tóc và ria mép ngả bạc, chiều cao cũng xấp xỉ. Ông có biết gì thêm nữa không?”

“Hắn ta mặc bộ vét dày màu xám cài khuy lệch, bên ngoài choàng thêm áo khoác ngắn màu vàng và đội mũ két mềm.”

“Còn khẩu súng săn thì sao?”

“Dài không tới hai foot. Nó có thể bỏ vừa trong vali. Hắn ta dễ dàng giấu khẩu súng đó trong áo khoác.”

“Theo ông những điều này liên quan thế nào đến tổng thể vụ án?”

“Chà, ông Holmes,” MacDonald nói, “khi nào bắt được tên này chúng tôi hãy nói thì tốt hơn, và ông có thể tin chắc là chỉ trong vòng năm phút sau khi lấy lời khai nhân chứng, tôi đã gửi mô tả nhân dạng của hắn bằng điện tín đi các nơi. Nhưng cho dù chỉ có vậy thôi, công việc rõ ràng đã tiến triển rất nhiều. Chúng ta biết có một người Mỹ tự xưng là Hargrave đã đến Tunbridge Wells cách đây hai hôm với một chiếc xe đạp và một cái vali. Trong vali là khẩu súng săn cưa nòng, do đó hắn đến đây với chủ đích gây án. Sáng hôm qua, hắn đã rời khỏi nơi đó bằng xe đạp, súng giấu trong áo khoác. Không một ai nhìn thấy hắn tới đây, theo như những gì chúng ta đã biết, nhưng hắn không cần phải băng qua ngôi làng này để tới cổng vườn điền trang và trên đường lộ lại có nhiều người đi xe đạp. Có thể hắn đã lập tức giấu ngay chiếc xe vào bụi cây nơi sau này người ta tìm ra, và cũng có khả năng là hắn đã ẩn nấp ở đó, theo dõi ngôi nhà, chờ ông Douglas đi ra. Khẩu súng săn ấy là một thứ vũ khí kì quặc để sử dụng trong nhà, nhưng ban đầu hắn đã định sử dụng ở bên ngoài và như thế hiển nhiên lại thuận lợi, vì không thể bắn trật và tiếng nổ trong một khu vực săn bắn của người Anh như nơi này là rất đỗi bình thường, tới mức chẳng ai buồn chú ý.”

“Tất cả đều rất hợp lí,” Holmes nói.

“Chà, ông Douglas đã không ló mặt ra. Thế thì hắn phải làm gì đây? Hắn bỏ xe đạp lại và tiếp cận ngôi nhà vào lúc chạng vạng. Hắn thấy cây cầu hạ xuống và chẳng có ai chung quanh. Chắc chắn hắn nhân cơ hội này đi vào, nếu có gặp ai thì hắn sẽ viện cớ gì đó. Hắn không gặp ai cả. Hắn lẻn ngay vào căn phòng đầu tiên hắn nhìn thấy và nấp sau tấm rèm. Từ chỗ đó, hắn nhìn thấy cây cầu được kéo lên và biết rằng lối thoát duy nhất là phải vượt qua hào nước. Hắn chờ đến 11 giờ 15, khi ông Douglas theo thông lệ mỗi đêm đi kiểm tra quanh nhà và bước vào phòng đó. Hắn bắn ông ta và tẩu thoát như đã trù tính. Hắn biết là người của khách sạn sẽ mô tả chiếc xe đạp và đó sẽ là manh mối chống lại hắn, cho nên hắn bỏ xe lại và bằng cách nào đó tìm đường tới London hay tới một nơi ẩn náu an toàn mà hắn đã sắp xếp. Ông thấy thế nào, ông Holmes?”

“Chà, cách lí giải của ông rất súc tích và rõ ràng. Đó là sự việc theo ý ông. Còn theo ý tôi thì vụ án đã được thực hiện sớm hơn nửa giờ so với lời khai báo, cả bà Douglas và Barker đều cùng nhau âm mưu che giấu điều gì đó, hai người này đã giúp cho tên sát nhân tẩu thoát hay ít ra thì họ đã đến căn phòng đó trước khi tên kia tẩu thoát, và họ đã ngụy tạo chứng cớ về chuyện tên kia tẩu thoát qua cửa sổ trong khi rất có khả năng là chính họ đã hạ cầu xuống cho hắn đi ra. Đó là cách lí giải của tôi cho nửa đầu câu chuyện.”

Hai thanh tra kia lắc đầu.

“Ồ, ông Holmes, nếu đúng thế thì chúng ta hết gặp bí ẩn này lại đụng bí ẩn khác,” viên thanh tra đến từ London nói.

“Xét theo phương diện nào đó là một bí ẩn nan giải hơn,” White Mason nói. “Người phụ nữ đó cả đời chưa hề sang Mỹ. Làm sao bà ta lại có quan hệ với một tên sát nhân người Mỹ, khiến bà ta phải bảo vệ hắn chứ?”

“Tôi hoàn toàn thừa nhận những điều nan giải này,” Holmes nói. “Tôi tính tự mình đêm nay làm một cuộc điều tra nhỏ, và rất có thể việc này sẽ đóng góp được chút gì cho công việc chung.”

“Có cần chúng tôi hỗ trợ không, ông Holmes?”

“Không, không cần! Bóng tối và cái dù của bác sĩ Watson, tôi chỉ cần thế thôi. Còn Ames, ông Ames trung thành, nhất định ông ta sẽ chiếu cố tôi. Mọi hướng suy luận đều dẫn tôi quay ngược về một câu hỏi cốt lõi: Tại sao một người ưa thể thao lại có thể luyện hình thể theo một cách lạ thường là chỉ dùng duy nhất một quả tạ tay?”

Khi Holmes trở về sau chuyến độc hành thì trời đã khuya. Chúng tôi ngủ trong một phòng đôi, phòng tốt nhất mà lữ quán vùng quê nhỏ bé này có thể đáp ứng. Tôi đang ngủ thì mơ màng tỉnh giấc vì tiếng chân anh vào phòng.

“Chà, Holmes,” tôi làu bàu, “tìm được gì không?”

Anh lẳng lặng đứng bên tôi, tay cầm nến. Rồi thân hình cao gầy của anh cúi xuống gần tôi. Anh thì thào, “Nghe này, Watson, anh có sợ phải ngủ chung phòng với một người điên, một kẻ bại não, một gã khờ đầu óc bất bình thường không?”

“Không hề,” tôi ngạc nhiên đáp lại.

“À, thế thì may quá,” anh nói và suốt đêm ấy anh không thốt lên một lời nào nữa.

7
Lời giải

Buổi sáng sau bữa điểm tâm, chúng tôi thấy thanh tra MacDonald và White Mason đang ngồi hội ý riêng trong phòng khách nhỏ của viên hạ sĩ cảnh sát. Trên chiếc bàn trước mặt họ là một chồng thư từ với điện tín, họ đang cẩn thận chọn lọc và ghi chép. Có ba bức đã được bỏ sang một bên.

“Vẫn còn theo dấu vết người đạp xe bí ẩn đấy à?” Holmes vui vẻ hỏi. “Có tin tức gì mới về tên côn đồ ấy không?”

MacDonald khổ sở chỉ vào đống thư tín.

“Hiện giờ người ta phát hiện ra hắn ở Leicester, Nottingham, Southampton, Derby, East Ham, Richmond và mười bốn nơi khác nữa. Ở ba nơi là East Ham, Leicester và Liverpool, hắn đã bị truy tố và đã bị bắt giam. Cả nước này hình như đầy những tên tội phạm chạy trốn để khỏi mặc áo tù.”

“Ôi trời!” Holmes nói với vẻ thông cảm. “Này, ông Mac và ông White Mason, tôi muốn hai ông nghe một lời khuyên rất chân thành. Khi tham gia vụ này cùng các ông, tôi đã ra điều kiện, chắc chắn các ông còn nhớ, là tôi sẽ không trình bày những giả thuyết chỉ chứng minh được nửa vời, mà tôi sẽ giữ riêng và cân nhắc các ý kiến của mình cho đến khi nào thấy hài lòng rằng mọi chi tiết đều đúng. Vì lí do đó, hiện thời tôi không thể cho các ông biết hết những gì đang nghĩ trong đầu. Mặt khác, tôi cũng đã nói là sẽ đối xử công bằng với các ông nên tôi không thể để mặc các ông phí công vô ích thêm nữa. Vì vậy sáng nay tôi muốn khuyên các ông một lời, tóm gọn trong bốn chữ thôi: Bỏ vụ này đi.”

MacDonald và White Mason trố mắt kinh ngạc nhìn người cộng sự lừng danh.

“Ông xem vụ này là vô vọng!” Viên thanh tra kêu to.

“Tôi xem việc các ông đang theo đuổi là vô vọng. Còn việc tìm ra sự thật thì tôi lại không cho là vô vọng.”

“Nhưng kẻ đi xe đạp kia! Hắn đâu phải chuyện bịa. Chúng tôi có mô tả nhân dạng, cái vali, chiếc xe của hắn. Nhất định hắn phải ở đâu đó. Tại sao chúng ta không thể bắt hắn chứ?”

“Đúng, đúng, chắc chắn hắn phải ở đâu đó, và chắc chắn chúng ta sẽ bắt được hắn, nhưng tôi không muốn các ông phí phạm sức lực ở East Ham hay Liverpool. Tôi bảo đảm chúng ta có thể tìm ra con đường ngắn hơn để đạt kết quả.”

“Ông đang giấu giếm gì đó. Vậy là không công bằng đâu, ông Holmes.” Viên thanh tra bực tức.

“Ông biết phương pháp làm việc của tôi mà, ông Mac. Nhưng tôi chỉ giữ kín trong một thời gian ngắn nhất có thể được. Tôi chỉ muốn kiểm chứng các thông tin theo cách nào đó, việc này sắp hoàn thành rồi, sau đó tôi sẽ cáo từ quay về London và để lại toàn bộ kết quả cho ông tùy nghi sử dụng. Tôi không thể làm khác vì tôi mang ơn ông quá lớn, vì trong mọi chuyện đã kinh qua tôi không nhớ nổi có vụ điều tra nào lại lí thú và đặc biệt như thế này.”

“Tôi hoàn toàn không hiểu nổi, ông Holmes. Chúng tôi đã gặp ông tối qua sau khi từ Tunbridge Wells về, và nhìn chung ông đã đồng tình với kết quả của chúng tôi. Sau đó có chuyện gì mà ông lại đổi ý hoàn toàn về vụ này thế?”

“Chà, chẳng giấu gì ông, như tôi đã nói đêm qua tôi có dành ra vài giờ tìm hiểu ở điền trang.”

“Chà, có chuyện gì?”

“À, tạm thời tôi chỉ có thể trả lời rất chung chung vậy thôi. Nhưng mà này, tôi đang đọc một cẩm nang du lịch tuy ngắn nhưng hấp dẫn và dễ hiểu về lâu đài cổ ấy, có thể mua với giá một xu từ tiệm tạp hóa trong vùng.”

Nói tới đây Holmes rút trong túi áo gilê ra một tập sách nhỏ, bìa có in một tranh khắc thô sơ về điền trang Birlstone cổ kính.

“Ông Mac thân mến ơi, cuộc điều tra sẽ thú vị thêm bội phần khi người ta hiểu rõ bối cảnh lịch sử của môi trường xung quanh. Đừng nôn nóng, vì tôi quả quyết với ông rằng ngay cả một câu chuyện sơ lược như thế này cũng đủ giúp ta hình dung được quá khứ. Để tôi cho ông một ví dụ nhé: Được xây dựng vào năm thứ năm dưới triều James I, và nằm trên đất của một tòa nhà còn cổ xưa hơn, điền trang Birlstone là một trong những minh chứng đẹp nhất còn sót lại về các lâu đài kiểu Jacobean có hào nước bao quanh…”

“Ông chế nhạo chúng tôi đó, ông Holmes!”

“Ô kìa, ông Mac! Lần đầu tiên tôi thấy ông nóng giận đấy. Thôi, tôi sẽ không đọc nguyên văn nữa vì ông khó chịu với đề tài này. Nhưng ông sẽ thừa nhận rằng có nhiều sự kiện đáng chú ý liên quan đến ngôi nhà cổ ấy, nếu tôi nói cho ông biết rằng đã có một ngài đại tá trong phe Quốc hội[210] chiếm giữ nơi đó vào năm 1644, hay vua Charles ẩn náu ở đó suốt nhiều ngày vào thời Nội chiến, và cuối cùng là chuyện vua George II từng tới viếng thăm nơi đây.”

“Tôi không hề nghi ngờ gì, ông Holmes, nhưng những điều đó chẳng liên quan gì đến công việc của chúng ta.”

“Không liên quan à? Không liên quan à? Hãy nhìn rộng hơn đi, ông Mac thân mến ơi, đó là một trong những điều thiết yếu của nghề nghiệp chúng ta. Nghĩ ra ý tưởng kết hợp với vận dụng linh hoạt những kiến thức thu thập được thường thu được ích lợi vô cùng lớn đấy. Xin ông bỏ quá cho những nhận xét từ một người, tuy chỉ hơi am hiểu về tội phạm, nhưng vẫn lớn tuổi hơn và có lẽ nhiều kinh nghiệm hơn ông.”

“Tôi là người đầu tiên thừa nhận điều đó,” viên thanh tra kia nói thật tình. “Nhưng phải nói là cách ông trình bày quan điểm thật vòng vo rối rắm hết sức.”

“Thôi, thôi, tôi bỏ qua phần lịch sử để đi thẳng vào các sự việc hiện tại. Như đã nói, đêm qua tôi ghé đến điền trang. Tôi không gặp cả Barker lẫn bà Douglas. Tôi thấy không cần phải quấy rầy họ, nhưng tôi rất vui khi được biết nữ gia chủ chẳng có vẻ gì héo hon buồn khổ cả và bà ta đã ăn một bữa tối rất thịnh soạn. Tôi chỉ đặc biệt đến thăm ông Ames đáng kính, người mà tôi có cảm tình và ông ấy thì cũng quý tôi, và kết quả là ông ta cho tôi ngồi một mình trong thư phòng đó một lúc mà không cần hỏi ý kiến ai hết.”

“Sao? Ngồi với xác chết ư?” Tôi thốt lên.

“Không, không, mọi thứ bây giờ đã đâu vào đấy. Ông Mac, theo tôi biết thì ông cho phép tôi làm điều đó mà. Căn phòng ấy đã trở lại nguyên trạng, và tôi đã có mười lăm phút rất hữu ích ở đó.”

“Thế ông làm gì?”

“Chà, chuyện hết sức đơn giản nên không việc gì phải giữ bí mật: Tôi tìm quả tạ tay bị thất lạc. Quả tạ ấy luôn giữ một vai trò quan trọng trong đánh giá của tôi về vụ này. Cuối cùng tôi đã tìm ra.”

“Ở đâu?”

“À, tới đấy chúng ta ngấp nghé khám phá ra bí ẩn này rồi. Để tôi nói thêm chút nữa, một chút xíu thôi, và tôi hứa sau này sẽ chia sẻ hết với ông những gì tôi biết.”

“Chà, chúng tôi bắt buộc phải làm theo ý ông vậy,” viên thanh tra nói, “nhưng ông bảo chúng tôi bỏ vụ này thì… tại sao chúng tôi phải bỏ vụ này hở trời?”

“Ông Mac thân mến, vì lí do đơn giản là ngay từ đầu ông đã không biết mình đang điều tra cái gì.”

“Chúng tôi điều tra vụ sát hại ông Douglas ở điền trang Birlstone.”

“Đúng, đúng, các ông đang làm việc đó. Nhưng đừng mất công truy tìm quý ông bí ẩn đi xe đạp kia nữa. Tôi quả quyết với ông là chẳng có ích gì đâu.”

“Thế ông bảo chúng tôi phải làm gì chứ?”

“Tôi sẽ bảo các ông chính xác những gì cần làm, nếu như các ông chịu nghe theo.”

“Chà, tôi buộc phải nói là ông hành động kì quặc nhưng luôn có cái lí của ông. Tôi sẽ làm theo lời ông.”

“Còn ông, White Mason?”

Viên thanh tra vùng quê bất lực nhìn hết người này sang người khác. Holmes cùng các phương pháp của anh đều mới lạ đối với ông ta. Một hồi sau, White Mason mới nói, “Ồ, nếu anh Mac đây thấy ổn thì tôi cũng bằng lòng thôi.”

“Hay lắm!” Holmes nói. “Đó, vậy thì tôi phải đề nghị hai ông nên vui vẻ, thư thái đi dạo ngắm cảnh thôn quê. Người ta bảo tôi rằng quang cảnh nhìn từ đồi Birlstone về phía Weald rất độc đáo. Chắc chắn chúng ta sẽ tìm một lữ quán nào đó thích hợp để ăn trưa, mặc dù tôi không thể giới thiệu địa điểm nào vì tôi không am hiểu vùng này. Vào buổi chiều, mệt mỏi nhưng vui thú…”

“Này, đùa cợt như thế là quá lắm rồi!” MacDonald tức tối đứng bật khỏi ghế.

“Thôi, thôi, các ông muốn làm gì hôm nay thì làm,” Holmes nói, vui vẻ vỗ vai viên thanh tra. “Muốn làm gì, muốn đi đâu thì cứ việc, nhưng nhất định phải gặp tôi ở đây trước hoàng hôn… nhất định đấy, ông Mac.”

“Nói thế nghe còn được.”

“Tôi chỉ khuyên toàn điều hay thôi, nhưng tôi không bắt buộc, chỉ cần là các ông ở đây khi tôi cần đến. Nhưng bây giờ, trước khi chia tay, tôi muốn ông viết một lá thư cho ông Barker.”

“Nội dung ra sao?”

“Tôi đọc cho ông viết nhé. Sẵn sàng chưa? Thưa ông. Tôi chợt thấy chúng tôi có bổn phận phải tát cạn hào nước, với hi vọng sẽ tìm ra đôi điều…”

“Phi lí,” viên thanh tra ngắt lời. “Tôi đã kiểm tra rồi.”

“Ồ kìa, ông thanh tra! Xin vui lòng làm theo tôi bảo.”

“À, đọc tiếp đi.”

“…với hi vọng sẽ tìm ra đôi điều có liên quan đến vụ án. Tôi đã sắp xếp và sáng sớm mai thợ thuyền sẽ bắt đầu làm việc để đổi hướng dòng chảy hào nước..”

“Phi lí!”

“…đổi hướng dòng chảy của hào nước, do đó tôi nghĩ tốt nhất nên báo trước việc này cho ông rõ. Bây giờ kí tên vào, và cho người gửi thư đi lúc 4 giờ. Vào giờ đó, chúng ta sẽ gặp lại nhau ở phòng này. Từ giờ đến đó ai muốn làm gì cứ làm, vì tôi bảo đảm với các ông rằng việc điều tra chắc chắn đã tới lúc phải tạm ngưng.”

Trời dần tối khi chúng tôi tụ họp lại. Thái độ Holmes bây giờ rất nghiêm túc, tôi thì tò mò, còn hai viên thanh tra kia rõ ràng là bất bình và khó chịu.

“Đấy, thưa quý vị,” anh bạn tôi trịnh trọng nói, “bây giờ tôi yêu cầu quý vị cùng tôi kiểm chứng hết mọi chuyện, và tự quý vị sẽ phán xét xem chuyện ta thấy có xác minh được cho kết luận của tôi hay không. Tối nay trời lạnh giá và tôi không biết cuộc phiêu lưu của chúng ta sẽ kéo dài bao lâu, cho nên tôi đề nghị quý vị hãy mặc áo khoác thật ấm. Điều tối quan trọng là chúng ta phải có mặt đúng chỗ trước khi trời sụp tối, cho nên xin phép quý vị, chúng ta phải khởi hành ngay lập tức.”

Chúng tôi đi men theo ranh giới phía ngoài khu vườn điền trang tới một khe hở của hàng rào bao quanh. Chúng tôi lách qua lối này và rồi trong bóng tối dần buông, cả nhóm đi theo Holmes cho đến khi gặp một bụi cây mọc đối diện cửa chính và cây cầu rút. Cây cầu vẫn chưa được kéo lên. Holmes ngồi thụp sau lùm cây lá xum xuê và ba người chúng tôi làm theo.

“Chà, bây giờ ta sẽ làm gì?” MacDonald hỏi có phần cộc cằn.

“Kiên nhẫn và càng ít gây tiếng động càng tốt,” Holmes đáp.

“Nhưng chúng ta đến vì cái gì cơ chứ? Thật sự tôi nghĩ rằng ông nên đối xử với chúng tôi thẳng thắn hơn.”

Holmes bật cười rồi nói, “Watson cứ một mực cho tôi là một kịch sĩ trong đời thực. Chút máu nghệ sĩ tuôn chảy trong tôi và luôn đòi hỏi một màn biểu diễn ra trò. Ông Mac, cái nghề của chúng ta ắt sẽ tẻ ngắt nếu như chúng ta không thỉnh thoảng dàn cảnh để tôn vinh phần kết. Một lời kết tội lỗ mãng, một cái vỗ vai cục súc… người ta sẽ nghĩ sao về một đoạn kết như thế? Nhưng một chút suy luận nhanh, một cạm bẫy tinh vi, một dự báo đúng đắn những gì sẽ diễn ra, hoặc nếu ta chứng minh thành công cho một giả thuyết táo bạo… những điều đó há chẳng phải là niềm kiêu hãnh và tính chính đáng của công việc đời ta sao? Ngay lúc này ông đang run lên vì sức quyến rũ của tình thế và vì những tiên liệu về cuộc đi săn. Nếu tôi cứ nói rõ ràng hết cả thì còn gì hồi hộp nữa? Tôi chỉ yêu cầu một chút kiên nhẫn, ông Mac ạ, và rồi ông sẽ biết hết mọi chuyện thôi.”

“Ôi, tôi chỉ mong niềm kiêu hãnh và tính chính đáng cùng với các thứ kia sẽ xuất hiện trước khi chúng ta chết cóng hết cả lũ,” viên thanh tra London nói với vẻ cam chịu hài hước.

Tất cả chúng tôi đều có lí do cụ thể để nuôi hi vọng, bởi vì việc canh chừng này kéo dài lê thê trong cảnh rét mướt. Bóng đêm từ từ bao trùm mặt tiền âm u chạy dài của tòa nhà cổ. Khí ẩm, lạnh, hôi hám bốc lên từ hào nước khiến chúng tôi buốt giá tận xương tủy và răng thì va vào nhau lập cập. Ngoài một chiếc đèn duy nhất treo trên cổng vào và một quầng sáng ổn định hắt ra từ thư phòng định mệnh kia, bốn bề đều tối đen tĩnh lặng như tờ.

“Còn kéo dài bao lâu nữa?” Viên thanh tra lại hỏi. “Và chúng ta đang theo dõi cái gì đây?”

“Tôi cùng như ông, đâu biết được sẽ còn đợi đến chừng nào,” Holmes trả lời có phần khó chịu. “Nếu bọn tội phạm lúc nào cũng lên lịch trình hành động chính xác như giờ tàu chạy thì quả là quá tiện cho tất cả chúng ta rồi. Còn chúng ta đang theo… Kìa, ta đang theo dõi cái đó đấy!

Lúc anh nói, ánh đèn vàng trong thư phòng bị che khuất vì có người nào đi qua đi lại phía trước. Bụi cây đang che giấu chúng tôi mọc đối diện với cửa sổ căn phòng và cách xa chừng trăm foot. Lúc này, cửa sổ mở toang ra sau mấy tiếng bản lề kêu kẽo kẹt, và chúng tôi có thể thấy lờ mờ bóng cái đầu và vai một người đàn ông đang nhìn ra ngoài màn đêm. Hắn nhìn quanh quất một cách lén lút, mờ ám suốt mấy phút liền giống như một kẻ muốn biết chắc là mình không bị theo dõi. Sau đó hắn chồm người ra, và trong sự tĩnh mịch đặc quánh của đêm chúng tôi nghe tiếng khua nước róc rách nhè nhẹ. Hình như hắn đang khuấy động hào nước với một vật trên tay. Rồi thình lình, như ngư dân kéo cá, hắn kéo lên vật gì đó - một vật lớn, tròn tròn che khuất ánh đèn khi nó được lôi qua khung cửa mở.

“Đi!” Holmes kêu lên. “Đi nào!”

Tất cả chúng tôi đều đứng dậy, tay chân tê cứng, loạng choạng theo Holmes, trong lúc anh chạy thật nhanh qua cầu và rung chuông cửa kịch liệt. Phía bên kia có tiếng mở then cửa cọt kẹt và ngay lối vào xuất hiện ông Ames đang trong cơn sửng sốt. Không nói một lời, Holmes gạt ông ta qua một bên, rồi với chúng tôi theo sau, anh lao vào căn phòng có kẻ nãy giờ chúng tôi theo dõi.

Chiếc đèn dầu trên bàn tỏa ra thứ ánh sáng lúc nãy chúng tôi nhìn thấy ở bên ngoài. Bây giờ chiếc đèn ấy nằm trong tay Cecil Barker, ông ta đang giơ đèn về phía chúng tôi khi tất cả ùa vào. Ngọn đèn hắt sáng lên gương mặt nhẵn nhụi, cương quyết, mạnh mẽ và đôi mắt ngập ý đe dọa của ông ta.

“Chuyện quỷ quái gì thế này?” Barker to tiếng. “Các người tìm cái gì thế?”

Holmes đảo mắt nhìn quanh thật nhanh rồi nhảy xổ tới một cái bọc ướt sũng nước có buộc dây vừa được tống vào dưới bàn viết.

“Chúng tôi đang tìm thứ này, ông Barker, cái bọc này, được dằn thêm một quả tạ cho nặng, mà ông vừa mới lôi lên từ dưới hào nước.”

Barker ngỡ ngàng trân trối nhìn Holmes.

“Làm sao ông biết được chuyện này?” Ông ta hỏi.

“Đơn giản là tôi đã bỏ nó xuống đó.”

“Ông bỏ nó xuống đó? Ông?”

“Có lẽ tôi phải nói là ‘trả nó về chỗ cũ’ thì đúng hơn,” Holmes nói. “Chắc ông còn nhớ, thanh tra MacDonald, tôi cứ lấn cấn vì thấy thiếu mất một quả tạ. Tôi đã lưu ý ông, nhưng vì áp lực của nhiều chuyện ông đã không có thời gian xem xét cái chi tiết lẽ ra đã có thể giúp ông nhiều trong việc suy luận. Khi hào nước ở ngay cạnh bên và một quả tạ bị mất thì việc cho rằng một thứ gì đó đã được thả chìm xuống nước không phải là một giả thuyết quá viễn vông. Thấy cũng đáng kiểm chứng nên nhờ có ông Ames giúp đỡ cho tôi vào phòng này, và nhờ phần móc ở cán dù của bác sĩ Watson, đêm qua tôi đã kéo cái bọc này lên xem xét kĩ. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là chúng ta phải chứng minh được ai bỏ nó xuống đó. Chúng ta thực hiện điều này bằng một mưu kế rất hiển nhiên là tuyên bố ngày mai sẽ tát cạn hào nước, như vậy kẻ nào đã giấu cái bọc thì nhất định sẽ phải lôi nó lên ngay khi bóng đêm có thể giúp y tiến hành thuận lợi. Chúng tôi có không dưới bốn nhân chứng đã thấy được ai là người đã tận dụng cơ hội này, và như vậy, ông Barker, tôi nghĩ lời giải thích bây giờ thuộc về ông đó.”

Sherlock Holmes đặt cái bọc sũng nước lên bàn cạnh chiếc đèn và tháo dây buộc. Từ trong bọc anh lôi ra một quả tạ tay rồi thả cho nó lăn vào góc phòng chung chỗ với quả tạ còn lại. Kế đó anh rút ra một đôi giày.

“Giày của Mỹ, các ông thấy đó,” anh vừa nói vừa chỉ vào mũi giày. Rồi anh đặt lên bàn một con dao dài, nguy hiểm nằm trong bao. Cuối cùng anh xổ ra một mớ áo quần, bao gồm một bộ đồ lót, đôi vớ, một bộ vét vải tuýt màu xám, và một chiếc áo khoác màu vàng. “Áo quần loại này cũng thường thấy,” Holmes nói, “nhưng riêng chiếc áo khoác là khiến ta nghi ngờ.” Anh nhẹ nhàng giơ chiếc áo về phía ánh đèn. “Các ông thấy đó, túi trong được nới dài theo lớp vải lót để có đủ chỗ chứa một khẩu súng săn cưa nòng. Trên cổ áo còn nhãn của hiệu may ‘Neal, Outhtter, Vermissa, U.S.A’. Tôi đã có một buổi chiều hữu ích ở thư viện của mục sư giáo phận và biết thêm một chuyện rằng Vermissa là thị trấn phát đạt nhất trong các vùng thung lũng mỏ sắt và mỏ than nổi tiếng của Hoa Kì. Này ông Barker, tôi còn nhớ ông đã liên tưởng những khu mỏ than đó với bà vợ đầu của ông Douglas, và sẽ không quá viển vông nếu suy luận rằng chữ tắt V.V trên tấm thiếp bên cạnh xác chết có thể là thung lũng Vermissa Valley, hoặc giả chính cái nơi đã sai người bí mật thực hiện vụ ám sát này có thể là Thung lũng Kinh hoàng mà chúng ta đã nghe nói. Phần lớn câu chuyện đã khá rõ ràng. Còn bây giờ, ông Barker, tôi hình như đã hơi cản trở lời phân trần của ông.”

Vẻ biến sắc của Cecil Barker trong suốt thời gian nhà thám tử lừng danh phơi trần sự thật quả là một cảnh tượng đặc sắc. Nét tức giận, sửng sốt, rụng rời và do dự lần lượt hiện trên gương mặt ấy. Cuối cùng ông ta phải lẩn tránh bằng một biểu cảm mỉa mai có phần cay cú.

“Ông biết nhiều quá đấy, ông Holmes, có lẽ ông nên kể cho tôi biết thêm thì hay hơn,” Barker chế nhạo.

“Tôi tin chắc là mình có thể kể nhiều chuyện hơn nữa, ông Barker, nhưng xin nhường hân hạnh đó cho ông mới phải.”

“Ồ, ông nghĩ vậy sao? Chà, tôi chỉ có thể nói rằng nếu có bất kì bí mật nào ở đây thì đó không phải là bí mật của tôi, và tôi không phải là người phải tiết lộ.”

“Kìa, ông Barker,” viên thanh tra bình thản nói, “nếu ông cứ giữ giọng điệu đó thì chúng tôi buộc phải canh chừng ông không rời cho đến chừng nào có lệnh bắt giam ông.”

“Các ông muốn làm cái gì thì tùy,” Barker thách thức.

Đối với Barker mọi sự việc dường như đã đi tới một kết cục xác định, bởi vì chỉ cần nhìn qua gương mặt cương quyết cũng đủ hiểu không có nhục hình nào có thể buộc ông ta đưa lời biện minh. Tuy nhiên, sự bế tắc này đã bị phá vỡ bằng một giọng nói phụ nữ. Bà Douglas nãy giờ đã đứng nghe ngoài cánh cửa khép hờ, và lúc này bước vào phòng.

“Anh đã vất vả đủ rồi, Cecil,” bà ta nói. “Dẫu mai này có ra sao thì anh cũng vất vả đủ rồi.”

“Đủ rồi và còn hơn thế,” Sherlock Holmes nghiêm trang nói. “Thưa bà, tôi hoàn toàn cảm thông với bà và hết lòng mong bà đặt chút niềm tin vào quyền hạn suy xét của chúng tôi mà tự giác giãi bày hết với cảnh sát. Rất có thể chính tôi đây đã phạm sai lầm là không làm theo gợi ý được bà chuyển đến qua bác sĩ Watson bạn tôi nhưng vào lúc đó tôi có mọi lí do để tin là bà có liên quan trực tiếp đến vụ án này. Bây giờ tôi đã biết chắc là không phải như thế. Nhưng vẫn còn rất nhiều điều cần phải giải thích và tôi đề nghị bà hãy để cho chính ông Douglas kể chuyện của mình.”

Nghe Holmes nói thế, bà Douglas bật ra một tiếng thảng thốt. Hai viên thanh tra kia và tôi ắt là đã phụ họa theo, khi chúng tôi nhận ra một người đàn ông không biết xuất hiện từ đâu, giờ đang từ trong góc phòng tăm tối bước ra. Bà Douglas quay lại và liền vòng tay ôm chầm người ấy. Barker siết chặt lấy bàn tay kẻ đó chìa ra.

“Cách này là tốt nhất, Jack,” bà vợ cứ lặp lại câu đó. “Em tin chắc vậy là tốt nhất.”

“Quả thật là thế, ông Douglas,” Sherlock Holmes nói. “Tôi bảo đảm ông sẽ không còn cách nào tốt hơn đâu.”

Người ấy đứng nhìn chúng tôi, mắt chớp liên tục với vẻ choáng váng của một người từ trong bóng tối đi ra ánh sáng. Một gương mặt đặc biệt, đôi mắt xám dạn dĩ, bộ ria rậm xám bạc tỉa ngắn, cái cằm vuông nhô ra, và một khuôn miệng mang nét hóm hỉnh. Người ấy đứng nhìn chúng tôi thật lâu rồi trước sự ngạc nhiên của tôi, ông ta đi tới ngay chỗ tôi và trao một bọc giấy tờ.

“Tôi đã nghe tiếng ông,” ông ta nói với giọng không ra Anh cũng chẳng hẳn Mỹ, nhưng tựu chung là từ tốn, dễ nghe. “Ông là sử gia ghi lại mọi chuyện. Ồ, thưa bác sĩ Watson, tôi dám cược đến đồng đôla cuối cùng là ông chưa bao giờ nắm trong tay một câu chuyện như thế này. Ông cứ thuật lại theo cách của mình, nhưng đây chính là các sự việc có thực, và ông đã có trong tay rồi thì đừng để công chúng chờ mong. Tôi đã nấp kín hai ngày rồi và suốt những giờ còn ánh sáng ban ngày, sáng được chừng nào hay chừng đó trong cái xó xỉnh ấy, tôi đã ghi lại mọi việc ra giấy. Ông cứ tùy nghi sử dụng… Ông và công chúng của ông. Đây là câu chuyện Thung lũng Kinh hoàng.”

“Đó là dĩ vãng, ông Douglas,” Sherlock Holmes bình thản nói. “Những gì chúng tôi mong muốn lúc này là nghe câu chuyện hiện tại của ông.”

“Rồi sẽ biết ngay thôi, thưa ông,” Douglas nói. “Cho phép tôi vừa nói vừa hút thuốc nhé? Chà, cảm ơn, ông Holmes. Nếu tôi không lầm thì chính ông đây ghiền thuốc lắm, và ông thừa biết cảm giác ngồi hai ngày với thuốc lá sẵn trong túi nhưng lại sợ mùi thuốc tố cáo mình là như thế nào.” Ông ta tựa người vào bệ lò sưởi và hút điếu xì gà Holmes trao cho. “Tôi đã nghe danh ông, thưa ông Holmes. Tôi không hề nghĩ là mình có thể gặp ông. Nhưng trước khi ông đọc xong cái đó,” Douglas hất hàm về hướng mớ giấy tờ trên tay tôi, “thì tôi đã mang đến cho ông điều gì đó mới mẻ.”

Thanh tra MacDonald nãy giờ trố mắt nhìn người mới đến với vẻ kinh ngạc tột độ.

“Ôi, tôi chịu thua!” Sau cùng anh ta mới kêu to. “Nếu ông là John Douglas của điền trang Birlstone vậy thì hai ngày nay chúng tôi điều tra cái chết của ai, và bây giờ ông từ đâu hiện ra thế hở? Tôi thấy ông cứ như từ dưới sàn nhà bật lên chẳng khác gì hình nộm trong hộp lò xo.”

“À, ông Mac,” Holmes vừa nói vừa giơ một ngón tay ra bộ khiển trách, “ông không chịu đọc mẩu truyện cực hay lưu truyền trong vùng về nơi ẩn náu của vua Charles. Thời đó nếu muốn trốn, người ta sẽ tìm chốn ẩn náu rất kín đáo, và chỗ người xưa dùng được thì người nay cũng dùng tốt. Tôi suy ra chúng ta sẽ tìm thấy ông Douglas ngay trong nhà này.”

“Thế ông đã chơi xỏ chúng tôi bao lâu rồi, ông Holmes?” Viên thanh tra tức tối hỏi. “Thế ông đã để chúng tôi phí phạm công sức truy xét một chuyện ông biết là vô lí bao lâu rồi?”

“Đâu có, ông Mac thân mến ơi. Đêm qua tôi mới hình dung ra được sự thể, nhưng đến tối nay mới kiểm chứng được. Tôi đã đề nghị ông và người cộng sự nghỉ phép ngày hôm nay. Tôi biết làm gì hơn chứ? Lúc tôi tìm ra bộ đồ trong hào nước, tôi lập tức hiểu ra cái xác chúng ta thấy không thể nào là xác của ông John Douglas, mà nhất định phải là xác của kẻ đạp xe từ Tunbridge Wells đến. Không thể có kết luận nào khác. Cho nên tôi phải xác định xem ông John Douglas đang ở đâu, và khả năng có thể xảy ra nhất chính là ông ta ẩn náu ngay trong nhà, nhờ sự tiếp tay của vợ và bạn, quả là tiện lợi cho một kẻ đào tẩu, và ông ta đang chờ đến lúc tình hình êm hơn mới đào tẩu thật sự.”

“Chà, ông hình dung ra đúng cả,” Douglas nói với vẻ tán thành. “Tôi nghĩ là mình phải tránh né luật pháp Anh quốc của quý vị, vì tôi không biết chắc mình sẽ bị xét xử ra sao và tôi cũng thấy rất có khả năng mình sẽ đánh lạc hướng được hết mọi truy lùng. Xin ông nhớ cho, từ đầu đến cuối tôi không hề làm điều gì đáng xấu hổ, và hễ làm gì mà tôi không dám lặp lại, nhưng ông cứ tự phán xét lấy sau khi nghe chuyện của tôi. Không cần phải cảnh báo tôi đâu, ông thanh tra, tôi nhất định chỉ nói sự thật. Tôi sẽ không kể lại từ đầu. Tất cả đều ghi ở đó,” ông ta chỉ tập giấy tờ tôi cầm, “và các ông sẽ thấy đó là một câu chuyện hết sức lạ lùng. Tóm lại là như thế này. Có vài người có lí do để thù ghét tôi và họ sẵn sàng chi tới đồng đôla cuối cùng để giết tôi cho kì được. Chừng nào một trong hai bên còn sống thì trên đời này không hề có an toàn dành cho tôi. Họ săn lùng tôi từ Chicago tới California, rồi truy đuổi tôi khi tôi rời nước Mỹ; đến lúc tôi lấy vợ và định cư ở chốn yên tĩnh này, tôi cứ nghĩ những năm cuối đời của mình sẽ được bình an.

Tôi chưa từng giải thích hoàn cảnh đó cho vợ tôi biết. Tại sao tôi phải lôi cô ấy vào chuyện này chứ? Cô ấy sẽ không bao giờ có được một phút giây nào an lòng nữa, mà sẽ luôn tưởng tượng ra chuyện buồn lo. Tôi đoán cô ấy có biết gì đó vì có thể tôi đã có lúc buột miệng nói đôi câu, nhưng mãi đến hôm qua, sau khi quý ông đã gặp cô ấy thì tôi rõ vợ tôi không biết thực trạng của vấn đề. Cô ấy đã nói với các ông tất cả những gì cô ấy biết, và cả anh Barker đây cũng vậy, bởi vì vào đêm xảy ra chuyện thì không còn nhiều thời gian để giải thích. Bây giờ cô ấy sẽ biết mọi chuyện và lẽ ra nếu tôi khôn ngoan thì hẳn phải cho cô ấy biết sớm hơn. Nhưng đó là chuyện khó khăn, em yêu ạ,” ông ta nắm tay vợ một lát, “và anh đã cố làm những gì tốt nhất.

Đó, thưa quý ông, cái ngày trước khi xảy ra biến cố này, tôi có đi qua Tunbridge Wells và thoáng thấy một người ngoài đường. Chỉ là thoáng thấy nhưng tôi rất tinh mắt với những chuyện như thế, và tôi biết đích xác hắn là ai. Đó là kẻ ghê gớm nhất trong mọi kẻ thù của tôi, kẻ đã săn lùng tôi suốt bao năm qua như một con sói đói truy đuổi con tuần lộc. Tôi biết rắc rối sẽ đến và tôi về nhà sẵn sàng nghênh địch. Tôi cứ nghĩ một mình tôi sẽ vượt qua được hết, vận may của tôi đã từng được truyền tụng khắp đất Hoa Kì vào năm 1876. Tôi luôn tin rằng vận may vẫn ở cùng tôi.

Tôi đề phòng suốt ngày hôm sau và không hề đi ra vườn ngoài. Thà là vậy còn hơn để hắn bắn gục tôi bằng khẩu súng săn hai nòng trước khi tôi kịp rút súng bắn trả. Sau khi kéo cầu lên - tâm trí tôi luôn thấy thoải mái khi cầu được kéo lên mỗi tối - tôi quên hết mọi âu lo. Tôi không hề nghĩ là hắn lại vào nhà phục sẵn. Nhưng khi tôi khoác áo choàng ngủ đi một vòng như thói quen, vừa bước vào thư phòng này tôi đánh hơi ra mùi nguy hiểm. Tôi chắc là ai trong đời từng gặp nhiều nguy hiểm, mà tôi gần như kinh qua điều đó nhiều hơn ai hết, kẻ đó sẽ có giác quan thứ sáu vô cùng nhạy bén. Tôi bỗng thấy bất an, thế nhưng lại không biết vì nguyên cớ gì. Liền sau đó tôi phát hiện một chiếc ghệt thò ra dưới tấm rèm cửa sổ, và tôi biết ngay là tại sao.

Tôi chỉ cầm một cây nến trên tay, nhưng ngọn đèn ngoài tiền sảnh tỏa sáng rất rõ qua cánh cửa mở. Tôi đặt nến xuống và nhảy tới chụp cái búa để trên thành lò sưởi. Cùng lúc đó hắn nhảy xổ vào tôi. Tôi thấy ánh dao lóe lên, và tôi vung búa nện hắn. Tôi đã nện trúng hắn đâu đó, vì con dao rơi xuống sàn leng keng. Hắn chạy quanh chiếc bàn này tránh né nhanh như chạch, và một lát sau hắn lôi khẩu súng dưới áo khoác ra. Tôi nghe tiếng hắn lên đạn, nhưng hắn chưa kịp bắn thì tôi đã chộp lấy khẩu súng. Tôi nắm chặt nòng súng và hai bên vật lộn đâu khoảng một phút, cố giành khẩu súng cho mình. Kẻ nào vuột tay kẻ đó chết. Hắn không hề lơi tay nhưng báng súng đã bị hạ xuống. Có lẽ chính tôi đã bóp cò. Cũng có thể súng cướp cò khi hai bên giằng co. Dẫu sao thì hắn lĩnh đủ cả hai phát đạn vào mặt, còn tôi đứng đó, trân trối nhìn thi thể của tên Ted Baldwin. Tôi đã nhận ra hắn ở thị trấn, và cũng nhận ra khi hắn xông vào tôi; nhưng lúc đó, khi tôi cúi nhìn xác chết ấy, tôi dám cá ngay cả mẹ đẻ của hắn cũng không thể nhận dạng con mình. Tôi vốn quen với những cảnh hung bạo nhưng lúc đó chính tôi còn thấy buồn nôn.

Tôi đang vịn tay vào cạnh bàn thì Barker hớt hãi chạy xuống. Tôi nghe tiếng chân vợ tôi đang xuống và tôi chạy ra cửa ngăn cô ấy lại. Đó không phải cảnh tượng cho phụ nữ xem. Tôi hứa sẽ đến gặp cô ấy ngay. Tôi nói mấy lời với Barker, chỉ cần nhìn qua là anh ấy hiểu hết, và chúng tôi chờ cho mọi người kéo tới. Nhưng không hề thấy bóng ai. Và chúng tôi hiểu rằng đám người hầu không hề nghe thấy gì và mọi chuyện vừa xảy ra chỉ riêng ba chúng tôi biết. Ngay lúc đó tôi nảy ra một ý. Tôi ngây ngất vì ý tưởng tuyệt vời ấy. Tay áo của tên kia đã trượt lên cao và lộ ra cái dấu nung của hội đoàn trên cẳng tay. Nhìn đây!”

Người mà chúng tôi biết là Douglas xắn tay áo lên cho mọi người thấy một hình tam giác màu nâu nằm trong một vòng tròn, y hệt như cái dấu hiệu chúng tôi đã thấy trên xác chết kia.

“Thấy cái dấu đó là tôi nghĩ ra ngay. Dường như chỉ nhìn qua một cái là tôi hình dung được hết. Chiều cao, kiểu tóc và vóc dáng của hắn đều giống như tôi. Nhưng bộ mặt thì không ai có thể biết được, quỷ thần ạ! Tôi mang xuống bộ đồ này và trong vòng mười lăm phút Barker và tôi đã khoác chiếc áo ngủ của tôi vào người hắn và để hắn nằm đúng như các ông đã thấy. Đồ đạc của hắn chúng tôi cho hết vào một bọc, tôi dằn thêm cho nặng bằng quả tạ duy nhất mà tôi tìm ra rồi ném cái bọc qua cửa sổ. Tấm thiếp hắn định bỏ cạnh xác tôi bây giờ nằm bên xác hắn.

Tôi đeo mấy chiếc nhẫn của tôi vào ngón tay hắn, nhưng khi tới chiếc nhẫn cưới thì…” Douglas chìa bàn tay to bè của mình ra, “các ông có thể thấy là tôi đã tới tận cùng giới hạn. Tôi chưa hề tháo chiếc nhẫn này ra từ ngày cưới vợ và muốn lấy ra thì phải dùng dũa mà mài cho đứt lìa mới được. Dẫu sao tôi cũng không biết mình có cam lòng chia xa với kỉ vật đó không, nhưng có muốn tôi cũng đành lực bất tòng tâm. Cho nên tôi đành mặc kệ ra sao thì ra. Tiếp đó, tôi lại mang xuống một miếng băng và dán vào hàm xác chết đúng y chỗ mà tôi đang dán trên mặt mình. Ông Holmes, ông đã bỏ sót chi tiết đó, cho dù ông rất tài tình, bởi vì nếu ông thử lột miếng băng ấy ra thì ông sẽ thấy bên dưới không hề có vết dao cứa nào cả.

Đó, chuyện là vậy đấy. Nếu như tôi có thể ẩn náu một thời gian rồi sau đó thoát được đến nơi có thể đoàn tụ với ‘góa phụ’ của mình thì chúng tôi sẽ có cơ may sống bình an suốt phần đời còn lại. Bọn ác ôn này sẽ không chịu để cho tôi yên thân chừng nào tôi chưa xuống mồ, nhưng nếu chúng thấy báo chí đăng tin Baldwin đã giết được kẻ thù thì mọi rắc rối sẽ kết thúc. Tôi không có nhiều thời gian để nói tường tận với Barker và vợ mình, nhưng họ đủ hiểu biết để giúp tôi thực hiện kế hoạch. Tôi biết rõ về chỗ ẩn náu, Ames cũng biết, nhưng ông ấy không hề nghĩ đến việc liên kết chỗ đó với vấn đề này. Tôi rút lui vào chỗ ẩn náu, và để cho Barker làm nốt những gì còn lại.

Tôi chắc là các ông cũng biết anh ấy đã làm gì. Anh ấy mở cửa sổ và ngụy tạo dấu chân trên bệ cửa để khiến mọi người nghĩ tên sát nhân đã tẩu thoát theo ngả đó. Một điều hết sức khó tin, nhưng vì cầu đã kéo lên và không còn đường nào khác. Sau đó, khi đã dàn dựng xong, anh ấy vận hết sức đánh chuông báo động. Những gì xảy ra sau đó các ông đã biết rồi. Thế đấy, thưa quý ông, các ông muốn làm gì tùy ý, nhưng tôi đã nói sự thật và toàn bộ sự thật, xin thề với Chúa! Điều bây giờ tôi muốn hỏi các ông là tôi sẽ bị xét xử thế nào theo luật pháp Anh quốc?”

Một sự im lặng kéo dài và cuối cùng bị phá tan bởi Sherlock Holmes.

“Luật pháp Anh quốc nói chung là công bằng. Ông đáng tội thế nào thì xử đúng thế đấy, ông Douglas. Nhưng tôi muốn hỏi ông rằng làm sao người đó biết ông sống ở đây, làm sao hắn vào được nhà này, và biết nấp ở đâu để chờ ông?”

“Tôi chịu.”

Gương mặt Holmes tái nhợt đi, đầy vẻ nghiêm trọng.

“Chuyện này chưa kết thúc đâu, tôi e là thế,” anh nói. “Có thể ông sẽ gặp nhiều chuyện khác còn nguy hiểm hơn cả luật pháp Anh quốc, hay thậm chí còn hơn cả những kẻ thù bên Mỹ của ông. Tôi thấy rắc rối đang chờ đợi ông đó, ông Douglas. Ông hãy nghe lời khuyên của tôi mà tiếp tục đề phòng đi.”

Và bây giờ, thưa các độc giả kiên nhẫn của tôi, xin mời quý vị cùng tôi tạm thời rời khỏi điền trang Birlstone ở hạt Sussex, và cũng rời khỏi thời điểm mà chúng ta thực hiện hành trình cuối cùng để kết thúc câu chuyện kì lạ về người từng mang tên John Douglas. Tôi muốn quý vị đi ngược thời gian chừng hai mươi năm và vượt qua không gian hàng ngàn dặm về phía tây, để tôi có thể trình bày một câu chuyện đặc biệt khủng khiếp - đặc biệt và khủng khiếp tới mức quý vị khó lòng tin nổi cho dù tôi đã thuật lại, cho dù chuyện thực sự đã xảy ra.

Xin đừng nghĩ rằng chuyện này chưa xong mà tôi đã chen vào chuyện khác. Cứ đọc tiếp quý vị sẽ thấy không phải như thế. Và khi tôi đã kể tỉ mỉ những biến cố xa xôi và quý vị đã khám phá ra những bí mật quá khứ, chúng ta sẽ tái ngộ trong ngôi nhà phố Baker, nơi mà sự việc này, cũng như nhiều biến cố phi thường khác, sẽ đi đến hồi kết.

PHẦN II
QUÂN CƯỜNG ĐẠO

8
Lữ khách

Hôm đó là ngày 4 tháng 2 năm 1875. Mùa đông năm ấy thật khắc nghiệt, tuyết phủ dày trên những hẻm núi thuộc rặng Gilmerton. Tuy nhiên, những chiếc máy cày hơi nước vẫn giữ cho tuyến đường sắt thông suốt và chuyến tàu chiều nối liền một loạt các khu định cư của dân khai mỏ đang chầm chậm rên xiết bò ngược những cung đường dốc từ Stagville dưới đồng bằng lên tới Vermissa, thị trấn chính nằm ở đầu thung lũng Vermissa Valley. Từ điểm này, đường sắt chạy xuôi về giao lộ Bartons ở Helmdale và hạt Merton - khu canh tác nông nghiệp. Đó là đường tàu độc tuyến, nhưng ở mỗi đường tàu tránh - mà những đường phụ này thì vô số kể - các toa vận tải ăm ắp quặng than và sắt xếp hàng dài đã nói lên sự giàu có tiềm ẩn, vốn lâu nay thu hút một đám đông cục súc và mang cuộc sống tất bật đến cái xó xỉnh hoang liêu nhất Hợp chúng quốc Hoa Kì.

Quả đúng là hoang liêu! Những người tiên phong băng qua nẻo đường này có lẽ không thể ngờ rằng những thảo nguyên màu mỡ nhất, đồng cỏ tươi tốt nhất đều vô giá trị nếu so với vùng đất ảm đạm toàn núi đá đen đúa và rừng rú chằng chịt này. Hai bên rặng núi, phía trên những cánh rừng âm u gần như không biết đến ánh mặt trời là các đỉnh cao trơ trụi đầy tuyết trắng cùng đá nhọn vươn lên sừng sững, để lại chính giữa một lũng hẹp quanh co, khúc khuỷu chạy dài. Đoàn tàu nhỏ bé kia đang chậm chạp bò lên hẻm núi ấy.

Ngọn đèn dầu hỏa vừa được thắp sáng trong toa hành khách đầu tiên, một toa dài trống trải có khoảng hai mươi hay ba mươi người. Hầu hết họ là công nhân trở về sau một ngày lao lực ở phía dưới thung lũng. Nhìn những gương mặt lấm lem và đèn an toàn họ mang theo thì ít nhất có hơn chục người là dân thợ mỏ chính hiệu. Họ túm tụm thành một nhóm vừa hút thuốc vừa thì thầm nói chuyện, thỉnh thoảng lại liếc trộm hai người ngồi bên đối diện. Qua sắc phục và phù hiệu thì hai người ấy rõ ràng là cảnh sát.

Nhiều phụ nữ thuộc tầng lớp cần lao và mấy người lữ hành có thể là những chủ tiệm nhỏ trong vùng hợp thành nhóm khách còn lại, ngoại trừ một thanh niên ngồi tách ra trong góc. Đấy mới chính là người chúng ta quan tâm. Hãy nhìn chàng trai cho kĩ vì anh đáng cho ta chú ý.

Đó là một thanh niên tầm thước, nước da khỏe khoắn, và có lẽ trạc ba mươi. Anh ta có đôi mắt to màu xám hóm hỉnh, lanh lợi, luôn ánh lên vẻ hiếu kì qua cặp mắt kính mỗi lần nhìn người xung quanh. Dễ thấy rằng đây là người hòa đồng và tâm tính có lẽ khá xuề xòa, sẵn sàng thân thiện với tất cả. Bất kì ai cũng có thể nhận ra ngay anh ta là người quen giao du, thích chuyện trò, đầu óc lanh lợi và miệng luôn tươi cười. Thế nhung nếu quan sát kĩ càng hơn sẽ nhận ra cái quai hàm có phần cương nghị và đôi môi mím chặt lì lợm kia báo trước đằng sau gương mặt ấy ẩn chứa nhiều điều sâu thẳm, và sẽ thấy anh chàng tóc nâu vui tính gốc Ireland này có khả năng để lại dấu ấn trong bất kì hội nhóm nào, dù tốt hay xấu, mà anh ta gia nhập.

Sau khi ướm thử đôi câu với người thợ mỏ gần nhất và chỉ nhận được mấy lời đáp cộc lốc thô lỗ, người lữ hành này đành cam chịu im lặng, đưa mắt đăm chiêu nhìn ra cửa sổ ngắm cảnh tượng nhạt nhòa bên ngoài.

Đó không phải là một khung cảnh vui vẻ gì. Xuyên qua bóng tối đang lan rộng, những lò luyện kim trên các triền đồi vẫn phập phồng ánh lửa đỏ. Từng đống xỉ than và tàn tro khổng lồ nằm lù lù bên những ổng thông hơi của khu mỏ vươn cao ngất nghểu. Rải rác đây đó hai bên đường tàu là những cụm nhà gỗ tồi tàn xúm xít, những ô cửa sổ đã bắt đầu sáng đèn, và các ga xép thường tấp nập những cư dân đen đúa. Các thung lũng mỏ than và sắt của vùng Vermissa không phải là chốn dành cho người thư nhàn hay dân học thức. Khắp nơi chỉ toàn là dấu hiệu khắc nghiệt của cuộc tranh sống tàn khốc nhất, của những việc thô bạo cần phải làm, và của những kẻ cục súc sẽ làm những việc đó.

Chàng lữ khách đăm đăm nhìn vùng đất khắc nghiệt bên ngoài với vẻ mặt vừa kinh tởm vừa hứng thú, chứng tỏ khung cảnh này mới mẻ đối với anh ta. Lâu lâu anh lại rút trong túi ra một bức thư dày rồi vừa đọc vừa hí hoáy ghi chú bên lề. Có lần anh ta lấy từ sau thắt lưng ra một món đồ mà không ai ngờ rằng một người tính khí ôn hòa như thế lại sở hữu. Đó là một khẩu súng lục cỡ lớn nhất của hải quân. Khi anh ta xoay nghiêng khẩu súng về phía ánh sáng, ánh lóe trên gờ các vỏ đạn bằng đồng nằm trong ổ quay cho thấy súng đã nạp đầy đạn. Anh ta nhanh chóng cất súng vào túi trong nhưng một người thợ ngồi một mình trên băng ghế gần bên đã kịp nhìn thấy.

“Ê, bồ!” Người đó lên tiếng. “Coi bộ súng đạn sẵn sàng nhỉ?”

Chàng trai mỉm cười với vẻ ngượng ngập.

“Ừ,” anh nói, “ở chỗ tôi sống lúc trước có lúc cũng cần tới nó.”

“Thế ở đâu vậy?”

“Chỗ sau cùng là Chicago.”

“Mới tới vùng này à?”

“Ừ.”

“Có thể ở đây anh sẽ cần tới nó đấy,” người thợ kia tiếp chuyện.

“A! Vậy sao?” Chàng trai có vẻ chú ý.

“Anh không nghe chuyện gì gần đây à?”

“Có nghe gì đâu.”

“À, tôi nghĩ vùng này lắm chuyện đó. Rồi anh sẽ biết ngay mà. Vì sao anh tới đây vậy?”

“Tôi nghe nói ở đây luôn sẵn việc cho ai chịu làm.”

“Anh có phải thành viên hội đoàn không?”

“Có chứ.”

“Thế thì anh sẽ có việc làm thôi, tôi nghĩ vậy. Có bạn bè gì không?”

“Không có, nhưng tôi có cách để kết bạn.”

“Cách gì vậy?”

“Tôi là người của Tổng hội Huynh đệ Tự do. Ở thành phố nào cũng có chi hội và ở đâu có chi hội thì tôi sẽ kiếm được bạn bè.”

Lời nói ấy có một tác động đặc biệt đối với người đồng hành kia. Anh ta đảo mắt nhìn quanh khắp toa tàu với vẻ ngờ vực. Đám thợ mỏ vẫn đang to nhỏ trò chuyện với nhau. Hai sĩ quan cảnh sát đang ngủ gà ngủ gật. Anh ta bước qua ngồi cạnh bên chàng lữ khách và chìa tay ra.

“Đưa tay đây,” anh ta nói.

Hai bên bắt tay nhau.

“Tôi thấy anh nói thật đấy,” người thợ nói. “Nhưng để cho chắc chắn vẫn hơn.” Anh ta đưa tay phải lên ngang lông mày phải. Lữ khách liền đưa ngay bàn tay trái lên ngang lông mày trái.

“Đêm đen bất hảo,” người thợ nói.

“Đúng, cho khách lạ bôn ba,” người kia đáp lại.

“Vậy tốt rồi đó. Tôi là huynh Scanlan, Chi hội 341, Vermissa Valley. Rất vui gặp anh ở vùng này.”

“Cảm ơn. Tôi là huynh John McMurdo, Chi hội 29, Chicago. Hội chủ là J.H. Scott. Tôi đúng là may mắn khi sớm gặp được người anh em.”

“Người của chúng ta quanh đây nhiều lắm. Anh sẽ thấy là trên khắp Hoa Kì, không ở đâu tổng hội lại hưng thịnh như ở Vermissa Valley này. Chúng tôi có thêm một thanh niên như anh cũng được. Nhưng tôi không hiểu sao một hội viên lanh lợi mà chẳng tìm được việc làm ở Chicago.”

“Ở đó tôi có nhiều chuyện để làm chứ,” McMurdo nói.

“Thế sao lại bỏ đi?”

McMurdo hất đầu về phía hai viên cảnh sát và mỉm cười nói, “Tôi chắc là mấy thằng cha kia rất muốn biết lí do.”

Scanlan rên lên một tiếng cảm thông. “Rắc rối à?” Anh ta hỏi thì thầm.

“Lớn.”

“Chuyện tù tội?”

“Nhiều thứ khác nữa.”

“Đừng có nói là giết người!”

“Còn quá sớm để nói đến những chuyện đó,” McMurdo nói với giọng điệu một kẻ ngạc nhiên vì đã lỡ nói nhiều hơn ý muốn. “Tôi có nhiều lí do cụ thể thích đáng để bỏ Chicago, và anh biết thế là đủ. Anh là ai mà tự cho mình có quyền hỏi những điều như thế chứ?” Đôi mắt xám đằng sau đôi kính đột nhiên lóe lên một tia tức giận nguy hiểm.

“Không sao đâu bồ, không cố ý làm mất lòng đâu. Dù anh có làm gì thì anh em cũng sẽ chẳng nghĩ gì đâu. Giờ anh xuống đâu?”

“Vermissa.”

“Đó là trạm dừng thứ ba trên tuyến này. Anh sẽ ở đâu?”

McMurdo lấy ra một phong thư và giơ lại gần chiếc đèn dầu tù mù. “Địa chỉ đây này… Jacob Shafter, đường Sheridan. Đó là một nhà trọ tôi được một người quen ở Chicago giới thiệu cho.”

“Chà, tôi không biết chỗ này, Vermissa không phải địa bàn của tôi. Tôi sống ở Hobson's Patch và chúng tôi sắp xuống ở ga đó. Nhưng này, tôi muốn cho anh một lời khuyên nhỏ trước khi chia tay. Nếu gặp rắc rối ở Vermissa thì cứ đi thẳng tới Nhà Hội đoàn gặp thủ lĩnh McGinty. Ông ta là Hội chủ Chi hội Vermissa và ở khu vực đó sẽ không có chuyện gì xảy ra trái ý Át chủ McGinty. Tạm biệt bồ! Có thể chúng ta sẽ gặp nhau ở chi hội một tối nào đó. Nhưng nhớ lời tôi. Nếu gặp rắc rối thì cứ tìm thủ lĩnh McGinty.”

Scanlan xuống tàu và McMurdo một lần nữa lại chìm đắm trong dòng suy tưởng. Màn đêm đã buông xuống và các lò nung hoạt động không ngơi nghỉ vẫn ầm ầm tóe lửa trong bóng tối. Trên cái nền sáng bệch bạc ấy, những bóng người đen đúa còng lưng oằn người xoay xoay vặn vặn theo chuyển động của trục tời hay tay quay đang loạch xoạch, ầm ầm một tiết tấu bất tận.

“Tôi chắc hỏa ngục cũng trông như thế này thôi,” một tiếng nói vang lên.

McMurdo quay lại và thấy một viên cảnh sát đã chuyển sang ngồi cùng băng ghế với mình và đang nhìn ra cảnh hoang vu đỏ lửa kia.

“Nhìn cảnh này, tôi đồng ý là hỏa ngục cũng chỉ đến thế là cùng.” Viên cảnh sát thứ hai lên tiếng. “Tôi không nghĩ lũ quỷ sứ dưới đó tồi tệ hơn lũ trên này đâu. Chắc cậu mới đến vùng này phải không, chàng trai?”

“À, thì sao nào?” McMurdo dè dặt đáp lại.

“Này cậu, tôi chỉ muốn khuyên cậu một điều là nên kết giao cho cẩn thận. Tôi không nghĩ là tôi sẽ bắt đầu bằng cách kết bạn với Mike Scanlan, nếu tôi là cậu.”

“Tôi giao du với ai thì mắc mớ gì tới ông?” McMurdo quát to khiến mọi người trong toa tàu đều phải quay lại nghe ngóng cuộc đấu khẩu. “Tôi có nhờ ông khuyên bảo không, bộ ông tưởng tôi là đứa khờ, không có ông thì không biết xoay xở à? Ai nói chuyện với ông mà ông xía vào, và xin thề là còn lâu tôi mới thèm nói chuyện với ông!” Anh ta nghênh mặt lên, gầm gừ với hai tay cảnh sát như một con chó nhe nanh.

Hai viên cảnh sát to béo nhưng hiền lành sửng sốt khi thấy lời bắt chuyện thân thiện của họ gặp phải phản ứng khước từ dữ dội lạ thường ấy. Một người nói, “Đừng nóng, anh bạn. Vì thấy anh là biết ngay người lạ mới đến nên tôi chỉ dặn trước để anh biết thôi mà.”

“Tôi là kẻ xa lạ ở đây nhưng tôi chẳng lạ gì loại người như các ông!” McMurdo hét lên trong cơn thịnh nộ vô cớ. “Loại các người rặt một lũ như nhau, toàn thích giở giọng khuyên bảo khi chẳng ai cần tới.”

“Có lẽ chúng tôi sẽ sớm gặp lại cậu thôi,” một viên cảnh sát nhăn mặt nói. “Nếu tôi là thẩm phán thì tôi sẽ tống cậu vào tù cho coi.”

“Tôi cũng nghĩ vậy,” viên cảnh sát kia lên tiếng. “Chắc chúng ta sẽ còn gặp nhau.”

“Đừng tưởng tôi sợ các người, còn lâu!” McMurdo to tiếng. “Tôi là Jack McMurdo đây… nghe chưa? Nếu cần các người cứ tìm tôi ở nhà Jacob Shafter trên đường Sheridan, Vermissa; tôi không trốn tránh các người đâu, nghe chưa? Dù ngày hay đêm thì tôi cũng không sợ gặp mặt các người… đừng có tưởng lầm nghe!”

Đám thợ mỏ xì xào tỏ vẻ đồng tình và thán phục trước thái độ gan lì của người mới đến, trong khi hai viên cảnh sát nhún vai rồi tiếp tục cuộc trò chuyện riêng.

Mấy phút sau, đoàn tàu tiến vào một nhà ga đèn đóm tù mù, nhưng chung quanh khá quang đãng vì Vermissa là thị trấn lớn nhất trên tuyến đường này. McMurdo xách chiếc vali nhỏ bằng da, định dấn bước vào bóng tối thì một người thợ mỏ đến bắt chuyện.

“Này bồ! Thề có Chúa, anh bạn đúng là rành cách đối đáp với bọn cớm,” người này nói với giọng kính nể. “Anh nói nghe thật đã đó. Để tôi xách vali và chỉ đường cho. Trên đường về lán trại, tôi cũng đi ngang nhà Shafter.”

Một điệp khúc “Tạm biệt” thân thiện liên tục phát ra từ đám thợ mỏ khi cả hai băng qua sân ga. Ngay cả khi chưa đặt chân tới Vermissa, nhân vật McMurdo ương ngạnh đã nổi danh rồi.

Cả vùng này đã là một nơi đáng sợ nhưng thị trấn lại còn tệ hơn. Dọc theo khe núi chạy dài ngoài kia ít ra cũng còn chút gì huy hoàng ảm đạm trong những ngọn lửa bốc lên cao ngút và màn khói cuồn cuộn mịt mù, khi sức lực và sự cần cù của con người đã tìm thấy một công trình thích hợp trong các ngọn đồi để dốc cạn vào những hầm hố khổng lồ. Còn thị trấn này lại lồ lộ một vẻ bần cùng, xấu xí, tồi tàn tới mức tang thương. Con đường chính đã bị xe cộ cày nát thành một bãi bùn tuyết kinh khủng. Hè phố chật chội, mấp mô. Vố số ngọn đèn khí đốt chỉ làm một việc duy nhất là soi rõ hơn một hàng dài những căn nhà gỗ, căn nào cũng có hàng hiên quay ra đường, bẩn thỉu và nhếch nhác.

Khi hai người đến gần trung tâm thị trấn, cảnh tượng trở nên tươi vui hơn nhờ một dãy cửa tiệm đèn thắp sáng rực, và nhờ cả mấy quán rượu và sòng bạc nằm chen chúc, nơi đám thợ mỏ tiêu xài những đồng tiền công gian khổ nhưng hậu hĩnh.

“Đó là Nhà Hội đoàn,” người dẫn đường vừa nói vừa chỉ một quán rượu to lớn, bề thế chẳng khác gì một khách sạn. “Thủ lĩnh ở đó là Jack McGinty.”

“Ông ta là người thế nào?” McMurdo hỏi.

“Cái gì? Anh chưa bao giờ nghe tiếng thủ lĩnh à?”

“Làm sao tôi biết ông ta khi tôi là người xa lạ ở vùng này, anh biết mà?”

“À, tôi tưởng ông ta nổi tiếng khắp cả nước đấy chứ. Báo chí cứ nhắc tới hoài mà.”

“Sao lại nhắc?”

“Chà,” người thợ mỏ hạ giọng xuống, “… vì nhiều vụ.”

“Vụ gì?”

“Chúa ơi, anh bạn này! Anh đúng là kì cục, tôi nói không hề có ý làm mất lòng đâu. Ở những khu vực như thế này thì chỉ rặt toàn những vụ của băng Scowrer mà thôi.”

“À, hình như tôi có đọc gì đó về đám Scowrer này ở Chicago. Một băng đảng toàn bọn sát nhân, phải không?”

“Suỵt, liệu hồn!” Người thợ mỏ kêu lên, hoảng hốt đứng sững lại, kinh ngạc nhìn bạn đồng hành. “Ở vùng này anh mà đứng giữa đường nói năng như thế thì không thọ lâu đâu. Nhiều người chỉ bất cẩn thôi mà còn bị đánh chết kìa.”

“Ồ, tôi có biết gì đâu. Chỉ là tôi đọc báo thấy vậy mà.”

“Tôi không nói là anh không đọc đúng sự thật,” người kia vừa nói vừa bồn chồn nhìn quanh, cẩn trọng quan sát các vùng tối như thể sợ một mối nguy hiểm nào đó đang ẩn nấp gần đó. “Nếu cứ giết người là cố sát hết thì chỉ có Chúa mới biết đâu là quân có tội đâu là kẻ lương thiện. Nhưng người lạ à, anh đừng có dại mà nói rằng cái tên Jack McGinty có liên can tới mấy vụ này đó, bởi vì mọi lời thì thầm đều sẽ tới tai ông ta và ông ta không phải là người dễ dàng bỏ qua chuyện đó đâu. Đấy, cái nhà trọ mà anh định tới là cái nhà thụt sâu cách xa đường lộ đó. Anh sẽ thấy ông lão Jacob Shafter trông coi cái nhà đó là người lương thiện nhất thị trấn này.”

“Cảm ơn anh,” McMurdo nói rồi bắt tay người mới quen, anh xách vali bước theo lối đi dẫn vào nhà trọ và gõ một tiếng vang rền vào cửa chính.

Cánh cửa được mở ra ngay bởi một người hoàn toàn khác với mong đợi của anh. Đó là một cô gái trẻ kiều diễm lạ thường. Cô gái là người gốc Đức, mái tóc bạch kim tương phản duyên dáng với đôi mắt huyền xinh đẹp đang quan sát người khách lạ, và vẻ ngạc nhiên cùng bối rối đáng yêu làm ửng hồng gương mặt nhợt nhạt của nàng. Trong luồng sáng chói ùa ra ngưỡng cửa rộng mở, đối với McMurdo cô gái ấy dường như là một hình ảnh mĩ lệ chưa từng thấy, và dung nhan ấy càng quyến rũ hơn giữa khung cảnh ảm đạm nhớp nhúa trái ngược. Một nhành hoa tím xinh đẹp mọc lên trên đống xỉ than đen đúa của khu mỏ chắc hẳn cũng không thể khiến McMurdo ngạc nhiên hơn. Anh bị mê hoặc tới mức cứ đứng đó nhìn không thốt nên lời, và chính cô gái phá vỡ sự im lặng.

“Tôi cứ tưởng cha tôi về,” cô ta nói với giọng pha chút âm Đức nghe rất hay. “Anh đến gặp cha tôi à? Cha tôi xuống phố rồi. Chắc cha tôi sẽ về ngay thôi.”

McMurdo tiếp tục nhìn cô gái trân trối tỏ rõ lòng ái mộ cho đến khi cô cúi đầu bối rối trước vị khách ngang ngược này.

“Không, thưa cô,” sau cùng anh ta mới lên tiếng, “tôi không có gì gấp gáp cần gặp ông ấy. Nhưng có người giới thiệu tôi đến đây thuê trọ. Tôi đã nghĩ chỗ này có lẽ hợp ý mình… và bây giờ tôi tin chắc điều đó.”

“Anh quyết định thật là nhanh đó,” cô gái tươi cười nói.

“Ai không đui mù thì cũng thế thôi,” người kia đáp.

Cô gái bật cười trước lời khen ngợi ấy.

“Xin mời anh vào,” cô nói. “Tôi là Ettie Shafter, con gái của ông Shafter. Mẹ tôi mất rồi nên tôi quán xuyến cái nhà này. Anh có thể ngồi bên lò sưởi trong phòng ngoài chờ cha tôi… A, cha đã về kìa! Vậy thì anh có thể thương lượng với cha tôi luôn đấy.”

Một người đứng tuổi to béo đang bước trên lối vào nhà. McMurdo giải thích vắn tắt chuyện của mình. Một người tên Murphy ở Chicago đã cho anh địa chỉ này. Người đó lại được người khác giới thiệu. Ông lão Shafter sẵn lòng đón nhận. Khách lạ không ngại ngần gì về giá cả, đồng ý lập tức mọi điều kiện, và rõ ràng là người này có khá bộn tiền. Với bảy đôla một tuần trả trước, anh ta có ngay một chỗ ăn ở.

Thế là McMurdo, kẻ tự thú nhận là tội phạm đang đào tẩu, đã cư ngụ dưới mái nhà của cha con Shafter, bước đầu tiên trong một loạt biến cố hết sức đen tối và kéo dài, rồi kết thúc ở một vùng đất xa xăm diệu vợi.

9
Hội chủ

McMurdo nhanh chóng nổi tiếng trong vùng. Anh đi tới đâu mọi người ở đó liền chú ý ngay. Chỉ trong vòng một tuần anh đã trở thành người tiếng tăm nhất hạng ở nhà trọ Shafter. Có hơn chục người thuê trọ ở đây nhưng họ toàn là phường quản đốc lương thiện hay nhân viên bình thường ở các cửa hiệu, những con người có tố chất khác hẳn anh chàng Ireland này. Khi họ tụ tập lại vào buổi tối, anh lúc nào cũng sẵn những lời bông đùa mau mắn nhất, những cuộc trò chuyện hoạt náo nhất, và những bài ca hay nhất. Anh là một người bạn vui tính bẩm sinh và có khả năng thu hút thiện cảm của mọi người chung quanh. Thế nhưng lâu lâu anh lại bộc lộ một cơn thịnh nộ dữ dội, đột ngột giống như lúc trên tàu, một sức mạnh buộc những ai tiếp xúc cũng phải kính nể và thậm chí sợ hãi. Tương tự, với luật pháp cùng những ai liên quan đến luật pháp, anh khinh miệt tột độ ra mặt, khiến người ở trọ chung nhà kẻ thì khoái trá, kẻ thì kinh hãi.

Bằng vẻ ái mộ không giấu giếm từ ngày đầu tiên, McMurdo đã tỏ rõ là con gái ông chủ nhà đã cướp mất trái tim anh ngay khi anh nhìn thấy nhan sắc và nét duyên dáng của cô. Anh không phải là kẻ thiếu tự tin trong chuyện đeo đuổi phụ nữ. Sang ngày thứ hai, anh đã tỏ tình với cô gái và kể từ đó anh cứ lặp đi lặp lại cùng một chuyện, hoàn toàn bất chấp những gì cô có thể nói ra để làm nản lòng anh.

“Người khác ư?” McMurdo kêu lên. “A, rủi thay cho kẻ ấy! Hắn phải coi chừng đó! Chẳng lẽ anh lại để mất cơ hội của cả cuộc đời, mất hết mọi khao khát của con tim vì người khác sao? Em cứ cự tuyệt đi, Ettie; rồi có ngày em sẽ bằng lòng, và anh sẵn lòng chờ đợi.”

Anh là kẻ đeo đuổi nguy hiểm với giọng Ireland lém lỉnh và cách tán tỉnh hay ho. Anh toát ra sức hấp dẫn của một kẻ từng trải và bí hiểm khiến phụ nữ phải để tâm và cuối cùng phải xiêu lòng. Anh có thể nói về những thung lũng đẹp đẽ của quê hương Monaghan, về một hòn đảo xa xôi xinh đẹp, về những ngọn đồi thấp và đồng cỏ xanh rì; tất cả dường như càng thêm mĩ miều khi được hình dung giữa cái chốn tuyết rơi bẩn thỉu này. Sau đó anh lại tán dương cuộc sống nơi đô thành miền Bắc của Detroit, của những trại khai thác gỗ ở Michigan, và cuối cùng là Chicago, nơi anh từng làm việc trong một nhà máy xẻ gỗ. Và rồi lại đến những lời bóng gió về chuyện phiêu lưu, về cái cảm giác khi anh gặp những điều kì lạ ở thành phố lớn ấy, kì lạ và mật thiết tới mức lẽ ra không nên nói tới. Anh nói với vẻ đăm chiêu về việc phải đột ngột ra đi, rũ bỏ những ràng buộc cũ, trốn chạy vào một thế giới xa lạ, kết thúc ở cái thung lũng buồn thảm này. Và Ettie lắng nghe, đôi mắt huyền ánh lên sự trắc ẩn và đồng cảm - hai cảm xúc có khả năng chuyển biến nhanh chóng và tự nhiên thành tình yêu.

McMurdo tạm thời tìm được công việc làm sổ sách vì anh vốn là người học cao. Công việc này chiếm gần hết thời gian trong ngày và anh vẫn chưa có dịp trình diện người đứng đầu chi hội của Tổng hội Huynh đệ Tự do tại vùng này. Tuy nhiên, một cuộc viếng thăm của Mike Scanlan, người cùng hội mà McMurdo đã gặp trên tàu, đã nhắc anh nhớ ra thiếu sót này. Scanlan nhỏ con, mặt choắt, mắt đen, tính hay lo âu kia có vẻ vui mừng khi gặp lại McMurdo. Sau vài li whisky, anh ta đề cập đến mục đích viếng thăm.

“Này, McMurdo,” anh ta nói. “Tôi còn nhớ địa chỉ của anh nên mạo muội ghé thăm. Tôi ngạc nhiên là anh vẫn chưa trình diện với Hội chủ đó. Sao anh còn chưa đi gặp thủ lĩnh McGinty nhỉ?”

“Chà, tôi phải tìm việc làm. Tôi cũng bận quá.”

“Bận mấy thì anh cũng phải dành thời gian gặp ông ấy. Chúa ơi, anh bạn này! Anh không đến Nhà Hội đoàn đăng kí danh tính ngay buổi sáng đầu tiên tới đây đúng là quá dại! Nếu mà anh đụng độ phải ông ấy… thôi, đừng đụng chạm gì thì hơn, vậy đó!”

McMurdo hơi ngạc nhiên.

“Tôi đã gia nhập hội đoàn hơn hai năm rồi, Scanlan, nhưng chưa bao giờ nghe nói phải làm bổn phận này cấp bách như vậy.”

“Có thể ở Chicago thì khác.”

“Vậy sao?”

Scanlan nhìn anh chằm chằm thật lâu. Trong ánh mắt anh ta có gì đó như báo điềm chẳng lành.

“Không phải thế à?”

“Một tháng nữa anh sẽ không nói thế. Tôi biết anh đã đấu khẩu với cảnh sát sau khi tôi rời tàu hôm đó.”

“Làm sao anh biết?”

“Ồ, chuyện đó đồn khắp… Ở vùng này mọi chuyện dù tốt hay xấu đều được lan truyền nhanh.”

“À, đúng thế. Tôi cho mấy tên chó săn đó biết tôi nghĩ gì về chúng.”

“Nói có Chúa, anh đúng là người hợp ý McGinty đó.”

“Sao? Ông ta cũng ghét cảnh sát à?”

Scanlan cười phá lên. “Đi gặp ông ấy đi, chàng trai ạ.”

Lúc ra về Scanlan vẫn nhắc lại, “Ông ta sẽ không ghét cảnh sát mà sẽ ghét anh nếu như anh không tới gặp! Hãy nghe lời bạn bè khuyên mà đi ngay đi!”

Tình cờ ngay tối hôm đó, McMurdo lại có một cuộc gặp gỡ khác buộc anh phải nhanh chóng làm theo lời khuyên của Scanlan. Có thể là sự quan tâm của anh đối với Ettie giờ càng lộ rõ hơn trước, hoặc những biểu hiện đó dần dà khiến đầu óc chậm chạp của ông chủ nhà người Đức tốt bụng kia buộc phải chú ý, nhưng vì nguyên cớ gì thì ông lão cũng ra hiệu gọi chàng trai vào phòng riêng và nói ngay chuyện này không cần quanh co úp mở.

“Này cậu,” ông già nói, “tôi thấy hình như cậu đang để ý con Ettie nhà tôi. Có phải vậy không hay là tôi lầm?”

“Vâng, đúng vậy đó,” chàng trai trả lời.

“À, vậy thì tôi nói ngay với cậu luôn là chuyện đó không được. Đã có người âm thầm đến trước cậu rồi.”

“Cô ấy có nói thế.”

“À, cậu có thể tin là con gái tôi nói thật. Nhưng nó có cho cậu biết là ai không?”

“Không, tôi có hỏi nhưng cô ấy không chịu nói.”

“Tôi chắc con ranh đó không dám! Có lẽ nó không muốn làm cậu sợ bỏ chạy luôn.”

“Sợ ư?” McMurdo nổi nóng liền.

“Đúng đó, chàng trai! Sợ người này thì cũng không có gì phải xấu hổ cả. Đó là Teddy Baldwin.”

“Thế hắn là quân của nợ nào?”

“Hắn là đầu đảng Scowrer.”

“Scowrer! Tôi đã từng nghe nói tới bọn này. Hết Scowrer ở đây lại Scowrer ở kia, và lúc nào cũng nói thì thầm! Các người sợ gì chứ? Bọn Scowrer là ai?”

Theo bản năng, ông chủ nhà trọ lại hạ giọng nói khẽ giống như bất kì ai từng nhắc đến cái tổ chức ghê gớm ấy. Ông già nói, “Scowrer là Tổng hội Huynh đệ Tự do!”

Chàng trai kia trố mắt. “Ủa! Chính tôi đây cũng là người của hội đó mà!”

“Cậu! Nếu biết trước thế thì tôi không đời nào chứa chấp cậu… cho dù cậu có trả tôi một trăm đôla một tuần cũng không.”

“Cái hội đó có gì sai trái chứ? Đó là hội ái hữu chuyên làm việc thiện mà. Điều lệ đã nói như thế.”

“Có thể ở đâu đó là vậy. Không phải ở đây!”

“Ở đây thì sao?”

“Là băng đảng giết người, vậy đó!”

McMurdo bật ra một tiếng cười hồ nghi. “Làm sao ông chứng minh được?” Anh hỏi.

“Chứng minh à? Đâu cần phải có năm chục án mạng mới chứng minh được! Vụ Milman và Van Shorst, vụ gia đình Nicholson, rồi ông già Hiam, rồi thằng nhóc Billy James và nhiều vụ khác! Chứng minh à? Chẳng lẽ ở thung lũng này còn có ai không biết sao?”

“Nghe đây!” McMurdo nghiêm nghị nói. “Tôi muốn ông rút lại những lời vừa nói hoặc là phải nói cho rõ. Trước khi tôi rời khỏi phòng này, ông phải làm một trong hai việc đó. Hãy thử đặt ông vào vị trí của tôi đi. Tôi đây, một người lạ trong thị trấn này. Tôi là người của một hội đoàn mà tôi chỉ biết nó hoàn toàn vô hại. Ông sẽ thấy hội đoàn này có mặt trên khắp Hoa Kì, nhưng lúc nào cũng là một tổ chức vô hại. Bây giờ, khi tôi đang tính báo danh ở đây thì ông lại bảo nó chính là băng đảng giết người Scowrer kia. Tôi nghĩ ông nợ tôi một lời xin lỗi hoặc là một lời giải thích đó, ông Shafter.”

“Tôi chỉ nói với cậu điều mà ai nấy đều biết, cậu à. Các đầu đảng của hội này cũng là đầu đảng của hội kia. Nếu cậu gây hấn với hội này thì hội kia sẽ cho cậu ăn đòn. Bọn tôi ở đây biết quá rõ chuyện đó.”

“Chỉ là tin đồn… tôi muốn chứng cứ!” McMurdo nói.

“Nếu cậu sống đây lâu thì cậu sẽ có chứng cứ. Nhưng tôi quên rằng chính cậu cũng là người của bọn họ. Chẳng mấy chốc rồi cậu cũng sẽ tệ hại như cái ngữ ấy. Nhưng cậu phải tìm chỗ khác mà trọ, cậu à. Tôi không thể chứa chấp cậu nữa. Một đứa trong bọn này tới tán tỉnh con Ettie nhà tôi là đã quá thể rồi, mà tôi lại không dám cấm cửa hắn, giờ tôi lại phải chứa thêm một tên đồng bọn nữa ở trọ trong nhà sao? Thực đấy, sau đêm nay cậu không được ở đây nữa!”

McMurdo có cảm tưởng như phải chịu bản án trục xuất khỏi chỗ ở tiện nghi và xa rời cô gái anh yêu. Anh thấy cô ngồi một mình trong phòng khách cũng ngay tối hôm đó và anh trút phiền muộn với cô.

“Ờ, cha em đã ra tối hậu thư với anh rồi,” anh nói. “Nếu chỉ là chuyện phòng trọ thôi thì anh chẳng màng, nhưng Ettie ơi, dù mới quen em một tuần thôi, nhưng thực sự em chính là lẽ sống của anh, làm sao anh có thể sống mà không có em chứ!”

“Ôi, thôi nào, anh McMurdo, đừng nói thế!” Cô gái nói. “Anh là người đến sau, em đã bảo anh rồi mà? Đã có một người khác, và nếu như em chưa hứa hẹn sẽ làm vợ người đó ngay thì ít nhất em cũng không thể hứa hẹn gì với ai khác!”

“Nếu anh là người đến trước thì anh có cơ hội nào không, Ettie?”

Cô gái vùi mặt vào hai lòng bàn tay. “Em ước gì anh là người đến trước!” Cô gái thổn thức.

McMurdo lập tức quỳ gối trước mặt cô gái. Anh nói to, “Hãy vì Chúa, Ettie! Em chấp nhận vậy sao? Lẽ nào em phá hỏng cuộc đời của cả hai ta chỉ vì lời hứa đó? Hãy nghe theo trái tim, em yêu! Lời chỉ dẫn ấy an toàn hơn bất kì hứa hẹn nào trước đây. Ngay lúc đang nói đây em đã nhận ra điều đó rồi.”

Hai bàn tay sạm nâu mạnh mẽ của anh siết chặt hai bàn tay trắng muốt của Ettie.

“Hãy nói em sẽ là của anh đi và chúng ta sẽ cùng nhau vượt qua tất cả.”

“Không phải ở đây chứ?”

“Ngay ở đây!”

“Đừng, đừng, Jack!” Đôi cánh tay anh giờ đã ôm lấy cô gái. “Ở đây không được đâu. Anh đưa em đi xa được không?”

Gương mặt McMurdo thoáng hiện một sự giằng co nhưng rồi lại cứng rắn như đá.

“Không, ở đây,” anh nói. “Anh sẽ vì em mà thách thức cả thế giới, Ettie, ngay ở đây!”

“Sao chúng ta không thể cùng nhau bỏ đi?”

“Không được, Ettie, anh không thể bỏ nơi này.”

“Nhưng tại sao?”

“Anh sẽ không bao giờ ngẩng cao đầu được nữa nếu như anh cảm giác mình bị đuổi đi. Hơn nữa, chúng ta phải sợ gì nào? Chẳng lẽ chúng ta không phải là những người tự do ở một xứ tự do sao? Nếu em yêu anh và anh yêu em thì ai dám ngăn cản?”

“Anh không biết đâu, Jack! Anh chỉ mới tới đây không lâu. Anh không biết gã Baldwin này đâu. Anh không biết McGinty và băng Scowrer của ông ta.”

“Đúng, anh không biết họ, nhưng anh cũng không sợ họ và cũng không tin họ!” McMurdo nói. “Anh đã từng sống giữa những kẻ cục súc, em yêu, và thay vì sợ họ thì rốt cuộc họ luôn luôn sợ anh… luôn luôn, Ettie. Chuyện này nghe qua là thấy phi lí! Theo lời cha em, nếu như bọn chúng đã gây ra bao tội ác ở thung lũng này, và nếu mọi người đều biết đích danh bọn chúng, tại sao không có tên nào bị truy tố chứ? Em trả lời anh đi, Ettie?”

“Bởi vì không có nhân chứng nào dám đứng ra chống lại chúng. Nếu ai làm thế thì sẽ không sống lâu quá một tháng. Và chúng luôn có đồng bọn sẵn sàng thề là kẻ bị buộc tội không có mặt ở nơi xảy ra tội ác. Nhưng Jack, chắc chắn là anh đã đọc hết những chuyện như thế. Em biết tờ báo nào ở Hoa Kì cũng nhan nhản những chuyện này mà.”

“À, đúng là anh có đọc mấy thứ đó, nhưng chỉ nghĩ là chuyện bịa. Có thể những người này có lí do để làm như thế. Hoặc có thể họ đã bị đối xử bất công và không còn cách nào khác để tự cứu lấy thân.”

“Ôi, Jack, đừng để em nghe anh nói những lời đó! Anh nói y như hắn… như người kia!”

“Baldwin… hắn cũng nói như thế sao?”

“Và đó là lí do mà em căm ghét hắn đến thế. Ôi, Jack, giờ em có thể nói thật với anh. Em căm ghét hắn hết sức, nhưng cũng khiếp sợ hắn. Em sợ cho bản thân em, nhưng trên hết, em sợ cho cha. Em biết nếu em dám nói với hắn những gì em cảm nhận thì tai họa lớn sẽ giáng xuống đầu cha con em. Đó là lí do em cứ trì hoãn bằng những lời hứa hẹn nửa vời. Thực sự đó là niềm hi vọng duy nhất của hai cha con. Nhưng Jack ơi, nếu anh cùng chạy trốn với em, chúng ta có thể đưa cha đi cùng và sống bên nhau, mãi mãi thoát khỏi quyền lực của những kẻ hung ác này.”

Một lần nữa gương mặt McMurdo lại thoáng hiện vẻ giằng co rồi lại cứng rắn như cũ.

“Ettie, sẽ không có tai ương nào xảy đến cho em, và cho cả cha em nữa. Còn nói về những kẻ hung ác, anh nghĩ trước khi chúng ta tâm sự với nhau, em có thể thấy anh cũng chẳng kém những kẻ đáng sợ nhất trong bọn chúng đâu.”

“Không phải thế, Jack, không phải! Em luôn tin tưởng anh dù ở bất kì đâu.”

McMurdo bật cười cay đắng.

“Lạy Chúa! Em có biết gì về anh đâu chứ! Đầu óc ngây thơ của em thậm chí còn không biết anh đang nghĩ gì, em yêu. Nhưng, ơ kìa, có khách nào đến vậy?”

Cửa chính vừa đột ngột bật mở và một gã trai trẻ nghênh ngang hách dịch đi vào. Tay này điển trai, ăn mặc bảnh bao, độ tuổi và tầm vóc cũng tương đương McMurdo. Dưới chiếc mũ dạ đen rộng vành mà gã chẳng buôn bỏ xuống, bộ mặt điển trai, với đôi mắt dữ tợn, hống hách và cái mũi diều hâu, đang hung hăng nhìn hai người ngồi bên lò sưởi.

Ettie đã đứng bật dậy đầy bối rối và hốt hoảng.

“Rất vui được gặp anh, anh Baldwin,” cô gái nói. “Anh đến sớm hơn em tưởng. Xin mời anh ngồi.”

Baldwin đứng chống nạnh nhìn McMurdo. Gã hỏi cộc lốc, “Ai đó?”

“Một người bạn của em, anh Baldwin, người mới đến trọ. Anh McMurdo, cho phép tôi giới thiệu anh với anh Baldwin.”

Hai kẻ trai tráng gật đầu chào nhau, mặt mày cau có.

“Chắc cô Ettie đã cho mày biết về quan hệ giữa cô ấy với tao rồi chứ?” Baldwin nói.

“Tôi không biết giữa hai người có mối quan hệ nào.”

“Không à? À, bây giờ mày sẽ được biết. Hãy nhớ lời tao là cô gái này đã thuộc về tao, và mày sẽ thấy ra ngoài đi dạo tối nay là rất thích hợp.”

“Cảm ơn, tôi không có hứng đi dạo.”

“Không à?” Đôi mắt hung dữ của gã kia long sòng sọc. “Chắc là mày có hứng đánh nhau đấy, tên khách trọ kia!”

“Đúng ý tôi đó!” McMurdo vừa to tiếng vừa đứng phắt dậy. “Đề nghị của anh thật hết sức đáng hoan nghênh.”

“Hãy vì Chúa, Jack ơi! Ôi, hãy vì Chúa!” Quẫn trí, cô Ettie khốn khổ kêu lên. “Ôi Jack, Jack, anh ta sẽ hại anh mất!”

“À, Jack à, gọi thân mật nhỉ?” Baldwin nói kèm với tiếng chửi thề. “Hai người thân mật quá nhỉ?”

“Ôi, Ted, anh vừa phải thôi… xin hãy tử tế! Hãy vì em, Ted, nếu anh thương em thì xin hãy rộng lòng bỏ qua!”

“Ettie, anh nghĩ rằng nếu em cứ mặc kệ đi thì hai chúng tôi sẽ giải quyết xong chuyện này,” McMurdo bình thản nói. “Hay là thế này, anh Baldwin, anh với tôi đi ra đường đi. Tối nay trời đẹp, và bên kia dãy phố kế cận có một bãi đất trống.”

“Tao sẽ xử mày mà không cần phải bẩn tay,” kẻ kình địch kia nói. “Trước khi tao xong việc với mày, mày sẽ phải ước giá chưa từng đặt chân vào nhà này!”

“Hãy xử ngay lúc này đi!” McMurdo cao giọng.

“Chính tao là người sẽ chọn thời điểm chứ không phải mày. Nhìn đây!” Gã đột nhiên xắn tay áo lên và phô ra một dấu hiệu kì lạ như được đóng bằng sắt nung trên cẳng tay. Đó là một vòng tròn bao ngoài một hình tam giác. “Mày biết nó có ý nghĩa gì không?”

“Tôi không biết và cóc cần biết!”

“A, rồi mày sẽ biết, tao hứa với mày đó. Mày cũng chẳng thọ lâu đâu. Chắc là Ettie có thể cho mày biết vài chuyện tương tự. Còn cô, Ettie, rồi cô sẽ phải quỳ gối mà bò về với tôi… nghe chưa hả?… Quỳ gối mà bò đấy… và khi đó tôi sẽ cho cô biết phải lĩnh hình phạt nào. Cô đã sinh chuyện… thề với Chúa, tôi sẽ bắt cô phải lĩnh hậu quả!”

Gã điên tiết nhìn cả hai người. Rồi gã quay gót và liền sau đó cánh cửa nhà ngoài đóng sầm một tiếng.

McMurdo và cô gái đứng im lặng hồi lâu. Rồi cô vòng tay ôm anh. “Ôi, Jack, anh thật gan dạ! Nhưng chẳng ích gì đâu, anh phải chạy trốn đi! Ngay đêm nay, Jack… đêm nay! Đó là hi vọng duy nhất của anh. Hắn sẽ lấy mạng anh. Em đã thấy điều đó trong ánh mắt ghê gớm của hắn. Anh không có cơ may nào để chống lại cả chục đứa bọn chúng, với thủ lĩnh McGinty và bao thế lực của hội đoàn này đứng đằng sau chúng nó.”

Gỡ vòng tay cô gái ra, McMurdo hôn cô và dịu dàng đỡ cô ngồi lại xuống ghế.

“Cứ thế đi, em yêu, cứ ngồi yên đó! Đừng lo lắng hay sợ hãi gì cho anh. Anh cũng là người của Huynh đệ Tự do mà. Anh cũng vừa cho cha em biết điều đó. Có thể anh cũng chẳng tốt đẹp gì hơn bọn chúng, cho nên em đừng có phong thánh cho anh. Giờ anh đã nói thế thì không chừng em cũng căm ghét anh luôn.”

“Căm ghét anh ư, Jack? Em còn sống trên đời thì không bao giờ có chuyện đó. Em biết là người của Huynh đệ Tự do ở bất kì đâu cũng chẳng hại ai, ngoại trừ ở đây, việc gì em phải nghĩ xấu về anh chỉ vì điều đó chứ? Nhưng nếu anh là người của Huynh đệ Tự do thì tại sao anh không xuống phố kết thân với thủ lĩnh McGinty chứ, Jack? Ôi, mau đi, Jack, mau đi! Anh phải bắn tiếng ngay nếu không bọn chó săn kia lại truy lùng anh đó.”

“Anh cũng đang nghĩ tới việc này,” McMurdo nói. “Anh sẽ đi liền và thu xếp mọi chuyện. Em cứ nói với cha em là anh ngủ lại đây đêm nay rồi sáng mai sẽ tìm chỗ trọ khác.”

Tửu điếm của McGinty vẫn đông đúc như thường lệ vì đó là nơi la cà được ưa chuộng của mọi phần tử hơi thô lậu ở thị trấn này. McGinty nổi tiếng vì tính khí vui vẻ, bỗ bã, những yếu tố tạo thành cái mặt nạ che đậy hầu hết những gì ẩn giấu bên trong. Nhưng ngoài sự nổi tiếng ấy, ông ta là người mà ai trong thị trấn cũng phải sợ, và thực tế là sự sợ hãi ấy lan tỏa trong vòng ba mươi dặm của thung lũng và vượt qua cả hai bên triền núi. Bản thân sự sợ hãi cũng đủ cho tửu điếm này luôn đầy khách vì không ai có thể thờ ơ với thiện chí của ông ta.

Ngoài nắm giữ những quyền lực bí mật mà ai ai cũng cho rằng ông ta sẽ sử dụng một cách tàn nhẫn, McGinty là một công chức cao cấp - ủy viên hội đồng thị trấn kiêm ủy viên lục lộ - đắc cử nhờ lá phiếu của lũ lưu manh và những kẻ này sau đó lại mong đợi ân huệ do ông ta ban phát. Sưu cao thuế nặng khôn xiết, công trình công cộng bị bỏ bê, ngân khoản mờ ám bị đám kiểm toán ăn hối lộ bỏ qua, và các công dân đàng hoàng bị tống tiền công khai nhưng phải ngậm miệng làm thinh vì sợ gặp phải những chuyện còn tệ hại hơn. Cứ như thế, năm này qua năm khác, những chiếc ghim cà vạt bằng kim cương của thủ lĩnh McGinty thêm phần phô trương, những dây chuyền vàng thêm đè nặng lên bộ vét ngày một thêm hào nhoáng, và tửu điếm của ông ta cứ bành trướng dần đến sắp nuốt chửng hết cả một dãy phố thuộc khu Market Square.

McMurdo đẩy cánh cửa lật vào tửu điếm và len lỏi giữa đám người bên trong, đi qua không gian mịt mù khói thuốc và nồng nặc mùi rượu mạnh. Nơi này đèn đuốc sáng choang, những tấm gương mạ vàng cầu kì cỡ đại ốp trên mọi bức tường lại phản chiếu và nhân bội thêm cái nguồn sáng chói mắt ấy. Vài bartender mặc sơmi xắn tay đang tất bật pha chế thức uống cho những kẻ nhàn rỗi ngồi bên quầy rượu rộng rãi được bọc đồng.

Ở trong cùng, đang tựa người vào quầy rượu, với điếu xì gà ngậm bên mép là một kẻ cao lớn, lực lưỡng, không ai khác chính là McGinty khét tiếng. Ông ta to lớn kềnh càng, râu quai nón mọc lên tới gò má, mớ tóc đen nhánh xù như bờm sư tử rủ xuống tận cổ áo. Ông ta có nước da ngăm ngăm như người Ý còn đôi mắt đen sậm lạ lùng, lại hơi lé một chút, nên càng bộc lộ vẻ hung hiểm đặc biệt. Mọi điểm khác trong con người này - tầm vóc đáng nể, vẻ đường bệ và bộc trực - đều phù hợp với phong thái vui vẻ, thẳng thắn ông ta tạo ra. Ai cũng phải nói đây là một người lương thiện, chân chất, tâm tính đàng hoàng cho dù nói năng có vẻ bỗ bã. Chỉ đến khi đôi mắt đen sậm, bí hiểm và tàn nhẫn kia hằm hè nhìn người kia mới có cảm giác mình đang đối mặt với một chuỗi hiểm họa tiềm ẩn; nhưng sức mạnh, sự gan lì và giảo quyệt đằng sau đôi mắt càng làm cho cái nhìn ấy ghê gớm hơn gấp ngàn lần.

Quan sát kĩ người đó rồi McMurdo mới lách qua đám đông đi tới với vẻ bạo dạn bất cần thường lệ, và chen vào một nhóm xun xoe đang nịnh hót vị thủ lĩnh quyền lực kia; cả đám người ấy cứ cười rú lên theo từng câu bông lơn vụn vặt nhất của ông trùm. Đôi mắt xám lì lợm sau đôi tròng kính của người khách lạ trẻ tuổi can đảm đáp trả cái nhìn của đôi mắt đen đáng sự đang chiếu thẳng vào mình.

“À, chàng trai, tôi không nhớ là đã gặp anh.”

“Tôi mới tới đây, thưa ông McGinty.”

“Anh không mới tới mức không biết phải gọi đúng danh xưng của một quý ông chứ?”

“Ông ấy là ủy viên Hội đồng McGinty,” ai đó trong đám người kia lên tiếng.

“Xin lỗi, thưa ông Hội đồng. Tôi chưa biết lề thói nơi đây. Nhưng có người khuyên tôi nên gặp ông.”

“À, anh muốn gặp tôi. Chỉ có vậy thôi. Thế anh nghĩ gì về tôi?”

“Ồ, đánh giá bây giờ còn quá sớm. Nếu trái tim ông cũng lớn như cơ thể, và tấm lòng cũng đẹp như diện mạo ông thì tôi không còn mong gì hơn,” McMurdo nói.

“Chúa ơi! Đúng giọng điệu Ireland cơ này!” Ông chủ tửu điếm thốt lên, không rõ là để chiều lòng vị khách táo tợn này hay là để giữ phẩm giá của mình. “Thế anh có đủ tư cách để tôi tiếp anh không?”

“Chắc chắn có,” McMurdo nói.

“Thế có người bảo anh gặp tôi à?”

“Đúng vậy.”

“Ai bảo anh thế?”

“Scanlan ở Chi hội 341, Vermissa. Xin uống mừng sức khỏe ông Hội đồng, và chúc cho mối hữu hảo ngày càng tốt đẹp.” Anh nâng lên môi cốc rượu vừa được bày ra rồi nốc cạn, ngón út của bàn tay cầm cốc giơ cao.

Quan sát anh từng nhất cử nhất động, bây giờ McGinty nhướng cặp mày rậm đen lên.

“Ồ, ra thế hả?” Ông ta nói. “Tôi phải để ý hơn về việc này đó, anh…”

“McMurdo.”

“Để ý hơn đó, anh McMurdo, bởi vì ở vùng này chúng tôi không tin ai và cũng không tin những gì nghe nói lại. Vào trong một chút đi, vòng ra sau quầy rượu này.”

Đằng sau có một gian phòng nhỏ có các thùng rượu xếp thành hàng dài. McGinty cẩn thận đóng cửa rồi ngồi trên một thùng rượu, vừa trầm ngâm cắn điếu xì gà vừa quan sát người mới đến bằng đôi mắt đáng sợ kia. Suốt mấy phút ông ta chỉ ngồi im lìm. McMurdo vui vẻ chịu đựng ánh dò xét của kẻ kia, một bàn tay anh thọc vào túi áo khoác, bàn tay kia anh vân vê bộ ria màu nâu của mình. Thình lình McGinty chồm người tới, giơ ra một khẩu súng lục trông rất nguy hiểm.

“Nhìn đây, đồ ranh con,” ông ta nói, “nếu để tôi nghi anh đang giở trò gì với bọn tôi thì anh không yên đâu.”

“Đây là kiểu đón tiếp lạ lùng của một hội chủ hội Huynh đệ Tự do dành cho một người lạ cùng hội đoàn đấy,” McMurdo đáp lại có phần nghiêm trang.

“A, nhưng đó là điều anh phải chứng minh,” McGinty nói, “và nếu chứng minh không xong thì chỉ có Chúa mới cứu được anh bạn! Anh gia nhập ở đâu?”

“Chi hội 29 ở Chicago.”

“Bao giờ?”

“Ngày 24 tháng 6 năm 1872.”

“Ai là hội chủ?”

“James H. Scott.”

“Trưởng khu vực của anh là ai?”

“Bartholomew Wilson.”

“Hừm! Coi bộ đối đáp trơn tru đó. Thế anh bạn đang làm gì ở đây?”

“Làm việc, cũng như ông… nhưng công việc nghèo hèn hơn.”

“Trả lời nhanh nhẹn đấy!”

“Vâng, tôi lúc nào cũng mau mồm mau miệng.”

“Thế anh bạn hành động có nhanh không?”

“Ai biết rõ đều bảo tôi là người lanh lẹ.”

“À, bọn tôi sẽ thử thách điều đó sớm hơn anh tưởng. Anh có nghe nói gì về chi hội vùng này không?”

“Tôi có nghe nói phải là người trưởng thành mới được gia nhập.”

“Với anh thì đúng đấy, anh McMurdo. Tại sao anh bỏ Chicago?”

“Còn lâu tôi mới nói ra!”

McGinty mở to mắt. Ông ta không quen nghe trả lời theo kiểu như vậy và câu đó khiến ông buồn cười.

“Sao anh không nói tôi biết?”

“Bởi vì người cùng hội không được nói dối với nhau.”

“Vậy là sự thật quá tồi tệ nên không dám nói à?”

“Ông nói như vậy cũng được, nếu ông muốn.”

“Nghe đây, anh đừng mong là tôi, một hội chủ, lại có thể kết nạp một kẻ không thể nói rành mạch về quá khứ của mình.”

McMurdo có vẻ khó xử. Rồi anh lấy ở túi áo trong ra một mẩu báo cũ. Anh nói, “Ông sẽ không tố giác người đồng hội chứ?”

“Anh dám nói với tôi như thế thì tôi sẽ cho anh một bạt tai đó!” McGinty nóng nảy quát lên.

“Ông nói đúng, thưa ông Hội đồng,” McMurdo nhún nhường nói. “Tôi phải xin lỗi ông. Tôi nói mà không nghĩ. Chà, tôi biết mình sẽ được an toàn dưới sự che chở của ông. Ông xem mẩu báo này đi.”

McGinty đọc lướt qua tường thuật về vụ bắn chết tên Jonas Pinto nào đó ở tửu điếm Lake Saloon của phố Market, Chicago trong tuần lễ đầu năm mới 1874.

“Anh làm à?” Ông ta vừa hỏi vừa trả lại mẩu báo.

McMurdo gật đầu.

“Sao anh bắn thằng đó?”

“Lúc đó tôi đang giúp chính phủ đúc tiền. Tiền tôi làm không có bảo chứng nhưng trông giống hệt tiền chính phủ và chi phí rẻ hơn. Tên Pinto này giúp tôi tuồn tiền…”

“Giúp cái gì cơ?”

“À, tức là giúp lưu hành tiền giả. Sau đó hắn muốn tố cáo. Có thể trước đó hắn đã tố cáo tôi rồi. Tôi không thèm kiểm tra. Tôi liền bắn hắn rồi bỏ đi luôn về vùng mỏ than.”

“Sao lại về vùng mỏ than?”

“Vì tôi đọc báo thấy nói là dân ở các vùng này ít tọc mạch.”

McGinty bật cười. “Đầu tiên anh bạn đúc tiền giả rồi kế tiếp lại giết người, sau đó anh bạn tới vùng này vì nghĩ nơi đây sẽ đón tiếp anh bạn.”

“Sự thật là như thế,” McMurdo đáp.

“Chà, tôi thấy anh bạn sẽ còn làm được nhiều việc hơn thế. Này, anh bạn đúc được tiền thật sao?”

McMurdo móc trong túi ra năm, sáu đồng tiền.

“Đám này chưa từng đi qua nhà máy đúc tiền Philadelphia.”

“Thật không đấy!” McGinty để mấy đồng tiền trên bàn tay hộ pháp đầy lông lá như đười ươi rồi giơ dưới ánh đèn. “Tôi thấy giống hệt. Chúa ơi! Anh bạn sẽ là một người đồng hội vô cùng được việc, tôi nghĩ thế! Trong hội đoàn có vài thành phần bất hảo cũng không sao đâu, anh bạn McMurdo, bởi vì sẽ có lúc chúng ta phải tự lo liệu lấy thân. Nếu bị chèn ép mà chúng ta không xô đẩy lại thì chẳng mấy chốc sẽ bị dồn vào chân tường thôi.”

“Chà, tôi nghĩ mình có thể góp phần xô đẩy cùng với các anh em khác.”

“Coi bộ anh gan lì đó. Anh không hề nao núng khi tôi chĩa khẩu súng này vào anh.”

“Người đang gặp nguy hiểm đâu phải là tôi.”

“Vậy ai chứ?”

“Chính là ông, thưa ông Hội đồng.” McMurdo rút khẩu súng ngắn đã lên đạn trong túi bên hông áo khoác ra. “Tôi lúc nào cũng đề phòng ông. Và tôi nghĩ tài bắn súng của tôi cũng nhanh chẳng kém ông đâu.”

“Lạy Chúa!” McGinty giận đỏ mặt rồi sau đó cười ầm lên. “Đó, bao năm rồi bọn tôi chưa hề gặp chuyện gì ghê gớm cận kề như thế này. Tôi nghĩ chi hội này rồi sẽ hãnh diện về anh… Sao, mày muốn cái quái gì thế? Sao không để tao yên được năm phút nói chuyện với quý ông này mà cứ xộc vào làm gì?”

Anh chàng bartender đứng luống cuống. “Xin lỗi ông Hội đồng, nhưng có Ted Baldwin tới. Anh ta nói cần gặp ông ngay.”

Có thông báo cũng vô nghĩa, bởi vì bộ mặt dữ tợn, quyết liệt của chính Ted Baldwin đã xuất hiện sau lưng gã nhân viên tửu điếm. Gã xô kẻ kia ra ngoài và đóng sập cửa lại.

“Ra thế,” gã vừa nói vừa tức tối nhìn McMurdo, “mày đã tới đây trước rồi sao? Thưa ông Hội đồng, tôi có chuyện muốn thưa với ông về người này.”

“Vậy thì nói ra ở đây, ngay bây giờ, trước mặt tôi đi,” McMurdo cao giọng.

“Tao sẽ nói lúc nào tao muốn, theo cách của tao.”

“Thôi! Thôi!” McGinty vừa nói vừa rời khỏi thùng rượu. “Như vậy không được đâu. Chúng ta có người huynh đệ mới ở đây, Baldwin, và chúng ta không được chào đón anh ta theo kiểu đó. Đưa tay ra, anh bạn, làm hòa đi chứ!”

“Không đời nào!” Baldwin điên tiết hét lên.

“Tôi đã đề nghị với anh ta đấu tay đôi nếu anh ta cho rằng tôi đã cư xử sai trái,” McMurdo nói. “Tôi sẽ đấu bằng hai nắm đấm này, còn nếu như anh ta không bằng lòng thì tôi sẽ đấu theo bất cứ cách nào anh ta chọn. Đấy, thưa ông Hội đồng, bây giờ tôi để cho ông phân xử hai bên theo cương vị của một hội chủ.”

“Nhưng nguyên cớ gì chứ?”

“Một cô gái. Cô ta toàn quyền tự do lựa chọn.”

“Vậy sao?” Baldwin quát to.

“Nếu đặt giữa hai huynh đệ đồng hội, cô gái có quyền tự do lựa chọn,” thủ lĩnh nói.

“Ồ, ông phán quyết như thế à?”

“Đúng thế đấy, Ted Baldwin,” McGinty nói với một cái quắc mắt hung tợn. “Anh muốn cãi lại phải không?”

“Sao ông lại bỏ rơi người đã sát cánh cùng ông suốt năm năm trời để bênh vực một kẻ mà trước đây ông chưa từng gặp chứ? Ông đâu mãi là hội chủ được, Jack McGinty! Thề có Chúa! Lần bầu cử sắp tới…”

Ông Hội đồng lao tới Baldwin như con hổ vồ mồi. Hai bàn tay ông ta chộp cổ họng người kia và xô hắn ngã ngửa trên một thùng rượu. Trong cơn điên tiết, ông ta lẽ ra đã bóp cổ Baldwin tới chết nếu không có McMurdo can thiệp.

“Xin nương tay, ông Hội đồng! Vì Chúa, xin nương tay cho!” McMurdo vừa nói to vừa kéo ông ta lùi lại.

McGinty buông tay và Baldwin, vừa sợ điếng hồn vừa thở hổn hển, toàn thân run lẩy bẩy vì vừa cận kề cái chết, lồm cồm ngồi thẳng dậy trên thùng rượu cạnh nơi gã vừa bị xô vào.

“Mày đáng bị như thế nhiều lần rồi, Ted Baldwin… bây giờ mày lĩnh đủ!” McGinty quát lên, bộ ngực đồ sộ phập phồng tức giận. “Mày tưởng nếu tao không được bầu làm hội chủ nữa thì mày sẽ thế chỗ tao đấy à? Chuyện đó để hội đoàn lo liệu. Nhưng chừng nào tao còn là thủ lĩnh thì tao không cho phép đứa nào giở giọng chống đối tao hay phán quyết của tao.”

“Tôi không hề chống đối ông,” Baldwin vừa thều thào vừa sờ cổ.

“Được,” McGinty thốt lên một tiếng rồi liền chuyển sang thái độ vui vẻ, bỗ bã như trước. “Vậy thì tất cả chúng ta lại là bạn tốt và kết thúc chuyện này.”

Ông ta lấy một chai champagne trên kệ xuống và vặn nút bần ra.

“Đây,” ông ta nói tiếp khi rót đầy ba chiếc li cao. “Ta hãy uống giảng hòa. Sau đó, như các anh đã biết, giữa chúng ta sẽ không còn oán thù nữa. Bây giờ, tay trái đặt lên yết hầu. Tôi nói với anh, Ted Baldwin, anh phật ý chuyện gì?”

“Mây mù nặng trĩu,” Baldwin đáp.

“Những rồi trời sẽ hửng.”

“Xin thế là thế!”

Hai người cạn li, và nghi thức đó lại được tiến hành giữa Baldwin và McMurdo.

“Đấy!” McGinty vừa nói vừa xoa tay. “Vậy là kết thúc ân oán. Nếu chuyện này đi xa hơn thì hội đoàn sẽ trừng phạt, và lúc đó sẽ nặng tay đấy, như anh Baldwin đây đã biết rồi… còn anh sẽ sớm biết thôi, McMurdo, nếu anh muốn rắc rối!”

“Tin đi, tôi chẳng muốn thế đâu,” McMurdo nói. Anh chìa tay cho Baldwin. “Tôi mau gây gổ nhưng cũng mau bỏ qua. Người ta bảo đó là do máu nóng Ireland của tôi. Nhưng chuyện xong rồi và tôi không bực bội nữa.”

Baldwin buộc phải bắt bàn tay chìa ra, bởi vì đôi mắt hung ác của thủ lĩnh đáng sợ kia đang nhìn gã. Nhưng bộ mặt sưng sỉa của gã cho thấy mấy lời của McMurdo chẳng làm gã động lòng.

McGinty vỗ vai cả hai người.

“Ôi đàn bà!” Ông ta kêu lên. “Nghĩ mà coi, bọn tóc dài ấy mà lại chia rẽ hai chàng trai của tôi chứ! Thật xui xẻo! Chỉ có ý muốn của lũ chúng nó mới giải quyết được vấn đề chứ một hội chủ như tôi thì đành chịu… và hãy ca tụng Chúa vì điều đó! Không có đám đàn bà ấy thì chúng ta cũng đã lắm chuyện rồi. Anh McMurdo, anh sẽ phải gia nhập Chi hội 341. Chúng tôi có cách thức riêng khác hẳn ở Chicago. Tối thứ bảy này có cuộc họp, nếu anh đến được thì chúng tôi sẽ cho anh được tự do mãi mãi ở Vermissa Valley.”

10
Chi hội 341, Vermissa

Sau buổi tối quá nhiều biến cố sôi động ấy, ngay hôm sau McMurdo dọn đồ khỏi nhà ông già Jacob Shafter và đến thuê trọ ở chỗ bà quả phụ MacNamara nằm ngay rìa thị trấn. Scanlan, người bạn kết giao đầu tiên trên chuyến tàu ấy, không lâu sau đó cũng chuyển tới Vermissa, và hai người ở chung. Nhà bà quả phụ không có khách trọ nào khác và chủ nhà lại là một bà già Ireland dễ tính nên để mặc hai người tùy ý, thế là họ tha hồ nói và làm mọi điều mà những người có chung bí mật thường chia sẻ.

Già Shafter đã khoan nhượng tới mức cho phép McMurdo đến nhà dùng bữa lúc nào anh muốn, cho nên chuyện tình cảm của anh với Ettie không hề tan vỡ. Trái lại, theo thời gian tình cảm ấy càng lúc càng nồng nàn.

Trong phòng riêng ở chỗ trọ mới, McMurdo cảm thấy an toàn tới mức anh lôi mấy cái khuôn đúc tiền ra và sau khi cam kết giữ bí mật, một số huynh đệ đồng hội được phép ghé tới xem và mang về ít tiền giả, mà chúng thì tinh xảo tới mức có dùng để trao đổi mua bán cũng không hề khó khăn hay nguy hiểm gì. Với một tài nghệ tuyệt hảo như thế, lí do McMurdo lại phải nai lưng làm việc kiếm tiền quả là một điều bí ẩn mà bằng hữu của anh không ngừng thắc mắc, mặc dù anh luôn giải thích rằng nếu anh sống mà không có sinh kế gì cụ thể thì cảnh sát sẽ nhanh chóng để ý dò la.

Quả thực đã có một viên cảnh sát theo dõi anh, nhưng may sao biến cố đó lại mang đến lợi nhiều hơn hại cho anh chàng ưa mạo hiểm. Sau lần ra mắt đầu tiên, ít có tối nào mà McMurdo lại không mò tới tửu điếm của McGinty, để kết thân với các chàng trai ở đó - các chàng trai là cách nói vui vẻ mà cái băng đảng nguy hiểm thống trị nơi này thường gọi mình. Phong thái hào hoa và lối nói năng táo bạo đã giúp anh được lòng mọi người, còn cách anh dứt điểm đối thủ thật mau lẹ và chính xác trong một cuộc ẩu đả tới bến ở quán rượu lại càng làm cho cộng đồng lỗ mãng đó thêm kính nể. Tuy nhiên, chính biến cố đây mới nâng anh lên cao hơn nữa trong mắt mọi người.

Đúng vào giờ đông đúc một tối nọ, cửa mở ra và một người bước vào, trong bộ đồng phục xanh nhã nhặn và đội chiếc mũ lưỡi trai của cảnh sát vùng mỏ. Đó là một nhóm đặc biệt do các chủ mỏ than và đường sắt lập ra để giúp sức cho giới cảnh sát dân sự bình thường, lực lượng đã hoàn toàn bất lực trước tình trạng côn đồ có tổ chức đang hoành hành ngang ngược tại khu vực này. Mọi người im bặt khi kẻ đó bước vào và nhiều ánh mắt hiếu kì dồn về phía anh ta, nhưng mối quan hệ giữa cảnh sát và tội phạm khá khác thường ở nhiều nơi trên nước Mỹ, và bản thân McGinty đang đứng sau quầy rượu không hề tỏ ra ngạc nhiên khi viên cảnh sát tự gia nhập nhóm khách hàng của ông ta.

“Một li whisky không pha, cho đêm đỡ lạnh,” viên sĩ quan cảnh sát nói. “Chắc là chúng ta chưa từng gặp nhau, phải không ông Hội đồng?”

“Anh là chỉ huy mới à?” McGinty nói.

“Đúng thế. Thưa ông Hội đồng, chúng tôi mong là ông cùng các công dân có chức sắc khác sẽ giúp chúng tôi giữ gìn luật pháp và trật tự ở thị trấn này. Tôi là đại úy Marvin.”

“Không có anh thì chúng tôi cũng chẳng chết, đại úy Marvin,” McGinty lạnh lùng nói, “vì chúng tôi đã có cảnh sát riêng của thị trấn, và đâu cần thêm hàng nhập cảng. Các anh chỉ là tay sai ăn tiền của bọn tư bản, được chúng thuê để đánh đập hay nã đạn vào đám đồng bào nghèo hèn hơn mà thôi.”

“Chà, chà, chúng ta sẽ không tranh cãi chuyện này,” viên sĩ quan cảnh sát nói với giọng hài hước. “Tôi nghĩ tất cả chúng ta đều làm bổn phận của mình theo cách mình nhìn nhận sự việc, chỉ có điều chúng ta không cùng chung một cách nhìn.” Anh ta uống cạn li rồi quay lưng định đi ra thì bắt gặp gương mặt của McMurdo đang cau có ngay bên cạnh.

“Xin chào! Xin chào!” Anh ta kêu to và nhìn McMurdo từ trên xuống dưới. “Người quen cũ đây mà!”

McMurdo lùi ra xa. “Trong đời tao chưa hề là bạn của mày hay của bất kì thằng cớm chó chết nào khác,” anh nói.

“Người quen không phải lúc nào cũng là bạn,” viên đại úy cảnh sát ngoác miệng cười. “Anh là Jack McMurdo ở Chicago, đúng không, đừng có chối!”

McMurdo nhún vai. “Tao không chối,” anh nói. “Mày tưởng tao xấu hổ vì chính cái tên của mình sao?”

“Dù sao thì anh cũng có lí do để xấu hổ đấy.”

“Ý mày muốn nói cái quái gì?” McMurdo quát lên, thu tay thành quyền.

“Thôi, thôi đi, Jack, hăm dọa tôi chẳng ích gì đâu. Tôi từng là cảnh sát ở Chicago trước khi tới khu mỏ than chết tiệt này, và tôi nhìn là biết ngay ai là đạo tặc Chicago.”

Mặt McMurdo sa sẩm. “Đừng có nói mày là Marvin của Tổng cục Cảnh sát Chicago đấy!” Anh kêu lên.

“Đích thị là Teddy Marvin ngày xưa đây, xin hầu ngài. Ở đó bọn tôi vẫn chưa quên vụ bắn chết Jonas Pinto đâu.”

“Tao không bắn nó.”

“Không à? Một câu nói của anh mà là bằng chứng chắc? À, thằng đó mà chết thì cũng hết sức thuận tiện cho anh, nếu không anh đã bị tóm vì tội tuồn tiền giả. Thôi, chúng ta bỏ qua chuyện đó đi, bởi vì nói riêng với anh… và có lẽ nói ra câu này cũng quá giới hạn mà chức trách cho phép rồi, nhưng họ không có bằng chứng cụ thể để buộc tội anh, và từ ngày mai Chicago rộng cửa đón anh đấy.”

“Tao ở đây cũng thoải mái rồi.”

“A, tôi đã mách nước cho anh, còn anh cứ sưng sỉa như đồ chó vô ơn.”

“Chà, tôi chắc là anh có ý tốt, và tôi xin cảm ơn anh,” McMurdo nói nhưng không có vẻ gì hàm ơn.

“Tôi sẽ ngậm miệng chừng nào còn thấy anh sống đàng hoàng,” viên đại úy nói. “Nhưng thề có Chúa! Sau vụ này anh đừng có hòng thoát nạn dễ dàng lần nữa! Tạm biệt anh nhé… và tạm biệt, ông Hội đồng.”

Viên cảnh sát chưa kịp ra khỏi quán rượu thì đã tạo dựng nên một anh hùng địa phương. Những kì tích của McMurdo ở tận Chicago đã được mọi người rỉ tai nhau trước đó. Còn anh luôn gạt bỏ mọi câu hỏi bằng một nụ cười cứ như một người không muốn bị ép nhận danh tiếng. Nhưng bây giờ chuyện đó đã được chính thức xác nhận. Lũ ăn không ngồi rồi trong quán bu lấy anh và bắt tay nhiệt tình. Kể từ lúc đó anh không còn giữ kẽ nữa. Tửu lượng của anh rất được, nhưng tối hôm ấy, nếu người bạn Scanlan không ở kề cận để đưa anh về nhà thì người hùng được tôn vinh này nhất định đã phải ngủ qua đêm dưới quầy rượu.

Vào một tối thứ bảy, McMurdo được giới thiệu với chi hội. Anh cứ tưởng mình sẽ được gia nhập không cần nghi thức gì vì anh đã được kết nạp ở Chicago, nhưng ở Vermissa có những lễ nghi đặc biệt mà mọi người tự hào và ứng viên nào cũng phải trải qua. Tất cả tề tựu trong một gian phòng lớn dành riêng cho mục đích này ở Nhà Hội đoàn. Khoảng sáu mươi thành viên đã tề tựu ở Vermissa nhưng số đó không đại diện cho toàn bộ lực lượng tổ chức bởi vì ở thung lũng này, cũng như khu vực hai bên triền núi, còn nhiều chi hội khác; tất cả sẽ tráo thành viên cho nhau khi có việc quan trọng nảy sinh cần đến những người lạ mặt giúp gây chuyện tại khu vực đó. Tổng cộng có không dưới năm trăm thành viên rải rác khắp vùng mỏ than này.

Trong phòng họp trống trải đó, mọi người tập hợp quanh một chiếc bàn dài. Sát tường là một chiếc bàn nữa bày đầy chai cốc đủ loại, và chúng thu hút ánh mắt của nhiều người lắm lắm. McGinty ngồi ở đầu bàn, chiếc mũ bêrê nhung đen đội trên mái tóc đen bù rối, cái khăn choàng màu tím quấn quanh cổ, khiến ông ta trông như một thầy tế đang chủ trì một nghi lễ ma quỷ nào đó. Ngồi hai bên ông ta là các thành viên có địa vị cao trong chi hội, trong đó có gã Ted Baldwin mang bộ mặt điển trai tàn nhẫn. Mỗi người đều quàng một cái khăn hay đeo một huy hiệu cho biết chức sắc của mình. Hầu hết những người này đều không còn trẻ nhưng số ít còn lại là thanh niên từ mười tám đến hai lăm, những tên tay sai nhanh nhảu thạo việc, thừa lệnh những người cấp cao hơn. Trong số lớn tuổi hơn, nhiều bộ mặt cho thấy cái tâm tính hung ác, bất chấp luật lệ; nhưng nhìn cái đám thuộc hạ không cấp bậc kia, thật khó mà tin rằng những thanh niên có vẻ chân chất, nhiệt tình này lại là một bè lũ sát nhân nguy hiểm, đầu óc đã hoàn toàn suy đồi về đạo đức tới mức chúng hãnh diện một cách đáng kinh tởm về sự giết người thành thạo của mình, và hết lòng kính nể những ai khét tiếng trong công việc mà chúng gọi là ‘làm sạch sẽ’. Với bản tính méo mó ấy, chuyện đang tâm gieo họa cho những người chưa hề gây hại gì tới chúng, thậm chí cho người chúng chưa hề gặp trong đời, với chúng lại chính là một việc làm anh hùng chí khí. Thực hiện tội ác xong, chúng tranh cãi xem ai đã ra đòn chí tử, và giải khuây bằng cách mô tả những tiếng gào thét và bộ dạng quằn quại của người bị giết.

Hồi xưa, ít nhiều chúng còn bí mật dàn xếp, nhưng vào thời điểm câu chuyện này diễn ra thì chúng đã hành động hết sức công khai. Lí do là sự thất bại quá nhiều lần của luật pháp đã cho chúng thấy rằng: Một mặt, không ai dám đứng ra làm chứng buộc tội chúng; mặt khác, chúng có vô số người thân tín sẵn sàng đứng ra làm chứng bảo vệ chúng, cùng với một ngân quỹ dồi dào để có thể chi trả cho những luật sư tài giỏi nhất tiểu bang. Suốt mười năm lộng hành ấy, không một lần nào chúng bị kết án, và mối nguy duy nhất có thể đe dọa lũ cường đạo này chính là bản thân nạn nhân - những người tuy thân cô thế yếu và thường bị tấn công bất ngờ, nhưng đôi lúc cũng có thể khiến những kẻ tấn công phải e sợ.

McMurdo đã được báo trước về một thử thách đang chờ đợi mình, nhưng không ai cho anh biết thử thách thế nào. Lúc này anh đang được hai huynh đệ trang nghiêm đưa vào một phòng bên ngoài. Qua vách ngăn bằng ván, anh nghe thấy những tiếng xì xào tạp nham của đám người tụ họp bên trong. Một hai lần anh nghe nhắc đến tên mình và anh biết họ đang bàn về việc kết nạp anh. Sau đó một tên cận vệ ngực đeo chéo dải khăn hai màu vàng xanh từ trong đi ra.

“Hội chủ lệnh rằng hãy trói, bịt mắt anh ta rồi cho vào,” hắn nói.

Ba tên này lột bỏ áo khoác McMurdo, xắn tay áo bên phải của anh lên, và cuối cùng trói quặt tay anh lại. Kế đó, chúng trùm một mũ vải đen dày che kín hết nửa trên khuôn mặt McMurdo để anh không thể nhìn thấy gì. Sau đó anh được dẫn vào phòng họp.

Trong cái mũ trùm đầu đó anh chỉ thấy tối đen và ngột ngạt. McMurdo nghe tiếng loạt xoạt, rì rầm của những người chung quanh, rồi nghe tiếng McGinty văng vẳng qua lớp vải đang che kín tai mình.

“John McMurdo,” tiếng nói ấy vang lên, “anh có phải là thành viên Tổng hội Huynh đệ Tự do không?”

Anh cúi đầu xác nhận.

“Có phải anh thuộc Chi hội 29, Chicago không?”

Anh cúi đầu lần nữa.

“Đêm đen bất hảo,” lại tiếng nói ấy.

“Đúng, cho khách lạ bôn ba,” anh đáp.

“Mây mù nặng trĩu.”

“Đúng, bão tố đang cận kề.”

“Các huynh đệ hài lòng chưa?” Hội chủ hỏi.

Có tiếng xì xào đồng loạt tán thành.

“Người anh em, qua mật khẩu đối đáp chúng tôi biết anh đúng là người cùng hội,” McGinty nói. “Tuy nhiên, chúng tôi muốn anh biết rằng ở địa hạt này và nhiều địa hạt khác trong vùng vốn có những nghi lễ nhất định, và thêm một số đòi hỏi của riêng chúng tôi dành cho những ai xứng đáng. Anh sẵn sàng chịu thử thách không?”

“Có.”

“Anh có can đảm không?”

“Có.”

“Hãy bước tới trước chứng minh đi.”

Trong lúc những lời ấy thốt lên, McMurdo nhận ra hai mũi nhọn nằm ngay trước đôi mắt anh, ấn sát vào đôi mắt tới mức chỉ cần anh nhớm bước tới là bị chúng chọc thủng mắt ngay. Thế nhưng anh vẫn gan lì dấn tới một bước kiên quyết và anh vừa dợm chân đi thì áp lực trên mắt đã tan biến. Tiếng rì rầm tán thưởng vang lên khe khẽ.

“Anh ta can đảm đấy,” vẫn tiếng McGinty. “Anh có chịu được đau đớn không?”

“Không thua kém ai,” anh đáp.

“Thử đi!”

Điều duy nhất McMurdo có thể làm được là cố nén để không thét lên bởi vì một cảm giác đau đớn tột độ đang xuyên thấu cẳng tay anh. McMurdo suýt ngất đi vì chấn động đột ngột đó nhưng anh cắn môi, siết chặt hai nắm tay để che giấu cơn đau đớn.

“Tôi có thể chịu đựng hơn thế,” anh nói.

Lần này là một tràng vỗ tay vang dội. Chưa cuộc ra mắt nào ở chi hội này lại ngoạn mục đến thế. Những bàn tay vỗ vào lưng McMurdo, và cái mũ trùm đầu anh được tháo ra. Anh đứng chớp mắt và tươi cười trong tràng chúc mừng của đám người cùng hội.

“Một lời cuối cùng, người anh em McMurdo,” McGinty nói. “Anh đã từng thề bí mật và trung thành, và hình phạt cho bất kì hành động nào vi phạm lời thề đó là một cái chết tức thì, anh biết chứ?”

“Biết,” McMurdo nói.

“Anh có chấp nhận tuân phục đương kim hội chủ vô điều kiện không?”

“Có.”

“Vậy thì nhân danh Chi hội 341, Vermissa, tôi hoan nghênh anh gia nhập. Anh sẽ được hưởng những đặc quyền và tham gia các cuộc họp của chi hội. Này Scanlan, anh bày rượu lên cái bàn kia và chúng ta sẽ uống mừng người anh em xứng đáng này.”

Có người đã mang áo khoác lại cho McMurdo, nhưng trước khi mặc vào, anh xem xét cánh tay phải vẫn còn đang nhức nhối hết sức. Trên phần thịt của cẳng tay là một vòng tròn bao quanh một hình tam giác, hằn sâu và nóng đỏ do dấu sắt nung để lại. Có mấy người đứng gần anh cũng xắn tay áo lên khoe dấu hiệu hội viên.

“Chúng tôi ai cũng có cả,” một người nói, “nhưng không ai gan dạ như anh khi chịu thử thách này.”

“Chậc! Không hề gì,” anh nói nhưng dấu hằn ấy dù sao cũng vẫn đau nhức.

Khi rượu mừng lễ kết nạp đã uống cạn, chi hội tiếp tục công chuyện. Vốn chỉ quen với những thông lệ bình thường của Chicago, McMurdo bây giờ dỏng tai lên nghe và trong lòng ngạc nhiên hơn những gì anh biểu lộ ngoài mặt.

“Việc đầu tiên theo nghị trình,” tiếng McGinty, “là đọc bức thư sau đây của Trưởng khu vực Windle, Chi hội 249 hạt Merton. Anh ta viết như sau:

THƯA ÔNG!

Có việc cần xử với tên Andrew Rae thuộc đám chủ mỏ than Rae & Sturmash gần nơi này. Ông cần nhớ rằng chi hội của ông còn nợ một lần báo đáp sau khi hai huynh đệ của chúng tôi đã giúp sức xử tên tuần cảnh mùa thu vừa rồi. Ông phái cho hai người thạo việc, họ sẽ được thủ quỹ Higgins của chi hội chúng tôi giao việc, địa chỉ người này ông đã biết rồi. Higgins sẽ cho hai huynh đệ đó biết thời gian và địa điểm hành động. Lời chào tự do.

J. W. WINDLE, TKV.HĐTD

Windle chưa bao giờ từ chối yêu cầu mượn người của chúng ta, và chúng ta không được từ chối ông ấy,” McGinty ngừng lời và nhìn quanh phòng với đôi mắt đen sậm hiểm ác. “Ai tình nguyện nào?”

Nhiều tên trai trẻ đưa tay lên. Hội chủ nhìn chúng, nở nụ cười tán thành.

“Chú mày đi, Cormac Hổ Báo. Nếu chú mày xử lí ngon lành như lần trước thì không thể nào hỏng việc được. Cả chú mày nữa, Wilson.”

“Tôi không có súng,” tên tình nguyện nói, hắn chỉ là một thằng nhóc tuổi thiếu niên.

“Vụ đầu tiên phải không? À, phải có lúc nào đó cho chú mày đổ máu chứ. Đây sẽ là khởi đầu tốt cho chú mày. Còn súng, nếu ta không lầm, sẽ có người lo liệu. Nếu chú mày tới trình diện vào ngày thứ hai thì còn đủ thời gian. Khi nào quay về, chú mày sẽ được đón tiếp long trọng đấy.”

“Còn phần thưởng cho lần này?” Cormac hỏi. Tính dã man của tên thanh niên vóc dáng vạm vỡ, mặt mày đen đúa hung tợn này đã khiến hắn có biệt danh là Hổ Báo.

“Đừng bận tâm phần thưởng. Chú mày cứ làm vì danh dự của chi hội. Biết đâu khi xong việc lại có thêm mấy đồng lẻ cho vào rương.”

“Tên đó đã gây ra chuyện gì?” Thằng nhóc Wilson hỏi.

“Những đứa như chú mày đừng có hỏi lí do. Tên đó đã được bên kia phán quyết rồi. Đó không phải việc của chúng ta. Tất cả những gì chúng ta phải làm là cứ thi hành án giúp họ, giống như họ đã giúp ta vậy. Nhân tiện cũng nói luôn, tuần sau sẽ có hai huynh đệ từ chi hội Merton đến làm vài việc ở khu vực này.”

“Ai vậy?” Có người hỏi.

“Tin tôi đi, khôn ngoan thì đừng có thắc mắc. Nếu các anh em không biết gì thì cũng không làm chứng được gì cả và sẽ không có rắc rối nào hết. Họ sẽ làm công việc thu dọn ổn thỏa cho chúng ta.”

“Quả là đúng lúc!” Ted Baldwin nói to. “Bọn ở vùng này ngày càng khó kiểm soát. Chỉ mới tuần trước, ba người của ta bị thằng đốc công Blaker sa thải. Thằng đó mắc nợ chúng ta lâu lắm rồi và nó sẽ phải trả cả vốn lẫn lãi.”

“Trả cách nào?” McMurdo hỏi thầm người ngồi bên cạnh.

“Ăn một băng đạn!” Tên này vừa nói vừa cười ầm lên. “Anh thấy bọn tôi chơi được không, người anh em?”

Bản chất tội phạm của McMurdo dường như đã hấp thu được tinh thần của cái hội đoàn đê tiện mà bây giờ anh là thành viên. Anh nói, “Tôi thích lắm. Đây đúng là nơi dành cho một kẻ gan lì.”

Nhiều người ngồi quanh nghe được lời anh và vỗ tay tán thưởng.

“Chuyện gì thế?” Vị hội chủ tóc đen ở đầu bàn hỏi to.

“Người anh em mới, thưa Hội chủ, anh ta thấy hợp với cách thức của chúng ta.”

McMurdo liền đứng dậy. “Kính thưa Hội chủ, tôi muốn nói rằng nếu cần phải trái với ai thì tôi sẽ rất vinh dự nếu được lựa chọn để giúp chi hội này.”

Anh dứt lời là có tiếng vỗ tay rần rần. Mọi người có cảm tưởng như một vầng thái dương mới đang ló dạng ở chân trời. Với một số kẻ chức sắc lớn tuổi hơn thì diễn tiến này có lẽ hơi quá nhanh chóng. Ngồi cạnh chủ tọa, viên thư kí Harraway, một lão già râu xám, mặt như diều hâu, lên tiếng, “Tôi cho rằng người anh em McMurdo nên chờ cho tới khi nào chi hội có hảo ý huy động.”

“Hẳn rồi, ý tôi là như thế, tôi phục tùng quyết định của quý ông,” McMurdo nói.

“Rồi sẽ tới lượt, người anh em,” vị chủ tọa nói. “Chúng tôi đã lưu ý thấy anh là người chí khí, và chúng tôi tin là anh sẽ làm tốt ở vùng này. Nếu anh thích thì tối nay có một việc nhỏ anh có thể tham gia.”

“Tôi sẽ chờ cho tới khi có chuyện đáng bỏ công hơn.”

“Dẫu sao tối nay anh đi cũng được, như vậy anh sẽ biết rõ hơn về vị thế của chúng ta trong cộng đồng này. Tôi sẽ thông báo sau. Còn lúc này,” ông ta liếc nhìn tờ nghị trình, “tôi còn vài điều nữa cần đưa ra cuộc họp. Trước hết, tôi yêu cầu thủ quỹ cho biết kết toán tiền bạc trong nhà băng. Đang cần một khoản trợ cấp cho bà vợ góa của Jim Carnaway. Anh ta đã chết bất ngờ khi đang làm việc cho chi hội và chúng ta có bổn phận không để cho vợ anh ta thiệt thòi.”

“Jim bị bắn tháng trước khi mọi người định giết tên Chester Wilcox ở Marley Creek,” người ngồi cạnh McMurdo giải thích.

“Ngân quỹ hiện thời vẫn dồi dào,” thủ quỹ nói, trước mặt là cuốn sổ trương mục. “Các công ty gần đây khá hào phóng. Max Linder & Co đã chi năm trăm đôla để được yên thân. Walker Brothers chuyển vào một trăm, nhưng chính tôi đã rút ra để trả lại và đòi năm trăm. Nếu đến thứ tư mà không nghe thấy gì thì giàn trục quay của chúng sẽ bị phá hỏng. Năm trước chúng ta đã phải thiêu rụi cái máy nghiền quặng của chúng thì chúng mới tỏ ra biết điều. Còn Công ty Than West Section đã đóng tiền góp hàng năm. Chúng ta hiện có đủ tiền để làm mọi nghĩa vụ.”

“Còn lão Archie Swindon thì sao?” Một đồng bọn hỏi.

“Hắn đã bán sạch cơ nghiệp và đi khỏi vùng này rồi. Tên quỷ già đó để lại một lá thư cho chúng ta bảo rằng lão thà làm phu quét đường tự do ở New York còn hơn làm chủ một cái mỏ lớn bị khống chế bởi một băng tống tiền. Lạy Chúa! Lão đã khôn hồn mà cuốn gói trước khi lá thư ấy đến tay chúng ta! Tôi chắc lão không dám ló mặt đến thung lũng này nữa đâu.”

Một người đứng tuổi, mày râu nhẵn nhụi, có bộ mặt hiền từ và vầng trán cao ở đầu bàn đối diện vị chủ tọa đứng lên hỏi, “Thưa ông thủ quỹ, cho phép tôi hỏi ai đã mua lại tài sản của người mà chúng ta đã xua đi khỏi vùng này thế?”

“À, người anh em Morris. Công ty Hỏa xa Địa hạt Merton và Tiểu bang đã mua lại.”

“Thế ai đã mua mấy khu mỏ của Todman và của Lee đã rao bán năm ngoái theo kiểu đó vậy?”

“Cũng chính là công ty đó, người anh em Morris.”

“Thế ai đã mua mấy nhà máy đúc thép của Manson, Shuman, Van Deher và của Atwood khi tất cả bọn họ mới từ bỏ gần đây?”

“Tất cả đều được Tổng công ty Khoáng sản West Gilmerton mua.”

“Người anh em Morris,” vị chủ tọa nói, “tôi không hiểu chuyện ai mua lại thì quan trọng gì, vì những tài sản đó đâu có khiêng ra khỏi vùng này được.”

“Kính thưa Hội chủ, với tất cả lòng tôn kính, tôi nghĩ điều đó rất quan trọng đối với chúng ta. Chuyện mua bán như vậy đã diễn ra suốt mười năm nay. Chúng ta đang dần dần xua hết mọi tiểu thương ra khỏi ngành mỏ. Kết quả là gì? Chúng ta thấy thế chỗ họ là các đại công ty như Tập đoàn Hỏa xa hay Tập đoàn Sắt thép; họ có ban giám đốc ở tận New York hay Philadelphia và bất chấp những hăm dọa của chúng ta. Chúng ta có thể tống khứ các ông chủ được những công ty này đặt tại đây, nhưng rồi người khác sẽ lại được phái đến thay thế. Và chúng ta đang tự gây nguy hiểm cho mình. Đám tiểu thương không thể gây hại cho chúng ta. Họ không có nhiều tiền hay quyền lực. Miễn là chúng ta đừng vắt kiệt họ thì họ vẫn nằm trong vòng khống chế của ta. Nhưng nếu các công ty lớn thấy rằng chúng ta chính là chướng ngại giữa họ và lợi nhuận thì họ sẽ không ngại tốn công sức hay tiền của để săn lùng chúng ta và đưa ra tòa đấy.”

Những lời đáng ngại ấy khiến mọi người im lặng, và mọi bộ mặt đều sa sẩm khi trao nhau những cái nhìn u ám. Họ đã quen có quyền lực vô hạn và không bị chống đối tới mức trong thâm tâm họ không hề nghĩ đến khả năng sẽ bị trừng phạt. Bởi thế cái ý nghĩ đó khiến ngay cả những kẻ táo tợn nhất trong đám cũng ớn lạnh.

Morris nói tiếp, “Tôi nghĩ là chúng ta nên nương tay với đám tiểu thương. Vào cái ngày mà tất cả bọn họ đã bị tống khứ đi hết thì quyền lực của hội đoàn này cũng sẽ suy tàn.”

Sự thật không mong đợi thường không được hưởng ứng. Nhiều tiếng kêu tức tối vang lên khi Morris ngồi xuống ghế trở lại. McGinty đứng dậy với vẻ mặt không vui.

“Người anh em Morris,” ông ta nói, “anh chỉ toàn nói gở miệng. Chừng nào các thành viên chi hội này còn đoàn kết thì không có thế lực nào ở Hoa Kì có thể động đến mọi người. Chẳng phải chúng ta từng kinh qua không ít chuyện pháp đình đấy sao? Theo tôi, các công ty lớn sẵn sàng chi tiền hơn là chịu ăn đòn, cũng giống các công ty nhỏ mà thôi. Và bây giờ, các anh em,” McGinty bỏ mũ nhung đen xuống và tháo khăn choàng ra trong khi nói lời kết thúc, “chi hội đã xong công việc tối nay, ngoại trừ một chuyện nhỏ có thể tôi sẽ nhắc tới khi chúng ta chia tay. Giờ đã đến lúc huynh đệ thư giãn và hòa hợp.”

Bản chất con người đúng là kì lạ. Ở đây là những kẻ vốn giết người quen tay từng nhiều lần hạ sát người cha của các gia đình - nhiều nạn nhân chúng chẳng hề có ác cảm gì - mà không hề có một thoáng ân hận hay thương xót cho những người vợ than khóc hay những đứa con bơ vơ. Thế nhưng chính những kẻ đó lại có thể mủi lòng nhỏ lệ vì một khúc nhạc lâm li thống thiết. McMurdo có giọng nam cao rất hay và nếu như trước đó anh chưa giành được thiện cảm của hội đoàn này thì bây giờ thiện cảm ấy lại dạt dào sau khi anh khiến tất cả ngây ngất với những bài ca như “I'm Sitting on the Stile, Mary”, và “On the Banks of Allan Water.”

Ngay đêm đầu tiên, chàng tân binh đã trở thành một trong những huynh đệ được lòng mọi người nhất, tạo ngay được sự lưu ý cất nhắc và thăng tiến. Tuy nhiên, ngoài tình hữu hảo này còn có những phẩm chất khác để trở thành một Huynh đệ Tự do được trọng vọng, và trước khi buổi tối kết thúc McMurdo đã được cho một ví dụ. Rượu whisky đã được chuyền quanh nhiều vòng, và ai ai mặt cũng đỏ gay, sẵn sàng làm mọi việc tai ác khi vị hội chủ một lần nữa đứng lên nói với mọi người.

“Các chàng trai,” ông ta nói, “ở thị trấn này có một kẻ muốn ăn đòn, và chính các anh em phải lo liệu việc đó. Tôi đang nói tới James Stanger của tòa báo Herald. Mọi người đã biết hắn lại đang to mồm chống đối chúng ta chưa?”

Có tiếng xì xào đồng tình cùng nhiều tiếng chửi thề lẩm bẩm. McGinty rút trong túi áo gilê ra một mẩu giấy. Ông ta đọc lên:

LUẬT LỆ VÀ TRẬT TỰ!

Khủng Bố Ngự Trị Khu Mỏ

Mười hai năm đã trôi qua kể từ vụ sát hại đầu tiên cho thấy sự tồn tại của một tổ chức tội phạm ngay giữa chúng ta. Từ đó, những vụ lộng hành này chưa từng ngừng nghỉ, và tới nay đã đến mức độ biến chúng ta trở thành điều sỉ nhục của thế giới văn minh. Chẳng lẽ quốc gia vĩ đại của chúng ta mở lòng đón nhận những kẻ ngoại bang trốn chạy ách chuyên quyền của Âu châu để rồi phải lĩnh hậu quả đó sao? Chẳng lẽ những kẻ ngoại bang đó rồi sẽ trở thành những tên bạo chúa đè đầu cưỡi cổ chính những người đã cưu mang chúng sao? Và chẳng lẽ một tình trạng khủng bố và cô lập lại được củng cố ngay dưới bóng hồn thiêng của lá cờ sao Tự Do, cái tình trạng sẽ khiến chúng ta hãi hùng nếu như biết rằng nó tồn tại ngay trong nền quân chủ suy đồi nhất của phương Đông? Ai cũng biết chúng. Hoạt động của chúng hiển nhiên và công khai. Chúng ta còn phải chịu đựng bao lâu nữa! Chúng ta có thể mãi mãi sống…

“Thôi, tôi chán ngấy cái giọng ỉ ôi đó lắm rồi!” Vị chủ tọa vừa nói to vừa vứt mẩu giấy báo xuống bàn. “Hắn nói về chúng ta như thế đó. Vấn đề tôi muốn hỏi các anh em là chúng ta sẽ đáp trả hắn như thế nào?”

“Giết nó!” Cả chục giọng nói hung hăng hét lên.

“Tôi phản đối,” Morris, người có bộ mặt nhẵn nhụi và vầng trán cao, lên tiếng. “Các anh em, tôi nói thẳng là chúng ta đã quá nặng tay ở thung lũng này rồi, và sẽ tới lúc mọi người trong vùng vì phải tự vệ mà đoàn kết lại nghiền nát chúng ta. James Stanger là một ông già. Ông ta được cả thị trấn lẫn khu vực này kính nể. Tờ báo của ông ta đại diện cho khối thống nhất ở thung lũng. Nếu ông ta bị hạ sát thì cả tiểu bang sẽ rúng động và chỉ tiêu diệt hết chúng ta thì họ mới chịu yên.”

“Chúng nó tiêu diệt được bọn ta bằng cách gì chứ, thưa ông thụt thò kia?” McGinty la to. “Bằng cảnh sát à? Thôi đi, phân nửa đám cảnh sát ăn tiền của bọn ta và phân nửa còn lại thì sợ bọn ta. Hay bằng pháp đình và thẩm phán chăng? Chúng ta từng kinh qua chuyện đó rồi mà có sao đâu?”

“Dân chúng phẫn uất có thể hành hình chúng ta bất cần tòa án,” Morris nói.

Lời nói đó được chào đón bằng một tràng la ó giận dữ đồng loạt. McGinty lên tiếng, “Tôi chỉ cần giơ ngón tay lên là có thể xua hai trăm người vào làm cỏ sạch bách cả thị trấn này không chừa một mống.” Rồi ông ta đột ngột cao giọng, cặp lông mày đen to tướng chau lại thành một cái nhăn mày ghê gớm. “Nghe đây, người anh em Morris, tôi đã để ý tới anh lâu rồi! Anh không có gan mà lại cứ muốn hù dọa cho người khác sợ. Rồi sẽ có một ngày đen đủi cho anh khi cái tên Morris sẽ nằm trong tờ nghị trình của chi hội, và tôi đang tính ghi cái tên của anh vào đó đấy.”

Morris tái mặt, đầu gối như muốn nhũn ra khi ông ta ngồi thụp xuống chỗ cũ. Ông ta nâng cốc rượu bằng bàn tay run rẩy và uống xong mới nói nên lời.

“Kính thưa Hội chủ, tôi xin lỗi đã lỡ lời với Hội chủ và các anh em chi hội. Tôi là thành viên trung tín, tất cả quý vị đều biết điều đó, chỉ vì lo lắng cho an nguy của chi hội mà tôi mới nói những lời như thế. Nhưng thưa Hội chủ, tôi tin vào sự suy xét của Hội chủ hơn là vào bản thân, và xin hứa sẽ không tái phạm nữa.”

Gương mặt cau có của vị hội chủ dãn ra khi nghe những lời nhún nhường đó.

“Tốt lắm, người anh em Morris, chính tôi đây cũng rất tiếc nếu phải cho anh một bài học. Nhưng chừng nào tôi còn ở cương vị này thì chúng ta vẫn là một chi hội thống nhất trong lời nói và việc làm. Và bây giờ, các chàng trai,” ông ta đảo mắt nhìn mọi người nói tiếp, “tôi chỉ nói thế này, nếu lão Stanger toi mạng thì sẽ rắc rối cho chúng ta hơn mức cần thiết. Đám chủ bút sẽ hợp nhau lại và mọi tờ báo ở tiểu bang sẽ tru tréo gọi cảnh sát và quân đội tới. Nhưng tôi nghĩ các anh có thể cho hắn một đòn cảnh cáo. Anh lo được chứ, người anh em Baldwin?”

“Hẳn rồi!” Gã côn đồ ấy hăm hở nói.

“Anh cần bao nhiêu người?”

“Sáu người, và hai đứa canh cửa. Mày đi nhé, Gower, mày nữa, Mansel, mày nữa, Scanlan, và hai anh em thằng Willaby.”

“Tôi đã hứa với người anh em mới là cho anh ta tham gia,” vị hội chủ lên tiếng.

Ted Baldwin nhìn McMurdo với ánh mắt cho thấy hắn vẫn chưa quên và cũng không bỏ qua chuyện cũ.

“À, nếu nó muốn thì cho nó đi,” hắn ta nói với giọng cáu kỉnh. “Đủ rồi đó. Làm càng sớm càng tốt.”

Cả đám giải tán trong những tiếng hò hét và những câu hát lè nhè đứt đoạn. Tửu điếm vẫn còn đông đúc, với đám rượu chè say sưa và nhiều thành viên trong hội nán lại chưa về.

Nhóm người được giao nhiệm vụ ào ra phố, đi thành tốp hai hay ba người trên vỉa hè để tránh gây chú ý. Đêm đó lạnh buốt, vầng trăng bán nguyệt tỏa ánh lung linh trên bầu trời giá rét đầy sao. Cả nhóm tập trung lại trong khoảnh sân đối diện một tòa nhà cao cao. Tên tờ báo Vermissa Herald màu vàng chóe nằm giữa mấy ô cửa sổ sáng đèn. Từ bên trong vẳng ra tiếng máy in chạy xành xạch.

“Này, anh kia,” Baldwin nói với McMurdo, “anh có thể đứng dưới cửa canh chừng để cả bọn không bị quấy rầy. Arthur Willaby cùng canh với anh. Mấy đứa khác đi theo tao. Đừng sợ, các chàng trai, vì có cả chục người sẽ làm chứng là chúng ta ngay lúc này đang ngồi ở Nhà Hội đoàn.”

Đã gần nửa đêm, đường phố vắng tanh chỉ có một hai gã say đang bước thấp bước cao đi về nhà. Toán đồng đảng băng qua đường và xô bật cửa tòa soạn, Baldwin xông vào rồi chạy lên cầu thang trước mặt. McMurdo và một người nữa ở lại bên dưới. Từ phòng trên lầu vang ra tiếng quát tháo, kêu cứu, rồi tiếng chân giẫm đạp và tiếng ghế bị xô đổ.

Một chốc sau một người tóc bạc lao ra thềm cầu thang. Ông ta chưa kịp đi xa hơn thì đã bị tóm lại, đôi mục kỉnh rơi lanh canh xuống chỗ McMurdo đứng. Có tiếng huỳnh huỵch và tiếng rên la. Ông già nằm sấp mặt và bị sáu chiếc gậy đồng loạt quất tới tấp lên người. Ông già quằn quại, tay chân ốm yếu lòng khòng run bần bật dưới những cú đòn thù. Mấy tên kia rốt cuộc cũng ngừng tay nhưng Baldwin, bộ mặt tàn bạo cười nhăn nhở như quỷ sứ, vẫn tiếp tục quật gậy vào đầu ông già trong khi nạn nhân kia tuyệt vọng đưa hai cánh tay lên chống đỡ. Mái tóc bạc của ông ta đã đẫm những máu. Baldwin còn đang khom người bên nạn nhân, giáng những cú quất hèn hạ vào bất cứ chỗ nào lộ ra trên người ông già thì McMurdo từ dưới cầu thang phóng lên xô gã lùi lại.

“Mày giết chết ông ta mất,” anh nói. “Thôi ngay!”

Baldwin nhìn anh kinh ngạc. “Thằng khốn!” Gã hét lên. “Mày là ma mới trong hội mà dám xen vào sao? Tránh ra!” Gã vung gậy nhưng McMurdo cũng rút ngay khẩu súng trong túi ra.

“Mày mới là thằng tránh ra!” Anh quát. “Mày mà động tới tao là tao bắn nát đầu mày. Còn chuyện chi hội thì lệnh của Hội chủ chẳng phải là không được giết chết người này sao? Thế mày đang làm gì nếu không phải là tính giết người?”

“Anh ta nói đúng đó,” một tên trong bọn lên tiếng.

“Lạy Chúa! Các anh phải mau lên đi!” Người ở bên dưới la lên. “Các cửa sổ đều đã sáng đèn và chỉ trong năm phút nữa thôi là cả thị trấn sẽ kéo tới cho coi.”

Đúng là dưới đường đã có tiếng la ó, và một nhóm thợ sắp chữ và thợ canh máy in đã kéo tới sảnh dưới nóng lòng hành động. Bỏ mặc thân hình mềm rũ bất động của ông chủ bút nằm trên đầu cầu thang, đám tội phạm lao xuống hấp tấp chạy ra ngoài, về tới Nhà Hội đoàn rồi, vài tên trong bọn trà trộn vào đám đông trong tửu điếm của McGinty, thì thầm qua quầy rượu báo với thủ lĩnh là công việc đã được tiến hành trót lọt. Mấy người khác, trong đó có McMurdo, rẽ sang các đường phụ và theo những ngả vòng vèo đi về nhà.

11
Thung lũng Kinh hoàng

Khi McMurdo thức dậy sáng hôm sau, anh có lí do rõ ràng để nhớ lại chuyện kết nạp vào hội đoàn. Đầu anh nhức buốt vì ảnh hưởng của rượu và cánh tay sưng tấy bỏng rát ở nơi bị đóng dấu. Với nguồn thu nhập đặc biệt của mình, anh không cần phải đi làm đều đặn, cho nên anh dùng một bữa điểm tâm muộn rồi ở nhà cả buổi sáng viết một lá thư dài gửi bạn. Sau đó anh đọc tờ Daily Herald. Ở tin đặc biệt đăng vào giờ chót, anh thấy dòng tít: Bạo hành ở tòa báo Herald - Chủ bút bị thương nặng. Đó là một bài phóng sự ngắn về các sự việc mà bản thân anh còn am tường hơn cả người viết. Phần kết của bài báo có đoạn:

Vấn đề hiện đang thuộc thẩm quyền của cảnh sát, nhưng khó mà hi vọng rằng nỗ lực của họ sẽ mang đến kết quả tốt hơn những lần trước. Một số thủ phạm đã bị nhận dạng và hi vọng sẽ có được một bản án nào đó dành cho chúng. Ai cũng biết đứng sau vụ bạo hành chính là hội đoàn tai tiếng đã khống chế cộng đồng này suốt một thời gian dài và bổn báo Herald lâu nay vẫn giữ quan điểm không thỏa hiệp với bọn chúng. Các thân hữu của ông Stanger sẽ hoan hỉ khi biết ông chủ bút tuy bị đánh đập tàn nhẫn và phải chịu nhiều thương tích nặng trên đầu, nhưng không bị tổn hại nào nguy cấp đến tính mạng.

Sau cùng bài báo cho biết một đội cảnh vệ trang bị súng trường Winchester đã được điều tới bảo vệ tòa soạn. McMurdo bỏ tờ nhật báo xuống và đang châm một tẩu thuốc với bàn tay còn run rẩy vì quá gắng sức tối hôm trước thì bên ngoài có tiếng gõ cửa. Bà chủ nhà mang vào cho anh một lá thư tay vừa được một thằng nhóc đưa tới. Không có kí tên, thư viết:

Tôi mong được tiếp chuyện với anh nhưng không muốn gặp tại tư gia. Tôi sẽ chờ anh bên cột cờ trên đồi Miller. Nếu như bây giờ anh đến được, tôi có chuyện quan trọng muốn nói cho anh biết.

Hết sức ngạc nhiên, McMurdo đọc lá thư ấy hai lần vì anh không thể đoán ra người viết là ai và có ý gì. Nếu là nét chữ phụ nữ thì anh có thể đoán đây là khởi đầu của một trong những cuộc phiêu lưu mà anh đã quá quen thuộc trong quá khứ. Nhưng đây là nét chữ đàn ông, và lại là chữ viết của người học thức cao nữa. Cuối cùng, sau một lúc do dự, anh quyết định tìm hiểu ngọn nguồn.

Đồi Miller là một công viên bị bỏ bê không chăm sóc ngay trung tâm thị trấn. Vào mùa hè đây là nơi thư giãn ưa chuộng của dân chúng nhưng vào mùa đông lại rất hoang vắng. Từ trên đỉnh đồi, ta không những nhìn thấy cả thị trấn bẩn thỉu, lộn xộn, mà còn thấy cả thung lũng ngoằn ngoèo phía dưới với những mỏ than và nhà máy nằm rải rác đen ngòm trên lớp tuyết hai bên triền dốc, cùng những khu lán trại bằng gỗ bị tuyết phủ trắng nằm kế bên.

McMurdo tản bộ theo lối đi quanh co giữa hai hàng giậu cho đến khi gặp một tiệm ăn bỏ hoang vốn là chốn quen của những cuộc liên hoan mùa hè. Cạnh đó là một cột cờ trơ trọi và dưới chân cột là một người đội mũ kéo sụp xuống mắt, cổ áo khoác dựng thẳng tới vành tai. Khi người ấy quay mặt lại, McMurdo nhận ra đó chính là người cùng hội Morris, kẻ đã làm cho Hội chủ nổi giận tối hôm trước. Họ chào hỏi nhau bằng những mật khẩu đối đáp theo nghi thức.

“Tôi muốn nói với anh mấy lời, anh McMurdo à,” người lớn tuổi kia nói với vẻ ngần ngừ cho thấy ông ta có lí do tế nhị. “Anh đến thật là quý hóa quá.”

“Sao ông không kí thư?”

“Phải cẩn thận chứ, anh. Vào thời buổi này ta đâu biết được chuyện gì sẽ xảy đến cho mình. Ta cũng chẳng biết ai đáng tin còn ai không đáng tin nữa.”

“Chắc chắn ta có thể tin tưởng các huynh đệ trong hội đoàn.”

“Không đâu, không phải lúc nào cũng thế,” Morris nóng nảy thốt lên. “Chúng ta nói gì, thậm chí là nghĩ gì, hình như đều tới tai tên McGinty đó.”

“Này!” McMurdo lạnh lùng bảo. “Ông biết rõ mà, chỉ mới tối hôm qua tôi đã thề trung thành với Hội chủ. Giờ ông lại muốn tôi phá bỏ lời thề sao?”

“Nếu anh nghĩ như vậy thì tôi chỉ có thể nói là xin lỗi đã làm phiền anh đến gặp tôi,” giọng Morris buồn bã. “Thời thế đã tệ hại tới mức hai công dân tự do lại không thể nói thẳng suy nghĩ với nhau.”

Không ngừng chăm chú quan sát người đối diện, McMurdo bây giờ lại có phần bớt căng thẳng. Anh nói, “Tất nhiên tôi chỉ nói về cá nhân tôi thôi. Tôi là người mới, ông biết rồi đấy, và mọi chuyện đều lạ lẫm đối với tôi. Ông Morris, tôi không nên nhận xét thì hơn và nếu ông thấy cần nói gì thì tôi sẵn sàng nghe.”

“Rồi báo lại với thủ lĩnh McGinty!” Morris cay đắng nói.

“Đó, đúng là ông bất công với tôi rồi,” McMurdo kêu lên. “Cá nhân tôi là người trung thành với hội đoàn, và tôi đã nói thẳng với ông điều đó, nhưng tôi sẽ là một kẻ tồi tệ nếu như tôi lại đi tâu hót với bất kì ai những gì ông đã thổ lộ riêng tư với tôi. Tôi sẽ không hé răng cho ai biết hết, nhưng tôi phải nói trước là ông đừng có mong chờ tôi giúp đỡ hay thông cảm gì cả.”

“Từ lâu tôi đã không còn mong chờ hai điều đó nữa rồi,” Morris nói. “Với những gì tôi nói thì tôi coi như đã phó thác tính mạng cho anh. Nhưng cho dù anh không phải người tốt, mà qua chuyện hồi tối tôi thấy anh rồi cũng sẽ giống như những kẻ tệ hại nhất bọn, nhưng dẫu sao anh cũng còn mới mẻ và lương tâm chưa chai đá như bọn kia. Chính vì thế tôi mới thấy cần nói chuyện với anh.”

“À, thế ông muốn nói gì?”

“Nếu anh tố cáo tôi thì trời tru đất diệt anh đó!”

“Nhất định tôi sẽ giữ kín.”

“Được, vậy thì tôi hỏi khi anh gia nhập Huynh đệ Tự do ở Chicago và tuyên thệ hảo tâm, trung thành, có bao giờ anh nghĩ điều đó sẽ dẫn dắt anh đến con đường phạm tội không?”

“Nếu như ông gọi đó là phạm tội.” McMurdo đáp.

“Phạm tội là cái chắc!” Morris kêu lên, giọng run rẩy vì tức giận. “Nếu anh có thể gọi bằng bất cứ cái tên nào khác thì anh thật nông cạn. Chuyện tối qua không phải là phạm tội ư, khi một ông già đáng tuổi cha anh bị đánh đập cho tới khi mái đầu bạc tóe máu? Nếu không phải là phạm tội thì anh gọi chuyện đó là cái gì chứ?”

“Nhiều người sẽ gọi đó là chiến tranh,” McMurdo nói, “một cuộc chiến giữa hai giai cấp bằng mọi phương thức, do đó bên nào cũng cố hết sức ra tay.”

“À, thế khi gia nhập Huynh đệ Tự do ở Chicago anh có nghĩ tới chuyện như thế không?”

“Không, tôi phải thừa nhận là không.”

“Tôi cũng không nghĩ thế khi gia nhập ở Philadelphia. Đó chỉ là một tổ chức phúc lợi và là nơi gặp gỡ bạn bè cùng hội. Rồi tôi nghe nói đến nơi này… Cái giây phút lần đầu tiên tôi nghe tới địa danh này đúng là oan nghiệt! Tôi tới đây những mong có cuộc sống tốt đẹp hơn! Lạy Chúa! Cuộc sống tốt hơn! Vợ tôi với ba đứa con cùng đi theo. Tôi mở một tiệm quần áo ở Market Square và làm ăn phát đạt. Mọi người kháo nhau tôi là thành viên Huynh đệ Tự do và tôi buộc phải gia nhập chi hội nơi đây, giống như anh tối qua. Trên cánh tay tôi cũng có cái dấu hiệu ô nhục đó, nhưng trong tim tôi hằn sâu những điều còn tệ hại hơn. Tôi thấy mình đã sa vào tổ chức của một tên ác ôn kinh tởm và bị trói buộc trong một mạng lưới tội ác. Tôi biết làm sao? Mọi lời tôi nói ra mong làm mọi chuyện tốt đẹp hơn đều bị xem là phản nghịch, giống như tối qua đấy. Tôi không thể đi nơi khác vì tất cả những gì tôi có trên đời này chính là cửa tiệm đó. Nếu tôi rời bỏ hội đoàn thì chắc chắn chúng sẽ giết tôi, và có Chúa mới biết vợ con tôi rồi sẽ ra sao. Ôi, anh ơi, thật kinh khủng… kinh khủng lắm!”

Ông ta đưa hai tay che mặt, thân hình run rẩy theo những tiếng nấc nghẹn ngào. McMurdo nhún vai.

“Ông quá mềm yếu,” anh nói. “Ông không phải loại người phù hợp cho công việc như thế.”

“Tôi có lương tâm và có tín ngưỡng, nhưng chúng đã biến tôi thành một tên tội phạm giống chúng. Tôi đã được giao làm một việc. Nếu tôi không nhận thì tôi biết chắc chuyện gì sẽ tới với mình. Có thể tôi hèn nhát. Có thể nghĩ tới cảnh mẹ góa con côi khốn khổ khiến tôi hèn nhát. Dù sao tôi cũng đã tham gia. Tôi nghĩ chuyện đó sẽ ám ảnh tôi suốt đời.

Đêm đó bọn tôi tới một căn nhà nằm đơn độc trong khu đồng cỏ ngoài kia, cách đây hai mươi dặm. Chúng bảo tôi canh cửa, giống như cậu tối qua. Chúng không tin tôi làm được việc khác. Bọn chúng vào trong. Khi chúng đi ra, đứa nào hai bàn tay cũng đẫm máu. Lúc chúng tôi bỏ đi, một đứa trẻ trong nhà khóc thét đằng sau. Thằng bé chừng năm tuổi ấy đã chứng kiến cảnh cha nó bị giết chết. Tôi suýt ngất vì cảnh tượng khủng khiếp đó, nhưng vẫn phải làm bộ bạo dạn tươi cười, vì tôi biết chắc nếu không làm thế thì ngôi nhà kế tiếp chúng sẽ tới với bàn tay đẫm máu chính là nhà tôi, và đứa trẻ thét gào gọi cha sẽ chính là thằng Fred con tôi.

Nhưng tôi từ đó đã trở thành tội phạm, kẻ đồng phạm trong vụ giết người, mãi mãi lầm lạc ở kiếp này và cả kiếp sau. Tôi là con chiên ngoan đạo nhưng linh mục không còn buồn đếm xỉa đến tôi kể từ ngày biết tôi thuộc băng Scowrer và tôi bị rút phép thông công. Hoàn cảnh của tôi là vậy đó. Và tôi thấy anh cũng đi theo con đường ấy, tôi muốn hỏi: Anh có biết nó sẽ dẫn đến đâu không? Anh có sẵn sàng trở thành một tên sát nhân máu lạnh, hay có biết chúng ta có thể làm gì để ngăn chặn chuyện này không?”

“Thế ông định làm gì?” McMurdo đột ngột hỏi. “Ông định tố cáo sao?”

“Chúa ơi!” Morris kêu lên. “Chỉ nghĩ thôi cũng đủ khiến tôi mất mạng rồi.”

“Hiểu rồi,” McMurdo nói. “Tôi nghĩ ông là người yếu đuối và thích làm to chuyện.”

“Làm to chuyện! Cứ chờ đến lúc anh sống ở đây lâu hơn đi. Hãy nhìn xuống thung lũng kia! Hãy nhìn đám khói mù từ hàng trăm ống khói bay lên, che phủ nơi đó đi! Tôi nói cho anh biết đám khói mù đe dọa tính mạng con người che phủ trên đầu dân cư nơi đây còn dày đặc và nặng trĩu hơn đó. Đây là Thung lũng Kinh hoàng, Thung lũng Sát nhân. Nỗi kinh hãi canh cánh trong lòng người dân ở đây suốt ngày đêm. Cứ chờ đi, anh bạn, rồi chính anh sẽ biết.”

“Chà, khi nào tôi chứng kiến nhiều chuyện hơn thì tôi sẽ cho ông biết tôi nghĩ gì,” McMurdo nói. “Điều rõ ràng nhất hiện thời là ông không phải người thích hợp ở đây, và ông nên bán hết cơ nghiệp để ra đi sớm chừng nào thì tốt cho ông chừng đó, cho dù phải bán với giá rẻ mạt. Những gì ông nói tôi sẽ giữ kín, nhưng thề có Chúa, nếu tôi mà biết ông đi tố cáo thì…”

“Không, không có đâu!” Morris khổ sở kêu lên.

“Thôi, cứ như vậy đi. Tôi ghi nhớ những gì ông nói và có thể sẽ có lúc tôi quay lại vấn đề này. Tôi nghĩ ông chỉ có ý tốt khi nói chuyện như thế với tôi. Bây giờ tôi về nhà đây.”

“Một lời trước khi anh đi,” Morris nói. “Có thể người ta đã thấy anh gặp tôi. Có thể họ sẽ muốn biết chúng ta đã nói chuyện gì.”

“À! Trù tính cẩn thận đó.”

“Tôi đã đề nghị anh tới bán hàng cho cửa hiệu của tôi.”

“Và tôi từ chối. Đó là công chuyện của chúng ta. Thôi, tạm biệt nhé, người anh em Morris, chúc mọi việc sẽ tốt đẹp cho ông trong tương lai.”

Ngay chiều hôm đó, lúc McMurdo tư lự ngồi hút thuốc bên lò sưởi trong phòng khách thì cửa bật mở và thân hình hộ pháp của thủ lĩnh McGinty choán hết khung cửa. Ông ta chào bằng mật lệnh rồi ngồi đối diện chàng trai, nhìn chằm chặp một hồi lâu và được đáp lại bằng một cái nhìn chằm chặp tương tự.

“Tôi thường ít khi ghé thăm ai, người anh em McMurdo,” sau cùng ông ta lên tiếng. “Tôi nghĩ là do tôi quá bận rộn tiếp người khác ghé thăm mình. Nhưng tôi thấy cần phải phá lệ để tới đây gặp anh tận nhà.”

“Thật hân hạnh quá, thưa ông Hội đồng,” McMurdo vừa vui vẻ đáp lời vừa lấy chai whisky trong tủ ra. “Đúng là một vinh dự mà tôi không dám nghĩ tới.”

“Cánh tay thế nào rồi?” Thủ lĩnh hỏi.

McMurdo nhăn mặt. “À, tôi vẫn chưa quên chuyện đó,” anh nói, “nhưng xứng đáng.”

“Đúng vậy,” người kia đáp, “xứng đáng với ai trung thành đến cùng và có ích cho chi hội này. Thế sáng nay anh nói gì với người anh em Morris trên đồi Miller thế?”

Câu hỏi thốt ra đột ngột tới mức nếu anh không có sẵn câu trả lời là không thể yên thân. McMurdo cười phá lên vui vẻ.

“Morris đâu có biết là tôi có thể kiếm sống tại nhà. Mà làm sao Morris biết được vì ông ta nào có hiểu loại người như tôi. Nhưng ông ta là một anh già tốt bụng đấy. Ông ta cứ tưởng tôi vô công rồi nghề nên muốn giúp bằng cách thuê tôi làm anh nhân viên bán hàng cho tiệm quần áo của ông ta.”

“Ủa, vậy sao?”

“Vâng, vậy đấy.”

“Và anh từ chối?”

“Hẳn rồi. Chỉ cần bốn giờ làm việc trong phòng ngủ thôi là tôi đã kiếm được gấp chục lần mức lương đó rồi.”

“Đúng thế thật. Nhưng anh đừng có giao du nhiều với Morris đấy.”

“Sao lại không?”

“À, bởi vì tôi đã bảo thế. Hầu hết mọi người ở vùng này biết vậy là đủ rồi.”

“Có thể đủ cho hầu hết mọi người, nhưng không đủ cho tôi, thưa ông Hội đồng,” McMurdo bạo dạn nói. “Nếu ông là người giỏi nhìn người khác thì ông nhận thấy điều đó rồi.”

Tên hộ pháp da ngăm kia trừng mắt nhìn anh, và bàn tay lông lá trong một thoáng siết chặt lấy chiếc li cứ như thể định choảng nó vào đầu người đối diện. Rồi ông ta cười sằng sặc, ầm ĩ rất giả tạo.

“Anh đúng là một thằng kì quặc,” McGinty nói. “Thôi, nếu anh muốn biết lí do thì tôi nói cho biết. Morris có nói xấu chi hội với anh không?”

“Không.”

“Cũng không nói xấu tôi?”

“Không.”

“À, đó là vì hắn không dám tin tưởng anh. Nhưng hắn không phải là huynh đệ trung thành đâu. Bọn tôi biết thừa. Cho nên bọn tôi luôn để ý và chờ dịp để cảnh cáo hắn. Tôi nghĩ dịp đó chắc sắp tới rồi. Trong bầy đàn của chúng ta không có chỗ cho một con chiên ghẻ. Nhưng nếu anh bạn giao du với một kẻ bất trung thì bọn tôi không thể nghĩ anh là người trung tín được. Hiểu chưa?”

“Không đời nào tôi giao du với ông ta, bởi tôi có ưa gì ông ta đâu,” McMurdo đáp. “Còn chuyện không trung thành à? Nếu không phải là ông, bất kì ai mà nói với tôi như thế thì hắn không sống nổi lâu đâu.”

“Thôi, vậy đủ rồi,” McGinty nói và uống cạn li. “Tôi đến đây chỉ để nói với anh một lời kịp thời, và nói xong rồi đó.”

“Tôi muốn biết,” McMurdo nói, “làm sao ông biết tôi có nói chuyện với Morris?”

McGinty cười to rồi đáp, “Việc của tôi là phải biết hết chuyện trong thị trấn này. Tôi nghĩ anh tốt nhất cũng nên rõ rằng mọi điều nói ra đều đến tai tôi. Vậy đó, hết thời gian rồi, và tôi chỉ…”

Nhưng lời cáo biệt của ông ta bị ngắt ngang hết sức đột ngột. Ầm một tiếng, cánh cửa bật tung và ba bộ mặt đằng đằng sát khí trừng mắt nhìn họ dưới vành mũ két cảnh sát. McMurdo đứng phắt dậy rút súng ra nhưng rồi ngừng nửa chừng khi nhận thấy hai khẩu súng trường Winchester đang chĩa thẳng vào đầu mình. Một người mặc cảnh phục tiến vào phòng, súng lục trên tay, đó là đại úy Marvin từng ở Chicago và bây giờ thuộc lực lượng cảnh sát khu mỏ. Anh ta lắc đầu cười khẩy với McMurdo.

“Tôi nghĩ anh gặp rắc rối rồi đây, thưa ngài McMurdo lưu manh xứ Chicago,” anh ta nói. “Tật xấu khó bỏ phải không? Lấy mũ nón rồi đi theo chúng tôi.”

“Rồi anh sẽ phải hối tiếc vì việc này, đại úy Marvin,” McGinty nói. “Tôi muốn biết anh là ai mà dám đột nhập vào nhà người ta và hà hiếp những người lương thiện tuân thủ luật pháp vậy chứ?”

“Đừng xen vào việc này, ông Hội đồng McGinty,” viên cảnh sát nói. “Chúng tôi không bắt ông mà bắt tên McMurdo này. Bổn phận của ông là giúp đỡ chứ không phải ngăn cản chúng tôi thi hành công vụ.”

“Người này là bạn tôi và tôi bảo đảm cho tư cách của anh ta,” vị thủ lĩnh nói.

“Ông McGinty, ai cũng nói là rồi sẽ có ngày ông phải chịu trách nhiệm cho tư cách của chính ông,” viên đại úy đáp. “Còn tên McMurdo này đã là dân lưu manh trước khi hắn tới đây, và vẫn tiếp tục lưu manh. Các cảnh binh, hãy yểm trợ tôi trong khi tôi tước vũ khí của hắn.”

“Súng tôi đây,” McMurdo bình tĩnh nói. “Đại úy Marvin, có lẽ nếu chỉ mình anh và tôi mặt đối mặt thì anh không dễ dàng bắt tôi như thế đâu.”

“Trát bắt người của anh đâu?” McGinty hỏi. “Chúa ơi! Khi những đứa như anh làm cảnh sát thì người dân Vermissa thà sống bên Nga còn hơn. Đúng là cái thói lộng hành của tụi tư bản, và tôi chắc là chưa hết chuyện đâu.”

“Ông cứ làm những gì ông cho là nhiệm vụ của mình theo cách tốt nhất ông có thể đi, ông Hội đồng. Còn chúng tôi lo việc của chúng tôi.”

“Tôi bị buộc tội gì?” McMurdo hỏi.

“Tội đồng lõa hành hung ông chủ bút Stanger ở tòa báo Herald. May cho anh là không phải là tội giết người đấy.”

“À à,” McGinty vừa cười vừa cao giọng, “nếu các anh bắt người này chỉ vì thế thì nên thôi ngay cho khỏi phí công sức. Người này hôm qua ngồi với tôi ở quán rượu của tôi chơi bài đến tận nửa đêm, và tôi có thể gọi cả chục người nữa ra làm chứng.”

“Đó là việc của ông, và tôi nghĩ ông có thể lo liệu chuyện đó ở tòa án vào ngày mai. Còn bây giờ, McMurdo, đi theo chúng tôi và phải đi cho đàng hoàng nếu không muốn ăn một báng súng vào đầu. Ông tránh ra, ông McGinty, tôi báo trước với ông là tôi không chấp nhận mọi ngăn cản khi tôi đang làm nhiệm vụ.”

Vẻ mặt của viên đại úy kiên quyết tới mức cả McMurdo lẫn thủ lĩnh của anh đành phải chấp nhận tình thế. Vị thủ lĩnh cố thì thầm vài lời với phạm nhân trước khi chia tay.

“Thế còn…” ông ta bật ngón tay cái lên ra chiều ám chỉ cái khuôn đúc tiền.

“Ổn cả,” McMurdo thì thầm, anh đã nghĩ ra một chỗ cất giấu an toàn dưới sàn nhà.

“Tạm biệt anh nhé,” vị thủ lĩnh vừa nói vừa bắt tay chào. “Tôi sẽ gặp luật sư Reilly và đích thân tôi sẽ lo liệu chuyện bào chữa. Tin tôi đi, chúng không giữ anh lâu được đâu.”

“Tôi không dám chắc như thế đâu,” Marvin nói. “Hai anh kia, canh chừng phạm nhân, hắn giở trò gì cứ bắn bỏ. Tôi sẽ lục soát căn phòng này trước khi ra đi.”

Anh ta tiến hành việc đó nhưng rõ ràng là không tìm thấy vết tích của vật cất giấu kia. Khi đi xuống, anh ta cùng hai cảnh binh áp giải McMurdo về tổng hành dinh. Trời đã tối, một trận bão tuyết rét buốt đang ập tới nên đường xá hầu như vắng tanh, chỉ có vài kẻ nhàn tản đi theo nhóm người này và nhờ tuyết rơi che phủ tầm nhìn nên họ thêm bạo dạn rủa sả phạm nhân.

“Hành hình tên cường đạo khốn kiếp đó!” Họ la lên. “Xử tử nó đi!” Họ cười reo chế nhạo khi anh bị lôi vào đồn cảnh sát. Sau một cuộc xét hỏi chính thức ngắn ngủi của viên thanh tra chịu trách nhiệm, anh bị tống vào xà lim chung. Ở đây anh gặp Baldwin cùng ba tên tội phạm khác của đêm trước, tất cả đều bị bắt hồi chiều và đang chờ xử án vào sáng hôm sau.

Nhưng cánh tay dài của Huynh đệ Tự do vẫn vươn tới tận bên trong thành trì luật pháp này. Đến gần khuya, một cai ngục xuất hiện với một bó đệm rơm cho tù nhân ngủ, hắn ta lôi trong đó ra hai chai whisky, mấy chiếc cốc, và một cỗ bài. Cả đám trải qua một đêm hoạt náo chẳng hề có chút lo lắng nào về phiên xét xử sáng mai.

Như những gì chứng kiến thì đúng là chúng chẳng việc gì phải lo. Xét theo các chứng cứ, thẩm phán không thể giữ chúng lại để chờ chuyển lên tòa cấp cao hơn. Một mặt, đám thợ sắp chữ và thợ đứng máy in buộc phải thừa nhận là ánh sáng lúc đó tù mù, và bản thân họ quá sợ hãi nên khó lòng nhận dạng chính xác những kẻ tấn công, nhưng họ tin rằng trong số đó có mặt những bị cáo này. Khi tay luật sư giảo ngôn được McGinty nhờ cậy đứng ra xét hỏi thì chứng cứ đám thợ này đưa ra càng thêm mơ hồ. Còn người bị hại khai rằng ông ta quá sốc với màn tấn công bất ngờ đó nên không thể nói gì hơn ngoài việc kẻ hành hung đầu tiên có ria mép. Ông nói thêm rằng ông biết chúng thuộc đám băng Scowrer bởi vì ông không có thù oán với ai trong cộng đồng này, và cho biết đã từng bị hăm dọa vì dám viết những bài xã luận thẳng thắn. Mặt khác, sáu công dân - bao gồm cả một chức sắc cấp cao của thị trấn là ông Hội đồng McGinty - đều đứng ra làm chứng quả quyết và thống nhất rằng ai cũng thấy những bị cáo đây đã đánh bài ở Nhà Hội đoàn cho tới một thời điểm muộn hơn nhiều so với thời điểm xảy ra vụ bạo hành.

Không cần phải nói, cả đám đều được tha bổng với một tuyên bố gần như là lời xin lỗi từ phía quan tòa vì những bắt bớ phiền phức đã xảy ra, cùng với một lời chỉ trích bóng gió dành cho đại úy Marvin và các cảnh sát vì đã sốt sắng quá đáng.

Phán quyết đó được chào đón bằng một tràng vỗ tay vang rền tòa án, trong số người tán thưởng ấy McMurdo nhận ra nhiều khuôn mặt quen. Các huynh đệ chi hội vui vẻ vẫy tay chào. Nhưng nhiều thường dân chỉ ngồi mím chặt môi, ánh mắt u sầu khi đám được tha kia đi hàng một rời khỏi ghế bị cáo. Lúc chúng đi ngang qua, một thường dân dự phiên tòa ấy - một người nhỏ con, râu đen, vẻ mặt cương quyết - đã bộc lộ hết suy nghĩ của bản thân và của những người đồng tình thành một lời nguyền rủa.

“Đồ sát nhân khốn nạn!” Ông ta lên tiếng. “Rồi bọn tao sẽ xử chúng mày!”

12
Tuyệt vọng

Nếu có điều gì đẩy nhanh sự nổi tiếng của Jack McMurdo trong hội thì đó chính là việc anh bị bắt rồi được tha bổng. Chuyện một kẻ ngay trong đêm vừa được kết nạp xong liền gây án và phải ra hầu tòa đúng là một kỉ lục mới trong lịch sử hội đoàn này. McMurdo vốn đã nổi tiếng là một người bạn vui tính, một tay chè chén hoạt náo, và đồng thời là một người nóng tính không chấp nhận bất cứ sự xúc phạm nào cho dù từ chính thủ lĩnh đầy quyền uy. Nhưng ngoài ra, McMurdo còn khiến người cùng hội có ấn tượng rằng trong cả bọn, không có bộ óc nào có thể nghĩ ra những kế hoạch tàn bạo như anh, hoặc không có bàn tay nào tiến hành kế hoạch đó được như anh.

“Nó là thằng sinh ra để làm chuyện thu dọn sạch sẽ,” những kẻ thâm niên trong hội bảo nhau và chờ đến dịp họ có thể phái anh hành sự. McGinty đã có thừa thủ hạ, nhưng ông ta nhận ra đây mới là kẻ cực kì có năng lực. Ông ta có cảm tưởng như mình đang xích một con chó săn hung tợn. Đã có sẵn bọn chó tạp chủng làm những việc nhỏ, nhưng rồi sẽ có ngày ông thả cho con thú này săn mồi. Vài thành viên trong chi hội, trong đó có Baldwin, uất ức vì kẻ xa lạ này được cất nhắc nhanh chóng và vì thế mà oán ghét McMurdo, nhưng chúng không dám làm gì, vì anh dễ dàng cười vui như thế nào thì cũng sẵn sàng vung nắm đấm như thế đó.

Nhưng nếu McMurdo ngày càng được lòng người cùng hội thì ở một chuyện khác, mỗi lúc một hệ trọng hơn đối với anh, anh lại thất bại. Cha của Ettie Shafter không muốn dính líu tới anh nữa và cũng cấm luôn anh đến nhà. Riêng Ettie vì quá si tình nên không thể bỏ anh nhưng trong tâm cô luôn biết trước hậu quả của một cuộc hôn nhân với người được coi là tội phạm. Sau một đêm mất ngủ, một sáng nọ cô quyết định gặp anh, có lẽ là lần cuối cùng, và cố hết sức lôi kéo McMurdo ra khỏi những ảnh hưởng xấu xa đang nhấn chìm anh. Vì anh vẫn thường nài nỉ, cô đến nhà và đi vào căn phòng anh dùng làm phòng khách. Anh đang ngồi ở bàn, quay lưng lại và trước mặt là một lá thư. Một ngẫu hứng nghịch ngợm của thiếu nữ bỗng thôi thúc cô gái mới mười chín tuổi ấy. Anh không hay biết khi cô đẩy cửa vào. Lúc đó cô rón rén đi tới và nhẹ nhàng đặt bàn tay lên bờ vai đang cúi xuống của anh.

Nếu cô muốn làm anh giật mình thì cô đã thành công, nhưng rồi chính cô lại giật mình. Xoay phắt lại nhanh như một con hổ, anh vung bàn tay phải chộp ngay cổ họng cô. Cùng lúc đó bàn tay kia vò nát tờ giấy trên bàn. Rồi anh sửng người trố mắt nhìn. Và nỗi ngạc nhiên vui sướng thế chỗ cho sự tàn bạo đang làm biến dạng cả gương mặt kia - sự tàn bạo khiến cô gái phải thoái lui kinh hãi như muốn tránh xa một điều kinh khủng chưa bao giờ xuất hiện trong cuộc sống ôn hòa của mình.

“Em!” Anh vừa nói vừa quệt mồ hôi trán. “Ôi, em yêu! Ai ngờ em đến thăm mà anh lại tính bóp cổ em thế kia! Đến đây nào, em yêu,” và anh dang rộng hai cánh tay, “hãy để anh bù đắp cho em.”

Nhưng cô vẫn chưa hoàn hồn sau khi bất ngờ nhìn thấy nỗi sợ hãi đầy tội lỗi trên nét mặt anh. Bản năng của người phụ nữ mách bảo cho cô biết đó không chỉ là nỗi sợ của một người giật mình. Tội lỗi… chính là thế… tội lỗi và sợ hãi!

“Anh làm sao thế, Jack?” Cô kêu lên. “Sao anh lại sợ hãi em thế? Ôi, Jack, nếu lương tâm anh thanh thản thì anh không nhìn em như thế đâu!”

“Hẳn rồi, anh đang suy nghĩ nhiều chuyện, và khi em nhón bước thật nhẹ tới thì…”

“Không, không chỉ như thế thôi đâu, Jack.” Rồi nỗi ngờ vực đột nhiên xâm chiếm cô. “Hãy cho em xem lá thư anh đang viết.”

“Ồ, Ettie. Không được đâu.”

Nỗi hồ nghi của cô trở thành những điều chắc chắn.

“Viết thư cho người phụ nữ khác,” cô nói to. “Em biết mà! Nếu không thì tại sao anh phải giấu em? Có phải anh viết thư cho vợ anh không? Làm sao em biết được anh chưa có gia đình chứ! Anh, một kẻ xa lạ, ai mà biết được?”

“Anh chưa lập gia đình, Ettie. Nghe anh đi, xin thề đó! Anh chỉ có mỗi mình em trên đời này. Anh xin thề trước thánh giá Đấng Jesus!”

Mặt McMurdo tái nhợt với niềm chân thành tha thiết tới mức cô không thể không tin anh. Cô nói, “À, vậy thì sao anh không cho em xem lá thư?”

“Anh sẽ cho em biết, em yêu,” anh nói. “Anh đã thề không được để lộ ra, và cũng như dù anh không hề muốn bội ước với em thì anh cũng phải giữ kín lá thư này vì đã hứa với những người đó. Đây là việc của chi hội, và đó là bí mật kể cả đối với em. Nếu anh hốt hoảng khi có bàn tay đụng vào người thì em phải hiểu là anh tưởng đó là bàn tay của một thanh tra cảnh sát thì sao?”

Cô cảm nhận được anh đang nói thật. Anh ôm cô trong vòng tay và hôn cho cô quên hết sợ hãi lần ngờ vực.

“Hãy ngồi bên cạnh anh đi. Một nữ hoàng như em không đáng phải khổ sở như thế, nhưng giờ gã tình nhân tội nghiệp của em chỉ có thể làm được đến thế thôi. Anh nghĩ rồi anh ta sẽ cung phụng em tốt hơn. Bây giờ em đã an lòng chưa nào?”

“Làm sao an lòng được, Jack, khi em biết anh là một tên trong băng đảng tội phạm, khi em không biết bao giờ sẽ nghe tin anh phải ra tòa vì tội giết người? Một khách trọ ở nhà em hôm qua đã gọi anh là McMurdo Ác Ôn đó. Em nghe mà lòng đau như dao cắt.”

“Ồ, những lời khó chịu chẳng làm chết ai.”

“Nhưng đó là sự thật.”

“Chà, em yêu, không tệ hại như em nghĩ đâu. Bọn anh là những người nghèo đang cố đòi quyền lợi theo cách của mình.”

Ettie vòng tay ôm quanh cổ người yêu.

“Hãy từ bỏ đi, Jack! Hãy vì em, vì Chúa, mà từ bỏ đi! Em đến đây hôm nay để xin anh điều đó. Ôi, Jack ơi… em sẵn sàng qùy xuống cầu xin anh đó! Em sẽ quỳ ở đây van nài cho tới khi nào anh từ bỏ mới thôi!”

McMurdo nâng cô dậy và ôm đầu cô vào ngực anh vỗ về.

“Ôi, em yêu, rõ ràng em không hiểu mình đang yêu cầu điều gì đâu. Làm sao anh từ bỏ được khi làm vậy là vi phạm lời thề và bỏ rơi đồng đội? Nếu em biết hoàn cảnh của anh thì em sẽ không bao giờ đòi hỏi anh như vậy. Hơn nữa, dẫu có muốn thì anh biết làm sao đây? Em cho rằng chi hội này sẽ để cho một người tự do ra đi cùng với mọi bí mật của họ sao?”

“Em đã nghĩ đến chuyện đó, Jack. Em trù tính hết rồi. Cha đã dành dụm được ít tiền. Cha đã quá chán ngán chốn này, nơi cuộc sống bị băng đảng ấy làm nhuốm màu lo sợ. Cha sẵn sàng bỏ đi. Chúng ta sẽ cùng nhau trốn đi Philadelphia hay New York, nơi ta sẽ an toàn thoát khỏi bọn chúng.”

McMurdo bật cười. “Cánh tay chi hội dài lắm. Em tưởng ở đây nó không với tới Philadelphia hay New York được sao?”

“À, thế thì về miền Tây, hay sang Anh quốc, sang Đức quê của cha em… tới bất kì nơi đâu xa cách Thung lũng Kinh hoàng này!”

McMurdo nghĩ tới người cùng hội Morris.

“Đây là lần thứ hai anh nghe gọi thung lũng này như thế,” anh nói. “Quả thực nhiều người ở đây không chịu nổi cái bóng đen nặng nề đang hao trùm nơi đây.”

“Nó đè nặng cả cuộc sống không phút nào yên. Anh nghĩ là Ted Baldwin rồi sẽ bỏ qua cho chúng ta sao? Nếu như hắn ta không e sợ anh thì anh thử nghĩ xem chúng ta có cơ may nào không? Giá mà anh nhìn thấy cái ánh mắt đen tối, đói khát ấy khi hắn nhìn em!”

“Thề với Chúa! Anh mà bắt gặp thì sẽ dạy cho nó biết đàng hoàng hơn! Nhưng nghe này, em yêu! Anh không thể rời khỏi đây. Không thể… ý anh đã quyết. Nhưng nếu em để cho anh tự mình lo liệu thì anh sẽ cố tìm cách ra đi trong danh dự.”

“Chuyện này làm gì có danh dự.”

“À, à, đó là cách nhìn nhận của em. Nhưng nếu em cho anh sáu tháng, anh sẽ cố gắng để có thể ra đi mà không phải xấu hổ khi nhìn mặt mọi người.”

Cô gái thốt một tiếng cười mừng rỡ.

“Sáu tháng!” Cô kêu lên. “Anh hứa đấy nhé?”

“Chà, có thể là bảy hay tám tháng. Nhưng trong vòng một năm là cùng, chúng ta sẽ rời khỏi thung lũng này.”

Ettie chỉ có được mỗi lời hứa đó, nhưng vậy cũng đáng kể rồi. Ít nhất thì trong tương lai mịt mù trước mắt cô cũng có một tia sáng xa xăm soi lối. Cô quay về nhà, lòng hân hoan hơn bao giờ hết kể từ khi Jack McMurdo bước vào cuộc đời cô.

Cứ tưởng đâu là thành viên, mọi chuyện của hội đoàn anh đều được biết; nhưng McMurdo nhanh chóng khám phá ra tổ chức này còn rộng lớn và phức tạp hơn chi hội đơn giản này nhiều. Ngay cả thủ lĩnh McGinty cũng không biết nhiều chuyện bởi vì còn một chức sắc cấp cao hơn: Ủy viên Địa hạt sống ở Hobson's Patch phía cuối tuyến đường tàu lửa, người có quyền kiểm soát nhiều chi hội khác nhau và luôn sử dụng cái quyền đó một cách độc đoán và bất ngờ. McMurdo gặp hắn chỉ có một lần - một tên gian manh, tóc xám, người loắt choắt như chuột có tướng đi rón rén và mắt láo liên đầy ác hiểm. Hắn tên là Evans Pott và ngay cả thủ lĩnh khét tiếng của Vermissa cũng phải ghê tởm và e sợ hắn chẳng khác gì Danton khổng lồ phải ghê sợ Robespierre nhỏ bé nhưng nguy hiểm.[211]

Một ngày nọ, người lâu nay ở trọ chung với McMurdo là Scanlan nhận được thư của McGinty. Trong đó có kèm một bức thư khác của Evans Pott cho biết hắn ta sẽ phái đến hai thủ hạ đắc lực là Lawler và Andrews, hai tên đã được chỉ thị hành sự ở vùng này, nhưng thư không hề cho biết chi tiết nào về đối tượng vì lí do bí mật. Evans Pott yêu cầu Hội chủ McGinty lo liệu chỗ ăn ở và các tiện nghi thích hợp cho hai tên này cho đến đến lúc ra tay. Thư của McGinty nói thêm rằng không ai có thể giữ bí mật được nếu có khách trú ngụ tại tửu điếm Nhà Hội đoàn cho nên ông ta yêu cầu McMurdo và Scanlan thu xếp cho hai người lạ này ở chung nhà trọ vài ngày.

Ngay tối đó, hai người kia đến, mỗi tên mang theo một vali nhỏ. Lawler lớn tuổi hơn, sắc sảo, lặng lẽ, khép mình, mặc áo choàng dài màu đen - cái áo này cùng với mũ dạ mềm và bộ râu đốm bạc khiến hắn trông giống như một nhà truyền đạo lang bạt. Tên Andrews đi cùng chỉ là một thằng nhóc mới lớn, mặt vui tươi và có vẻ thật thà, phong thái hồ hởi như người đi nghỉ mát và muốn tận hưởng từng giây phút thư nhàn. Cả hai đều kiêng rượu và cư xử mọi bề như những thành viên mẫu mực của hội đoàn, chỉ trừ một điều đơn giản họ là những tên sát nhân đã thường xuyên tự chứng tỏ mình là tay sai đắc lực nhất cho tổ chức sát nhân này. Lawler đã thực hiện mười bốn phi vụ như vậy, còn Andrews đã làm ba vụ.

McMurdo thấy hai tên này lại rất sẵn lòng nói về những chiến công trong quá khứ, những chuyện mà chúng thuật lại với vẻ kiêu hãnh có pha chút ngượng ngập của những người đã phục vụ tốt và không vụ lợi vì cộng đồng. Tuy nhiên, chúng lại kín miệng về công việc ngay trước mắt.

“Họ chọn chúng tôi vì cả tôi lẫn thằng nhóc này đều không uống rượu,” Lawler giải thích. “Họ trông cậy vì bọn tôi không nói nhiều quá mức cần thiết. Hai anh đừng có phật ý làm chi, nhưng đó là mệnh lệnh của Ủy viên Địa hạt mà bọn tôi phải tuân theo.”

“Hẳn rồi, chúng ta ai cũng thế mà,” Scanlan, bạn của McMurdo, nói khi cả bốn cùng nhau ăn tối.

“Đúng vậy đó, chúng tôi có thể nói tới sáng về vụ giết tên Charlie Williams hay Simon Bird, hay bất kì vụ nào đã xong. Nhưng còn vụ này chưa xong thì không nói gì hết.”

“Ở vùng này có năm, sáu tên mà tôi cũng muốn xử,” McMurdo nói kèm theo tiếng chửi thề. “Chắc không phải là bọn anh tính xử tên Jack Knox ở Ironhill. Tôi thì rất muốn cho hắn lĩnh đủ.”

“Không, không phải tên đó.”

“Hay thằng Herman Strauss?”

“Cũng không phải.”

“Chà, anh không nói thì bọn tôi cũng đành chịu, nhưng tôi rất muốn biết đó.”

Lawler mỉm cười lắc đầu. Không thể khai thác gì ở hắn.

Bất chấp sự kín tiếng của hai vị khách, Scanlan và McMurdo vẫn quyết tâm có mặt ở chỗ mà họ gọi là ‘cuộc vui’. Thế nên vào mờ sáng một ngày nọ, khi McMurdo nghe tiếng hai tên kia rón rén xuống cầu thang thì anh đánh thức Scanlan và cả hai hấp tấp mặc áo quần. Lúc vận đồ xong họ đã thấy hai tên kia lẻn ra ngoài rồi, cửa chính còn để mở. Trời chưa rạng sáng, dưới ánh đèn họ thấy hai bóng người đang đi trên đường cách một khoảng xa. Họ thận trọng đi theo, bước chân không tiếng động trên lớp tuyết dày

Nhà trọ ở gần rìa thị trấn và chẳng bao lâu họ đã đến giao lộ bên ngoài địa phận. Ở đây có ba người đang chờ sẵn, Lawler và Andrews trò chuyện ngắn gọn, sôi nổi với những người này. Rồi cả bọn cùng đi. Rõ ràng đây là việc quan trọng cần quân số đông. Ở chỗ này có nhiều đường mòn dẫn vào các khu mỏ khác nhau. Đám người lạ đi theo đường đến mỏ Crow Hill, một khu khai thác lớn nằm trong tay những người có thế lực, dưới quyền điều hành của giám đốc Josiah H. Dunn người New England gan dạ và mạnh bạo, nên có khả năng duy trì trật tự và kỉ cương suốt Triều đại Khủng bố này.

Trời đã hừng đông và một đoàn công nhân, đi lẻ tẻ hay thành nhóm, đang chậm chạp lần mò trên đường mòn tăm tối ấy. McMurdo và Scanlan tản bộ cùng đám công nhân, mắt luôn theo dõi toán người kia. Sương mù dày đặc bao trùm họ và từ giữa màn sương đột ngột rú lên một tiếng còi của máy hơi nước. Đó là còi hụ báo hiệu mười phút trước khi các buồng thang máy hạ xuống hầm và một ngày lao lực bắt đầu.

Khi đến khoảng đất trống quanh ống thông hơi hầm mỏ, họ thấy cả trăm người thợ đang chờ đợi, vừa giậm chân vừa thổi phù phù các đầu ngón tay cho đỡ rét buốt. Những kẻ lạ mặt kia đứng thành một nhóm nhỏ dưới bóng nhà đặt máy cái. Scanlan và McMurdo trèo lên một đống xỉ than để nhìn rõ toàn cảnh bên dưới. Họ thấy viên kĩ sư mỏ - một người Scotland to lớn râu xồm tên là Menzies - từ trong nhà đặt máy đi ra và huýt còi cho hạ buồng thang máy xuống.

Cùng lúc đó, một thanh niên thân hình lòng không, mặt mày nhẵn nhụi, đàng hoàng, bước hăm hở về phía đầu hầm lò. Lúc đi tới, ánh mắt anh ta bắt gặp nhóm người đứng im lìm bất động dưới nhà đặt máy. Bọn này đã kéo mũ nón sụp xuống và dựng cổ áo lên che mặt. Trong một thoáng, cái linh cảm chết chóc đã thò bàn tay lạnh buốt bóp vào tim người giám đốc. Liền sau đó anh ta gạt bỏ nỗi sợ và chỉ còn biết trách nhiệm của mình đối với những kẻ lạ mặt xâm nhập.

“Các người là ai?” Anh ta vừa hỏi vừa đi tới. “Các người lảng vảng ở đây làm gì?”

Không ai trả lời, chỉ có thằng nhãi Andrews bước tới bắn ngay vào bụng anh ta. Hàng trăm thợ mỏ đứng ngây người bất lực tựa hồ tê liệt cả. Vị giám đốc đưa hai bàn tay ôm chặt vết thương, người gập xuống. Rồi anh ta loạng choạng bước đi nhưng một tên sát nhân khác đã bắn tiếp, nạn nhân ngã vật sang một bên, chòi đạp cào cấu trên đống xỉ than. Menzies, người kĩ sư Scotland, thét lên một tiếng phẫn nộ trước cảnh tượng ấy và chộp lấy một thanh sắt vặn ốc lao tới bọn giết người để rồi lĩnh trọn hai viên đạn vào mặt, chết gục ngay dưới chân chúng.

Một số thợ mỏ ùa lên phía trước, và những tiếng kêu thương xót lẫn giận dữ nghẹn ngào vang lên. Bọn lạ mặt kia xả hết mấy ổ đạn súng lục trên đầu đám đông khiến họ hốt hoảng giải tán, nhiều người hộc tốc chạy về nhà ở tận Vermissa. Khi vài người thợ can đảm nhất tụ họp nhau lại và quay về khu mỏ thì băng sát nhân kia đã biến mất trong màn sương sớm, không một nhân chứng nào có thể nhìn rõ nhân dạng của những kẻ đã gây ra hai cái chết ngay trước mắt cả trăm người chứng kiến.

Scanlan và McMurdo cũng quay về. Scanlan có phần ủ rũ bởi đây là vụ giết người đầu tiên anh ta thấy tận mắt và rõ ràng là chuyện này chẳng vui thú như anh đã lầm tưởng. Tiếng gào thét kinh khủng của cô vợ người giám đốc bị giết ấy cứ đeo đuổi khi hai người hấp tấp trở lại thị trấn. McMurdo cứ im lặng suy nghĩ nhưng không tỏ ra cảm thông với sự yếu lòng của bạn mình.

“Hẳn rồi, giống như chiến tranh thôi,” anh cứ lặp đi lặp lại. “Đây chỉ là cuộc chiến giữa ta và họ, và chúng ta phải đánh trả ở đâu có cơ may chiến thắng.”

Phòng họp ở Nhà Hội đoàn đêm đó hết sức tưng bừng, không chỉ vì vụ sát hại giám đốc và kĩ sư ở mỏ Crow Hill - một vụ sẽ buộc doanh nghiệp ấy phải gia nhập hàng ngũ công ty bị khủng bố và tống tiền trong vùng - mà còn vì một chiến công ở nơi xa do chính người của chi hội này thực hiện.

Hóa ra khi Ủy viên Địa hạt phái năm người sang Vermissa hành sự thì hắn ta cũng đòi hỏi Vermissa phải bí mật chọn ba người của mình phái sang khu vực Gilmerton để giết ông William Hales ở mỏ Stake Royal - một trong những chủ mỏ danh tiếng nhất ở đó, người ai cũng tin rằng không hề có kẻ thù nào trên đời bởi vì ông ta là một người chủ hết sức mẫu mực. Tuy nhiên William Hales luôn khăng khăng đòi hỏi công nhân phải làm việc hiệu quả và do đó đã sa thải mấy người thợ say sưa lười nhác nhưng lại là thành viên của tổ chức có thế lực này. Những cáo thị vẽ hình quan tài treo trước cửa nhà đã không làm ông ta nao núng và thế là trong một đất nước văn minh tự do, William Hales đã nhận án tử.

Việc xử tử đã được tiến hành thích đáng. Ted Baldwin, kẻ đang ườn người trong chiếc ghế danh dự cạnh bên Hội chủ, chính là đứa cầm đầu nhóm sát nhân này. Bộ mặt đỏ gay, đôi mắt lờ đờ ngầu máu cho thấy hắn đã trải qua một đêm trắng rượu chè. Hắn và hai đồng bọn đêm trước đã ở trong vùng núi. Cả ba đều nhếch nhác và dãi dầu sương gió. Nhưng không có người hùng nào xông pha nguy hiểm trở về lại có thể được đồng bọn nghênh đón nồng nhiệt cho bằng bọn chúng.

Chuyện được kể đi kể lại giữa những tiếng la ó khoái trá và những tràng cười ầm ĩ. Chúng đã án ngữ trên đỉnh đồi dốc đứng, nơi ngựa buộc phải đi bước một, chờ tới lúc nạn nhân đánh xe về nhà khi chiều xuống. William Hales mặc áo lông dày cộm để chống lạnh giá nên không móc súng ra kịp. Chúng lôi ông ta ra khỏi xe và bắn không ngừng. Ông ta đã gào rú xin tha mạng. Bọn chúng bây giờ cứ nhại lại tiếng gào ấy để mua vui cho cả chi hội.

“Hãy nghe lại xem hắn tru tréo ra sao nhé,” chúng hét lên.

Chẳng đứa nào quen biết người chết, nhưng chuyện giết người nào cũng luôn đầy kịch tính, và chúng đã chứng tỏ cho quân cường đạo ở Gilmerton biết rằng đám Vermissa là bọn đáng tin cậy. Chỉ có một trở ngại là trong lúc chúng xả hết đạn của mấy khẩu súng vào cái xác im lìm kia thì có hai vợ chồng đánh xe lên núi. Chúng đã tính bắn luôn cả hai người này nhưng hai vợ chồng ấy là kẻ vô hại và không liên quan gì đến khu mỏ, cho nên được ra lệnh đi tiếp và câm miệng nếu không muốn gặp phải chuyện dữ. Và thế là cái xác lỗ chỗ vết đạn được bỏ lại đó như một đòn cảnh cáo dành cho những chủ mỏ lì lợm, rồi ba tên sát nhân hối hả đi sâu vào vùng núi nơi địa hình hoang sơ kéo dài đến tận các lò nung quặng và những đống xỉ than. Bây giờ chúng ở đây, an toàn lành lặn, việc đã làm trót lọt, hai tai đầy những lời tán dương của đồng bọn.

Đó là một ngày quan trọng của quân cường đạo. Bóng tối bao trùm thung lũng này thậm chí còn dày đặc hơn. Nhưng cũng giống như một vị tướng lĩnh khôn ngoan chọn lựa thời điểm thắng lợi để tăng cường hiệu quả khiến quân thù sau thảm họa này không còn kịp bình tâm nữa, thủ lĩnh McGinty sau khi xem xét địa điểm hoạt động của mình bằng cặp mắt suy tư ác hiểm đã nghĩ ra một vụ tấn công mới để triệt hạ những kẻ chống đối. Ngay đêm đó, khi cả đám say sưa kia giải tán, ông ta nắm cánh tay McMurdo và kéo anh vào gian phòng hai người đã có cuộc trò chuyện riêng lần đầu tiên.

“Nghe đây, chàng trai,” ông ta nói. “Cuối cùng tôi đã có công chuyện xứng đáng với anh. Anh sẽ được toàn quyền thực hiện.”

“Ông nói thế tôi lấy làm hãnh diện quá,” McMurdo đáp.

“Anh có thể lấy thêm hai người cùng làm, Manders và Reilly. Hai đứa đó đã được báo trước rồi. Ở khu này bọn ta sẽ không bao giờ dẹp yên chừng nào chưa xử được thằng Chester Wilcox, anh mà hạ được hắn thì mọi chi hội ở các mỏ than đều mang ơn anh đấy.”

“Tôi sẽ cố hết sức vậy. Hắn ta là ai, hắn ở đâu thế?”

McGinty nhấc điếu xì gà hút dở luôn thường trực bên khóe mép và bắt đầu vẽ phác một họa đồ trên tờ giấy xé từ sổ tay.

“Hắn ta là tổng đốc công của Công ty Iron Dike. Một tên lì lợm, từng là trung sĩ cầm cờ thời chiến tranh ngày xưa, dạn dày trận mạc. Bọn ta đã tính xử hắn hai lần nhưng đều không gặp may và vì vụ đó mà Jim Carnaway chết. Bây giờ tới lượt cậu đảm trách. Đây là nhà hắn… hoàn toàn lẻ loi ngay giao lộ Iron Dike, giống như cậu thấy trên bản đồ này… không hề có căn nhà nào khác trong tầm nghe tiếng súng. Làm ban ngày chẳng ăn thua đâu. Hắn có súng và bắn rất nhanh, rất chính xác, chẳng cần thắc mắc gì hết. Nhưng ban đêm… chà, hắn ở đó với vợ, ba đứa con, và một bà giúp việc. Anh không được chọn lựa. Xử hết hoặc không xử ai cả. Nếu như anh có một bao thuốc nổ đặt ở cửa chính với dây cháy chậm thì…”

“Tên này đã làm gì?”

“Tôi đã bảo anh là hắn bắn chết Jim Carnaway rồi mà?”

“Tại sao hắn bắn anh ta chứ?”

“Anh mắc cái chứng gì thế hả? Carnaway lảng vảng quanh nhà hắn vào ban đêm và hắn bắn. Thế là đủ cho tôi với anh ra tay rồi. Anh phải xử cho đẹp chuyện này.”

“Có hai người đàn bà và lũ trẻ nít. Xử luôn họ à?”

“Phải thế thôi… chứ làm sao hạ tên đó đây?”

“Vậy thì quá nặng đối với những người đó vì họ có làm gì đâu.”

“Anh bạn nói năng kiểu gì mà ngu ngốc vậy? Muốn né việc à?”

“Bình tĩnh, ông Hội đồng, bình tĩnh! Tôi đã nói hay làm gì mà ông nghĩ là tôi muốn tránh né mệnh lệnh của Hội chủ chi hội này chứ? Đúng hay sai là tùy ông định đoạt.”

“Vậy anh làm không?”

“Tất nhiên là tôi làm.”

“Khi nào?”

“À, tốt nhất là ông cho tôi một hoặc hai đêm để tôi quan sát căn nhà đó rồi lên kế hoạch. Sau đó…”

“Được lắm,” McGinty vừa nói vừa bắt tay. “Tôi giao phó hết cho anh. Ngày anh mang tin vui về sẽ là một ngày trọng đại đấy. Đó sẽ là đòn cuối cùng buộc tất cả chúng nó phải quỳ gối xuống.”

McMurdo bỏ nhiều thời gian suy nghĩ rất kĩ về nhiệm vụ bất ngờ được giao phó. Căn nhà lẻ loi mà Chester Wilcox đang sống nằm cách thung lũng gần nhất chừng năm dặm. Ngay đêm đó anh một mình lên đường chuẩn bị cho âm mưu này. Mãi đến sáng anh mới do thám xong và quay về. Hôm sau anh nói chuyện với các phụ tá Manders và Reilly; hai tên trẻ tuổi liều mạng này nghe bàn việc giết người mà cứ mừng rỡ như được đi săn nai.

Hai đêm sau, cả ba gặp nhau bên ngoài thị trấn, tất cả đều có súng, một người mang theo một bao đầy loại thuốc nổ thường dùng trong các mỏ đá. Lúc họ đến ngôi nhà hiu quạnh đó thì đã 2 giờ sáng. Đêm ấy lộng gió, những đám mây lác đác trôi nhanh qua vầng trăng khuyết. Đã được báo trước phải đề phòng lũ chó săn nên cả ba di chuyển thận trọng, súng lục lên đạn lăm lăm trong tay. Nhưng không có âm thanh nào ngoại trừ tiếng gió rít và không có chuyển động nào ngoại trừ tiếng cành cây đòng đưa trên đầu.

McMurdo đứng nghe ngóng trước cửa căn nhà lẻ loi ấy nhưng bên trong im lặng như tờ. Rồi anh đặt bao thuốc nổ ngay cửa, dùng dao khoét thủng một lỗ, và nối dây mồi. Khi dây mồi đã được châm lửa, anh và hai tên đồng bọn chạy thục mạng và đã tránh thật xa, an toàn trong một rãnh trú ẩn trước khi nghe một tiếng nổ kinh động và sau đó là tiếng ầm ầm trầm đục của ngôi nhà sụp đổ, báo cho họ biết công việc đã xong. Trong lịch sử đẫm máu của hội đoàn này chưa hề có vụ nào được thực hiện sạch sẽ dường ấy.

Nhưng tiếc thay! Công việc tổ chức tốt như thế và tiến hành táo bạo như thế nào ngờ tất cả đều uổng công! Nhìn thấy số phận của nhiều nạn nhân trước đó và biết mình sẽ là mục tiêu triệt hạ, Chester Wilcox đã cùng gia đình bỏ nhà đi trước một ngày, tới một khu vực an toàn, kín đáo hơn có một đội cảnh vệ túc trực canh phòng. Thuốc nổ chỉ phá sập một căn nhà trống và viên cựu trung sĩ cầm cờ dữ tợn thời chiến vẫn đang huấn luyện kỉ luật làm việc cho đám thợ mỏ Iron Dike.

“Để hắn cho tôi,” McMurdo nói. “Hắn là của tôi và nhất định tôi phải hạ hắn cho dù phải chờ đợi cả năm nữa.”

Cả chi hội ngỏ lời cảm ơn và tin tưởng nên chuyện này tạm thời kết thúc ở đó. Mấy tuần sau, khi báo chí đăng tin Wilcox đã bị bắn chết trong một cuộc phục kích thì ai cũng biết một điều bí mật là McMurdo vẫn tiếp tục làm công việc dang dở của mình.

Đó là cách hoạt động của hội Huynh đệ Tự do, và đó là những việc làm của băng Scowrer để bành trướng quyền thống trị bằng bạo lực trên khắp khu vực giàu có rộng lớn vốn bấy lâu nay bị quấy nhiễu triền miên vì sự hiện diện kinh hoàng của chúng. Tại sao những trang sách này lại phải ô uế thêm bằng nhiều tội ác nữa? Chẳng lẽ tôi kể chưa đủ về bọn người này và phương thức của chúng hay sao? Những việc làm của chúng đã được ghi vào sử sách và có nhiều hồ sơ mà ta có thể tìm hiểu chi tiết. Qua đó ta có thể biết về vụ bắn chết hai cảnh sát Hunt và Evans vì họ đã dám bắt giam hai thành viên hội đoàn -một vụ mưu sát hai mục tiêu đã được hoạch định ở chi hội Vermissa và được thi hành tàn bạo để xử hai người bất lực đã bị tước vũ khí này. Qua đó ta có thể biết về vụ bắn chết bà Larbey khi đang chăm sóc ông chồng bị đánh gần chết theo lệnh của thủ lĩnh McGinty. Vụ giết chết ông già Jenkins, rồi liền sau đó là em trai ông, vụ xẻo thịt James Murdoch, vụ nổ tan xác cả nhà Staphouse, và vụ sát hại gia đình Stendal hết thảy đều xảy ra liên tiếp trong cùng một mùa hè khủng khiếp.

Bóng tối âm u bao trùm Thung lũng Kinh hoàng. Mùa xuân đã đến cùng suối reo hoa nở. Mọi sinh vật của Tạo Hóa bị trói buộc quá lâu trong vòng cương tỏa sắt đá đều ôm ấp hi vọng, nhưng không hề thấy hi vọng nào dành cho những con người đang sống dưới ách khủng bố này. Chưa bao giờ đám mây bao trùm họ lại tối tăm và tuyệt vọng như vào đầu mùa hè năm 1875.

13
Nguy khốn

Triều đại Khủng bố đã bước vào giai đoạn thịnh trị. Được bổ nhiệm làm phó chấp hành với triển vọng sẽ kế vị Hội chủ một ngày nào đó, McMurdo giờ đã là người hết sức cần thiết cho các cuộc họp hội đoàn tới mức không có chuyện gì tiến hành mà không có anh trợ giúp hay cố vấn. Nhưng anh càng nổi tiếng với đám Huynh đệ Tự do thì những cái nhìn cau có mà anh đón nhận trên đường phố Vermissa càng hắc ám hơn. Bất chấp khủng bố, dân chúng dần dần bạo dạn họp nhau chống đối lại những kẻ áp bức. Nhiều tin đồn đã tới tai hội đoàn về những cuộc họp bí mật ở tòa soạn Herald và về chuyện phân phát vũ khí giữa những thường dân tuân thủ luật pháp. Song McGinty cùng đồng bọn không âu lo với những báo cáo ấy. Bọn chúng đông đảo, đồng lòng và dồi dào vũ khí. Đối thủ của chúng lại manh mún và không có quyền lực. Giống như đã xảy ra trước đây, tất cả rồi cũng sẽ kết thúc bằng những lời bàn tán vu vơ và cùng lắm là vài vụ bắt giam không có hiệu quả. McGinty, McMurdo và mọi kẻ bạo dạn hơn đều cho là thế.

Hôm ấy, một tối thứ bảy vào tháng 5. Thứ bảy luôn là buổi tối của chi hội và McMurdo chuẩn bị rời nhà để tham dự thì Morris, người nhát gan cùng hội, đến tìm gặp. Trán ông ta nhăn lại vì lo lắng, còn gương mặt hiền từ thì hốc hác phờ phạc.

“Tôi có thể nói chuyện thoải mái với anh được không, anh McMurdo?”

“Hẳn rồi.”

“Tôi không thể quên là mình từng tâm sự với anh và anh đã giữ kín mọi chuyện, cho dù chính Hội chủ đã tìm gặp anh dò hỏi.”

“Nếu ông đã tin tưởng tôi thì phải vậy thôi chứ sao? Nhưng không có nghĩa là tôi đồng tình với ông.”

“Tôi hiểu rõ mà. Nhưng anh là người mà tôi có thể nói chuyện an toàn. Tôi có chuyện bí mật đây,” ông ta đặt tay lên ngực, “và tôi đang lo muốn chết. Tôi ước gì chuyện này đến với ai cũng được nhưng chừa tôi ra. Tôi mà nói ra là mất mạng ngay nhưng không nói thì tất cả chúng ta đều chết. Xin Chúa cứu giúp, tôi thật rối trí vì nó!”

McMurdo nghiêm nghị quan sát Morris. Ông ta đang run lẩy bẩy toàn thân. Anh rót ít rượu ra li và đưa cho ông ta.

“Đây là thuốc chữa cho những người như ông,” anh nói. “Bây giờ nói tôi nghe đi.”

Morris uống và gương mặt tái nhợt bắt đầu có sắc hồng trở lại.

“Tôi có thể nói gọn trong một câu,” ông ta lên tiếng. “Cảnh sát đang truy nã chúng ta.”

McMurdo trố mắt ngạc nhiên. Anh bảo, “Này, ông có khùng chưa? Chẳng lẽ ở chỗ này không có đầy cảnh sát với thanh tra đó sao? Mà chúng làm gì ta được chứ?”

“Không, không phải người ở khu vực này. Đúng như anh nói, những người ở đây thì chúng ta biết hết và họ chẳng làm được trò gì. Nhưng anh có bao giờ nghe nói đến lực lượng Pinkerton[212] chưa?”

“Tôi có đọc báo, thấy nhắc đến vài người thuộc bọn này.”

“Chà, hãy tin tôi đi, nếu họ săn lùng anh thì anh chẳng làm gì được đâu. Đó không phải là chuyện làm chiếu lệ của chính quyền. Đây là chuyện hợp đồng hết sức nghiêm chỉnh, họ sẽ nỗ lực tới cùng và dùng trăm phương ngàn kế cho đến khi nào đạt mục đích. Nếu có một người của Pinkerton dính sâu vào chuyện này thì chúng ta bị tiêu cả lũ.”

“Chúng ta phải giết hắn.”

“Ôi, ý nghĩ đầu tiên của anh là thế sao? Vậy là phải báo với chi hội. Tôi đã bảo, nói ra là có người mất mạng mà.”

“Hẳn rồi, nhưng mất mạng thì sao chứ? Chuyện giết người đâu có gì lạ ở vùng này?”

“Đúng là vậy thật, nhưng tôi có muốn chỉ điểm để người đó bị giết đâu. Thế nhưng chính cái mạng của chúng ta cũng có thể gặp nguy hiểm. Chúa ơi, tôi biết làm sao bây giờ?”

Ông ta cứ lắc lư khổ sở vì do dự. Nhưng lời Morris khiến McMurdo xúc động ghê gớm. Dễ thấy rằng anh đông cảm với quan điểm của Morris về nguy cơ ấy và cần phải đương đầu. Anh chộp lấy bờ vai Morris lay mạnh.

“Nghe này,” anh nói to, gần như muốn hét lên trong cơn xúc động, “ông cứ ngồi đó than vãn như mụ già khóc đám ma chồng cũng chẳng ích gì đâu. Hãy nói cụ thể xem. Tên đó là ai? Hắn ở đâu? Làm sao ông biết chuyện này? Vì cớ gì ông lại đến tìm tôi?”

“Tôi tìm anh vì anh là người duy nhất có thể cho tôi lời khuyên. Tôi đã nói với anh là tôi có một cửa tiệm ở miền Đông trước khi tới đây. Tôi vẫn còn nhiều bạn tốt ở đó và có một người làm ở phòng điện tín. Hôm qua tôi nhận được thư của người đó. Cái phần ở đầu thư đó. Anh tự đọc lấy.”

McMurdo đọc được nội dung sau:

Các huynh đệ Scowrer ở chỗ anh thế nào rồi? Chúng tôi đọc được nhiều tin tức về họ trên báo chí. Tôi mong nghe tin anh đã lâu rồi. Năm tập đoàn lớn và hai công tỵ hỏa xa coi trọng chuyện này. Chúng sẽ làm tới nơi tôi chốn đấy, và bảo đảm với anh là chúng sẽ lần tới đó! Chúng đã thâm nhập rất sâu rồi. Thừa lệnh chúng, lực lượng Pinkerton đã nhận đảm trách và người giỏi nhất của cánh này là Birdy Edwards đang tiến hành. Cần phải dừng công việc ở đó ngay.

“Bây giờ đọc đoạn tái bút đi.”

Tất nhiên những gì tôi cho anh hay là tôi biết qua công việc, cho nên chỉ có thế thôi. Đó chỉ là một mật mã kì cục trong vô số nội dung tương tự mà hằng ngày chúng tôi phải xử lí và không thể hiểu được ý nghĩa.

McMurdo ngồi im lặng hồi lâu, lá thư cầm hờ trong tay. Mây mù đã tạm thời rẽ ra và trước mặt anh là vực thẳm.

“Có ai biết chuyện này không?” Anh hỏi.

“Tôi không nói với ai cả.”

“Nhưng người này, bạn của ông đấy, ông ta có quen biết ai khác nữa để có thể viết thư kể chuyện này cho họ biết không?”

“À, tôi dám chắc là bạn tôi còn quen biết vài người nữa.”

“Cũng là người cùng hội?”

“Có thể vậy lắm.”

“Tôi hỏi là vì rất có khả năng bạn ông sẽ mô tả với ai đó về nhân dạng của tên Birdy Edwards này… như vậy chúng ta có thể truy lùng hắn.”

“Chà, cũng có thể. Nhưng tôi không nghĩ là bạn tôi biết người đó. Anh ta chỉ thuật lại tin tức mà anh ta biết được nhờ công việc. Làm sao anh ta biết được tay Pinkerton này là ai chứ?”

McMurdo giật bắn người, kêu to, “Lạy Chúa! Tôi biết hắn rồi. Tôi mà không biết thì đúng là ngu ngốc. Chúa ơi! Nhưng may cho chúng ta quá! Chúng ta sẽ xử hắn trước khi hắn kịp gây hại. Nghe này, Morris, cứ để vụ này tôi lo cho nhé?”

“Còn phải hỏi, tôi chỉ mong có chừng đó.”

“Để tôi lo. Ông cứ tránh xa và để mặc tôi. Thậm chí tôi cũng sẽ không nêu tên ông ra. Tôi sẽ tự chịu trách nhiệm hết, cứ như bức thư này được gửi cho tôi vậy. Ông thấy vậy được chưa?”

“Thật đúng ý tôi.”

“Vậy thì cứ như thế, còn ông cứ rụt đầu nằm yên đi. Bây giờ tôi ghé chi hội và chúng tôi sẽ sớm làm cho tay Pinkerton đó phải hối tiếc.”

“Anh không giết người này đấy chứ?”

“Ông bạn Morris ơi, ông biết càng ít thì lương tâm của ông càng thanh thản và ông ngủ càng ngon giấc. Đừng có hỏi gì hết, cứ để mọi chuyện tự giải quyết. Giờ đã có tôi lo liệu rồi.”

Morris lắc đầu buồn bã khi ra về. Ông ta rên rỉ, “Tôi có cảm tưởng như tay mình đã dính máu người này.”

“Dù sao thì tự vệ cũng không phải là cố sát,” McMurdo vừa nói vừa cười ác hiểm. “Hoặc là hắn, hoặc là chúng ta. Tôi nghĩ nếu để tên này ở lâu trong thung lũng thì hắn sẽ diệt sạch chúng ta. Ôi, người anh em Morris, rồi chúng tôi sẽ phải bầu ông làm Hội chủ mất thôi vì chính ông đã cứu cả chi hội.”

Thế nhưng qua cử chỉ, McMurdo rõ ràng xem chuyện có kẻ thâm nhập mới mẻ này còn nghiêm trọng hơn những gì anh nói ra lời. Có thể đó là do lương tâm tội lỗi của anh, có thể do danh tiếng của tổ chức Pinkerton, cũng có thể là vì biết được các công ty lớn giàu có đã cùng nhau quyết tiêu diệt cho kì được băng Scowrer; nhưng dù với lí do nào thì anh cũng hành động như một người sẵn sàng cho những điều tồi tệ nhất. Mọi giấy tờ có thể làm chứng cớ buộc tội đều bị tiêu hủy hết trước khi anh rời khỏi nhà. Hủy xong McMurdo mới thở phào nhẹ nhõm vì dường như khi đó anh mới thấy an toàn. Thế nhưng mối nguy ấy hẳn vẫn còn trĩu nặng trong tâm trí bởi trên đường đến chi hội, anh lại tạt vào nhà ông già Shafter. Nhà này đã cấm cửa anh nhưng khi anh gõ vào cửa sổ thì Ettie ra ngoài gặp, vẻ bạt mạng của dân Ireland đã không còn lấp lánh trong mắt người cô yêu. Trên gương mặt nghiêm nghị của anh, cô chỉ thấy sự nguy khốn.

“Có chuyện gì thế?” Cô kêu lên. “Ôi Jack, anh đang gặp nguy hiểm sao?”

“Đúng thế, em yêu, nhưng không nguy hiểm lắm đâu. Dù sao chúng ta cũng nên hành động trước khi chuyện thêm tệ.”

“Hành động?”

“Anh từng hứa là có ngày anh sẽ ra đi. Anh nghĩ đã đến lúc rồi. Tối nay anh có tin báo, một tin xấu, và anh biết sắp có rắc rối.”

“Cảnh sát ư?”

“À, người của Pinkerton. Nhưng tất nhiên em đâu có biết được đó là ai, em yêu, mà cũng không thể hiểu điều đó có ý nghĩa gì với những kẻ như anh. Anh đã dấn quá sâu, và anh phải thoát ra thật nhanh. Em có nói nếu anh đi thì em theo cùng.”

“Ôi, Jack, đây là chuyện thoát thân của anh mà!”

“Anh là người thành thật trong một số chuyện, Ettie. Có đánh đổi cả thế giới này anh cũng không chịu làm đau một sợi tóc xinh đẹp của em, và cũng không bao giờ lôi kéo em dù chỉ một li ra khỏi cái ngai vàng cao vời mà anh luôn ngưỡng mộ. Em có tin anh không?”

Cô đặt bàn tay mình trong tay anh, không nói một lời.

“Được, thế thì hãy nghe những gì anh nói, và làm như anh bảo, vì đó là con đường duy nhất cho chúng ta. Sẽ có chuyện xảy ra ở thung lũng này. Anh đã cảm nhận được từ trong thâm tâm. Rồi nhiều người phải tự lo lấy thân họ. Anh là một trong số đó. Nếu anh ra đi, dù ngày hay đêm, em phải đi cùng anh!”

“Em sẽ đi sau anh, Jack.”

“Không, không được, em phải đi cùng anh. Nếu như thung lũng này ngăn anh quay lại, làm sao anh có thể bỏ em lại đây, và có thể khi phải lẩn trốn cảnh sát anh không có cơ hội nhắn tin thì sao? Em phải đi với anh. Ở chốn cũ anh có biết một phụ nữ tốt bụng, anh sẽ để em ở đó cho đến khi nào chúng ta có thể cưới nhau. Em có đi không?”

“Có, Jack, em sẽ đi.”

“Chúa ban phước cho em vì đã tin anh! Nếu anh lừa gạt em thì anh chính là đồ quỷ sứ. Bây giờ hãy nhớ, Ettie, sẽ có người đến nhắn tin và khi được tin em phải bỏ hết mọi thứ, đi ngay tới phòng chờ ở nhà ga và ở đó đợi anh đến đón.”

“Dù ngày hay đêm, được báo là em đi ngay, Jack.”

Giờ đã an tâm phần nào khi việc chuẩn bị tẩu thoát đã bắt đầu, McMurdo tiếp tục đi tới chi hội. Mọi người đã tụ tập và chỉ bằng những khẩu lệnh đối đáp phức tạp anh mới vượt qua được các toán bảo vệ dày đặc vòng trong vòng ngoài. Anh đi vào giữa những tiếng xôn xao vui mừng chào đón. Gian phòng rộng đã đông đúc, qua màn khói thuốc mù mịt anh nhìn thấy mái tóc đen dài bù rối của Hội chủ, nét mặt tàn bạo đầy ác cảm của Baldwin, bộ mặt diều hâu của viên thư kí Harraway, cùng hơn chục người khác trong nhóm chỉ huy chi hội. Anh mừng là họ đều tề tựu đầy đủ để hội ý về tin tức anh sẽ thông báo.

“Thật là vui khi thấy anh, người anh em!” Vị chủ tọa kêu to. “Hôm nay có chuyện cần người khôn ngoan phân xử đây.”

“Chuyện Lander và Egan,” người bên cạnh giải thích khi anh ngồi vào chỗ. “Cả hai đều đòi nhận tiền thưởng của chi hội về vụ bắn chết lão già Crabbe ở Stylestown, nhưng ai mà biết được đứa nào nã đạn chứ?”

McMurdo đứng dậy và giơ tay. Nét mặt của anh khiến cả cử tọa đều phải chú ý. Mọi người im lặng chờ nghe.

“Kính thưa Hội chủ,” anh nghiêm trọng nói, “tôi có yêu cầu khẩn cấp!”

“Người anh em McMurdo có yêu cầu khẩn cấp,” McGinty nói. “Anh ta được hưởng quyền ưu tiên theo luật lệ chi hội. Người anh em, chúng tôi lắng nghe đây.”

McMurdo lấy lá thư trong túi ra.

“Thưa Hội chủ và các huynh đệ,” anh nói, “hôm nay tôi thà là người báo tin xấu cho tất cả cùng biết và bàn bạc còn hơn là để chúng ta phải lĩnh một đòn bất ngờ sẽ tiêu diệt hết mọi người. Tôi được tin là các tập đoàn giàu có nhất và quyền lực nhất tiểu bang này đã đoàn kết lại quyết diệt chúng ta, và ngay lúc này một tay thám tử Pinkerton, tên là Birdy Edwards, đang hoạt động trong thung lũng này, thu thập mọi bằng chứng có thể đưa nhiều người trong chúng ta lên giá treo cổ và tống mọi người trong phòng này vào xà lim. Đó là tình hình mà tôi yêu cầu khẩn cấp bàn bạc.”

Sự im lìm chết chóc bao trùm gian phòng. Cuối cùng vị chủ tọa lên tiếng. “Có bằng chứng gì không, người anh em McMurdo?” Ông ta hỏi.

“Bằng chứng nằm trong lá thư tôi cầm trong tay,” McMurdo nói. Anh đọc to đoạn quan trọng ấy rồi nói tiếp, “Vì vấn đề danh dự nên tôi không thể nói thêm chi tiết nào về bức thư này mà cũng không thể giao nó cho chi hội, nhưng tôi cam đoan rằng trong thư chẳng có gì ảnh hưởng đến quyền lợi của chi hội cả. Tôi vừa hay tin là trình báo với chi hội ngay.”

“Thưa Hội chủ, cho tôi được nói,” một huynh đệ lớn tuổi lên tiếng, “Tôi có nghe nói tới tên Birdy Edwards, và hắn có tiếng là người giỏi nhất của Pinkerton.”

“Có ai biết mặt tên này không?” McGinty hỏi.

“Có,” McMurdo nói. “Tôi biết.”

Khắp phòng ồ lên tiếng xì xào ngạc nhiên.

“Tôi tin là chúng ta sẽ nắm chắc hắn trong lòng bàn tay,” anh nói tiếp kèm theo một nụ cười đắc chí trên môi. “Nếu chúng ta hành động nhanh và khôn ngoan thì có thể kết thúc sớm chuyện này. Nếu có được sự tin cậy và giúp đỡ của các huynh đệ thì chẳng có gì phải sợ cả.”

“Thế thì sợ gì chứ? Hắn biết được gì về công việc của chúng ta chứ?”

“Thưa ông Hội đồng, có thể nói như vậy nếu ai ai cũng vững vàng như ông. Nhưng tên này có tiền muôn bạc vạn của các nhà tư bản hỗ trợ. Ông có cho rằng trong tất cả các chi hội của chúng ta đều không có huynh đệ nào yếu lòng đến độ bị mua chuộc được chăng? Hắn sẽ biết được các bí mật của chúng ta… có thể hắn đã biết rồi đó. Chỉ có duy nhất một cách cứu vãn chắc chắn.”

“Là không cho tên đó ra khỏi thung lũng này,” Baldwin nói.

McMurdo gật đầu. “Anh thật chí lí, người anh em Baldwin,” anh nói. “Anh và tôi từng có bất đồng nhưng tối nay anh nói chí phải.”

“Thế hắn ở đâu? Làm sao chúng ta tìm ra hắn?”

“Kính thưa Hội chủ,” McMurdo nghiêm túc nói, “tôi muốn nói rằng chuyện này hết sức hệ trọng với chúng ta nên không thể bàn bạc công khai trước cả chi hội. Thề có Chúa là tôi không nghi ngờ bất kì ai ở đây, nhưng chỉ cần một lời đồn đãi lọt tới tai người này thôi thì mọi cơ may chúng ta tóm được hắn đều tiêu tan. Tôi xin chi hội chọn ra một ủy ban đáng tin cậy, gồm đích thân Hội chủ đây, cho phép tôi đề cử như thế, và người anh em Baldwin cùng năm người nữa. Sau đó tôi sẽ nói hết những gì tôi biết và những gì tôi thấy cần phải làm.”

Đề nghị này được chấp thuận ngay và một ủy ban được chọn ra. Ngoài vị chủ tọa và Baldwin còn có viên thư kí mặt diều hâu Harraway, tên sát nhân tàn bạo trẻ tuổi Cormac Hổ Báo, viên thủ quỹ Carter, và hai anh em Willaby vốn táo tợn liều mạng bất chấp thủ đoạn.

Màn thù tạc thông lệ của chi hội tối nay chóng vánh và chán chường vì tinh thần mọi người đều u ám; lần đầu tiên nhiều người ở đó bắt đầu thấy đám mây báo thù của Luật Pháp trôi qua bầu trời tĩnh lặng đã bao bọc chúng lâu nay. Những nỗi kinh hoàng mà chúng giáng xuống đầu người khác vốn đã là một phần hết sức mật thiết với cuộc sống ổn định của chúng, tới mức ý nghĩ về chuyện bị trừng phạt đã trở nên xa vời, và bây giờ lại hóa ra đáng sợ khi điều đó bỗng dưng cận kề. Bọn chúng giải tán sớm và để nhóm chỉ huy hội ý.

“Rồi, McMurdo!” McGinty lên tiếng khi chỉ còn lại ủy ban khẩn cấp. Bảy người ngồi im trên ghế.

“Lúc nãy tôi nói có biết tên Birdy Edwards này,” McMurdo giải thích. “Tôi không cần nói thì mọi người cũng biết là hắn ta dùng tên khác khi mò tới đây. Hắn gan dạ nhưng không điên rồ. Hắn lấy tên là Steve Wilson và đang trọ ở Hobson's Patch.”

“Làm sao anh biết?”

“Bởi vì tôi đã tình cờ nói chuyện với hắn. Lúc đó tôi không nghĩ ngợi gì mà cũng không hề nghi ngại nếu như không có lá thư này, nhưng bây giờ tôi chắc chắn đó chính là hắn. Tôi gặp hắn trên chuyến tàu hỏa hôm thứ tư… Ai mà ngờ được chứ! Hắn tự xưng là phóng viên. Lúc đó tôi tin lời hắn. Hắn muốn tìm hiểu mọi chuyện về băng Scowrer và những chuyện mà hắn gọi là ‘lộng hành’ cho một tờ báo ở New York. Hắn hỏi tôi đủ thứ để moi thông tin. Tất nhiên là tôi không để lộ gì hết. Hắn nói: ‘Tôi sẵn sàng trả tiền và trả hậu hĩnh nếu như có được những tin tức đúng ý chủ bút.’ Tôi nói mấy điều tôi nghĩ sẽ khiến hắn hài lòng nhất và hắn trả cho tôi hai mươi đôla. Hắn nói: ‘Tôi sẽ trả anh gấp mười lần nếu như anh có thể tìm cho tôi những thông tin tôi cần’.”

“Thế lúc đó anh nói gì?”

“Toàn những chuyện tôi bịa ra.”

“Làm sao anh biết hắn không phải là nhà báo?”

“Để tôi kể đã. Hắn xuống tàu ở Hobson's Patch, tôi cũng vậy. Sau đó tôi tình cờ ghé vào phòng điện tín thì hắn cũng vừa ở đó ra. Nhân viên điện tín nói với tôi sau khi hắn đi rồi: ‘Anh xem này, lẽ ra tôi phải tính tiền gấp đôi mới đúng.’ Tôi nói: ‘Chắc là nên như vậy.’ Hắn ta đã điền kín phiếu gửi điện tín với những nội dung không sao hiểu nổi, cứ bí hiểm như là chữ Tàu vậy. Nhân viên điện tín nói: ‘Ngày nào người đó cũng gửi đi một tờ như thế này.’ Tôi nói: ‘À, đó là tin đặc biệt cho tờ báo của anh ta và chắc là anh ta sợ người khác biết được.’ Nhân viên điện tín cũng nghĩ như vậy và vào lúc đó tôi cũng nghĩ sự việc chỉ có thế, nhưng giờ thì tôi nghĩ khác.”

“Lạy Chúa, tôi tin anh nói đúng,” McGinty nói. “Nhưng theo anh thì chúng ta phải làm sao đây?”

“Sao không xuống đó xử hắn ngay cho rồi?” Có người đề nghị.

“Đúng, càng sớm càng tốt.”

“Tôi sẽ đi làm chuyện đó liền nếu như tôi biết tìm hắn ở đâu,” McMurdo nói. “Hắn ở Hobson's Patch nhưng tôi đâu biết hắn ở nhà trọ nào. Nhưng tôi có cách này, nếu mọi người đồng ý.”

“Sao, cách gì thế?”

“Sáng mai tôi sẽ đi Hobson's Patch. Tôi sẽ hỏi nhân viên điện tín về chỗ ở của tên này. Tôi nghĩ là sẽ tìm ra. Sau đó, tôi sẽ bảo tên này rằng chính tôi cũng là người của Huynh đệ Tự do. Tôi sẽ ra giá để bán cho hắn mọi bí mật của chi hội. Tôi dám cá là hắn sẽ chộp lấy ngay. Tôi sẽ bảo hắn các giấy tờ nằm ở nhà tôi và tôi có thể mất mạng nếu để hắn tới nhà cùng bằng hữu của hắn. Hắn sẽ bùi tai. Tôi sẽ hẹn hắn đến nhà tôi vào 10 giờ tối để xem hết mọi thứ. Nhất định hắn sẽ mò tới.”

“Rồi sao?”

“Phần còn lại mọi người có thể trù liệu lấy. Nhà của bà góa phụ MacNamara rất vắng vẻ. Bà già này rất trung thành và tai thì điếc đặc. Trong nhà chỉ có tôi và Scanlan ở trọ. Nếu tôi thuyết phục được Scanlan giữ bí mật, và tôi sẽ cho biết sau là có làm được chuyện đó không, thì cả bảy vị đây sẽ đến nhà tôi lúc 9 giờ. Chúng ta sẽ để cho tên đó vào nhà. Nếu như hắn có thể ra về toàn mạng thì… chà, hắn có thể rêu rao cho đến hết đời về vận may của Birdy Edwards.”

“Nhất định bọn Pinkerton sẽ phải tuyển người thay thế thôi. Cứ như vậy đi, McMurdo. 9 giờ tối mai bọn tôi sẽ tới chỗ anh. Thằng đó mà vào nhà rồi thì anh cứ để chuyện còn lại bọn tôi lo.”

14
Giăng bẫy

Đúng như McMurdo nói, căn nhà anh ở trọ rất vắng vẻ và thích hợp cho chính cái mưu đồ tội ác nọ. Nó nằm ngay ngoài cùng thị trấn và khuất xa đường lộ. Trong những trường hợp khác, lũ cường đạo chỉ cần đối mặt với mục tiêu và xả hết đạn như thường lệ; nhưng lần này chúng cần phải tìm hiểu xem kẻ thù đã biết được những gì, làm sao hắn biết, và đã thông báo gì với đám người thuê hắn.

Có khả năng là chúng đã quá chậm trễ và mọi chuyện đã xong. Nếu đúng như thế, ít nhất băng đảng này có thể trả thù kẻ đã gây chuyện. Nhưng chúng vẫn nuôi hi vọng tay thám tử kia chưa thu thập được tin tức quan trọng, hoặc theo như chúng nghĩ là kẻ đó đã không phí công ghi lại và chuyển đi những tin tức vặt vãnh mà McMurdo xác nhận là đã cung cấp. Tuy nhiên, chúng muốn chính miệng tay thám tử phun ra tất cả. Một khi tóm được, chúng sẽ tìm cách buộc hắn ta phải nói. Đây không phải là lần đầu tiên chúng xử lí một nhân chứng cứng đầu.

McMurdo đến Hobson's Patch như đã bàn tính trước. Cảnh sát có vẻ đặc biệt quan tâm đến anh vào sáng hôm đó, và đại úy Marvin - người tự cho là đã biết anh hồi ở Chicago - đến bắt chuyện khi anh chờ ở nhà ga. McMurdo quay đi không muốn trò chuyện với anh ta. Đến chiều xong nhiệm vụ, McMurdo trở về gặp McGinty ở Nhà Hội đoàn.

“Hắn sẽ đến,” anh báo.

“Tốt!” McGinty nói. Tên hộ pháp hôm nay mặc sơmi, mớ dây chuyền và huy hiệu sáng lóa vắt ngang chiếc áo gilê lụng thụng và cái ghim kim cương lấp lánh đằng sau chòm râu tua tủa. Rượu và chính trị đã giúp cho vị thủ lĩnh này nhiều tiền lắm quyền. Cho nên, cái viễn cảnh tù tội hay giá treo cổ hiển hiện trước mắt từ đêm hôm qua lại càng thêm dễ sợ.

“Theo anh thì hắn biết được nhiều chuyện không?” McGinty lo lắng hỏi.

McMurdo lắc đầu buồn bã.

“Hắn tới đây lâu rồi… chí ít cũng sáu tuần. Tôi chắc chắn hắn không tới đây để tìm vận may đâu. Nếu như suốt thời gian qua hắn đã mua chuộc người của ta bằng tiền của các tập đoàn hỏa xa, tôi nghĩ là hắn đã có kết quả, và đã chuyển hết thông tin đi rồi.”

“Ở chi hội này chẳng có ai yếu hèn cả,” McGinty to tiếng. “Ai ai cũng trung thành, tất cả như một. A, lạy Chúa! Có thằng Morris đáng tởm kia. Thằng đó thì sao? Nếu có đứa nào bán đứng chúng ta thì phải là thằng này. Ngay trước tối nay tôi sẽ sai vài đứa tới cho nó một trận nhừ tử để xem nó có khai ra điều gì không?”

“À, làm thế cũng chẳng hại gì,” McMurdo đáp. “Tôi không phủ nhận là có chút cảm tình với Morris và sẽ lấy làm tiếc nếu ông ta bị thương tổn. Có một hai lần ông ta có nói chuyện chi hội với tôi, và dù ông ta có thể không nhìn nhận vấn đề giống như ông hay tôi nhưng chắc không phải là phường chỉ điểm đâu. Nhưng tôi không có quyền ngăn cản ông xử Morris.”

“Tôi sẽ xử thằng già khốn kiếp đó!” McGinty vừa nói vừa chửi thề. “Tôi đã để ý tới nó cả năm nay rồi.”

“Ồ, chuyện đó thì ông biết rõ,” McMurdo đáp. “Nhưng ông có làm gì thì cũng phải chờ mai đã, bởi vì chúng ta không được gây chú ý cho tới khi nào giải quyết xong vụ Pinkerton. Ngày nào chứ ngày hôm nay thì chúng ta không thể đánh động bọn cảnh sát được.”

“Người anh em nói đúng,” McGinty nói. “Và bọn ta sẽ moi từ chính miệng Birdy Edwards là ai đã cung cấp tin tức cho hắn, trước khi cắt cổ thằng thám tử này. Thế hắn có nghi ngờ cạm bẫy gì không?”

McMurdo cười to.

“Tôi nghĩ là tôi đã chọc đúng nhược điểm của hắn,” anh nói. “Nếu như hắn có thể bám theo dấu vết chính xác của băng Scowrer thì hắn sẵn sàng theo xuống tận hỏa ngục. Tôi đã nhận tiền của hắn,” McMurdo cười nhăn nhở khi anh chìa ra một bó giấy bạc, “và sẽ nhận nhiều hơn nữa khi hắn đã xem hết các giấy tờ của tôi.”

“Giấy tờ gì?”

“À, làm gì có giấy tờ nào. Nhưng tôi sẽ nhồi cho hắn các tài liệu về thể chế và luật lệ và thủ tục kết nạp thành viên. Hắn muốn trước khi ra đi thì phải tìm hiểu mọi chuyện đến tận cùng.”

“Được, hắn đã đến tận cùng rồi đó,” McGinty quả quyết nói. “Thế hắn có hỏi tại sao anh không mang giấy tờ đến cho hắn không?”

“Tôi mà mang theo được những thứ ấy sao, tôi là kẻ bị tình nghi mà, và ngay hôm nay ở nhà ga tên đại úy Marvin lại tính kiếm chuyện với tôi.”

“À, tôi có biết việc đó,” McGinty nói. “Tôi nghĩ vụ này rồi sẽ khiến anh khó khăn đó. Bọn tôi có thể bỏ xác tên này xuống một ống thông hơi hầm mỏ nào đó khi xử hắn xong, nhưng cho dù có làm gì thì cũng không giấu được chuyện hắn ta đang sống ở Hobson's Patch và hôm nay anh đã đi tới đó.”

McMurdo nhún vai.

“Nếu chúng ta xử lí thích đáng thì không ai có thể chứng minh được chuyện giết người,” anh nói. “Không ai được nhìn thấy hắn tới nhà tôi vào buổi tối, và tôi sẽ lo liệu cho không ai nhìn thấy hắn đi ra. Hãy nghe tôi, ông Hội đồng, tôi sẽ trình bày kế hoạch của tôi với ông và yêu cầu ông thu xếp cho mọi người làm theo. Mọi người phải đến sớm. Hắn ta sẽ có mặt lúc 10 giờ. Hắn sẽ gõ cửa ba tiếng và tôi sẽ ra mở cửa. Sau đó tôi sẽ đóng cửa lại. Và hắn thuộc về chúng ta.”

“Thật dễ dàng và đơn giản.”

“Vâng, nhưng bước kế tiếp cần phải cân nhắc. Hắn là kẻ khó xơi đấy. Hắn có súng ống đầy đủ. Tôi đã lừa được hắn rồi nhưng có khả năng là hắn sẽ đề phòng. Thử nghĩ xem hắn sẽ phản ứng thế nào nếu tôi đưa hắn vào một căn phòng có bảy người ngồi chực sẵn trong khi hắn cứ tưởng chỉ gặp mình tôi. Chắc chắn sẽ có súng nổ và sẽ có người ăn đạn.”

“Đúng thế thật.”

“Và tiếng nổ sẽ kéo hết cả đám cớm khốn kiếp trong thị trấn ào tới ngay.”

“Anh có lí.”

“Tôi tính như thế này. Tất cả sẽ ở trong phòng lớn, cái phòng mà ông đã gặp tôi trò chuyện lần trước ấy. Tôi sẽ mở cửa chính cho hắn, đưa vào phòng khách nhỏ cạnh bên và để hắn ngồi đó chờ tôi đi lấy giấy tờ. Như thế tôi sẽ có cơ hội thông báo tình hình với ông. Sau đó tôi sẽ quay lại chỗ hắn với mớ giấy tờ giả. Trong khi hắn đọc, tôi sẽ nhào vào hắn giữ chặt tay súng. Mọi người sẽ nghe tôi hô hoán và xông ra. Càng nhanh càng tốt bởi vì hắn cũng khỏe ngang tôi, và có thể tôi sẽ khó khống chế được hắn. Nhưng tôi nghĩ tôi có thể ôm chặt hắn cho tới lúc mọi người chạy tới.”

“Kế hoạch hay đấy,” McGinty nói. “Chi hội phải mang ơn anh rất nhiều. Tôi nghĩ khi tôi rời khỏi cái ghế hội chủ thì tôi biết phải tiến cử ai thay thế rồi.”

“Ồ, ông Hội đồng, tôi được kết nạp chưa bao lâu mà,” McMurdo nói nhưng vẻ mặt anh cho biết anh nghĩ gì về lời khen ngợi của Hội chủ.

Khi về tới nhà, anh bắt tay vào chuẩn bị cho buổi tối ác liệt sắp đến. Trước tiên anh lau chùi, tra dầu, và nạp đạn cho khẩu súng lục Smith & Wesson. Kế đó, anh xem xét căn phòng sẽ giăng bẫy tay thám tử kia. Đó là một gian phòng lớn, chính giữa có một chiếc bàn gỗ dài và một bên là lò sưởi lớn. Ở hai phía còn lại là nhiều cửa sổ không hề lắp cửa chớp mà chỉ có rèm mỏng che phủ. McMurdo chuyên chú kiểm tra các cửa sổ này. Chắc chắn anh cũng nhận thấy căn phòng này rất lộ liễu cho một cuộc họp bí mật. Tuy nhiên, điều đó không quan trọng lắm vì căn nhà nằm cách xa đường lộ. Sau cùng, anh bàn chuyện với người cùng trọ. Tuy cùng băng Scowrer, Scanlan lại vô hại vì anh ta quá yếu ớt nên không dám chống lại ý kiến của người cùng hội, nhưng lại thầm khiếp đảm trước những việc làm đẫm máu mà có khi anh ta buộc phải dự phần. McMurdo cho anh ta biết vắn tắt kế hoạch.

“Nếu tôi là anh, Mike Scanlan, tôi sẽ đi vắng một đêm, tránh xa chuyện này. Trước khi trời sáng ở đây sẽ có đổ máu đó.”

“Được, cứ như vậy đi, Mac,” Scanlan đáp. “Tôi không thiếu ý chí mà chỉ thiếu gan dạ thôi. Lúc tôi thấy giám đốc Dunn bị bắn gục ở mỏ than ngoài kia thì tôi không chịu nổi. Tôi không phải người thích hợp như anh hay McGinty. Nếu chi hội không nghĩ gì xấu cho tôi thì tôi sẽ làm theo lời anh và để anh một mình tối nay.”

Bọn chúng đến sớm như đã trù tính. Nhìn bề ngoài chúng là những công dân đáng kính, ăn mặc sang trọng tươm tất, nhưng nếu quan sát từng gương mặt thì nhìn những cái miệng mím chặt và ánh mắt tàn bạo kia, người biết suy xét sẽ thấy chẳng có tia hi vọng nào cho Birdy Edwards. Không một người nào trong phòng này mà bàn tay chưa từng đỏ máu ít nhất chục lần. Chúng đã trơ lì với chuyện giết người chẳng khác gì tên đồ tể giết cừu. Đương nhiên đứng đầu về cả nhân dạng lẫn tội lỗi chính là tay thủ lĩnh kinh khủng kia. Tên thư kí Harraway là một kẻ gầy còm, cay nghiệt, cổ dài trơ xương và tay chân luôn co giật, bồn chồn. Hắn có lòng trung thực tuyệt đối với những vấn đề tài chính của chi hội và không hề có khái niệm gì về công bằng hay lương thiện đối với bất kì ai khác. Thủ quỹ Carter là một gã trung niên, vẻ mặt vô cảm, hơi sưng sỉa, và nước da vàng ệch. Tên này giỏi tổ chức và gần như mọi cuộc bạo hành đều do bộ óc mưu mô của hắn trù tính chi tiết. Hai anh em Willaby là những tay động thủ, hai tên trẻ tuổi cao lêu nghêu có bản mặt lì lợm. Trong khi đó, tên đồng bọn Cormac Hổ Báo - một tên trẻ tuổi to con, da ngăm - lại khiến người cùng hội e sợ hơn nữa vì tính dã man của hắn. Đêm ấy bọn chúng tụ tập dưới mái nhà McMurdo để giết tay thám tử Pinkerton.

Chủ nhà đã bày whisky ra bàn và chúng nhanh chóng nốc đầy rượu để lấy tinh thần làm việc. Baldwin và Cormac đã ngà ngà say và rượu mạnh khiến chúng bộc lộ hết bản tính dã man. Cormac giơ hai tay trên lò sưởi một lát - lò đã được đốt lên vì ban đêm vào mùa này còn rét.

“Đủ nóng rồi,” hắn nói kèm theo tiếng chửi thề.

“À,” Baldwin hiểu ngay ý định của tên kia. “Nếu trói hắn vào đó thì ta sẽ khiến nó khai ra hết sự thật.”

“Hắn sẽ phải khai hết sự thật, đừng lo,” McMurdo nói. McMurdo đúng là có thần kinh thép vì cho dù toàn bộ vụ này sẽ quy tội hết cho anh, nhưng phong thái của con người này vẫn lạnh lùng, thản nhiên như không. Những tên kia đều nhận ra điều đó và khen ngợi anh.

“Anh sẽ xử lí thằng đó,” vị thủ lĩnh nói với vẻ tán thành. “Không được để hắn đề phòng gì hết chừng nào tay anh chưa siết được cổ hắn. Thật tiếc là mấy cửa sổ ở đây không có gắn cửa chớp.”

McMurdo đi tới từng cửa sổ khép chặt các tấm rèm lại.

“Chắc chắn là bây giờ không ai có thể theo dõi chúng ta được.”

“Biết đâu nó sẽ không tới. Biết đâu nó đánh hơi được nguy hiểm,” tên thư kí nói.

“Hắn sẽ đến, đừng lo,” McMurdo đáp. “Chúng ta nôn nóng muốn gặp hắn như thế nào thì hắn cũng nôn nóng muốn tới đây như thế. Nghe kìa!”

Cả bọn ngồi im như tượng sáp, mấy người tay còn cầm li rượu chưa kịp đưa lên môi. Từ cửa chính vang tới ba tiếng gõ lớn.

“Suỵt!” McMurdo giơ tay ra hiệu thận trọng. Một cái nhìn mừng rỡ hiện trên mặt cả bọn và những bàn tay hờm sẵn trên vũ khí.

“Đừng gây tiếng động, liệu hồn!” McMurdo nói khẽ khi anh rời phòng, cẩn thận đóng cửa lại sau lưng.

Đám sát nhân chờ đợi, căng tai nghe ngóng. Chúng đếm từng bước chân McMurdo đi ra hành lang. Rồi chúng nghe tiếng anh mở cửa ngoài. Có mấy tiếng chào hỏi. Rồi chúng nhận ra tiếng bước chân lạ đi vào trong và một giọng không quen. Liền sau đó có tiếng cửa đóng sập lại và chìa khóa xoay trong ổ. Con mồi của chúng đã an toàn vào bẫy. Cormac Hổ Báo cười nghe ghê tai, và thủ lĩnh McGinty đưa tay bụm miệng hắn lại.

“Im nào, đồ ngu!” Ông ta thì thào. “Mày làm hỏng việc hết bây giờ!”

Ở phòng bên có tiếng trò chuyện khe khẽ. Câu chuyện dường như bất tận. Rồi cửa phòng mở ra và McMurdo xuất hiện, ngón tay đặt trên môi. Anh đi đến đầu bàn và nhìn cả bọn. Anh thể hiện một sự thay đổi khó hiểu. Anh bây giờ mang phong thái của người có trọng trách phải thi hành. Gương mặt cương quyết sắt đá. Ánh mắt sau đôi mắt kính bừng bừng một niềm phấn khích mãnh liệt. Anh hiển nhiên đã trở thành thủ lĩnh của cả bọn. Chúng chăm chú nhìn anh, nhưng anh không nói gì, vẫn với ánh mắt kì lạ ấy, anh nhìn từ người này sang người khác.

“Sao?” Cuối cùng thủ lĩnh McGinty kêu lên. “Nó tới chưa? Thằng Birdy Edwards tới chưa?”

“Rồi,” McMurdo chậm rãi đáp. “Birdy Edwards ở đây. Tôi là Birdy Edwards!”

Sau lời nói ngắn gọn đó là mười giây im lặng như tờ, tưởng chừng như gian phòng này trống rỗng. Tiếng ấm nước sôi trên lò réo lanh lảnh trong tai. Bảy gương mặt tái nhợt kia hướng về người đang chế ngự chúng, tất cả đều bất động trong nỗi hãi hùng tột độ. Rồi với tiếng kính vỡ vụn bất ngờ, một hàng tua tủa những nòng súng trường sáng loáng chọc qua các cửa sổ, giật tung những tấm rèm khỏi móc treo.

Trước cảnh tượng đó, thủ lĩnh McGinty hét lên một tiếng như con gấu bị thương rồi lao tới cánh cửa khép hờ. McGinty được đón tiếp bằng một họng súng lục chĩa thẳng vào mặt, phía sau nó là đôi mắt xanh nghiêm nghị của đại úy Marvin, cảnh sát vùng mỏ. Tên thủ lĩnh lùi lại và ngồi phịch xuống chỗ cũ.

“Ông ở đây thì an toàn hơn, ông Hội đồng,” tiếng nói của người mà chúng từng biết dưới cái tên McMurdo vang lên. “Còn anh, Baldwin, nếu anh không buông súng thì đừng hòng thoát chết. Buông tay xuống, còn không thì thề có Chúa… Được, vậy được rồi. Có bốn mươi tay súng đang bao vây căn nhà này, và các người có thể tự nghĩ xem mình còn cơ hội nào không. Tước súng của chúng đi, Marvin!”

Dưới sự đe dọa của những họng súng trường kia thì lũ cường đạo không thể nào kháng cự. Cả bọn bị tước vũ khí. Cáu kỉnh, lúng túng và ngỡ ngàng, chúng vẫn ngồi quanh chiếc bàn.

“Tôi muốn nói với các người đôi lời trước khi chia tay,” người đã giăng bẫy chúng lên tiếng. “Tôi nghĩ chúng ta sẽ không gặp lại nhau cho tới ngày tôi ra làm chứng tại tòa. Tôi sẽ cho các người đôi điều suy ngẫm từ giờ đến đó. Bây giờ các người đã biết tôi là ai. Cuối cùng tôi cũng có thể lật ngửa bài. Tôi là Birdy Edwards của Pinkerton. Tôi đã được chọn để phá tan băng đảng của các người. Tôi phải chơi một canh bạc nguy hiểm, khó khăn. Không một ai, không một người nào, kể cả người thân yêu nhất, biết tôi đang chơi canh bạc đó. Chỉ có đại úy Marvin đây và những người tuyển dụng tôi biết mà thôi. Nhưng tối nay, canh bạc đã kết thúc, và tôi là người thắng cuộc!”

Bảy bộ mặt tê tái kia ngước nhìn anh. Trong ánh mắt chúng là một nỗi căm thù hừng hực. Anh cảm nhận được sự đe dọa khôn nguôi.

“Có thể các người cho rằng canh bạc này chưa chấm dứt. À, tôi chấp nhận khả năng đó. Dẫu sao thì một số người ở đây sẽ không có thêm cơ hội nào nữa, ngoài các người ra còn sáu mươi kẻ khác sẽ vào tù tối nay. Nói thật, khi được giao công việc này tôi không hề tin là có một tổ chức nào như hội đoàn của các người. Tôi nghĩ đó chỉ là chuyện bịa trên báo chí và tôi sẽ chứng minh như thế. Người ta bảo tôi tổ chức này có liên quan đến hội Huynh đệ Tự do cho nên tôi tới Chicago và được kết nạp. Lúc đó tôi càng tin chắc hơn bao giờ hết rằng đó chỉ là chuyện bịa bởi vì tôi thấy tổ chức này chẳng có hại gì, mà lại còn rất tốt nữa.

Dù vậy, tôi vẫn phải tiến hành công việc và tôi đến khu thung lũng mỏ than này. Khi đến đây tôi mới biết mình lầm và chuyện này quả thật không phải tiểu thuyết ba xu. Thế là tôi ở lại để tìm hiểu. Tôi chưa hề giết người ở Chicago. Trong đời tôi chưa hề đúc tiền giả. Những đồng tiền tôi đưa cho các người toàn là tiền thật cả nhưng chưa bao giờ tôi chi tiền một cách có ích như thế. Tôi biết cách tạo thiện cảm với các người cho nên tôi giả vờ như đang bị luật pháp truy nã. Mọi việc diễn tiến đúng như tôi nghĩ.

Thế là tôi gia nhập cái chi hội ghê gớm của các người, và tham gia các cuộc họp. Có thể dân chúng sẽ nói tôi cũng tồi tệ như các người. Họ muốn nói gì thì nói, miễn là tôi bắt được cả băng. Nhưng sự thật là gì? Vào cái đêm tôi gia nhập, các người hành hung ông già Stanger. Tôi không thể báo trước cho ông ta vì không có thời gian, nhưng tôi đã chặn tay anh lại đấy, Baldwin, khi anh định giết ông già. Nếu như tôi có xướng ra chuyện gì thì cũng là để củng cố vị trí của tôi trong hội đoàn các người, đó là những chuyện mà tôi biết mình có thể ngăn chặn. Tôi không cứu được Dunn và Menzies vì tôi không biết đủ thông tin, nhưng tôi đã đưa những kẻ giết hai người đó bị lên giá treo cổ. Tôi đã báo trước cho Chester Wilcox nên khi tôi cho nổ tung căn nhà thì ông ta và người nhà đã trốn cả rồi. Nhiều phi vụ tôi không thể ngăn chặn nhưng nếu các người nhớ lại và suy nghĩ thì sẽ thấy rất thường xuyên mục tiêu của các người trở về nhà bằng con đường khác, hoặc đang ở dưới thị trấn khi các người tới nhà tìm giết, hoặc ở lì trong nhà khi các người tưởng nạn nhân sẽ đi ra ngoài; đó là do tôi sắp đặt hết.”

“Đồ phản bội khốn khiếp!” McGinty rít lên qua hàm răng nghiến chặt.

“À, John McGinty, ông muốn gọi tôi như thế cho đỡ tức cũng được. Ông và lũ như ông là kẻ thù của Chúa và dân chúng vùng này. Cần phải có người chen giữa ông và những con người tội nghiệp bị ông khống chế.

Chỉ có một cách duy nhất để làm điều đó, và tôi đã làm. Ông bảo tôi phản bội nhưng sẽ có hàng ngàn người xem tôi là kẻ xuống tận hỏa ngục để giải thoát cho họ. Tôi đã có ba tháng trong hỏa ngục. Cho dù người ta có cho tôi ngụp lặn trong kho bạc ở Washington tôi cũng không hề muốn sống lại ba tháng vừa qua. Nhưng tôi phải trụ lại cho tới khi nắm hết tất cả, từng người, từng bí mật, trong tay. Lẽ ra tôi còn nán lại thêm nếu như tôi không biết bí mật của mình đã bị lộ. Chỉ cần một lá thư gửi tới thị trấn này cũng đủ tiết lộ cho các người biết hết. Thế là tôi phải hành động và hành động thật nhanh.

Tôi không còn gì để nói nữa, chỉ trừ một điều là khi nào tới lúc nhắm mắt xuôi tay thì tôi sẽ chết thanh thản hơn khi nghĩ tới công việc tôi đã làm ở thung lũng này. Này Marvin, tôi không làm anh mất thời giờ nữa. Đưa bọn chúng đi và kết thúc vụ này.”

Cũng cần kể thêm đôi chút. Scanlan đã được giao một phong thư dán kín với lời dặn phải mang đến địa chỉ của cô Ettie Shafter, một nhiệm vụ mà anh ta nhận với một cái nháy mắt và nụ cười thông hiểu.

Lúc mờ sáng, một phụ nữ xinh đẹp và một người đàn ông khăn áo quấn kín lên một chuyến tàu đặc biệt do công ty hỏa xa điều tới và chạy hết tốc lực ra khỏi miền đất nguy hiểm đó. Đó là lần cuối cùng cả Ettie lẫn người cô yêu còn đặt chân trên Thung lũng Kinh hoàng. Mười ngày sau họ thành hôn ở Chicago, với ông già Jacob Shafter là người làm chứng cho đám cưới.

Vụ xử băng Scowrer được tổ chức cách xa nơi những kẻ trung thành với chúng có thể khủng bố những người bảo vệ luật pháp. Chúng đã vùng vẫy vô ích. Tiền bạc của chi hội - vốn là của chiếm đoạt bằng cách tống tiền toàn bộ vùng quê này - có chi tiêu như nước để cứu chúng cũng vô ích. Mọi mưu chước của đám luật sư biện hộ đều không lay chuyển được những tuyên bố bình thản, mạch lạc, lạnh lùng của một người đã biết tường tận cuộc đời của chúng, tổ chức của chúng, và tội ác của chúng. Rốt cuộc sau bao nhiêu năm, chúng đã bị đánh tan tác. Mây mù vĩnh viễn tan biến khỏi thung lũng.

McGinty kết thúc số phận trên giá treo cổ, khúm núm khóc lóc khi tới giờ phút cuối cùng. Tám tên thủ hạ cao cấp của hắn cũng cùng chung số phận. Hơn năm mươi tên khác lĩnh đủ loại mức án tù. Công việc của Birdy Edwards đã hoàn tất.

Thế nhưng, đúng như anh đoán, canh bạc chưa kết thúc. Còn phải chơi thêm ván bài nữa, rồi ván nữa chưa thôi. Chính tên Ted Baldwin đã thoát được giá treo cổ, hai anh em Willaby cũng thế, và nhiều tên khác trong số hung ác nhất băng đảng này cũng thoát. Suốt mười năm, chúng biệt tích khỏi thế giới, rồi tới một ngày khi bọn chúng được tự do trở lại - ngày mà Edwards, người biết quá rõ những tên trong hội, chắc chắn rằng cuộc sống bình an của mình đã kết thúc. Chúng đã cùng thề nguyện với những gì chúng cho là thiêng liêng nhất rằng sẽ lấy máu anh để trả thù cho đồng bọn. Và chúng quyết giữ lời thế ấy không sai!

Edwards đã bị săn lùng từ Chicago, sau hai lần bọn chúng suýt thành công thì anh tin mình sẽ không thoát khỏi lần thứ ba. Từ Chicago, anh đổi họ tên chuyển tới California và ở đó cuộc sống hạnh phúc của anh có lúc lụi tàn khi Ettie Edwards qua đời. Một lần nữa anh suýt chết, và một lần nữa dưới cái tên Douglas anh lại làm việc trong một hẻm núi quạnh hiu, nơi anh đã tích góp được một gia sản cùng với người bạn hùn hạp Barker. Cuối cùng anh lại được báo trước là bọn chó săn kia lại truy lùng lần nữa, và anh chỉ trốn thoát - vừa kịp lúc - sang Anh quốc. Và từ đó John Douglas xuất hiện, tục huyền với một người bạn đời xứng đáng, và sống suốt năm năm ở Sussex như một quý tộc vùng quê, nhưng quãng đời ấy đã kết thúc bằng những biến cố kì lạ mà chúng ta đã biết.

Lời bạt

Tòa vi cảnh đã xét xử xong, vụ án John Douglas được chuyển lên tòa án cấp cao hơn. Ở tòa địa phương, Douglas được tha bổng vì lí do tự vệ.

Holmes viết thư cho vợ ông ta: “Hãy đưa ông ấy rời khỏi Anh quốc bằng mọi giá. Ở đây có những thế lực có thể còn nguy hiểm hơn những kẻ ông ấy vừa thoát khỏi. Chồng bà không hề được an toàn ở Anh quốc .”

Hai tháng đã trôi qua, và chúng tôi gần như đã không còn quan tâm đến vụ này nữa. Rồi một buổi sáng có một lá thư bí ẩn tuồn vào hộp thư. Bức thư kì lạ này viết: “Khổ rồi, ông Holmes. Khổ rồi!” Không hề có địa chỉ hay chữ kí. Tôi bật cười trước lời nhắn quái gở ấy nhưng Holmes lại tỏ ra nghiêm trọng khác thường.

“Ác độc, Watson!” Anh thốt lên rồi ngồi rất lâu với vầng trán cau có.

Đến khuya hôm qua, bà Hudson chủ nhà lên báo tin có một quý ông muốn gặp ông Holmes, nói có chuyện cực kì quan trọng. Theo bén gót bà chủ nhà là Cecil Barker, ông bạn ở điền trang Birlstone có hào nước bao quanh. Gương mặt ông ta hốc hác bơ phờ.

“Tôi vừa hay tin dữ… tin kinh khủng, ông Holmes,” ông ta nói.

“Tôi cũng lo như thế,” Holmes nói.

“Ông chưa nhận được điện tín sao?”

“Người nhận được điện tín đã gửi thư cho tôi.”

“Tội nghiệp Douglas. Họ bảo tôi anh ấy tên là Edwards nhưng với tôi anh ấy luôn là Jack Douglas ở Benito Canyon. Tôi đã cho ông hay là vợ chồng họ cùng đi Nam Phi trên con tàu Palmyra cách đây ba tuần.”

“Chính xác.”

“Tối qua tàu đã đến Cape Town. Sáng nay tôi nhận được điện tín của bà Douglas báo là: Jack đã rơi qua mạn tàu trong cơn bão ngoài khơi đảo St. Helena. Không ai biết tai nạn xảy ra như thế nào - Ivy Douglas.”

“A! Chuyện là thế à?” Holmes trầm ngâm nói. “Chà, tôi chắc chắn đó là một vụ dàn cảnh rất khéo.”

“Ý ông là chẳng hề có tai nạn nào cả?”

“Không hề có.”

“Anh ấy bị sát hại?”

“Chính xác!”

“Tôi cũng nghĩ thế. Bọn Scowrer kinh khủng ấy, cái đám cường đạo bám dai như đỉa đáng nguyền rủa ấy…”

“Không, không phải đâu, thưa ông,” Holmes nói. “Có bàn tay bậc thầy ở đây. Không phải là mấy khẩu súng săn cưa nòng hay súng lục vụng về nữa. Chỉ cần nhìn nét cọ là ta có thể nhận ra một bậc thầy cổ điển. Tôi nhìn là biết ngay đây là chuyện của Moriarty. Tội ác này do London gây ra chứ không phải từ Mỹ.”

“Nhưng động cơ gì chứ?”

“Vì chuyện này được thực hiện bởi một kẻ không chấp nhận thất bại, một kẻ mà toàn bộ vai trò độc đáo của hắn tùy thuộc vào sự thành công của mọi việc hắn làm. Một bộ óc lớn và một tổ chức khổng lồ đã tập trung vào việc tiêu diệt một người. Giống như dùng búa máy mà đập hạt dẻ vậy, một sự phí phạm năng lượng đến nực cười, nhưng dù sao thì hạt dẻ cũng bị nghiền nát rất hiệu quả.”

“Nhưng kẻ đó làm sao lại dính dáng đến chuyện này chứ?”

“Tôi chỉ có thể nói rằng những tin tức đầu tiên có liên quan mà chúng tôi biết được là từ một trong những tay lâu la của hắn. Người Mỹ đúng là khôn ngoan. Khi có việc phải làm ở Anh quốc thì như nhiều tên tội phạm ngoại quốc vẫn làm, chúng sẽ liên kết với tay đầu sỏ này. Kể từ lúc đó coi như nạn nhân của chúng đã tới số. Đầu tiên hắn sẽ bằng lòng sử dụng guồng máy của mình để tìm cho ra nạn nhân của chúng. Sau đó hắn sẽ chỉ dẫn cách xử lí vấn đề như thế nào. Cuối cùng, khi hắn đọc được những phóng sự về thất bại của bọn tay sai thì đích thân hắn sẽ ra tay với thủ pháp bậc thầy. Lúc ở điền trang Birlstone, ông đã nghe tôi cảnh báo với người này là nguy hiểm sắp tới còn ghê gớm hơn những gì đã qua. Tôi nói có đúng không?”

Barker tự đấm vào đầu mình trong cơn thịnh nộ bất lực. “Ông bảo tôi rằng chúng ta đành chịu thua sao? Ông bảo tôi rằng không ai có thể sánh được với tên chúa tể ác ôn này sao?”

“Không, tôi không nói thế,” Holmes đáp, ánh mắt anh dường như đang nhìn thấy tương lai. “Tôi không nói là không thể thắng hắn. Nhưng ông phải cho tôi thời gian… ông phải cho tôi thời gian!”

Tất cả chúng tôi ngồi im lặng hồi lâu trong khi đôi mắt tiên tri kia vẫn cố xuyên thấu viễn cảnh mờ mịt ấy.

CÚI CHÀO GIÃ BIỆT
(His Last Bow, 1893. 1908-1917)
(Some Reminiscences of Sherlock Holmes)
Người dịch: Thiên Nga

Khai từ

Các bằng hữu của ông Sherlock Holmes ắt sẽ mừng vui khi biết tin ông vẫn sống mạnh khoẻ, tuy chân bước có phần khập khiễng vì đôi lúc gặp cơn thấp khớp. Nhiều năm qua, ông sống ở một điền trang nhỏ tại miền quê cách Eastbourne năm dặm, ở đó ông chủ yếu dành thời gian cho triết học và việc nông gia. Trong thời kì an dưỡng này, đã quyết ẩn cư vĩnh viễn, ông từng khước từ đảm trách nhiều vụ điều tra do các nhân vật cực kì danh giá đề nghị. Tuy nhiên, trước viễn cảnh cuộc chiến tranh với Đức cận kề, ông đã đem trí tuệ kết hợp với năng lực hoạt động thực tiễn của mình cống hiến cho chính quyền, và những thành quả có ý nghĩa lịch sử ấy sẽ được thuật lại trong truyện ‘Cúi chào giã biệt’. Vài vụ án thời trước được lưu trong hồ sơ của tôi đã lâu cũng được bổ sung vào để hoàn thành tập sách này.

Bác sỹ John H. Watson

BIỆT TRANG WISTERIA
(Wisteria Lodge, 1908)

I
Trải nghiệm khác thường của ông John Scott Eccles

Tôi thấy trong sổ tay của mình ghi hôm ấy là một ngày âm u đầy gió gần cuối tháng 3 năm 1892. Holmes nhận được một bức điện lúc chúng tôi ngồi ăn trưa và đã hí hoáy viết hồi âm. Anh không nói gì, nhưng vẫn chưa thôi nghĩ ngợi về sự việc, vì sau đó anh đứng trước lò sưởi, mặt đăm chiêu, hút tẩu, chốc chốc lại liếc nhìn lời nhắn, chợt anh quay sang tôi, đôi mắt lấp lánh ánh tinh quái.

“Watson này, tôi nghĩ về khoản chữ nghĩa ta phải trông cậy vào anh thôi,” anh nói. “Anh định nghĩa từ ‘quái gở’ thế nào?”

“Là kì lạ… khác thường,” tôi gợi ý.

Anh lắc đầu tỏ ý không đồng tình với định nghĩa của tôi. “Chắc chắn còn hơn thế,” anh nói, “nó ngầm ẩn sự bi thảm và nỗi kinh hoàng. Thử nhớ lại vài vụ án anh đã thuật lại cho công chúng mà xem, anh sẽ nhận ra cái quái gở thường tăng tiến thành tội ác ra sao. Cứ nghĩ về vụ Hội Tóc Đỏ xem. Ban đầu có vẻ quái gở, rồi kết cục đã trở thành một mưu đồ trộm cướp liều lĩnh. Hay, quái gở nhất là vụ Năm hạt cam, đã dẫn thẳng đến một vụ mưu sát. Từ này làm tôi cảnh giác.”

“Anh bắt gặp nó hay sao?” Tôi hỏi.

Anh đọc to bức điện:

Vừa trải qua một chuyện vô cùng khó tin và quái gở. Tôi có thể hỏi ý kiến ông?

Scott Eccles,

Bưu điện Charing Cross.

“Đàn ông hay đàn bà thế?” Tôi hỏi.

“Ồ, tất nhiên là đàn ông rồi. Đàn bà không bao giờ đánh điện trả trước cho hồi âm mà sẽ đến tận nơi.”

“Anh có định gặp ông ta không?”

“Watson thân mến, anh biết từ khi ta bắt giam đại tá Carruthers tôi buồn chán thế nào rồi. Đầu óc tôi giống như cỗ xe đua rã ra từng mảnh vì không được gắn với công việc mà nó sinh ra để thực hiện. Cuộc sống thì tầm thường, báo chí thì chán ngắt; có vẻ giới tội phạm đã mất hẳn sự táo bạo và liều lĩnh rồi. Vậy thì, sao anh còn hỏi tôi có sẵn sàng tìm hiểu vụ mới hay không dù nó có thể chỉ là chuyện vặt? Nhưng nếu tôi không lầm thì thân chủ ta đây rồi.”

Có tiếng bước chân đĩnh đạc trên cầu thang, rồi lát sau một người cao to, bệ vệ, ria mép hoa râm và trịnh trọng khả kính được dẫn vào phòng. Đời ông ta như hiện lên qua những đường nét nặng nề và phong thái khoa trương. Từ đôi ghệt đến cặp kính gọng vàng cho thấy ông ta là người theo đảng Bảo thủ, có chân trong Giáo hội, một công dân tốt, chính thống và chuẩn mực đến từng li. Nhưng một biến cố lạ thường nào đó đã làm xáo trộn phong thái điềm tĩnh vốn có của ông ta và ghi dấu lên bộ dạng tóc tai dựng đứng, má đỏ gay, cáu kỉnh, và vẻ cuống quýt, kích động. Ông ta nói ngay vào việc.

“Tôi vừa trải qua một chuyện hết sức khác thường và khó chịu, ông Holmes ạ. Trong đời tôi chưa bao giờ bị đặt vào một tình huống như vậy. Chuyện này hết sức không đúng mực - hết sức quá đáng. Tôi phải giải thích mới được.” Ông ta phồng mang trợn mắt trong cơn giận dữ.

“Xin cứ ngồi xuống, ông Scott Eccles,” Holmes nói, giọng vỗ về. “Trước hết, cho phép tôi hỏi, sao ông lại đến tìm tôi?”

“Vâng, thưa ông, có lẽ cảnh sát sẽ không quan tâm, thế nhưng, khi nghe chi tiết rồi, ông sẽ phải thừa nhận rằng tôi không thể để yên như vậy. Thám tử tư là một tầng lớp tôi tuyệt không đồng tình, nhưng dẫu vậy, sau khi nghe danh ông…”

“Đúng thế. Nhưng, thứ nữa, sao ông không đến ngay?”

“Ý ông là sao?”

Holmes liếc nhìn đồng hồ đeo tay. “2 giờ 15 chiều rồi,” anh nói. “Bức điện của ông gửi vào khoảng 1 giờ. Nhưng chỉ cần thoáng nhìn cách sửa soạn và ăn mặc của ông là đủ thấy ông gặp phải chuyện phiền toái từ lúc thức dậy kia.”

Thân chủ của chúng tôi vuốt lại mái tóc chưa chải và sờ cái cằm chưa cạo.

“Ông nói đúng, ông Holmes. Tôi có kịp nghĩ gì đến sửa soạn đâu. Thoát được căn nhà đó là tôi mừng quýnh. Nhưng tôi đã chạy quanh tìm hiểu rồi mới đến chỗ ông. Tôi đến mấy văn phòng nhà đất, ông biết đấy, họ nói rằng ông Garcia đã trả tiền thuê nhà đầy đủ và mọi thứ ở biệt trang Wisteria đều ổn cả.”

“Nào, nào, thưa ông,” Holmes vừa nói vừa bật cười.

“Ông giống anh bạn tôi, bác sĩ Watson đây, ở cái tật kể lộn khúc đuôi lên đầu. Vui lòng sắp xếp lại ý nghĩ rồi cho tôi biết, theo đúng trình tự, chính xác những gì đã xảy ra khiến ông để nguyên cả đầu tóc bù xù, áo quần xốc xếch, giày ngủ và áo chẽn cài nút xiên lệch mà chạy đi tìm lời khuyên và sự giúp đỡ thế này.”

Thân chủ chúng tôi nhìn xuống, vẻ cả thẹn vì bề ngoài không được đúng mực của mình.

“Tôi dám chắc là trông rất tệ, thưa ông Holmes, và trong đời tôi chưa bao giờ có chuyện như vậy. Nhưng tôi sẽ kể ông nghe đầu đuôi sự việc kì quặc này, khi nào tôi kể xong dám chắc ông sẽ công nhận rằng tôi đáng được miễn thứ.”

Nhưng ông ta còn chưa kịp bắt đầu thì đã bị cắt ngang. Bên ngoài có tiếng lao xao, rồi bà Hudson mở cửa và dẫn vào hai người lực lưỡng, trông ra dáng người thi hành công vụ, một người chúng tôi biết rất rõ là thanh tra Gregson ở Sở Cảnh sát London, một viên cảnh sát năng động, có khí phách, và ít nhiều năng lực. Ông ta bắt tay Holmes và giới thiệu đồng nghiệp là thanh tra Baynes, bên Sở Cảnh sát Surrey.

“Chúng tôi đang cùng đi săn, ông Holmes ạ, mà dấu vết của chúng tôi chỉ về hướng này.” Ông ta hướng cặp mắt dò xét sang vị khách của chúng tôi. “Có phải ông là John Scott Eccles, ở Popham House, Lee?”

“Vâng.”

“Chúng tôi theo ông gần cả buổi sáng.”

“Chắc chắn các ông lần dấu vết của ông ta theo bức điện rồi,” Holmes nói.

“Đúng vậy, ông Holmes ạ. Chúng tôi đánh hơi được tại bưu điện Charing Cross nên đến đây.”

“Nhưng sao các ông lại theo tôi? Các ông cần gì?”

“Ông Scott Eccles, chúng tôi cần lời khai về các sự kiện dẫn đến cái chết của Aloysius Garcia, người ngụ tại biệt trang Wisteria, gần Esher, vào đêm qua.”

Thân chủ của chúng tôi ngồi thẳng người dậy, mắt nhìn sững và mặt thất sắc vì sửng sốt. “Chết? Ông nói anh ta chết rồi?”

“Phải, thưa ông, chết rồi.”

“Nhưng như thế nào? Tai nạn ư?”

“Bị sát hại, chắc chắn là như vậy.”

“Lạy Chúa! Chuyện này kinh khủng quá! Ý ông là… ông không định nói tôi bị tình nghi đấy chứ?”

“Đã tìm thấy một lá thư của ông trong túi áo người chết, nhờ đó chúng tôi biết rằng ông đã trù liệu ở lại đêm qua tại nhà anh ta.”

“Quả có thế.”

“Ồ, vậy là đúng chứ gì?”

Viên thanh tra liền lấy sổ tay công vụ ra.

“Chờ đã, Gregson,” Sherlock Elolmes nói. “Ông chỉ cần lấy lời khai thôi, đúng không?”

“Tôi có phận sự phải báo trước cho ông Scott Eccles rằng lời khai có thể được dùng theo hướng bất lợi cho ông ta.”

“Ông Eccles đang định kể cho chúng tôi nghe chuyện đó thì các ông vào. Watson này, tôi nghĩ một cốc rượu mạnh pha soda sẽ không hại gì ông ta đâu. Nào, thưa ông, tôi khuyên ông đừng để ý gì đến việc có thêm mấy thính giả này, và cứ tiếp tục kể đúng những gì ông định nói khi chưa bị cắt ngang.”

Vị khách của chúng tôi nốc cạn cốc rượu mạnh và sắc mặt đã đỡ tái. Ông ta liếc qua sổ tay của thanh tra với vẻ nghi hoặc, rồi tức thì bắt đầu kể câu chuyện lạ thường.

“Tôi sống độc thân,” ông ta nói, “và vốn tính quảng giao nên tôi kết thân với rất nhiều bạn bè. Trong số này có gia đình một người nấu rượu đã nghỉ hưu tên là Melville, sống tại biệt thự Abermarle, ở Kensington. Mấy tuần trước tại nhà ông ta, tôi đã gặp một chàng trai tên Garcia. Theo chỗ tôi biết thì anh ta là dòng dõi Tây Ban Nha và có quan hệ gì đó với đại sứ quán. Anh ta nói tiếng Anh rất sõi, cung cách dễ chịu, và là người điển trai nhất tôi từng gặp.

Tôi và anh chàng này kết bạn ngay. Từ đầu anh ta có vẻ ưa tôi, rồi mới gặp được hai ngày anh ta đã đến Lee thăm tôi. Có đi có lại, nên rốt cuộc anh ta mời tôi đến chơi đôi ngày, tại biệt trang Wisteria, giữa Esher và Oxshott. Tối qua tôi đến Esher để giữ lời với anh ta.

Trước khi tôi tới, anh ta đã kể với tôi về đám gia nhân trong nhà. Anh ta sống với một người hầu trung thành, là đồng hương, chăm nom mọi nhu cầu của anh ta. Gã này biết nói tiếng Anh và coi nhà cho anh ta. Còn một đầu bếp tuyệt vời, thấy bảo là người lai, mà anh ta đã chiêu mộ trong lúc chu du đây đó, anh này dọn bữa tuyệt ngon. Tôi nhớ anh ta còn bảo ở ngay giữa Surrey mà đám người hầu như vậy thì đúng là kì quặc, tôi cũng tỏ ý đồng tình, nhưng hóa ra họ còn kì quặc hơn tôi tưởng nhiều.

Tôi chạy xe đến đó - chừng hơn hai dặm về phía nam Esher. Căn nhà lớn vừa phải, không ở sát ngay đường cái mà có lối đi quanh co dẫn vào nhà, hai bên là những bụi cây thường xuân mọc cao. Đó là một căn nhà cũ kĩ, xiêu vẹo, chỉ chực đổ đến nơi. Khi xe dừng bánh trên lối đi cỏ mọc tới trước cánh cửa loang lổ vết bẩn và bạc màu mưa nắng, tôi đã ngờ mình thiếu sáng suốt khi đến thăm một người sơ giao như vậy. Tuy nhiên, đích thân anh ta ra mở cửa, và chào đón tôi vô cùng thân ái. Tôi được một người hầu da sậm đen, u uất dẫn đường và xách túi đến phòng ngủ. Chỗ này rất đáng ngán. Bữa tối chỉ có hai người, và dù chủ nhà cố mua vui cho tôi, song anh ta cứ không ngừng suy nghĩ lan man, nói năng thì tối nghĩa và lộn xộn đến mức tôi khó mà hiểu nổi. Anh ta liên tục gõ ngón tay lên bàn, cắn móng tay, và tỏ vẻ bồn chồn căng thẳng. Bữa ăn nấu không ngon mà phục vụ cũng chẳng ra sao, và gã người hầu lầm lì có mặt ở đó chỉ càng làm cho không khí thêm u ám. Xin cam đoan với ông rằng suốt buổi tối, nhiều lần tôi những mong bịa ra được cái cớ nào đó để quay về.

Tôi chợt nhớ ra một việc có thể dính dáng đến vụ mà hai ông đây đang điều tra. Lúc ấy tôi chẳng nghĩ gì đến nó. Gần cuối bữa tối người hầu đưa vào một mẩu giấy nhắn. Tôi để ý thấy sau khi đọc lời nhắn dường như chủ nhà càng thẫn thờ và kì quặc hơn. Anh ta không buồn giả vờ trò chuyện nữa mà ngồi hút thuốc liên tục, trầm ngâm suy nghĩ, nhưng không nói gì về nội dung thư. Khoảng 11 giờ tôi mừng là được đi ngủ. Sau đó một lúc, Garcia nhìn vào cửa phòng tôi - lúc đó phòng tối - và hỏi có phải tôi vừa gọi chuông không. Tôi nói không. Anh ta xin lỗi vì làm phiền tôi lúc khuya khoắt như vậy và bảo rằng đã gần 1 giờ. Sau đó tôi thiếp đi và ngủ say cả đêm.

Giờ mới đến chỗ khó tin trong câu chuyện. Khi tôi thức dậy trời đã sáng bảnh. Tôi liếc nhìn đồng hồ thì đã gần 9 giờ. Tôi đã yêu cầu rõ ràng là phải đánh thức tôi lúc 8 giờ nên rất sửng sốt vì sự chểnh mảng này. Tôi vọt dậy rung chuông kêu người hầu. Không ai trả lời. Tôi rung chuông hết lần này đến lần khác cũng vẫn vậy. Tôi kết luận là chuông đã hỏng. Tôi vơ vội áo quần rồi rất bực dọc chạy vội xuống lầu để yêu cầu chút nước nóng. Các ông có thể hình dung tôi kinh ngạc thế nào khi không thấy ai ở đó. Tôi gọi to trong sảnh. Không ai ơi hỡi. Tôi bèn chạy vào hết phòng này đến phòng khác. Phòng nào cũng trống. Đêm trước chủ nhà đã chỉ phòng ngủ của anh ta nên tôi gõ cửa. Không nghe đáp. Tôi xoay nắm cửa bước vào. Phòng trống, giường chưa ai ngủ. Anh ta cùng những người còn lại đã bỏ đi. Ông chủ nước ngoài, người hầu nước ngoài, đầu bếp nước ngoài, thảy đều đã biến mất trong đêm! Chuyến viếng thăm biệt trang Wisteria của tôi kết thúc như vậy đấy.”

Sherlock Holmes xoa lòng bàn tay vào nhau và tủm tỉm khi thêm sự việc kì quặc này vào bộ sưu tập những vụ án lạ lùng của mình.

“Theo những gì ông kể thì sự việc quả là độc nhất vô nhị,” anh nói. “Thưa ông, cho phép tôi hỏi, sau đó ông làm gì?”

“Tôi giận điên. Đầu tiên tôi nghĩ mình là nạn nhân của một trò chơi khăm lố bịch nào đó. Tôi gói ghém đồ đạc, đóng sầm cửa chính lại, xách túi lên đường đi Esher. Tôi ghé vào Allan Brothers, văn phòng môi giới bất động sản chính trong làng, thì được biết biệt trang đó do công ty này cho thuê. Tôi chợt nghĩ rằng toàn bộ hành động này khó có thể nhằm chơi khăm tôi, mà mục đích chính hẳn là để quỵt tiền thuê nhà. Giờ là cuối tháng 3, nên đã gần đến ngày đầu quý. Nhưng giả thuyết này không ổn. Văn phòng nhà đất cảm ơn vì tôi đã cảnh báo, nhưng họ bảo rằng tiền thuê đã trả trước rồi. Tôi bèn xuống thành phố và ghé vào đại sứ quán Tây Ban Nha. Ở đó không ai biết người này. Sau đó tôi đi gặp Melville vì lần đầu tôi gặp Garcia là ở nhà ông ấy, nhưng hóa ra ông ấy biết về anh ta còn ít hơn tôi. Cuối cùng khi nhận được hồi âm của ông thì tôi đến đây, vì tôi đồ rằng ông là người cho lời khuyên trong những trường hợp khó. Nhưng giờ, thưa ông thanh tra, như ông nói khi vào phòng, tôi hiểu rằng ông có thể kể tiếp câu chuyện này, và một sự kiện bi thảm nào đó đã xảy ra. Tôi có thể cam đoan với ông rằng mọi lời tôi nói là thật, và rằng, ngoài những gì tôi vừa nói với ông, tôi tuyệt không biết gì về số phận người này. Tôi chỉ có một mong muốn là hết sức hỗ trợ cho pháp luật.”

“Tôi tin chắc là vậy, ông Scott Eccles, tôi tin chắc là vậy,” thanh tra Gregson nói, giọng rất mực thân ái. “Phải nói rằng mọi điều ông khai đều khớp với những gì chúng tôi nhận thấy. Chẳng hạn, có mẩu thư được chuyển tới trong bữa ăn tối. Ông có tình cờ nhận thấy điều gì đã xảy ra với nó không?”

“Có, tôi có để ý. Garcia vo lại rồi ném vào lò sưởi.”

“Ông nói sao về chuyện đó, ông Baynes?”

Vị thanh tra tỉnh lẻ dáng người đậm, múp míp, da đỏ au, mặt mày thô kệch chỉ được mỗi đôi mắt sáng khác thường, gần như khuất sau mấy ngấn má và cái trán nặng nề. Ông ta thong thả nhoẻn cười và rút trong túi ra một miếng giấy gập lại đã lấm bẩn. “Đó là lò sưởi có vỉ, ông Holmes ạ, và anh ta đã ném quá tay. Tôi nhặt được cái này còn nguyên vẹn sau lò.”

Holmes mỉm cười vẻ tán thành. “Hẳn ông đã khám xét ngôi nhà tường tận lắm mới tìm được một mẩu giấy vo tròn thế này.”

“Phải, thưa ông Holmes. Đó là cách làm việc của tôi. Tôi đọc nó được chứ, ông Gregson?”

Viên cảnh sát London gật đầu.

“Mẩu thư được viết trên giấy màu kem bình thường không có hoa văn chìm. Đó là một phần tư tờ giấy được cắt ra bằng hai nhát kéo lưỡi ngắn. Nó được gập lại ba lần và niêm phong bằng sáp tím, dán vội và ấn xuống bằng một vật hình bầu dục dẹt nào đó. Để gửi cho ông Garcia, biệt trang Wisteria. Thư viết: Màu của ta, xanh lục và trắng. Xanh mở, trắng đóng. Cầu thang chính, hành lang đầu, thứ bảy bên phải, màn vải len xanh lục. Cầu chúc thượng lộ bình an. D. Đó là chữ của phụ nữ, viết bằng bút mực ngòi nhọn, nhưng địa chỉ thì hoặc viết bằng bút khác hoặc do ai khác viết. Nét dày hơn và đậm hơn, như ông thấy.”

“Một lá thư rất khác thường,” Holmes nói, liếc xem qua. “Tôi phải khen ngợi ông, ông Baynes, về sự chú ý đến chi tiết khi xem xét nó. Có thể bổ sung vài điểm nhỏ nhặt. Dấu sáp hình bầu dục rõ ràng là khuy măng sét bình thường - còn gì có hình dạng vậy nữa đâu? Kéo là kéo cắt móng cong. Dù hai nhát cắt ngắn là vậy, ta vẫn có thể thấy rõ mỗi nhát cắt đều hơi cong giống nhau.”

Vị thanh tra cười tủm tỉm. “Tôi tưởng mình đã vắt kiệt thông tin rồi chứ, vậy mà vẫn sót lại đôi chút,” ông ta nói. “Phải nói rằng tôi không rút ra được gì từ mẩu thư, chỉ biết là có gì đó sắp xảy ra, và rằng ngọn nguồn của nó, như thường lệ, là phụ nữ.”

Suốt đoạn đối thoại, ông Scott Eccles cứ nhấp nhổm trên ghế. “Tôi mừng là ông đã tìm thấy lá thư, vì nó chứng thực cho câu chuyện của tôi,” ông ta nói. “Nhưng xin nhắc tôi vẫn chưa nghe chuyện xảy ra với anh Garcia, cũng không biết người hầu của anh ta ra sao rồi.”

“Về phần Garcia,” Gregson nói, “chuyện đó dễ trả lời thôi. Sáng nay người ta phát hiện anh ta chết ở khu đất công làng Oxshott, cách nhà gần một dặm. Đầu bị đập nát bét vì những cú giáng mạnh bằng bao cát hay một dụng cụ nào đó tương tự, bị nghiền nát thì đúng hơn là bị thương. Đó là một góc đường vắng vẻ, trong vòng một phần tư dặm không có nhà cửa. Hình như ban đầu anh ta bị đánh ngã từ phía sau, nhưng kẻ tấn công vẫn tiếp tục đánh đập một hồi lâu sau khi anh ta đã chết. Đó là một vụ hành hung cực kì tàn bạo. Không có dấu chân hay đầu mối nào chỉ ra kẻ phạm tội.”

“Bị cướp chăng?”

“Không thấy có vẻ gì là cướp bóc.”

“Chuyện bi đát quá - bi đát và thảm khốc,” ông Scott Eccles rên rỉ, “nhưng quả thực là càng nặng nề đối với tôi. Tôi chẳng can dự gì đến việc chủ nhà bỏ đi lúc đêm hôm rồi gặp kết cục đáng buồn như thế. Làm sao tôi lại dính líu vào vụ này được?”

“Rất đơn giản, thưa ông,” thanh tra Baynes đáp. “Tài liệu duy nhất tìm thấy trong túi người chết là lá thư của ông báo tin sẽ đến ở lại nhà người này vào đêm anh ta chết. Chính nhờ phong thư này, chúng tôi mới biết tên và địa chỉ của nạn nhân. Sau 9 giờ sáng nay, chúng tôi tới nhà anh ta thì không thấy ông hay ai khác trong nhà. Tôi đánh điện cho ông Gregson để truy tìm ông ở London trong khi tôi khám xét biệt trang Wisteria. Sau đó tôi vào thành phố để gặp ông Gregson, rồi chúng tôi đến đây.”

“Tôi nghĩ,” Gregson vừa nói vừa đứng lên, “giờ tốt nhất là ta nên tiến hành các thủ tục chính thức. Ông sẽ đi với chúng tôi về Sở, thưa ông Scott Eccles, để chúng tôi ghi lời khai của ông thành văn bản.”

“Tất nhiên rồi, tôi sẽ đi ngay. Nhưng tôi vẫn tiếp tục nhờ ông giúp đấy, ông Holmes. Tôi mong ông đừng tiếc phí tổn và công sức tìm ra sự thật.”

Bạn tôi quay sang tay thanh tra tỉnh lẻ. “Tôi chắc ông không phản đối tôi cộng tác với ông chứ, ông Baynes?”

“Rất lấy làm hân hạnh, thưa ông.”

“Ông có vẻ rất chuyên nghiệp và mau lẹ trong tất cả những việc đã làm. Cho phép tôi hỏi, có manh mối gì cho thấy chính xác người này chết vào giờ nào không?”

“Anh ta đã nằm đó từ 1 giờ. Khoảng giờ đó thì có mưa, mà chắc chắn anh ta chết trước khi trời mưa.”

“Nhưng tuyệt đối không thể có chuyện đó được, ông Baynes,” thân chủ của chúng tôi kêu lên. “Không thể lầm được giọng anh ta. Tôi thề rằng chính anh ta đã nói với tôi trong phòng ngủ vào đúng giờ đó.”

“Khác thường, nhưng không đến nỗi bất khả,” Holmes vừa nói vừa mỉm cười.

“Ông có manh mối gì sao?” Gregson hỏi.

“Xét theo bề ngoài thì vụ này không phức tạp lắm, dù dứt khoát là có một số điểm mới lạ và đáng lưu tâm. Tôi cần biết thêm tình tiết rồi mới dám chốt lại một nhận định chắc chắn. Mà này, ông Baynes, khi khám nhà ông có tìm thấy gì đáng chú ý ngoài lá thư này không?”

Tay thanh tra nhìn bạn tôi vẻ khác thường. “Có,” ông ta nói, “có vài thứ rất đáng chú ý. Có lẽ khi tôi xong việc ở Sở, ông sẽ muốn xem và cho tôi biết ý kiến.”

“Tôi rất sẵn lòng,” Sherlock Holmes nói và rung chuông. “Xin dẫn các quý ông này ra, bà Hudson, và làm ơn sai thằng bé chạy việc đi giao bức điện này. Nó sẽ phải trả năm shilling cho hồi âm.”

Khách đi rồi chúng tôi còn ngồi im lặng một lúc. Holmes hút rất nhiều, mày chau lại trên đôi mắt sắc sảo, đầu chúi về phía trước với vẻ hào hứng riêng của anh.

“Này, Watson,” anh chợt quay qua tôi hỏi, “anh hiểu gì về chuyện đó?”

“Tôi chẳng hiểu gì về câu chuyện khó hiểu của cái ông Scott Eccles này cả.”

“Nhưng còn án mạng?”

“À, xét thấy mấy gã sống cùng nạn nhân đã biến mất, tôi có thể nói rằng họ có dính líu gì đó đến vụ án mạng nên đã chạy trốn.”

“Quan điểm đó tất nhiên là chấp nhận được. Tuy nhiên, nhìn bề ngoài thì anh phải thừa nhận rằng hai gia nhân rắp tâm ám hại rồi tấn công đúng lúc anh ta có khách thì thật lạ lùng. Bất kì ngày nào khác anh ta cũng chỉ có một mình với họ cơ mà.”

“Vậy sao họ tẩu thoát?”

“Đúng thế. Sao họ lại tẩu thoát? Đó là một tình tiết quan trọng. Một tình tiết quan trọng nữa là sự việc khác thường mà thân chủ của ta, ông Scott Eccles, đã trải qua. Này, Watson thân mến, phải chăng lời giải cho cả hai tình tiết quan trọng này vượt quá tài trí con người? Nếu có cách giải thích nào phù hợp với lá thư bí ẩn có cách viết cực kì khó hiểu kia thì nó sẽ đáng được coi là một giả thuyết tạm thời. Nếu các tình tiết mới ta sắp được biết đều khớp với cả hệ thống thì giả thuyết của ta có thể dần trở thành lời giải.”

“Nhưng giả thuyết của ta là gì?”

Holmes ngả người ra ghế, mắt lim dim. “Watson thân mến ạ, anh phải thừa nhận rằng không thể coi đó là một trò đùa. Theo diễn biến đã biết, có những sự kiện trầm trọng xảy ra ngay sau đó, và việc dụ Scott Eccles tới biệt trang Wisteria có liên quan gì đó đến những sự kiện kia.”

“Nhưng liên quan gì mới được?”

“Ta hãy xem xét từng mắt xích. Nhìn bề ngoài thì tình bạn kì lạ đột nhiên nảy sinh giữa anh chàng gốc Tây Ban Nha và Scott Eccles có gì đó không tự nhiên. Chính anh chàng này là người đã thúc đẩy mối quan hệ đó. Ngay sau lần đầu gặp, anh ta đã ghé thăm Eccles ở tận đầu kia London và giữ liên lạc chặt chẽ với ông ta cho đến khi mời được ông ta tới Esher. Vậy thì, anh ta muốn gì ở Eccles? Eccles có thể đem đến cái gì? Tôi thấy ông này chẳng có gì hấp dẫn. Ông ta cũng không thông minh gì cho lắm - không phải loại có thể tương đắc với một người La tinh nhanh trí. Vậy thì, tại sao trong tất cả những người Garcia đã gặp, chỉ ông ta được chọn cho mục đích của anh này? Ông ta có phẩm chất nổi bật nào? Tôi dám nói là ông ta có. Ông ta đúng là mẫu người Anh khả kính chuẩn mực, và đúng là người cực kì thích hợp để làm nhân chứng nếu muốn gây ấn tượng với một người Anh khác. Chính anh cũng đã thấy là hai vị thanh tra không hề có nghi vấn gì về lời khai của ông ta, dù rất lạ thường.”

“Nhưng ông ta phải làm chứng cái gì?”

“Hóa ra là không gì cả, nhưng lại là tất cả nếu sự việc diễn tiến theo chiều hướng khác. Tôi hiểu vụ này như vậy.”

“Tôi hiểu rồi, ông ta có thể xác minh chứng cứ ngoại phạm.”

“Đúng đấy, Watson. Ông ta có thể xác minh chứng cứ ngoại phạm. Để tiện tranh luận, ta giả sử rằng đám người ở biệt trang Wisteria là đồng đảng trong một âm mưu nào đó. Âm mưu dù là gì cũng bao gồm việc bỏ đi trước 1 giờ, giả dụ thế. Chỉ cần chỉnh lại đồng hồ tí chút là đã có thể khiến Scott Eccles đi ngủ sớm hơn ông ta tưởng, nhưng bất luận thế nào, rất có thể khi Garcia báo cho ông ta đã 1 giờ thì thực ra mới chưa quá 12 giờ. Nếu Garcia có thể làm việc phải làm rồi quay lại trước giờ đã nói thì rõ ràng anh ta đã có một chứng cứ hùng hồn để phản bác lại bất kì cáo buộc nào. Ở đây có một người Anh hoàn hảo sẵn sàng thề trước bất kì tòa án nào là suốt thời gian đó bị cáo vẫn ở nhà. Đó là biện pháp bảo đảm để tránh trường hợp xấu nhất.”

“Phải, phải, tôi hiểu. Nhưng còn mấy người kia biến mất thì sao?”

“Tôi vẫn chưa có đủ dữ kiện, nhưng tôi nghĩ không có khó khăn nào là không thể vượt qua. Có điều, sẽ là sai lầm khi tranh luận mà chưa có dữ kiện. Ta sẽ thiếu suy xét mà bẻ cong dữ kiện cho khớp giả thuyết của mình.”

“Còn lời nhắn?”

“Nó viết thế nào nhỉ? Màu của ta, xanh lục và trắng. Nghe như cuộc đua. Xanh mở, trắng đóng. Cái đó thì rõ ràng là một ám hiệu. Cầu thang chính, hành lang đầu, thứ bảy bên phải, màn vải len xanh lục. Đây là một hẹn hò bất chính. Có thể ta sẽ thấy đằng sau đó là một ông chồng ghen tuông. Rõ ràng đây là một cuộc chinh phục mạo hiểm. Nếu không cô ta đã chẳng nói: Chúc thượng lộ bình an. D hẳn là người chỉ đường.”

“Anh này là người Tây Ban Nha. Tôi đoán chừng D là chữ cái viết tắt của Dolores, tên phụ nữ thông dụng ở Tây Ban Nha.”

“Tốt, Watson, tốt lắm - nhưng hoàn toàn không chấp nhận được. Một người Tây Ban Nha sẽ viết cho một người Tây Ban Nha bằng tiếng Tây Ban Nha. Người viết thư này chắc chắn là người Anh. Thôi, ta chỉ còn biết nhẫn nại đến khi tay thanh tra xuất sắc kia quay lại. Giờ thì hãy cảm ơn số phận may mắn đã cứu chúng ta được vài giờ ngắn ngủi khỏi những mệt mỏi không chịu nổi của cảnh ngồi không.”

Trong lúc viên cảnh sát Surrey còn chưa quay lại thì hồi âm cho bức điện của Holmes đã tới. Holmes đọc xong, tính để vào sổ tay thì thoáng thấy vẻ mặt tần ngần chờ đợi của tôi. Anh thảy sang cho tôi và cười lớn. “Ta sẽ giao du với tầng lớp cao sang đây,” anh nói.

Bức điện là một danh sách tên tuổi và địa chỉ:

Huân tước Harringby, Dingle; ngài George Ffolliott, tháp Oxshott; ông Hines Hines, quan tòa sơ thẩm, Purdley Place; ông James Baker Williams, lâu đài Forton Old; ông Henderson, High Gable; đức cha Joshua Stone, Nether Walsling.

“Đây là cách hiển nhiên để khoanh vùng phạm vi hoạt động của ta,” Holmes nói. “Chắc chắn là với đầu óc có phương pháp, Baynes cũng áp dụng cách làm tương tự rồi.”

“Tôi không hiểu lắm.”

“Này, bạn thân mến ơi, ta đã đi đến kết luận rằng lời nhắn Garcia nhận được trong bữa tối là hẹn hò hay một cuộc gặp gỡ bất chính. Nào, nếu nghĩa hiển ngôn của nó là đúng, và để đến cuộc hẹn người ta phải lên cầu thang chính và tìm cửa thứ bảy trên hành lang, thì đã quá rõ là ngôi nhà này rất lớn. Không kém phần chắc chắn là ngôi nhà này không thể cách Oxshott một hai dặm, vì theo tôi hiểu, Garcia đi về hướng đó và hi vọng sẽ quay về biệt trang Wisteria kịp lúc để lợi dụng chứng cứ ngoại phạm chỉ có hiệu lực đến 1 giờ. Vì số dinh thự lớn gần Oxshott hẳn là có hạn nên tôi đã dùng phương pháp hiển nhiên là dò hỏi văn phòng nhà đất mà Scott Eccles đã nhắc đến để nhận được danh sách những dinh thự đó. Chúng ở trong bức điện này đây, và đầu kia cuộn chỉ rối của ta hẳn là nằm trong số ấy.”

Gần 6 giờ chúng tôi mới cùng thanh tra Baynes đến ngôi làng Surrey xinh xắn ở Esher. Holmes và tôi đã đem theo đồ dùng ở lại qua đêm, và tìm được chỗ trọ thoải mái tại Bull. Cuối cùng chúng tôi cùng bạn đồng hành là viên thanh tra lên đường đến thăm biệt trang Wisteria. Đó là một chiều tháng 3 lạnh lẽo, âm u, gió cắt da và mưa bụi quất vào mặt, bối cảnh phù hợp cho khoảnh đất công hoang vắng mà con đường của chúng tôi chạy qua và điểm đến bi thảm ở cuối con đường.

II
Con hùm xứ San Pedro

Sau cuốc đi bộ vài dặm lạnh lẽo và u ám, chúng tôi đến một cổng gỗ cao, mở vào một con đường lớn âm u có hàng cây dẻ tỏa bóng. Lối đi quanh co có bóng cây dẫn tới một ngôi nhà thấp, u ám, đen kịt in trên nền trời màu đá xám. Từ cửa sổ mặt tiền bên trái cửa lớn lập lòe một ánh đèn yếu ớt.

“Một cảnh sát đang canh gác trong đó,” Baynes nói. “Để tôi gõ cửa sổ.” Ông ta băng qua bãi cỏ rồi gõ nhẹ lên ô kính.

Qua lớp kính mù sương tôi mang máng thấy một người nhảy dựng khỏi chiếc ghế tựa cạnh lò sưởi, rồi nghe một tiếng thét váng tai vang lên từ trong phòng. Loáng sau một cảnh sát mặt trắng bệch, thở hồng hộc mở cửa, tay run run làm cây nến chập chờn.

“Chuyện gì vậy, Walters?” Baynes hỏi gay gắt.

Người này lấy khăn tay lau trán và thở phào nhẹ nhõm. “Tôi mừng là sếp đến rồi, thưa sếp. Buổi tối dài quá, và tôi nghĩ mình không được bạo gan như bình thường.”

“Gan của anh hả, Walters? Tôi tưởng gan của anh mất tiêu rồi cơ chứ.”

“Thưa sếp, chỉ tại căn nhà im lìm, hoang vắng này và cái thứ kì cục trong bếp. Thế nên khi ông gõ cửa sổ tôi tưởng nó lại đến.”

“Cái gì lại đến?”

“Quỷ, thưa sếp, tôi chỉ biết thế. Nó ở ngay cửa sổ.”

“Cái gì ở cửa sổ, và khi nào?”

“Khoảng 2 giờ trước thôi. Nắng vừa tắt. Tôi đang ngồi trên ghế đọc sách. Không biết cái gì khiến tôi nhìn lên, nhưng có một bộ mặt nhìn tôi qua ô kính bên dưới. Chúa ơi, thưa sếp, bộ mặt khủng khiếp làm sao! Tôi sẽ mơ thấy nó mất.”

“Chậc, chậc, Walters. Cảnh sát mà nói năng thế à?”

“Tôi biết, thưa sếp, tôi biết; nhưng nó làm tôi run cầm cập, thưa sếp, và phủ nhận cũng vô ích. Thưa sếp, nó không đen không trắng, cũng chẳng phải màu nào tôi biết, mà là một sắc thái kì dị như đất sét trộn thêm sữa. Rồi còn tầm vóc nữa - nó to gấp đôi sếp đấy ạ. Còn bề ngoài của nó - hai mắt lồi to nhìn chằm chằm, hàm răng trắng nhởn như một con thú đói. Nói thật với sếp, tôi chẳng động đậy nổi một ngón tay, cũng chẳng dám thở, cho đến khi nó vụt chạy rồi mất dạng. Thế là tôi phóng ra rồi chạy qua mấy bụi rậm, nhưng ơn Chúa không có ai ở đó cả.”

“Nếu không biết anh là người tử tế, Walters ạ, tôi đã liệt anh vào danh sách đen vì chuyện này rồi. Nếu đúng là quỷ thì một cảnh sát đang trực không bao giờ được cảm ơn Chúa vì không tóm được hắn. Toàn bộ chuyện này không phải do ảo giác và thần hồn nát thần tính chứ?”

“Chuyện đó rất dễ xác minh thôi,” Holmes vừa nói, vừa thắp ngọn đèn bỏ túi nhỏ. “Phải,” anh nhận định sau khi xem xét nhanh luống cỏ, “tôi dám nói là giày cỡ mười hai. Nếu thân hình hắn tỉ lệ thuận với bàn chân thì hắn hẳn là một người khổng lồ.”

“Hắn đã làm gì?”

“Có vẻ như hắn đã đâm qua bụi rậm rồi chạy ra đường cái.”

“Thôi được,” thanh tra nói, mặt trầm trọng và đăm chiêu, “dù hắn là ai và muốn gì đi nữa, tạm thời hắn cũng đi rồi, mà ta còn những việc trước mắt phải lo. Nào, ông Holmes, nếu ông cho phép, tôi sẽ dẫn ông đi xem nhà.”

Lục soát kĩ các phòng ngủ và phòng khách không đem lại kết quả gì. Hình như người thuê nhà không đem theo đồ đạc gì hoặc đem theo rất ít, và toàn bộ bàn ghế đồ đạc từ lớn đến nhỏ đã được cho thuê cùng căn nhà. Nhiều y phục có nhãn hiệu Marxand Co, High Holborn, bị bỏ lại. Điều tra bằng điện tín cho thấy Marx không biết gì về khách hàng của mình trừ việc anh ta trả tiền đầy đủ. Tư trang gồm mấy món lặt vặt, vài tẩu thuốc, dăm cuốn tiểu thuyết, trong đó có hai cuốn bằng tiếng Tây Ban Nha, một súng lục kim hỏa kiểu cũ, và một cây guitar.

“Trong cả mớ này chẳng có gì,” Baynes nói, tay cầm nến, hiên ngang đi hết phòng này qua phòng kia. “Nhưng ông Holmes này, giờ tôi mời ông chú ý đến căn bếp.”

Đó là một gian phòng âm u, trần cao ở phía sau nhà, trong góc phòng có rơm vương vãi, rõ ràng dùng làm chỗ ngủ cho đầu bếp. Trên bàn chất đầy những món ăn dở và đĩa bẩn bị bỏ lại từ bữa ăn tối qua.

“Nhìn đây,” Baynes nói. “Ông hiểu gì về thứ này?”

Ông ta giơ nến lên trước một vật lạ thường để sau chạn bát đĩa. Nó nhăn nheo rúm ró và khô đét đến mức khó mà biết được đó là gì. Người ta chỉ có thể nói nó màu đen, có da và hao hao một hình người còi cọc.

“Mới đầu, khi xem xét, tôi tưởng đó là xác ướp một hài nhi da den, hay có vẻ giống một con khỉ già nhăn nhúm. Cuối cùng tôi vẫn còn nghi hoặc chẳng biết nó là thú hay người. Có hai xâu vỏ sò trắng quanh phần chính giữa.”

“Rất thú vị! Quả thực rất thú vị!” Holmes nói, nhìn kĩ cái di hài hắc ám này. “Còn gì nữa không?”

Baynes lẳng lặng dẫn đường đến bồn rửa và giơ cây nến về phía trước. Chân và thân mình một con chim trắng lớn, còn nguyên lông đã bị xé tơi tả dã man và bị vứt vương vãi khắp nơi. Holmes chỉ những yếm thịt ở phần đầu bị chặt. “Gà trống trắng,” anh nói. “Hết sức thú vị! Quả là một vụ rất kì lạ.”

Nhưng ông Baynes còn giữ vật hắc ám nhất lại sau cùng. Từ dưới bồn rửa, ông ta lôi ra một xô bằng kẽm chứa máu. Rồi ông ta lấy trên bàn một đĩa đầy những mẩu xương nhỏ đã bị đốt thành than.

“Cái gì đó đã bị giết và cái gì đó đã bị thiêu. Chúng tôi khều hết mấy thứ này trong lò ra. Sáng nay chúng tôi đã mời một bác sĩ đến. Ông ta nói đó không phải của con người.”

Holmes mỉm cười xoa tay vào nhau. “Thanh tra à, tôi phải chúc mừng ông đã xử lí một vụ ra trò và cung cấp nhiều thông tin bổ ích. Tôi xin mạn phép nói rằng có vẻ năng lực của ông vượt trội hẳn so với những cơ hội mà ông có được.”

Cặp mắt ti hí của thanh tra Baynes ánh lên vẻ hài lòng. “Ông nói phải, ông Holmes. Ở tỉnh lẻ chúng tôi thường giậm chân tại chỗ. Một vụ kiểu này thường tạo ra cơ hội, và tôi hi vọng sẽ nắm bắt được nó. Ông thấy gì từ mấy khúc xương này?”

“Tôi nghĩ đó có thể là xương cừu non, hay dê non.”

“Còn con gà trống trắng?”

“Kì lạ, ông Baynes ạ, kì lạ lắm. Có thể nói là gần như độc nhất vô nhị.”

“Phải, thưa ông, hẳn là trong nhà này có những người rất lạ lùng và họ những số tập quán rất lạ lùng. Một trong số họ đã chết. Có phải đồng bọn đã đi theo sát hại anh ta không? Nếu có thì ta sẽ tóm được chúng, vì cảng nào cũng đã được canh phòng cả rồi. Nhưng quan điểm của riêng tôi thì khác. Phải, thưa ông, tôi lại có quan điểm khác.”

“Vậy là ông có giả thuyết rồi?”

“Và tự tôi sẽ giải quyết nó, ông Holmes ạ. Tôi làm vậy chỉ vì uy tín của mình. Ông đã có danh tiếng rồi, còn tôi vẫn đang phải tạo dựng tên tuổi. Tôi sẽ lấy làm mừng nếu sau này có thể nói rằng tôi đã phá án mà không cần ông giúp sức.”

Holmes cười vô tư. “Được, được, thanh tra,” anh nói. “Ông cứ theo đường lối của ông, còn tôi sẽ theo đường lối của tôi. Kết quả của tôi bao giờ cũng để ông tùy nghi sử dụng nếu ông hỏi đến. Tôi đã thấy mọi thứ mình muốn trong nhà này rồi, và thời gian của tôi sẽ có ích hơn cho việc khác. Au revoir và chúc may mắn!”

Dựa vào nhiều dấu hiệu tinh vi mà ít ai ngoài tôi nhận ra, tôi biết Holmes đã đánh hơi thấy điều gì đó. Nếu không để ý quan sát thì sẽ thấy anh vẫn dửng dưng như mọi khi, tuy nhiên sự hăm hở kìm nén và chút căng thẳng bộc lộ qua đôi mắt bừng sáng và cử chỉ lanh lẹ hơn mách bảo tôi rằng cuộc chơi sắp bắt đầu. Theo thói quen anh không nói gì, và theo thói quen tôi cũng không hỏi gì. Với tôi thì vinh hạnh được cùng tham gia cuộc chơi và góp chút sức mọn để bắt giữ tội phạm mà không làm bộ não đang tập trung cao độ ấy phải xao lãng vì những gián đoạn không cần thiết là đủ rồi. Đằng nào thì mọi sự cũng sẽ sáng tỏ khi đến lúc.

Vì vậy, tôi chờ đợi - nhưng càng lúc tôi càng thất vọng vì chờ mãi chẳng thấy gì. Ngày lại ngày, bạn tôi vẫn không tiến thêm bước nào. Một buổi sáng anh vào thành phố, và nhờ hỏi thăm bâng quơ tôi biết được anh đã đến tham quan Bảo tàng Anh. Trừ chuyến đi này ra, ngày nào anh cũng đi dạo hồi lâu và thường là một mình, hay chuyện gẫu với mấy kẻ ngồi lê đôi mách trong làng mà anh đã làm quen.

“Watson, tôi tin một tuần ở đồng quê sẽ là vô giá đối với anh,” anh nhận xét. “Thật dễ chịu khi một lần nữa được thấy những chồi xanh đầu tiên trên mấy hàng giậu và các chùm hoa trên cây phỉ. Với một cái thuổng, một hộp thiếc, và một cuốn sách vỡ lòng về thực vật học, ta sẽ có những ngày bổ ích.”

Chính anh cũng lang thang với bộ đồ nghề này, nhưng mỗi tối trở về, thu hoạch của anh thường chẳng là bao.

Thỉnh thoảng trong những chuyến dạo chơi chúng tôi tình cờ gặp thanh tra Baynes. Bộ mặt mập phị, đỏ au nở nụ cười và đôi mắt ti hí lấp lánh khi ông ta chào bạn tôi. Ông nói rất ít về vụ án, nhưng từ cái ít ỏi đó có thể suy ra rằng ông ta cũng không đến nỗi phiền lòng về diễn tiến các sự kiện. Tuy vậy, phải thú nhận rằng, năm ngày sau khi vụ án xảy ra, tôi có phần ngạc nhiên khi thấy dòng tít in hoa trên báo sáng:

BÍ ẨN Ở OXSHOTT. LỜI GIẢI.

ĐÃ BẮT KẺ BỊ CHO LÀ HUNG THỦ.

Khi tôi đọc mấy dòng tít thì Holmes nhổm lên khỏi ghế như bị gai châm.

“Trời!” Anh kêu lên. “Ý anh không phải là Baynes đã tóm được thủ phạm rồi đấy chứ?”

“Rõ là thế,” tôi đáp khi đọc bài tường thuật sau:

Dư luận ở Esher và vùng lân cận đã hết sức rúng động khi biết tin một cuộc bắt bớ liên quan đến vụ giết người ở Oxshott đã diễn ra vào hồi đêm qua. Độc giả hẳn còn nhớ ông Garcia, ngụ tại biệt trang Wisteria, được phát hiện đã chết ở khu đất công làng Oxshott, thi thể cho thấy những dấu hiệu hành hung cực kì dã man. Cũng trong đêm đó người hầu và đầu bếp của ông này đã bỏ trốn, điều đó dường như chứng tỏ họ có nhúng tay vào tội ác này. Dù chưa được chứng minh, nhưng theo suy đoán, có thể quý ông bị sát hại sở hữu những tài sản quý giá trong nhà, và âm mưu chiếm đoạt các tài sản này là động cơ phạm tội. Thanh tra Baynes, người chịu trách nhiệm về vụ án này, đã nỗ lực tìm chỗ ẩn nấp của những kẻ lẩn trốn, và có lí do chính đáng để tin rằng chúng chưa đi xa mà còn ẩn nấp ở một sào huyệt nào đó được chuẩn bị từ trước. Tuy nhiên, ngay từ đầu ông đã biết chắc thế nào rồi chúng cũng sẽ bị phát hiện, vì theo lời khai của một trong hai nhà buôn đã thoáng thấy tên đầu bếp qua cửa sổ, hắn là người có ngoại hình hết sức dị thường - một người da trắng lai da đen lực lưỡng và xấu xí, sắc mặt vàng vọt mang đặc điểm rõ rệt của người da đen. Sau vụ án, tên này từng bị cảnh sát Walters phát hiện và truy đuổi khi cả gan mò về biệt trang Wisteria trong buổi tối cùng ngày. Thanh tra Baynes nhận định việc hắn mò về hẳn phải nhằm một mục đích nào đó và vì vậy, rất có thể hành vi này sẽ lặp lại. Do đó, ông đã quyết định bỏ trống căn nhà nhưng cho người phục kích trong bụi rậm. Đêm qua kẻ này đã sa bẫy và bị bắt sau một cuộc giằng co kịch liệt mà hậu quả là cảnh sát Downing đã bị thương nghiêm trọng do bị tên mọi rợ này cắn. Chúng tôi hiểu rằng khi tù nhân được đưa ra trước hội đồng thẩm phán, cảnh sát sẽ đề nghị áp dụng lệnh tạm giam, và hi vọng sẽ có những diễn biến mới sau khi hắn bị bắt giữ.

“Quả thực ta phải gặp Baynes ngay,” Holmes vừa kêu lên vừa nhấc lấy mũ. “Ta sẽ phải bắt kịp trước khi ông ta xuất phát.”

Chúng tôi vội vã xuôi đường làng thì thấy, như đã dự đoán, thanh tra vừa rời nhà trọ.

“Ông đã xem báo chưa, ông Holmes?” Ông ta vừa hỏi, vừa đưa tờ báo cho chúng tôi.

“Rồi, ông Baynes ạ, tôi vừa xem. Xin đừng nghĩ là tùy tiện nếu tôi xem ông như chỗ bạn bè mà cảnh báo ông một tiếng.”

“Cảnh báo ư, ông Holmes?”

“Tôi đã tìm hiểu vụ này khá tường tận, và tôi không tin rằng ông đang đi đúng hướng. Tôi không muốn ông dấn thân quá xa trừ phi ông đã chắc chắn.”

“Ông tử tế quá, ông Holmes.”

“Tôi cam đoan với ông rằng tôi nói thế chỉ vì muốn tốt cho ông thôi.”

Tôi thấy dường như Baynes nháy một mắt ti hí trong giây lát.

“Chúng ta đã thỏa thuận làm việc theo đường lối của mình, ông Holmes ạ. Đó là điều tôi đang làm.”

“Ồ, tốt lắm,” Holmes nói. “Đừng trách tôi.”

“Không, thưa ông. Tôi tin rằng ông muốn tốt cho tôi. Nhưng chúng ta đều có phương thức riêng của mình, ông Holmes ạ. Ông có phương thức của ông, và có lẽ tôi có phương thức của tôi.”

“Vậy thì ta sẽ không nhắc lại chuyện đó nữa.”

“Ông cứ tự nhiên sử dụng tin tức của tôi. Gã này là một kẻ hoàn toàn mọi rợ, mạnh như ngựa cày và dữ như quỷ sứ. Hắn nhay gần đứt ngón cái của Downing trước khi họ kịp khống chế hắn. Hầu như hắn không nói được chữ tiếng Anh nào, nên chúng tôi chẳng moi được gì từ hắn ngoài tiếng gầm gừ.”

“Vậy mà ông nghĩ ông có bằng chứng rằng hắn giết chủ?”

“Tôi không nói vậy, ông Holmes; tôi không nói vậy. Chúng ta đều có những cách thức nho nhỏ của mình. Ông thử cách của ông và tôi sẽ thử cách của tôi. Đã thỏa thuận thế mà.”

Holmes nhún vai khi chúng tôi cùng bỏ đi. “Tôi không hiểu được gã này. Hắn có vẻ đang đâm đầu vào thất bại. Thôi được, như hắn nói, mỗi người chúng ta phải thử cách riêng của mình rồi xem sự thể sẽ ra sao. Nhưng ở thanh tra Baynes có gì đó tôi không hiểu cho lắm.”

***

“Cứ ngồi xuống ghế đã, Watson,” Sherlock Holmes nói khi chúng tôi quay về phòng trọ tại Bull. “Tôi muốn cho anh biết tình hình, vì có thể tối nay tôi sẽ cần anh giúp. Để tôi trình bày với anh diễn tiến vụ này như tôi đã theo dõi được cho đến nay. Dù những tình tiết ban đâu có vẻ đơn giản, nhưng vụ này đã bộc lộ những khó khăn bất ngờ và có những lỗ hổng mà ta phải lấp đầy.

Ta sẽ quay trở lại với mẩu thư được chuyển cho Garcia vào đêm anh ta chết. Ta có thể bỏ qua một bên ý kiến của Baynes là mấy người hầu của Garcia có liên quan trong vụ này. Bằng chứng là chính anh ta đã dàn xếp để Scott Eccles có mặt, chỉ có thể nhằm mục đích tạo chứng cứ ngoại phạm. Vậy thì chính Garcia là chủ mưu trong một kế hoạch mạo hiểm, mà có vẻ là phạm pháp, đúng vào cái đêm anh ta thiệt mạng. Tôi nói ‘phạm pháp’ vì chỉ có người định phạm tội mới mong tạo chứng cứ ngoại phạm. Vậy thì, ai có khả năng lấy mạng anh ta nhất? Chắc chắn là người mà mưu đồ phạm pháp này nhắm đến. Đến lúc này, có vẻ như suy đoán của ta vẫn đang có căn cứ vững vàng.

Giờ ta đã có thể thấy một lí do khiến gia nhân của Garcia biến mất. Tất cả đều là đồng phạm trong một mưu đồ phạm pháp chưa xác định. Nếu mưu đồ thành công thì khi Garcia quay về, lời khai của quý ông người Anh sẽ xóa bỏ mọi nghi vấn có thể nảy sinh, và mọi sự sẽ êm xuôi. Nhưng kế hoạch nguy hiểm, nên nếu Garcia không về trước một giờ đã định nào đó thì có lẽ chính anh ta đã bỏ mạng. Do vậy, bọn họ đã lo liệu để trong trường hợp đó, hai tên thuộc hạ sẽ rút đến một chỗ đã chuẩn bị sẵn để có thể thoát khỏi cuộc điều tra rồi sau đó thử lại lần khác. Như vậy sẽ giải thích được toàn bộ các tình tiết, phải không?”

Toàn bộ mớ bòng bong không giải thích nổi dường như đã sáng tỏ trước mặt tôi. Như mọi khi, tôi tự hỏi sao trước đây mình không thấy rõ ràng như vậy.

“Nhưng sao một tên gia nhân phải quay lại?”

“Ta có thể hình dung rằng trong khi nháo nhào trốn chạy hắn đã bỏ lại cái gì đó quý giá, cái mà hắn không thể rời xa. Chuyện đó sẽ giải thích được sự kiên trì của hắn, đúng không?”

“Thôi được, vậy bước tiếp theo là gì?”

“Bước tiếp theo là bức thư Garcia nhận được trong bữa tối. Nó chỉ ra rằng có một đồng phạm ở đầu kia. Vậy thì, đầu kia ở đâu? Tôi đã giải thích với anh rằng nó chỉ có thể nằm trong một dinh thự lớn nào đó, mà số dinh thự lớn lại có hạn. Những ngày đầu ở trong làng này tôi đã đi dạo nhiều lần, rồi xen kẽ giữa các nghiên cứu thực vật tôi làm quen với cả mấy ngôi nhà lớn và tìm hiểu lịch sử dòng dõi của những người sống trong đó. Một nhà, và chỉ một, làm tôi chú ý. Đó là trại ấp nổi tiếng và lâu đời từ thời James I ở High Gable, cách Oxshott một dặm và cách hiện trường thảm kịch chưa đầy nửa dặm. Mấy dinh thự lớn khác thuộc về những vị đáng kính và buồn tẻ sống xa lánh chuyện phiêu lưu. Còn ông Henderson, ở High Gable, theo mọi lời kể là một người kì quặc có thể dính líu vào những cuộc phiêu lưu kì quặc. Do vậy tôi đã tập trung chú ý vào ông ta và gia đình ông ta.

Một nhóm người lạ lùng, Watson ạ, mà gã này là người lạ lùng nhất. Tôi xoay xở lấy cớ để gặp hắn, nhưng hình như tôi đọc thấy trong đôi mắt đen, sâu hoắm, đang nghiền ngẫm của hắn hàm ý rằng hắn biết tỏng ý định thực của tôi. Hắn khoảng năm mươi tuổi, tráng kiện, nhanh nhẹn, tóc màu xám chì, mày đen rậm gần giao nhau, có dáng đi của nai và phong thái của bậc chí tôn - một kẻ dữ dội, oai vệ, có khí phách sôi sục sau bộ mặt vàng ệch. Hắn hoặc là người ngoại quốc hoặc sống lâu ngày ở vùng nhiệt đới, vì da hắn vàng bủng, nhưng sức lực dẻo dai như sợi bện roi. Bầu bạn và thư kí của hắn, tên là Lucas, thì chắc chắn là người ngoại quốc, da nâu sậm, xảo trá, khéo léo, mềm mỏng, lối nói nhẹ nhàng mà thâm độc. Anh thấy đấy, Watson, ta đã tình cờ gặp hai nhóm người ngoại quốc - một tại biệt trang Wisteria và một tại High Gable - nên các lỗ hổng đang bắt đầu thu hẹp dần.

Hai gã này là bạn bè thân tín với nhau và là hạt nhân của gia đình này; nhưng còn một người khác mà đối với mục đích trước mắt của ta có lẽ còn có vai trò quan trọng hơn. Henderson có hai con gái mười một tuổi và mười ba tuổi. Gia sư của chúng là cô Burnet, một phụ nữ Anh vào khoảng bốn mươi. Còn một anh hầu tin cẩn nữa. Nhóm nhỏ này tạo nên một gia đình đích thực, vì họ chu du cùng nhau, và Henderson là người liên tục đi đây đi đó. Hắn ta mới về High Gable trong mấy tuần vừa rồi, sau một năm vắng mặt. Tôi có thể nói thêm là hắn giàu sụ, nên hắn có thể thỏa mãn rất dễ dàng mọi ý thích bất chợt của mình. Còn lại, nhà hắn đầy đủ cả người hầu, người gác cổng, hầu gái, và đám người làm công ăn nhiều làm ít vẫn thường thấy trong những nhà lớn ở miền quê nước Anh.

Tôi biết được chừng ấy một phần từ những chuyện ngồi lê đôi mách lượm lặt trong làng và một phần nhờ tự quan sát. Không có công cụ dò la nào hay bằng những gia nhân ấm ức vì bị sa thải, may sao tôi gặp được một người. Gọi là may, nhưng nếu tôi không tìm thì làm sao gặp được. Như Baynes nhận xét, ai cũng có phương thức riêng. Nhờ phương thức của mình, tôi tìm thấy John Warner, người làm vườn cũ ở High Gable, bị sa thải trong phút nóng giận của ông chủ độc đoán. Anh ta lại có bạn bè trong đám gia nhân cùng chung nỗi sợ hãi và căm ghét ông chủ. Vậy là tôi đã có chìa khóa giải những bí ẩn của tòa nhà này.

Đúng là đám người kì quặc, Watson ạ! Tôi không dám nói là đã hiểu hết, nhưng đúng là một đám người rất kì quặc. Đó là một ngôi nhà hai chái, gia nhân sống một bên, người nhà một bên. Hai bên không dính dáng gì với nhau, chỉ trừ người hầu riêng của Henderson chuyên phục vụ các bữa ăn cho gia đình là cầu nối duy nhất. Mọi thứ đều được mang đến một cánh cửa cố định, là kết nối duy nhất. Nữ gia sư và bọn trẻ hầu như chẳng ló mặt ra ngoài, trừ khi vào vườn. Henderson không bao giờ tình cờ đi bộ một mình. Tay thư kí da đen dính lấy hắn như cái bóng. Đám người hầu kháo nhau rằng ông chủ rất khiếp sợ cái gì đó. ‘Bán linh hồn cho quỷ dữ để lấy tiền’, Warner nói, ‘và nơm nớp lo chủ nợ đến đòi mạng hắn.’ Không ai biết họ từ đâu đến, hay họ là ai. Họ rất hung bạo. Hai lần Henderson đã quất người hầu bằng roi quất chó, và chỉ có cái hầu bao dư dả và khoản bồi thường rất hậu mới giúp hắn thoát được pháp đình.

Đấy, Watson, giờ ta hãy nhận định tình hình bằng thông tin mới này. Có thể hiểu rằng lá thư là do người trong nhà này viết ra để nhắn Garcia thực hiện một âm mưu nào đó đã trù tính từ trước. Ai viết lá thư này? Ai đó bên trong tòa thành và là đàn bà. Vậy thì còn ai ngoài cô gia sư Burnet nữa? Mọi lập luận của ta đều chỉ về hướng đó. Dù sao ta cũng có thể coi đó là một giả thuyết và xem nó sẽ kéo theo những hệ quả gì. Tôi xin nói thêm rằng tuổi tác và tính cách của cô Burnet loại trừ hoàn toàn suy đoán ban đầu là có chuyện yêu đương trong vụ này. Nếu cô ta viết lá thư thì có thể đoán chừng cô ta là bạn và đồng phạm của Garcia. Vậy thì, không biết cô ta sẽ làm gì khi hay tin anh này đã chết? Nếu anh ta chết khi thực hiện một kế hoạch bất chính nào đó, có thể cô ta sẽ không hé răng. Nhưng, trong lòng, hẳn cô ta còn ôm cay đắng và hận thù đối với kẻ nào đã giết anh này nên có thể đoán chừng là cô ta sẽ tiếp tay trong chừng mực có thể để trả thù. Vậy thì, ta có thể gặp và cố lợi dụng cô ta không? Lúc đầu tôi nghĩ thế. Nhưng giờ ta lại gặp một việc gở. Từ đêm xảy ra án mạng không ai nhìn thấy cô Burnet. Cô ta hoàn toàn bặt tăm từ tối hôm ấy. Cô ta còn sống không? Phải chăng đêm đó cô ta cũng gặp kết cục như người bạn mà cô ta đã báo tin? Hay chỉ bị giam cầm? Đó là điểm còn chưa phân định được.

Anh phải thấy hoàn cảnh của chúng ta có khó khăn đến mức nào, Watson ạ. Ta chẳng có gì để dựa vào mà xin trát. Toàn bộ kế hoạch của ta chẳng khác gì chuyện giả tưởng khi trình bày trước quan tòa. Việc người phụ nữ biến mất không nói lên được điều gì cả, vì trong gia đình lạ thường đó ai cũng có thể không xuất hiện cả tuần. Nhưng có thể lúc này cô ta đang gặp nguy hiểm đến tính mạng. Tất cả những gì tôi có thể làm là theo dõi ngôi nhà và để người của tôi, Warner, ở lại canh chừng ở cổng. Ta không thể để tình trạng như vậy tiếp diễn. Nếu luật pháp không làm gì được thì ta phải tự liều thôi.”

“Ý anh thế nào?”

“Tôi biết phòng cô ta là phòng nào. Có thể vào đó từ trên nóc nhà phụ. Tôi đề nghị tối nay anh và tôi sẽ đi xem ta có dò ra được điểm mấu chốt của bí ẩn không.”

Tôi phải thú nhận, đó không phải là một viễn cảnh hấp dẫn lắm. Ngôi nhà cũ cùng bầu không khí giết chóc, những người cư ngụ khác thường và đáng sợ, những mối nguy chưa biết khi tiếp cận, và việc chúng tôi đặt mình vào thế bất lợi về pháp lí, tất thảy kết hợp lại làm tôi nhụt chí. Nhưng trong lập luận lạnh lùng, dứt khoát của Holmes có gì đó khiến tôi không thể chùn bước trước bất kì kế hoạch phiêu lưu nào mà anh đề xướng. Vì chỉ có như vậy mới mong tìm ra lời giải. Tôi lẳng lặng siết chặt tay anh, và thế là sự đã quyết.

Nhưng cuộc điều tra của chúng tôi không có đoạn kết phiêu lưu mạo hiểm như dự định. Lúc ấy khoảng 5 giờ, và bóng chiều tháng 3 vừa bắt đầu buông xuống thì một người dân quê hớt hơ hớt hải chạy nhào vào phòng chúng tôi.

“Chúng đi rồi, ông Holmes. Chúng đi bằng chuyến tàu cuối. Quý cô này vùng bỏ chạy, rồi tôi đưa được cô ấy về trong xe ngựa dưới nhà.”

“Tuyệt lắm, Warner!” Holmes kêu lên, bật dậy. “Watson, những lỗ hổng đang nhanh chóng thu hẹp lại.”

Trong xe ngựa có một phụ nữ, gần sụp xuống vì suy nhược thần kinh. Trên gương mặt tiều tụy vẫn còn những dấu hiệu của một thảm kịch gần đây. Đầu cô ấy gục rũ xuống, nhưng khi ngẩng lên và hướng cặp mắt lờ đờ về chúng tôi thì tôi thấy con ngươi là hai chấm đen giữa mống mắt lớn màu xám. Cô ấy đã bị đánh thuốc phiện.

“Tôi canh chừng ở cổng, đúng như ông dặn, ông Holmes ạ,” người làm vườn bị sa thải, tai mắt bí mật của chúng tôi, nói. “Khi chiếc xe ngựa chạy tôi liền bám theo đến ga. Cô ấy giống như người mộng du, nhưng khi chúng cố đưa cô ấy lên tàu thì cô ấy tỉnh lại và vùng vẫy, chúng xô cô ấy vào trong toa. Cô ấy lại cố tìm cách thoát ra. Tôi cứu giúp cô ấy, đưa lên xe, thế là giờ chúng tôi ở đây. Tôi sẽ không quên được bộ mặt lăm lăm nhìn ra từ cửa sổ toa tàu khi tôi đưa cô ấy đi. Nếu con quỷ da vàng mắt đen dữ tợn ấy mà được tự tung tự tác thì chắc tôi sớm mất mạng.”

Chúng tôi đưa cô ấy lên nhà trên, để cô nằm ở trường kỉ. Sau vài tách cà phê đậm đặc chẳng mấy chốc đầu óc cô ấy tỉnh hẳn cái mê mụ do thuốc phiện gây ra. Baynes đã được Holmes mời tới, và tình hình nhanh chóng được giải thích cho ông ta.

“Ủa, thưa ông, ông đã tìm được đúng bằng chứng tôi cần,” viên thanh tra vừa nhiệt tình đáp lại vừa bắt tay bạn tôi. “Từ đầu tôi cũng đã đánh hơi đúng như ông.”

“Sao! Ông theo dõi Henderson?”

“Ơ kìa, ông Holmes, khi ông luồn lách giữa những lùm bụi ở High Gable thì tôi cũng đang nấp trên một trong những tán cây trong ấp trại và thấy ông bên dưới. Chẳng qua là ai bắt được bằng chứng trước thôi.”

“Vậy sao ông lại bắt gã lai?”

Baynes tủm tỉm cười. “Tôi tin chắc rằng Henderson, như hắn tự xưng, cảm thấy mình bị tình nghi, nên hắn sẽ nằm yên không động thủ chừng nào còn nghĩ mình đang trong vòng nguy hiểm. Tôi bắt nhầm người để làm hắn tin rằng chúng tôi không còn để mắt đến hắn nữa. Tôi biết bấy giờ hắn rất có thể sẽ đào tẩu và lộ ra sơ hở nhờ đó ta mới có thời cơ tiếp cận cô Burnet.”

Holmes đặt tay lên vai thanh tra. “Ông sẽ vươn cao trong nghề. Ông có bản năng và trực giác đấy,” anh nói.

Baynes đỏ mặt sung sướng. “Tôi cắt cử một cảnh sát mặc thường phục chờ tại nhà ga cả tuần nay. Đám người High Gable đi tới đâu cũng bị anh ta để mắt theo dõi. Nhưng khi cô Burnet vùng chạy thì hẳn anh ta đã gặp trở ngại gì đấy. Song người của ông đã đón được cô ấy, thế là mọi sự kết thúc tốt đẹp cả. Chúng tôi không thể bắt thủ phạm mà không có lời khai của cô ấy, rõ ràng là thế, nên ta cần lấy lời khai càng sớm càng tốt.”

“Cô ấy đang khỏe lên trông thấy,” Holmes vừa nói vừa liếc nhìn cô gia sư. “Nhưng ông Baynes, cho tôi biết gã Henderson này là ai vậy?”

“Henderson,” thanh tra trả lời, “là Don Murillo, từng được mệnh danh là Con Hùm xứ San Pedro.”

Con Hùm xứ San Pedro! Trong tích tắc toàn bộ tiểu sử của người này hiện về trong tâm trí tôi. Hắn nổi danh là tên bạo chúa dâm dục và khát máu nhất từng cai trị một xứ sở đội lốt văn minh. Mạnh mẽ, táo bạo, năng nổ, hắn có đầy đủ phẩm chất để buộc một dân tộc khiếp nhược phải chịu đựng sự đồi bại đáng ghê tởm suốt mười hay mười hai năm. Tên hắn là nỗi kinh hoàng khắp Trung Mỹ. Sau đó đã có một cuộc tổng khởi nghĩa lật đổ hắn. Nhưng hắn đâu chỉ tàn bạo mà còn không kém phần xảo quyệt, nên vừa nghe phong thanh sắp có biến là hắn đã lén tẩu tán các kho tàng lên tàu do những tay chân trung thành điều khiển. Hôm sau, khi những người khởi nghĩa vùng lên chiếm cung điện thì nơi đó đã trống trơn. Tên độc tài cùng hai đứa con, thư kí và của cải thảy đều vuột khỏi tay họ. Từ đó, hắn biệt tích, và tung tích của hắn từng là đề tài bình luận thường xuyên trên báo chí Âu châu.

“Phải, thưa ông, Don Murillo, Con Hùm xứ San Pedro,” Baynes nói. “Nếu tra cứu ông sẽ thấy San Pedro có hai màu biểu tượng là xanh lục và trắng, như trong bức thư, ông Holmes ạ. Hắn tự xưng là Henderson, nhưng tôi đã lần lại dấu vết của hắn, ở Paris rồi Rome rồi Madrid đến Barcelona, nơi tàu hắn cập bến vào năm 1886. Từ ấy họ vẫn truy tìm hắn để trả thù, nhưng đến giờ họ mới bắt đầu tìm ra tung tích.”

“Một năm trước họ phát hiện ra hắn,” cô Burnet, giờ đã ngồi thẳng dậy và từ nãy vẫn chăm chú theo dõi cuộc trò chuyện, bỗng lên tiếng. “Hắn từng bị ám sát một lần rồi, nhưng dường như hắn được ác thần che chở. Giờ đến lượt Garcia cao thượng, hào hiệp đã ngã xuống, còn con quái vật thì lại bình an. Nhưng sẽ có một kế hoạch ám sát tiếp theo, rồi tiếp nữa, cho đến ngày công lí được thực thi; chuyện đó chắc chắn như ngày mai mặt trời sẽ mọc.” Hai bàn tay gầy gò của cô nắm chặt, và khuôn mặt mệt mỏi trắng bệch vì hận thù sâu sắc.

“Nhưng làm thế nào cô lại dính líu vào vụ này, hả cô Burnet?” Holmes hỏi. “Sao một quý cô người Anh lại tham gia vào một vụ ám sát như vậy?”

“Tôi tham gia vì trên đời này chẳng còn cách nào khác để giành lại công lí. Luật pháp nước Anh quan tâm gì đến cảnh máu chảy thành sông ở San Pedro nhiều năm trước, hay con tàu đầy kho báu kẻ này đã đánh cắp? Với các ông những chuyện đó có khác gì tội ác ở một hành tinh khác. Nhưng chúng tôi thì biết. Trong bất hạnh và khổ đau, chúng tôi đã biết sự thật. Với chúng tôi không có quỷ sứ dưới địa ngục nào tàn ác như Juan Murillo, và trên đời sẽ chẳng có bình yên khi nạn nhân của hắn vẫn còn đòi trả thù.”

“Chắc chắn là đúng như cô nói,” Holmes nói. “Tôi có nghe là hắn rất tàn bạo. Nhưng cô bị ảnh hưởng ra sao?”

“Tôi sẽ kể hết ông nghe. Chính sách của kẻ bất lương này là viện cớ này cớ khác để sát hại tất cả những ai có khả năng trở thành địch thủ lợi hại của hắn trong tương lai. Tên thật của tôi là Victor Durando, chồng tôi là công sứ San Pedro ở London. Anh ấy gặp và cưới tôi ở đó. Trên đời này không một ai cao thượng hơn anh. Không may, Murillo biết đến sự ưu tú của anh ấy, đã triệu hồi anh về nước, rồi cho bắn bỏ. Anh ấy đã có linh cảm về số phận mình nên không chịu đưa tôi đi cùng. Điền sản của anh bị tịch thu, chỉ còn lại tôi trong tình cảnh túng thiếu và cõi lòng tan nát.

Thế rồi ngày tàn của tên bạo chúa cũng đến. Hắn bỏ trốn như các ông vừa mô tả. Nhưng nhiều người đã bị hắn hủy hoại cuộc đời, những người thân yêu nhất của họ bị tra tấn và chết vì tay hắn, nên họ sẽ không để yên chuyện này. Họ tập hợp thành một hội sẽ không bao giờ tan rã cho đến chừng nào sứ mệnh được hoàn tất. Khi chúng tôi phát hiện ra Henderson là tên bạo chúa sa cơ giả danh, tôi đã nhận nhiệm vụ thâm nhập vào nhà này và báo tin cho những người kia biết nhất cử nhất động của hắn. Tôi làm được việc này bằng cách kiếm vị trí gia sư trong gia đình hắn. Hắn đâu ngờ rằng chồng của người phụ nữ ngồi trước mặt hắn mỗi bữa ăn đã bị hắn đẩy vào chỗ chết. Tôi tươi cười với hắn, làm phận sự dạy dỗ con hắn, và kiên nhẫn chờ thời cơ. Một cuộc ám sát được thực hiện ở Paris và thất bại. Sau đó cả nhóm đi chu du đây đó khắp Âu châu để đánh lạc hướng những người truy đuổi và cuối cùng về lại ngôi nhà mà hắn thuê khi lần đầu đặt chân tới Anh.

Nhưng ngay cả ở đây những người thực thi công lí cũng đang chờ sẵn. Biết rằng hắn sẽ quay về, Garcia, con trai một yếu nhân cao cấp ở San Pedro ngày trước, cùng hai thuộc hạ thân tín có địa vị hèn mọn liền giăng bẫy sẵn sàng. Cả ba hừng hực ý chí trả thù vì những lí do giống nhau. Nhưng ban ngày anh ta chẳng thể làm gì nhiều, bởi Murillo có đủ mọi biện pháp đề phòng và không bao giờ ra ngoài mà không có tên tay sai Lucas, kẻ khét tiếng với cái tên Lopez vào thời y hoành hành bạo ngược nhất. Tuy nhiên ban đêm, hắn ngủ một mình, nên kẻ báo thù có thể tiếp cận hắn. Vào một buổi tối đã được định trước, tôi gửi cho bạn mình những chỉ dẫn lần chót, vì Murillo luôn cảnh giác và liên tục đổi phòng. Tôi chịu trách nhiệm trông chừng để cửa mở và phát tín hiệu đèn xanh hay trắng ở một cửa sổ nhìn ra lối đi để báo cho họ biết đã an toàn chưa, hay phải hoãn hành động ám sát lại.

Nhưng mọi sự bất thành. Không hiểu sao tôi đã khiến Lopez, tay thư kí, sinh nghi. Hắn lẻn tới sau lưng và nhào vào tôi vừa lúc tôi viết xong lá thư. Hai chủ tớ hắn lôi tôi vào phòng và buộc tội tôi là kẻ phản bội. Hẳn là ngay lúc ấy chúng đã cắm phập dao vào người tôi nếu có cách thoát được các hệ lụy của hành động đó. Cuối cùng, sau khi bàn bạc hồi lâu, chúng kết luận rằng giết tôi thì quá mạo hiểm. Nhưng chúng quyết tâm khử luôn Garcia. Chúng lấy khăn bịt miệng tôi, rồi Murillo bẻ quặt cánh tay tôi ra sau cho đến khi tôi khai ra địa chỉ. Giá như lúc ấy tôi biết điều đó đồng nghĩa với cái chết của Garcia thì thà để hắn bẻ gãy tay luôn cho rồi. Lopez đề địa chỉ trên thư tôi vừa viết, niêm phong bằng khuy măng sét của hắn, và giao người hầu Jose đích thân cầm đi. Chúng giết anh ấy thế nào thì tôi không được biết, trừ chuyện chính tay Murillo đã đánh gục anh ấy, vì Lopez vẫn ở lại canh chừng tôi. Chắc hắn đã rình sẵn trong mấy bụi kim tước bên đường đợi khi anh ấy đi qua thì hạ sát. Ban đầu chúng định để anh ấy vào nhà rồi mới giết làm như anh ấy là kẻ trộm bị phát hiện; nhưng chúng sợ rằng nếu vướng vào một cuộc điều tra thì danh tính của chúng sẽ lập tức bị bại lộ và chúng sẽ càng dễ trở thành mục tiêu cho những âm mưu ám sát tiếp theo. Garcia chết, cuộc truy đuổi có thể dừng, vì một cái chết như vậy có thể làm mấy người kia sợ mà từ bỏ nhiệm vụ.

Lúc ấy lẽ ra mọi chuyện đã thuận lợi cho chúng nếu không có tôi biết việc chúng đã làm. Tôi tin chắc có những lúc mạng sống của tôi ngàn cân treo sợi tóc. Tôi bị nhốt trong phòng, bị khủng bố bằng những thủ đoạn dọa nạt kinh khủng nhất, bị ngược đãi tàn bạo nhằm bẻ gãy ý chí - nhìn vết đâm trên vai tôi và những vết bầm khắp cả hai cánh tay tôi đây - rồi bị bịt miệng vì một lần tôi cố kêu cứu từ cửa sổ. Cảnh giam cầm dã man này tiếp diễn suốt năm ngày, và tôi gần như bị bỏ đói đến độ hồn lìa khỏi xác. Hôm nay tôi được đem cho một bữa trưa ngon lành, nhưng vừa ăn vào tôi đã biết mình bị đánh thuốc. Trong tình trạng mụ mị tôi nhớ đã bị nửa kéo nửa xốc vào xe ngựa; tôi bị đưa lên tàu cũng trong tình trạng ấy. Chỉ khi tàu gần chuyển bánh, tôi mới chợt nhận ra tự do nằm trong tay mình. Tôi vùng ra, chúng cố kéo tôi lại, và nếu không nhờ người tốt bụng này đưa tôi đến xe ngựa, tôi sẽ không bao giờ thoát được. Giờ thì, đội ơn Chúa, tôi đã thoát khỏi tay chúng mãi mãi.”

Tất cả chúng tôi chăm chú lắng nghe lời khai đáng chú ý này. Chính Holmes là người phá tan bầu không khí im lặng.

“Khó khăn của ta vẫn chưa hết,” anh vừa nhận xét, vừa lắc đầu. “Việc của cảnh sát thế là đã kết thúc, nhưng việc của pháp luật thì mới bắt đầu.”

“Đúng,” tôi nói. “Một luật sư miệng lưỡi khôn khéo có thể giải thích đó là một hành vi tự vệ. Có thể có hàng trăm tội ác đằng sau, nhưng chúng chỉ bị xét xử dựa trên tội này thôi.”

“Nào, nào,” Baynes vui vẻ nói, “tôi có quan điểm tích cực hơn về luật pháp đấy. Tự vệ là một chuyện. Còn lạnh lùng dụ một người nhằm mục đích sát hại anh ta lại là chuyện khác, dù có e sợ nguy hiểm từ anh ta đi nữa. Không, không, khi chúng ta gặp những người thuê nhà ở High Gable tại phiên tòa đại hình Guildford tới, tất cả sẽ được phán xử công minh.”

***

Thế nhưng, phải thêm ít lâu sau Con Hùm xứ San Pedro mới sa vào tử địa. Xảo trá và táo tợn, hắn và đồng bọn đã đánh lạc hướng những người truy đuổi bằng cách vào một nhà trọ ở phố Edmonton rồi ra bằng cổng sau vào quảng trường Curzon. Từ hôm ấy, người ta không còn thấy chúng ở Anh nữa. Khoảng sáu tháng sau, hầu tước Montalva và ông Rulli, thư kí, bị ám sát trong phòng mình tại khách sạn Escurial ở Madrid. Tội ác được quy cho Chủ nghĩa Hư vô, và người ta chưa bao giờ bắt được hung thủ. Thanh tra Baynes đến thăm chúng tôi tại phố Baker, cầm theo một bản vẽ mô tả bộ mặt ngăm đen của tay thư kí, cùng vẻ mặt oai vệ, đôi mắt đen đầy hấp lực và cặp lông mày lờm xờm của chủ hắn. Không nghi ngờ gì nữa, công lí cuối cùng đã được thực thi dù có muộn màng.

“Một vụ rối rắm, Watson thân mến ạ,” Holmes nói khi hút tẩu buổi tối. “Anh không thể thuật lại vụ này một cách cô đọng như anh vẫn tâm đắc. Vụ việc diễn ra trên hai lục địa, liên quan đến hai nhóm người bí ẩn, và còn rắc rối hơn nữa vì sự góp mặt hết sức đáng kính của ông bạn Scott Eccles. Nhưng cũng chính điều đó cho thấy Garcia quá cố có đầu óc bày mưu tính kế và bản năng tự bảo toàn rất vững chắc. Điều đáng kể duy nhất là giữa cả mớ khả năng hỗn độn thì chúng ta, cùng người cộng tác tài năng là ông thanh tra, đã bám sát những điểm trọng yếu và tìm được lối ra quanh co khúc khuỷu. Còn điểm nào anh chưa rõ lắm không?”

“Mục đích tay đầu bếp lai trở lại?”

“Tôi nghĩ rằng sinh vật kì lạ trong bếp có thể giải thích chuyện đó. Gã này là một người man rợ nguyên thủy từ vùng hoang sơ ở San Pedro, và thứ này là vật thờ của hắn. Khi hắn cùng đồng bọn chạy trốn đến một nơi trú ẩn đã sắp đặt sẵn, chắc chắn đã có một đồng mưu ở đó, tên này thuyết phục hắn ta bỏ lại một món đồ dễ gây lộ diện. Nhưng gã lai cứ vấn vương nó, nên hôm sau hắn quay lại, cái lần mà nhìn qua cửa sổ, hắn thấy cảnh sát Walters đang canh gác. Hắn chờ thêm ba ngày nữa, thế rồi lòng ngoan đạo hay mê tín đã thúc giục hắn thử thêm lần nữa. Thanh tra Baynes, bằng sự tinh khôn vốn có, đã giảm nhẹ sự việc trước mặt tôi, thực ra ông ấy đã nhận ra tầm quan trọng của nó nên đã bày ra cái bẫy để khiến kẻ này tự bước vào. Còn điểm nào nữa, Watson?”

“Con gà bị xé xác, xô máu, xương cháy thành than, toàn bộ bí ẩn trong căn bếp kì quặc đó?”

Holmes mỉm cười khi lật một mục trong sổ tay. “Tôi dành một buổi sáng ở Bảo tàng Anh tìm đọc về điểm đó và mấy điểm khác nữa. Đây là trích dẫn từ cuốn Đạo Voodoo và các tín ngưỡng của người da đen của Eckermann:

Tín đồ đạo Voodoo chân chính làm việc gì quan trọng cũng đều phải thực hiện một số hiến tế nhất định nhằm làm nguôi dịu các ác thần. Trong những trường hợp cực đoan thì có nghi thức hiến tế người rồi ăn thịt người. Nhưng phổ biến hơn là một con gà trắng, bị xé xác thành từng mảnh khi còn sống, hay một con dê đen, bị cắt cổ rồi thiêu xác.

Vậy là anh thấy ông bạn mọi rợ của ta thực hiện nghi thức rất đúng chuẩn. Cái đó thực quái gở, Watson ạ,” Holmes nói thêm khi thong thả cài lại cuốn sổ tay, “nhưng, như tôi đã có dịp nhận xét, từ quái gở đến ghê rợn chỉ cách có một bước thôi.”

CHIẾC HỘP BÌA CỨNG
(The Cardboard Box, 1893)

Khi chọn một vài vụ án tiêu biểu để chứng minh những phẩm chất trí tuệ ưu tú của Sherlock Holmes, tôi đã gắng hết sức chọn những vụ càng ít li kì giật gân càng tốt thể hiện thật nhiều tài năng của anh. Tuy vậy, đáng tiếc là không thể tách bạch hẳn tính giật gân với hành động gây án, nên người ghi chép rơi vào thế lưỡng nan, hoặc phải hi sinh những chi tiết trọng yếu làm cho lời kể bị sai lệch với thực tế, hoặc phải có sao nói vậy chứ không được chọn lựa thêm bớt theo ý mình. Tiếp theo lời mào đầu ngắn này, tôi xin trình bày những ghi chép về một chuỗi sự kiện lạ lùng, mà kinh hãi khác thường.

Hôm ấy là một ngày tháng 8 nóng như đổ lửa. Phố Baker chẳng khác gì cái lò nướng, và ánh nắng chói chang hắt trên bức tường gạch vàng của căn nhà bên kia đường nhìn mà nhức mắt. Thật khó tin là chính những bức tường ấy từng in bóng âm u đến thế trong màn sương mù mùa đông. Tấm rèm trong phòng chúng tôi kéo hờ, và Holmes nằm cuộn trên trường kỉ, đọc đi đọc lại lá thư anh vừa nhận được vào buổi sáng qua đường bưu điện. Về phần mình, thời gian phục vụ trong quân ngũ ở Ấn Độ đã luyện cho tôi chịu nóng giỏi hơn chịu lạnh, và nhiệt độ lên tới 32°C với tôi cũng chẳng thành vấn đề. Nhưng tờ báo sáng đúng là tẻ nhạt. Nghị viện đã khép lại phiên bế mạc. Ai nấy đều đã rời thành phố, còn tôi thì ao ước những trảng cỏ ở New Forest hay bãi biển Southsea. Nhưng tôi phải hoãn kì nghỉ vì tài khoản nhà băng đã cạn, còn về phần bạn tôi, bất kể đồng quê hay biển cả cũng không hấp dẫn anh mấy tí. Anh thích náu mình ngay giữa lòng năm triệu dân, giăng những sợi tơ tỏa rộng và len lỏi khắp nơi, sẵn sàng đón bắt mọi tin đồn hay nghi án dù là nhỏ nhặt nhất. Lòng yêu thiên nhiên không phải là một trong nhiều tài năng thiên bẩm của anh, và nếu anh có chuyển hướng chú ý thì chẳng qua cũng chỉ là từ đám bất lương nơi thành thị sang bọn tội phạm ở thôn quê mà thôi.

Thấy Holmes quá mải mê không thiết trò chuyện, tôi ném tờ báo tẻ nhạt qua một bên, rồi tựa lưng vào ghế trầm ngâm suy tưởng.

Bất thần giọng bạn tôi vang lên cắt ngang dòng suy nghĩ, “Anh đúng đấy, Watson,” anh nói. “Cách giải quyết tranh chấp đó có vẻ phi lí thật.”

“Quá phi lí!” Tôi cảm thán, rồi chợt nhận ra anh vừa nhắc lại đúng ý nghĩ sâu kín nhất trong tâm trí mình, tôi ngồi thẳng dậy và nhìn anh đầy kinh ngạc. “Thế là thế nào, Holmes?” Tôi kêu lên. “Đúng là không tưởng.”

Thấy tôi ngơ ngác anh cười thật tình. “Anh có nhớ,” anh nói, “cách đây không lâu khi tôi đọc cho anh nghe một đoạn trong bản thảo nháp của Poe, trong đó có một người ưa suy luận đã dõi theo những ý nghĩ thầm kín của bạn mình, anh có chiều hướng coi đó chỉ là tour de force[213] của tác giả. Khi tôi nói tôi cũng có thói quen tương tự, anh còn tỏ vẻ hồ nghi.”

“Ồ, đâu có!”

“Có thể anh không nói ra miệng, Watson thân mến, nhưng nó hiện ra qua cặp lông mày. Vậy nên khi tôi thấy anh quăng tờ báo xuống rồi đắm chìm vào dòng suy tưởng, tôi rất mừng được dịp đọc suy nghĩ của anh và cuối cùng cắt ngang, để chứng tỏ rằng tôi có thể en rapport[214] với anh.”

Nhưng tôi còn lâu mới chịu chấp nhận.

“Trong ví dụ anh đọc cho tôi,” tôi nói, “người nọ rút ra kết luận từ những hành động của người mà anh ta quan sát. Nếu tôi nhớ không lầm thì hắn ta vấp phải đống đá, ngước nhìn sao trời, vân vân. Nhưng nãy giờ tôi chỉ ngồi im trên ghế thì anh có manh mối gì mà suy luận?”

“Thế là anh hạ thấp bản thân rồi. Con người được trời phú cho nét mặt là phương tiện để bộc lộ cảm xúc, và nét mặt của anh là những bầy tôi hết sức trung thành.”

“Ý anh là anh đọc tư tưởng của tôi qua nét mặt ư?”

“Nét mặt anh và nhất là mắt anh. Có lẽ chính anh cũng không nhớ lại được suy tư của mình bắt đầu từ đâu?”

“Tôi chịu.”

“Vậy để tôi nói anh nghe. Khi anh quăng tờ báo xuống, hành động đó đã lôi kéo sự chú ý của tôi, anh ngồi khoảng nửa phút, vẻ mặt lơ đãng. Rồi mắt anh đăm đăm nhìn lên bức ảnh tướng Gordon mới lồng khung, nên qua nét mặt biến đổi của anh tôi thấy dòng suy tưởng đã bắt đầu. Nhưng nó không đi xa mấy. Mắt anh lướt qua chân dung chưa đóng khung của Henry Ward Beecher để trên chồng sách của anh. Rồi anh liếc nhìn lên tường, dĩ nhiên có thể thấy rõ anh ngụ ý điều gì. Anh nghĩ nếu bức chân dung được lồng khung thì nó sẽ lấp vào khoảng trống đó và tương xứng với chân dung của Gordon ở kia.”

“Anh theo dõi tôi tài tình quá!” Tôi thốt lên.

“Đến đó thì tôi không thể lầm. Nhưng lúc này ý nghĩ của anh quay về với Beecher, và anh nhìn chăm chăm về phía đó như thể đang nghiên cứu tính cách qua nét mặt ông ấy. Rồi mắt anh không nhíu nữa, nhưng vẫn nhìn qua đó và mặt anh đăm chiêu. Anh đang nhớ lại những biến cố trong sự nghiệp của Beecher. Tôi thừa biết một khi đã nhớ lại thể nào anh cũng nghĩ đến sứ mệnh ông ấy đã đảm nhận nhân danh miền Bắc vào thời Nội chiến[215], vì tôi nhớ anh đã bày tỏ sự công phẫn mãnh liệt trước phản ứng của một bộ phận dễ kích động trong dân chúng nước ta đối với ông ấy. Lúc ấy, cảm xúc của anh mãnh liệt đến mức tôi biết anh không thể nghĩ đến Beecher mà không nhớ đến điều này. Khi tôi thấy lát sau mắt anh lơ đãng khỏi bức hình, tôi ngờ là tâm trí anh đã hướng sang cuộc Nội chiến, nên khi quan sát thấy môi anh mím lại, mắt sáng lên, và hai nắm tay siết chặt thì tôi tin chắc là anh đang nghĩ về lòng dũng cảm mà cả hai phe đã chứng tỏ trong cuộc tranh đấu vô vọng đó. Nhưng rồi, vẻ mặt anh buồn bã hơn, anh lắc đầu. Anh day dứt về sự đau buồn, nỗi kinh hoàng và những sinh linh thiệt mạng vô ích. Bàn tay anh kín đáo lần tới vết thương cũ của chính mình và một nụ cười run run thoáng hiện trên môi, nhờ đó tôi biết được anh đã nghĩ đến sự ngớ ngẩn trong phương thức giải quyết các vấn đề quốc tế như vậy. Đến đó thì tôi tỏ ý đồng tình với anh rằng nó phi lí và rất mừng khi thấy những suy diễn của mình là đúng.”

“Hoàn toàn đúng!” Tôi nói. “Nghe anh giải thích rồi mà thú thực tôi vẫn thấy kinh ngạc y như lúc đầu.”

“Xin cam đoan với anh đó chỉ là chuyện vặt thôi, Watson thân mến. Nếu hôm nọ anh không tỏ vẻ hồ nghi thì tôi đã chẳng khiến anh phải bận tầm. Nhưng tôi đang có một vấn đề, có lẽ nan giải hơn bài khảo luận nho nhỏ của tôi về khả năng đọc ý nghĩ. Anh có thấy trong báo một đoạn tin ngắn về gói bưu kiện bất thường được gửi đến bà Cushing ở phố Cross, Croydon không?”

“Không, tôi đâu có thấy gì.”

“A! Vậy chắc anh bỏ sót rồi. Quẳng đây tôi xem nào. Đây rồi, dưới mục Tài chính. Anh vui lòng đọc to lên nhé.”

Tôi cầm tờ báo anh vừa ném trả rồi đọc đoạn anh bảo. Mẩu tin có dòng tít: “Bưu kiện gây sốc”.

Bà Susan Cushing, ngụ tại phố Cross, Croydon, mới đây đã phải chịu một cú sốc, nguyên nhân của vụ việc nếu không xuất phát từ một âm mưu hiểm ác thì hẳn là một hành động chơi khăm tai quái. Vào hồi 2 giờ chiều qua, bưu tá giao cho bà một bưu kiện nhỏ bọc giấy nâu, bên trong là một hộp bìa cứng chứa muối thô. Khi đổ ra, bà Cushing khiếp đảm phát hiện trong hộp có hai chiếc tai người, hình như mới bị xẻo. Cái hộp được gửi qua đường bưu điện từ Belfast sáng hôm trước. Không có dấu hiệu cho biết người gửi, và vụ việc càng bí ẩn hơn bởi bà Cushing là một phụ nữ độc thân năm mươi tuổi, sống hết sức cách biệt và ít có mối quen biết hay qua lại bằng thư từ nên việc có bưu kiện gửi đến cho bà là rất hi hữu. Tuy nhiên, vài năm trước, khi ngụ tại Penge, bà từng cho thuê một vài phòng trong nhà, khách trọ là ba sinh viên y khoa trẻ mà bà đã buộc phải tống khứ vì lối sống ồn ào, vô tổ chức của họ. Cảnh sát cho rằng có thể những thanh niên này vẫn còn oán giận bà Cushing nên đã cố tình gửi cho bà các bộ phận lấy từ phòng giải phẫu người hòng dọa bà một phen khiếp đảm. Giả thuyết này có khả năng là thật bởi một trong những sinh viên nói trên quê ở Bắc Ireland, mà bà Cushing tin là ở Belfast. Tạm thời vụ việc vẫn đang được điều tra tích cực, và người phụ trách vụ này là ông Lestrade, một trong những cảnh sát tài giỏi nhất của chúng ta.

“Tờ Daily Chronicle chỉ đưa tin có vậy,” Holmes nói khi tôi đọc xong. “Giờ tới lượt ông bạn Lestrade. Sáng nay tôi nhận được thư nhắn của ông ta, nội dung như sau: Tôi nghĩ vụ này rất phù hợp với sở trường của ông. Chúng tôi rất lạc quan về khả năng sẽ làm sáng tỏ được vấn đề, nhưng vẫn còn vấp phải chút ít khó khăn khi truy tìm manh mối. Dĩ nhiên chúng tôi đã điện cho bưu điện Belfast, nhưng ngày hôm ấy họ đã chuyển đi một lượng lớn bưu kiện nên không có cách nào nhận diện đích xác bưu kiện này, hay nhớ ra người gửi. Đây là hộp đựng thuốc lá thơm loại nửa pound và không giúp được gì cả. Tôi thấy giả thuyết thủ phạm là mấy tay sinh viên trường y vẫn có vẻ khả dĩ nhất, nhưng nếu ông có vài giờ rảnh rỗi thì tôi sẽ rất mừng được gặp ông ở đây. Tôi sẽ có mặt ở nhà đó hoặc ở Sở cả ngày. Anh nói sao, Watson? Anh có thể vượt lên cái nóng mà cùng tôi đến Croydon không, biết đâu lại có một vụ cho anh ghi chép?”

“Tôi đang mong có việc để làm đây.”

“Vậy thì sẽ có việc cho anh. Cho người đem giày vào và bảo họ gọi xe đi. Thay áo và bỏ xì gà vào hộp xong tôi sẽ quay lại ngay.”

Khi chúng tôi đang ngồi trên tàu thì có một trận mưa trút xuống, nên ở Croydon đã đỡ oi bức hơn trong thành phố nhiều. Holmes đã đánh điện báo trước, nên khi chúng tôi đến nơi thì Lestrade đã chờ sẵn ở ga, vẫn nhanh nhẹn, dẻo dai và hăng hái sục sạo như mọi khi. Sau năm phút đi bộ chúng tôi đến phố Cross, nơi bà Cushing cư ngụ.

Đó là một con phố rất dài có những ngôi nhà gạch hai tầng gọn ghẽ và nghiêm trang có bậc thang bằng đá quét vôi trắng và từng tốp dăm ba người đàn bà mặc tạp dề đang tụ tập kháo chuyện ở cửa. Đến giữa phố, Lestrade dừng lại gõ cửa một nhà, lát sau một cô hầu gái nhỏ nhắn ra mở cửa. Chúng tôi được dẫn vào phòng ngoài nơi bà Cushing đang ngồi. Bà có gương mặt điềm tĩnh, đôi mắt to, dịu dàng, và mái tóc hoa râm uốn thành nếp cong che hai bên thái dương. Trên đùi bà là một tấm vải bọc ghế đang khâu dở và trên chiếc ghế đẩu bên cạnh đặt một giỏ lụa màu.

“Cái thứ kinh khủng ấy đang để ngoài nhà phụ,” bà nói khi Lestrade bước vào. “Tôi ước gì ông đem đi luôn cho khuất mắt.”

“Tôi sẽ đem đi, thưa bà Cushing. Tôi chỉ giữ ở đây cho đến khi bạn tôi, ông Holmes, xem nó khi có mặt bà.”

“Sao tôi lại phải có mặt, thưa ông?”

“Phòng khi ông ấy muốn hỏi điều gì.”

“Hỏi tôi thì ích gì? Tôi đã nói là tôi không biết gì cả mà.”

“Đúng vậy, thưa bà,” Holmes nói, giọng vỗ về. “Tôi tin chắc là vụ này đã làm bà hết sức khó chịu.”

“Quả là vậy, thưa ông. Tôi là người trầm lặng và sống cách biệt. Bị đăng tên trên báo và có cảnh sát trong nhà là việc lạ lẫm đối với tôi. Tôi không muốn để mấy thứ đó trong này, ông Lestrade ạ. Nếu mấy ông muốn xem thì phải ra ngoài nhà phụ.”

Đó là một cái lán nhỏ trong khu vườn hẹp phía sau nhà. Lestrade đi vào rồi đem ra một hộp bìa cứng màu vàng, cùng một tấm giấy gói màu nâu và sợi dây buộc. Cuối lối đi có một băng ghế dài, cả ba chúng tôi ngồi xuống đó trong khi Holmes lần lượt xem xét từng món đồ Lestrade đưa cho.

“Sợi dây hết sức thú vị,” anh vừa nhận xét, vừa đưa nó ra chỗ sáng và ngửi. “Ông nhận định gì về sợi dây này, Lestrade?”

“Nó được tẩm hắc ín.”

“Chính xác. Đây là một đoạn dây bện tẩm hắc ín. Chắc chắn ông cũng nhận thấy bà Cushing đã dùng kéo cắt dây, có thể suy ra điều này từ vết xơ trùng khớp ở hai đầu dây. Cái này quan trọng đấy.”

“Tôi không thấy quan trọng chỗ nào cả,” Lestrade nói.

“Quan trọng là ở chỗ gút thắt vẫn còn nguyên, mà cái gút này có đặc điểm lạ.”

“Nó được thắt rất gọn gàng. Tôi đã ghi chép lại rồi,” Lestrade nói, giọng tự mãn.

“Thế là xong phần sợi dây,” Holmes vừa nói, vừa mỉm cười, “giờ đến giấy gói hộp. Giấy nâu, có mùi đặc trưng của cà phê. Sao, ông không nhận thấy ư? Tôi thấy rõ ràng mà. Địa chỉ viết bằng chữ in không được ngay hàng thẳng lối: ‘Bà S. Cushing, phố Cross, Croydon.’ Viết bằng bút ngòi to, và bằng mực rất rẻ tiền. Chữ ‘Croydon’ ban đầu bị viết nhầm ‘y’ thành i rồi sửa lại. Vậy thì người gửi bưu kiện là một người đàn ông - vì đây rõ ràng là chữ đàn ông - ít học và không quen thuộc với thị trấn Croydon. Vậy là tốt rồi! Cái hộp là hộp thuốc lá thơm loại nửa pound, màu vàng, không có gì đặc biệt trừ hai dấu ngón tay cái ở góc trái bên dưới. Hộp này chứa loại muối hạt dùng để bảo quản da sống và những sản phẩm thương mại tươi sống khác. Và trong hộp là hai vật thể rất lạ lùng này.”

Anh vừa nói vừa lấy ra hai cái tai và kê một tấm ván trên đầu gối rồi xem xét kĩ lưỡng, trong khi Lestrade và tôi ngồi hai bên cúi xuống nhìn, mắt hết liếc những vật kinh dị này lại ngóng sang bộ mặt đăm chiêu, hào hứng của bạn tôi. Cuối cùng anh cất chúng lại vào hộp rồi ngồi trầm ngâm một lát.

“Dĩ nhiên,” cuối cùng anh nói, “ông hẳn đã nhận thấy hai cái tai không phải một cặp.”

“Phải, tôi thấy rồi. Nhưng nếu đây là trò chơi khăm của mấy sinh viên phòng giải phẫu thì bọn họ sẽ dễ dàng gửi hai tai lẻ làm một cặp.”

“Chính xác. Nhưng đây không phải chơi khăm.”

“Ông chắc chắn điều đó à?”

“Suy đoán hoàn toàn bác bỏ giả thuyết đó. Xác trong phòng mổ được tiêm dung dịch bảo quản. Mấy tai này không có dấu hiệu gì của chất đó và hãy còn mới. Chúng được cắt rời ra bằng một dụng cụ cùn, điều này khó có thể xảy ra nếu là do đám sinh viên làm. Hơn nữa, nếu cần chất bảo quản thì những người có chuyên môn về y khoa sẽ nghĩ ngay đến phenol hay rượu tinh cất, chắc chắn không phải muối thô. Tôi nhắc lại đây không phải trò chơi khăm nào hết, mà ta đang điều tra một tội ác nghiêm trọng.”

Một thoáng rùng mình lan khắp người tôi khi lắng nghe lời bạn và thấy vẻ nghiêm trang lạnh lùng làm nét mặt anh đanh lại. Tiết mục mở màn kinh dị này như báo trước phía sau nó còn có một tội ác rùng rợn kì quái và khó hiểu. Tuy vậy, Lestrade lắc đầu như còn bán tín bán nghi.

“Rõ ràng là có những lí lẽ chống lại giả thuyết trò chơi khăm,” ông ta nói, “nhưng giả thuyết kia còn khó chấp nhận hơn. Chúng tôi biết rằng suốt hai mươi năm qua bà này sống hết sức trầm lặng và khả kính. Hầu như suốt quãng thời gian đó, bà ấy không vắng nhà một ngày nào. Vậy thì sao lại có tên tội phạm gửi cho bà ấy bằng chứng tội ác của mình, nhất là khi bà ấy cũng mù mờ về việc này chẳng khác gì chúng ta, trừ phi bà ấy là một kịch sĩ hết sức tài ba?”

“Đó là vấn đề ta phải giải đáp,” Holmes đáp, “còn về phần mình, tôi sẽ bắt tay vào vụ này từ giả định rằng lập luận của mình là đúng, và đây là một vụ án mạng liên quan đến hai mạng người. Một trong hai tai này là của đàn bà, nhỏ nhắn, thanh tú, có lỗ để xỏ khuyên tai. Tai kia là của đàn ông, bị cháy nắng, đã đổi màu, và cũng có lỗ xỏ khuyên tai. Có thể đoán chừng hai người này đã chết, nếu không ta đã có tin tức về họ rồi. Hôm nay là thứ sáu. Bưu kiện được gửi vào sáng thứ năm. Vậy thì, thảm kịch này xảy ra hôm thứ tư hay thứ ba, hoặc sớm hơn. Nếu hai người đó bị sát hại, còn ai ngoài kẻ giết người gửi bằng chứng về việc mình đã làm cho bà Cushing? Từ đó ta có thể rút ra suy đoán rằng người gửi bưu kiện là hung thủ. Nhưng hắn ta phải có lí do nào đó để gửi cho bà Cushing bưu kiện này. Vậy thì lí do là gì? Ắt là để cho bà ta biết hắn đã ra tay! Cũng có thể để làm bà ta đau đớn. Nhưng nếu vậy bà ta phải biết đó là ai chứ. Bà ta có biết không? Tôi nghi ngờ chuyện đó. Nếu biết, sao bà ta lại gọi cảnh sát? Bà ta có thể chôn hai cái tai, và sẽ không ai hay biết gì. Nếu muốn bao che cho kẻ phạm tội thì bà ta phải làm như vậy. Nhưng nếu không muốn che giấu hắn thì bà ta đã khai ra tên hắn. Ở đây có một gút thắt cần tháo gỡ.” Anh cao giọng và nói rất nhanh, mắt nhìn đăm đăm về phía hàng rào khu vườn, nhưng vừa nói xong, anh liền đứng bật dậy và bước về phía ngôi nhà. “Tôi có vài điều cần hỏi bà Cushing,” anh nói.

“Nếu vậy thì tôi sẽ để ông lại đây,” Lestrade nói, “vì tôi còn chút việc khác phải làm. Tôi nghĩ mình không cần tìm hiểu gì thêm từ bà Cushing nữa. Ông có thể gặp tôi ở Sở.”

“Trên đường ra ga tàu chúng tôi sẽ tạt qua,” Holmes đáp.

Lát sau anh và tôi đã quay lại phòng ngoài, nơi bà chủ điềm tĩnh vẫn lặng lẽ may tấm bọc ghế. Khi chúng tôi vào, bà đặt nó xuống lòng và nhìn xoáy vào chúng tôi bằng đôi mắt xanh thẳng thắn.

“Thưa ông,” bà nói, “tôi tin chắc chuyện này là lầm lẫn, và bưu kiện không nhằm gửi cho tôi. Tôi đã nói đi nói lại với quý ông ở Sở Cảnh sát London, nhưng ông ấy chỉ cười tôi. Ở đời tôi chẳng có kẻ thù nào, vậy sao lại có người phải chơi khăm tôi như thế?”

“Tôi cũng đang nghĩ vậy, thưa bà Cushing,” Holmes nói và ngồi xuống bên cạnh. “Tôi nghĩ rằng rất có thể... Anh ngừng lại giữa chừng, và khi liếc sang, tôi ngạc nhiên thấy anh đang nhìn chăm chú lạ thường vào mặt bên của người đàn bà. Trong giây lát có thể đọc thấy trên gương mặt háo hức của anh thoáng ngạc nhiên pha lẫn hài lòng, dù khi bà liếc qua để tìm hiểu lí do nào khiến anh ngừng lời thì anh đã trở lại nghiêm trang như trước. Chính tôi cũng nhìn chằm chằm mái tóc hoa râm chải ép xuống, chiếc mũ vải gọn gàng, đôi hoa tai mạ vàng bé xíu, vẻ mặt bình thản; nhưng tôi không thấy có gì giải thích được sự phấn chấn rõ rệt của bạn mình.

“Có vài câu hỏi…”

“Ồ, tôi chán bị tra hỏi lắm rồi!” Bà Cushing nóng nảy kêu lên.

“Tôi tin là bà có hai em gái.”

“Sao ông biết?”

“Ngay lúc vào phòng tôi đã thấy có bức chân dung ba người phụ nữ trên bệ lò sưởi, một trong số đó chắc chắn là bà, còn hai người kia thì giống bà đến mức không có gì phải nghi ngờ về mối quan hệ giữa ba người.”

“Phải, ông hoàn toàn đúng. Đó là các em gái tôi, Sarah và Mary.”

“Còn ngay cạnh tôi đây có một bức chân dung khác, chụp tại Liverpool, của em gái bà, đứng cạnh một người đàn ông mà theo đồng phục thì hình như là nhân viên phục vụ trên tàu. Tôi đoán là lúc đó cô ấy chưa lập gia đình.”

“Ông quan sát rất tinh.”

“Nghề của tôi mà.”

“Vâng, ông nói đúng. Nhưng vài ngày sau đó nó đã cưới anh Browner. Lúc chụp tấm hình đó anh ta đang làm trên tàu đi Nam Mỹ, nhưng anh ta thích con bé đến mức không thể xa nó lâu, nên anh ta xin làm trên các tàu Liverpool và London.”

“À, có lẽ là tàu Conqueror?”

“Không phải, lần cuối tôi nghe nói thì đó là tàu May Day. Có lần Jim ghé lại đây thăm tôi. Hồi ấy anh ta còn nghiêm chỉnh cai rượu; nhưng sau đó cứ mỗi lần lên bờ anh ta lại say sưa, và chỉ chút hơi rượu thôi đã đủ khiến anh ta hoàn toàn phát điên. Ây dà! Anh ta cứ vớ được li rượu thì y như rằng lại có một ngày tệ hại. Đầu tiên anh ta đoạn giao với tôi, rồi hục hặc với Sarah, bây giờ thì Mary không còn viết thư cho tôi nữa nên chúng tôi không biết vợ chồng chúng nó ra sao rồi.”

Rõ ràng bà Cushing đã vô tình đề cập đến một đề tài khiến bà bận tâm sâu sắc. Như hầu hết những người sống đơn độc, mới đầu bà còn e dè, nhưng rồi cuối cùng lại cực kì cởi mở. Bà kể chúng tôi nghe nhiều chi tiết về người em rể làm phục vụ trên tàu, rồi lan man sang đề tài những người ở trọ cũ, mấy sinh viên trường y, bà kể lể dài dòng về những lần họ khất nợ, tên tuổi họ và tên bệnh viện họ làm. Holmes chăm chú lắng nghe tất cả, chốc chốc lại xen vào một câu hỏi.

“Về cô em thứ hai của bà tên Sarah,” anh nói. “Vì cả hai đều độc thân nên tôi thấy lạ là hai chị em bà không ở chung nhà.”

“À! Ông thấy lạ vì không biết tính khí Sarah đấy thôi. Khi tới Croydon, chúng tôi đã thử ở chung, nhưng khoảng hai tháng trước thì lại mỗi người một nơi. Tôi không muốn nói điều gì không hay về em gái mình, nhưng Sarah luôn can thiệp vào chuyện người khác và khó chiều.”

“Ý bà muốn nói là cô ấy có mối bất hòa với đôi vợ chồng ở Liverpool.”

“Phải, lúc trước cả ba thân thiết lắm. Ấy, nó đã tới đó sống để được gần hai vợ chồng Mary. Thế mà bây giờ nó nói xấu Jim Browner không tiếc lời. Sáu tháng cuối ở đây nó chỉ toàn kể tội anh ta say xỉn và cư xử không ra gì. Tôi nghi rằng anh ta thấy nó xía vào chuyện người khác, nên đã nói thẳng thừng với nó, thế nên mọi chuyện mới thành ra như vậy.”

“Cảm ơn bà,” Holmes vừa nói, vừa đứng dậy cúi chào. “Tôi nghe bà nói em gái Sarah sống ở phố New, Wallington phải không? Xin tạm biệt, tôi cũng rất lấy làm tiếc vì bà đã phải chịu phiền hà do một vụ mà, như bà nói, không liên quan gì đến bà.”

Khi chúng tôi bước ra, có một chiếc xe ngựa chạy qua, và Holmes liền vẫy xe.

“Đến Wallington bao xa?” Anh hỏi.

“Chỉ độ một dặm, thưa ông.”

“Tốt lắm. Lên xe đi, Watson. Việc gì làm được hôm nay thì chớ để ngày mai. Vụ này dù đơn giản nhưng cũng có đôi ba chi tiết rất bổ ích. Khi nào đi ngang trạm điện tín thì đỗ lại nhé, anh xà ích.”

Holmes gửi một bức điện ngắn rồi suốt quãng đường còn lại anh chỉ ngồi ngả người trong xe, mũ chụp xuống tận mũi để che ánh nắng chiếu vào mặt. Xà ích đỗ lại bên một ngôi nhà khá giống căn nhà chúng tôi vừa rời đi. Bạn tôi dặn anh ta chờ, anh còn chưa kịp gọi cửa thì cửa đã mở và một quý ông trẻ tuổi nghiêm nghị mặc đồ đen, đội mũ bóng lộn, xuất hiện ở bậc thềm.

“Cô Cushing có nhà không?” Holmes hỏi.

“Cô Sarah Cushing đang bệnh nặng,” anh ta nói. “Từ hôm qua cô ấy bị các triệu chứng suy nhược thần kinh rất nghiêm trọng. Là bác sĩ của cô ấy, tôi không thể cho phép bất kì ai gặp cô ấy. Tôi khuyên các ông mười ngày nữa hẵng quay lại.” Nói xong, anh ta đeo găng tay vào, đóng cửa, rồi đi xuống phố.

“Chà, nếu không được thì thôi vậy,” Holmes nói, vẻ vui mừng.

“Chắc cô ta cũng không thể cho anh biết gì nhiều.”

“Tôi chẳng mong cô ta cho tôi biết gì cả. Tôi chỉ muốn nhìn cô ta một cái. Tuy nhiên, tôi nghĩ tôi đã biết hết những gì mình cần rồi. Anh xà ích, hãy chở chúng tôi đến một khách sạn tử tế để ăn trưa, sau đó chúng ta sẽ ghé thăm ông bạn Lestrade ở Sở.”

Chúng tôi cùng ăn một bữa ngon lành, và suốt bữa ăn Holmes chỉ toàn nói về vĩ cầm, và đắc chí thuật lại chuyện anh đã mua được cây đàn Stradivarius đáng giá ít nhất năm trăm guinea ở một tiệm bán đồ cũ của người Do Thái trên đường Tottenham Court với giá năm mươi lăm shilling. Rồi anh lan man sang chuyện về nghệ sĩ chơi vĩ cầm người Ý Paganini, thế là suốt một tiếng đồng hồ trong lúc chúng tôi ngồi nhâm nhi chai vang đỏ, anh kể tôi nghe hết giai thoại này đến giai thoại khác về con người phi thường đó. Mãi đến khi trời về chiều và ánh nắng chói chang đã dịu lại, chúng tôi mới đến Sở. Lestrade đang chờ chúng tôi ở cửa.

“Có bức điện cho ông đây, ông Holmes,” ông ta nói.

“Ha! Câu trả lời đấy!” Anh bóc thư, liếc qua một lượt, rồi vo viên, bỏ vào túi. “Tốt rồi,” anh nói.

“Ông biết được gì rồi ư?”

“Tôi biết hết rồi!”

“Sao!” Lestrade nhìn anh sửng sốt. “Ông đùa đấy à?”

“Trong đời tôi chưa bao giờ nghiêm túc hơn. Một tội ác hãi hùng đã xảy ra, và hiện tôi đã bóc trần được mọi tình tiết.”

“Vậy còn tên tội phạm?”

Holmes nguệch ngoạc vài chữ trên mặt sau tấm danh thiếp rồi ném cho Lestrade. “Tên đấy,” anh nói. “Sớm nhất là đêm mai ông mới bắt người được. Tôi yêu cầu ông tuyệt đối không nhắc tên tôi trong vụ này, vì tôi chỉ muốn tên mình gắn với những vụ có nhiều khó khăn hơn trong quá trình phá án. Đi thôi, Watson.”

Chúng tôi cùng cất bước đến nhà ga, bỏ lại Lestrade mặt mày sung sướng ngất ngây nhìn tấm danh thiếp mà Holmes vừa ném cho.

Tối hôm ấy, khi chúng tôi ngồi trong phòng mình ở phố Baker vừa hút xì gà vừa hàn huyên, Sherlock Holmes mới nói, “Vụ này cũng tương tự mấy vụ án mà anh đã ghi chép dưới nhan đề Cuộc điều tra màu đỏ và Dấu bộ tứ ở chỗ ta buộc phải suy luận ngược từ kết quả về nguyên nhân. Tôi đã viết cho Lestrade đề nghị cung cấp những chi tiết ta còn thiếu khi đã bắt được thủ phạm. Chuyện đó thì có thể yên tâm giao phó cho ông ta, vì mặc dầu ông ta chẳng có tí năng lực suy luận nào, nhưng một khi đã hiểu mình phải làm gì thì ông ta sẽ kiên trì bám dai như đỉa, mà quả thực, chính nhờ bản tính ngoan cường ấy mà ông ta leo lên được vị trí chóp bu ở Sở Cảnh sát London.”

“Vậy thì vụ này anh vẫn chưa giải quyết trọn vẹn hay sao?” Tôi hỏi.

“Ở những điểm căn bản thì đã khá trọn vẹn rồi. Ta đã biết tác giả của vụ việc ghê rợn này là ai, dù một trong hai nạn nhân vẫn chưa rõ danh tính. Dĩ nhiên anh hẳn cũng đã có kết luận rồi.”

“Tôi đoán chừng cái tên Jim Browner, gã phục vụ trên một con tàu Liverpool, là người anh nghi ngờ?”

“Ồ! Còn hơn cả nghi ngờ ấy chứ.”

“Vậy nhưng tôi không thấy gì ngoài mấy dấu hiệu quá mơ hồ.”

“Trái lại, theo tôi thấy thì không còn gì rõ ràng hơn. Để tôi trình bày sơ qua các bước chính. Anh còn nhớ là khi tiếp cận vụ án đầu óc ta còn trống trơn, điều này luôn là một lợi thế. Ta chưa lập ra giả thuyết nào. Ta chỉ quan sát và suy luận từ các kết quả quan sát được. Đầu tiên ta thấy gì? Một quý bà rất điềm tĩnh và khả kính, dường như hoàn toàn không có bí mật nào, và một bức chân dung cho biết bà này có hai người em gái. Trong đầu tôi tức thì lóe lên ý nghĩ rằng cái hộp có thể nhằm gửi cho một trong hai người kia. Tôi tạm gác ý đó qua một bên để sau này có thể tùy ý bác bỏ hay khẳng định. Rồi ta đi ra vườn, như anh còn nhớ, và nhìn thấy những vật kì lạ đựng trong cái hộp nhỏ màu vàng.

Sợi dây là loại chuyên dụng để làm buồm trên tàu thủy, lập tức ta đã có thể cảm nhận được hơi hướm của biển trong cuộc điều tra. Khi nhận thấy cái gút được thắt theo lối thông dụng của thủy thủ, và bưu kiện được gửi đi từ một cảng, hơn nữa tai của người đàn ông lại có lỗ xỏ khuyên là đặc điểm phổ biến trong giới thủy thủ, tôi hoàn toàn tin chắc các nhân vật trong tấn thảm kịch này phải là dân đi biển. Đến khi xem xét địa chỉ trên bưu kiện thì tôi thấy nó để gửi cho cô S. Cushing. Tất nhiên bà chị cả có họ Cushing, và tên viết tắt là ‘S’, nhưng đó cũng có thể là tên một trong hai người kia. Nếu thế ta sẽ phải bắt đầu cuộc điều tra từ một khởi điểm hoàn toàn mới. Do vậy tôi vào nhà định bụng làm sáng tỏ điểm này. Có lẽ anh còn nhớ lúc tôi đang định nói với bà Cushing rằng trong vụ này chắc có lầm lẫn gì đây thì đột nhiên tôi khựng lại. Đó là vì tôi vừa thấy một điều khiến tôi rất đỗi ngạc nhiên đồng thời cũng thu hẹp đáng kể phạm vi điều tra của chúng ta.

Watson này, là bác sĩ chắc anh biết rằng trên cơ thể không có bộ phận nào muôn hình vạn trạng như tai người. Theo lệ thường tai mỗi người đều có đặc điểm riêng và khác biệt rõ rệt với tai của người khác. Trong Tập san nhân học năm ngoái anh sẽ thấy hai chuyên khảo ngắn tôi viết về đề tài này. Do vậy, tôi đã xem xét kĩ hai chiếc tai trong hộp bằng con mắt chuyên gia và đã cẩn thận ghi nhớ các đặc điểm giải phẫu dị biệt của chúng. Vậy thì, hãy hình dung tôi ngạc nhiên thế nào khi nhìn bà Cushing, tôi nhận thấy tai bà ta tương ứng hoàn toàn với cái tai đàn bà vừa khám nghiệm. Việc này tuyệt nhiên không thể là sự trùng hợp tình cờ. Cả hai đều có loa tai ngắn, đường cong rộng của thùy trên, và sụn trong có nếp cuộn giống nhau. Về cơ bản, tai bà ta gần như giống hệt cái tai trong hộp. Dĩ nhiên tôi nhận ra ngay tầm quan trọng rất lớn của phát hiện này. Rõ ràng nạn nhân có mối quan hệ huyết thống có thể là rất gần với bà ta. Tôi bắt đầu trò chuyện với bà về gia đình, và anh còn nhớ rằng bà ấy đã lập tức cung cấp cho chúng ta những tình tiết cực kì quý giá.

Trước hết, tên một cô em gái bà ta là Sarah, và cách đây không lâu cô ta vẫn ở chung địa chỉ, nên có thể thấy rõ vì sao lại có lầm lẫn và bưu kiện vốn nhằm gửi cho ai. Rồi ta nghe được chuyện gã phục vụ tàu cưới cô em thứ ba, và lúc trước họ thân với cô Sarah đến mức cô ta đã đến tận Liverpool để ở gần vợ chồng Browner, nhưng sau đó họ lại chia rẽ vì bất hòa. Cũng vì mối bất hòa này mà họ cắt đứt liên lạc trong vài tháng, nên nếu Browner có định gửi bưu kiện cho cô Sarah, thì chắc chắn anh ta sẽ để gửi về địa chỉ cũ.

Giờ thì vấn đề đã bắt đầu thông suốt. Ta đã biết tay phục vụ tàu này là một kẻ bốc đồng, có tình cảm mãnh liệt - anh còn nhớ hắn ta đã bỏ một chỗ làm ắt là ngon lành hơn hẳn để được gần vợ - đã thế, gã này thỉnh thoảng còn say rượu rất nặng nữa. Ta có lí do để tin rằng vợ hắn đã bị giết, và một người đàn ông - có thể đoán chừng là thủy thủ - bị sát hại cùng lúc. Dĩ nhiên, ta có thể suy đoán ngay rằng ghen tuông là động cơ phạm tội. Nhưng sao lại phải gửi bằng chứng về hành động này cho cô Sarah Cushing? Có lẽ là vì trong thời gian lưu lại Liverpool cô ta đã nhúng tay vào những sự việc dẫn đến thảm kịch này. Anh sẽ thấy tàu loại này thường cập bến tại Belfast, Dublin và Waterford; vì vậy, giả sử Browner đã phạm tội, sau đó tức thì lên tàu May Day thì Belfast sẽ là nơi đầu tiên hắn có thể gửi bưu kiện khủng khiếp ấy đi.

Đến đây thì có một giả thuyết thứ hai rõ ràng là chấp nhận được, và dù tôi nghĩ chuyện đó rất khó có khả năng xảy ra, nhưng tôi vẫn quyết làm sáng tỏ rồi mới điều tra tiếp. Có thể một người yêu không thành đã giết vợ chồng Browner, như vậy cái tai đàn ông có thể là của người chồng. Giả thuyết này vấp phải nhiều lí do phản đối quan trọng, nhưng không đến nỗi bất khả. Do vậy tôi đánh điện cho Algar, bạn tôi ở Sở Cảnh sát Liverpool, nhờ anh ấy tìm hiểu xem người vợ có nhà không, và Browner có lên tàu May Day không. Rồi ta đến Wallington để thăm cô Sarah. Đầu tiên, tôi tò mò muốn xem tai cô ta giống kiểu tai đặc trưng của gia đình đến mức nào. Vả lại, dĩ nhiên cô ta cũng có thể cung cấp cho ta thông tin quan trọng, nhưng tôi không lạc quan là cô ta sẽ làm vậy. Hẳn ngày hôm trước cô ta đã nghe tin, vì người ta đồn đại về chuyện này khắp Croydon, mà chỉ mình cô ta hiểu gói ấy nhằm gửi cho ai. Nếu cô ta sẵn lòng hành động vì công lí thì có lẽ đã liên lạc với cảnh sát rồi. Tuy nhiên, rõ ràng nhiệm vụ của chúng ta là gặp cô ta, nên ta cứ đi. Ta phát hiện ra rằng tin tức về bưu kiện đó có tác động mạnh mẽ đến nỗi từ lúc nghe tin cô ta liền đổ bệnh. Rõ như ban ngày là cô ta hiểu toàn bộ ý nghĩa của nó, nhưng phải chờ thêm ít lâu nữa mới mong thu được gì từ cô ta.

Tuy vậy, thật ra ta không cần cô ta giúp. Câu trả lời đang chờ ở đồn cảnh sát vì tôi đã dặn Algar đánh điện tới đó. Đó sẽ là thông tin xác quyết hơn hết thảy. Nhà Browner đã đóng cửa hơn ba ngày nay, và hàng xóm cho rằng người vợ đã về miền nam để thăm bà con. Tại văn phòng công ty vận tải, người ta xác nhận rằng Browner đã lên tàu May Day, nên tôi tính toán rằng tối mai tàu sẽ đến sông Thames. Khi tàu cập bến, hắn sẽ được ông bạn Lestrade tối dạ nhưng cương quyết đón tiếp, tôi dám chắc mọi chi tiết ta còn thiếu sẽ được bổ khuyết đầy đủ.”

***

Những tiên liệu của Sherlock Holmes quả không sai. Hai ngày sau anh nhận được một phong bì dày cộm, bên trong là lá thư vắn của viên cảnh sát và một tài liệu đánh máy dài vài trang giấy.

“Lestrade tóm được hắn ta rồi,” Holmes vừa nói vừa liếc nhìn tôi. “Có lẽ anh có hứng nghe xem anh ta nói gì.”

ÔNG HOLMES THÂN MẾN!

Theo kế hoạch chúng ta đã lập ra để kiểm chứng các giả thuyết - (Từ ‘chúng ta’ nghe cũng lọt tai đấy chứ, hả Watson?) - 6 giờ tối qua tôi đã xuống bến tàu Albert, và lên tàu May Day, thuộc hãng Tàu chở thư Liverpool, Dublin và London. Khi dò hỏi, tôi biết được trên tàu có một nhân viên phục vụ là James Browner và trong chuyến đi hắn đã cư xử khác thường đến mức thuyền trưởng buộc phải cho hắn nghỉ làm. Khi xuống khoang giường nằm của hắn, tôi thấy hắn ta ngồi trên rương, tay ôm đầu, lắc lư tới lui. Tay này vóc người to lớn, tráng kiện, không để râu, và đen trũi - gần giống Aldridge, người đã hỗ trợ chúng ta trong vụ hiệu giặt trá hình. Hắn ta giật thót khi nghe lời cáo buộc của tôi, tôi đã đưa còi lên miệng sẵn sàng gọi hai cảnh sát đường sông ở gần đó, nhưng dường như tay này chẳng còn lòng dạ nào, và hắn chỉ lặng lẽ chìa tay cho tôi còng lại. Chúng tôi giải hắn đến xà lim, mang theo hộp tư trang của hắn, vì nghĩ có thể có bằng chứng buộc tội; nhưng, ngoài một con dao sắc lớn như hầu hết thủy thủ đều có, chúng tôi không thu được gì cho bõ công khó nhọc. Song chúng tôi thấy không cần chứng cứ nữa, bởi lẽ khi được giải tới trước thanh tra tại đồn hắn đã xin phép cung khai, dĩ nhiên nhân viên tốc kí đã ghi lại lời khai hoàn toàn chính xác. Chúng tôi sao lại ba bản đánh máy và gửi kèm đây một bản. Đúng như tôi vẫn nghĩ, vụ này hóa ra cực kì đơn giản, song tôi vẫn biết ơn ông đã hỗ trợ tôi trong cuộc điều tra.

Kính thư,

G. LESTRADE

“Hừm! Quả thực cuộc điều tra rất chi là đơn giản,” Holmes bình phẩm, “nhưng tôi không nghĩ ông ta cho là thế ngay từ đầu khi nhờ vả chúng ta. Dẫu vậy, ta hãy xem thử Jim Browner nói thế nào. Đây là nguyên văn lời khai của hắn trước thanh tra Montgomery tại đồn cảnh sát Shadwell:

Tôi có gì để nói không ư? Vâng, tôi có nhiều điều muốn nói. Tôi phải khai thật tất cả. Các ông treo cổ tôi hoặc kệ thây tôi thì tùy. Tôi cóc cần biết các ông định làm gì. Tôi cho ông hay là từ khi làm chuyện đó tôi không chợp mắt được chút nào, và tôi tin mình sẽ không còn nhắm mắt nổi cho đến ngày không tỉnh dậy nữa. Thỉnh thoảng gương mặt hắn hiện lên, nhưng thường là mặt cô ấy. Không lúc nào không thấy gương mặt một trong hai người hiển hiện trước mắt tôi. Hắn ta cau mặt và đen như bồ hóng, còn cô ấy có vẻ kinh ngạc hiện trên gương mặt. Ấy, con cừu trắng ngây thơ, cô ấy làm sao không kinh ngạc cho được khi thấy chết chóc hiện lên trên bộ mặt mà xưa nay vẫn tràn đầy tình yêu dành cho cô ấy.

Nhưng lỗi là tại Sarah, cầu cho lời nguyền rủa của một người đã tan nát cõi lòng sẽ giáng họa xuống đầu mụ ta và làm máu trong huyết quản mụ ta cũng phải mục rữa! Không phải tôi muốn minh oan cho mình. Tôi biết mình lại sa vào rượu chè như trước. Nhưng cô ấy sẽ tha thứ cho tôi; cô ấy sẽ gắn bó với tôi như dây thừng cột vào tảng đá nếu như mụ đàn bà đó chưa bao giờ đem tai họa đến ngưỡng cửa nhà chúng tôi. Vì Sarah Cushing yêu tôi - đó là cội nguồn của câu chuyện - mụ ta yêu tôi cho đến ngày tình yêu của mụ biến thành thù hằn độc địa khi nhận ra rằng tôi nghĩ đến dấu chân trong bùn của vợ tôi còn hơn là đoái hoài đến cả thể xác lẫn linh hồn mụ.

Nhà đó có ba chị em. Bà chị cả là người tử tế, chị thứ là con quỷ, còn cô em út là thiên thần. Lúc chúng tôi kết hôn, Mary hai mươi chín tuổi, còn Sarah ba mươi ba. Chúng tôi hạnh phúc suốt những ngày tháng cùng nhau xây đắp tổ ấm, và khắp cả Liverpool không tìm đâu ra người đàn bà nào hơn được Mary của tôi. Thế rồi chúng tôi mời Sarah đến ở chơi một tuần, rồi một tuần kéo dài thành một tháng, và cứ dây dưa như thế cho đến khi mụ ta thân thuộc như một thành viên trong nhà chúng tôi.

Lúc ấy tôi đang cai rượu, chúng tôi dành dụm được một ít tiền, và tất thảy đều tươi sáng như đồng bạc mới. Chúa ơi, ai ngờ mọi chuyện lại ra nông nỗi này? Có nằm mơ cũng không ngờ được! Cuối tuần tôi rất thường về nhà, và thỉnh thoảng nếu tàu phải chờ hàng thì tôi được ở nhà cả tuần liền, vì vậy tôi không thiếu dịp chạm mặt bà chị vợ, Sarah. Mụ ta cao ráo, xinh đẹp, da ngăm, nhanh nhẹn và dữ dội, đầu ngẩng cao ra dáng kiêu kì, và tia mắt như tóe ra ánh lửa. Nhưng khi có Mary bé bỏng ở đó, tôi không một lần tơ tưởng đến mụ ta, xin thề trước Chúa lòng lành. Nhiều lúc tôi thấy dường như mụ ta thích được ở một mình với tôi, hay dụ tôi cùng ra ngoài đi dạo, nhưng tôi chẳng mảy may nghĩ gì đến chuyện đó. Nhưng một buổi chiều tôi đã sáng mắt. Khi rời tàu về nhà, tôi thấy vợ tôi đi vắng, chỉ có Sarah ở nhà.

‘Mary đâu?’ Tôi hỏi.

‘Ồ, nó đi trả mấy khoản tiền gì đó rồi!’

Tôi sốt ruột đi tới đi lui trong phòng.

‘Mary chỉ vắng mặt có năm phút mà anh cũng không chịu được sao, Jim?’ Mụ ta nói. ‘Thế có khác gì chê trách tôi chẳng đáng bầu bạn với anh dù chỉ trong chốc lát!’

‘Không phải vậy đâu, chị ạ,’ tôi vừa nói vừa chìa tay ra vì thiện ý, nhưng cô ta lập tức nắm chặt lấy tay tôi bằng cả hai bàn tay nóng bừng như phát sốt. Tôi nhìn vào mắt cô ta và đọc thấy hết. Không cần cô ta phải nói gì cả, mà tôi cũng vậy. Tôi nhăn mặt, giật tay ra. Cô ta chỉ đứng lặng bên tôi một lát, rồi đưa tay lên vỗ vai tôi.

‘Jim thân mến quả là kiên định!’ Cô ta nói, rồi giả vờ bật cười và chạy ào ra khỏi phòng.

Vâng, kể từ đó Sarah căm ghét tôi đến tận đáy tâm can, và mụ ta đúng là loại đàn bà biết nuôi thù hận. Tôi thật dại dột khi để mụ ta tiếp tục ở lại với vợ chồng tôi - đúng là yêu quá hóa dại dột - nhưng tôi không nói gì với Mary, vì tôi biết nói ra sẽ làm cô ấy buồn lòng. Mọi chuyện tiếp diễn gần như trước, nhưng một thời gian sau tôi bắt đầu thấy chính Mary cũng có phần thay đổi. Trước đó cô ấy vẫn luôn cả tin và ngây thơ, nhưng rồi cô ấy trở nên khó hiểu và đa nghi, căn vặn tôi đã ở đâu, làm gì, thư từ qua lại với ai, trong túi có gì, và cả ngàn thứ điên rồ như vậy. Càng ngày cô ấy càng trở nên khó hiểu và hay cáu kỉnh, rồi chúng tôi cãi vã liên miên vì những chuyện không đâu. Chuyện này làm tôi khá rối trí. Lúc này Sarah tránh mặt tôi, nhưng mụ ta và Mary không rời nhau nửa bước. Bây giờ tôi mới hiểu ra là mụ ta đã bày mưu tính kế và xúi giục vợ tôi ghét bỏ tôi, nhưng hồi ấy tôi đui mù đến mức không hiểu gì cả. Rồi tôi bỏ cả kiêng khem và lại uống rượu, nhưng tôi nghĩ mình sẽ không làm vậy nếu Mary vẫn như trước. Không hiểu vì lẽ gì cô ấy ghê tởm tôi, và hố sâu giữa chúng tôi cứ rộng dần. Thế rồi lúc ấy cái gã Alec Fairbairn ở đâu xen vào, và chuyện trở nên ngàn lần đen tối hơn.

Mới đầu hắn đến nhà tôi để gặp Sarah, nhưng chẳng mấy chốc hắn quen thân với cả nhà, vì hắn rất biết cách lấy lòng kẻ khác, nên đi tới đâu cũng kết bạn được. Hắn là một gã bảnh bao, sôi nổi, lịch thiệp và khéo léo, đã đi khắp nửa thế giới và rất có tài kể chuyện. Tôi không phủ nhận có hắn làm bầu bạn quả là thú vị, và so với đám thủy thủ thô lỗ thì hắn có cung cách phong nhã tuyệt vời, nên tôi nghĩ chắc hắn từng giao du với giới chỉ huy cao cấp trên tàu chứ chẳng phải hạng tầm thường. Hắn lui tới nhà tôi cả tháng trời, mà tôi chưa một lần thoáng nghĩ rằng lối cư xử mềm mỏng, khôn ranh của hắn có thể gây họa. Thế rồi cuối cùng cũng có chuyện khiến tôi sinh nghi, và kể từ hôm ấy tôi không còn yên tâm được nữa.

Đó chỉ là một chuyện nhỏ thôi. Tôi bất ngờ bước vào phòng khách và khi tới cửa thì thấy ánh mừng rỡ bừng lên trên mặt vợ tôi. Nhưng khi cô ấy thấy tôi thì vẻ mặt ấy lại tắt ngấm, và cô ấy quay đi, lộ vẻ thất vọng. Với tôi vậy là đủ. Ngoài Alec Fairbairn ra còn tiếng bước chân ai mà cô ấy lầm với tôi được. Tôi mà gặp hắn ngay lúc ấy thì đã giết hắn rồi, vì tôi rất dễ nổi khùng mỗi khi không kiềm chế được cơn nóng giận. Mary thấy sự hung hiểm lóe lên trong mắt tôi, nên cô ấy chạy tới nắm tay áo tôi.

‘Đừng, Jim, đừng!’ Cô ấy nói.

‘Sarah đâu?’ Tôi hỏi.

‘Trong bếp’, cô ấy nói.

‘Sarah’, tôi nói ngay khi bước vào, ‘cái tên Fairbairn này không bao giờ được xuất hiện trước trước cửa nhà tôi nữa.’

‘Sao không chứ?’ Mụ ta nói.

‘Vì tôi ra lệnh như vậy.’

‘Ồ!’ Mụ ta nói. ‘Nếu bạn bè tôi không đủ tư cách để đến cái nhà này thì tôi cũng không nốt.’

‘Cô muốn làm gì thì tùy’, tôi nói, ‘nhưng nếu Fairbairn mà còn chường mặt tới đây tôi sẽ gửi cho cô một cái tai của hắn làm kỉ niệm.’

Tôi nghĩ vẻ mặt tôi làm mụ ta khiếp đảm, vì mụ ta không đáp tiếng nào, và cuốn gói khỏi nhà tôi ngay chiều tối hôm ấy. Vâng, tôi không biết đó đơn thuần là do ác tâm của người đàn bà này, hay mụ ta nghĩ có thể khiến tôi ghét bỏ vợ bằng cách khuyến khích cô ấy cư xử sai trái. Dù là gì đi nữa, mụ ta đã thuê một căn nhà chỉ cách đó hai con phố và cho đám thủy thủ thuê phòng trọ. Fairbairn từng trọ lại đó, còn Mary thường tới dùng trà với bà chị và hắn ta. Tôi không biết cô ấy đến đó bao nhiêu lần, nhưng một ngày nọ tôi đi theo cô ấy, và khi tôi xông vào cửa thì Fairbairn đã trèo qua tường rào vườn sau bỏ trốn, đúng là một thằng hèn rúm ró. Tôi thề với vợ tôi là sẽ giết cô ấy nếu thấy cô ấy còn cặp kè với hắn, rồi tôi dẫn cô ấy về trong tình trạng vừa nức nở vừa run rẩy, mặt cắt không còn giọt máu. Giữa chúng tôi đã không còn tình yêu nữa. Tôi biết cô ấy căm ghét và sợ hãi tôi, và khi ý nghĩ ấy khiến tôi rượu chè trở lại thì cô ấy còn khinh bỉ nữa.

Vâng, Sarah thấy rằng mình không thể kiếm đủ sống ở Liverpool, nên quay về sống với bà chị ở Croydon, theo chỗ tôi hiểu, và thế là ở nhà mọi chuyện lại gần như trước. Nhưng mọi bất hạnh và tan hoang đã ập xuống chỉ trong một tuần vừa qua.

Chuyện là thế này. Chúng tôi đã lên tàu May Day, chuẩn bị khởi hành một chuyến dài bảy ngày, nhưng một thùng rượu lớn chằng néo không chắc đã làm long một tấm ván, nên chúng tôi phải ở lại cảng thêm mười hai giờ. Tôi rời tàu về nhà, tưởng rằng như vậy sẽ gây bất ngờ cho vợ tôi, và hi vọng biết đâu cô ấy sẽ mừng vì sớm gặp lại tôi. Tôi nghĩ vậy trong đầu khi rẽ vào phố nhà mình, đúng lúc đó một chiếc xe ngựa chạy ngang, và cô ấy ngồi bên Fairbairn trong xe, hai người đang trò chuyện cười đùa, không hề nghĩ gì đến tôi khi tôi đứng bên lề đường nhìn họ.

Để tôi nói ông biết, và xin thề là tôi nói thật, rằng từ phút đó trở đi tôi không còn làm chủ được mình nữa, và khi tôi nhớ lại thì tất thảy đều như một giấc mộng mơ hồ. Gần đây tôi uống nhiều, nên cả hai thứ gộp lại làm đầu óc tôi quay cuồng. Đến bây giờ tôi vẫn còn cảm giác như có cái gì nện thình thịch trong đầu như búa bổ, nhưng sáng hôm ấy dường như cả thác Niagara đang gầm réo trong tai tôi. Vâng, tôi bắt đầu đuổi theo xe ngựa. Trong tay tôi sẵn có cây gậy gỗ sồi nặng, và nói thật với ông, mới đầu tôi đã nổi điên rồi; nhưng trong khi chạy tôi bắt đầu khôn khéo hơn, nên chậm lại một chút để theo dõi họ mà không bị phát hiện. Không lâu sau họ đỗ lại tại ga tàu. Quanh phòng bán vé rất đông người, nên tôi đến khá gần họ mà không bị phát hiện. Họ mua vé đi New Brighton. Tôi cũng mua vé, nhưng lên sau họ ba toa. Khi tới nơi họ tản bộ xuôi lối đi trong công viên, còn tôi không lúc nào cách xa họ quá trăm yard. Cuối cùng tôi thấy họ thuê một chiếc thuyền và bắt đầu chèo, vì hôm đó trời rất nóng nực, và rõ ràng là họ nghĩ ở trên mặt nước sẽ mát mẻ hơn.

Dường như số phận họ được trao cho tôi định đoạt. Trời hơi mù sương nên ta chỉ thấy được trong vòng vài trăm yard. Tôi thuê riêng một thuyền, và chèo theo họ. Tôi thấy thuyền họ mờ mờ, nhưng họ chèo cũng nhanh gần bằng tôi, nên khi tôi bắt kịp thì chắc họ đã xa bờ cả dặm rồi. Sương mù giống như một tấm màn bốn bề vây phủ chúng tôi, và chỉ có ba người chúng tôi ở giữa. Trời ơi, có khi nào tôi quên được mặt họ khi nhận ra người ở trên con thuyền đang xáp lại gần? Cô ấy thét lên. Hắn chửi rủa điên cuồng và thọc mái chèo vào tôi, vì ắt hắn đã thấy chết chóc trong mắt tôi. Tôi né được rồi dùng gậy phang một cái làm đầu hắn vỡ toác ra như quả trứng. Mặc dù giận dữ tột độ nhưng có lẽ tôi đã định tha cho cô ấy, vậy mà cô ấy lại ôm choàng lấy hắn, kêu gào thảm thiết và gọi tên ‘Alec’. Tôi ra tay lần nữa, thế là cô ấy ngã sóng soài ra cạnh hắn. Bấy giờ tôi như con dã thú đang say máu. Sarah mà ở đó, thì thề có Chúa, mụ ta đã theo họ luôn rồi. Tôi rút dao ra, và thế là - chà, nói thế là đủ. Tôi cảm thấy một niềm sung sướng man dại khi tưởng tượng ra cảm giác của Sarah khi thấy bằng chứng về hậu quả mà chính mụ đã gây ra. Rồi tôi buộc hai cái xác vào thuyền, đục thủng một mảnh ván và đứng bên cho đến khi cả hai chìm xuống. Tôi biết thế nào chủ tàu cũng sẽ tưởng họ mất phương hướng trong sương mù và dạt ra biển rồi. Tôi lau mình mẩy sạch sẽ, trở lên bờ, và khởi hành cùng con tàu mà không ai nghi ngờ gì về chuyện đã xảy ra. Đêm đó tôi đóng gói bưu kiện cho Sarah Cushing, và hôm sau gửi nó đi từ Belfast.

Vậy là ông đã biết toàn bộ sự thật rồi. Ông treo cổ tôi, hay làm gì tôi cũng được, nhưng hình phạt của ông không thể sánh bằng sự trừng phạt mà tôi đã chịu. Tôi không thể nhắm mắt mà không thấy hai bộ mặt ấy trừng trừng nhìn mình - như khi thuyền tôi hiện ra trong màn sương mù. Tôi giết họ chớp nhoáng, còn họ giết tôi dần mòn; nếu còn phải trải qua một đêm nữa trong cảnh này thì tôi hoặc sẽ điên loạn hoặc sẽ chết trước khi trời sáng. Ông sẽ không để tôi một mình trong xà lim chứ, thưa ông? Xin hãy rủ lòng từ bi đừng làm như thế, cầu cho khi hấp hối ông sẽ được người ta đối xử đúng như ông đang đối xử với tôi lúc này.

“Chuyện này có nghĩa gì, hả Watson?” Holmes nói nghiêm trang khi đặt tập tài liệu xuống. “Cái vòng luẩn quẩn đau khổ, bạo lực và sợ hãi này rốt cuộc là nhằm mục đích gì? Nó tất phải hướng đến một cái đích nào đó, nếu không lẽ nào vũ trụ của chúng ta do ngẫu nhiên chi phối, mà điều đó thì thật là không tưởng. Nhưng cái đích ấy là gì? Đó là vấn nạn lớn lao vĩnh viễn thường trực mà lí trí con người còn lâu mới tìm thấy lời giải đáp.”

VÒNG TRÒN ĐỎ
(The Red Circle, 1911)

I

“Kìa, bà Warren, tôi thấy không có gì đáng lo ngại cả, tôi cũng không hiểu sao mình lại phải can thiệp vào vụ này, mà thời gian của tôi cũng có giá trị nhất định. Quả thực tôi còn những việc khác phải lo.” Sherlock Holmes nói vậy rồi quay lại với cuốn sổ lưu tin bài đồ sộ mà anh đang sắp xếp và lập chú dẫn cho một số tư liệu mới.

Nhưng bà chủ nhà trọ lại sẵn tính bướng bỉnh và khôn lanh của nữ giới. Bà kiên quyết giữ vững lập trường. “Năm ngoái ông đã dàn xếp một vụ cho khách trọ của tôi,” bà nói, “ông Fairdale Hobbs ấy.”

“À, phải - một vụ đơn giản.”

“Thế mà ông ta cứ nhắc chuyện đó mãi - về lòng tốt của ông, thưa ông, và ông đã soi rọi vào bóng tối như thế nào. Khi đang hoang mang trong tăm tối thì tôi nhớ ra lời ông ta. Tôi biết chỉ cần ông muốn là làm được hết.”

Holmes quả có bị lung lay vì lời tâng bốc, nhưng công bằng mà nói, cũng vì lòng tốt. Vì hai lẽ đó, anh đành thở dài cam chịu đặt bàn chải xuống và đẩy ghế lui.

“Được rồi, được rồi, bà Warren, vậy thì bà kể đi. Bà không khó chịu vì thuốc lá chứ? Cảm ơn bà. Watson đưa tôi bao diêm! Theo tôi hiểu thì bà lo lắng vì khách trọ mới cứ ở riết trong phòng và bà không làm sao thấy được anh ta. Cầu trời phù hộ cho bà, bà Warren, tôi mà là khách trọ của bà thì bà sẽ thường xuyên không thấy mặt tôi hàng tuần liền.”

“Vâng, thưa ông; nhưng chuyện này thì khác. Nó làm tôi sợ, ông Holmes ạ. Tôi sợ đến không ngủ được. Nghe tiếng anh ta đi đi lại lại hết chỗ này đến chỗ kia từ tinh mơ đến tối khuya, vậy mà không một lần trông thấy anh ta dù chỉ thoáng qua thôi - thật tôi không chịu được. Ông nhà tôi cũng không an tâm về chuyện đó, nhưng ông ấy đi làm cả ngày, còn tôi thì không thoát được lấy một giây. Anh ta ẩn nấp làm gì cơ chứ? Anh ta đã làm gì? Không kể cô giúp việc thì chỉ có mình tôi ở nhà với anh ta, mà tôi chịu hết nổi rồi.”

Holmes nhoài tới trước và đặt mấy ngón tay dài, gầy guộc lên vai người đàn bà. Khi chủ động, anh có năng lực trấn an đến mức gần như thôi miên. Ánh mắt sợ sệt của bà ta bỗng dịu đi, nét mặt căng thẳng cũng thả lỏng lại như bình thường. Bà ngồi xuống chiếc ghế anh chỉ cho.

“Nếu nhận vụ này tôi phải nắm được mọi chi tiết,” anh nói. “Cứ thong thả nghĩ xem. Điểm nhỏ nhặt nhất biết đâu cũng là trọng yếu. Bà nói rằng mười hôm trước người này đến rồi trả bà tiền trọ và tiền ăn cho nửa tháng?”

“Anh ta hỏi tôi giá cả thế nào, thưa ông. Tôi nói năm mươi shilling một tuần. Có một phòng khách nhỏ và một phòng ngủ, trang bị đầy đủ nội thất, ở tầng trên cùng.”

“Rồi sao nữa?”

“Anh ta nói: ‘Tôi sẽ trả bà năm bảng mỗi tuần nếu bà cho thuê theo điều kiện của tôi.’ Tôi thì nghèo, thưa ông, ông Warren kiếm được chẳng bao nhiêu, cho nên khoản tiền đó có ý nghĩa rất lớn đối với tôi. Anh ta rút ra một tờ mười bảng, rồi chìa cho tôi ngay tại chỗ. ‘Sau này về lâu về dài cứ nửa tháng bà sẽ được trả đúng bằng chừng ấy nếu bà đáp ứng các điều kiện,’ anh ta nói, ‘còn không thì thôi’.”

“Điều kiện là gì?”

“À, thưa ông, là anh ta phải có một chìa khóa nhà. Chuyện đó thì được thôi. Người ở trọ thường vẫn được giữ chìa khóa nhà. Còn nữa, phải để anh ta được hoàn toàn riêng tư và không bao giờ quấy rầy vì bất kì cớ gì.”

“Chuyện đó thì đâu có gì lạ?”

“Về lí thì không, thưa ông. Nhưng đằng này đúng là vô lí. Anh ta ở trọ mười ngày nay rồi, mà cả ông Warren, cả tôi, và cô giúp việc đều chưa một lần trông thấy anh ta. Chúng tôi nghe tiếng anh ta đi tới đi lui suốt đêm ngày; nhưng trừ đêm đầu, anh ta chưa một lần ra khỏi nhà.”

“Ồ, đêm đầu tiên anh ta có ra ngoài sao?”

“Phải, thưa ông, và tận khuya mới về, khi chúng tôi đã đi ngủ cả. Nhận phòng xong anh ta có nói là sẽ ra ngoài và dặn tôi đừng cài then cửa. Sau nửa đêm thì tôi nghe tiếng anh ta lên cầu thang.”

“Nhưng còn ăn uống thì sao?”

“Anh ta dặn tỉ mỉ rằng khi anh ta rung chuông, chúng tôi phải luôn để đồ ăn lại trên ghế ngoài cửa. Ăn xong anh ta lại rung chuông, và chúng tôi đem đồ xuống cũng từ ghế ấy. Nếu cần gì khác anh ta sẽ viết theo lối chữ in ra một mẩu giấy rồi để đó.”

“Viết theo lối chữ in sao?”

“Phải, thưa ông; viết chữ in bằng bút chì. Chỉ đúng từ đó thôi, không gì thêm. Tôi mang theo cho ông xem đây ‘XÀ PHÒNG’. Đây nữa ‘DIÊM’. Đây là mẩu giấy anh ta để lại sáng đầu tiên: ‘Daily Gazette’. Sáng nào tôi cũng để tờ báo đó kèm bữa điểm tâm cho anh ta.”

“Trời ơi, Watson,” Holmes vừa nói, vừa chăm chăm nhìn mấy mẩu giấy bà chủ nhà vừa đưa, vẻ hết sức tò mò, “chuyện này đúng là hơi bất thường. Ẩn dật thì tôi hiểu được; nhưng sao lại dùng chữ in? Viết theo lối chữ in coi bộ lóng ngóng, bất tiện lắm. Sao không viết như bình thường? Thế là sao, hả Watson?”

“Anh ta muốn che giấu nét chữ của mình.”

“Nhưng sao phải thế? Để bà chủ nhà trọ nhìn nét chữ viết tay của anh ta có làm sao? Nhưng cũng có thể như anh nói. Còn nữa, sao phải viết vắn tắt như vậy?”

“Tôi không nghĩ ra được.”

“Chi tiết này mở cho ta hướng suy đoán hay ho đây. Chữ được viết bằng một cây bút chì đầu cùn, ánh tím, không có gì khác lạ. Anh sẽ thấy là sau khi viết xong, anh ta xé mẩu giấy ở ngay sát cạnh từ đã viết, vì vậy mà chữ ‘X’ trong ‘XÀ PHÒNG’ bị mất một chút. Có ý nghĩa đấy, phải không, Watson?”

“Để đề phòng?”

“Đúng vậy. Rõ ràng là có một dấu vết nào đó, dấu vân ngón tay cái hay cái gì đó có thể hé lộ manh mối về danh tính của người này. Bà Warren này, bà nói người này da ngăm ngăm, vóc người trung bình và có râu. Anh ta độ bao nhiêu tuổi?”

“Khá trẻ, thưa ông, chưa quá ba mươi.”

“Được, bà có thể cho tôi thêm chỉ dẫn nào nữa không?”

“Anh ta nói tiếng Anh giỏi, thưa ông, nhưng theo cách phát âm thì tôi nghĩ anh ta là người ngoại quốc.”

“Anh ta ăn mặc lịch sự chứ?”

“Ăn mặc lịch sự lắm, thưa ông, khá là quý phái. Quần áo sẫm màu, chẳng có gì gây chú ý cả.”

“Anh ta không xưng tên?”

“Không, thưa ông.”

“Cũng không có thư từ hay ai đến tìm?”

“Không.”

“Nhưng buổi sáng bà hay cô giúp việc phải vào phòng anh ta chứ?”

“Không đâu, thưa ông; anh ta tự lo liệu hoàn toàn.”

“Trời ơi! Thế thì rõ là bất thường. Còn hành lí của anh ta?”

“Anh ta mang theo một túi xách lớn màu nâu, không còn gì khác.”

“Thôi được, xem ra chúng tôi không có nhiều dữ liệu hữu dụng. Bà nói không có gì lọt ra khỏi phòng đó - tuyệt không có gì sao?”

Bà chủ nhà rút trong túi xách ra một phong bì; từ đó bà dốc ra bàn hai que diêm đã cháy và một đầu mẩu thuốc lá thừa.

“Nó ở trên khay của anh ta sáng nay. Tôi đem theo vì nghe nói ông có thể đoán ra được nhiều điều từ những thứ nhỏ nhặt.”

Holmes nhún vai. “Ở đây có gì đâu,” anh nói. “Diêm thì dĩ nhiên đã dùng để châm thuốc. Nhìn độ dài của khúc còn lại là rõ rồi. Dùng diêm châm tẩu hay điếu thuốc thì thường hết nửa que. Nhưng, trời ơi! Mẩu thuốc lá này đáng chú ý đây. Bà bảo quý ông này có râu quai nón và ria mép, phải không?”

“Vâng, thưa ông.”

“Tôi không hiểu. Người đã hút điếu thuốc này chỉ có thể là một người không để râu. Ồ, Watson, ai mà hút thế này thì ria mép dù ngắn như của anh cũng cháy sém rồi.”

“Hay anh ta dùng ống đót?” Tôi gợi ý.

“Không, không; đầu mẩu thuốc có vết bị ngậm mà. Tôi chắc trong phòng không thể có hai người chứ, bà Warren?”

“Không, thưa ông. Anh ta ăn ít đến mức tôi cứ thắc mắc một người ăn chừng đó làm sao mà đủ sống.”

“Thôi được, tôi nghĩ chúng tôi phải chờ có thêm ít dữ liệu nữa. Suy cho cùng thì đâu có gì để bà phải than phiền. Bà nhận tiền thuê rồi, anh ta cũng không gây phiền toái, dù rõ ràng là không bình thường. Anh ta trả tiền rộng rãi, và nếu anh ta muốn ẩn nấp thì chuyện đó cũng không liên quan trực tiếp đến bà. Chúng tôi không có cớ gì để xâm phạm sự riêng tư của anh ta trừ phi có lí do để suy đoán rằng anh ta đã làm gì sai trái nên mới phải ẩn trốn như thế. Tôi đã nhận vụ này rồi và sẽ không lơ là đâu. Có gì mới thì báo lại cho tôi, và nếu cần bà cứ trông cậy vào sự giúp đỡ của tôi.”

“Trong vụ này dứt khoát là có mấy điểm đáng chú ý đấy, Watson,” anh nhận xét khi bà chủ nhà đã ra về. “Dĩ nhiên, có thể chỉ là chuyện nhỏ nhặt - một người lập dị mà thôi; nhưng cũng có thể sâu xa hơn vẻ bề ngoài nhiều. Điều đầu tiên gây chú ý là rất có khả năng người lúc này đang ở trong phòng không phải là người đã thuê.”

“Sao anh nghĩ vậy?”

“À, ngoài mẩu thuốc lá này ra thì việc người khách trọ ra ngoài có một lần ngay sau khi nhận phòng không gợi ý điều gì sao? Anh ta quay về - hay ai đó quay về - khi không còn nhân chứng nào nữa. Ta không có bằng chứng rằng người quay về là người đã đi ra. Vả lại, người nhận phòng nói tiếng Anh giỏi. Thế mà người kia lại viết từ ‘DIÊM’ số ít (MATCH) khi đáng ra phải để danh từ số nhiều (MATCHES). Tôi có thể hình dung rằng người này tra từ trong từ điển, nhưng trong đó chỉ nêu danh từ mà không để số nhiều. Lối viết vắn tắt có thể là để che giấu việc không biết tiếng Anh. Phải, Watson, có lí do chính đáng để nghi ngờ là người trọ đã bị tráo.”

“Nhưng vì mục đích gì?”

“À! Vấn đề của ta là ở đấy. Có một hướng điều tra khá hiển nhiên.” Anh lấy xuống cuốn sổ lớn mà trong đó, ngày ngày, anh lưu trữ các mẩu tin trong mục tin nhắn của nhiều tờ báo ở London. “Ôi trời!” Anh vừa nói, vừa lật trang. “Quả là một dàn đồng ca những tiếng khóc than, rên rĩ! Một mớ thập cẩm những sự việc lạ đời! Nhưng rõ ràng là mảnh đất màu mỡ nhất cho kẻ nghiên cứu những hiện tượng bất thường! Người này đang ở một mình và không thể dùng thư từ để tiếp cận mà không làm ảnh hưởng đến sự kín đáo tuyệt đối cần có. Tin tức hay lời nhắn từ bên ngoài có thể đến chỗ anh ta bằng cách nào? Hiển nhiên là bằng cách rao tin trên báo. Dường như chẳng còn cách nào khác, và may là ta chỉ cần để tâm đến một tờ báo thôi. Đây là các trích đoạn của tờ Daily Gazette trong nửa tháng qua. Quý bà quàng khăn lông đen tại câu lạc bộ trượt băng Hoàng Tử, ta có thể cho qua. Tất nhiên Jimmy sẽ không làm mẹ đau lòng , có vẻ không liên quan. Nếu quý bà ngất xỉu trên xe buýt Brixton, bà ta chẳng khiến tôi quan tâm. Lòng tôi mong ngóng từng ngày… Rên rĩ, Watson à - rặt những rên rĩ! A, cái này khả dĩ hơn chút đây. Nghe này: Hãy kiên nhẫn. Sẽ tìm ra một cách thức liên lạc chắc chắn nào đó. Tạm thời là mục này. G. Đó là hai ngày sau khi khách trọ của bà Warren tới. Nghe có vẻ hợp lí, đúng không? Có thể người bí ẩn hiểu được tiếng Anh, dù không thông thạo cách viết. Ta xem có tìm được dấu vết nào khác không. Có, đây rồi - ba ngày sau: Đang thu xếp thành công. Kiên nhẫn và thận trọng. Mây mù sẽ tan. G. Một tuần sau đó không có gì. Thế rồi một lời nhắn rõ ràng hơn nhiều: Đã an toàn. Nếu có cơ hội sẽ nhắn tin bằng tín hiệu, nhớ mật mã đã thỏa thuận - một A, hai B, vân vân. Sẽ sớm có tin. G. Đó là trong số báo hôm qua, còn hôm nay thì không có gì. Tất thảy đều rất phù hợp với người khách trọ của bà Warren. Nếu ta chờ thêm chút nữa, Watson à, tôi không nghi ngờ gì là vụ việc sẽ dần sáng tỏ.”

Sự thể đúng là vậy; vì sáng ra tôi thấy bạn mình đứng trên thảm lò sưởi, quay lưng về phía lò và nở nụ cười hoàn toàn mãn nguyện.

“Cái này thì sao Watson?” Anh cầm tờ báo trên bàn và reo lên. “Nhà đỏ cao có mặt tiền đá trắng. Tầng ba. Cửa sổ thứ hai bên trái. Sau hoàng hôn. G. Thế là rõ ràng rồi. Tôi nghĩ ăn điểm tâm xong ta phải đi thám thính khu vực quanh nhà bà Warren chút đỉnh. À, bà Warren! Sáng nay bà đem tin gì cho chúng tôi vậy?”

Thân chủ của chúng tôi bỗng xồng xộc xông vào phòng, chứng tỏ đã có một diễn biến mới trọng đại.

“Phải báo cảnh sát thôi, ông Holmes!” Bà ta la lên. “Tôi không chịu nổi nữa đâu! Hắn phải cuốn gói đi thôi. Đáng ra tôi đã lên thẳng trên phòng mà nói với hắn, có điều tôi nghĩ phải hỏi ý ông trước thì mới phải phép. Nhưng tôi đã hết kiên nhẫn rồi, lại còn thêm vụ hành hung ông nhà tôi…”

“Hành hung ông Warren sao?”

“À, thì là cư xử thô bạo với ông ấy.”

“Nhưng ai cư xử thô bạo với ông ấy?”

“Ấy! Chính chúng tôi cũng muốn biết điều đó! Chuyện xảy ra sáng nay, thưa ông. Ông Warren là nhân viên chấm công ở hãng Morton & Waylight, trên đường Tottenham Court. Ông ấy phải ra khỏi nhà trước 7 giờ. Vâng, sáng nay ông ấy mới đi chưa được mươi bước thì có hai người đàn ông áp sát sau lưng, chụp áo khoác lên đầu, rồi xô ông ấy vào một chiếc xe ngựa bên đường, chúng chở ông ấy đi cả tiếng đồng hồ, rồi mở cửa và xô ông ấy ra. Nhà tôi nằm giữa đường sợ phát run đến độ chẳng biết chiếc xe ngựa ấy đi đằng nào. Khi ông ấy lồm cồm bò dậy thì thấy mình đang ở Hampstead Heath; thế là ông ấy bắt xe ngựa công cộng về nhà, giờ ông ấy vẫn nằm đấy còn tôi đến đây ngay để báo ông biết chuyện vừa xảy ra.”

“Hết sức đáng chú ý,” Holmes nói. “Ông ấy có thấy nhân dạng mấy người đó không, có nghe họ nói chuyện không?”

“Không, nhà tôi choáng váng quá rồi. Ông ấy chỉ biết là bị nhấc bỗng lên rồi thả xuống như có phép lạ, ít nhất có hai người trong vụ này, cũng có thể là ba.”

“Bà nghĩ vụ tấn công này có liên quan đến người khách trọ?”

“Hừ, chúng tôi sống ở đấy mười lăm năm rồi mà trước đây làm gì có chuyện như vậy. Tôi chịu đựng hắn đủ rồi. Tiền đâu phải là tất cả. Tôi sẽ tống hắn ra khỏi nhà ngay hôm nay.”

“Chờ chút, bà Warren. Đừng hấp tấp. Tôi bắt đầu nghĩ vụ này có thể hệ trọng hơn mới thoạt nhìn nhiều lắm. Rõ ràng là có một mối nguy nào đó đang đe dọa người khách trọ của bà. Rõ ràng không kém là kẻ thù của anh ta rình anh ta gần cửa nhà bà trong ánh sáng mờ sương buổi sớm đã tưởng nhầm chồng bà là anh ta. Khi phát hiện ra mình lầm, chúng bèn thả ông ấy. Nếu không lầm thì chúng sẽ làm gì, ta chỉ có thể phỏng đoán mà thôi.”

“Thế, tôi phải làm gì đây, ông Holmes?”

“Tôi rất muốn nhìn tận mắt khách trọ của bà, bà Warren ạ.”

“Tôi không biết làm sao được, trừ phi ông phá cửa xông vào. Mỗi khi để khay lại rồi xuống lầu tôi đều nghe hắn mở khóa.”

“Anh ta phải lấy khay vào phòng. Tất nhiên chúng tôi có thể nấp và thấy anh ta vào lúc ấy.”

Bà chủ nhà nghĩ ngợi một lát. “Thôi được, thưa ông, đối diện có một phòng kho nhỏ. Tôi có thể xếp sẵn một cái gương chẳng hạn, và nếu ông đứng sau cửa…”

“Tuyệt lắm!” Holmes nói. “Anh ta ăn trưa lúc mấy giờ?”

“Khoảng 1 giờ, thưa ông.”

“Vậy bác sĩ Watson và tôi sẽ tới đúng lúc. Còn giờ thì xin tạm biệt, bà Warren.”

Lúc 12 giờ rưỡi chúng tôi đã đứng trước thềm nhà bà Warren - một tòa nhà gạch vàng, cao, hẹp trên phố Great Orme, một khu phố chật hẹp phía đông bắc Bảo tàng Anh. Vì tòa nhà nằm gần góc đường nên từ đó có thể nhìn bao quát những căn nhà phô trương hơn dọc phố Howe. Holmes tủm tỉm cười, chỉ một trong mấy ngôi nhà này - một dãy chung cư đua ra đến mức không thể không đập vào mắt. “Nhìn kìa, Watson!” Anh nói. “Nhà đỏ cao có mặt tiền đá. Đúng là trạm tín hiệu kia rồi. Ta biết chỗ, và ta cũng biết mật mã rồi; nên chắc chắn nhiệm vụ của ta sẽ đơn giản thôi. Trên cửa sổ đó có treo tấm biển ‘Cho Thuê’. Rõ ràng nó là một căn hộ bỏ không mà tên đồng bọn vào được. À, bà Warren, giờ thì sao?”

“Tôi đã chuẩn bị sẵn sàng cả rồi. Nếu hai ông cùng lên và để ghệt lại ở dưới cầu thang, tôi sẽ đưa các ông vào đó ngay.”

Chỗ nấp mà bà ta thu xếp thật tuyệt hảo. Cái gương được bố trí sao cho chúng tôi ngồi trong bóng tối nhưng vẫn thấy rõ mồn một cửa phòng đối diện. Chúng tôi vừa yên vị trong đó, và bà Warren vừa đi khỏi, thì một tiếng leng keng xa xa vang lên báo cho biết vị hàng xóm bí ẩn của chúng tôi đã rung chuông. Chẳng mấy chốc bà chủ đã mang khay tới, đặt xuống một chiếc ghế cạnh cánh cửa đóng, rồi giậm bước thình thịch đi khỏi. Cùng khom người trong góc sau cánh cửa, chúng tôi nhìn chăm chăm vào gương. Khi tiếng chân bà chủ nhà đã im ắng hẳn thì đột nhiên có tiếng chìa khóa tra kin kít, núm cửa xoay tròn, rồi hai bàn tay gầy guộc vụt thò ra nâng cái khay trên ghế lên. Chỉ lát sau, khay đã được vội vàng để lại chỗ cũ, và tôi thoáng thấy một gương mặt ngăm ngăm, xinh đẹp, sợ sệt nhìn chằm chằm vào khe cửa khép hờ của phòng kho. Rồi cửa đóng sầm vào, chìa khóa vặn lại lần nữa, và im lặng như tờ. Holmes giật tay áo tôi, rồi cả hai rón rén xuống cầu thang.

“Chiều tối tôi sẽ ghé lại,” anh nói với bà chủ nhà đang chờ đợi.

***

“Watson này, tôi nghĩ ở nhà ta bàn vụ này được kĩ hơn.”

Khi đã yên vị sâu trong chiếc ghế bành ở nhà, anh mới nói, “Anh thấy đó, điều tôi phỏng đoán hóa ra là đúng. Người trọ đã bị tráo thành người khác rồi. Có điều tôi đã không tiên liệu là ta sẽ thấy một phụ nữ, mà không phải người tầm thường đâu, Watson.”

“Cô ấy nhìn thấy ta rồi.”

“À, cô ta đã nhìn thấy cái gì đó khiến cô ta cảnh giác. Chắc chắn là vậy. Trình tự chung chung của các sự kiện đã khá rõ rồi, phải không? Một đôi nam nữ tìm nơi ẩn náu ở London trước một mối đe dọa vô cùng đáng sợ và nguy cấp. Sự đề phòng cẩn mật của họ cho thấy tầm mức của mối đe dọa đó. Người đàn ông phải làm một việc gì đó nên muốn tìm chỗ trú tuyệt đối an toàn cho người đàn bà trong thời gian ấy. Vấn đề không đơn giản, nhưng anh ta đã giải quyết sáng tạo và hiệu quả đến mức ngay cả bà chủ nhà mang thức ăn lên cũng không hay biết về sự hiện diện của cô ta. Giờ thì đã rõ mấy mẩu giấy dặn dò viết theo lối chữ in là để giới tính của cô ta khỏi bị phát hiện qua nét chữ. Người đàn ông không thể đến gần người đàn bà, nếu không sẽ dẫn đường cho kẻ thù đến chỗ cô ta. Vì không thể trực tiếp liên lạc, anh ta dùng đến mục nhắn tin trên báo. Mọi điều đến nay đều đã rõ.”

“Nhưng gốc rễ của chuyện này là gì?”

“À, phải, Watson - anh vẫn cực kì thực tế, như mọi khi! Gốc rễ của chuyện này là gì? Vụ này càng tiếp diễn thì rắc rối kì quái của bà Warren càng phình to dần và mang màu sắc nghiêm trọng hơn. Ít ra ta có thể nói chắc thế này: Đây không phải một cuộc phiêu lưu tình ái bình thường. Anh đã thấy vẻ mặt người đàn bà khi có dấu hiệu nguy hiểm rồi đấy. Ta cũng đã biết về vụ tấn công ông chủ nhà, mà không nghi ngờ gì là nhắm vào khách trọ. Những sự việc mang tính báo động này và yêu cầu giữ bí mật tuyệt đối cho thấy đây là vấn đề sinh tử. Vụ tấn công ông Warren còn chứng tỏ rằng ngay chính kẻ thù của họ, dù là ai, cũng không biết chuyện khách trọ nữ đã thế vào chỗ của khách trọ nam. Kì lạ và phức tạp quá, Watson à.”

“Sao anh phải dấn sâu thêm vào vụ này? Anh được lợi lộc gì cơ chứ?”

“Được lợi lộc gì ư? Nghệ thuật vị nghệ thuật, Watson à. Tôi chắc là khi làm bác sĩ cũng có những ca bệnh anh nghiên cứu mà không nghĩ gì đến thù lao.”

“Để học hỏi mà, Holmes.”

“Việc học hỏi không bao giờ ngơi nghỉ, Watson à. Đó là một chuỗi những bài học mà về sau mới giúp ích cho ta. Đây là một vụ bổ ích. Nó chẳng đem lại tiền bạc hay danh tiếng, vậy nhưng ta vẫn muốn tháo gỡ đâu vào đấy. Đến tối ta sẽ tiến thêm một bước nữa trong cuộc điều tra.”

Khi chúng tôi quay lại nhà bà Warren, bóng tối ảm đạm của chiều đông London đã đặc lại thành một bức màn xám, im lìm đơn điệu, điểm xuyết vài ô cửa vàng đậm và quầng sáng tù mù của đèn đường. Từ phòng khách đã tối của nhà trọ chúng tôi nhìn ra thì thấy trên cao có một ánh sáng lờ mờ nữa lập lòe rọi qua bóng tối mịt mùng.

“Có người đang đi lại trong phòng đó,” Holmes nói khẽ, và háo hức ghé sát gương mặt gầy gò vào ô cửa sổ phía trước. “Đúng rồi, tôi thấy bóng anh ta rồi. Anh ta nữa kìa! Anh ta cầm cây nến. Giờ thì anh ta đang chăm chú nhìn sang bên này. Anh ta muốn biết chắc là cô ấy đang canh chừng. Giờ anh ta bắt đầu lia nến. Watson, anh cũng theo dõi tín hiệu để ta đối chiếu với nhau nhé. Một lóe là ‘A’ phải rồi. Rồi, tiếp tục nào. Anh nghĩ là bao nhiêu? Hai mươi. Tôi cũng vậy. Thế nghĩa là ‘T’. AT - có vẻ dễ hiểu! Một ‘T’ nữa. Chắc chắn đây là chữ cái đầu của từ thứ hai. Rồi, tiếp nào, TENTA. Dừng hẳn rồi. Có vậy đã hết được sao, Watson? ATTENTA, chẳng có nghĩa gì. Ba từ rời cũng chẳng khá hơn - AT TEN TA, trừ phi T. A là tên viết tắt của một người. Nó lại nháy kìa! Gì thế? ATTE - ủa, thông điệp đã lặp lại từ đầu. Kì thật đấy, Watson, kì lạ lắm! Giờ anh ta lại tắt! AT - ủa, anh ta lặp lại lần thứ ba. ATTENTA ba lần! Anh ta định lặp lại bao nhiêu lần đây? Không, có vẻ như vậy là xong rồi. Anh ta đã lùi xa khỏi cửa sổ. Anh thấy thế là ý gì, hả Watson?”

“Một thông điệp bằng mật mã, Holmes à.”

Bạn tôi chợt tủm tỉm cười như đã vỡ lẽ. “Mật mã không khó hiểu lắm, Watson,” anh nói. “Ồ, dĩ nhiên đó là tiếng Ý! ‘A’ nghĩa là lời đó dành cho phụ nữ. ‘Coi chừng! Coi chừng! Coi chừng!’ Thế nào, Watson?”

“Tôi tin là anh đã đoán trúng.”

“Không nghi ngờ gì nữa. Đó là một thông điệp rất khẩn thiết, lặp lại ba lần để nhấn mạnh hơn. Nhưng coi chừng cái gì? Chờ chút; anh ta đang đến gần cửa sổ nữa kìa.”

Chúng tôi lại thấy cái bóng mờ của một người đàn ông khom khom cùng ngọn lửa nhỏ vút qua cửa sổ và các tín hiệu lại xuất hiện. Lần này anh ta phát tín hiệu nhanh hơn trước - nhanh đến mức khó mà theo kịp.

“PERICOLO - pericolo - hả, là gì vậy, Watson? ‘Nguy hiểm’, phải không? Phải rồi, trời ơi, đó là tín hiệu báo nguy. Lại nữa kìa! PERI. Ồ, cái quái gì…”

Ánh đèn chợt tắt ngấm, ô cửa sổ lập lòe biến mất, và tầng ba chỉ còn là một dải đen quanh tòa nhà sừng sững có những dãy cửa sổ hai cánh sáng ánh đèn. Lời cảnh báo cuối cùng đã bị cắt ngang đột ngột. Như thế nào, và do ai? Một ý nghĩ tức thì nảy ra trong đầu cả hai chúng tôi. Holmes bật dậy từ chỗ nấp bên cửa sổ.

“Việc này nghiêm trọng đấy, Watson,” anh kêu lên. “Có chuyện tồi tệ gì đó sắp xảy ra! Sao thông điệp ấy lại dừng như vậy? Tôi phải báo cho Sở Cảnh sát London việc này - nhưng mà, cấp bách quá rồi ta không bỏ đi được.”

“Tôi đi gọi cảnh sát nhé?”

“Ta phải làm rõ tình hình thêm chút đã. Có thể có nguyên do nào đó không đến nỗi nguy hại. Đi, Watson, ta qua bên kia xem sao đã.”

II

Khi rảo bước trên phố Howe, tôi liếc nhìn căn nhà chúng tôi vừa đi khỏi. Bên cửa sổ tầng trên cùng, tôi thấy đường nét lờ mờ bóng một cái đầu, là đầu đàn bà, căng thẳng, bất động dõi vào bóng đêm, nín thở chờ thông điệp bị gián đoạn xuất hiện trở lại. Ở cổng khu chung cư phố Howe có một người đàn ông mặc áo bành tô và quấn cà vạt kín mít đang đứng dựa hàng rào. Người này giật mình khi ánh đèn từ sảnh hắt lên mặt chúng tôi.

“Holmes!” Người đó thốt lên.

“Ủa, Gregson!” Bạn tôi nói khi bắt tay viên thanh tra của Sở Cảnh sát London. “Đoạn kết các cuộc phiêu lưu thường là khi cặp tình nhân hội ngộ. Điều gì mang ông tới đây?”

“Tôi đoán là cùng lí do đưa ông tới,” Gregson nói. “Tôi chẳng hiểu làm sao ông lại dính vào vụ này.”

“Những đầu dây khác nhau cùng dẫn đến một đám rối. Nãy giờ tôi đang theo dõi tín hiệu.”

“Tín hiệu ư?”

“Phải, từ cửa sổ đó. Bị ngắt nửa chừng. Chúng tôi sang đây để tìm hiểu nguyên nhân. Nhưng vì sự việc đã có ông lo liệu nên tôi thấy chẳng việc gì phải tiếp tục theo vụ này nữa.”

“Chờ chút!” Gregson hăm hở kêu lên. “Công bằng mà nói, ông Holmes, trong bất kì vụ nào có ông cùng sát cánh tôi cũng thấy vững dạ hơn. Chung cư này chỉ có một lối ra thôi, nên ta sẽ tóm gọn hắn.”

“Hắn là ai?”

“Chà, chà, vậy là chúng tôi ghi điểm trước rồi nhé, ông Holmes. Lần này ông phải nhận là chúng tôi giỏi nhất.” Ông này gõ gậy xuống đất, nghe thấy thế, một xà ích, tay cầm roi, từ chỗ xe ngựa bốn bánh đỗ ở đầu kia đường ung dung đi tới. “Cho phép tôi giới thiệu ông với ông Sherlock Holmes nhé?” Ông ta nói với tay xà ích. “Đây là ông Leverton, làm việc cho văn phòng thám tử Pinkerton của Mỹ.”

“Người hùng trong vụ Bí ẩn hang động Long Island đây sao?” Holmes nói. “Thưa ông, tôi rất hân hạnh được gặp ông.”

Chàng thám tử người Mỹ là một thanh niên trầm lặng, tác phong chuyên nghiệp, có khuôn mặt lưỡi cày nhẵn nhụi. Anh ta bỗng đỏ mặt khi được ca ngợi.

“Tôi đang lần theo dấu vết một vụ để đời, ông Holmes ạ,” anh ta nói. “Tôi mà tóm được Gorgiano…”

“Sao! Gorgiano trong băng đảng Vòng Tròn Đỏ?”

“Ồ, hắn cũng nổi danh khắp Âu châu, nhỉ? Vâng, ở Mỹ chúng tôi đã biết cả về hắn. Chúng tôi biết hắn đứng đằng sau năm chục vụ án mạng, nhưng chúng tôi chưa có gì xác thực để bắt hắn. Tôi lần theo dấu hắn từ New York sang đây, và đã bám theo hắn cả tuần ở London, chờ khi có cớ để tóm gáy hắn. Ông Gregson và tôi đã đuổi theo hắn đến tận sào huyệt trong tòa chung cư lớn này, mà nó chỉ có một cổng, nên hắn không thể thoát khỏi tay chúng tôi. Từ lúc hắn vào đã có ba người đi ra, nhưng tôi cam đoan là trong số đó không có hắn ta.”

“Ông Holmes nói là có kẻ phát tín hiệu,” Gregson nói. “Tôi đoán là, như thường lệ, ông ấy biết nhiều thứ mà ta không biết.”

Holmes giải thích vắn tắt nhưng rành rọt tình hình theo hướng tiếp cận của chúng tôi. Tay thám tử người Mỹ bực tức vỗ đốp hai tay vào nhau. “Hắn biết tỏng ta rồi!” Anh ta kêu lên.

“Sao ông nghĩ vậy?”

“À, có thể suy ra như vậy, phải không nào? Hắn ở đây gửi thông điệp cho đồng bọn - có vài tên trong băng của hắn ở London. Rồi thình lình, như ông thuật lại, hắn đang báo cho chúng biết có nguy biến thì đột nhiên bỏ lửng. Còn cách giải thích nào nữa ngoài lí do hắn bất chợt thấy chúng tôi trên phố, hay bằng cách nào đó đã hiểu ra mối nguy đang cận kề mà nếu muốn tránh hắn phải hành động ngay? Ông định thế nào, ông Holmes?”

“Ta lên đó ngay xem sao.”

“Nhưng chúng tôi không có trát bắt hắn.”

“Hắn ở trong một căn hộ không người ở trong hoàn cảnh đáng ngờ,” Gregson nói. “Tạm thời vậy là đủ. Bắt hắn rồi chúng tôi sẽ xem New York có giúp chúng tôi giữ hắn được không. Giờ tôi sẽ chịu trách nhiệm bắt hắn.”

Các thanh tra cảnh sát của chúng ta có thể yếu kém về mặt trí tuệ, nhưng không bao giờ thiếu khí phách. Gregson lên cầu thang để bắt tên sát nhân liều lĩnh nọ với dáng điệu bình tĩnh và chuyên nghiệp chẳng khác gì khi bước lên cầu thang ở Sở Cảnh sát London. Thám tử bên Pinkerton đã cố lấn lên trước, nhưng Gregson cương quyết huých anh ta ra sau. Những mối hiểm nguy ở London dĩ nhiên là đặc quyền của lực lượng cảnh sát London.

Cánh cửa căn hộ bên trái ở đầu cầu thang tầng ba chỉ khép hờ. Gregson đẩy cửa ra. Bên trong tất thảy đều im phắc và tối mò. Tôi quẹt diêm thắp cây đèn xách tay của viên thanh tra. Khi ánh leo lét sáng đều thành ngọn lửa, chúng tôi ai nấy đều há hốc kinh ngạc. Trên sàn nhà ván gỗ thông không trải thảm có một vệt máu còn mới. Mấy vết chân đỏ hướng về phía chúng tôi và xuất phát từ một phòng trong khép cửa. Gregson mở toang cửa phòng và đưa ngọn đèn sáng lòa ra trước mặt, chúng tôi ai nấy đều chăm chú nhìn qua vai anh ta.

Chính giữa cái sàn gỗ trắng của căn phòng trống, lù lù thân hình một người đàn ông to lớn nằm giữa vũng máu rộng còn chưa khô, bộ mặt ngăm đen nhẵn nhụi méo xệch đến độ kì dị khủng khiếp và cái đầu nằm ngay tâm một vòng tròn bằng máu đỏ rùng rợn. Hai đầu gối co lại, hai bàn tay vung ra trong cơn đau đớn tột cùng, và ở chính giữa cái cổ to bè, rám nâu, hãy còn rướn lên là phần cán màu trắng của con dao đã cắm lút lưỡi vào. Tuy đồ sộ là thế, gã này hẳn đã gục xuống như một con bò bị búa đồ tể nện vào đầu trước cú đâm kết liễu khủng khiếp ấy. Trên sàn, bên cạnh bàn tay phải của hắn có một con dao găm hai lưỡi, cán ngà hết sức ghê gớm, và gần đó là một chiếc găng tay bằng da mềm màu đen.

“Trời ơi! Chính là Gorgiano Đen!”

Thám tử người Mỹ kêu lên. “Lần này có người đi trước ta rồi.”

“Ngọn nến ở cửa sổ đây này, ông Holmes,” Gregson nói. “Ủa, ông làm gì vậy?”

Holmes bước tới, thắp nến, rồi cầm cây nến đưa qua đưa lại bên cửa sổ. Đoạn anh nhìn vào bóng đêm, thổi tắt nến, và ném xuống sàn.

“Tôi cho là việc đó sẽ có ích,” anh nói. Anh bước qua một bên rồi đứng trầm ngâm suy nghĩ trong khi hai tay lão luyện kia khám nghiệm tử thi. “Ông bảo rằng trong lúc các ông chờ dưới nhà thì có ba người từ chung cư đi ra,” mãi sau anh mới nói. “Ông có quan sát họ kĩ không?”

“Có chứ.”

“Có một gã khoảng ba mươi, tầm vóc trung bình, râu đen, da ngăm không?”

“Có, hắn là người sau cùng đi ngang chỗ tôi.”

“Tôi cho rằng đó là người các ông cần tìm đấy. Tôi có thể mô tả nhân dạng hắn cho ông, ta còn có dấu chân hắn in rất rõ. Vậy là đủ cho ông rồi.”

“Không nhiều lắm, ông Holmes ạ, giữa hàng triệu người ở London.”

“Có lẽ thế. Vì vậy mà tôi nghĩ tốt nhất là mời quý cô này đến giúp các ông.”

Nghe vậy, tất cả chúng tôi đều quay lại. Đứng ở ngưỡng cửa là một phụ nữ dong dỏng và xinh đẹp - vị khách trọ bí ẩn tại tòa nhà Bloomsbury. Cô từ từ tiến tới, gương mặt xanh xao và nhăn nhó vì kinh hãi, mắt nhìn chằm chằm không chớp, ánh nhìn khiếp đảm dán chặt vào dáng hình đen thẫm trên sàn.

“Các ông giết hắn rồi ư!” Cô lẩm bẩm. “Ôi, Dio mio[216], các ông giết hắn rồi!” Thế rồi bất ngờ tôi nghe cô hít vào một hơi thật sâu, rồi nhảy lên, reo hò mừng rỡ. Cô vừa nhảy múa quanh phòng, vừa vỗ tay, đôi mắt đen long lanh vì ngạc nhiên và vui sướng, đôi môi tuôn ra cả ngàn thán từ tiếng Ý đáng yêu. Thật kinh khủng và cũng thật bất ngờ khi thấy một phụ nữ sướng rơn đến thế trước cảnh tượng như vậy. Bỗng cô dừng phắt lại nhìn tất cả chúng tôi chằm chằm dò hỏi.

“Nhưng mấy người! Mấy người là cảnh sát, phải không? Mấy người đã giết Giuseppe Gorgiano. Có phải không?”

“Chúng tôi là cảnh sát, thưa bà.”

Cô đưa mắt nhìn quanh vào những bóng người trong phòng.

“Nhưng, nếu vậy thì Gennaro đâu?” Cô hỏi. “Anh ấy là chồng tôi, Gennaro Lucca. Tôi là Emilia Lucca, hai chúng tôi từ New York đến đây. Gennaro đâu rồi? Anh ấy vừa gọi tôi từ cửa sổ này mà, thế nên tôi mới tức tốc chạy đến.”

“Là tôi gọi đấy,” Holmes nói.

“Ông! Làm sao ông gọi được?”

“Mật mã của ông bà không khó, thưa bà. Chúng tôi cần sự hiện diện của bà ở đây. Tôi biết chỉ cần truyền tín hiệu ‘Vieni’[217] thì chắc chắn bà sẽ đến.”

Người phụ nữ Ý xinh đẹp nhìn bạn tôi vẻ kính sợ.

“Tôi không hiểu sao ông biết những chuyện này,” cô nói. “Giuseppe Gorgiano - làm sao mà hắn…” Cô ngập ngừng, rồi gương mặt chợt sáng bừng niềm tự hào và vui sướng. “Giờ thì tôi hiểu rồi! Gennaro của tôi! Gennaro đẹp đẽ, tuyệt vời của tôi, người đã che chở cho tôi an toàn trước mọi hiểm nguy, anh ấy đã làm điều đó, bằng chính bàn tay mạnh mẽ của mình anh ấy đã giết con quái vật! Ôi, Gennaro, anh tuyệt vời làm sao! Có người đàn bà nào xứng với một người đàn ông như thế?”

“Nào, bà Lucca,” Gregson khô khan vừa nói vừa đặt bàn tay lên tay áo của thiếu phụ mà chẳng chút động lòng, cô cũng chẳng khác gì tên lưu manh ở Notting Hill, “tôi vẫn chưa rõ bà là ai hay là gì; nhưng chỉ nội những lời bà vừa nói cũng đủ chứng tỏ chúng tôi cần đưa bà về Sở Cảnh sát.”

“Chờ chút, Gregson,” Holmes nói. “Tôi lại nghĩ rằng có thể bà đây cũng nóng lòng cho chúng ta biết thông tin chẳng kém gì chúng ta nóng lòng muốn biết. Thưa bà, bà có hiểu rằng chồng bà sẽ bị bắt và xét xử vì cái chết của người đang nằm trước mặt chúng ta không? Những gì bà nói có thể được dùng làm lời khai. Nhưng nếu bà cho rằng ông nhà đã hành động vì những động cơ chính đáng, mà chắc ông ấy cũng muốn mọi người biết, thì cách hay nhất để bà giúp ông ấy là kể chúng tôi nghe toàn bộ câu chuyện.”

“Giờ Gorgiano đã chết rồi, chúng tôi còn sợ gì nữa,” thiếu phụ nói. “Hắn là con quỷ, là quái vật, và không một quan tòa nào trên đời này có thể trừng phạt chồng tôi vì đã giết hắn.”

“Nếu vậy,” Holmes nói, “tôi đề nghị ta khóa cửa này lại, để nguyên hiện trường như ta thấy, đi cùng bà đây về phòng, và nghe kể xong hẵng quyết định.”

***

Nửa giờ sau cả bốn người chúng tôi đã ngồi trong phòng khách nhỏ của bà Lucca, nghe câu chuyện khác thường về những sự việc đen tối mà chúng tôi vừa tình cờ mục kích đoạn kết. Thiếu phụ nói tiếng Anh nhanh và trôi chảy nhưng không đúng chuẩn, nên để cho rõ ràng, tôi sẽ viết lại cho đúng ngữ pháp.

“Tôi sinh ở Posilippo, gần Naples,” cô nói, “và là con gái của Augusto Barelli, chánh luật sư và cựu nghị sĩ ở vùng đó. Gennaro làm việc cho cha tôi, và tôi đã đem lòng yêu anh ấy, như bất kì người phụ nữ nào ở hoàn cảnh của tôi hẳn cũng sẽ yêu anh. Anh ấy không có tiền bạc cũng chẳng có địa vị - không có gì ngoài vẻ đẹp, sức mạnh và nghị lực - nên cha tôi đã ngăn cấm. Chúng tôi cùng trốn đi, cưới nhau tại Bari và bán nữ trang của tôi để có tiền đi Mỹ. Chuyện xảy ra cách đây bốn năm trước, và từ đó đến nay chúng tôi sống ở New York.

Ban đầu chúng tôi đã gặp may. Gennaro có dịp giúp được một quý ông người Ý - anh đã cứu ông ấy thoát khỏi bọn côn đồ ở một nơi gọi là Bowery, và nhờ đó kết bạn được với một người có thế lực. Tên ông ấy là Tito Castalotte, là người hùn vốn chính của hãng Castalotte & Zamba, một hãng lớn chuyên nhập khẩu hoa quả ở New York. Ông Zamba là người tàn tật, nên người bạn mới Castalotte của chúng tôi nắm mọi quyền hành trong công ty, ở đó họ thuê đến hơn ba trăm nhân công. Ông ấy đưa chồng tôi vào làm, cho anh ấy làm trưởng bộ phận, và đối đãi với anh rất tốt. Ông Castalotte độc thân, và tôi tin rằng ông ấy cảm thấy Gennaro như con trai mình, còn vợ chồng tôi cũng yêu quý ông như cha. Chúng tôi đã thuê và sắm sửa đồ đạc cho một ngôi nhà nhỏ ở Brooklyn, và đúng vào lúc tương lai chúng tôi dường như đã được đảm bảo thì một đám mây đen xuất hiện và chẳng mấy chốc đã bao trùm cả bầu trời của chúng tôi.

Một đêm nọ, khi Gennaro đi làm về, anh dẫn theo một người đồng hương. Tên hắn là Gorgiano, và hắn cũng từ Posilippo sang. Hắn lực lưỡng, các ông có thể chứng nhận, vì các ông đã tận mắt thấy xác hắn. Không chỉ to xác mà mọi thứ ở hắn đều gớm guốc và ghê rợn. Giọng hắn vang như sấm trong căn nhà nhỏ của chúng tôi. Khi hắn nói thì ngỡ như không còn chỗ cho hai cánh tay to lớn khua khoắng. Ý nghĩ của hắn, cảm xúc của hắn, tình cảm mãnh liệt của hắn, thảy đều thái quá và thô bạo. Hắn nói, hay đúng hơn là gầm lên, bằng sức mạnh khiến người khác chỉ biết ngồi nghe, sợ sệt trước hàng tràng lời lẽ thao thao hùng hổ. Mắt hắn nhìn ta sáng rực khiến ta trở nên bất lực mà phó mặc cho hắn định đoạt. Hắn là kẻ đáng sợ và phi thường, ơn Chúa vì hắn đã chết!

Hắn cứ đến mãi. Nhưng tôi nhận ra khi có mặt hắn, Gennaro cũng chẳng vui vẻ gì hơn tôi. Người chồng tội nghiệp của tôi thường ngồi bơ phờ và tái mét, nghe hắn nói say sưa không dứt về chính trị và các vấn đề xã hội. Gennaro không nói gì, nhưng tôi biết anh quá rõ nên có thể đọc thấy trên mặt anh một thứ cảm xúc mà tôi chưa từng thấy. Mới đầu tôi nghĩ là anh ghét hắn. Rồi dần dà tôi hiểu nó còn hơn cả ghét. Đó là sợ hãi - một nỗi sợ sâu kín, rúm ró. Đêm đó, khi tôi đọc thấy nỗi khiếp sợ của anh, tôi đã ôm lấy anh ấy và khẩn nài anh, vì tình yêu dành cho tôi và tất cả những gì anh yêu quý, không được giấu giếm điều gì, và phải nói với tôi tại sao gã đàn ông to xác ấy lại lấn át anh đến vậy.

Anh kể tôi nghe, và càng nghe tim tôi càng tê tái. Gennaro tội nghiệp của tôi, thời còn ngang tàng hung hăng, khi cả cõi đời dường như ghét bỏ anh và tâm trí anh như hóa điên vì những bất công của cuộc đời, anh đã gia nhập băng đảng Vòng Tròn Đỏ ở Naples có liên hệ mật thiết với hội kín Carbonari[218] ngày xưa. Những lời thề và bí mật của hội này thật đáng sợ, nhưng một khi đã bị luật lệ của nó ràng buộc thì không thể thoát ra. Khi chúng tôi chạy trốn tới Mỹ, Gennaro những tưởng đã mãi mãi vứt bỏ được tất cả. Anh ấy đã kinh hãi biết bao khi một chiều nọ gặp trên phố người đã kết nạp mình ở Naples, Gorgiano khổng lồ, kẻ được mệnh danh là ‘Tử Thần’ ở miền nam nước Ý, bởi cánh tay hắn ngập sâu trong máu vì tội sát nhân! Hắn đến New York để lẩn trốn cảnh sát Ý, và hắn đã gây dựng một cơ sở của cái hội đáng sợ ấy ở nơi mới đến. Gennaro kể tôi nghe tất cả những điều này, rồi cho tôi xem lệnh triệu tập anh vừa nhận cũng trong ngày hôm ấy, trên đầu tờ giấy vẽ một Vòng Tròn Đỏ thông báo một cuộc họp đã được ấn định, anh bắt buộc và được lệnh phải có mặt ở đó.

Bấy nhiêu đã đủ tồi tệ rồi, nhưng chưa hết. Tôi để ý ít lâu là Gorgiano rất năng tới nhà chúng tôi, và mỗi khi đến vào buổi tối, hắn lại nói rất nhiều với tôi; và ngay cả khi miệng hắn nói với chồng tôi thì đôi mắt dã thú, gườm gườm đáng sợ đó vẫn luôn hướng về tôi. Một đêm nọ bí mật của hắn được tiết lộ. Tôi đã đánh thức trong hắn cái mà hắn gọi là ‘tình yêu’ - tình yêu của tên súc sinh - một kẻ man rợ. Khi hắn đến thì Gennaro vẫn chưa về. Hắn xông vào nhà, ôm choàng lấy tôi bằng đôi tay lực lưỡng như tay gấu, hôn tới tấp, và nài nỉ tôi trốn đi với hắn. Tôi đang vùng vẫy gào thét thì Gennaro bước vào và tấn công hắn. Hắn đánh Gennaro bất tỉnh rồi chuồn đi và không bao giờ ló mặt đến nữa. Đêm đó chúng tôi đã tạo ra một kẻ tử thù.

Vài ngày sau là đến cuộc họp. Khi Gennaro đi họp về, sắc mặt anh mách bảo tôi rằng có chuyện chẳng lành đã xảy ra. Việc này còn tệ hơn chúng tôi tưởng. Bọn chúng gây quỹ bằng cách tống tiền những người Ý giàu có và dùng vũ lực đe dọa nếu họ không chịu nộp tiền. Hình như Castalotte, người bạn thân quý và ân nhân của chúng tôi, đã bị rờ đến. Ông không chịu khuất phục khi bị dọa dẫm, và đã nộp thư tống tiền cho cảnh sát. Bọn chúng đã quyết định phải đem ông ra làm gương để ngăn chặn các nạn nhân khác phản kháng. Tại cuộc họp, bọn chúng quyết định gài mìn để ông bị nổ tung cùng căn nhà. Bọn chúng rút thăm xem ai sẽ thực hiện nhiệm vụ này. Khi tới lượt mình bốc thăm, Gennaro đã thấy nụ cười nham hiểm của kẻ thù. Chắc chắn bằng cách nào đó chuyện này đã được sắp đặt sẵn, vì anh ấy bốc được đúng mảnh thăm tai họa có biểu tượng Vòng Tròn Đỏ, tức lệnh ám sát. Anh ấy sẽ phải sát hại bằng hữu thân thiết của mình, hoặc anh và tôi sẽ bị đồng bọn báo thù. Trong hệ thống tàn ác của chúng có điều luật trừng phạt những ai chúng sợ hay căm ghét bằng cách làm hại không chỉ bản thân người đó mà cả những người họ yêu thương; vì biết điều này mà Gennaro tội nghiệp của tôi đã phải chịu nỗi kinh hãi lơ lửng trên đầu làm anh gần hóa điên vì lo sợ.

Cả đêm ấy chúng tôi ngồi bên nhau, choàng tay ôm nhau, truyền cho nhau sức mạnh trước những bất trắc phía trước. Vụ mưu sát đã được ấn định vào ngay tối hôm sau. Trưa hôm ấy, vợ chồng tôi đã lên đường đến London, nhưng trước khi đi anh ấy còn cảnh báo cho ân nhân của chúng tôi về mối nguy, và đã báo cảnh sát nhằm bảo toàn tính mạng cho ông ấy trong tương lai.

Thưa quý vị, phần còn lại các ngài đã biết. Chúng tôi tin chắc rằng kẻ thù sẽ bám sát sau lưng như cái bóng. Gorgiano có lí do riêng để trả thù, và bất luận thế nào chúng tôi đã biết hắn có thể tàn ác, gian xảo, và ngoan cố đến đâu. Những chuyện đồn đại về sự lợi hại của hắn đầy rẫy ở Ý và Mỹ. Chắc chắn đây là lúc hắn sẽ giở những thủ đoạn ấy ra. Nhờ xuất phát trước, chồng tôi đã tranh thủ được ít ngày yên ổn để thu xếp chỗ lánh nạn sao cho không hiểm nguy nào đe dọa được tôi. Còn về phần mình, anh muốn được rảnh tay bắt liên lạc với cảnh sát Mỹ và cảnh sát Ý. Chính tôi cũng không biết anh sống thế nào, ở đâu. Tất cả những gì tôi biết là qua báo. Nhưng có lần nhìn qua cửa sổ, tôi thấy hai người Ý đang theo dõi căn nhà, nên tôi hiểu bằng cách nào đó Gorgiano đã tìm ra chỗ ẩn náu của chúng tôi. Cuối cùng, qua báo, Gennaro cho tôi biết là anh sẽ phát tín hiệu cho tôi từ một cửa sổ nào đó, nhưng khi có tín hiệu thì chỉ thấy lời cảnh báo bị gián đoạn đột ngột. Giờ thì tôi thấy rất rõ là anh ấy biết Gorgiano sẽ bám sát mình, và nhờ trời, anh ấy đã sẵn sàng khi hắn đến. Còn giờ thì, thưa quý vị, tôi muốn hỏi quý vị, chúng tôi việc gì phải sợ pháp luật, và liệu có quan tòa nào trên đời lại kết tội Gennaro vì việc anh ấy đã làm không?”

“Vâng, ông Gregson,” tay thám tử người Mỹ vừa nói vừa nhìn viên cảnh sát, “không biết quan điểm của nước Anh các ông thế nào, nhưng tôi nghĩ rằng ở New York thì chồng của bà đây sẽ được số đông mọi người ủng hộ.”

“Bà đây sẽ phải đi với tôi đến gặp sở trưởng,” Gregson đáp. “Nếu điều bà ấy nói được chứng thực, tôi nghĩ bà hay chồng bà đều không có gì phải sợ. Nhưng tôi không hiểu đầu cua tai nheo thế nào mà ông lại dính vào vụ này, ông Holmes ạ.”

“Học hỏi, Gregson ạ, học hỏi. Tôi vẫn đang cầu tri thức từ trường đời. Chà, Watson, thế là anh lại có thêm một mẩu chuyện bi thảm và quái gở nữa để bổ sung vào bộ sưu tập rồi nhé. Mà này, vẫn chưa đến 8 giờ, và tối nay có nhạc kịch Wagner tại nhà hát Hoàng gia! Nếu nhanh chân, ta có thể đến kịp để xem hồi hai đấy.”

ĐỒ ÁN BRUCE PARTINGTON
(The Bruce Partington Plans, 1908)

Tuần thứ ba của tháng 11, năm 1895, một màn sương mù vàng dày đặc trùm xuống London. Từ thứ hai đến thứ năm chẳng có lúc nào từ cửa sổ nhà chúng tôi ở phố Baker thấy rõ được mấy căn nhà đối diện. Ngày đầu Holmes làm bảng tra cứu chéo cho cuốn sách tham khảo đồ sộ của anh. Ngày thứ hai và thứ ba thì kiên nhẫn chú tâm vào một đề tài mà gần đây đã trở thành sở thích của anh - âm nhạc thời Trung cổ. Nhưng đến ngày thứ tư, khi ăn điểm tâm xong mà vẫn thấy cuộn sương mù ẩm ướt, đậm đặc màu nâu trôi qua rồi đông đặc lại thành từng giọt nhờn trên những ô cửa sổ, bạn tôi vốn tính nôn nóng và ham hoạt động nên không chịu nổi cảnh buồn tẻ này thêm được nữa. Anh bồn chồn đi tới đi lui khắp phòng khách, người bừng bừng nguồn năng lượng bị kìm hãm, cắn móng tay, gõ gõ lên bàn ghế, và bực dọc vì cảnh ngồi không.

“Trong báo không có gì đáng chú ý sao, Watson?” Anh hỏi.

Tôi biết Holmes mà nói đáng chú ý thì có nghĩa là bất cứ vụ án nào đáng chú ý. Trên báo có tin tức về một cuộc cách mạng, một cuộc chiến có thể nổ ra, và một thay đổi nội các sắp xảy đến; nhưng những thứ này không thuộc phạm vi quan tâm của bạn tôi. Tôi bảo các vụ án được đăng báo đều tầm thường và vô nghĩa. Holmes than vãn rồi lại tiếp tục đi quanh quẩn không yên.

“Tội phạm London dứt khoát là lũ ngu,” anh nói giọng cáu kỉnh y như dân mê thể thao nói về một trận đấu gây thất vọng. “Nhìn ra cửa sổ này đi, Watson. Xem những bóng người lù lù tiến tới, chỉ hiện ra lờ mờ, rồi lại lẫn vào đám sương mù cuồn cuộn. Vào một ngày thế này, kẻ trộm cướp hay giết người có thể tung hoành khắp London như hổ trong rừng rậm mà không ai hay biết cho đến khi hắn bất thần tấn công, và ngay cả lúc ấy cũng chỉ có nạn nhân mới biết.”

“Có khá nhiều vụ trộm cắp vặt,” tôi nói.

Holmes khịt mũi khinh khỉnh. “Sân khấu lớn và âm u này được dàn dựng cho màn kịch xứng tầm hơn,” anh nói. “May cho xã hội là tôi không phải tội phạm đấy.”

“Quả vậy!” Tôi nói thật lòng.

“Giả sử tôi là tay Brooks hay Woodhouse, hay bất kì kẻ nào trong năm chục tên có lí do để lấy mạng tôi, thử hỏi tôi sống sót được bao lâu? Chỉ cần một cuộc hẹn ma là đủ tiêu đời. May mà ở các nước La tinh - xứ sở của những vụ ám sát - không có sương mù. Ơn trời! Cuối cùng cũng có sự vụ gì đó phá tan cảnh đơn điệu tẻ nhạt này rồi.”

Ra là cô hầu phòng mang vào một bức điện. Holmes bóc ra rồi bật cười. “Chà, chà! Chuyện gì nữa đây?” Anh nói. “Ông anh Mycroft sắp tới.”

“Thế có gì lạ?” Tôi hỏi.

“Thế có gì lạ ư? Chuyện này quá lạ ấy chứ! Mycroft chỉ chạy theo đường ray cố định. Nhà nghỉ ở Pall Mall, Câu lạc bộ Diogenes, Whitehall - đó là phạm vi hoạt động của anh ấy. Anh ấy mới đến đây có đúng một lần. Biến động nào có thể khiến anh ấy trật đường ray nhỉ?”

“Anh ấy không giải thích sao?”

Holmes đưa tôi bức điện của ông anh.

Phải gặp em vì vụ Cadogan West. Tới ngay.

MYCROFT

“Cadogan West ư? Tôi đã nghe cái tên này ở đâu rồi.”

“Tôi chẳng có ấn tượng gì về vụ đó. Vậy mà Mycroft phải phá lệ thế này! Có khác gì một hành tinh rời quỹ đạo. À mà này, anh biết Mycroft làm gì không?”

Tôi nhớ mang máng có lần đã nghe giải thích trong vụ Người phiên dịch tiếng Hi Lạp. “Anh có nói là anh ấy giữ một chức vụ nho nhỏ nào đó trong chính phủ.”

Holmes cười tủm tỉm. “Hồi ấy tôi chưa biết anh rõ lắm. Mà nói chuyện quốc gia đại sự thì phải thận trọng. Anh nghĩ anh ấy làm việc cho chính phủ Anh là đúng đấy. Theo nghĩa nào đó có thể nói rằng đôi lúc anh ấy là chính phủ Anh.”

“Holmes ơi là Holmes!”

“Tôi tưởng sẽ làm anh ngạc nhiên. Mycroft lĩnh bốn trăm năm mươi bảng mỗi năm, vẫn là thuộc cấp, không có tham vọng gì cả, sẽ chẳng bao giờ được phong tước vị, nhưng vẫn là người không thể thiếu nhất ở đất nước này.”

“Nhưng làm sao lại thế?”

“À, vị trí của anh ấy là độc nhất. Anh ấy đã tự tạo ra nó cho mình. Trước kia chưa bao giờ có chức vụ gì tương tự, và sau này cũng thế. Trên đời này anh ấy là người có bộ não ngăn nắp và trật tự nhất, có dung lượng lớn nhất. Nếu tôi dùng năng lực trời cho để điều tra tội phạm thì anh ấy dùng cho công việc đặc biệt này. Kết luận của cơ quan ban ngành nào cũng đều được chuyển đến anh ấy, và anh ấy giống như sở giao dịch trung ương, hay phòng thanh toán bù trừ, làm nhiệm vụ đưa ra bảng cân đối cuối cùng. Những người khác là chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, còn chuyên môn của anh ấy lại bao gồm tất thảy. Ta giả dụ một bộ trưởng cần thông tin về một vấn đề có liên quan đến hải quân, Ấn Độ, Canada và chế độ hai bản vị; ông ta có thể lấy ý kiến riêng rẽ từ nhiều ban ngành khác nhau về từng vấn đề, nhưng chỉ mình Mycroft là có thể tập hợp chúng lại, và lập tức cho biết từng nhân tố sẽ ảnh hưởng đến nhân tố khác ra sao. Ban đầu họ dùng anh như một đường tắt thuận tiện; giờ thì anh ấy đã tự thân trở thành một yếu nhân. Trong bộ não vĩ đại của anh ấy mọi thông tin đều được phân loại và có thể huy động tức thì. Không biết bao lần lời nói của anh ấy đã quyết định quốc sách. Anh ấy sống trong đó. Anh ấy không nghĩ gì khác trừ khi tôi nhờ anh cho lời khuyên về một vụ nho nhỏ nào đấy, coi như một bài tập thư giãn trí óc. Nhưng hôm nay đúng là rồng đến nhà tôm. Liệu việc này có nghĩa gì nhỉ? Cadogan West là ai, và hắn ta thì can gì tới Mycroft?”

“Tôi biết rồi,” tôi kêu lên, rồi lao vào lục mớ báo vương vãi trên trường kỉ. “Phải, phải, người đó đây rồi, quả nhiên! Người ta thấy xác Cadogan West ở đường tàu hồi sáng thứ ba.”

Holmes ngồi nhổm dậy vẻ tập trung, tẩu đưa lên miệng giữa chừng. “Chuyện này hẳn là nghiêm trọng đây, Watson. Một cái chết khiến anh tôi thay đổi thói quen thì không thể tầm thường được. Nó liên quan gì đến anh ấy nhỉ? Tôi nhớ vụ này không có gì đặc biệt. Chàng trai rõ ràng bị ngã từ tàu xuống mà chết. Anh ta không bị cướp, và không có lí do gì rõ rệt để nghi là có vũ lực. Không phải vậy sao?”

“Người ta đã điều tra,” tôi nói, “và phát hiện được nhiều tình tiết mới. Để ý kĩ hơn thì dứt khoát tôi phải nói đó là một vụ kì lạ.”

“Căn cứ vào tác động của nó đối với anh tôi thì đó hẳn là một vụ khác thường bậc nhất.” Anh lại ngồi lún xuống ghế bành. “Này, Watson, ta xem xét các tình tiết nào.”

“Tên người này là Arthur Cadogan West. Anh ta hai mươi bảy tuổi, chưa vợ, và là thư kí tại kho vũ khí Woolwich.”

“Công chức chính phủ. Hãy lưu ý mối liên hệ với anh Mycroft!”

“Tối thứ hai anh ta đột ngột rời Woolwich. Người cuối cùng gặp anh ta là vợ chưa cưới, cô Violet Westbury. Anh ta đã đột ngột bỏ lại cô ấy trong sương mù vào khoảng 7 giờ 30 tối hôm đó. Giữa họ không có cãi vã và cô ấy không nêu ra được động cơ nào khiến anh ta hành động như vậy. Tin tiếp theo về anh ta là một công nhân đường ray tên Mason phát hiện ra xác anh ta, ngay bên ngoài nhà ga Aldgate thuộc hệ thống đường sắt ngầm ở London.”

“Khi nào?”

“Xác được tìm thấy lúc 6 giờ sáng thứ ba. Nó nằm cách đường ray một quãng về bên trái đường tàu nếu đi về hướng đông, tại một điểm gần ga mà đường tàu ra khỏi hầm. Đầu bị giập nát - có thể do ngã từ tàu xuống. Xác chỉ có thể xuất hiện trên đường tàu bằng cách đó. Nếu có kẻ đem nó xuống từ một con phố gần đấy thì phải đi qua rào chắn của nhà ga, mà lúc nào cũng có một người soát vé đứng ở đó. Xem ra điểm này thì tuyệt đối chắc chắn.”

“Tốt lắm. Vụ này đã khá rõ rồi. Người này, hoặc bị rơi hoặc bị xô từ trên tàu xuống, khi còn sống hay đã chết. Tôi đã rõ được chừng ấy. Tiếp đi.”

“Những chuyến tàu chạy qua đường ray bên cạnh nơi tìm thấy xác chết là tàu chạy từ tây sang đông, một số là tàu Metropolitan xuất phát từ trung tâm thành phố, một số tuyến từ Willesden và các ga đầu mối ở ngoại thành. Có thể khẳng định rằng vào thời điểm tử vong, chàng trai này đang trên đường đi về hướng ấy lúc đêm đã khuya, nhưng anh ta lên tàu tại điểm nào thì không xác định được.”

“Tất nhiên vé của anh ta sẽ cho biết điều đó.”

“Trong túi anh ta không có vé.”

“Không có vé! Trời ơi, Watson, chuyện này quả là rất lạ đời. Theo kinh nghiệm của tôi thì không thể ra sân ga của tuyến Trung tâm mà không xuất trình vé. Vậy thì, có thể đoán chừng là anh chàng này có vé. Phải chăng nó bị lấy đi để che đậy nhà ga nơi anh ta lên tàu? Có thể. Hay anh ta đánh rơi vé trên toa? Cũng có thể. Nhưng điểm này đúng là rất lạ. Tôi đoán không có dấu hiệu bị cướp?”

“Hình như là không. Có một danh sách các vật sở hữu của anh ta. Ví anh ta có hai bảng mười lăm shilling. Anh ta còn một sổ chi phiếu của chi nhánh Woolwich thuộc Nhà băng Capital & Counties. Nhờ đó người ta xác định được danh tính anh ta. Có hai vé ngồi ban công ở nhà hát Woolwich, ngày đề trên vé chính là tối hôm ấy. Còn cả một gói nhỏ tài liệu kĩ thuật.”

Holmes thốt lên hài lòng.

“Cuối cùng ta đã thấy rồi, Watson! Chính phủ Anh - kho vũ khí Woolwich - tài liệu kĩ thuật - anh Mycroft, xâu chuỗi đã trọn vẹn. Nhưng nếu tôi không lầm thì anh ấy đến để tự giải thích rồi đây.”

Lát sau, Mycroft Holmes dáng cao lớn bệ vệ được dẫn vào phòng. Vóc dáng nặng nề và đồ sộ gợi sự chậm chạp vụng về của thể xác, nhưng bên trên thân người kém linh hoạt ấy là cái đầu với vầng trán uy nghi, đôi mắt sâu, màu xám tinh anh, cái miệng cương nghị, và biểu cảm tinh tế đến mức thoạt nhìn ta quên ngay thân hình to béo mà chỉ nhớ đến phần trí tuệ ưu trội.

Theo sát gót ông là ông bạn cũ Lestrade của chúng tôi ở Sở Cảnh sát London - gầy gò và khắc khổ. Vẻ nghiêm trang trên mặt cả hai báo trước một cuộc điều tra quan trọng. Viên thanh tra lẳng lặng bắt tay. Mycroft Holmes khó nhọc cởi áo khoác ra rồi ngồi phịch xuống ghế bành.

“Một vụ hết sức khó chịu, Sherlock ạ,” anh nói. “Anh cực kì ghét thay đổi thói quen, nhưng các vị ở trên không cho phép thoái thác. Trong tình hình Xiêm[219] hiện nay anh mà vắng mặt ở văn phòng thì hết sức bất tiện. Nhưng đây đúng là một cơn khủng hoảng. Chưa bao giờ anh thấy thủ tướng lo lắng như vậy. Còn bộ Hải quân thì đang ầm ĩ như ong vỡ tổ. Chú đã đọc hết vụ án chưa?”

“Bọn em vừa đọc xong. Tài liệu kĩ thuật gì vậy?”

“À, vấn đề là ở đấy! May mà tin tức chưa rò rỉ ra. Chuyện này mà lộ ra thì thể nào báo chí cũng làm ầm lên. Tài liệu trong túi của chàng trai tội nghiệp ấy là đồ án tàu ngầm Bruce Partington.”

Vẻ long trọng của Mycroft Holmes khi nói cho thấy tầm quan trọng của vấn đề. Em trai Mycroft và tôi ngồi chờ đợi.

“Chắc chú nghe nói đến nó rồi nhỉ? Anh nghĩ ai cũng nghe cả rồi.”

“Chỉ nghe cái tên thôi.”

“Khó mà nói hết tầm quan trọng của nó. Đó là bí mật được canh giữ cẩn mật nhất trong mọi bí mật của chính phủ. Anh dám đảm bảo rằng phạm vi hoạt động của tàu Bruce Partington không bao gồm tham gia hải chiến. Hai năm trước, một khoản tiền khổng lồ đã được kín đáo tuồn qua dự toán ngân sách và được chi ra để giành độc quyền sáng chế. Bí mật được hết sức giữ gìn. Đồ án vô cùng phức tạp, gồm khoảng ba mươi bằng sáng chế khác nhau mà mỗi cái vô cùng thiết yếu với sự vận hành của cả tổng thể. Tất cả được cất giữ trong một két sắt tinh vi ở văn phòng bảo mật liền kề kho vũ khí, có cửa lớn và cửa sổ chống trộm. Bất luận trong hoàn cảnh nào cũng không được đem đồ án ra khỏi văn phòng. Ngay cả kĩ sư trưởng của hải quân muốn tham khảo đồ án cũng buộc phải đến văn phòng Woolwich. Vậy mà ta lại thấy nó trong túi của một thư kí cấp dưới đã chết ngay giữa London. Từ lập trường của chính quyền mà nói thì chuyện này đúng là kinh khủng.”

“Nhưng các anh đã thu hồi được chưa?”

“Chưa, Sherlock, vẫn chưa! Vậy mới đau đầu. Bọn anh chưa thu hồi được. Mười bản vẽ ở Woolwich đã bị lấy mất. Bảy bản vẽ được tìm thấy trong túi của Cadogan West. Ba bản vẽ quan trọng nhất đã không còn -bị đánh cắp, không thấy tăm hơi. Chú phải ngưng hết mọi việc, Sherlock à. Đừng để tâm đến mấy vụ án cỏn con của tòa vi cảnh. Cái chú phải làm sáng tỏ là một vấn đề sống còn mang tầm quốc tế. Tại sao Cadogan West lấy những bản vẽ đó, những bản còn thiếu đâu, anh ta chết như thế nào, sao xác anh ta lại nằm ở nơi tìm thấy, làm thế nào để cứu vãn được thảm họa? Tìm được lời giải cho tất cả những nghi vấn này là chú đã có công phụng sự đất nước mình rồi đó.”

“Sao anh không tự giải quyết vụ này, Mycroft? Anh cũng có tầm nhìn đâu kém gì em.”

“Phải, Sherlock. Nhưng vấn đề là phải thu thập các chi tiết. Chỉ cần được cung cấp các chi tiết, anh sẽ ngồi tại chỗ mà hồi đáp bằng một ý kiến chuyên môn xuất sắc. Nhưng chạy đôn chạy đáo thẩm vấn mấy nhân viên hỏa xa, rồi nằm bẹp xuống đất mà săm soi bằng kính lúp thì không phải métier của anh. Không, chú là người duy nhất làm sáng tỏ được vấn đề. Nếu chú muốn có tên trong danh sách phong tước lần tới…”

Bạn tôi mỉm cười lắc đầu. “Em chơi vì chính cuộc chơi,” anh nói. “Nhưng rõ ràng vụ này bộc lộ một số điểm đáng chú ý, nên em sẽ rất vui lòng tìm hiểu. Xin anh cho biết thêm vài chi tiết.”

“Anh đã ghi lại những chi tiết cơ bản cùng vài địa chỉ mà chú sẽ thấy hữu dụng trong tờ giấy này. Người đóng vai trò chính thức canh giữ các tài liệu này là chuyên gia lừng danh của chính phủ, ngài James Walter, các huân chương và tước vị của ngài đủ điền kín hai dòng trong sách tham khảo. Ngài ấy bạc đầu vì phụng sự quốc gia, là một người quyền quý, một vị khách được ưu ái trong những gia đình cao quý nhất, và trên hết, là người có lòng yêu nước tuyệt không thể nghi ngờ. Ngài là một trong hai người giữ chìa khóa két sắt. Phải nói thêm là trong giờ làm việc hôm thứ hai thì chắc chắn các bản vẽ vẫn còn trong văn phòng, và khoảng 3 giờ ngài James lên London và cầm theo chìa khóa. Suốt buổi tối khi sự việc xảy ra ngài có mặt tại nhà đô đốc Sinclair ở khu Barclay.”

“Tình tiết đó đã được kiểm chứng chưa?”

“Rồi, em trai ngài, đại tá Valentine Walter, làm chứng việc ngài ấy xuất phát từ Woolwich, còn đô đốc Sinclair làm chứng ngài ấy có tới London, nên ngài James không còn là một nhân tố trực tiếp trong vụ việc.”

“Người còn lại giữ chìa khóa là ai?”

“Trưởng phòng và là người vẽ kĩ thuật, ông Sidney Johnson. Ông ta bốn mươi tuổi, có vợ, năm con. Ông ta trầm lặng, lầm lì, nhưng nói chung, ông ta có thành tích xuất sắc trong công vụ. Ông ta không được lòng đồng nghiệp, nhưng là người làm việc chăm chỉ. Theo lời khai của ông ta mà chỉ có bà vợ chứng thực, cả buổi tối thứ hai sau giờ làm việc ông ta ở nhà, và chìa khóa luôn móc trên dây đeo đồng hồ quả quýt và không hề rời khỏi đó.”

“Kể cho bọn em về Cadogan West đi.”

“Anh ta phục vụ đã mười năm và làm việc giỏi. Anh ta có tiếng là bộp chộp và nôn nóng, nhưng thẳng thắn, trung thực. Không có gì đáng phàn nàn về anh ta. Trong văn phòng, anh ta dưới cấp Sidney Johnson. Hằng ngày làm việc, anh ta vẫn đích thân tiếp cận các bản vẽ. Không ai khác được sử dụng chúng.”

“Tối hôm ấy ai khóa két giữ đồ án?”

“Ông Sidney Johnson, trưởng phòng.”

“Chà, ai lấy các bản vẽ thì đã rõ mồn một như ban ngày rồi. Người ta đã tìm thấy chúng trong người thư kí cấp dưới Cadogan West. Thế là hết chuyện rồi, không phải sao?”

“Đúng, Sherlock, nhưng vẫn còn rất nhiều điều chưa được lí giải. Trước hết, tại sao anh ta lấy chúng?”

“Em đoán chừng là chúng có giá trị?”

“Anh ta có thể bán chúng lấy vài ngàn bảng rất dễ dàng.”

“Anh có thấy động cơ khả dĩ nào để mang các bản vẽ đi London ngoài mục đích để bán không?”

“Không.”

“Vậy ta phải xem đó là giả thuyết tạm thời. Anh chàng West đã lấy các bản vẽ. Muốn vậy anh ta chỉ có cách dùng một chìa khóa đánh thêm…”

“Vài chìa khóa đánh thêm thì đúng hơn. Anh ta còn phải mở cửa tòa nhà và cửa phòng.”

“Vậy thì anh ta có vài chìa khóa đánh thêm. Anh ta đem các bản vẽ lên London để bán bí mật quốc gia, rõ ràng là có chủ định trả lại các bản vẽ vào két sáng hôm sau trước khi có người thấy thiếu mất chúng. Đang ở London làm việc phản trắc này thì anh ta chết.”

“Chết thế nào?”

“Ta giả sử rằng anh ta đang trên đường quay về Woolwich thì bị giết rồi ném khỏi toa.”

“Aldgate, nơi tìm thấy cái xác đã quá ga cầu London khá xa, mà đó mới là tuyến đường để anh ta quay lại Woolwich.”

“Có thể hình dung ra nhiều tình huống khiến anh ta đi quá ga cầu London. Chẳng hạn, anh ta đã say sưa trò chuyện với ai đó trong toa. Cuộc nói chuyện này dẫn đến xung đột kịch liệt rồi anh ta chết. Có lẽ anh ta cố ra khỏi toa, ngã xuống đường ray, thế là mất mạng. Người kia đóng cửa lại. Sương mù dày đặc nên không ai thấy gì.”

“Theo những gì ta đã biết thì không còn lời giải thích nào hợp lí hơn; nhưng Sherlock này, hãy nghĩ xem chú còn chưa đề cập đến nhiều thứ khác. Để tiện lập luận, ta giả sử rằng đúng là anh chàng Cadogan West đã quyết định mang mấy bản vẽ đến London. Đáng lẽ anh ta phải hẹn trước với mật vụ nước ngoài và sắp xếp sao cho được rảnh rang cả buổi tối. Thế nhưng anh ta lại mua hai vé xem hát, đưa vợ chưa cưới đi nửa đường tới đó rồi đột ngột biến đâu mất.”

“Kế che mắt đó mà,” Lestrade, nãy giờ vẫn ngồi lắng nghe cuộc chuyện trò, bỗng lên tiếng.

“Một kế che mắt rất lạ đời. Đó là lí do phản bác thứ nhất. Lí do phản bác thứ hai: Giả sử anh ta tới London và gặp được mật vụ nước ngoài. Anh ta phải đem các bản vẽ về trước buổi sáng nếu không sẽ bị phát hiện. Anh ta đã lấy đi mười bản, trong túi chỉ có bảy. Chuyện gì xảy ra với ba bản còn lại? Chắc chắn anh ta sẽ không chịu giao chúng cho kẻ kia. Vả lại cứ cho là anh ta bán chúng thật đi thì số tiền để mua sự phản bội của anh ta đâu? Đoán chừng ta phải tìm thấy trong túi anh ta một số tiền lớn chứ.”

“Tôi thấy chuyện đó đã rõ như ban ngày,” Lestrade nói. “Tôi không nghi ngờ gì về chuyện đã xảy ra. Anh ta lấy mấy bản vẽ đi bán. Anh ta gặp tên mật vụ. Họ không thỏa thuận được giá cả. Anh ta lên đường quay về, nhưng tay mật vụ bám theo. Tên mật vụ ám sát anh ta trên tàu, lấy những bản vẽ trọng yếu, rồi ném xác anh ta khỏi toa. Chuyện đó sẽ giải thích được mọi thắc mắc, phải không?”

“Sao anh ta không có vé?”

“Vé sẽ cho thấy ga nào gần nhà tên mật vụ nhất. Do vậy hắn đã lấy nó khỏi túi người bị sát hại.”

“Tốt, Lestrade, tốt lắm,” Holmes nói. “Giả thuyết của ông chặt chẽ. Nhưng nếu điều này đúng thì vụ án đã kết thúc. Một mặt, kẻ phản bội đã chết. Mặt khác, có thể đoán chừng là đồ án tàu ngầm Bruce Partington đã được đưa vào Âu châu lục địa rồi. Ta còn gì để làm nữa đâu?”

“Hành động, Sherlock - hành động!” Mycroft đứng bật dậy và kêu lên. “Trực giác của anh không đồng tình với cách giải thích này. Hãy dùng năng lực của chú! Đến hiện trường vụ án! Gặp những người hữu quan! Lục tìm khắp mọi nơi có thể! Trong cả sự nghiệp của mình chú chưa bao giờ có cơ hội phụng sự đất nước lớn lao như thế này đâu.”

“Được rồi, được rồi!” Holmes vừa nói vừa nhún vai. “Đi nào, Watson! Còn ông, Lestrade, ông vui lòng đi cùng chúng tôi vài giờ được không? Chúng ta sẽ bắt đầu cuộc điều tra bằng cách đến nhà ga Aldgate. Tạm biệt anh Mycroft. Trước tối nay em sẽ có bản báo cáo cho anh, nhưng em báo trước là chẳng có gì nhiều mà mong đợi đâu.”

Một giờ sau, Holmes, Lestrade và tôi đã đứng trên đường ray của tuyến tàu ngầm tại điểm nó từ đường hầm đi ra ngay trước nhà ga Aldgate. Một quý ông lớn tuổi mặt đỏ au, bộ dạng nhã nhặn đại diện cho công ty hỏa xa.

“Xác chàng trai nằm chỗ này đây,” ông ta nói, chỉ một điểm cách thanh ray độ ba foot. “Cái xác không thể rơi từ trên xuống, vì như các ông thấy, đây chỉ có tường trống. Do vậy, nó chỉ có thể rơi từ tàu xuống, mà tàu đó, theo như chúng tôi dò lại, hẳn đã đi qua đây vào khoảng nửa đêm hôm thứ hai.”

“Đã khám xét các toa tàu để tìm dấu hiệu vũ lực chưa?”

“Không có dấu hiệu nào như vậy, cũng không tìm thấy vé.”

“Không có ghi chép lại là thấy có cửa mở sao?”

“Không.”

“Sáng nay chúng tôi vừa có vài manh mối mới,” Lestrade nói. “Một hành khách đi chuyến tàu Metropolitan thường qua Aldgate vào khoảng 11 giờ 40 đêm thứ hai khai là có nghe thấy một tiếng rơi thịch nặng nề, như một cái xác va vào đường tàu, ngay trước khi tàu tới ga. Tuy nhiên, sương mù dày đặc, nên không thể nhìn thấy gì. Lúc ấy anh ta không trình báo chuyện đó. Ủa, ông Holmes làm sao vậy?”

Bạn tôi đứng nhìn chăm chăm mấy thanh ray chỗ cua ra khỏi đường hầm vẻ mặt cực kì căng thẳng. Aldgate là ga đầu mối và có một mạng lưới các điểm bẻ ghi. Đôi mắt hăm hở, đầy nghi vấn của anh chăm chăm dán vào đó, tôi nhận thấy trên gương mặt nhanh nhạy, sắc sảo ấy cái miệng mím chặt, lỗ mũi phập phồng và đôi lông mày rậm nhíu lại tập trung mà tôi biết rất rõ.

“Mấy điểm bẻ ghi,” anh lẩm bẩm, “mấy điểm bẻ ghi.”

“Nó làm sao? Ý ông là sao?”

“Tôi chắc trên một hệ thống như kiểu này không có nhiều điểm bẻ ghi lắm?”

“Không, ít lắm.”

“Và một khúc quanh nữa. Các điểm bẻ ghi, một khúc quanh. Trời ơi! Không thể nào có chuyện ấy được.”

“Gì thế, ông Holmes? Ông có manh mối rồi sao?”

“Một ý - một dấu hiệu, chỉ vậy thôi. Nhưng dứt khoát là vụ này càng lúc càng đáng chú ý. Độc đáo, hoàn toàn độc đáo, nhưng sao không? Tôi không thấy vết máu nào trên đường tàu cả.”

“Hầu như không có.”

“Nhưng tôi thấy bảo là thương tích khá nặng.”

“Xương bị vỡ nát, nhưng không có tổn thương bên ngoài trầm trọng.”

“Nhưng có thể suy đoán rằng phải có máu chảy chứ. Tôi có thể kiểm tra con tàu có hành khách nghe thấy tiếng rơi trong sương mù không?”

“Tôi e là không, ông Holmes ạ. Lúc này tàu đã bị tháo rời rồi, còn các toa đã được sắp xếp lại.”

“Tôi có thể cam đoan với ông, ông Holmes,” Lestrade nói, “rằng từng toa đều được khám xét kĩ rồi. Đích thân tôi chỉ đạo việc đó.”

Một trong những khuyết điểm dễ thấy nhất của bạn tôi là anh không kiên nhẫn với những người có trí tuệ kém nhanh nhạy hơn mình.

“Rất có thể,” anh vừa nói vừa quay đi. “Thực ra mấy toa xe không phải cái tôi muốn kiểm tra. Watson, việc gì làm được ở đây ta đã làm rồi. Chúng tôi không phiền ông nữa, ông Lestrade. Theo trình tự cuộc điều tra bây giờ chúng tôi phải tới Woolwich.”

Tại cầu London, Holmes viết một bức điện cho anh trai và đưa tôi xem trước khi gửi đi. Bức điện thế này:

Đã thấy chút ánh sáng trong bóng tối, nhưng nó có thể phụt tắt. Trong lúc chờ đợi, hãy cho người chuyển đến phố Baker một bản danh sách tất cả những gián điệp nước ngoài hay mật vụ quốc tế đang ở Anh mà ta biết, cùng địa chỉ đầy đủ.

SHERLOCK

“Cái đó sẽ hữu ích đấy, Watson ạ,” anh nhận định khi chúng tôi ngồi vào chỗ trên tàu đi Woolwich. “Dứt khoát ta nợ anh Mycroft: Vì đã đem đến cho ta một vụ án hứa hẹn là hết sức khác thường.”

Thần thái trên gương mặt háo hức của anh vẫn còn biểu lộ nguồn năng lượng mãnh liệt và dễ khuấy động, cho thấy một tình tiết mới mẻ đã gợi mở một đường lối tư duy đầy hứng thú. Cứ nhìn con chó săn cáo hai tai lơ đãng còn đuôi cụp xuống quanh quẩn trong cũi chó, và so sánh với biểu hiện của cũng con chó săn ấy khi đánh hơi con mồi cao ngang tầm ngực, mắt sáng rực lên và các cơ căng thẳng - sáng hôm ấy, thần thái của Holmes cũng chuyển biến y như vậy. Chỉ cách đây vài giờ nom bộ dạng anh mới uể oải, thẫn thờ làm sao khi mặc áo choàng màu xám xịt, bồn chồn đi qua đi lại trong căn phòng bị sương mù vây bọc, vậy mà giờ đây anh như trở thành một người khác hẳn.

“Có dữ liệu rồi. Có thể khoanh vùng phạm vi điều tra rồi,” anh nói. “Tôi quả là ngu vì đã không nhận ra vụ này lại có khả năng hay ho như vậy.”

“Đến giờ tôi vẫn chưa hiểu.”

“Tôi cũng chưa nhìn thấy đích, nhưng tôi vừa có một ý có thể đưa chúng ta đi xa. Người này chết ở nơi khác, và xác anh ta nằm trên nóc toa.”

“Trên nóc ư!”

“Lạ lắm, phải không? Nhưng hãy xem xét các tình tiết. Xác được tìm thấy đúng tại điểm bẻ ghi mà tàu thì lắc lư mạnh hơn khi cua tại điểm bẻ ghi, phải chăng là sự trùng hợp tình cờ? Chẳng phải tại điểm đó một vật ở trên nóc rất dễ rơi xuống hay sao? Các điểm bẻ ghi sẽ không ảnh hưởng gì đến đồ vật trong tàu. Hoặc cái xác rơi từ trên nóc xuống, hoặc có một sự trùng hợp rất kì lạ ở đây. Nhưng giờ hãy xem xét chuyện máu. Dĩ nhiên, nếu xác đã chảy máu ở chỗ khác rồi thì sẽ không có máu trên đường tàu nữa. Bản thân mỗi dữ kiện đều gợi ra điều đó. Khi gộp lại, chúng càng có sức thuyết phục hơn.”

“Rồi vé tàu nữa!” Tôi kêu lên.

“Đúng. Ta chưa lí giải được tại sao anh ta không có vé. Giả thuyết này sẽ giải thích được. Mọi thứ đều khớp với nhau.”

“Nhưng giả sử đúng là vậy thì còn lâu ta mới làm sáng tỏ được bí ẩn cái chết của anh ta. Nó không đơn giản hơn mà càng thêm phần kì lạ.”

“Có lẽ,” Holmes nói, vẻ đăm chiêu, “có lẽ vậy”.

Anh lại chìm vào suy tưởng trầm ngâm mãi đến khi chuyến tàu chậm đỗ lại ga Woolwich. Ở đó anh gọi xe ngựa và rút tờ giấy của Mycroft trong túi ra.

“Chiều nay ta có mấy nơi phải đi thăm hỏi một vòng đây,” anh nói. “Tôi nghĩ ngài James Walter cần được quan tâm trước nhất.”

Ngôi nhà của vị quan chức lừng lẫy là một biệt thự đẹp đẽ có bãi cỏ xanh trải dài đến tận sông Thames. Khi chúng tôi đến nơi, sương mù đang tan dần, và ánh nắng nhàn nhạt, mỏng manh đang xuyên qua màn sương. Khi chúng tôi bấm chuông, một người hầu ra mở cửa.

“Ngài James ư, thưa ông!” Anh ta nói, mặt trầm trọng. “Ngài James mất hồi sáng nay rồi.”

“Trời ơi!” Holmes sững sờ kêu lên. “Ngài ấy mất thế nào?”

“Thưa ông, có lẽ ông vui lòng vào trong và gặp em trai ngài, đại tá Valentine, được không?”

“Vâng, tốt nhất là vậy.”

Chúng tôi được dẫn vào một phòng khách được chiếu sáng mờ, chỉ lát sau một người đàn ông trạc năm mươi, cao dong dỏng, đẹp trai, râu quai nón thưa, em trai của nhà khoa học quá cố, vào gặp chúng tôi. Mắt thất thần, má lấm lem và mái tóc bù xù của ông ta, thảy đều nói lên tai họa đột ngột đã ập đến với gia đình. Khi kể hầu như ông ta còn không nói năng trôi chảy được.

“Là do vụ tai tiếng kinh khủng này,” ông ta nói. “Anh tôi, ngài James, là người rất nhạy cảm về danh dự, nên anh ấy không chịu nổi một vụ tai tiếng như vậy. Nó làm anh ấy đau lòng. Anh luôn tự hào về hiệu quả làm việc của cơ quan mình, nên đây là một cú đòn rất nặng nề.”

“Chúng tôi những mong ngài ấy có thể cho vài chỉ dẫn giúp chúng tôi làm sáng tỏ vấn đề.”

“Tôi cam đoan với ông rằng toàn bộ chuyện này đối với anh ấy cũng là một bí ẩn cũng như với ông và với tất cả chúng tôi. Anh ấy đã cung cấp tất cả những gì mình biết cho cảnh sát rồi. Đương nhiên anh ấy tin rằng Cadogan West có tội. Nhưng mọi thứ còn lại thì không thể hiểu được.”

“Ông không thể làm sáng tỏ gì thêm về vụ này sao?”

“Bản thân tôi không biết gì ngoài những điều đã đọc hay nghe được. Tôi không muốn tỏ ra khiếm nhã, nhưng chắc ông cũng hiểu, thưa ông Holmes, rằng lúc này chúng tôi rất bối rối, nên tôi phải yêu cầu ông nhanh nhanh kết thúc cuộc nói chuyện này.”

“Đây quả thực là một diễn biến bất ngờ,” bạn tôi nói khi chúng tôi đã trở ra xe. “Tôi thắc mắc không biết cái chết là tự nhiên, hay ông già tội nghiệp đã tự sát! Nếu là tự sát, có thể xem đó là một dấu hiệu tự trách mình vì chểnh mảng phận sự không? Ta đành gác câu hỏi ấy lại sau. Giờ đến lượt gia đình Cadogan West.”

Người mẹ đang chịu tang sống trong một ngôi nhà nhỏ nhưng được chăm chút cẩn thận ở vùng ngoại ô. Bà mẹ quá ngây dại vì đau buồn nên chẳng thể giúp ích gì nhiều cho chúng tôi, nhưng bên cạnh bà là một thiếu nữ sắc mặt nhợt nhạt, tự giới thiệu là cô Violet Westbury, vợ chưa cưới của người quá cố, và là người sau cùng gặp anh ta vào đêm định mệnh ấy.

“Tôi không giải thích được, ông Holmes ạ,” cô nói. “Từ khi thảm kịch xảy ra đến giờ tôi chưa hề chợp mắt, trong đầu không ngừng nghĩ, nghĩ, nghĩ, cả ngày lẫn đêm, thật ra chuyện này có nghĩa gì. Arthur là người yêu nước, hào hiệp, tận tâm nhất đời. Anh ấy thà cắt đứt bàn tay phải chứ không đời nào đi bán một bí mật quốc gia được giao phó cho mình. Bất cứ ai biết anh ấy cũng sẽ thấy điều đó là vô lí, bất khả, trái lẽ thường.”

“Nhưng còn các bằng chứng thì sao, thưa cô Westbury?”

“Phải, phải, tôi thừa nhận là mình không giải thích nổi.”

“Anh ấy có thiếu tiền không?”

“Không, nhu cầu của anh ấy rất giản dị mà lương thì cao. Anh ấy đã dành dụm được vài trăm, và chúng tôi định sẽ cưới nhau vào ngày đầu năm mới.”

“Không có dấu hiệu xáo trộn tinh thần nào sao? Nào, cô Westbury, xin hãy tuyệt đối thành thật với chúng tôi.”

Cặp mắt tinh nhạy của bạn tôi đã nhận thấy một thay đổi nào đó trong thái độ của cô gái. Cô đỏ mặt và ngập ngừng.

“Có,” cuối cùng cô nói, “tôi có cảm giác là anh ấy đang lo nghĩ điều gì đó.”

“Bao lâu rồi?”

“Chỉ trong khoảng một tuần vừa rồi. Anh ấy đăm chiêu và lo lắng. Có lần tôi ép anh ấy nói ra. Anh thừa nhận đang có chuyện gì đó, và nó liên quan đến việc công của anh. Anh ấy bảo: ‘Chuyện đó quá hệ trọng, anh không nói ra được, ngay cả với em.’ Tôi không tìm hiểu được gì thêm.”

Vẻ mặt Holmes trở nên nghiêm trọng.

“Tiếp đi, cô Westbury. Dù điều này có vẻ bất lợi cho anh ta, cô cứ nói tiếp. Chúng ta chưa biết nó có thể dẫn đến đâu.”

“Thật lòng tôi đã nói hết. Một đôi lần tôi thấy hình như anh ấy sắp sửa nói với tôi điều gì đó. Có lần, vào buổi tối, anh ấy đã nói về tầm quan trọng của bí mật, và tôi nhớ anh có nói là bọn gián điệp nước ngoài chắc chắn sẽ chi rất nhiều để có nó.”

Mặt bạn tôi đâm ra càng nghiêm trọng. “Còn gì khác không?”

“Anh ấy nói rằng chúng ta có sơ hở trong vấn đề này, rằng kẻ phản bội sẽ dễ dàng lấy được đồ án.”

“Có phải chỉ gần đây anh ấy mới nói những câu như vậy?”

“Phải, khá gần đây.”

“Giờ cô hãy thuật lại buổi tối cuối cùng đó.”

“Chúng tôi định đến nhà hát. Sương mù dày đến mức không thể đi xe ngựa. Chúng tôi đi bộ, và trên đường chúng tôi đi qua gần văn phòng. Bất thần anh ấy lao vào màn sương mù.”

“Mà không nói lời nào?”

“Anh ấy kêu lên một tiếng; chỉ có vậy thôi. Tôi chờ nhưng mãi không thấy anh ấy quay lại. Thế nên tôi đành đi bộ về nhà. Sáng hôm sau, họ đến điều tra sau khi văn phòng mở cửa. Khoảng 12 giờ chúng tôi nghe được tin dữ. Ồ, ông Holmes, giá mà ông, giá mà ông cứu được thanh danh cho anh ấy! Nó có ý nghĩa lớn lao đối với anh ấy.”

Holmes lắc đầu buồn bã. “Đi thôi, Watson,” anh nói, “lối ta cần đi ở chỗ khác. Tiếp theo ta phải tới văn phòng bị mất đồ án.”

***

“Các dữ kiện lúc trước cũng đủ bất lợi cho chàng trai này rồi, nhưng những gì chúng ta vừa dò hỏi được còn khiến nó càng thêm đen tối,” anh nhận xét khi xe ngựa ì ạch chạy đi. “Đám cưới sắp tới của anh ta đem lại động cơ phạm tội. Anh ta đương nhiên cần tiền. Anh ta đã có ý đó trong đầu, vì anh ta đã nói ra. Anh ta gần như đã biến cô gái thành kẻ đồng lõa trong hành vi phản bội khi kể với cô ấy về đồ án. Thảy đều rất tệ.”

“Nhưng Holmes này, chắc hẳn tính cách phải có ý nghĩa gì chứ? Vả lại, cần nhắc thêm, sao anh ta bỏ cô gái lại giữa đường mà phóng vội đi để phạm trọng tội?”

“Đúng! Chắc chắn có những lập luận phản bác. Nhưng vụ này quả là khó giải quyết.”

Ông Sidney Johnson, trưởng phòng, tiếp chúng tôi tại văn phòng với thái độ hết sức nể trọng sau khi xem danh thiếp của bạn tôi. Ông ta là một người đàn ông trung niên, gầy, cộc cằn, đeo kính, hai má hóp, và bàn tay co quắp vì căng thẳng thần kinh.

“Tệ quá, ông Holmes, tệ quá! Ông đã hay tin về cái chết của sếp chưa?” Ông ta nói.

“Chúng tôi vừa từ nhà ngài ấy về.”

“Chỗ này loạn rồi. Sếp chết, Cadogan West chết, ba bản vẽ của chúng tôi bị đánh cắp. Thế mà, chiều thứ hai khi đóng cửa, văn phòng này vẫn hoạt động hiệu quả không kém bất kì cơ quan nào trong guồng máy chính phủ. Trời ơi, nghĩ mà hãi hùng! Ai ngờ chính West lại làm chuyện đó!”

“Vậy ông tin chắc rằng anh ta có tội?”

“Tôi không thấy còn cách giải thích nào khác. Vậy nhưng tôi sẵn sàng tin tưởng anh ta như tin tưởng chính bản thân mình.”

“Hôm thứ hai văn phòng đóng cửa lúc mấy giờ?”

“5 giờ.”

“Ông đã đóng cửa?”

“Tôi luôn là người về sau cùng.”

“Các bản vẽ để đâu?”

“Trong két sắt kia. Chính tôi để vào đó.”

“Không có người canh gác tòa nhà sao?”

“Có, nhưng ông ta còn phải trông coi các phòng ban khác nữa. Ông ta là một người lính già và hết sức đáng tin cậy. chiều hôm đó ông ta không thấy gì. Dĩ nhiên là sương mù dày lắm.”

“Giả sử Cadogan West muốn vào tòa nhà sau giờ làm việc; anh ta cần có ba chìa khóa để tới được chỗ cất đồ án, phải không?”

“Đúng vậy. Chìa khóa cửa ngoài, chìa khóa văn phòng, và chìa khóa két an toàn.”

“Chỉ ngài James Walter và ông có các chìa khóa đó?”

“Tôi không có chìa khóa cửa, chỉ có chìa két an toàn thôi.”

“Ngài James có phải là người có thói quen ngăn nắp không?”

“Phải, tôi nghĩ vậy. Tôi biết ngài ấy luôn giữ ba chìa đó trên cùng một khoen. Tôi thường thấy thế mà.”

“Và khi lên London ngài ấy vẫn mang theo nó?”

“Ngài ấy nói vậy.”

“Còn chìa của ông thì không bao giờ rời tay ông?”

“Không bao giờ.”

“Vậy thì nếu West là thủ phạm, anh ta phải có bộ chìa khóa được sao chép lại. Thế mà trên người anh ta lại không hề có. Còn một điểm nữa: Nếu nhân viên trong văn phòng này muốn bán đồ án thì chỉ cần chép lại chẳng phải sẽ đơn giản hơn là lấy bản gốc hay sao?”

“Phải có kiến thức chuyên môn đáng kể mới chép lại được đồ án.”

“Nhưng tôi cho rằng ngài James, hoặc ông, hoặc West cũng đều có kiến thức chuyên môn đó.”

“Chắc chắn là chúng tôi có rồi, nhưng tôi xin ông đừng lôi tôi vào vụ này, ông Holmes. Ta cần gì phải ức đoán kiểu này khi đã tìm thấy các bản vẽ gốc trên người West?”

“Nếu có thể an toàn lấy bản sao mà vẫn đạt được mục đích thì việc gì anh ta phải liều lấy bản gốc, như thế thì lạ quá.”

“Lạ đời, chắc rồi. Vậy mà anh ta đã làm thế thật.”

“Mỗi cuộc thẩm vấn trong vụ này đều phát hiện ra điểm nào đó không giải thích được. Giờ vẫn còn ba bản vẽ bị mất. Theo tôi hiểu thì đó là những bản vẽ quan trọng nhất.”

“Phải, đúng là vậy.”

“Ông ngụ ý rằng ai nắm trong tay ba bản vẽ này, mà không có bảy bản vẽ kia, vẫn chế tạo được tàu ngầm Bruce Partington?”

“Tôi đã báo cáo với bộ Hải quân như vậy. Nhưng hôm nay tôi có xem lại mấy bản vẽ, và tôi không chắc lắm. Trong các bản vẽ được trả về có một bản vẽ các van đôi có khe điều chỉnh tự động. Chừng nào người ngoại quốc chưa tự phát minh được mấy van đó thì họ vẫn chưa thể đóng tàu. Dẫu sao họ có thể sớm khắc phục được trở ngại này.”

“Nhưng ba bản vẽ bị mất là quan trọng nhất?”

“Chắc chắn rồi.”

“Nếu ông cho phép, tôi nghĩ giờ tôi sẽ đi một vòng quanh tòa nhà. Tôi không còn câu nào muốn hỏi.”

Anh xem xét kĩ khóa két an toàn, cửa phòng, và cuối cùng là mấy cửa chớp sắt nơi cửa sổ. Đến khi chúng tôi đứng ngoài bãi cỏ anh mới tỏ ra cực kì chú ý. Phía ngoài cửa sổ có một bụi nguyệt quế, và vài nhánh cây có dấu hiệu bị oằn gãy. Anh dùng kính lúp săm soi kĩ lưỡng, rồi đến một số dấu vết mờ mờ không rõ trên nền đất bên dưới. Cuối cùng anh yêu cầu ông trưởng phòng đóng mấy cửa chớp sắt, và anh chỉ cho tôi thấy các cánh cửa hầu như không khớp ở giữa, và ở bên ngoài có thể thấy điều gì đang diễn ra trong phòng.

“Các manh mối đã hư hại vì trễ mất ba ngày. Chúng có thể có nghĩa gì đó hoặc không. Thôi được, Watson, tôi nghĩ Woolwich không giúp gì ta được nữa. Ta không gặt hái được bao nhiêu. Hãy xem xem ở London ta có thu được gì hơn không.”

Nhưng trước khi rời ga Woolwich chúng tôi đã thu hoạch được thêm một thông tin nữa. Nhân viên phòng vé khẳng định chắc chắn rằng tối thứ hai đã thấy Cadogan West (người này biết mặt anh ta) và anh ta đi London trên chuyến tàu 8 giờ 15 đến cầu London. Anh ta đi một mình và mua đúng một vé hạng ba. Lúc ấy người nhân viên chú ý vì cử chỉ kích động và căng thẳng của anh ta. Run đến mức gần như không cầm tiền thừa lên được, nên nhân viên này đã giúp anh ta. Xem bảng giờ tàu thì thấy tàu 8 giờ 15 là chuyến đầu tiên West có thể đón sau khi bỏ lại cô gái vào khoảng 7 giờ 30.

“Ta dựng lại vụ này nào, Watson,” Holmes nói sau nửa giờ im lặng. “Trong tất cả những vụ ta cùng điều tra, tôi chưa thấy có vụ nào hóc búa hơn. Mỗi bước tiến chỉ thêm trở ngại. Tuy vậy chắc chắn ta đã đạt được tiến triển nhất định. Kết quả điều tra tại Woolwich chủ yếu vẫn bất lợi cho anh chàng Cadogan West; nhưng các dấu vết tại cửa sổ lại phù hợp với một giả thuyết khả quan hơn. Giả sử anh ta được một mật vụ nước ngoài nào đó đặt vấn đề. Có thể việc này kèm theo cam kết buộc anh ta không thể nói ra, nhưng nó đã chi phối suy nghĩ của anh ta, khiến anh ta nói năng bất thường như vợ chưa cưới của anh ta thuật lại. Tốt lắm. Giờ ta giả định rằng khi đang cùng cô gái đến nhà hát thì bất chợt, trong sương mù, anh ta thấy chính tên mật vụ đó đang đi về hướng văn phòng. Anh ta là người nôn nóng và quyết đoán. Mọi thứ đều nhường chỗ cho bổn phận. Anh ta đi theo người này, đến bên cửa sổ, thấy hắn lấy bản vẽ, nên đuổi theo kẻ trộm. Bằng cách này, ta vượt qua được lập luận phản bác là không ai lại lấy bản gốc khi có thể sao chép lại. Do kẻ trộm là người ngoài nên hắn buộc phải lấy bản gốc. Đến đây mọi dữ kiện vẫn khớp với nhau.”

“Bước tiếp theo là gì?”

“Đến đây ta gặp trở ngại. Thử tưởng tượng mà xem, trong tình huống đó, lẽ ra phản ứng đầu tiên của anh chàng Cadogan West là tóm lấy kẻ xấu và hô hoán. Sao anh ta không làm vậy? Phải chăng một viên chức cấp trên lấy các bản vẽ? Như vậy sẽ giải thích được hành vi của West. Rồi ông sếp đã cắt đuôi được West trong sương mù, nên West tức thì đi London để chặn đầu ông ta ngay tại nhà nếu anh ta biết nhà ông ta ở đâu. Việc này hẳn rất cấp bách, vì anh ta bỏ lại vợ chưa cưới đứng trong sương mù mà không liên lạc gì với cô ấy. Đến đây thì ta mất dấu, và từ hai giả thuyết này đến cái xác của West trên nóc tàu Metropolitan với bảy bản vẽ trong túi vẫn còn một khoảng cách khá xa. “Theo bản năng của tôi, giờ ta phải xúc tiến từ đầu kia. Nếu Mycroft cho ta danh sách địa chỉ thì ta có thể chọn người, sau đó lần theo hai dấu vết chứ không phải một.”

Quả nhiên, khi chúng tôi quay lại phố Baker thì đã có thư chờ sẵn do một người đưa tin của chính phủ cấp tốc đưa đến. Holmes liếc qua rồi ném cho tôi.

Bọn tép riu thì vô số, nhưng một vụ lớn thế này thì chỉ có vài tên. Những kẻ đáng xem xét chỉ có Adolph Meyer, số 13 phố Great George, Westminster; Louis La Rothiere, ở Campden Mansions, Notting Hill; và Hugo Oberstein, số 13 Caulfield Gardens, Kensington. Được biết tên thứ ba vẫn ở trong thành phố vào hôm thứ hai, nhưng theo báo cáo hiện hắn đã đi vắng. Mừng khi nghe tin chú đã thấy chút ánh sáng. Nội các căng thẳng cùng cực trong lúc chờ báo cáo cuối cùng của chú. Những đại diện khẩn cấp từ cấp cao nhất đã tới. Toàn bộ lực lượng của quốc gia sẽ hỗ trợ nếu chú cần.

MYCROFT

“Tôi e,” Holmes vừa nói, vừa mỉm cười, “rằng tất cả ngựa và quân của nữ hoàng cũng không ích gì trong chuyện này.” Anh trải tấm bản đồ London khổ lớn ra và hăm hở cúi xuống xem xét. “Tốt, tốt,” chẳng mấy chốc anh thốt lên giọng hài lòng, “cuối cùng thì mọi chuyện cũng xoay chuyển đôi chút về hướng có lợi cho ta. Ồ, Watson, tôi thật lòng tin rằng cuối cùng ta cũng sắp làm được rồi.” Anh đột nhiên vỗ vai tôi đầy phấn khích. “Giờ tôi ra ngoài đây. Chỉ thăm dò trước thôi. Tôi sẽ không làm gì quan trọng mà không có đồng sự tin cẩn và người viết tiểu sử của mình bên cạnh. Cứ ở lại đây, có lẽ một vài giờ nữa anh sẽ gặp lại tôi thôi. Nếu thấy đợi lâu quá, anh cứ lấy giấy bút ra và bắt đầu thuật chuyện ta cứu quốc đi là vừa.”

Sự phấn chấn của anh như phản chiếu lại trong tâm trí tôi vì tôi biết thừa rằng anh sẽ không xa rời thái độ khắt khe thường ngày đến thế trừ phi có nguyên nhân chính đáng để vui mừng. Cả buổi chiều tháng 11 lê thê, tôi nóng ruột chờ anh về. Cuối cùng, quá 9 giờ một chút, một người đưa tin mang thư tới:

Đang ăn tối tại nhà hàng Goldini, đường Gloucester, Kensington. Vui lòng đến đó gặp tôi ngay. Đem theo một xà beng, một đèn che, một cái đục, và súng.

S.H.

Quả là bộ đồ nghề hay ho cho một công dân khả kính mang đi giữa phố xá mờ sương. Tôi kín đáo giấu tất cả vào dưới áo choàng rồi ngồi xe thẳng đến địa chỉ đã cho. Bạn tôi đang ngồi bên một bàn tròn gần cửa ra vào của nhà hàng Ý sặc sỡ.

“Anh đã ăn gì chưa? Vậy thì uống với tôi một li cà phê pha rượu vỏ cam nhé. Thử một điếu xì gà của chủ quán đi. Nó không độc hại như người ta vẫn tưởng đâu. Anh đã có đồ nghề chưa?”

“Đây rồi, trong áo choàng.”

“Tốt lắm. Để tôi thuật anh nghe vắn tắt những gì tôi đã làm, và chỉ dẫn về việc ta sắp làm. Giờ thì hẳn anh đã rõ, Watson, rằng xác chàng trai này được đặt trên nóc tàu. Chuyện đó đã rõ từ lúc tôi xác định là anh ta rơi từ trên nóc xuống, mà không phải từ toa tàu.”

“Có khi nào xác rơi xuống từ chỗ ráp nối giữa hai toa?”

“Tôi khẳng định là không thể. Nếu xem xét anh sẽ thấy nóc toa tàu hơi cong lên, lại không có gờ chắn. Do vậy, ta có thể khẳng định chắc chắn rằng Cadogan West được đặt lên đó.”

“Làm sao có thể đặt anh ta lên đó?”

“Đó là câu hỏi ta phải trả lời. Chỉ có một cách khả dĩ. Anh biết rằng tuyến tàu ngầm ra khỏi đường hầm tại một số điểm bẻ ghi ở khu West End. Tôi nhớ mang máng rằng mỗi khi đi ngang đó, thỉnh thoảng tôi thấy cửa sổ ở ngay trên đầu. Vậy thì, giả dụ tàu dừng dưới một cửa sổ như vậy, để xác lên nóc có khó gì?”

“Nghe có vẻ rất khó tin.”

“Chúng ta phải dựa vào nguyên tắc loại trừ, khi tất cả các trường hợp khác đều bị loại bỏ, thì điều gì còn lại, dù có khó tin đến mấy, phải là sự thật. Ở đây mọi trường hợp khác đã bị loại trừ. Khi tôi phát hiện ra một gián điệp sừng sỏ vừa đi khỏi London mà nhà hắn lại ở giáp đường tàu, tôi đã vui mừng đến mức tỏ ra hơi thái quá làm anh cũng phải kinh ngạc.”

“Ồ, thì ra là vậy sao?”

“Phải. Ông Hugo Oberstein, ở số 13 Caulheld Gardens, đã trở thành mục tiêu của tôi. Tôi bắt đầu tiến hành điều tra tại ga Gloucester, ở đó một viên chức rất sốt sắng đã dẫn tôi đi dọc đường ray, nhờ đó tôi chẳng những thấy mấy cửa sổ cầu thang sau của Caulheld Gardens mở ngay phía trên đường tàu, mà còn phát hiện ra một chi tiết còn quan trọng hơn: Vì giao cắt với một đường xe lửa lớn hơn, các tàu của tuyến này thường phải dừng lại vài phút ngay tại chỗ đó.”

“Tuyệt vời, Holmes! Anh tìm ra rồi!”

“Mới dừng lại ở đó thôi, Watson à. Chúng ta có tiến tới, nhưng đích hãy còn xa. Đấy, sau khi đã thấy mặt sau Caulheld Gardens, tôi ghé thăm mặt tiền và xác minh được con mồi quả thực đã bay đi. Căn nhà khá lớn, không có đồ đạc trong mấy phòng trên. Oberstein sống ở đó với một người hầu, có lẽ là đồng phạm mà hắn hết lòng tin tưởng. Ta phải lưu ý rằng Oberstein đã đến lục địa để bán chiến lợi phẩm, nhưng không có ý chạy trốn; vì hắn chẳng có lí do gì phải sợ trát của tòa, và hẳn là chẳng bao giờ hắn lường được sẽ có một cuộc viếng thăm nghiệp dư tại nhà. Nhưng đó chính là điều ta sắp làm.”

“Ta không xin trát và hợp thức hóa chuyện đó được sao?”

“Dựa trên bằng chứng thì khó lắm.”

“Ta mong làm được gì?”

“Biết đâu ở đấy có thư từ gì.”

“Tôi không thích chuyện này đâu, Holmes.”

“Bạn thân ơi, anh sẽ canh chừng ngoài đường. Tôi sẽ lo phần phạm pháp. Giờ không phải lúc câu nệ tiểu tiết. Hãy nghĩ đến lá thư của Mycroft, về bộ Hải quân, nội các và nhân vật cao quý đang chờ tin. Ta buộc phải đi thôi.”

Câu trả lời của tôi là đứng dậy. “Anh đúng, Holmes à. Ta buộc phải đi thôi.”

Anh bật dậy và bắt tay tôi. “Tôi biết anh sẽ không chùn bước vào phút chót,” anh nói, và trong giây lát tôi thấy trong mắt anh vẻ gì đó gần như dịu dàng mà tôi chưa từng thấy. Nhưng chỉ trong nháy mắt anh đã trở lại là con người tài ba, đầu óc thực tế như cũ. “Nơi đó cách đây gần nửa dặm, nhưng không có gì phải vội. Ta cứ đi bộ,” anh nói. “Tôi xin anh đừng đánh rơi dụng cụ. Anh mà bị bắt vì khả nghi thì mọi chuyện sẽ rối rắm xui xẻo lắm.”

Caulheld Gardens là một trong những tòa nhà có mặt tiền phẳng với cột chống và mái che cổng vào, theo phong cách giữa thời Victoria, nằm ở khu West End của London. Hình như nhà bên đang có tiệc của trẻ con, vì có những giọng trẻ thơ vui tươi và tiếng dương cầm huyên náo dội lại trong đêm. Sương mù vẫn bao phủ xung quanh và thân thiện che chở cho chúng tôi. Holmes thắp cây đèn che và nhanh tay rọi lướt ánh đèn lên cánh cửa lớn đồ sộ.

“Vụ này khó khăn đây,” anh nói. “Chắc cửa chính được cài then và khóa rồi. Đột nhập từ lối ngách xuống tầng hầm sẽ dễ hơn. Đằng đó có một mái vòm tuyệt vời phòng khi có tay cảnh sát nào quá sốt sắng chen ngang. Giúp tôi một tay nào, Watson, rồi tôi sẽ giúp anh.”

Phút sau cả hai chúng tôi đã đi tới lối ngách. Chúng tôi vừa tới được chỗ khuất bóng thì có tiếng chân cảnh sát vang lên trong màn sương mù bên trên. Khi nhịp bước chân khe khẽ đã tắt hẳn, Holmes bắt tay vào nạy cánh cửa dưới. Tôi thấy anh lom khom và gắng sức cho đến khi nó kêu két một cái và mở toang. Chúng tôi lao vào hành lang tối, đóng cửa ngách lại sau lưng. Holmes dẫn đường đi lên cầu thang cong, không trải thảm. Ánh đèn vàng xòe như cái quạt nhỏ của anh soi lên một cửa sổ thấp.

“Đây rồi, Watson - chắc là cái này.” Anh mở toang cửa ra, đúng lúc đó có tiếng ì ầm khe khẽ rồi lớn dần thành tiếng ầm ầm khi một con tàu lao qua trong bóng tối. Holmes rọi đèn dọc theo bậu cửa sổ. Nó bám dày bồ hóng từ đầu máy xe lửa chạy ngang, nhưng bề mặt đen bị mờ đi ở vài chỗ do có thứ gì đó cọ vào.

“Anh thấy họ tì cái xác ở đâu rồi đấy. Ồ, Watson! Cái gì đây? Rõ ràng là vết máu.” Anh chỉ những vệt khác màu lờ mờ trên gờ cửa sổ. “Trên đá ở cầu thang nữa này. Bằng chứng đã đủ. Ta hãy ở lại đây cho đến khi có tàu dừng.”

Chúng tôi không phải đợi lâu. Con tàu kế tiếp ầm ầm lao ra khỏi hầm như tàu trước, nhưng khi ra ngoài, tàu bắt đầu chạy chậm dần rồi đỗ lại ngay bên dưới chúng tôi khi có tiếng phanh ken két vang lên. Từ bậu cửa sổ đến nóc toa tàu chỉ cách tầm bốn foot. Holmes khẽ đóng cửa sổ lại.

“Đến giờ thì ta đã đúng,” anh nói. “Anh nghĩ sao về chuyện đó, Watson?”

“Một kiệt tác. Chưa bao giờ anh vươn đến đỉnh cao như thế.”

“Cái đó thì tôi không đồng tình với anh. Đâu có thâm thúy gì lắm, từ lúc tôi manh nha ý tưởng cái xác nằm trên nóc tàu, mọi thứ còn lại đều là tất nhiên thôi mà. Nếu không dính líu đến những vấn đề hệ trọng thì đến giờ vụ này vẫn chỉ là vặt vãnh. Những khó khăn của ta vẫn còn trước mặt. Nhưng có lẽ ta sẽ tìm ra cái gì đó có ích.”

Chúng tôi lên cầu thang bếp rồi bước vào dãy phòng trên tầng hai. Một phòng ăn bày biện bàn ghế sơ sài và không có gì đáng chú ý. Tiếp đến là phòng ngủ cũng trống trơn. Phòng còn lại có vẻ hứa hẹn hơn, nên bạn tôi bắt đầu một cuộc khám xét có hệ thống. Phòng ngổn ngang sách và giấy tờ, rõ ràng được dùng làm thư phòng. Một cách nhanh chóng, Holmes lật úp từng ngăn kéo rồi tủ buýp phê, nhưng không có tia sáng thành công nào bừng lên trên gương mặt khắc khổ. Sau một giờ, anh vẫn chưa thu được kết quả gì.

“Con chó gian xảo đã xóa dấu vết rồi,” anh nói. “Hắn chẳng để lại bằng chứng phạm tội nào. Thư từ liên lạc khả nghi đã bị hủy hay lấy đi. Đây là cơ hội cuối cùng của ta.”

Đó là một hộp đựng tiền bằng thiếc nhỏ để trên bàn làm việc. Holmes dùng đục cạy ra. Bên trong có vài cuộn giấy ghi đầy số liệu và công thức tính toán, nhưng không có ghi chép nào cho biết chúng nói đến nội dung gì. Những từ lặp đi lặp lại, “áp suất nước” và “áp lực trên một inch vuông” hé lộ rằng nội dung có thể có liên hệ gì đó với tàu ngầm. Holmes sốt ruột ném hết qua một bên. Chỉ còn lại một phong bì chứa vài mẩu tin nhỏ cắt từ báo. Anh trút hết ra bàn, và nhìn bộ mặt phấn khởi của anh tôi thấy ngay là anh đang tràn trề hi vọng.

“Gì đây, Watson? Hử? Cái gì đây? Hồ sơ lưu một loạt lời nhắn trong các mẩu rao vặt trên báo. Nhìn kiểu chữ in và chất giấy thì chắc là mục tin nhắn trên tờ Daily Telegraph. Góc trên cùng bên phải của trang báo. Không có ngày tháng, nhưng bản thân các lời nhắn đã nói lên thứ tự. Đây hẳn là tin đầu tiên: Hi vọng nghe tin sớm hơn. Điều kiện như đã thỏa thuận. Viết đầy đủ về địa chỉ đã cho trên danh thiếp. Pierrot. Tiếp đến là: Phức tạp quá không mô tả được. Phải có ghi chép đầy đủ. Các thứ chờ ông khi giao hàng. Pierrot. Rồi đến: Chuyện cấp bách. Phải rút lại đề nghị trừ phi đã hoàn tất giao kèo. Ấn định cuộc hẹn bằng thư. Sẽ xác nhận bằng rao vặt. Pierrot. Cuối cùng: Tối thứ hai sau 9 giờ. Hai tiếng gõ của. Chỉ chúng ta thôi. Đừng quá đa nghi. Trả bằng ngoại tệ khi giao hàng. Pierrot. Hồ sơ khá đầy đủ, Watson à! Giá mà ta tóm được người ở đầu kia!”

Anh ngồi trâm ngầm suy nghĩ, ngón tay gõ trên bàn. Cuối cùng anh bật dậy.

“Thôi được, suy cho cùng có lẽ việc này cũng không khó lắm. Chẳng còn gì để làm ở đây nữa, Watson. Tôi nghĩ ta có thể chạy xe đến văn phòng tờ Daily Telegraph và kết thúc một ngày làm việc tốt đẹp.”

***

Hôm sau, Mycroft Holmes và Lestrade y hẹn có mặt sau bữa điểm tâm và Sherlock Holmes đã thuật lại cho họ nghe việc chúng tôi đã tiến hành ngày hôm trước. Viên cảnh sát lắc đầu khi chúng tôi thú nhận hành vi đột nhập.

“Trong lực lượng chúng tôi không thể làm mấy chuyện này, ông Holmes ạ,” ông ta nói. “Thảo nào ông đạt được kết quả vượt quá khả năng chúng tôi. Nhưng rồi sẽ có ngày ông đi quá xa, rồi ông và bạn ông sẽ gặp rắc rối.”

“Vì nước Anh, Tổ quốc và sự cao đẹp mà, đúng không Watson? Những kẻ tử vì đạo trên bàn thờ của quốc gia. Nhưng anh nghĩ sao, Mycroft?”

“Tuyệt vời, Sherlock! Thật đáng khâm phục! Nhưng làm vậy thì được gì?”

Holmes cầm tờ Daily Telegraph trên bàn lên. “Anh đã xem tin rao vặt của Pierrot hôm nay chưa?”

“Sao? Một cái nữa ư?”

“Phải, nó đây: Tối nay. Cũng chỗ đấy. Giờ đấy. Hai tiếng gõ cửa. Quan trọng sống còn. Sự an nguy của chính ông đang bị đe dọa. Pierrot.

“Trời!” Lestrade kêu lên. “Hắn mà trả lời là ta tóm được hắn rồi!”

“Đó là chủ ý của tôi mà. Tôi nghĩ nếu hai người chịu khó đi cùng chúng tôi đến Caulheld Gardens vào khoảng 8 giờ thì ta có thể tiến gần hơn đến lời giải.”

Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của Sherlock Holmes là khả năng để cho tâm trí nghỉ ngơi và hướng suy nghĩ vào những đề tài nhẹ nhàng hơn khi anh tin chắc mình không thể làm gì khác. Tôi nhớ rằng suốt cả ngày đáng nhớ ấy anh miệt mài với một chuyên khảo về những bài thánh ca ngắn phức điệu của Lassus mà anh đã bắt tay vào làm từ trước. Hiện tôi chẳng có chút xíu nào khả năng dửng dưng này nên kết quả là, ngày hôm ấy dường như bất tận. Tầm quan trọng của vấn đề đối với quốc gia, những nhân vật quyền lực nhất đang chờ đợi, tính chất trực tiếp của thí nghiệm mà chúng tôi đang thử - tất cả gộp lại tác động lên thần kinh tôi.

Sau bữa ăn tối qua loa, tôi nhẹ cả người vì cuối cùng chúng tôi cũng dấn bước vào cuộc phiêu lưu. Lestrade và Mycroft đón chúng tôi như đã định ngoài ga Gloucester. Cửa ngách nhà Oberstein đã để mở từ đêm trước, và vì Mycroft Holmes cực lực phản đối việc trèo hàng rào, nên tôi phải đi vào và mở cửa chính. Đến 9 giờ tất cả chúng tôi đều đã ngồi trong thư phòng, kiên nhẫn chờ đối tượng. Một giờ trôi qua rồi một giờ nữa. Đúng 11 giờ, đồng hồ của nhà thờ lớn điểm những tiếng thong thả như nhạc hiệu cáo chung cho mọi hi vọng của chúng tôi. Lestrade và Mycroft ngọ nguậy trong ghế và cứ một phút lại nhìn đồng hô đeo tay hai lần. Holmes ngồi im lặng và bình thản, mí mắt lim dim, nhưng mọi giác quan đều căng lên tỉnh táo. Anh chợt giật mình ngẩng đầu lên. “Hắn đang đến đấy,” anh nói.

Có tiếng bước chân lén lút đi ngang cửa lớn. Giờ nó trở lại. Chúng tôi nghe thấy tiếng chân xê dịch bên ngoài, rỗi có hai tiếng gõ cửa vang lên rành rọt. Holmes đứng lên, ra hiệu cho chúng tôi cứ ngồi yên. Đèn khí đốt trong gian ngoài chỉ là một đốm sáng. Anh mở cửa ngoài, và khi một bóng đen lách vội qua, anh bèn đóng và gài chặt cửa. “Lối này!” Chúng tôi nghe anh nói, và chỉ giây lát sau người mà chúng tôi chờ đợi đã đứng ngay trước mặt. Holmes theo sát hắn ta, và khi người này kêu lên một tiếng đầy kinh ngạc và hốt hoảng quay lại thì anh đã tóm cổ áo hắn và xô hắn trở vào phòng. Kẻ bị bắt chưa kịp lấy lại thăng bằng thì cửa đã đóng và Holmes đứng chắn trước cửa. Người này nhìn quanh, loạng choạng, rồi ngã xuống sàn bất tỉnh. Do va chạm, cái mũ rộng vành trên đầu bị văng ra, khăn che miệng tuột xuống, thế là chòm râu thưa, dài và vẻ mặt mềm mại, thanh tú và đẹp trai của đại tá Valentine Walter hiện ra.

Holmes huýt sáo ngạc nhiên. “Lần này anh cứ việc liệt tôi vào hạng ngu đần, Watson ạ,” anh nói. “Đây không phải là con mồi tôi dự kiến.”

“Hắn là ai vậy?” Mycroft sốt sắng hỏi.

“Em trai của ngài James Walter quá cố, trưởng ban Tàu ngầm. Phải, phải; tôi đã thấy trò may rủi. Hắn sắp tỉnh lại thôi. Tôi nghĩ mọi người nên để mình tôi tra khảo hắn.”

Chúng tôi đã xốc thân hình phủ phục kia tới trường kỉ. Lúc này tù nhân của chúng tôi ngồi thẳng dậy, nhìn quanh, mặt thất kinh, rờ tay lên trán, như người không tin nổi giác quan của mình.

“Gì đây?” Hắn hỏi. “Tôi đến gặp ông Oberstein cơ mà.”

“Chúng tôi biết mọi chuyện rồi, đại tá Walter,” Holmes nói. “Tôi không tài nào hiểu nổi làm sao một quý ông người Anh lại có thể cư xử như vậy. Nhưng toàn bộ cuộc liên lạc và quan hệ của ông với Oberstein thì chúng tôi đã biết. Các tình tiết liên quan đến cái chết của anh chàng Cadogan West cũng vậy. Cho phép tôi khuyên ông ít nhất cũng vớt vát lấy chút danh dự bằng cách ăn năn tự thú, vì vẫn còn một số chi tiết chúng tôi chỉ có thể biết từ chính miệng ông.”

Người đàn ông rên rỉ và ôm mặt. Chúng tôi chờ, nhưng ông ta im lặng.

“Tôi có thể cam đoan với ông,” Holmes nói, “rằng mọi tình tiết cơ bản thì chúng tôi đã biết. Chúng tôi biết rằng ông túng quẫn; rằng ông đánh thêm chìa khóa giả từ chùm chìa khóa anh trai ông giữ; và ông bắt đầu liên lạc với Oberstein, ông này trả lời thư của ông qua các mẩu rao vặt trên tờ Daily Telegraph. Chúng tôi biết rằng tối thứ hai ông đi xuống văn phòng nhân lúc sương mù, nhưng ông bị Cadogan West phát hiện và đi theo, trước đó có lẽ anh ta đã có lí do để nghi ngờ ông. Anh ta thấy ông ăn cắp, nhưng không thể báo động, vì có thể ông đang lấy đồ án cho anh trai ở London. Là một công dân tốt, anh ta gác lại việc riêng để bám theo ông trong sương mù và theo sát gót ông đến chính ngôi nhà này. Đến đây anh ta bắt đầu can thiệp, và thế là, đại tá Walter, ngoài tội phản quốc, ông còn can tội giết người nữa.”

“Tôi không làm! Tôi không làm! Thề trước Chúa tôi không làm!” Tù nhân khốn khổ của chúng tôi kêu lên.

“Vậy thì, hãy cho chúng tôi biết, Cadogan West chết như thế nào trước khi ông đặt anh ta lên nóc tàu.”

“Để tôi kể. Tôi thề với ông là tôi sẽ kể. Tôi làm phần còn lại. Tôi thú nhận điều đó. Chuyện đúng như ông nói. Có một khoản nợ phải trả ở sở giao dịch chứng khoán. Tôi hết sức cần tiền. Oberstein đề nghị tôi năm ngàn để cứu tôi khỏi phá sản. Nhưng còn về án mạng, tôi cũng vô tội như ông.”

“Vậy chuyện gì đã xảy ra?”

“Anh ta đã sinh nghi từ trước rồi, và anh ta đi theo tôi như ông mô tả. Đến cửa rồi tôi mới biết. Lúc đó sương mù dày đặc, cách ba yard là không thấy gì nữa. Tôi gõ hai tiếng và Oberstein mở cửa. Chàng thanh niên xông tới và hỏi chúng tôi định làm gì đồ án. Oberstein có một cây dùi cui ngắn. Hắn ta luôn mang theo mình. Khi West giằng co với chúng tôi để vào nhà thì Oberstein nện vào đầu anh ta. Đó là một đòn trí mạng. Chưa đầy năm phút sau anh ta đã chết. Anh ta nằm trong phòng ngoài, và chúng tôi bí không biết phải làm gì. Rồi Oberstein nảy ra ý lợi dụng con tàu dừng dưới cửa sổ sau nhà.

Nhưng trước tiên hắn kiểm tra giấy tờ tôi mang đến. Hắn ta nói có ba bản vẽ trọng yếu, và hắn ta phải giữ chúng. ‘Ông không giữ được đâu,’ tôi nói, ‘nếu không trả thì ở Woolwich sẽ có chuyện khủng khiếp.’ ‘Tôi phải giữ,’ hắn nói, ‘vì chúng nặng về chuyên môn đến mức không thể sao chép kịp.’ ‘Vậy thì tối nay tất cả phải được trả về,” tôi nói. Hắn nghĩ ngợi một lát, rồi ồ lên là đã nghĩ ra cách. ‘Tôi sẽ giữ ba tờ,’ hắn nói, ‘mấy tờ kia ta nhét vào túi gã này. Khi người ta tìm thấy xác thì toàn bộ tội lỗi chắc chắn sẽ trút lên đầu hắn.’ Tôi không thể nghĩ ra lối thoát nào khác, nên chúng tôi làm theo ý hắn. Chúng tôi chờ nửa giờ bên cửa sổ thì có tàu dừng lại. Sương mù dày đặc đến mức không thể thấy gì, nên chúng tôi dễ dàng hạ cái xác của West xuống tàu. Đó là toàn bộ sự việc theo tôi biết.”

“Còn anh trai ông?”

“Anh ấy không nói gì, nhưng có lần anh bắt gặp tôi cầm xâu chìa khóa, nên tôi nghĩ anh ấy đã sinh nghi. Tôi đọc thấy điều đó trong mắt anh ấy. Như ông biết đấy, anh ấy không bao giờ còn ngẩng đầu lên được nữa.”

Trong phòng im lặng. Người phá tan bầu không khí im lặng ấy là Mycroft Holmes. “Sao ông không chuộc tội? Điều đó sẽ làm lương tâm ông thanh thản, và có lẽ giảm nhẹ hình phạt cho ông.”

“Tôi có thể chuộc tội bằng cách nào?”

“Oberstein cùng tài liệu đâu?”

“Tôi không biết.”

“Hắn không cho ông địa chỉ ư?”

“Hắn nói rằng thư từ cứ gửi tới khách sạn Louvre, Paris, cuối cùng sẽ tới tay hắn.”

“Vậy thì ông vẫn còn chuộc tội được,” Sherlock Holmes nói.

“Tôi sẽ làm bất cứ việc gì trong khả năng. Tôi không mắc nợ gã này điều gì cả. Hắn đã làm tôi tan tành và suy sụp.”

“Giấy bút đây. Ngồi xuống bàn này và viết theo tôi đọc. Đề gửi phong bì theo địa chỉ đã cho. Đúng rồi. Giờ là thư:

Thưa ông,

Về giao dịch của chúng ta, chắc chắn lúc này ông đã nhận thấy còn thiếu một chi tiết trọng yếu. Tôi có một hình vẽ đồ lại để bổ sung cho hoàn chỉnh. Tuy nhiên, việc này khiến tôi mất công gấp đôi, nên tôi phải yêu cầu ông ứng thêm năm trăm bảng nữa. Tôi sẽ không giao phó nó cho bưu điện, và cũng sẽ không nhận gì ngoài vàng hay tiền mặt. Tôi muốn ra nước ngoài gặp ông, nhưng nếu tôi rời xứ lúc này thì người ta sẽ bàn tán. Do vậy tôi mong gặp ông trong phòng hút thuốc ở khách sạn Charing Cross vào trưa thứ bảy. Hãy nhớ rằng tôi chỉ nhận tiền mặt của Anh hoặc vàng.

Lá thư này sẽ rất được việc. Nếu nó không dụ được người ta đang cần thì tôi ngạc nhiên lắm đấy.”

Và quả đúng như vậy! Chuyện thuộc về lịch sử - lịch sử bí mật của một quốc gia thường kín đáo và thú vị hơn nhiều những biên niên sử công khai - Oberstein, vì nóng lòng muốn hoàn thành kì tích trăm năm có một của mình, đã mắc bẫy và bị giam mười lăm năm trong nhà tù Anh. Trong rương của hắn tìm thấy các bản vẽ Bruce Partington vô giá mà hắn đã đem đấu giá ở mọi trung tâm hải quân Âu châu.

Đại tá Walter chết gần cuối năm thứ hai trong tù. Còn về Holmes, anh tươi tỉnh quay lại với biên khảo về các thánh ca phức điệu của Lassus, tác phẩm đã được in để tự lưu hành, và được các chuyên gia đánh giá là tiếng nói quyết định về đề tài này. Vài tuần sau đó tôi tình cờ biết được bạn tôi đã đi Windsor một ngày, lúc về anh có một cái ghim kẹp cà vạt bằng ngọc lục bảo tinh xảo khác thường. Khi tôi hỏi anh mua nó hay sao, anh trả lời rằng đó là quà của một mệnh phụ cao nhã mà anh đã có dịp may giúp ích đôi chút. Anh không nói gì thêm; nhưng tôi nghĩ rằng mình đoán được cái tên cao quý của bậc mệnh phụ nọ, và tin chắc cái ghim ngọc lục bảo sẽ mãi gợi lại trong kí ức bạn tôi vụ Đồ án Bruce Partington.

VỊ THÁM TỬ HẤP HỐI
(The Dying Detective, 1913)

Bà Hudson, chủ nhà của Sherlock Holmes, là người có sức chịu đựng bền bỉ. Căn hộ ở tầng hai của bà bị vô số những nhân vật khác lạ và thường khó ưa quấy quả bất kể giờ giấc, đã thế người khách trọ đặc biệt của bà còn có tính nết lập dị và lối sống thất thường, điều này hẳn đã thử thách tính nhẫn nại của bà ghê gớm. Anh bừa bộn đến khó tin, mê nhạc vào những giờ giấc không giống ai, có lúc còn tập bắn trong nhà, thực hiện các thí nghiệm khoa học kì quặc và thường gây mùi khó chịu, chưa kể bầu không khí bạo lực và nguy hiểm bao trùm quanh anh, vì lẽ đó anh chính là khách trọ tồi tệ nhất London. Tuy vậy, anh trả tiền rất hào phóng. Tôi dám chắc khoản tiền Holmes trả cho mấy căn phòng trọ suốt những năm tôi gắn bó với anh cũng đủ mua cả căn nhà đó.

Bà chủ nhà vô cùng kính sợ anh và chưa bao giờ dám quấy rầy, dù những việc anh làm có quá đáng đến đâu. Bà cũng mến anh, vì anh cư xử với phụ nữ khá hòa nhã và lịch sự. Anh không ưa và không tin cậy phái nữ, nhưng anh luôn là kẻ đối lập hào hiệp. Vì biết bà chủ nhà thực lòng quan tâm đến anh nên tôi sốt sắng lắng nghe khi bà đến nhà tôi vào năm thứ hai sau khi tôi kết hôn và kể lể về tình cảnh bi đát của bạn tôi.

“Ông ấy đang hấp hối, bác sĩ Watson ạ,” bà nói. “Ba ngày nay, ông ấy mỗi lúc một yếu đi, và tôi e sẽ không qua khỏi hôm nay. Ông ấy không chịu để tôi đi mời bác sĩ. Sáng nay khi tôi thấy xương mặt ông ấy lồi ra còn hai con mắt sáng rực nhìn tôi thì tôi không chịu nổi nữa. Tôi nói: ‘Mặc kệ ông có cho phép hay không, ông Holmes, tôi sẽ đi tìm bác sĩ ngay.’ Ông ấy đáp: ‘Vậy thì tìm Watson đi.’ Ông phải đi ngay đừng chậm trễ, kẻo không kịp thấy ông ấy còn sống nữa đâu.”

Tôi thất kinh, vì trước đó không hề hay biết anh bị ốm. Khỏi cần phải nói là tôi hối hả đi lấy áo khoác và mũ. Trên đường, tôi hỏi han bà Hudson tường tận tình hình.

“Tôi chẳng biết gì nhiều mà nói, thưa ông. Ông ấy đang điều tra một vụ dưới Rotherhithe, trong một con hẻm gần sông, và khi về thì nhiễm bệnh. Chiều thứ tư ông ấy đi nằm rồi từ đó đến giờ không nhúc nhích nữa. Suốt ba ngày qua ông ấy không ăn uống được gì.”

“Trời ơi! Sao bà không đi mời bác sĩ?”

“Ông ấy không chịu, thưa ông. Ông cũng biết ông ấy độc đoán lắm mà. Tôi chẳng dám cãi lời. Nhưng ông ấy không còn sống được bao lâu nữa, ông nhìn là biết thôi.”

Trông anh quả là tệ hại. Trong ánh sáng tù mù một ngày mù sương tháng 11, phòng bệnh thật âm u, nhưng chính gương mặt hốc hác, kiệt quệ nhìn tôi từ trên giường làm tim tôi tê tái. Mắt anh sáng rực do bị sốt, hai má ửng lên như người bị bệnh lao, miệng bám những vảy đen; hai bàn tay khẳng khiu trên tấm chăn cứ co quắp liên hồi, giọng anh khào khào đứt quãng. Khi tôi bước vào phòng thì anh đang nằm đờ đẫn, nhưng thấy tôi, mắt anh le lói ý chừng nhận ra.

“À, Watson, có vẻ như ta gặp vận xui rồi,” anh nói giọng yếu ớt, nhưng vẫn phảng phất cung cách bất cần cố hữu.

“Anh bạn thân ơi!” Tôi kêu lên, tiến lại gần anh.

“Lùi lại! Lùi lại ngay!” Anh nói bằng giọng ra lệnh gay gắt mà tôi chỉ thấy vào những thời khắc khủng hoảng. “Nếu anh đến gần tôi, Watson, tôi sẽ lệnh cho anh ra khỏi nhà.”

“Nhưng vì sao vậy?”

“Vì đó là mong muốn của tôi. Vậy chưa đủ sao?”

Phải, bà Hudson nói đúng. Anh còn độc đoán hơn bao giờ hết. Tuy vậy, thấy anh kiệt quệ thật đáng thương làm sao.

“Tôi chỉ muốn giúp thôi mà,” tôi phân trần.

“Chính thế! Anh muốn giúp thì tốt nhất là làm y lời.”

“Tất nhiên rồi, Holmes.”

Thái độ gay gắt của anh dịu bớt. “Anh không giận sao?” Anh hỏi, hổn hển thở lấy hơi.

“Khổ thân anh, làm sao tôi giận được khi thấy anh nằm trước mặt trong tình cảnh ấy?”

“Đó là vì anh thôi, Watson,” anh nói, giọng khản đặc.

“Vì tôi?”

“Tôi biết mình bị làm sao. Đó là căn bệnh của phu phen ở Sumatra - bệnh này người Hà Lan biết rõ hơn chúng ta, dù đến nay họ không mấy hiểu nó. Chỉ có một điều chắc chắn, bệnh này gây tử vong một trăm phần trăm, và nó dễ lây kinh khủng.”

Anh nói bằng sức lực bừng bừng do cơn sốt, hai bàn tay dài co quắp và giật giật khi ra hiệu cho tôi tránh xa.

“Bệnh lây khi chạm vào người bệnh, Watson ạ. Thế đấy, cứ tránh xa thì sẽ ổn cả.”

“Trời ơi, Holmes! Anh cho rằng tôi bận tâm chuyện đó sao? Ngay như với người lạ tôi còn chẳng màng. Anh nghĩ chuyện đó có thể ngăn tôi làm phận sự của mình với một người bạn thân thiết bao năm ư?”

Tôi lại tiến tới, nhưng anh cự tuyệt tôi bằng cái nhìn thịnh nộ. “Nếu anh đứng đó thì tôi mới nói chuyện. Nếu không thì anh phải ra khỏi phòng.”

Tôi vô cùng nể trọng những phẩm chất xuất chúng của Holmes nên luôn chiều ý anh, ngay cả khi tôi không hiểu gì cả. Nhưng giờ đây bản năng nghề nghiệp của tôi trỗi dậy. Ở nơi khác anh cứ việc ra lệnh, nhưng ít ra trong phòng bệnh thì anh phải nghe tôi.

“Holmes này,” tôi nói, “anh không còn là mình nữa. Người bệnh chỉ là một đứa bé, và tôi sẽ đối xử với anh như vậy. Dù anh có ưng hay không, tôi cũng sẽ khám các triệu chứng của anh và chữa cho anh.”

Anh nhìn tôi bằng cặp mắt hằn học. “Nếu tôi buộc phải nhờ đến bác sĩ dù muốn hay không, ít nhất đó phải là người mà tôi tin tưởng,” anh nói.

“Vậy anh không tin tưởng tôi?”

“Ở tình bạn của anh thì chắc chắn rồi. Nhưng sự thực là sự thực, Watson ạ, dù gì anh cũng chỉ là tay bác sĩ đa khoa có kinh nghiệm rất hạn hẹp và chuyên môn xoàng. Thật đau lòng khi phải nói những điều này, nhưng anh làm tôi không còn cách nào khác.”

Tôi bị chạm tự ái ghê gớm. “Một nhận xét như vậy không xứng với anh, Holmes. Nó cho thấy rất rõ trạng thái thần kinh của anh. Nhưng nếu anh không tin tưởng thì tôi sẽ không săn sóc bừa. Hãy để tôi đi mời ngài Jasper Meek hay Penrose Fisher, hay người nào giỏi nhất London đến. Nhưng phải có người chữa cho anh, không bàn cãi nữa. Nếu anh nghĩ rằng tôi định đứng đây nhìn anh chết mà không tự mình giúp anh hoặc đưa ai khác đến giúp thì anh đã nhìn lầm người rồi đấy.”

“Anh có ý tốt, Watson,” người bệnh nói nửa như thổn thức nửa như rên rỉ. “Cho phép tôi chứng minh sự dốt nát của chính anh nhé? Cứ nói xem anh biết gì về bệnh sốt Tapanuli? Anh biết gì về chứng hoại tử thâm đen Đài Loan?”

“Cả hai bệnh ấy tôi đều chưa nghe nói.”

“Ở phương Đông có nhiều chứng bệnh, nhiều trường hợp bệnh lí kì lạ, Watson à.” Anh ngừng sau mỗi câu để gom góp chút sức tàn. “Tôi đã tìm hiểu được rất nhiều trong vài nghiên cứu liên quan đến pháp y. Chính trong quá trình đó mà tôi nhiễm căn bệnh này. Anh không làm gì được đâu.”

“Có lẽ vậy. Nhưng tôi tình cờ được biết bác sĩ Ainstree, chuyên gia về bệnh nhiệt đới tài giỏi nhất đương thời hiện đang ở London. Phản đối cũng vô ích, Holmes ạ, tôi sẽ đi tìm ông ta ngay.” Tôi cương quyết quay ra cửa.

Tôi chưa bao giờ bàng hoàng như vậy! Chỉ trong tích tắc, người hấp hối đã lao ra như hổ, chặn tôi lại. Tôi nghe tiếng chìa khóa vặn mạnh và dứt khoát. Loáng sau, anh đã lảo đảo quay lại giường, kiệt sức và thở hổn hển sau một nỗ lực đốt sạch năng lượng.

“Anh không dùng vũ lực lấy chìa khóa được đâu, Watson. Tôi tóm được anh rồi, anh bạn. Anh đã đến đây thì anh sẽ ở lại đây cho đến khi tôi có yêu cầu khác. Nhưng tôi sẽ chiều anh.” (Anh nói tất cả những lời này trong tình trạng vừa hổn hển thoi thóp, vừa gắng gượng hớp hơi.) “Anh chỉ muốn tốt cho tôi thôi. Tất nhiên tôi thừa biết điều đó. Anh sẽ được làm theo ý mình, nhưng thư thả cho tôi lấy sức đã. Giờ thì không, Watson ơi, giờ thì không. Mới 4 giờ. Đến 6 giờ anh hãy đi.”

“Thế này là điên rồ, Holmes ạ.”

“Chỉ hai tiếng đồng hồ thôi, Watson. Tôi hứa là lúc 6 giờ anh sẽ đi. Anh có bằng lòng chờ không?”

“Xem ra tôi không được chọn lựa.”

“Đúng vậy, Watson. Cảm ơn anh, tôi không cần anh sắp đặt lại chăn mền đâu. Anh vui lòng tránh xa cho. Nào, Watson, tôi sẽ ra một điều kiện nữa. Anh sẽ tìm người giúp, không phải người anh nhắc đến, mà người tôi chọn.”

“Vâng, tất nhiên rồi.”

“Từ khi anh vào phòng này đến giờ, đây là câu nói đúng đắn đầu tiên của anh đấy, Watson. Anh sẽ tìm được dăm cuốn sách ở đằng kia. Tôi có hơi kiệt sức; không hiểu cục pin sẽ thấy sao khi truyền điện vào một vật không dẫn điện? Lúc 6 giờ, Watson ạ, ta sẽ tiếp tục cuộc chuyện trò.”

Nhưng chưa đến giờ đã định chúng tôi đã có dịp nối lại cuộc chuyện trò, do một tình huống khiến tôi choáng váng không kém gì cú sốc lúc anh lao ra cửa. Tôi đứng mấy phút nhìn dáng người im lìm trên giường. Mặt anh gần như bị tấm chăn phủ lấp và anh có vẻ như đã thiếp đi. Thế rồi, không làm sao ngồi yên mà đọc được, tôi đi lững thững quanh phòng, ngó nghiêng xem hình những tên tội phạm trứ danh trang hoàng khắp các vách tường. Trong lúc đi lại vẩn vơ, tôi đến bên bệ lò sưởi. Bên trên la liệt những tẩu, túi đựng thuốc lá, ống tiêm, dao rọc giấy, vỏ đạn súng lục và các thứ đồ lặt vặt khác. Giữa những thứ này có một chiếc hộp ngà nhỏ hai màu trắng đen có nắp trượt. Đó là một vật nhỏ gọn, và tôi vừa chìa tay ra để xem xét nó kĩ hơn, thì anh thét lên một tiếng hãi hùng, ắt là dưới đường người ta cũng còn nghe thấy. Da tôi lạnh toát, tóc dựng ngược lên khi nghe tiếng thét khủng khiếp ấy. Quay lại, tôi bắt gặp một gương mặt nhăn nhúm và cặp mắt kinh hoảng. Tôi đứng chết trân, tay vẫn cầm cái hộp nhỏ.

“Bỏ nó xuống! Bỏ xuống ngay, Watson! Tôi bảo bỏ ngay!” Đầu anh lại lún xuống gối và anh thở phào nhẹ nhõm khi tôi để cái hộp lại trên bệ lò sưởi. “Tôi ghét người khác động vào đồ đạc của mình, Watson. Anh biết tôi ghét chuyện đó mà. Anh làm tôi sốt ruột quá sức chịu đựng. Anh, một bác sĩ - anh làm bệnh nhân phát rồ đến phải vào nhà thương điên mất. Ngồi xuống, trời ơi, và để tôi nghỉ!”

Biến cố này để lại trong tâm trí tôi một ấn tượng hết sức khó chịu. Sự kích động dữ dội và vô cớ, kèm theo lối nói năng cay nghiệt này, khác rất xa sự mềm mỏng vốn có của anh, cho thấy tâm trí anh đã cực kì rối loạn ra sao. Trong tất cả mọi cảnh suy sụp, sự suy sụp của một bộ óc xuất chúng là tệ hại nhất. Tôi ngồi im lặng chán ngán cho đến khi hết thời gian quy định. Dường như anh cũng canh đồng hồ như tôi, vì chỉ vừa 6 giờ anh lại bắt đầu nói sảng.

“Này, Watson,” anh nói. “Anh có tiền lẻ trong túi không?”

“Có.”

“Có bạc không?”

“Kha khá.”

“Bao nhiêu đồng nửa crown?”

“Tôi có năm.”

“A, ít quá! ít quá! Xui quá, Watson! Thôi thì anh bỏ chừng ấy vào túi đồng hồ cũng được. Rồi cho toàn bộ chỗ tiền còn lại vào túi quần bên trái. Cảm ơn anh. Vậy sẽ làm anh thăng bằng hơn nhiều.”

Chuyện này thật điên khùng rồ dại. Anh chợt rùng mình, và lại có tiếng nửa như nức nở nửa như ho.

“Giờ anh bật đèn đi, Watson, nhưng anh phải rất cẩn thận, không được vặn đèn sáng quá phân nửa dù chỉ một giây. Tôi van xin anh cẩn thận, Watson. Cảm ơn, vậy tốt lắm rồi. Không, anh không cần kéo rèm đâu. Giờ anh vui lòng để vài bức thư và báo trên bàn này trong tầm với của tôi. Cảm ơn anh. Giờ thêm ít đồ trên bệ lò sưởi đó. Tuyệt lắm, Watson! Đằng kia có cây kẹp đường miếng. Vui lòng dùng nó gắp cái hộp ngà nhỏ đó lên. Đặt nó giữa mấy tờ báo đây. Tốt! Giờ anh đi tìm ông Culverton Smith, số nhà 13 phố Lower Burke được rồi.”

Nói thật, tôi không còn hăng hái đi tìm bác sĩ như lúc trước, vì Holmes tội nghiệp mê sảng thấy rõ đến mức bỏ anh lại thì thật nguy hiểm. Tuy nhiên, lúc trước anh bướng bỉnh không chịu cho thăm khám bao nhiêu thì giờ lại tha thiết đòi xin ý kiến người anh đã chỉ định bấy nhiêu.

“Tôi chưa hề nghe tên đó,” tôi nói.

“Có lẽ vậy, Watson quý hóa ơi. Ắt anh sẽ ngạc nhiên khi biết rằng người thông thạo bệnh này nhất thế giới không chuyên về y khoa, mà là một chủ đồn điền. Ông Culverton Smith là một cư dân có tiếng ở Sumatra, giờ đang ở thăm London. Bệnh này đã bùng phát ở đồn điền của ông ta, mà gần đó không có cơ sở y tế nào nên ông ta phải tự tìm hiểu nó và đạt được một số kết quả rất khả quan. Ông ta là người có quy củ lắm, nên tôi không muốn anh đi trước 6 giờ, vì tôi thừa biết anh sẽ không gặp được ông ta trong thư phòng. Nếu anh thuyết phục được ông ta đến đây và giúp chúng ta bằng kinh nghiệm về căn bệnh mà ông ta cực kì quan tâm nghiên cứu, tôi chắc chắn ông ta có thể giúp tôi.”

Ấy là tôi thuật lại lời Holmes nói liền một mạch, bỏ qua những chỗ ngắt quãng vì anh hổn hển lấy hơi và hai bàn tay nắm chặt tỏ rõ cơn đau dữ dội anh đang chịu đựng. Tôi mới ở bên anh ít giờ mà đã thấy sắc diện anh đổi khác, chứng tỏ bệnh tình đã trầm trọng hơn. Má ửng đỏ hơn, mắt sáng rực hơn từ hai hốc tối, và mồ hôi lạnh lấp loáng trên trán. Tuy nhiên, anh vẫn giữ được sự can đảm ung dung trong lời nói. Cho đến hơi thở cuối cùng anh vẫn luôn là người ra lệnh.

“Anh phải kể chính xác cho ông ta tình trạng của tôi vào lúc anh đi,” anh nói. “Anh phải truyền đạt đúng ấn tượng trong đầu anh: Một người sắp chết - một người đang hấp hối và mê sảng. Quả thực, tôi không hiểu nổi sao toàn bộ đáy đại dương không bị lũ sò phủ kín, chúng sinh sôi nhanh quá. A, tôi đang nói nhảm! Bộ não lại kiểm soát chính bộ não, cơ chế ấy lạ lùng sao! Tôi đang nói gì vậy, Watson?”

“Những gì tôi sẽ chỉ dẫn cho ông Culverton Smith.”

“À, phải, tôi nhớ ra rồi. Mạng sống tôi tùy thuộc vào đó. Phải năn nỉ ông ta, Watson. Tôi và ông ta không ưa gì nhau. Cháu trai ông ta, Watson à, tôi nghi ngờ có chuyện gian trá và cho cậu ấy biết. Cậu ta chết thê thảm. Ông ta căm hận tôi. Anh sẽ làm ông ta xiêu lòng, Watson. Năn nỉ ông ta, cầu xin ông ta, đưa ông ta về đây bằng mọi giá. Ông ta có thể cứu tôi - chỉ mình ông ta thôi!”

“Tôi sẽ đưa ông ta về bằng xe ngựa, dù cho tôi có phải khiêng ông ta vào xe.”

“Anh đừng làm vậy. Anh phải thuyết phục ông ta đến. Rồi anh quay về ngay trước mặt ông ta. Hãy bịa ra bất cứ cớ gì để không đi cùng ông ta. Đừng quên, Watson. Anh sẽ không làm tôi thất vọng. Anh chưa hề làm tôi thất vọng. Giống loài nào cũng có thiên địch để hạn chế sự gia tăng số lượng. Anh và tôi, Watson, ta đã xong phần việc của mình. Vậy thì, có khi nào loài sò sẽ lan tràn khắp thế giới không? Không, không; khủng khiếp! Anh sẽ truyền đạt lại tất cả những gì có trong đầu anh.”

Khi để anh lại, tâm trí tôi tràn ngập hình ảnh một con người tài trí phi thường đang lảm nhảm như đứa con nít ngô nghê. Anh đã đưa tôi chìa khóa, tôi mừng thầm và cầm theo vì sợ anh sẽ khóa mình lại trong phòng. Bà Hudson đang chờ trong hành lang, run rẩy và thút thít. Khi bước ra khỏi căn hộ tôi nghe sau lưng giọng Holmes cao vút, the thé đang huyên thuyên mê sảng gì đó. Bên dưới, khi tôi đứng gọi xe ngựa, một người đàn ông từ màn sương mù hiện ra trước mặt.

“Ông Holmes sao rồi, thưa ông?” Anh ta hỏi.

Đó là một người quen cũ, thanh tra Morton, ở Sở Cảnh sát London, đang mặc thường phục.

“Anh ấy bệnh nặng lắm,” tôi đáp.

Ông ta nhìn tôi hết sức kì quặc. Nghĩ thế này thì quả thực là xấu xa, song tôi có cảm tưởng ánh sáng từ ô cửa bán nguyệt soi rọi vẻ đắc chí trên mặt ông ta.

“Tôi có nghe phong thanh chuyện đó,” ông ta nói.

Xe ngựa đã đến, nên tôi bỏ ông ta lại đó.

Phố Lower Burke là một dãy nhà đẹp nằm trên ranh giới không rõ rệt giữa Notting Hill và Kensington. Người xà ích đỗ lại trước một tòa nhà có phong thái khả kính đầy tự mãn và nghiêm trang giả tạo toát lên qua hàng rào sắt kiểu cổ, cửa xếp đồ sộ, và đồ đồng thau bóng loáng. Tất thảy đều ăn nhập với hình ảnh một anh hầu trịnh trọng xuất hiện giữa vầng sáng hồng của một bóng đèn điện tráng màu phía sau anh ta.

“Vâng, ông Culverton Smith có nhà. Bác sĩ Watson! Được, thưa ông, tôi sẽ đưa danh thiếp vào.”

Tên tuổi và chức danh khiêm nhường của tôi dường như không gây ấn tượng với ông Culverton Smith. Qua cánh cửa khép hờ tôi nghe một giọng cao, the thé, nóng nảy. “Người này là ai? Ông ta muốn gì? Trời ơi, Staples, tôi nói anh bao nhiêu lần rồi là không được quấy rầy khi tôi đang ở trong thư phòng cơ mà?”

Tiếp đó là một tràng giải thích ôn tồn của người hầu.

“Thôi, tôi không gặp ông ta đâu, Staples. Tôi không thể để công việc bị gián đoạn như thế này. Tôi không có nhà. Cứ nói vậy. Bảo ông ta sáng mai đến nếu ông ta nhất quyết phải gặp tôi.”

Lại có tiếng rì rầm khe khẽ.

“Thôi, thôi, nhắn với ông ta vậy đi. Sáng mai ông ta tới thì được, không thì tránh đi. Không được cản trở công việc của tôi.”

Tôi nghĩ đến Holmes vật vã trên giường bệnh và có lẽ đang đếm từng phút đợi tôi đưa người về giúp. Đây không phải lúc để câu nệ lễ nghi. Mạng sống của anh tùy thuộc vào sự nhanh nhẹn của tôi. Người hầu áy náy chưa kịp mở miệng nhắn lại thì tôi đã chen qua anh ta mà vào phòng.

Kèm theo tiếng thét the thé giận dữ, một người từ ghế dựa bên lò sưởi đứng dậy. Tôi thấy một bộ mặt da dẻ vàng vọt, sần sùi và bóng nhờn, cằm mọng mỡ nặng nề, đôi mắt xám lõm sâu dọa nạt quắc lên nhìn tôi dưới đôi mày tua tủa màu hung. Cái trán hói cao, hồng hào, đội mũ ở nhà bằng nhung đỏm dáng chếch về một phía. Hộp sọ thì to vĩ đại, ấy vậy mà khi nhìn xuống tôi kinh ngạc thấy hình dáng người này nhỏ thó và gầy guộc, vai và lưng vẹo như người thuở nhỏ bị bệnh còi xương.

“Gì đây?” Ông ta cao giọng rít lên. “Hành động xâm phạm này là ý gì? Tôi đã chẳng nhắn ông là sáng mai gặp rồi còn gì?”

“Tôi xin lỗi,” tôi nói, “nhưng việc này không thể trì hoãn. Ông Sherlock Holmes…”

Tên bạn tôi có tác động khác thường đối với người đàn ông nhỏ thó. Trong tích tắc vẻ giận dữ trên mặt ông ta biến đâu mất. Nét mặt ông ta đâm căng thẳng và cảnh giác.

“Ông từ chỗ ông Holmes đến sao?” Ông ta hỏi.

“Tôi vừa rời anh ấy.”

“Holmes thì sao? Ông ấy thế nào?”

“Anh ấy bệnh rất nguy kịch. Vì vậy mà tôi đến.”

Người đàn ông ra hiệu bảo tôi ngồi xuống ghế, rồi chính ông cũng ngồi xuống ghế mình. Khi ông ta ngồi xuống, tôi thoáng thấy mặt ông ta trong tấm gương bên trên bệ lò sưởi. Tôi dám cam đoan trên gương mặt ấy hiện ra nụ cười mỉm nham hiểm và khả ố. Nhưng tôi đinh ninh đó chẳng qua là phản xạ co cơ do tôi đột ngột xông vào, vì chỉ trong chớp mắt, ông ta đã quay sang tôi, vẻ mặt quan tâm thật tình.

“Tôi lấy làm tiếc khi nghe vậy,” ông ta nói. “Tôi chỉ biết ông Holmes qua vài giao dịch làm ăn trước đây, nhưng tôi hoàn toàn tôn trọng tài năng và tính cách ông ấy. Ông ấy điều tra tội phạm, còn tôi nghiên cứu bệnh tật, cả hai đều không chính quy. Ông ấy lùng bắt kẻ xấu, còn vi trùng thuộc phần tôi. Kia là những nhà tù của tôi,” ông ta vừa nói tiếp vừa chỉ một hàng chai lọ và hũ trên chiếc bàn kê sát tường. “Mấy bình cấy gelatin đó đang giam giữ một số tên tội phạm thuộc hàng nguy hiểm nhất thế giới.”

“Chính vì kiến thức đặc biệt của ông mà Holmes muốn được gặp ông. Anh ấy rất trọng vọng ông và cho rằng ông là người duy nhất ở London giúp được mình.”

Người đàn ông nhỏ thó giật mình, cái mũ ngộ nghĩnh tuột xuống sàn.

“Sao vậy?” Ông ta hỏi. “Sao ông Holmes lại nghĩ tôi có thể giúp ông ấy khi có chuyện rắc rối?”

“Vì kiến thức về các căn bệnh phương Đông của ông.”

“Nhưng sao ông ấy nghĩ ông ấy mắc phải bệnh từ phương Đông?”

“Vì, trong khi điều tra, anh ấy đã tiếp xúc với đám thủy thủ người Hoa dưới bến tàu.”

Ông Culverton Smith mỉm cười hài lòng và nhặt mũ lên. “Ồ, ra là vậy.” Ông ta nói. “Tôi mong vấn đề không trầm trọng như ông nghĩ. Ông ấy bệnh bao lâu rồi?”

“Khoảng ba ngày.”

“Ông ấy có mê sảng không?”

“Từng chặp.”

“Chậc, chậc! Nghe có vẻ nghiêm trọng đây. Không đáp lại lời mời của ông ấy thì bất nhân quá. Tôi rất bực tức hễ công việc bị gián đoạn, thưa bác sĩ Watson, nhưng trường hợp này thì dứt khoát là ngoại lệ rồi. Tôi sẽ đi với ông ngay.”

Tôi nhớ tới lời Holmes căn dặn. “Tôi có một cuộc hẹn khác,” tôi nói.

“Thôi được. Tôi sẽ đi một mình. Tôi có lưu địa chỉ của ông Holmes. Ông cứ tin rằng cùng lắm là nửa giờ nữa tôi sẽ có mặt ở đó.”

***

Tim tôi thắt lại khi bước vào phòng ngủ của Holmes. Dựa vào những gì tôi biết, điều tồi tệ nhất có thể sẽ xảy ra trong lúc tôi vắng mặt. Tôi nhẹ nhõm vô cùng khi thấy anh đã khá hơn nhiều. Diện mạo anh vẫn tái nhợt như xác chết, nhưng mọi dấu hiệu mê sảng đã biến mất và tuy anh nói giọng thều thào, nhưng xem chừng còn nhanh nhảu và minh mẫn hơn mọi khi.

“Sao, anh có gặp ông ta không, Watson?”

“Có, ông ta đang đến.”

“Đáng nể đấy, Watson! Quả là đáng nể! Anh là người đưa tin cừ nhất trên đời.”

“Ông ta muốn về cùng tôi.”

“Như vậy đâu có được, Watson. Điều đó hiển nhiên là không thể. Ông ta có hỏi tôi bị bệnh gì không?”

“Tôi có kể về những người Hoa ở khu East End.”

“Đúng! Tốt rồi, Watson, anh đã làm mọi thứ mà một người bạn tốt có thể làm. Giờ anh biến mất khỏi hiện trường được rồi.”

“Tôi phải chờ nghe ý kiến ông ta, Holmes à.”

“Dĩ nhiên là vậy. Nhưng tôi có lí do để cho rằng ý kiến của ông ta sẽ thẳng thắn và giá trị hơn nếu ông ta tưởng chỉ có mình chúng tôi với nhau. Ngay sau đầu giường tôi có chỗ trống đấy, Watson.”

“Holmes ơi là Holmes!”

“Tôi e không còn cách nào khác, Watson. Căn phòng không tiện để nấp, mà vậy cũng tốt, vì càng đỡ khiến kẻ đó sinh nghi. Ngay chỗ đó là được rồi, Watson.” Bất thần anh ngồi thẳng dậy, gương mặt hốc hác căng lên vì chăm chú. “Có tiếng bánh xe kìa, Watson. Nhanh lên, nếu anh thương tôi! Và đừng động đậy, dù bất cứ chuyện gì xảy ra - bất cứ chuyện gì, anh nghe chưa? Đừng nói! Đừng động đậy! Chỉ cần lắng nghe cho kĩ.”

Thế rồi trong tích tắc, chút sức lực anh bất ngờ có được lại tan biến, rồi giọng ra lệnh nhường chỗ cho tiếng lầm bầm khó nghe của người gần như mê sảng.

Từ chỗ nấp mà tôi đã rất lẹ làng nhảy phắt vào tôi nghe tiếng chân bước trên cầu thang, cùng tiếng cửa phòng ngủ mở rồi khép lại. Thế rồi, tôi ngạc nhiên khi thấy có một khoảng im lặng kéo dài, chỉ có tiếng thở hổn hển của người bệnh xen ngang. Tôi hình dung ra người khách của chúng tôi đang đứng bên giường nhìn xuống kẻ đang chịu đựng giày vò. Mãi sau sự im lặng kì lạ mới bị phá vỡ.

“Holmes!” Ông ta gọi, “Holmes!” bằng giọng kiên trì lặp lại như lay tỉnh một người đang ngủ. “Ông không nghe thấy tôi sao, Holmes?”

Có tiếng sột soạt, như thể ông ta lay mạnh vai người bệnh.

“Ông đấy sao, ông Smith?” Holmes thều thào. “Tôi nào dám mong ông đến.”

Người kia cười. “Tôi cũng nghĩ là không,” ông ta nói. “Nhưng, ông thấy đấy, tôi đây rồi. Lấy ân trả oán, Holmes - ân trả oán!”

“Ông tốt bụng quá, ông cao thượng quá. Tôi rất coi trọng kiến thức chuyên môn của ông.”

Người khách của chúng tôi cười khẩy. “Phải thôi. May thay, ông là người duy nhất ở London biết thế. Ông có biết chuyện gì xảy ra với mình không?”

“Chính là bệnh đó,” Holmes nói.

“A! Ông nhận ra các triệu chứng ư?”

“Quá rõ nữa là.”

“Chà, tôi không lấy làm lạ, ông Holmes ạ. Nếu đúng là căn bệnh đó thì tôi không lấy làm lạ. Nếu vậy thì không hay cho ông rồi. Đến ngày thứ tư thì Victor tội nghiệp đã thành người thiên cổ - một thanh niên khỏe mạnh và sôi nổi. Đúng như ông nói, thật đáng ngạc nhiên vì ngay giữa lòng London mà nó lại mắc một thứ bệnh của vùng Á châu xa xôi hẻo lánh - lại là bệnh mà tôi nghiên cứu chuyên sâu như vậy. Sự trùng hợp lạ đời, Holmes ạ. Ông rất thông minh khi phát hiện ra, nhưng thật bất công khi cho rằng hai chuyện đó có quan hệ nhân quả với nhau.”

“Tôi biết ông làm chuyện đó mà.”

“Ồ, ông biết cơ đấy? Thôi được, dù gì thì ông cũng đâu chứng minh được. Nhưng ông tự thấy mình thế nào khi đi rêu rao về tôi như thế, rồi khi gặp nạn lại bò đến cầu cứu tôi? Chơi trò gì vậy hử?”

Tôi nghe hơi thở khào khào, khó nhọc của người bệnh.

“Cho tôi miếng nước!” Anh hổn hển.

“Ông sắp tàn đời rồi, ông bạn, nhưng tôi không muốn ông đi chừng nào tôi còn chưa nói ông nghe câu này. Đó là lí do tôi lấy nước cho ông. Đây, đừng làm đổ ra! Đúng rồi. Ông hiểu tôi nói gì không?”

Holmes rên rỉ. “Cứ làm những gì ông làm được cho tôi đi. Chuyện gì đã qua thì hãy cho qua,” anh thều thào. “Tôi sẽ xóa sạch những lời đó khỏi đầu, tôi thề vậy mà. Cứ chữa cho tôi đi rồi tôi sẽ quên chuyện đó.”

“Quên gì?”

“À thì cái chết của Victor Savage. Ông chẳng vừa thú nhận mình làm chuyện đó còn gì. Tôi sẽ quên chuyện đó.”

“Ông quên hay nhớ gì cũng được, tùy ông. Tôi không mường tượng ông nơi bục dành cho nhân chứng mà ở trong một cái hộp có hình thù khác hẳn, ông Holmes quý hóa của tôi ơi, tôi cam đoan với ông đấy. Ông có biết cháu tôi chết thế nào cũng chẳng can gì đến tôi. Không phải ta đang nói về nó. Mà là ông kìa.”

“Phải, phải.”

“Gã đến tìm tôi - tôi quên tên hắn ta rồi - nói rằng ông mắc bệnh khi trà trộn vào đám thủy thủ ở khu East End.”

“Tôi chỉ có thể giải thích như vậy.”

“Ông tự hào về trí óc mình lắm mà, phải không ông Holmes? Tưởng mình thông minh chứ gì? Lần này thì ông đụng phải người khác thông minh hơn rồi. Giờ thì nhớ lại đi, Holmes. Ông không nghĩ ra được mình có thể bị nhiễm thứ này bằng con đường nào khác sao?”

“Tôi không nghĩ ra được. Tôi chẳng còn đầu óc nữa. Vì Chúa, hãy giúp tôi!”

“Phải, tôi sẽ giúp ông. Tôi sẽ giúp ông hiểu mình đang ở đâu và làm sao lại ra nông nỗi ấy. Tôi muốn ông biết trước khi chết.”

“Cho tôi thứ gì cho đỡ đau đi.”

“Đau, phải không? Phải, bọn phu phen vẫn thường gào la cho đến chết. Tôi nghĩ là nó làm ông thấy như bị vọp bẻ.”

“Phải, phải; vọp bẻ.”

“Thôi được, dù gì thì ông cũng nghe được tôi nói. Giờ thì nghe đây! Ông có nhớ đã gặp biến cố bất thường nào trong khoảng thời gian bắt đầu có các triệu chứng không?”

“Không, không, không có gì cả.”

“Nghĩ lại đi.”

“Tôi yếu quá không nghĩ được.”

“Thôi được, vậy thì tôi sẽ giúp ông. Có gì đến qua đường bưu điện không?”

“Bưu điện hả?”

“Một cái hộp chẳng hạn?”

“Tôi sắp xỉu, tôi tiêu rồi!”

“Nghe này, Holmes!” Có tiếng động như thể ông ta đang lay người hấp hối, và tất cả những gì tôi có thể làm là cố ở yên tại chỗ nấp. “Ông phải nghe tôi. Ông sẽ nghe thấy tôi thôi. Ông có nhớ một cái hộp bằng ngà? Nó được gửi đến hôm thứ tư. Ông đã mở ra, ông nhớ không?”

“Có, có, tôi mở ra. Bên trong có cái lò xo bật rất mạnh. Một trò đùa…”

“Không phải đùa đâu, giờ ông phải trả giá mới biết. Đồ ngu, ông đáng bị thế và ông đã bị. Ai bảo ông cản đường tôi? Nếu ông để tôi yên thì tôi đã không hại ông.”

“Tôi nhớ rồi,” Holmes hổn hển. “Cái lò xo! Nó hút máu. Cái hộp này, cái hộp trên bàn.”

“Chính là nó, trời ơi! Và nó cũng có thể nằm trong túi tôi mà rời phòng. Chứng cứ cuối cùng của ông vậy là cũng mất tiêu. Nhưng giờ ông biết sự thật rồi, Holmes, nên ông có thể chết mà biết rằng tôi đã giết ông. Ông biết quá nhiều về số phận của Victor Savage, nên tôi đã sắp đặt cho ông cùng chung số phận. Ông sắp tiêu rồi, Holmes. Tôi sẽ ngồi đây và tôi sẽ chứng kiến ông chết.”

Giọng Holmes chìm xuống gần như một tiếng thều thào không nghe được.

“Cái gì?” Smith nói. “Vặn đèn khí đốt lên? A, bóng tối bắt đầu buông xuống, phải không? Được, tôi vặn nó lên đây, để thấy ông rõ hơn.” Hắn ta đi về phía bên kia phòng và ánh sáng chợt bừng lên. “Còn gì nho nhỏ tôi có thể làm cho ông không, ông bạn?”

“Que diêm và điếu thuốc.”

Tôi suýt kêu lên vì vui mừng và sửng sốt. Anh đang nói giọng bình thường - có lẽ hơi yếu một chút, nhưng đúng là giọng tôi quen. Tiếp theo là một khoảng ngưng khá lâu, và tôi có cảm tưởng là Culverton Smith đang đứng lặng kinh ngạc nhìn xuống người đang tiếp chuyện mình.

“Thế này là thế nào đây?” Cuối cùng tôi nghe ông ta nói giọng khản đặc, khô khốc.

“Muốn sắm vai cho đạt thì phải đặt mình vào vai diễn,” Holmes nói. “Tôi cam đoan với ông rằng suốt ba ngày tôi không ăn không uống cho đến khi ông tử tế rót cho tôi li nước đó. Nhưng thuốc lá mới là cái làm tôi thấy bứt rứt nhất. A, có mấy điếu đây rồi.” Tôi nghe có tiếng đánh diêm. “Tốt hơn nhiều rồi. Ồ! Tôi nghe thấy tiếng chân một người bạn thì phải?”

Có tiếng bước chân bên ngoài, cửa mở ra, và thanh tra Morton xuất hiện.

“Mọi sự đều ổn và đây là người của ông,” Holmes nói.

Viên cảnh sát thông báo như thường lệ. “Tôi bắt ông vì tội giết một người tên là Victor Savage,” ông ta kết luận.

“Ông có thể nói thêm là mưu sát một người tên là Sherlock Holmes nữa,” bạn tôi tủm tỉm nhận xét. “Để giúp cho một người nằm liệt giường khỏi phải mất công, thưa ông thanh tra, ông Culverton Smith đã tốt bụng ra hiệu giùm ta bằng cách vặn lớn đèn lên. Nhân đây, trong túi áo choàng bên phải của phạm nhân có một cái hộp nhỏ cần tịch thu. Cảm ơn ông. Nếu tôi là ông, tôi sẽ cầm nó hết sức rón rén. Để nó xuống đây. Nó có thể đóng vai trò quan trọng trong phiên xử.”

Chợt có tiếng ập đến và còng tay, theo sau là tiếng sắt lách cách và tiếng kêu đau.

“Ông chỉ tự làm mình đau mà thôi,” thanh tra nói. “Đứng yên được không?” Có tiếng còng khóa lại.

“Bẫy hay lắm!” Một giọng gầm gừ, the thé kêu lên. “Nó sẽ đưa chính ông vào ghế bị cáo, ông Holmes ạ, chứ không phải tôi. Hắn nhờ tôi đến đây chữa cho hắn. Tôi thấy thương tình nên mới đến. Chắc chắn là giờ hắn sẽ vờ như tôi đã nói bất cứ điều gì hắn bịa ra để chứng thực cho những nghi ngờ loạn trí của mình. Ông cứ nói dối tùy thích đi, ông Holmes. Lời tôi nói cũng đáng tin như lời ông vậy.”

“Trời ơi!” Holmes kêu lên. “Tôi quên khuấy anh ấy rồi. Watson thân mến ơi, tôi nợ anh ngàn lời xin lỗi. Làm sao tôi lại bỏ sót anh kia chứ! Không cần giới thiệu anh với ông Culverton Smith nữa, vì tôi hiểu rằng hai người mới gặp nhau hồi chiều. Anh đã có xe ngựa dưới đường chưa? Thay đồ xong tôi sẽ theo anh, vì biết đâu tôi cũng giúp ích được đôi chút tại Sở Cảnh sát.”

“Chưa bao giờ tôi cần nó như lúc này,” Holmes nói khi đã dùng một cốc rượu vang đỏ và ít bánh quy cho tỉnh táo lại trong lúc sửa soạn. “Tuy nhiên, anh biết đấy, tôi quen sống thất thường, nên với tôi một chiến công gian khổ như vậy không nghĩa lí gì nhiều như đối với hầu hết mọi người. Điều tối cần thiết là phải làm sao để bà Hudson tưởng tôi hấp hối thật, vì bà ấy phải truyền đạt lại cho anh, rồi đến lượt anh phải truyền đạt lại cho ông ta. Anh không giận chứ, Watson? Anh nên biết rằng trong số nhiều tài năng của anh không có tài đóng kịch, nên nếu anh biết bí mật của tôi thì anh sẽ không bao giờ gây ấn tượng được cho Smith rằng sự có mặt của hắn là tối cần thiết và cấp bách, mà đó lại là điểm mấu chốt của toàn bộ kế hoạch. Vì biết bản chất hằn thù của hắn, tôi hoàn toàn tin chắc rằng hắn sẽ đến để mục kích kết quả do tự tay gây ra.”

“Nhưng còn bề ngoài của anh, Holmes - bộ mặt như xác chết của anh?”

“Ba ngày nhịn ăn đâu cải thiện được vẻ đẹp của ta, Watson. Phần còn lại có thể xử lí bằng bọt biển. Bôi vaseline lên trán, chiết xuất từ cây cà độc dược vào mắt, phấn hồng lên gò má, và mấy mảnh sáp ong quanh môi cho hiệu quả rất vừa ý. Thỉnh thoảng tôi vẫn nghĩ đến chuyện viết một chuyên khảo về đề tài giả ốm. Chốc chốc nói nhảm về đồng nửa crown, bọn sò, hay bất kì đề tài không liên quan nào khác sẽ tạo được hiệu ứng như người bị mê sảng.”

“Nhưng sao anh không để tôi đến gần anh, vì thật ra đâu có bị lây nhiễm?”

“Anh còn hỏi nữa sao, Watson thân mến? Anh tưởng tôi không coi trọng chuyên môn của anh sao? Làm sao tôi dám nghĩ một người hấp hối mà mạch đập hay nhiệt độ vẫn không tăng lại qua mặt được anh? Cách bốn yard thì tôi còn đánh lừa anh được. Nếu tôi không làm vậy, ai sẽ đưa Smith vào bẫy của tôi? Không, Watson, nếu là anh, tôi không động vào cái hộp đó đâu. Anh có thể thấy nếu mở ra nhìn một bên rồi sẽ thấy cái lò xo sắc như răng rắn lục thò ra. Tôi dám chắc Savage tội nghiệp đã ngăn cản con quái vật này hưởng quyền thừa kế nên bị một công cụ tương tự dẫn đến tử vong. Tuy nhiên, anh biết đấy, thư từ tôi nhận được đủ loại nên tôi có phần cảnh giác với các bưu kiện gửi tới. Song tôi thấy rõ là chỉ có cách vờ như âm mưu của hắn đã thành công, tôi mới bắt quả tang được lời tự thú. Tôi đã thực hiện màn kịch đó tỉ mỉ như một nghệ sĩ thực thụ. Cảm ơn anh, Watson, anh phải giúp tôi mặc áo khoác vào thôi. Tôi nghĩ khi nào ta xong việc ở Sở, phải ghé tiệm Simpson ăn cái gì bổ dưỡng mới được.”

TIỂU THƯ FRANCES CARFAX MẤT TÍCH

(The Disappearance of Lady Frances Carfax, 1911)

“Nhưng sao lại là Thổ Nhĩ Kì?” Sherlock Holmes vừa hỏi vừa chăm chú nhìn đôi ghệt của tôi.

Lúc ấy tôi đang ngả người trên chiếc ghế mây, nên hai bàn chân chìa ra đã thu hút sự chú ý luôn tinh nhạy của anh.

“Đồ này sản xuất ở Anh mà,” tôi hơi ngạc nhiên trả lời. “Tôi mua đôi này ở tiệm Latimer, phố Oxford.”

Holmes mỉm cười, vẻ kiên nhẫn hết nổi. “Tắm hơi!” Anh nói, “Vụ tắm hơi ấy! Sao phải tắm thư giãn kiểu Thổ cho tốn kém, tắm ở nhà cũng sảng khoái mà?”

“Vì mấy ngày qua tôi bị thấp khớp và thấy già nua quá. Trong y học người ta gọi tắm hơi Thổ Nhĩ Kì là liệu pháp thanh lọc cơ thể, nhằm tạo cảm giác hứng khởi tươi mới. Mà này, Holmes,” tôi nói thêm, “tôi tin chắc mối liên hệ giữa ghệt của tôi và tắm hơi kiểu Thổ là hoàn toàn rõ ràng đối với một bộ óc logic, nhưng tôi rất biết ơn nếu anh chỉ ra cho.”

“Chuỗi suy luận không khó hiểu lắm đâu, Watson.” Holmes nói, nháy mắt tinh quái. “Suy luận đó thuộc hàng sơ đẳng, cũng như kiểu suy luận mà tôi sẽ dùng làm ví dụ minh họa khi đặt câu hỏi sáng nay ai ngồi chung xe ngựa với anh.”

“Tôi không chấp nhận một ví dụ minh họa mới làm lời giải thích đâu,” tôi nói hơi cộc cằn.

“Hoan hô, Watson! Anh phản đối hết sức hợp lí và thích đáng. Để tôi xem, những điểm chính là gì nhỉ? Hãy giải thích ví dụ sau cái đã - vụ ngồi xe ngựa ấy. Có thể thấy một ít nước bắn lên tay áo và vai trái áo choàng của anh. Nếu anh ngồi giữa xe ngựa thì có lẽ anh đã không bị bắn nước, và nếu có thì chắc chắn cũng đều hai bên. Suy ra rõ ràng anh ngồi lệch về một bên. Suy ra rõ ràng anh có bạn đồng hành.”

“Hiển nhiên quá nhỉ.”

“Quá ư tầm thường, phải không?”

“Nhưng còn đôi ghệt và vụ đi tắm?”

“Cũng dễ hiểu vậy thôi. Anh có thói quen thắt dây ghệt theo một kiểu nhất định. Lần này tôi thấy ghệt được thắt nơ kép cầu kì, không phải cách anh thắt dây mọi ngày. Suy ra, anh đã tháo ghệt. Ai thắt lại? Thợ giày hoặc thằng bé ở nhà tắm công cộng. Không thể là thợ giày, vì ghệt của anh gần như mới. Đấy, còn lại khả năng nào? Tắm. Vớ vẩn, phải không? Nhưng, dù gì thì tắm hơi kiểu Thổ cũng giúp ích cho một mục đích.”

“Là gì vậy?”

“Anh nói rằng anh tắm vì cần thay đổi. Để tôi gợi ý cho anh thay đổi thế nào nhé. Lausanne thì sao, Watson thân mến - vé hạng nhất và mọi chi phí được trả ở mức vương giả?”

“Tuyệt vời! Nhưng tại sao?”

Holmes ngả người trong ghế bành rồi rút cuốn sổ tay trong túi ra. “Một trong những loại người đáng ngại nhất thế giới,” anh nói, “là phụ nữ đi du lịch không bè bạn. Loại người này vô hại nhất và thường khi còn hữu ích nữa là khác, nhưng cô ta không khỏi trở thành nhân tố xúi giục kẻ khác phạm tội. Cô ta bơ vơ. Cô ta nay đây mai đó. Cô ta có đủ tiền bạc trang trải để di chuyển từ xứ này qua xứ khác, từ khách sạn này đến khách sạn kia. Cô ta thường lạc trong một mê cung những khách sạn tư nhân và nhà trọ không tên tuổi. Cô ta là chú gà con đi lạc giữa bầy cáo. Khi cô ta bị nuốt chửng thì ít ai hay biết. Tôi e rằng đã có chuyện không lành xảy đến cho tiểu thư Frances Carfax.”

Tôi nhẹ cả người khi đối tượng chung chung đột ngột được rút về một trường hợp cụ thể. Holmes xem lại các ghi chú của anh.

“Tiểu thư Frances,” anh nói tiếp, “người duy nhất còn sống thuộc dòng dõi trực hệ của cố bá tước vùng Rufton. Chắc anh vẫn nhớ, chỉ có con trai mới được thừa kế điền sản. Của cải để lại cho cô không nhiều, nhưng có một số nữ trang cổ của Tây Ban Nha rất có giá trị bằng bạc và kim cương mà cô ta vô cùng gắn bó - phải nói là thái quá, vì cô không chịu gửi trong nhà băng mà lúc nào cũng kè kè theo người. Tiểu thư Frances là một nhân vật khả dĩ gợi lòng thương xót, một phụ nữ xinh đẹp, mới bắt đầu vào độ trung niên, nhưng vì số phận lạ lùng run rủi, mà nay đã trở thành con tàu trôi dạt cuối cùng còn sót lại từ một hạm đội mà chỉ mới hai mươi năm về trước hãy còn hùng mạnh.”

“Thế cô ấy có chuyện gì?”

“À, tiểu thư Frances có chuyện gì ư? Cô ta còn sống hay đã chết? Đó là vấn đề của ta. Tiểu thư là người luôn tuân theo thói quen rất quy củ, và suốt bốn năm cô ta có thói quen không đổi là cứ hai tuần lại viết thư cho bà Dobney, gia sư cũ của cô, đã về hưu từ lâu và sống ở Camberwell. Chính bà Dobney này là người đã hỏi ý tôi. Đã gần năm tuần qua rồi mà không có chữ nào. Bức thư sau cùng được gửi từ khách sạn National tại Lausanne. Có vẻ như tiểu thư Frances đã đi khỏi đó mà không để lại địa chỉ kế tiếp. Gia đình lo lắng, và vì họ giàu sụ nên sẽ chẳng tiếc khoản tiền nào nếu ta làm sáng tỏ được vấn đề.”

“Bà Dobney là nguồn tin duy nhất sao? Cô ta chắc còn liên hệ với người nào khác nữa chứ?”

“Có một mối liên hệ chắc chắn phải tồn tại, Watson ạ. Đó là nhà băng. Các quý cô độc thân cũng phải sống, và sổ ghi tài khoản nhà băng chính là nhật kí rút gọn của họ. Cô ấy gửi tiền tại nhà băng Silvester. Tôi đã liếc qua tài khoản của cô. Chi phiếu áp chót trả hóa đơn cho cô tại Lausanne, nhưng đó là một chi phiếu lớn nên có lẽ cô ấy còn tiền mặt trong tay. Từ đó đến nay cô ấy mới viết thêm một chi phiếu.”

“Cho ai, và ở đâu?”

“Cho cô Marie Devine. Chẳng biết tiểu thư viết chi phiếu ở đâu. Nó được đổi thành tiền mặt tại nhà băng Crédit Lyonnais ở Montpellier chưa đầy ba tuần trước. Khoản tiền là năm mươi bảng.”

“Vậy cô Marie Devine là ai?”

“Tôi đã tìm ra rồi. Cô Marie Devine là người hầu của tiểu thư Frances Carfax. Sao tiểu thư lại trả cho cô ta chi phiếu này thì ta vẫn chưa xác định được. Tuy nhiên, tôi tin chắc rằng những gì anh tìm hiểu sẽ sớm làm sáng tỏ vấn đề.”

“Tôi tìm hiểu ư!”

“Do vậy mà có chuyến đi đến Lausanne tĩnh dưỡng. Anh biết rằng tôi không thể bỏ London mà đi khi ông bạn Abrahams đang bị đe dọa đến tính mạng. Vả lại, trên nguyên tắc chung thì tốt nhất là tôi không nên rời khỏi đất nước này. Sự vắng mặt của tôi sẽ khiến lực lượng cảnh sát cảm thấy bơ vơ, còn giới tội phạm thì phấn khích. Vậy nên, đi đi, Watson thân mến, và nếu có khi nào lời khuyên khiêm tốn của tôi đáng cái giá xa xỉ hai xu một chữ, nó sẽ chờ anh tùy nghi sử dụng cả ngày lẫn đêm ở cuối đường dây điện tín lục địa.”

***

Hai ngày sau, tôi đã có mặt ở khách sạn National tại Lausanne, được đích thân ông Moser, vị giám đốc nổi tiếng, tiếp đón nhã nhặn. Ông ta cho tôi biết tiểu thư Frances đã ở đó vài tuần. Ai gặp cũng đều rất mến cô. Tuổi cô chưa quá bốn mươi. Cô vẫn còn xinh đẹp và giữ được nhiều nét chứng tỏ vẻ yêu kiều thời còn trẻ. Ông Moser không biết gì về số nữ trang quý giá, nhưng mấy người hầu nhận xét cái rương nặng trong phòng ngủ tiểu thư luôn được khóa cực kì cẩn thận. Cô hầu Marie Devine cũng được mọi người yêu mến như cô chủ. Cô ta đã hứa hôn với trưởng bồi bàn trong khách sạn, nên kiếm địa chỉ của cô ta không khó khăn gì. Là số 11 đường Trajan, Montpellier. Tôi hí hoáy ghi lại tất cả những điều này và cảm thấy chính Holmes cũng không thể thu thập các dữ kiện khéo léo hơn.

Chỉ còn một vấn đề bí ẩn. Tôi không nắm được manh mối nào có thể làm sáng tỏ nguyên cớ tiểu thư đột ngột lên đường. Tại Lausanne cô đã rất vui vẻ thoải mái. Có đủ căn cứ để tin rằng cô định ở lại hết mùa trong mấy căn phòng xa hoa nhìn ra hồ. Thế mà cô bỏ đi chỉ báo trước một ngày, đến nỗi mất không tiền phòng cả một tuần. Chỉ có Jules Vibart, vị hôn phu của cô hầu, là nắm được chút thông tin. Anh ta cho rằng việc cô ra đi đột xuất có liên quan tới một người đàn ông cao, da sạm nắng, để râu đã đến khách sạn một, hai ngày trước. “Un sauvage, un véritable sauvage!”[220] Jules Vibart kêu lên. Người này thuê phòng trọ đâu đó trong thành phố. Ông ta đã nói chuyện sôi nổi với quý cô khi đi dạo bên hồ. Rồi ông ta đến tìm. Cô từ chối gặp. Ông ta là người Anh, nhưng không để lại tên tuổi. Ngay sau đó quý cô đã rời chốn này. Jules Vibart, và quan trọng hơn, vị hôn thê của Jules Vibart, nghĩ rằng cuộc viếng thăm này và chuyện tiểu thư bỏ đi có quan hệ nhân quả với nhau. Chỉ có một việc Jules không bàn đến. Đó là lí do vì sao Marie chia tay với chủ. Chuyện đó anh ta không thể hay không muốn nói gì. Nếu tôi muốn biết thì phải đi Montpellier mà hỏi cô ta.

Thế là chương đầu cuộc điều tra của tôi kết thúc. Chương hai dành cho điểm dừng chân của tiểu thư Frances Carfax sau khi rời Lausanne. Việc này ít nhiều được giấu kín, do đó củng cố thêm suy đoán cô đã bỏ đi nhằm cắt đuôi ai đó. Nếu không tại sao hành lí của cô không được ghi nhãn công khai là đến Baden? Cả cô và hành lí đều tới khu suối khoáng Rhine bằng một lộ trình quanh co. Tôi lượm lặt được những điều này từ giám đốc văn phòng sở tại của hãng vận tải Cook. Vậy là tôi đi Baden sau khi gửi Holmes một bản tường trình tất cả những việc đã làm và nhận được một bức điện khen ngợi khá là khôi hài.

Tại Baden, việc lần theo dấu vết không khó. Tiểu thư Frances đã ở lại Englischer Hof hai tuần. Trong thời gian ở đó, cô làm quen với hai vợ chồng tiến sĩ Shlessinger, một nhà truyền giáo từ Nam Mỹ. Như hầu hết phụ nữ độc thân, tiểu thư Frances coi tôn giáo vừa là nguồn an ủi vừa là công việc để lấp đầy thời gian trống. Phẩm cách hơn người của tiến sĩ Shlessinger, lòng mộ đạo thành tâm của ông, và ngay cả việc ông phải tĩnh dưỡng vì đổ bệnh khi thực hiện các bổn phận tu hành đã khiến tiểu thư xúc động sâu sắc. Cô đã giúp bà Shlessinger săn sóc vị thánh đang dưỡng bệnh. Theo giám đốc mô tả, cả ngày ông ta nằm trên ghế dài ngoài hiên, hai bên có hai bà trông nom săn sóc. Ông ta đang chuẩn bị một bản đồ Thánh Địa, trong đó đặc biệt nhắc đến vương quốc Midian, đề tài chuyên khảo ông ta đang viết. Cuối cùng, khi sức khỏe đã khá hơn, ông ta và vợ quay lại London, và tiểu thư Frances đã theo họ lên đường đến đó. Họ khởi hành từ ba tuần trước, và từ đó đến nay ông giám đốc không có tin tức gì thêm. Còn cô hầu Marie đã ra đi trong nước mắt, sau khi báo cho mấy cô hầu khác rằng cô vĩnh viễn không làm người hầu nữa. Trước khi đi, tiến sĩ Shlessinger đã trả hóa đơn cho cả nhóm.

“Mà này,” ông chủ kết luận, “bạn bè thăm hỏi tiểu thư Frances Carfax không chỉ có mỗi mình ông đâu. Độ một tuần trước, chúng tôi đã tiếp một ông đến đây cũng vì mục đích đó.”

“Ông ta có xưng tên không?” Tôi hỏi.

“Không, nhưng ông ta là người Anh, dù hơi khác thường.”

“Một kẻ cục cằn thô lỗ?” Tôi hỏi, liên kết các dữ kiện mình có theo phong cách của ông bạn trứ danh.

“Đúng. Mấy từ đó mô tả ông ta rất chuẩn. Ông ta lực lưỡng, để râu, da sạm nắng, có vẻ hợp với kiểu quán trọ nhà quê hơn là trong khách sạn sang trọng. Tôi nghĩ đó là một người cứng rắn, dữ dằn, và không ai nên dại dột dây vào.”

Bí ẩn bắt đầu dần sáng tỏ khi màn sương được vén lên khiến các nhân vật lộ diện rõ ràng hơn. Ở đây có một tiểu thư tốt bụng và sùng đạo bị một nhân vật hung ác bám đuổi dai dẳng từ nơi này đến nơi khác. Cô sợ hắn ta, nếu không đã chẳng chạy trốn khỏi Lausanne. Hắn vẫn bám theo. Sớm muộn gì hắn cũng bắt kịp cô. Hay hắn đã bắt kịp cô rồi? Phải chăng đó là bí mật đằng sau sự bặt tăm bao lâu nay của cô? Những bạn bè tốt bụng của cô không che chở cho cô khỏi bị hắn bạo hành hay tống tiền được sao? Đằng sau cuộc bám đuổi lâu dài này có mục đích kinh khủng nào, âm mưu sâu xa nào? Đó là vấn đề tôi phải giải quyết.

Tôi viết thư cho Holmes, kể rằng mình đã tìm ra gốc rễ vấn đề mau chóng và chắc chắn ra sao. Đáp lại tôi nhận được một bức điện yêu cầu mô tả tai trái của tiến sĩ Shlessinger. Holmes có óc hài hước kì khôi và đôi khi còn dễ khiến người khác phật lòng, nên tôi không để ý đến trò đùa không đúng lúc của anh - vả lại, trước khi lời nhắn của anh tới nơi thì tôi đã đến Montpellier đi tìm cô hầu Marie.

Tôi dễ dàng tìm ra cô hầu cũ và tìm hiểu mọi điều cô có thể cho tôi biết. Là người tận tụy, cô chỉ rời bỏ cô chủ vì biết chắc rằng tiểu thư đang được những bàn tay tử tế chăm lo, vả lại dù sao bản thân cô cũng sắp kết hôn nên sự li biệt là tất yếu. Cô buồn bã thú thực trong thời gian ở Baden, cô chủ đã tỏ ra bực tức nóng nảy với cô, thậm chí có lần còn tra hỏi như thể nghi ngờ lòng trung thực của cô, vì thế mà cuộc chia tay cũng dễ dàng hơn. Tiểu thư Frances đã cho cô năm mươi bảng làm quà cưới. Cũng như tôi, Marie hết sức nghi ngờ người lạ đã khiến cô chủ bỏ Lausanne mà đi. Chính mắt cô thấy hắn nắm cổ tay tiểu thư hết sức thô bạo ở lối đi dạo ven hồ. Hắn là người dữ dằn và đáng sợ. Cô tin rằng vì sợ hắn mà tiểu thư Frances chấp nhận để vợ chồng Shlessinger hộ tống tới London. Cô chủ chưa nói gì với Marie về chuyện đó, nhưng có nhiều dấu hiệu nhỏ khiến cô hầu tin rằng cô chủ đã sống trong trạng thái thường xuyên sợ sệt, lo lắng. Kể đến đấy thì thình lình cô bật dậy khỏi ghế và nhăn mặt lại vì ngạc nhiên và sợ hãi. “Nhìn kìa!” Cô kêu lên. “Tên vô lại vẫn đi theo! Chính là người tôi nói kia kìa.”

Qua cửa sổ phòng khách để mở, tôi thấy một người đàn ông lực lưỡng, da ngăm, có bộ râu đen tua tủa chậm rãi đi giữa phố và hau háu nhìn các biển số nhà. Rõ ràng là, cũng như tôi, hắn đang tìm cô hầu. Hành động bột phát trong tích tắc, tôi chạy nhào ra và bắt chuyện với hắn.

“Ông là người Anh.”

“Thì sao?” Hắn quắc mắt hỏi cực kì hung dữ.

“Cho phép tôi hỏi ông tên gì?”

“Không, ông không được phép.”

Tình huống thật khó xử, nhưng cách trực tiếp nhất thường là cách hay nhất.

“Tiểu thư Frances Carfax đâu?” Tôi hỏi.

Hắn nhìn tôi chằm chằm sửng sốt.

“Ông đã làm gì cô ấy? Sao ông truy đuổi cô ấy? Tôi nhất định phải nghe câu trả lời!” Tôi nói.

Gã này gầm lên giận dữ và chồm tới tôi như một con hổ. Tôi đã cầm cự được qua nhiều cuộc vật lộn, nhưng người này có nắm tay thép và cơn thịnh nộ của quỷ. Hắn đã bóp cổ tôi và tôi sắp bất tỉnh thì đúng lúc đó một ouvrier[221] người Pháp râu ria chưa cạo, mặc áo xanh từ một cabaret[222] bên kia đường phóng ra, tay cầm dùi cui, và phang mạnh lên bắp tay kẻ hành hung làm phát ra một tiếng rắc và khiến người này thả tay ra. Hắn đứng yên giây lát và phân vân không biết có nên tấn công lần nữa hay thôi. Rồi hắn gầm gừ giận dữ và bỏ tôi lại đó mà bước vào căn nhà nhỏ tôi vừa đi ra. Tôi quay lại cảm ơn vị cứu tinh đứng cạnh tôi trên đường.

“Này, Watson,” anh ta nói, “anh hấp tấp quá! Tôi nghĩ anh nên cùng tôi đi tàu tốc hành chuyến đêm về London.”

Một giờ sau, Sherlock Holmes, ăn mặc và cung cách như thường ngày, ngồi trong phòng riêng của tôi tại khách sạn. Lí do anh có mặt bất ngờ và đúng lúc khá đơn giản, vì thấy mình có thể đi khỏi London, anh quyết định đón đầu tôi tại điểm kế tiếp đã biết trong hành trình. Anh giả dạng công nhân và ngồi ở cabaret chờ tôi xuất hiện.

“Anh đã tiến hành một cuộc điều tra nhất quán lạ lùng, Watson thân ạ,” anh nói. “Ngay lúc này tôi không thể nhớ được có sai lầm ngớ ngẩn nào mà anh không vấp phải. Kết quả cuối cùng anh thu được là đánh động khắp nơi mà chẳng phát hiện được gì.”

“Chắc gì anh làm được tốt hơn,” tôi chua chát trả lời.

“Không có ‘chắc gì’ ở đây cả. Tôi đã làm được tốt hơn. Đây là ngài Philip Green, trọ cùng khách sạn này với anh, và ông ấy có thể là xuất phát điểm cho một cuộc điều tra có kết quả hơn.”

Một danh thiếp đặt trên khay vừa được đưa vào, theo sau là gã côn đồ râu ria đã tấn công tôi ngoài đường. Gã giật mình khi thấy tôi.

“Gì đây, ông Holmes?” Hắn ta hỏi. “Nhận thư ông, tôi tới liền. Nhưng người này có can dự gì đến chuyện này?”

“Đây là bạn thân và cộng sự của tôi, bác sĩ Watson, người đang giúp chúng ta trong vụ này.”

Người lạ chìa bàn tay to, rám nắng ra, và nói vài lời tạ lỗi. “Tôi mong đã không làm ông bị thương. Khi ông kết tội tôi làm hại cô ấy, tôi đã không kiềm chế được. Quả thực, dạo này tôi không tự chủ lắm. Thần kinh tôi giống như dây điện tín đang hoạt động vậy. Nhưng tình cảnh này quá sức tôi. Ông Holmes, trước hết, cái tôi muốn biết là làm thế nào ông lại biết đến sự tồn tại của tôi.”

“Tôi liên lạc với bà Dobney, gia sư của tiểu thư Frances.”

“Bà Susan Dobney quý hóa hay đội mũ trùm đầu! Tôi nhớ bà ta rất rõ.”

“Bà ấy cũng nhớ ông ngày xưa, trước khi ông quyết định sang Nam Phi.”

“À, tôi thấy ông biết hết chuyện của tôi rồi. Tôi không cần phải giấu giếm ông làm gì. Tồi thề với ông, ông Holmes, rằng trên đời này không có người đàn ông nào một lòng một dạ yêu một người đàn bà hơn tôi yêu Frances. Thời trẻ tôi là một gã ngông cuồng, tôi biết - không tệ hơn những người cùng tầng lớp tôi. Nhưng tâm hồn cô ấy trong sáng như băng tuyết. Cô ấy không chịu nổi một gợn tục tằn. Nên, khi cô ấy nghe nói về những chuyện tôi đã làm, cô ấy không muốn thấy mặt tôi nữa. Vậy mà cô ấy yêu tôi - đó quả là phép lạ! Yêu tôi sâu đậm nên vẫn lẻ bóng suốt những ngày tháng thiêng liêng chỉ vì tôi. Năm tháng trôi qua, tôi kiếm được tiền ở Barberton, tôi nghĩ có lẽ mình có thể đi tìm và làm cô ấy xiêu lòng. Tôi nghe nói cô ấy vẫn chưa lấy chồng. Tôi tìm thấy cô ấy tại Lausanne và đã thử mọi cách tôi biết. Tôi tưởng cô ấy đã mềm lòng, nhưng ý chí cô ấy mạnh mẽ, rồi lần sau tôi đến tìm thì cô ấy đã rời khỏi thành phố. Tôi lần theo cô ấy tới Baden, rồi sau một thời gian thì nghe nói cô hầu của cô ấy ở đây. Tôi là người lỗ mãng, mới rời bỏ đời sống thô lỗ chưa lâu, nên khi bác sĩ Watson nói với tôi như vậy thì tôi mất tự chủ trong chốc lát. Nhưng vì chúa hãy cho tôi biết tiểu thư Frances ra sao rồi.”

“Điều đó thì chúng tôi phải tìm hiểu,” Sherlock Holmes nói nghiêm trang lạ lùng. “Địa chỉ của ông ở London là gì, ông Green?”

“Tôi sẽ ở khách sạn Langham.”

“Vậy thì cho phép tôi khuyên ông quay lại đó và sẵn sàng phòng khi tôi cần ông. Tôi không muốn khuyến khích hi vọng hão huyền, nhưng ông cứ an tâm rằng chúng tôi sẽ làm tất cả những gì có thể vì sự an toàn của tiểu thư Frances. Lúc này tôi không thể nói gì thêm. Tôi sẽ để lại danh thiếp này để ông có thể liên lạc với chúng tôi. Nào, Watson, anh thu dọn hành lí đi, tôi sẽ đánh điện dặn bà Hudson sửa soạn đón hai lữ khách đói lả lúc 7 giờ 30 ngày mai.”

***

Khi chúng tôi về tới phòng trọ phố Baker thì có một bức điện đang chờ sẵn, Holmes đọc rồi thốt lên vẻ hứng thú và ném qua cho tôi. Lời nhắn vỏn vẹn mấy chữ nham nhở, không nguyên vẹn, nơi gửi là Baden.

“Gì đây?” Tôi hỏi.

“Đó là tất cả,” Holmes đáp. “Có thể anh còn nhớ câu tôi hỏi có phần hơi lạc đề về tai trái của quý ông tu hành nọ. Anh đã không trả lời.”

“Tôi rời Baden rồi nên không dò hỏi được.”

“Đúng. Vì lí do này mà tôi gửi một bản sao đến giám đốc Englischer Hof, câu trả lời của ông ta nằm đây.”

“Nó nói lên điều gì?”

“Watson thân mến ơi, thế nghĩa là ta đang đối phó với một kẻ cực kì ranh ma, nguy hiểm. Đức cha tiến sĩ Shlessinger, nhà truyền giáo từ Nam Mỹ, không ai khác mà chính là Peters Linh Thiêng, một trong những kẻ lừa đảo bất lương nhất mà nước Úc non trẻ đã sản sinh ra. Chuyên môn của hắn là dụ dỗ các quý cô quý bà đơn độc bằng cách đánh vào lòng mộ đạo của họ, và vợ hắn, một mụ người Anh tên Fraser, là tòng phạm xứng đôi với hắn. Tính chất các thủ đoạn trong vụ này làm tôi nghĩ đến kẻ đó, hắn bị cắn đứt tai trong một vụ ẩu đả ở quán rượu tại Adelaide năm 1889 và đặc điểm nhận dạng đã xác nhận điều tôi nghi ngờ. Tiểu thư tội nghiệp này đã rơi vào tay một cặp hết sức quỷ quyệt, chúng sẽ không từ thủ đoạn nào, Watson. Rất có khả năng tiểu thư đã chết cũng nên. Nếu không, chắc chắn cô ta đang bị giam cầm nên không thể viết thư cho bà Dobney hay bạn bè khác. Dĩ nhiên vẫn còn khả năng là cô ta chưa tới được London, hay cô ta đã bị chuyển đến nơi khác mất rồi, nhưng trường hợp thứ nhất thì không thể, vì nhờ hệ thống đăng kí xuất nhập cảnh, người nước ngoài không dễ qua mắt cảnh sát lục địa; còn khả năng sau cũng khó có thể xảy ra, vì bọn lừa đảo này tìm đâu ra chỗ nào khác mà chúng có thể quản thúc một người dễ dàng như thế. Mọi trực giác của tôi đều mách bảo cô ta đang ở London, nhưng vì lúc này ta không có cách nào khả dĩ xác định được nơi chốn cụ thể, nên hiển nhiên chỉ có thể ăn tối và nhẫn nại chờ đợi. Sau đấy tôi sẽ đi báo cho ông bạn Lestrade tại Sở Cảnh sát một tiếng.”

Nhưng cảnh sát và tổ chức nhỏ nhưng rất hiệu quả của Holmes cũng không đủ sức làm sáng tỏ bí ẩn. Giữa hàng triệu dân ở London tìm ba người ấy chẳng khác gì mò kim đáy bể. Chúng tôi đã thử dùng mục rao vặt và thất bại, đã lần theo manh mối nhưng cũng chẳng đi đến đâu. Những nơi bọn tội phạm thường lui tới mà Shlessinger có thể lai vãng đều bị sục sạo mà không đem lại kết quả gì. Các đồng đảng cũ của hắn đều bị theo dõi, nhưng không tên nào tiếp xúc với hắn. Thế rồi đột nhiên, sau một tuần đợi chờ vô vọng, một tia sáng bỗng lóe lên. Một mặt dây chuyền bạc nạm kim cương kiểu cổ của Tây Ban Nha được đem cầm tại tiệm Bovington, đường Westminster. Người đi cầm là một gã đàn ông đậm người, không để râu, có dáng dấp tu sĩ. Tên và địa chỉ hiển nhiên là giả. Tai thì người ta không để ý, nhưng theo mô tả thì đó chắc chắn là Shlessinger.

Ba lần ông bạn râu ria của chúng tôi ở Langham hỏi tin tức - lần thứ ba sau diễn biến mới này chưa đầy một giờ. Quần áo càng lúc càng rộng so với tấm thân đồ sộ của ông ta. Ông ta có vẻ đang tiều tụy đi vì lo âu. “Giá mà ông giao việc cho tôi!” Ông ta cứ rên rỉ mãi. Cuối cùng thì Holmes đã có việc để giao cho ông ta.

“Hắn đã bắt đầu đem cầm nữ trang. Ta phải tóm hắn ngay mới được.”

“Nhưng vậy có nghĩa là tiểu thư Frances đã gặp chuyện chẳng lành rồi, phải không?”

Holmes lắc đầu rất nghiêm nghị. “Giả sử đến giờ mà chúng vẫn giam cầm cô ấy, vậy nghĩa là chúng sẽ không thể thả cô ấy mà không tự hại mình. Ta phải sẵn sàng cho trường hợp xấu nhất.”

“Tôi làm gì được?”

“Bọn này không biết mặt ông?”

“Không.”

“Có thể lần tới hắn sẽ đến một tiệm cầm đồ khác. Trong trường hợp ấy, ta phải bắt đầu lại từ đầu. Tuy vậy, hắn đã được một cái giá hời và không bị hỏi han gì, nên nếu cần tiền gấp có lẽ hắn sẽ quay lại tiệm Bovington. Tôi sẽ đưa ông một lá thư gửi cho họ, và họ sẽ để ông chờ trong tiệm. Nếu gã này đến, ông phải đi theo hắn về nhà. Nhưng không được sơ suất, và, trên hết, không vũ lực. Tôi buộc ông phải thề danh dự là sẽ không hành động mà không báo tôi biết và chưa được tôi ưng thuận.”

Hai ngày đầu, ngài Philip Green (cho phép tôi tiết lộ ông ta là con trai của đô đốc lừng danh cùng tên đã chỉ huy hạm đội Biển Azof trong Chiến tranh Crimea) không đem về được tin gì cho chúng tôi. Đến tối ngày thứ ba, ông ta chạy bổ vào phòng khách của chúng tôi, mặt mày xanh mét, run lẩy bẩy, mọi thớ thịt trên thân hình vạm vỡ run lên vì kích động.

“Ta tìm thấy hắn rồi! Ta tìm thấy hắn rồi!” Ông ta kêu lên.

Ông ta nói năng không mạch lạc vì kích động. Holmes nói vài lời trấn an và ấn ông ta ngồi xuống ghế bành.

“Nào, nào, cho chúng tôi biết đầu đuôi các sự kiện đi,” anh nói.

“Một giờ trước mụ ta vừa tới. Lần này là mụ vợ, nhưng mặt dây chuyền mụ ta mang theo cùng kiểu với cái kia. Mụ ta cao, da tái, mắt như mắt chồn.”

“Chính mụ ta đó,” Holmes nói.

“Khi mụ ta rời văn phòng, tôi liền bám theo. Mụ đi ngược đường Kennington, và tôi theo sát đằng sau. Chẳng mấy chốc mụ vào một cửa tiệm. Ông Holmes ạ, đó là tiệm dịch vụ tang lễ.”

Bạn tôi giật mình. “Sao?” Anh hỏi bằng giọng xúc động, bộc lộ nhiệt tâm đằng sau gương mặt lạnh lùng.

“Mụ ta đang nói chuyện với người đàn bà sau quầy. Tôi cũng vào. ‘Đã quá giờ rồi,’ tôi nghe mụ ta nói đại loại thế. Người đàn bà phân bua. ‘Đáng lẽ giờ này đã có rồi,’ bà ta đáp, ‘vì cái này bất thường nên mất thời gian hơn.’ Cả hai dừng lại và nhìn tôi, nên tôi hỏi dăm câu rồi rời tiệm.”

“Ông làm tốt lắm. Chuyện gì tiếp theo?”

“Mụ đi ra, nhưng tôi đã nấp trong một ô cửa. Tôi nghĩ mụ đã sinh nghi, vì mụ nhìn quanh. Rồi mụ ta gọi xe ngựa và lên xe. May mà tôi cũng gọi được một chiếc khác và bám theo. Cuối cùng mụ ta xuống xe tại số 36 khu Poultney, Brixton. Tôi chạy xe qua, xuống xe tại góc quảng trường, rồi theo dõi căn nhà.”

“Ông có thấy ai không?”

“Cửa sổ tối om cả, trừ một cửa ở tầng lầu thấp. Rèm thả, nên tôi không thấy bên trong. Tôi đứng đó, không biết phải làm gì tiếp, thì một xe tải có mái che chạy tới, trong xe có hai người đàn ông. Họ xuống xe, lấy cái gì đó trên xe ra, rồi khiêng lên mấy bậc thềm đến cửa tiền sảnh. Ông Holmes, đó là một chiếc quan tài.”

“A!”

“Suýt chút nữa tôi đã xông vào đó. Cửa mở ra cho hai người đàn ông khiêng chiếc quan tài vào. Chính mụ đàn bà đó ra mở cửa. Nhưng khi tôi đứng đó, mụ ta thoáng thấy tôi, và chắc đã nhận ra tôi. Tôi thấy mụ giật mình, và lật đật đóng cửa lại. Tôi nhớ lời hứa với ông, thế nên tôi đến đây.”

“Ông làm tốt lắm,” Holmes vừa nói vừa hí hoáy viết mấy chữ trên nửa tờ giấy. “Ta không thể làm gì hợp pháp mà không có trát, nên tốt nhất là ông cầm thư này đến nhà chức trách mà kiếm lấy một cái. Có thể hơi khó đấy, nhưng tôi nghĩ chuyện bán nữ trang là đã đủ. Lestrade sẽ lo liệu mọi chi tiết.”

“Nhưng trong khi đó chúng giết cô ấy mất. Cái quan tài có nghĩa gì, và còn dành cho ai khác được ngoài cô ấy?”

“Chúng tôi sẽ làm tất cả những gì có thể, ông Green ạ, mà không để mất giây nào. Cứ để chúng tôi lo. Nào Watson,” anh nói thêm khi thân chủ của chúng tôi vội vàng đi khỏi, “ông ta sẽ báo cho lực lượng chính quy để họ bắt đầu hành động. Cũng như mọi khi, ta là dân không chính quy, nên ta phải hành động theo đường lối riêng. Tôi thấy tình hình tuyệt vọng đến mức những biện pháp cực đoan nhất đều thỏa đáng. Phải tới khu Poultney ngay, không chậm trễ giây nào.”

“Ta thử tái hiện lại tình hình nhé,” anh nói khi xe chúng tôi phóng nhanh qua tòa nhà nghị viện rồi qua cầu Westminster. “Bọn bất lương ấy đã dụ quý cô không may này tới London, sau khi làm cô xa lánh cô hầu trung thành. Cô ta mà có viết thư thì cũng bị chặn rồi. Nhờ một đồng phạm nào đó, chúng thuê được một căn nhà trang bị sẵn đồ đạc. Có nhà rồi, chúng biến cô ấy thành tù nhân và chúng đâm ám ảnh vì những món nữ trang quý giá vốn là mục tiêu của chúng ngay từ đầu. Chúng đã bắt đầu bán từng món, có vẻ chúng thấy vậy là đủ an toàn, vì chúng tưởng rằng không có ai quan tâm đến số phận tiểu thư. Cô ta mà được thả thì tất sẽ tố giác chúng. Do vậy, không được thả cô ta. Nhưng chúng không thể giam giữ cô ta mãi. Nên giết người là giải pháp duy nhất.”

“Rõ ràng là thế rồi.”

“Giờ ta sẽ dùng một đường lối lập luận khác. Khi anh theo hai xâu chuỗi tư duy khác nhau, Watson à, anh sẽ tìm thấy một giao điểm nào đó gần với sự thật. Giờ ta sẽ bắt đầu, không phải từ tiểu thư mà từ cái quan tài, rồi lập luận ngược lại. Tôi e chi tiết đó chứng tỏ rằng rõ ràng là quý cô này đã chết. Từ đó còn có thể suy ra rằng sẽ có một lễ chôn cất chính thống có đầy đủ thủ tục chứng nhận của bác sĩ và xác nhận của chính quyền. Nếu tiểu thư bị sát hại rõ ràng thì chúng đã chôn cô trong một cái hố sau vườn. Nhưng ở đây mọi thứ đều công khai và hợp thức. Điều này nghĩa là sao? Chắc hẳn chúng đã làm cô chết bằng một cách nào đó đánh lừa được bác sĩ và giả mạo là cái chết tự nhiên - có lẽ là đầu độc. Vậy, nhưng lạ là chúng lại để cho bác sĩ tiếp cận cô, trừ phi ông ta là đồng phạm, giả thuyết này thì khó mà tin được.”

“Chúng có thể làm giả giấy chứng nhận y khoa?”

“Mạo hiểm, Watson, rất mạo hiểm. Không, tôi không cho là chúng làm vậy. Đỗ lại đi, anh xà ích! Đây hiển nhiên là tiệm dịch vụ tang lễ, vì chúng ta vừa đi ngang tiệm cầm đồ. Anh vào nhé, Watson! Bề ngoài của anh gợi được sự tin cậy. Hỏi đám tang tại khu Poultney ngày mai diễn ra lúc mấy giờ.”

Người đàn bà trong tiệm không chần chừ trả lời tôi ngay là lúc 8 giờ sáng mai.

“Anh thấy chưa, Watson, chẳng có gì bí mật; mọi thứ đều không che đậy! Không biết bằng cách nào nhưng chắc chắn là các thủ tục pháp lí đã được tuân thủ, và chúng nghĩ chẳng việc gì phải sợ. Thôi được, giờ thì chỉ còn mỗi biện pháp tấn công trực diện thôi. Anh có vũ khí không?”

“Gậy của tôi!”

“Chà, chà, ta sẽ đủ mạnh mà. Kẻ có lí lẽ chính đáng xem như mạnh gấp ba lần.[223] Quả là ta không thể chờ cảnh sát hay hành động trong khuôn khổ pháp luật. Anh chạy được rồi, anh xà ích. Nào, Watson, ta sẽ cùng thử vận may, như trước kia thỉnh thoảng vẫn làm.”

Anh rung ầm ĩ chuông cửa căn nhà lớn tối tăm nằm giữa khu Poultney. Cửa mở ngay, và bóng dáng một người đàn bà cao in trên nền sáng tù mù của gian tiền sảnh.

“Này, các ông cần gì?” Bà ta hỏi gay gắt, đưa mắt nhìn chúng tôi trong bóng tối.

“Tôi muốn nói chuyện với tiến sĩ Shlessinger,” Holmes nói.

“Ở đây không có ai như vậy cả,” bà ta trả lời, và cố đóng cửa, nhưng Holmes đã đưa bàn chân ra chận lại.

“Thôi được, tôi muốn gặp người đàn ông sống ở đây, bất kể ông ta tự xưng là gì,” Holmes nói dứt khoát.

Mụ ngập ngừng, rồi mở toang cửa. “Thôi được, vào đi!” Mụ nói. “Chồng tôi không sợ đối mặt ai trên đời cả.” Mụ đóng cửa lại sau lưng chúng tôi và dẫn chúng tôi vào một phòng khách bên phải tiền sảnh, vặn đèn khí đốt lên khi để chúng tôi lại. “Ông Peters sẽ ra gặp các ông trong nháy mắt,” mụ ta nói.

Mụ ta nói đúng nghĩa đen, vì chúng tôi còn chưa kịp nhìn quanh căn hộ bụi bặm và mối mọt mà chúng tôi vừa bước vào thì cửa đã mở và một người đàn ông to béo, đầu hói, mặt mày nhẵn nhụi bước nhẹ vào phòng. Mặt ông ta đỏ au, má chảy xệ, vẻ bề ngoài giả nhân giả nghĩa bị cái miệng nham hiểm tố cáo.

“Hẳn là ở đây có lầm lẫn gì rồi, thưa quý vị,” hắn ta nói giọng ngọt xớt, êm ru. “Tôi cho rằng quý vị đã bị chỉ dẫn sai. Có thể nếu quý vị thử đi xa hơn xuống dưới đường kia..

“Đủ rồi đấy, chúng tôi không có thời gian để lãng phí,” bạn tôi nói dứt khoát. “Ông là Henry Peters, ở Adelaide, gần đây là đức cha tiến sĩ Shlessinger, ở Baden và Nam Mỹ. Tôi tin chắc điều đó như tên tôi là Sherlock Holmes vậy.”

Peters, giờ tôi sẽ gọi hắn bằng tên thật, giật mình nhìn chằm chặp người truy đuổi đáng gờm.

“Tôi nghĩ tên ông không làm tôi hoảng, ông Holmes ạ,” hắn nói thản nhiên. “Khi lương tâm một người thanh thản thì ông không dọa được hắn đâu. Ông có việc gì trong nhà tôi?”

“Tôi muốn biết ông đã làm gì tiểu thư Frances Carfax, người ông đưa đi từ Baden.”

“Tôi sẽ rất mừng nếu ông cho tôi biết quý cô đó ở đâu,” Peters điềm tĩnh trả lời. “Tôi có một hóa đơn gần trăm bảng của cô ta và chẳng có gì để trả cho nó ngoài vài cái mặt dây chuyển hàng mã mà chủ tiệm hầu như chẳng thèm ngó ngàng tới. Cô ta đeo theo bà Peters và tôi tại Baden - đúng là lúc ấy tôi dùng một tên khác - rồi cô ta cứ bám theo cho đến khi chúng tôi tới London. Tôi đã trả hóa đơn và tiền vé cho cô ta. Đến London một cái là cô ta lỉnh mất và bỏ lại mấy thứ trang sức cổ lỗ sĩ này để trả hóa đơn như tôi đã nói. Ông mà tìm thấy cô ta, ông Holmes à, thì tôi biết ơn ông lắm.”

“Tôi quyết tìm bằng được cô ấy,” Sherlock Holmes nói. “Tôi sẽ tìm khắp nhà này cho đến khi tìm ra cô ấy.”

“Trát của ông đâu?”

Holmes hé lộ khẩu súng lục trong túi. “Trong lúc đợi trát tôi sẽ dùng tạm cái này.”

“Ủa, hóa ra ông là phường trộm tầm thường.”

“Ông gọi tôi như vậy cũng được,” Holmes nói vui vẻ. “Bạn tôi cũng là một tên côn đồ nguy hiểm. Và chúng tôi sẽ lục soát nhà ông.”

Địch thủ của chúng tôi mở cửa. “Gọi cảnh sát đi, Annie!” Hắn nói. Có tiếng váy phụ nữ loạt soạt dọc hành lang, rồi cửa tiến sảnh mở ra và khép lại.

“Thời gian của ta có hạn, Watson,” Holmes nói. “Nếu ông cố ngăn chúng tôi, Peters, chắc chắn ông sẽ bị thương. Cái quan tài đưa vào nhà ông để đâu?”

“Ông muốn quan tài làm gì? Nó đang được dùng. Có xác trong đó.”

“Tôi phải xem cái xác.”

“Đừng hòng tôi ưng thuận.”

“Vậy thi khỏi cần.”

Bằng một động tác nhanh nhẹn Holmes xô gã này sang một bên rồi xông vào tiền sảnh. Một cửa lớn mở hờ ngay trước mặt chúng tôi. Chúng tôi bước vào. Đó là phòng ăn. Trên bàn, dưới một ngọn đèn chùm sáng mờ, là cỗ quan tài. Holmes vặn lớn đèn khí đốt rồi nâng cái nắp lên. Nằm sâu dưới đáy quan tài là một thân hình tiều tụy. vầng sáng đèn bên trên tỏa xuống một bộ mặt già nua, héo úa. Dù có bị hành hạ, bỏ đói hay bệnh tật đến đâu thì tiểu thư Frances hãy còn xinh đẹp cũng không thể tàn tạ đến nông nỗi này. Mặt Holmes lộ vẻ sửng sốt, nhưng cũng có phần nhẹ nhõm.

“Ơn trời!” Anh lẩm bẩm. “Là người khác.”

“A, lần này ông phạm sai lầm trầm trọng rồi, ông Sherlock Holmes,” Peters đã theo chúng tôi vào phòng bèn lên tiếng.

“Bà già quá cố này là ai vậy?”

“Thôi được, nếu ông nhất định phải biết thì bà ta là vú già của vợ tôi, tên Rose Spender, chúng tôi tìm ra bà ấy ở Viện Tế bần Brixton. Chúng tôi đưa bà về đây, cho mời bác sĩ Horsom, ở số 13 Firbank Villas - xin ông nhớ lấy địa chỉ, ông Holmes - và chăm sóc bà cẩn thận, người Cơ Đốc nào cũng sẽ làm như vậy cả. Đến ngày thứ ba thì bà ấy mất - giấy chứng nhận ghi là do lão suy - đó chỉ là ý kiến chuyên môn của bác sĩ, nhưng chắc ông còn giỏi hơn. Chúng tôi đặt công ty Stimson ở đường Kennington lo tang ma cho bà, 8 giờ sáng mai họ sẽ chôn. Ông có phát hiện được lỗ hổng nào trong đó không, ông Holmes? Ông đã phạm một sai lầm ngớ ngẩn, nên ông thú nhận đi là vừa. Tôi sẵn sàng bỏ tiền ra để có được tấm hình ông há hốc nhìn khi đẩy nắp ra, tưởng sẽ thấy tiểu thư Frances Carfax nhưng nào ngờ chỉ thấy một bà lão chín mươi.”

Vẻ mặt Holmes vẫn dửng dưng như thường trước những lời chế nhạo của đối thủ, nhưng hai nắm tay siết chặt tố cáo sự bức bối cùng cực.

“Tôi sẽ lục soát nhà ông,” anh nói.

“Ông còn dám!” Peters kêu lên khi một giọng đàn bà và tiếng chân thình thịch vang trong hành lang.

“Ta sẽ thấy ngay thôi. Ở đằng này, thưa mấy ông cảnh sát. Mấy người này vừa xông vào nhà tôi, mà tôi không đuổi họ ra được. Xin hãy giúp tôi tống họ ra.”

Một trung sĩ và một hạ sĩ đứng lại ở ngưỡng cửa. Holmes rút danh thiếp trong hộp ra.

“Tên và địa chỉ của tôi đây. Đây là bạn tôi, bác sĩ Watson.”

“Chúa phù hộ cho ông, thưa ông, chúng tôi biết ông rất rõ,” viên trung sĩ nói, “nhưng ông không thể ở lại đây mà không có trát.”

“Dĩ nhiên là không rồi. Tôi rất hiểu điều đó.”

“Bắt ông ta đi!” Peters kêu lên.

“Nếu quý ông đây bị truy nã thì chúng tôi biết phải tóm ông ấy ở đâu rồi,” trung sĩ dõng dạc nói, “nhưng ông phải đi thôi, ông Holmes.”

“Phải đấy, Watson, ta phải đi thôi.”

Lát sau chúng tôi lại ở ngoài đường. Holmes vẫn tỉnh bơ như không, nhưng tôi bừng bừng vì giận và nhục nhã. Tay trung sĩ nọ đã đi theo chúng tôi.

“Xin lỗi, ông Holmes, nhưng đó là luật.”

“Đúng, trung sĩ, anh chẳng thể làm khác.”

“Tôi nghĩ có lí do chính đáng nên ông mới có mặt ở đó. Nếu tôi có thể làm gì…”

“Có một quý cô mất tích, thưa trung sĩ, và chúng tôi nghĩ cô ấy đang ở trong nhà đó. Tôi nghĩ sẽ sớm có trát thôi.”

“Vậy thì tôi sẽ để mắt tới họ, ông Holmes. Nếu có gì xảy ra, chắc chắn tôi sẽ cho ông biết.”

Lúc ấy mới 9 giờ, nên chúng tôi lập tức tiếp tục cuộc điều tra. Trước hết chúng tôi chạy tới Viện Tế bần Brixton, thì thấy quả đúng là mấy hôm trước có một cặp từ tâm đã đến đây, họ gọi một bà lão già yếu là người hầu cũ và đã xin được giấy phép đưa bà theo. Không ai tỏ ra ngạc nhiên khi nghe tin bà đã qua đời.

Bác sĩ là mục tiêu kế tiếp của chúng tôi. Ông ta được mời đến, đã thấy bà ta chết chỉ vì già lão, thậm chí còn tận mắt chứng kiến phút lâm chung và đã kí giấy chứng nhận đúng thủ tục. “Tôi cam đoan với các ông rằng mọi thứ đều hoàn toàn bình thường và không thể gian lận gì trong việc này,” ông ta nói. Trong nhà không có gì làm ông ta thấy khả nghi, trừ việc những người có đẳng cấp như họ mà không có người hầu thì kể cũng lạ. Bác sĩ dừng ở đó và không nói gì thêm.

Cuối cùng chúng tôi tìm đường tới Sở Cảnh sát. Có vài trở ngại về thủ tục nên vẫn chưa có trát khám nhà. Chậm trễ là điều không thể tránh khỏi. Sáng mai mới lấy được chữ kí của quan tòa. Nếu khoảng 9 giờ, Holmes ghé thì anh có thể cùng Lestrade xuống và theo dõi khi lệnh được thi hành. Ngày hôm ấy không còn sự kiện gì khác, trừ lúc gần nửa đêm, tay trung sĩ ghé qua để báo rằng anh ta thấy ánh sáng lập lòe đây đó nơi cửa sổ tòa nhà lớn tối tăm, nhưng không ai ra vào đó. Chúng tôi chỉ còn biết tiếp tục kiên nhẫn mà chờ đến mai.

Sherlock Holmes bực dọc đến nỗi không buồn trò chuyện và bồn chồn đến độ không ngủ được. Tôi để anh lại đó hút thuốc hết điếu này đến điếu khác, cặp mày đen rậm nhíu lại, và các ngón tay dài bồn chồn gõ trên thành ghế trong khi anh lật đi lật lại trong đầu mọi lời giải khả dĩ cho bí ẩn này. Đôi lần trong đêm, tôi nghe anh đi đi lại lại khắp nhà. Cuối cùng, sáng ra tôi vừa thức dậy thì anh đã xông vào phòng. Anh đang khoác áo choàng ngủ, nhưng mặt mày xanh xao, mắt hõm sâu cho thấy đêm qua anh không ngủ.

“Lễ tang bắt đầu lúc mấy giờ? 8, phải không?” Anh hỏi hăm hở. “Chà, giờ là 7 giờ 20. Trời, Watson, trí não tôi làm sao không biết? Nhanh đi, anh bạn, nhanh đi! Chuyện sống chết đấy - một trăm phần chết mới có một phần sống. Nếu ta chậm trễ thì tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho mình, không bao giờ!”

Chưa đầy năm phút sau, chúng tôi đã ngồi trong xe ngựa phóng như bay xuôi phố Baker. Nhưng dù vậy, 8 giờ kém 25 chúng tôi mới chạy ngang tháp Big Ben, và khi chúng tôi lao dọc đường Brixton thì đồng đồ đã điểm 8 giờ. Nhưng thiên hạ cũng muộn như chúng tôi. 8 giờ 10, xe tang vẫn đứng ở cửa nhà, và khi con ngựa kéo xe chúng tôi dừng lại thì chiếc quan tài do ba người khiêng mới xuất hiện nơi ngưỡng cửa. Holmes phóng tới chặn đầu họ.

“Đem lui!” Anh quát lên, tay chặn lên ngực người đứng đầu. “Đem lui ngay!”

“Ông muốn nói cái quỷ gì vậy? Một lần nữa tôi hỏi ông, trát ông đâu?” Peters phẫn nộ kêu lên, bộ mặt lớn đỏ au trừng trừng nhìn qua từ đầu kia quan tài.

“Trát đang đến. Quan tài này phải ở yên trong nhà cho đến khi trát đến.”

Giọng nói đầy uy quyền của Holmes đã tác động đến mấy người khiêng. Peters thì đã lặn đâu mất vào nhà, nên họ liền nghe theo lệnh mới.

“Nhanh lên, Watson, nhanh lên! Tua vít đây!” Anh la lên khi quan tài được đặt lại trên bàn. “Đây một cái cho anh, ông bạn ạ! Một sovereign nếu nắp bung ra trong một phút! Đừng hỏi gì cả, cứ làm đi! Được đấy! Lần nữa! Nữa! Giờ thì cùng giật cả lên nào! Nó sắp bung ra! Sắp bung ra rồi! A, cuối cùng cũng được rồi.”

Chúng tôi cùng vận sức bậy tung nắp quan tài. Bên trong mùi chloroform bốc ra làm đầu óc đờ đẫn và người tê đi. Một thân người nằm bên trong, cả đầu quấn bông tẩm sũng thuốc mê. Holmes giật nó ra để lộ gương mặt cứng đờ như pho tượng của một phụ nữ đẹp đẽ và thanh cao ở độ trung niên. Trong tích tắc anh chuồi tay quanh người, nâng cô ngồi thẳng dậy.

“Cô ta chết chưa, Watson? Còn tia hi vọng nào không? Hẳn ta chưa quá muộn chứ?”

Trong nửa giờ, dường như chúng tôi đã hết hi vọng. Vừa bị ngộp thở, vừa trúng hơi chloroform độc, có vẻ như tiểu thư Frances không còn tỉnh lại được nữa. Cuối cùng, nhờ hô hấp nhân tạo, tiêm ête, và mọi biện pháp khoa học có thể áp dụng, đã có chút dấu hiệu phập phồng của sự sống, mí mắt hơi máy động, tấm gương đặt trước mũi hơi mờ đi, báo hiệu sự sống đang dần dần trở lại.

Một xe ngựa chạy lại, và Holmes vén màn nhìn ra. “Lestrade cầm trát tới rồi đây,” anh nói. “Ông ta để vuột mất con mồi rồi. Còn đây,” anh nói thêm khi có tiếng bước chân nặng nề hối hả dọc hành lang, “là người có quyền chăm sóc quý cô này hơn ta. Xin chào, ông Green; tôi nghĩ ta nên đưa tiểu thư Frances đi càng sớm càng tốt. Đám tang có thể tiếp tục, và bà già tội nghiệp vẫn còn nằm trong quan tài đó có thể một mình về nơi an nghỉ cuối cùng.”

***

“Nếu anh muốn thêm vụ này vào ghi chép của anh, Watson thân mến,” Holmes nói vào tối hôm ấy, “nó chỉ có thể là một ví dụ về sự u mê nhất thời mà ngay cả bộ óc tỉnh táo nhất cũng có lúc phạm phải. Con người ai cũng thường có những va vấp như vậy, và kẻ vĩ đại nhất là kẻ biết nhận ra và sửa chữa. Tôi tự nhận mình đã làm được điều này. Cả đêm tôi cứ ám ảnh cái ý nghĩ rằng đâu đó có một manh mối, một câu nói kì lạ, một nhận định đáng ngờ mà tôi đã để ý nhưng lại bỏ qua quá dễ dàng. Thế rồi, bất chợt, khi trời tờ mờ sáng, tôi đã nhớ ra câu đó. Đó là câu của vợ người làm dịch vụ tang lễ mà Philip Green thuật lại. Bà ta đã nói: ‘Đáng lẽ giờ này đã có rồi. Vì cái này bất thường nên mất thời gian hơn.’ Đó là bà ta nói về cái quan tài. Nó không bình thường. Như vậy chỉ có thể là nó được làm theo kích thước đặc biệt. Nhưng tại sao? Tại sao? Rồi trong tích tắc tôi nhớ ra vách quan tài sâu, và cái xác lép kẹp dưới đáy. Sao lại đặt một cỗ quan lớn như vậy cho một thi hài nhỏ đến thế? Để chừa chỗ cho một cái xác khác. Cả hai sẽ được chôn theo cùng một giấy chứng nhận. Tất thảy đều quá rõ, giá mà tôi sáng suốt hơn. Lúc 8 giờ tiểu thư Frances sẽ bị đem chôn. Cơ hội duy nhất của ta là ngăn quan tài trước khi nó ra khỏi nhà.

Ta hầu như không còn hi vọng là cô ấy còn sống, nhưng đó là một khả năng, như kết quả đã cho thấy. Theo tôi biết, bọn người này chưa từng giết người. Phút chót chúng có thể chùn bước không dám dùng vũ lực. Chúng có thể chôn cô ta mà không để lại dấu vết, và dù cô ta có bị khai quật lên thì chúng cũng còn cơ may. Tôi đã hi vọng chúng nghiêng theo những suy tính như vậy. Anh có thể tái hiện lại cảnh tượng gây án được rồi. Anh đã thấy cái hang ổ kinh khủng trên lầu nơi người đàn bà tội nghiệp bị cầm tù một thời gian dài. Chúng xông vào rồi dùng chloroform khống chế cô ấy, khiêng xuống, rót thêm vào quan tài để đảm bảo cô ấy không tỉnh dậy được, rồi vặn vít nắp quan tài lại. Một mưu chước tài tình, Watson à. Trong hồ sơ tội phạm thì vụ này quả là mới mẻ đối với tôi. Nếu mấy vị cựu truyền giáo này thoát được Lestrade, tôi trông đợi sẽ được nghe tin về những vụ lừa đảo tài tình trong tương lai của chúng.”

CHÂN QUỶ
(The Devil’s Foot, 1910)

Thỉnh thoảng có dịp ghi lại những chuyện lạ đã trải qua và những kỉ niệm thú vị gắn liền với tình bạn thân thiết và lâu dài với Sherlock Holmes, tôi liên tục vấp phải khó khăn vì chính anh có ác cảm với sự nổi tiếng. Đối với tinh thần bi quan và thiếu tin tưởng của anh, mọi sự tán thưởng của đám đông bao giờ cũng đáng ghét, và sau một lần phá án thành công, không gì làm anh thích thú hơn là nhường lại cho một viên cảnh sát chính quy nào đó vai trò lộ diện trước công chúng, và mỉm cười khinh bỉ khi lắng nghe dàn đồng ca chúc mừng sai chỗ. Chính vì thái độ này của bạn tôi chứ dứt khoát không phải do tôi thiếu dữ liệu thú vị mà những năm gần đây tôi công khai rất ít ghi chép của mình. Việc tôi được tham dự vào một vài cuộc phiêu lưu của anh bao giờ cũng là một đặc ân mà kéo theo đó tôi có nghĩa vụ phải kín tiếng và thận trọng.

Thế nên, hôm thứ ba vừa rồi, tôi ngạc nhiên vô cùng khi nhận được một bức điện của Holmes - anh sẽ chẳng bao giờ viết thư một khi có thể dùng điện tín - nội dung như sau:

Sao không kể về Nỗi kinh hoàng vùng Cornvall - vụ kì lạ nhất tôi từng giải quyết.

Tôi không biết cơn cớ nào đã gợi lại chuyện này trong tâm trí anh, hay sự thất thường nào đã khiến anh muốn tôi kể lại; nhưng nhân lúc chưa nhận được bức điện hủy bỏ yêu cầu trên, tôi lật đật lục lọi những ghi chép sẽ cho tôi các tình tiết xác thực của vụ này và trình bày câu chuyện với bạn đọc.

Ấy là vào mùa xuân năm 1897, thể chất rắn rỏi của Holmes đã bộc lộ một số triệu chứng suy nhược do miệt mài với công việc có tính chất căng thẳng cao độ, và tình trạng càng trở nên trầm trọng có lẽ do những khinh suất của chính anh. Tháng 3 năm đó bác sĩ Moore Agar ở phố Harley -một ngày nào đó có thể tôi sẽ kể lại màn ra mắt đầy kịch tính của ông này với Holmes - đã căn dặn rõ ràng rằng vị thám tử lừng danh phải dẹp mọi vụ án sang một bên và cho mình được nghỉ ngơi triệt để nếu không muốn bị suy kiệt hoàn toàn. Bản thân anh chẳng mảy may để ý đến tình trạng sức khỏe, vì trí óc anh có khả năng hoạt động hoàn toàn độc lập, nhưng trước nguy cơ vĩnh viễn không đủ khả năng làm việc, cuối cùng anh cũng miễn cưỡng nghe theo mà thay đổi khung cảnh và không khí. Thế là đầu mùa xuân năm đó, chúng tôi cùng trọ trong một căn nhà nhỏ gần vịnh Poldhu, tận chót bán đảo Cornvall.

Đó là một địa điểm khác lạ và đặc biệt phù hợp với tính khí u ám ở người bệnh của tôi. Từ cửa sổ ngôi nhà nhỏ quét vôi trắng, chót vót trên một doi đất cỏ mọc, chúng tôi nhìn xuống toàn bộ địa thế hung hiểm hình bán nguyệt của vịnh Mounts, tử địa lâu đời của tàu thuyền, bao quanh là những vách đá đen và những rặng đá ngầm hứng chịu sóng biển xô vào, nơi biết bao thủy thủ đã bỏ mạng. Trong làn gió bắc thổi nhẹ, vịnh yên bình và kín gió, như mời gọi những con tàu gặp bão vào lánh nạn. Nhưng gió xoáy cuồn cuộn có thể nổi lên bất ngờ, đó là những trận gió hung hãn từ hướng tây nam thổi tới, kéo văng cả mỏ neo, biển động dữ dội, và tung những cơn sóng lớn sủi bọt trắng xóa ào ạt táp vào bờ. Nhà hàng hải khôn ngoan sẽ tránh xa chốn hung hiểm đó.

Bên phía đất liền bao quanh chúng tôi cũng âm u chẳng khác gì phía biển. Đó là một vùng đồng quê nhấp nhô những truông đất hoang vu và xám xịt, lác đác đây đó một tháp chuông nhà thờ đánh dấu ngôi làng cổ nào đấy. Khắp nơi trên các truông này vẫn còn dấu tích của một tộc người nào đó đã tuyệt diệt hoàn toàn, chỉ để lại những công trình bằng đá kì dị, những gò đống chẳng ra hàng lối chứa tro cốt người đã khuất, và những thành lũy đắp bằng đất lạ lùng gợi lại cuộc tranh đấu thời tiền sử. Vẻ đẹp quyến rũ và bí ẩn của nơi đây cùng bầu không khí rợn người của những xứ sở bị lãng quên cuốn hút trí tưởng tượng của bạn tôi, nên anh dành phần lớn thời gian đi dạo thật lâu và trầm tư một mình trên truông. Cổ ngữ vùng Cornvall cũng làm anh chú ý, và tôi nhớ rằng anh đã manh nha ý tưởng là nó giống cổ ngữ Chaldea, và phần nhiều phát tích từ những lái buôn thiếc người Phoenicia. Anh đã nhận một kiện sách bác ngữ học và đang bắt tay vào khai triển luận điểm này thì một sự kiện bất ngờ ập đến, khiến tôi thì lo còn anh thì vui mừng ra mặt: Ngay giữa miền đất mộng ấy, chúng tôi bị cuốn vào một vụ án buộc phải giải quyết mà thậm chí còn căng thẳng, cuốn hút, và bí ẩn hơn bất kì vụ án nào đã làm chúng tôi phải trốn chạy khỏi London. Cuộc sống bình dị và nếp sống hằng ngày lành mạnh, yên ổn của chúng tôi bị cắt ngang một cách hung bạo, và chúng tôi bị xô đẩy vào giữa hàng loạt sự kiện đã gây chấn động tột cùng, không chỉ ở Cornvall mà còn khắp cả miền tây nước Anh. Nhiều độc giả của tôi ắt còn lưu giữ kí ức về câu chuyện mà ngày ấy được mệnh danh là Nỗi kinh hoàng vùng Cornvall, dù diễn biến vụ việc này tới được báo chí London qua một bản tường trình cực kì thiếu sót. Giờ đây, sau mười ba năm, tôi sẽ trình bày trước công chúng những tình tiết thực của vụ việc khó tin này.

Tôi vừa nói rằng có mấy ngọn tháp lác đác đánh dấu những ngôi làng ở vùng này. Gần nhất là thôn Tredannick Wollas, ở đó những ngôi nhà nhỏ của vài trăm cư dân xúm xít quanh một nhà thờ cổ kính, rêu phong. Mục sư Roundhay có thể xem là một nhà khảo cổ nghiệp dư, và Holmes đã làm quen ông cũng trong tư cách đó. Đó là một người đàn ông trung niên đẫy đà và nhã nhặn, khá am tường về kiến thức truyền thống của địa phương. Theo lời mời của ông, chúng tôi đã dùng trà tại nhà mục sư và cuối cùng được làm quen cả ông Mortimer Tregennis, một quý ông khá sung túc, đã giúp mục sư thêm thắt nguồn thu nhập ít ỏi của mình bằng cách thuê mấy phòng trong căn nhà lớn, không theo hàng lối. Mục sư sống độc thân nên lấy làm mừng khi đạt được thỏa thuận như vậy, dù ông chẳng có mấy điểm chung với người khách trọ, một người đeo kính, gầy gò, da ngăm đen, dáng gù có vẻ là do dị tật hình thể. Tôi nhớ rằng trong cuộc viếng thăm ngắn ngủi chúng tôi thấy mục sư thì huyên thuyên, nhưng khách trọ của ông lại lầm lì kì lạ, một người có bộ mặt buồn rầu, trầm tư, ngồi đó mà mắt nhìn đi chỗ khác, rõ ràng đang ngẫm nghĩ việc riêng.

Chính hai người này đã bất thình lình vào phòng khách nhỏ của chúng tôi hôm thứ ba, 16 tháng 3, sau giờ ăn sáng một lát, khi chúng tôi đang hút thuốc, chuẩn bị đi dạo trên truông như mọi ngày.

“Ông Holmes,” mục sư nói, giọng kích động, “hồi đêm đã xảy ra một sự việc hết sức bi thảm và phi thường. Đúng là chuyện chưa từng thấy. Chúng tôi chỉ có thể nghĩ rằng việc ông tình cờ ở đây lúc này đúng là ý chúa, vì trong cả nước Anh thì ông chính là người duy nhất chúng tôi cần.”

Tôi trừng trừng nhìn ông mục sư bằng cặp mắt không thân thiện cho lắm; nhưng Holmes thì rút tẩu thuốc trên miệng ra và ngôi thẳng dậy như một con chó săn già nghe được báo hiệu đã thấy cáo.

Anh khoát tay về phía trường kỉ, và vị khách đang run rẩy của chúng tôi cùng người đồng hành đang kích động ngồi xuống cạnh nhau. Ông Mortimer Tregennis tự chủ hơn mục sư, nhưng hai bàn tay gầy co quắp và đôi mắt đen sáng rực cho thấy họ có chung cảm xúc. “Tôi nói hay cha nói?” Ông ta hỏi mục sư.

“À, vì hình như ông đã phát hiện ra, bất kể đó là gì, còn mục sư nghe lại, có lẽ ông nói thì tốt hơn.” Holmes nói.

Tôi liếc nhìn ông mục sư phục trang qua quýt, cùng người khách trọ áo quần tề chỉnh ngồi bên cạnh, và thích thú khi thấy vẻ ngạc nhiên trên mặt họ trước suy diễn đơn giản của Holmes.

“Có lẽ tôi nên nói vài lời trước,” mục sư nói, “rồi ông có thể nhận định xem ông muốn nghe ông Tregennis thuật lại các tình tiết, hay ta nên nhanh chân tới ngay hiện trường vụ bí ẩn này. Vậy thì tôi xin giải thích, tối qua ông bạn chúng ta đây đã ở cùng hai anh trai, Owen và George, và em gái Brenda, tại nhà họ ở Tredannick Wartha, gần cây thập giá cổ bằng đá trên truông. Sau 10 giờ một chút, ông ấy ra về, họ còn ngồi chơi bài quanh bàn trong phòng ăn, tình trạng sức khỏe và tinh thần vẫn tốt. Ông ấy là người dậy sớm, nên sáng nay, trước lúc điểm tâm ông ấy đi bộ về hướng đó thì xe ngựa của bác sĩ Richards đuổi kịp, ông này giải thích rằng người ta vừa cho gọi ông khấn cấp đến Tredannick Wartha. Lẽ đương nhiên ông Mortimer Tregennis đi với ông ta. Khi tới Tredannick Wartha, ông ấy thấy hiện trạng hết sức lạ lùng. Hai anh trai và em gái ông đang ngồi quanh bàn đúng như lúc ông ấy ra về, bài vẫn trải trước mặt và mấy ngọn nến đã cháy hết. Cô em gái chết cứng đờ trên ghế, trong khi hai anh trai ngồi hai bên đang cười, la hét, và hát hò, mất trí hoàn toàn. Cả ba người, người phụ nữ đã chết và hai người đàn ông loạn trí, vẫn còn vẻ mặt cực kì khiếp đảm - sợ hãi co rúm trông thật đáng sợ. Không có dấu hiệu nào cho thấy có ai khác trong nhà, trừ bà già Porter, đầu bếp kiêm quản gia, quả quyết rằng bà ngủ say và không nghe thấy tiếng động trong đêm. Không có gì bị lấy cắp hay xáo trộn, và tuyệt đối không có gì giải thích được nỗi kinh hoàng đã khiến người đàn bà khiếp sợ đến chết còn hai người đàn ông khỏe mạnh thì hóa điên. Căn bản thì tình hình là vậy, ông Holmes ạ, và ông mà giúp chúng tôi làm sáng tỏ vụ này nghĩa là ông làm được một việc rất lớn.”

Tôi những mong bằng cách nào đó dụ được bạn mình trở lại bầu không khí yên tĩnh là mục tiêu chuyến đi của chúng tôi; nhưng chỉ cần liếc nhìn gương mặt căng thẳng, mày nhíu lại của anh, tôi biết ngay rằng mong đợi thế cũng bằng thừa. Anh ngồi im lặng một lát, tâm tư đắm chìm vào thảm kịch kì lạ đã phá vỡ sự bình yên của chúng tôi.

“Tôi sẽ tìm hiểu vụ này,” cuối cùng anh nói. “Xét theo bề ngoài thì nó có vẻ là một vụ thuộc loại bất thường. Ông đã đến đó chưa, ông Roundhay?”

“Chưa, thưa ông Holmes. Ông Tregennis đã thuật lại câu chuyện lúc quay về nhà tôi, nên tôi tức tốc cùng ông ấy đến hỏi ý ông.”

“Ngôi nhà xảy ra thảm kịch kì lạ này cách đây bao xa?”

“Khoảng một dặm về phía đất liền.”

“Vậy thì ta sẽ cùng đi bộ đến đó. Nhưng trước khi đi tôi phải hỏi ông vài câu, thưa ông Mortimer Tregennis.”

Người kia ngồi im suốt nãy giờ, nhưng tôi đã quan sát thấy sự kích động có kiềm chế của ông ta còn mãnh liệt hơn cảm xúc bộc lộ ra của mục sư. Ông ta ngồi mặt mày xanh xao, buồn rầu, cái nhìn bồn chồn không hề rời Holmes, còn hai bàn tay gầy đan vào nhau co giật. Cặp môi tái mét run run khi lắng nghe biến cố hãi hùng đã xảy ra với gia đình mình, còn đôi mắt đen dường như phản chiếu phần nào sự kinh hoàng của hiện trường.

“Ông cần gì xin cứ hỏi, ông Holmes,” ông ta sốt sắng nói. “Nói ra chuyện đó chẳng hay ho gì, nhưng tôi sẽ trả lời ông sự thật.”

“Xin kể tôi nghe về đêm qua.”

“Vâng, thưa ông Holmes, tôi ăn tối ở đấy, như mục sư nói, sau đó anh George đề nghị chơi một ván bài whist. Vào khoảng 9 giờ chúng tôi ngồi vào bàn. Khi tôi đứng lên ra về là 10 giờ 15. Tôi ra về còn họ vẫn ngồi quanh bàn, hết sức vui vẻ.”

“Ai mở cửa cho ông ra?”

“Bà Porter đã đi ngủ, nên tôi tự ra. Tôi đóng cửa phòng ngoài lại. Cửa sổ phòng họ ngồi thì đóng, nhưng rèm không thả xuống. Sáng nay không thấy gì khác lạ ở cửa lớn hay cửa sổ, cũng không có lí do gì để nghĩ rằng có người lạ đã vào nhà. Vậy mà họ ngồi đó, hóa điên vì kinh hoàng, còn Brenda chết vì khiếp sợ, đầu ngật ra trên tay ghế. Chừng nào còn sống tôi sẽ không bao giờ xóa bỏ được cảnh tượng căn phòng đó khỏi tâm trí.”

“Các tình tiết, như ông đã nêu, quả là hết sức khác thường,” Holmes nói. “Tôi hiểu rằng ông không có giả thuyết nào giải thích được sự việc đó?”

“Là quỷ ám, ông Holmes, quỷ ám!” Mortimer Tregennis kêu lên. “Nó không thuộc cõi này. Có cái gì đã vào phòng lấy mất ánh sáng lí trí của họ. Con người sao làm được thế?”

“Tôi e rằng,” Holmes nói, “nếu việc này vượt ra ngoài cõi người thì tất nhiên cũng vượt quá sức tôi. Vậy nhưng ta phải bàn cho hết mọi cách lí giải tự nhiên rồi mới dựa vào một giả thuyết như vậy. Còn về phần ông, ông Tregennis, tôi hiểu là đã có sự chia rẽ giữa ông và gia đình, vì họ sống chung mà ông lại thuê phòng ở riêng?”

“Đúng vậy, thưa ông Holmes, mặc dù chuyện đã qua và xong rồi. Chúng tôi là một gia đình khai mỏ thiếc ở Redruth, nhưng chúng tôi đã bán cơ sở cho một công ty, và rút lui với số tiền đủ sống. Tôi không phủ nhận rằng chuyện chia chác tiền bạc đã gây xích mích và điều đó chia rẽ chúng tôi mất một thời gian, nhưng mọi chuyện đã được lãng quên và tha thứ, và chúng tôi vẫn thân thiết với nhau.”

“Xem xét lại buổi tối các ông ở với nhau, ông có nhớ được điều gì nổi bật khả dĩ làm sáng tỏ đôi chút thảm kịch này? Hãy nghĩ cho kĩ, ông Tregennis ạ, vì manh mối nào cũng có thể giúp tôi.”

“Không có gì cả, thưa ông.”

“Người nhà ông vẫn tỉnh táo bình thường?”

“Hơn cả mọi khi.”

“Họ có dễ bị căng thẳng không? Họ có tỏ vẻ lo sợ về mối nguy nào sắp đến?”

“Chẳng có gì như vậy cả.”

“Vậy là ông không thể nói thêm điều gì có thể giúp tôi?”

Mortimer Tregennis nghiêm túc ngẫm nghĩ thêm một lát.

“Tôi chợt nghĩ ra một thứ,” cuối cùng ông ta nói. “Khi chúng tôi ngồi bên bàn thì lưng tôi quay về cửa sổ, còn anh George, chơi bài cùng cánh với tôi, thì quay mặt về phía đó. Có lần tôi thấy anh nhìn đăm đăm qua vai tôi, nên tôi quay lại nhìn theo. Tấm rèm kéo lên còn cửa sổ đóng, nhưng tôi cũng nhìn ra được mấy bụi cây ngoài bãi cỏ, và trong một thoáng tôi thấy hình như có gì động đậy giữa các bụi cây đó. Tôi còn không biết đó là thú vật hay người, mà chỉ nghĩ có cái gì ở đó. Khi tôi hỏi anh nhìn gì vậy, anh bảo tôi rằng anh cũng có cảm tưởng ấy. Tôi chỉ nói được vậy thôi.”

“Ông không tìm hiểu ư?”

“Không, chuyện này bị bỏ qua vì có vẻ không quan trọng.”

“Thế rồi ông đi mà không có linh cảm chẳng lành nào?”

“Không hề.”

“Tôi chưa rõ làm thế nào sáng nay ông lại hay tin sớm vậy.”

“Tôi là người dậy sớm và thường đi dạo trước khi dùng điểm tâm. Sáng nay tôi vừa đi thì bác sĩ ngồi xe ngựa đã đuổi kịp tôi. Ông ta bảo bà Porter đã sai một thằng nhỏ xuống báo tin khẩn cấp. Tôi nhảy lên xe ngồi cạnh ông ta và cùng đi. Khi đến nơi, chúng tôi nhìn vào căn phòng ghê rợn đó. Nến và lò sưởi hẳn đã cháy hết nhiều giờ trước rồi, nên họ ngồi đó trong bóng tối cho đến khi trời hửng sáng. Bác sĩ nói ắt Brenda chết ít nhất cũng đã sáu giờ trước. Không có dấu hiệu vũ lực. Cô ấy chỉ gục sang một bên tay ghế với vẻ mặt đó. George và Owen đang hát lảm nhảm và lắp bắp như hai con khỉ. Ôi, chứng kiến cảnh ấy thật khủng khiếp! Tôi không chịu nổi, còn bác sĩ thì trắng bệch ra như tờ giấy. Ông ta ngồi sụp xuống ghế như ngất đi, suýt nữa chúng tôi còn phải cáng đáng thêm ông ta nữa.”

“Khác thường, hết sức khác thường!” Holmes vừa nói vừa đứng lên lấy mũ. “Tôi nghĩ có lẽ ta nên xuống Tredannick Wartha ngay, không trì hoãn nữa. Thú thực là hiếm khi tôi gặp vụ nào mà mới thoạt nhìn đã thấy lạ lùng, khó hiểu đến vậy.”

Công việc chúng tôi tiến hành sáng hôm ấy không giúp cuộc điều tra tiến triển được bao nhiêu. Tuy nhiên, ngay từ lúc khởi sự đã có một việc để lại ấn tượng vô cùng đen tối trong trí tôi. Lối đi đến địa điểm xảy ra thảm kịch là một con đường làng quanh co, nhỏ hẹp. Đang trên đường thì chúng tôi nghe có tiếng xe ngựa tiến lại nên đứng tránh sang một bên cho xe qua. Khi xe chạy qua, tôi thoáng thấy hé ra qua khe cửa một bộ mặt nhăn nhở, méo xệch đến ghê rợn trừng trừng nhìn chúng tôi. Hai mắt trợn trừng và hàm nghiến chặt vụt lướt qua chúng tôi như một cảnh tượng hãi hùng.

“Mấy ông anh tôi đấy!” Mortimer Tregennis kêu lên, môi tái nhợt. “Người ta đưa họ đến Helston.”

Chúng tôi kinh hãi nhìn theo chiếc xe ngựa màu đen rầm rập lao đi. Rồi chúng tôi quay bước về phía căn nhà xấu số, nơi số phận lạ lùng đã rơi xuống đầu họ.

Ngôi nhà lớn và khang trang sáng sủa, ra dáng một biệt thự hơn là một căn nhà thôn dã bình thường, có một mảnh vườn kha khá lúc bấy giờ đã tràn ngập hoa xuân trong bầu không khí Cornvall. Cửa sổ phòng khách nhìn về phía vườn này, và theo Mortimer Tregennis, hẳn là có một thứ tà ma nào đấy xuất hiện từ khu vườn đã làm họ loạn trí trong chớp mắt chỉ vì kinh hoàng. Holmes thong thả và trầm ngâm bước giữa mấy luống hoa và dọc lối đi trước khi chúng tôi vào hàng hiên. Tôi nhớ rằng anh mải mê suy nghĩ đến mức vấp phải bình tưới, làm nước đổ ra ngập cả chân chúng tôi và lối đi trong vườn. Trong nhà, chúng tôi được bà lão quản gia Porter, người Cornvall, đón tiếp. Bà chăm lo cho những nhu cầu của gia đình, và được một cô gái trẻ phụ giúp. Bà sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi của Holmes. Bà không nghe thấy gì trong đêm. Gần đây, tinh thần các chủ nhân của bà ai nấy đều rất tốt, và bà chưa bao giờ thấy họ vui vẻ và sung túc hơn. Sáng ra bước vào phòng và thấy cảnh tượng hãi hùng của mấy người ngồi quanh bàn, bà đã ngất xỉu vì kinh hoàng. Khi tỉnh lại, bà mở toang cửa sổ cho khí buổi mai tràn vào, rồi chạy xuống đường làng, sai một thằng bé ở nông trại đi mời bác sĩ. Xác cô chủ đang đặt trên giường ở tầng trên nếu chúng tôi muốn thấy. Phải bốn người đàn ông khỏe mạnh mới đưa được hai ông anh vào xe của nhà thương điên. Còn bà sẽ không ở lại trong nhà này thêm ngày nào nữa và sẽ lên đường về với gia đình ở St. Ives ngay chiều hôm đó.

Chúng tôi lên cầu thang xem xét thi thể. Cô Brenda Tregennis là một phụ nữ rất xinh đẹp, dù đã mấp mé tuổi trung niên. Gương mặt có nước da ngăm ngăm, đường nét sắc sảo hãy còn xinh đẹp, ngay cả khi đã chết, nhưng vẫn còn vương dấu vết của cơn co giật vì kinh hoàng là cảm xúc cuối cùng của cô trước khi chết. Từ phòng ngủ của cô, chúng tôi xuống phòng khách, nơi xảy ra sự kiện bi thảm kì lạ này. Trong lò sưởi vẫn còn tàn than của ngọn lửa cháy đêm qua. Trên bàn có bốn cây nến đã cháy hết, các quân bài vương vãi trên mặt bàn. Ghế đã bị đẩy ra dựa vào tường, còn mọi thứ khác đều như đêm trước. Holmes bước lẹ làng thoăn thoắt khắp phòng; anh ngồi vào nhiều ghế khác nhau, kéo chúng lại và dựng lại vị trí của chúng. Anh kiểm tra xem từ đây nhìn ra vườn được bao xa; anh khám xét kĩ sàn nhà, trần nhà và lò sưởi; nhưng tôi chưa một lần thấy mắt anh chợt sáng lên và môi mím lại, dấu hiệu cho biết anh đã nhìn ra một tia sáng nào đó trong bóng tối mịt mù này.

“Sao lại đốt lò?” Anh hỏi. “Tối mùa xuân nào họ cũng đốt lò sưởi trong căn phòng nhỏ này sao?”

Mortimer Tregennis giải thích rằng đêm lạnh và ẩm. Vì thế, sau khi ông tới, họ đã đốt lò.

“Giờ ông định làm gì, ông Holmes?” Ông ta hỏi.

Bạn tôi mỉm cười đặt tay lên cánh tay tôi. “Watson, tôi đành quay lại thói quen tự đầu độc bằng thuốc lá vậy tuy anh vẫn lên án rất thường xuyên và chính đáng,” anh nói. “Xin phép các quý ông, giờ chúng tôi sẽ về nhà, vì tôi thấy khó có nhân tố mới nào khiến ta lưu tâm có thể xuất hiện ở đây. Tôi sẽ suy đi ngẫm lại các tình tiết trong đầu, thưa ông Tregennis, và nếu chợt nghĩ ra điều gì, nhất định tôi sẽ liên lạc với ông cùng mục sư. Giờ thì chúc cả hai ông một buổi sáng tốt lành.”

***

Không lâu sau khi chúng tôi quay về căn nhà ở Poldhu, Holmes đã phá tan bầu không khí im lặng trầm ngâm và tuyệt đối. Anh ngồi thu mình trong ghế dựa, chỉ thấy gương mặt hốc hác và khắc khổ mờ ảo giữa đám khói thuốc màu trắng xanh, hai mày đen trĩu xuống, trán nhăn lại, ánh mắt trống vắng xa xăm. Cuối cùng anh đặt tẩu xuống và bật dậy.

“Không được rồi, Watson!” Anh cười mà nói. “Ta đi dọc các vách đá tìm mấy mũi tên đá thôi. Tìm chúng còn dễ hơn tìm manh mối cho vụ này. Để trí não làm việc mà không có đủ dữ kiện khác nào cho động cơ chạy quá tốc độ. Thể nào nó cũng long ra từng mảnh. Chỉ cần khí biển, ánh nắng và sự kiên nhẫn, Watson à - mọi thứ khác sẽ đến sau.”

“Nào, ta hãy bình tĩnh làm rõ tình thế của mình, Watson,” anh nói tiếp khi chúng tôi cùng đi men mấy vách đá. “Hãy hiểu cho tường tận những dữ kiện nhỏ nhoi mà ta đã biết, để khi các tình tiết mới nảy sinh ta có thể sẵn sàng sắp xếp chúng vào đúng chỗ. Trước hết, tôi tin là không ai thừa nhận sự xâm nhập của tà ma vào thế giới con người. Trước hết hãy xua hẳn ý nghĩ đó khỏi tâm trí. Tốt lắm. Vậy thì còn lại ba người thình lình bị một tác nhân con người nào đó vô tình hay hữu ý làm cho cực kì khiếp đảm. Đó là cơ sở suy luận chắc chắn. Giờ thì, chuyện này xảy ra khi nào? Giả sử ông Mortimer Tregennis kể đúng sự thật, thì rõ ràng là việc đó xảy ra ngay sau khi ông ta ra khỏi phòng. Điểm này rất quan trọng. Tạm cho là trong vòng ít phút sau. Bài vẫn nằm trên bàn. Lúc đó đã quá giờ ngủ thường lệ của họ. Nhưng họ không đổi tư thế hay đẩy ghế ra sau. Vậy, tôi nhắc lại, sự việc xảy ra ngay sau khi ông ta đi khỏi, và không muộn hơn 11 giờ đêm qua.

Hiển nhiên bước tiếp theo của ta là kiểm tra, trong phạm vi có thể, hành tung của Mortimer Tregennis sau khi ra khỏi phòng. Việc này không khó, và có vẻ như ông ta không làm gì khả nghi. Vì anh rõ các phương pháp của tôi, nên dĩ nhiên anh biết cái chước làm ra vẻ vụng về đá đổ bình nước, nhờ đó tôi có được dấu chân ông ta rõ ràng hơn. Lối đi có cát ướt đã in dấu rõ ràng. Anh nên nhớ là đêm qua thời tiết ẩm, nên khi đã có dấu chân mẫu rồi thì không khó lựa ra dấu chân ông ta giữa những dấu khác và lần theo đó xem ông ta đã đi đâu. Dường như ông ta đã nhanh chóng đi về hướng nhà mục sư.

Vậy thì nếu Mortimer Tregennis đã biến mất khỏi hiện trường, nhưng có ai đó bên ngoài đã tác động đến mấy người chơi bài, làm sao ta tái hiện được kẻ đó, và làm sao có thể tạo ra ấn tượng ghê rợn như vậy được? Có thể loại trừ bà Porter. Bà ta rõ ràng là vô hại. Có bằng chứng nào cho thấy có người lẻn đến gần cửa sổ nhìn ra vườn rồi bằng cách nào đó tạo ra một hiệu ứng kinh khủng đến nỗi làm những người nhìn thấy mất trí? Gợi ý duy nhất theo hướng này bắt nguồn từ chính Mortimer Tregennis, ông ta kể rằng người anh đã nói có gì động đậy trong vườn. Điều đó quả là lạ, vì đêm qua có mưa, mây mù và trời tối. Bất kì ai có âm mưu làm mấy người này hoảng sợ cũng buộc phải áp mặt vào kính thì người ta mới thấy hắn được. Bên ngoài cửa sổ này có luống hoa rộng ba foot, nhưng không có dấu chân nào. Vậy nên, khó mà hình dung làm sao có người ngoài dọa được nhóm người này phát điên như thế, vả lại ta cũng không thấy có động cơ nào khả dĩ để làm một việc công phu và lạ lùng như vậy. Anh có nhận thấy những khó khăn của ta không, Watson?”

“Quá rõ ấy chứ,” tôi đáp chắc như đinh đóng cột.

“Nhưng có thêm chút dữ kiện nữa, ta sẽ chứng minh được rằng những khó khăn ấy không phải là không thể vượt qua,” Holmes nói. “Tôi cho rằng trong kho lưu trữ của anh, Watson ạ, có thể tìm thấy một số vụ cũng mập mờ gần như vậy. Tạm thời ta sẽ gác vụ này qua một bên cho đến khi có dữ kiện chính xác hơn, và dành nốt buổi sáng nay mà truy tìm dấu vết con người thời Đồ đá mới.”

Có thể tôi đã nói về khả năng tư duy tách bạch của bạn tôi, nhưng phải nói thêm rằng, sáng hôm ấy ở Cornvall tôi được một phen kinh ngạc chưa từng thấy khi anh diễn thuyết suốt hai giờ đồng hồ về công cụ đá, đầu mũi tên và mảnh sành, ung dung như thể không có bí ẩn đen tối nào đang chờ anh tháo gỡ. Mãi đến chiều khi về căn nhà nhỏ chúng tôi mới thấy một người khách đang chờ, khiến chúng tôi nhớ lại ngay vấn đề trước mắt. Không cần phải nói chúng tôi cũng biết vị khách đó là ai. Vóc người đồ sộ, mặt chằng chịt những vết sẹo sâu, đôi mắt dữ dội và mũi như diều hầu, mái tóc hoa râm gần đụng trần nhà, bộ râu vàng hoe ở rìa và bạc trắng gần miệng, trừ vết ố nicotine do thường xuyên hút xì gà - đó chỉ có thể là một nhân vật trứ danh ở cả London lẫn ở Phi châu, tiến sĩ Leon Sterndale, thợ săn sư tử và nhà thám hiểm vĩ đại.

Chúng tôi đã nghe nói ông có mặt trong vùng và đôi lần thoáng thấy bóng dáng to cao của ông trên những nẻo đường mòn vùng truông. Tuy nhiên, ông ta không tiến về phía chúng tôi, chúng tôi cũng không định làm vậy, vì ai cũng biết ông ta ưa ẩn dật nên phần lớn thời gian giữa các chuyến đi ông sống trong một căn nhà gỗ nhỏ ở sâu trong khu rừng hiu quạnh Beauchamp Arriance. Ở đó, giữa sách vở và bản đồ, ông sống hoàn toàn đơn độc, tự lo những nhu cầu bình dị của bản thân và chẳng mấy để tâm đến việc hàng xóm. Do vậy mà tôi ngạc nhiên khi nghe ông hỏi Holmes giọng sốt sắng là việc điều tra của anh đã có tiến triển gì chưa.

“Cảnh sát trong hạt chỉ ăn hại,” ông ta nói, “nhưng có lẽ bằng kinh nghiệm phong phú hơn, ông đã nảy ra được một lời giải có lí chăng. Tôi chỉ mong được ông tiết lộ vì tôi đã tạm trú ở đây nhiều lần và đã kết thân với gia đình Tregennis - đúng ra, tôi có thể gọi họ là anh em họ bên ngoại kìa. Thế nên số phận kì lạ của họ đương nhiên là một cú sốc lớn với tôi. Nói thật với ông, tôi đã tới tận Plymouth và sắp sửa lên đường đi Phi châu, nhưng sáng nay vừa nghe tin, tôi tức thì quay lại để tiếp tay trong cuộc điều tra.”

Holmes nhướng mày. “Vì vậy mà ông lỡ tàu?”

“Tôi sẽ đón chuyến kế.”

“Trời ơi! Đó mới đích thực là tình bạn chứ.”

“Tôi đã nói họ là bà con mà.”

“Đúng vậy, anh em họ bên ngoại mà. Hành lí của ông đã lên tàu chưa?”

“Một phần, nhưng chủ yếu vẫn còn ở khách sạn.”

“Tôi hiểu rồi. Nhưng chắc hẳn báo sáng ở Plymouth chưa thể đăng tin về vụ này.”

“Chưa, thưa ông; tôi nhận được điện báo.”

“Cho phép tôi hỏi ai gửi?”

Một bóng đen thoáng hiện trên bộ mặt hốc hác của nhà thám hiểm. “Ông tọc mạch quá đấy, ông Holmes ạ.”

“Công việc của tôi mà.”

Tiến sĩ Sterndale phải khó khăn lắm mới lấy lại được sự điềm tĩnh đã bị xáo trộn. “Tôi không phản đối,” ông ta nói. “Đó là mục sư Roundhay, ông ta đánh điện gọi tôi quay về.”

“Cảm ơn ông,” Holmes nói. “Để trả lời câu hỏi ban đầu của ông, có thể nói trong đầu tôi vẫn chưa hoàn toàn thông suốt về vụ này, nhưng tôi thấy khả quan là sẽ đạt được một kết luận nào đó. Bây giờ thì chưa thể nói gì thêm.”

“Có lẽ ông không phiền cho tôi biết ông có nghi ngờ theo một hướng cụ thể nào không?”

“Không, tôi khó mà trả lời chuyện đó.”

“Nếu vậy tôi đã phí thời gian và không cần kéo dài cuộc viếng thăm nữa.”

Vị tiến sĩ lừng danh sải bước khỏi nhà chúng tôi trong tâm trạng khá buồn bực, và trong vòng năm phút sau Holmes đã bám theo ông ta. Mãi đến tối tôi mới gặp lại anh, anh về mà bước đi chậm chạp và mặt mày phờ phạc, khiến tôi đoán chắc cuộc điều tra chưa tiến triển được bao nhiêu. Anh liếc nhìn một bức điện đang chờ rồi ném nó vào lò sưởi.

“Từ khách sạn Plymouth đấy, Watson ạ,” anh nói. “Tôi biết tên khách sạn qua mục sư, nên tôi đã đánh điện kiểm tra xem câu chuyện của tiến sĩ Leon Sterndale có thật hay không. Có vẻ như đêm qua ông ta ở đó thật, và quả thực ông ta đã để một số hành lí đi tiếp sang Phi châu, còn ông ta quay lại để có mặt trong quá trình điều tra vụ này. Anh hiểu gì về chuyện đó, Watson?”

“Ông ta hết sức quan tâm.”

“Hết sức quan tâm, phải. Ở đây có một đầu mối mà ta vẫn chưa nắm được, ta có thể lần theo đó mà gỡ được mớ rối rắm này. Tươi tỉnh lên đi, Watson, vì tôi rất chắc chắn rằng ta vẫn chưa nắm hết các dữ liệu đâu. Khi đã có đủ ta sẽ sớm vượt qua khó khăn thôi.”

Nào ngờ lời Holmes lại sớm ứng nghiệm do một diễn biến mới lạ lùng và đen tối đến thế. Sáng ra, tôi đang cạo râu bên cửa sổ thì nghe có tiếng vó ngựa lọc cọc rồi khi nhìn ra, tôi thấy trên đường có một xe ngựa đang phóng nước đại tới. Nó đỗ lại trước cửa nhà chúng tôi, rồi ông mục sư, bạn chúng tôi, lao ra và chạy hối hả theo lối đi trong vườn. Holmes đã ăn vận sẵn sàng, nên chúng tôi nhanh chân xuống đón ông ta.

Người khách của chúng tôi kích động tới mức hầu như không nói năng lưu loát được, nhưng cuối cùng câu chuyện bi thảm cũng được truyền đạt qua lời kể khi thì hổn hển đứt quãng, khi thì ào ào liến thoắng của ông ta.

“Chúng tôi bị quỷ ám rồi, ông Holmes! Xóm đạo tội nghiệp của tôi bị quỷ ám!” Ông kêu lên. “Quỷ Satan đang lộng hành! Chúng tôi đã rơi vào tay hắn!” Ông múa may loạn lên trong cơn kích động, trông đến là nực cười nếu không có bộ mặt xám ngoét và cặp mắt hốt hoảng. Cuối cùng ông tuôn ra cái tin kinh khủng. “Ông Mortimer Tregennis chết hồi đêm rồi, và cũng có những triệu chứng hệt như mấy người còn lại trong gia đình.”

Holmes đứng bật dậy, lập tức trở nên đầy sinh khí. “Xe ông có đủ chỗ cho hai chúng tôi ngồi cùng không?”

“Được, được.”

“Vậy thì, Watson, ta sẽ hoãn bữa điểm tâm lại. Ông Roundhay, chúng tôi hoàn toàn sẵn sàng phục vụ ông. Nhanh lên, nhanh lên, trước khi mọi thứ bị xáo trộn.”

Khách trọ thuê hai phòng ở cùng một góc tại nhà mục sư, một phòng ở tầng trệt và một phòng trên gác. Bên dưới là phòng khách lớn; bên trên là phòng ngủ. Cả hai phòng nhìn ra một sân cỏ trải rộng đến sát cửa sổ. Chúng tôi tới trước cả bác sĩ và cảnh sát, nên mọi thứ hoàn toàn chưa bị xáo trộn. Cho phép tôi mô tả chính xác hiện trường như chúng tôi thấy vào buổi sáng tháng 3 mù sương ấy. Nó đã để lại một ấn tượng không bao giờ phai nhòa trong tâm trí tôi.

Bầu không khí trong phòng ngột ngạt nặng nề và ghê rợn. Người hầu bước vào phòng đầu tiên đã kéo cửa sổ lên, nếu không thì còn khó chịu hơn. Điều này có thể phần nào do ngọn đèn đang cháy và tỏa khói trên bàn chính giữa phòng. Bên bàn là xác chết ngật ra trên ghế, chòm râu lưa thưa chĩa lên, kính xốc lên trán, còn bộ mặt đen nhẻm gầy gò quay về phía cửa sổ và nhăn nhúm biến dạng vì kinh hoàng y như nét mặt cô em gái đã chết. Tay chân ông ta co quắp lại còn mấy ngón tay vặn vẹo như thể ông ta đã chết trong cơn hoảng sợ cùng cực. Ông ta mặc áo quần chỉnh tề, dù có dấu hiệu cho thấy ông mặc đồ trong lúc vội vàng. Chúng tôi biết rằng trên giường có dấu vết ông ta đã nằm ngủ, và kết cục bi thảm đã đến với ông ta lúc sáng sớm.

Nhìn Holmes thay đổi hẳn từ lúc bước vào căn phòng chết chóc là đủ thấy nhiệt lực ẩn sau vẻ ngoài phớt tỉnh của anh. Trong chớp mắt, anh trở nên căng thẳng và linh lợi, mắt sáng rực, mặt đanh lại, tay chân run run vì háo hức hành động. Anh ra ngoài sân cỏ, vào qua cửa sổ, đi quanh phòng, rồi lên phòng ngủ, hệt như con chó săn cáo đang hăng hái đánh hơi một lùm cây. Trong phòng ngủ, anh lia mắt một vòng rồi dừng lại mở toang cửa sổ, điều này dường như cho anh một nguyên cớ nữa để phấn chấn, vì anh chúi người ra ngoài thốt lên những tiếng thích thú và mừng rỡ. Rồi anh chạy ào xuống lầu, ra ngoài qua cửa sổ mở, nằm sấp xuống bãi cỏ, bật dậy vào phòng lần nữa, bằng sinh lực của kẻ đi săn đang theo sát gót con mồi. Anh xem xét chăm chú tỉ mỉ ngọn đèn dầu loại thường, đo đạc gì đó trên bát dầu. Anh dùng kính lúp kiểm tra kĩ lưỡng tấm che trên ống thông phong rồi cạo ra một ít tro dính vào mặt trên, bỏ chút ít vào phong bì, rồi kẹp vào sổ tay. Cuối cùng, đúng lúc bác sĩ và cảnh sát xuất hiện, anh ra dấu cho mục sư rồi cả ba chúng tôi ra bãi cỏ.

“Tôi mừng là cuộc điều tra của tôi đã thu được gì đó,” anh nhận xét. “Tôi không thể ở lại bàn vụ việc với cảnh sát, nhưng tôi sẽ hết sức biết ơn, thưa ông Roundhay, nếu ông gửi lời thăm hỏi của tôi đến thanh tra và đề nghị ông ấy lưu tâm đến cửa sổ phòng ngủ và cây đèn trong phòng khách. Cả hai đều chứa manh mối, và kết nối chúng lại là gần như kết luận được rồi. Nếu cảnh sát muốn có thêm thông tin, tôi sẽ vui lòng gặp họ tại nhà. Còn giờ, Watson này, tôi nghĩ có lẽ ta sẽ được việc hơn ở chỗ khác.”

Có thể cảnh sát không ưa bị một tay nghiệp dư can thiệp, cũng có thể họ nghĩ mình đang theo một đường lối điều tra khả quan nào đấy; nhưng chắc chắn là suốt hai ngày sau chúng tôi không thấy họ hỏi han gì đến. Trong lúc đó, Holmes dành một phần thời gian hút thuốc và trầm ngâm trong nhà; còn phần lớn thời gian anh một mình tản bộ ngoài đồng, sau nhiều giờ mới quay về mà không đả động gì đến chuyện đã đi đâu. Một thí nghiệm đã cho thấy đường lối điều tra của anh. Anh mua một ngọn đèn giống hệt cây đèn cháy trong phòng Mortimer Tregennis vào buổi sáng xảy ra thảm kịch. Anh châm đầy đèn này bằng loại dầu dùng tại nhà mục sư, rồi anh cẩn thận canh khoảng thời gian để đèn cháy hết. Anh còn thực hiện một thí nghiệm khác khó chịu hơn, và khiến tôi không bao giờ quên được.

“Watson này,” một chiều nọ anh nói, “hãy nhớ rằng chỉ có một điểm chung trong nhiều bản tường trình khác nhau mà ta có. Cái này có liên quan đến tác động của bầu không khí trong phòng ở từng trường hợp đối với người đầu tiên bước vào. Anh nhớ lại mà xem, khi thuật lại lần cuối đến nhà anh trai, Mortimer Tregennis đã kể rằng ông bác sĩ vừa vào phòng đã ngã phịch xuống ghế còn gì? Anh quên rồi ư? Thôi được, tôi có thể trả lời giùm là đúng vậy. Giờ hãy nhớ rằng bà Porter, quản gia, đã kể ta nghe rằng chính bà cũng ngất đi khi vào phòng và sau đó đã mở cửa sổ. Trong vụ thứ hai - cái chết của chính Mortimer Tregennis - anh hẳn không quên sự ngột ngạt khủng khiếp trong phòng khi ta tới, dù người hầu đã mở cửa sổ. Khi dò hỏi tôi được biết người hầu đó đã bệnh đến mức phải về giường. Watson, anh sẽ phải thừa nhận rằng các tình tiết này rất đáng chú ý. Trong mỗi trường hợp đều có bằng chứng cho thấy bầu không khí nhiễm độc. Hơn nữa, trong mỗi trường hợp đều có lửa cháy trong phòng - một đằng là lò sưởi, đằng kia là ngọn đèn. Lò sưởi thì do cần, nhưng đèn lại được thắp khi trời đã sáng bảnh từ lâu - so sánh mức dầu đã đốt hết sẽ thấy. Tại sao? Rõ ràng vì có mối liên hệ giữa ba thứ - sự cháy, bầu không khí ngột ngạt, và cuối cùng là tình trạng loạn trí hay tử vong của những người xấu số đó. Vậy là rõ rồi, phải không?”

“Có vẻ là vậy.”

“Ít ra ta có thể chấp nhận đó là một giả thuyết tạm thời. Vậy thì, ta sẽ giả sử là trong hai vụ đã có cái gì đó cháy làm hơi độc tỏa vào bầu không khí gây nên các tác động độc hại kì lạ. Tốt lắm. Trong vụ đầu tiên của gia đình Tregennis chất này được cho vào lò sưởi. Lúc đó cửa sổ đóng, nhưng đám lửa ít nhiều bốc khói lên ống khói. Vì vậy mà tác động của chất độc ít hơn trong trường hợp hai, khi có ít chỗ thoát khí hơn. Dường như kết quả chỉ ra sự thể là như vậy, vì trong trường hợp đầu chỉ có người đàn bà chết, có thể đoán chừng là do thể chất nhạy cảm hơn, hai người kia có triệu chứng mất trí tạm thời hoặc vĩnh viễn mà rõ ràng là tác động ban đầu của độc dược. Trong vụ thứ hai, kết quả lại triệt để. Do vậy, các tình tiết có vẻ chứng minh giả thuyết có một chất độc phát tác khi đốt cháy.

Lúc ấy, trong đầu đang suy luận như vậy nên tôi đương nhiên tìm kiếm quanh phòng Mortimer Tregennis tìm phần sót lại của chất này. Hiển nhiên phải xem tấm che trên ống thông phong của cây đèn. Quả nhiên, ở đó tôi thấy ít mảng tro, và quanh mép có viền bột ngả màu nâu còn chưa cháy. Tôi lấy phân nửa bỏ vào phong bì, như anh thấy rồi đấy.”

“Sao lại một nửa, hả Holmes?”

“Watson thân, tôi không có quyền cản đường lực lượng cảnh sát nhà nước. Tôi để lại cho họ mọi bằng chứng tôi tìm thấy. Nếu họ đủ thông minh thì sẽ tìm thấy chất độc vẫn còn đó. Nào, Watson, ta thắp đèn thôi; tuy nhiên, để phòng xa, ta sẽ mở cửa sổ để tránh cái chết trẻ cho hai công dân có ích của xã hội, và anh hãy ngồi trên ghế dựa gần cửa sổ mở đó, trừ phi, anh là người sáng suốt và nhất quyết không nhúng tay vào vụ này. Ồ, anh sẽ xem cho đến cùng, phải không? Tôi biết anh bạn Watson của mình mà. Ghế này tôi sẽ đặt đối diện ghế anh, để ta có thể cách đều chất độc và đối diện nhau. Cửa lớn thì ta sẽ để mở hờ. Giờ thì người này có thể trông chừng người kia và dập tắt thí nghiệm nếu các triệu chứng có vẻ đáng ngại. Rõ cả chưa? Vậy thì được rồi, tôi sẽ lấy bột - hay phần còn lại - trong phong bì, rồi tôi đặt nó lên cây đèn đang cháy đây. Thế! Nào, Watson, ta hãy ngồi xuống chờ xem diễn biến.”

Chúng tôi không phải đợi lâu. Vừa ngồi vào ghế, tôi đã cảm nhận được một mùi đậm đặc, như xạ hương, thoang thoảng và buôn nôn. Vừa hít phải mùi này, đầu óc và trí tưởng tượng của tôi đã mất kiểm soát. Một đám mây đen, dày đặc cuộn lên trước mắt, và lí trí tôi mách bảo rằng trong đám mây này lẩn khuất tất cả những gì ghê rợn, tất cả những gì ma quái và hiểm ác không tưởng nổi trong vũ trụ, tuy còn chưa hiện ra nhưng sắp xộc tới ngũ quan thất đảm của tôi. Những hình thù mờ mờ ảo ảo dâng lên và lơ lửng giữa đám mây đen cuồn cuộn, cái nào cũng đầy sự đe dọa và cảnh báo mối hiểm họa đang gần kề, một nỗi kinh hoàng khôn tả sắp hiện ra trên ngưỡng cửa, mà ngay cái bóng của nó cũng đủ hủy hoại linh hồn tôi. Một nỗi khiếp sợ bàng hoàng tê liệt xâm chiếm lấy tôi. Tôi thấy tóc mình dựng lên, mắt lồi ra, miệng há hốc, còn lưỡi thì bì bì như miếng da thuộc. Não tôi quay cuồng bấn loạn đến độ tưởng như sẽ có gì đó đứt phựt. Tôi cố thét lên nhưng lờ mờ nhận ra giọng mình chỉ là một tiếng khào khào khản đặc, xa xăm và tách lìa khỏi tôi. Đồng thời, khi cố vùng thoát, tôi xuyên thủng được màn mây tuyệt vọng đó thì thoáng thấy mặt Holmes trắng bệch, cứng đờ, và nhăn nhúm kinh hoàng - chính là vẻ mặt tôi đã thấy ở người chết. Chính hình ảnh ấy đã cho tôi một khoảnh khắc minh mẫn và sức mạnh. Tôi phóng khỏi ghế, vung hai tay ôm lấy Holmes, và chúng tôi cùng lao ra cửa, rồi tích tắc sau đã ném mình xuống bãi cỏ và nằm cạnh nhau, điều duy nhất chúng tôi ý thức được là ánh mặt trời rõ ràng xuyên qua đám mây kinh hoàng đen tối đã vây bọc chúng tôi. Dần dần, đám mây ấy bốc hơi khỏi linh hồn chúng tôi như sương mù tan đi trong cảnh vật cho đến khi bình yên và lí trí trở lại. Chúng tôi ngồi trên cỏ, quệt mồ hôi rịn ra trên trán, sợ hãi nhìn nhau và nhận thấy những dấu tích cuối cùng của cơn hãi hùng vừa trải qua.

“Tôi xin đem danh dự mà nói, Watson!” Cuối cùng Holmes nói giọng run run. “Tôi nợ anh cả lời cảm ơn lẫn tạ lỗi. Đó là một thí nghiệm liều mạng vô lí ngay cả với chính mình, và với một người bạn thì còn vô lí gấp đôi. Tôi thực lòng rất xin lỗi.”

“Anh biết đấy,” tôi xúc động trả lời, vì xưa nay tôi chưa bao giờ thấy Holmes bộc lộ tâm can như vậy, “giúp anh là niềm vui và vinh dự lớn nhất của tôi.”

Lập tức anh lại sa vào cái lối tự trào nửa hài hước, nửa châm biếm vốn là thái độ quen thuộc của anh. “Watson thân mến,” anh nói. “Chúng ta làm sao còn điên hơn được nữa. Ai đứng ngoài nhìn vào chắc cũng phải công nhận chúng ta đã điên từ trước rồi nên mới lao vào một thí nghiệm rồ dại như vậy. Thú thực là tôi đâu ngờ chất độc lại phát tác đột ngột và mạnh như vậy.” Anh lao vào nhà, rồi chạy ra, tay cầm ngọn đèn đang cháy dang ra xa hết cỡ, rồi ném nó vào giữa một hàng cây mâm xôi. “Ta phải để căn phòng thoáng chút đã. Watson này, tôi đoán anh không còn gợn chút nghi ngờ nào về cách thức tạo ra những thảm kịch này.”

“Tuyệt không.”

“Nhưng nguyên nhân vẫn chưa được làm rõ. Ra đây ngồi dưới giàn cây cho mát rồi ta sẽ cùng bàn chuyện đó. Cái chất ghê tởm đó dường như còn vướng trong cổ tôi. Tôi nghĩ ta phải thừa nhận rằng mọi chứng cứ đều chỉ rõ Mortimer Tregennis là tội phạm trong thảm kịch đầu, dù hắn lại là nạn nhân trong thảm kịch thứ hai. Trước hết, ta phải nhớ rằng gia đình đó đã có mâu thuẫn, rồi giảng hòa. Ta đâu biết mâu thuẫn giữa họ sâu sắc đến đâu, và biết đâu sự giảng hòa chỉ là hời hợt. Khi tôi nghĩ đến bộ mặt xảo quyệt và hai mắt ti hí, gian xảo sau cặp kính của Mortimer Tregennis, tôi không cho hắn là người có tính tình rộng lượng đâu. Thế rồi, kế đến, anh hãy nhớ rằng ý tưởng có ai động đậy trong vườn, làm ta xao lãng trong chốc lát nguyên nhân đích thực của thảm kịch, là từ hắn mà ra. Hắn có động cơ đánh lạc hướng ta. Cuối cùng, nếu không phải hắn ném chất đó vào lò sưởi lúc ra khỏi phòng thì ai làm? Chuyện xảy ra ngay sau khi hắn bỏ đi. Nếu có ai khác vào, gia đình chắc chắn sẽ rời khỏi bàn. Vả lại, ở Cornvall yên bình, khách khứa không đến nhà người khác sau 10 giờ đêm. Thế thì ta có thể thấy rằng mọi chứng cứ đều chỉ ra Mortimer Tregennis là kẻ có tội.”

“Vậy hắn chết là do tự sát!”

“Nào, Watson, xét theo bề ngoài thì đó không phải là một giả định không chấp nhận được. Người có mặc cảm tội lỗi vì đã gây ra số phận thê thảm như vậy cho chính người thân của mình có thể vì ăn năn mà tự sát cũng theo cách đó. Tuy nhiên, có một số lí do vững chắc bác bỏ điều đó. May là có một người biết toàn bộ chuyện này, và tôi đã dàn xếp để chiều nay ta được nghe các sự việc từ chính miệng ông ta. A! Ông ta đến hơi sớm. Có lẽ phiền ông vui lòng đi lối này, tiến sĩ Leon Sterndale. Chúng tôi vừa tiến hành một thí nghiệm hóa học trong nhà khiến căn phòng nhỏ của chúng tôi khó có thể dùng để tiếp khách quý như ông.”

Tôi vừa nghe tiếng mở cổng vườn thì bóng dáng oai vệ của nhà thám hiểm Phi châu vĩ đại đã xuất hiện trên lối đi. Ông ta hơi ngạc nhiên khi rẽ về phía giàn cây, nơi chúng tôi đang ngồi.

“Ông cho mời tôi, ông Holmes. Nhận được lời nhắn của ông độ một giờ trước, nên tôi đã tới, dù quả tình tôi không biết sao mình lại phải tuân theo ý của ông.”

“Có lẽ ta có thể làm sáng tỏ vấn đề rồi đường ai nấy đi,” Holmes nói. “Tạm thời tôi rất biết ơn ông đã tử tế nhận lời. Thứ lỗi cho tôi phải tiếp ông ngoài trời thế này, nhưng anh bạn Watson đây và tôi suýt chút nữa đã cung cấp một chương bổ sung cho cái mà báo chí gọi là ‘Nỗi kinh hoàng vùng Cornwall, nên tạm thời chúng tôi muốn hít thở bầu không khí trong lành ở đây hơn. Vì các vấn đề ta phải bàn sẽ ảnh hưởng rất mật thiết đến cá nhân ông, có lẽ ta nên nói chuyện ở nơi nào chắc chắn không bị nghe lỏm.”

Nhà thám hiểm rút điếu xì gà trên miệng ra và lạnh lùng nhìn bạn tôi. “Thưa ông, tôi lấy làm bối rối không hiểu,” ông ta nói, “ông định nói gì mà lại ảnh hưởng rất mật thiết đến cá nhân tôi.”

“Giết Mortimer Tregennis,” Holmes nói.

Trong phút chốc tôi ước mình có vũ khí trong người. Bộ mặt dữ dằn của Sterndale đỏ bầm lại, mắt long lên, những đường gân nổi hằn trên trán, cùng lúc ông ta nắm chặt tay lao tới bạn tôi. Đoạn, ông ta khựng lại, rồi khó khăn lắm mới lấy lại được vẻ điềm nhiên lạnh lùng, cứng cỏi có lẽ còn đáng gờm hơn cả cơn bột phát nóng nảy.

“Tôi đã sống giữa lũ mọi và ngoài vòng pháp luật quá lâu,” ông ta nói, “đến mức tôi nhiễm thói tự coi mình là luật. Ông Holmes, ông đừng nên quên điều đó, vì tôi không muốn làm tổn hại đến ông chút nào.”

“Tôi cũng không mong làm tổn hại gì đến ông, tiến sĩ Sterndale. Bằng chứng rõ nhất là, với những gì đã biết, tôi vẫn cho mời ông mà không phải cảnh sát.”

Sterndale thở hổn hển ngồi xuống, tỏ ra kinh sợ, có lẽ là lần đầu tiên trong cuộc đời phiêu lưu của mình. Trong phong thái của Holmes có sự điềm tĩnh tự tin vào sức mạnh khiến kẻ khác không tài nào cưỡng lại. Khách của chúng tôi lắp ba lắp bắp một lát, hai bàn tay to lớn cứ mở ra rồi nắm lại vì kích động.

“Ý ông là sao?” Cuối cùng ông ta hỏi. “Nếu đây là trò hù dọa của ông, ông Holmes ạ thì ông đã chọn lầm người để thí nghiệm rồi. Ta đừng vòng vo nữa. Ý ông là gì?”

“Tôi sẽ nói,” Holmes đáp, “và tôi nói với ông vì tôi mong sự thành thật sẽ được đáp lại bằng thành thật. Bước tiếp theo tôi định làm gì hoàn toàn tùy thuộc vào tính chất lời bào chữa của ông.”

“Lời bào chữa của tôi?”

“Phải, thưa ông.”

“Bào chữa cho cái gì?”

“Tội giết Mortimer Tregennis.”

Sterndale lấy khăn tay lau trán. “Ông lại đang hù dọa chứ gì,” ông ta nói. “Thành công của ông chỉ toàn dựa vào khả năng hù dọa phi thường này sao?”

“Chính ông,” Holmes lạnh lùng nói, “tiến sĩ Leon Sterndale ạ, mới là kẻ đang hù dọa người khác chứ không phải tôi. Để chứng minh tôi sẽ cho ông biết một số tình tiết tôi dựa vào để đi đến kết luận. Việc ông từ Plymouth quay về, bỏ mặc một phần hành lí vẫn được chuyển đi tiếp đến Phi châu, tôi chỉ có thể nói rằng ngay từ đầu điều đó đã cho thấy ông là một trong những nhân tố phải tính đến khi dựng lại thảm kịch này…”

“Tôi quay lại…”

“Tôi đã nghe lí do của ông và thấy không thuyết phục cũng không thỏa đáng. Chúng ta sẽ bỏ qua chuyện đó. Ông xuống đây hỏi tôi nghi ngờ ai. Tôi từ chối trả lời. Thế là ông đến nhà mục sư, chờ bên ngoài một lát, rồi cuối cùng quay về chòi.”

“Làm sao ông biết chuyện đó?”

“Tôi bám theo ông.”

“Tôi có thấy ai đâu.”

“Tất nhiên tôi bám theo thì làm sao ông thấy được. Ông trải qua một đêm bồn chồn trong chòi, và ông đã lập vài kế hoạch sau đó ông bắt đầu ra tay từ lúc tinh mơ. Vừa hừng đông ông đã ra khỏi cửa, ông bỏ vào túi nắm sỏi đỏ vun đống cạnh cổng.”

Sterndale giật bắn và nhìn Holmes kinh ngạc.

“Rồi ông đi bộ đến nhà mục sư. Tôi có thể nhận xét là lúc ấy ông cũng đi đôi giày cao su có sọc như lúc này. Tại nhà mục sư ông đi qua vườn cây và hàng rào bên hông, tới dưới cửa sổ của khách trọ Tregennis. Lúc đó trời đã sáng, nhưng trong nhà vẫn chưa có động tĩnh gì. Ông lấy ít sỏi trong túi ra, và ném vào cửa sổ bên trên.”

Sterndale đứng bật dậy. “Tôi tin ông chính là quỷ!” Ông ta kêu lên.

Holmes mỉm cười trước lời khen. “Ông phải ném hai, có lẽ ba, hay cả nắm sỏi mới làm cho khách trọ tới cửa sổ. Ông ra hiệu cho ông ta xuống. Ông ta vội vã thay đồ rồi xuống phòng khách. Ông vào bằng cửa sổ. Hai người nói chuyện riêng - ngắn thôi - trong lúc đó ông đi tới lui trong phòng. Rồi ông ra ngoài và đóng cửa sổ lại, đứng ngoài bãi cỏ hút xì gà và theo dõi diễn biến bên trong. Cuối cùng, khi Tregennis đã chết, ông rút lui như khi đến. Nào, tiến sĩ Sterndale, ông bào chữa thế nào cho hành động đó, và động cơ khiến ông hành động như vậy là gì? Nếu ông nói lập lờ hay giỡn với tôi, tôi cam đoan với ông rằng vấn đề sẽ vĩnh viễn vuột khỏi tay tôi.”

Mặt vị khách của chúng tôi xám ngoét đi khi nghe lời buộc tội. Lúc này ông ta ngồi ôm mặt nghĩ ngợi một lúc. Rồi đột nhiên, ông ta rút trong túi trên ngực ra một tấm hình và ném lên bàn trước mặt chúng tôi. “Lí do đây,” ông ta nói.

Đó là hình bán thân một phụ nữ xinh đẹp vô cùng. Holmes khom người tới. “Brenda Tregennis,” anh nói.

“Phải, Brenda Tregennis,” khách của chúng tôi nhắc lại. “Nhiều năm rồi tôi yêu cô ấy. Nhiều năm rồi cô ấy yêu tôi. Đó là nguyên do bí mật khiến tôi ẩn dật ở Cornwall mà thiên hạ vẫn lấy làm lạ. Nhờ đó tôi được gần người duy nhất trên đời mà tôi yêu quý. Tôi không thể cưới cô ấy, vì tôi có một người vợ đã bỏ tôi nhiều năm nhưng vẫn không thể li dị, vì luật pháp tệ hại của Anh quốc. Nhiều năm rồi Brenda chờ đợi. Nhiều năm rồi tôi chờ đợi. Vậy mà cái chúng tôi đã đợi là thế này đây.” Một tiếng nấc khủng khiếp làm rung chuyển cả thân hình vạm vỡ, ông ta bóp chặt cổ họng mình đằng sau chòm râu điểm bạc. Cố gắng lắm ông mới kiềm chế được mà nói tiếp. “Mục sư biết. Ông ấy là người thân tín của chúng tôi. Ông ấy sẽ cho ông biết cô ấy là một thiên sứ trên cõi trần. Vì thế ông ấy đã đánh điện cho tôi và tôi quay lại. Hành lí của tôi hay Phi châu có đáng gì khi tôi biết tai ương đã xảy đến cho người yêu dấu? Vậy là ông đã có manh mối còn thiếu trong hành động của tôi, ông Holmes.”

“Xin cứ nói tiếp,” bạn tôi nói.

Tiến sĩ Sterndale rút trong túi ra một gói giấy và để trên bàn. Bên ngoài có dòng chữ Radix pedis diaboli bên dưới có nhãn màu đỏ cho biết đó là độc dược. Ông ta đẩy nó về phía tôi. “Tôi đoán ông là bác sĩ, thưa ông. Ông đã bao giờ nghe nói đến thứ độc dược này chưa?”

“Rễ chân quỷ! Chưa, tôi chưa từng nghe.”

“Cái đó cũng chẳng ảnh hưởng gì đến uy tín chuyên môn của ông,” ông ta nói, “vì tôi tin rằng, trừ một mẫu trong phòng thí nghiệm tại Buda, ở Âu châu không còn mẫu nào khác. Nó vẫn chưa có trong dược điển hay tài liệu độc chất học. Rễ có hình thù như bàn chân, nửa giống chân người, nửa giống chân dê; bởi thế một nhà truyền giáo nghiên cứu thực vật học đã đặt cho nó cái tên kì dị như thế. Nó được các thầy phù thủy ở một số vùng thuộc Tây Phi dùng làm chất độc thử tội và là một loại độc dược bí truyền. Riêng mẫu này tôi có được trong hoàn cảnh rất đặc biệt ở xứ Ubangi.” Vừa nói vậy, ông vừa mở lớp giấy để lộ một nắm bột màu nâu đỏ, trông như thuốc lá.

“Rồi sao, thưa ông?” Holmes lạnh lùng hỏi.

“Tôi sắp kể tất cả đây, ông Holmes, vì ông đã biết nhiều đến thế thì rõ ràng là nên kể hết cho ông vì như vậy có lợi cho tôi. Tôi đã giải thích mối quan hệ giữa tôi với gia đình Tregennis. Vì cô em gái mà tôi thân tình với mấy ông anh. Trong gia đình đã có cãi vã về tiền nong làm gã Mortimer này bị anh em xa lánh, nhưng chuyện đó được cho là đã hòa giải, sau đó tôi vẫn gặp hắn cũng như mấy người kia. Hắn là một kẻ mưu mô, thâm hiểm và quỷ quyệt, rồi có những việc xảy ra khiến tôi sinh nghi, nhưng tôi không có nguyên cớ gì để gây chuyện.

Một hôm, chỉ vài tuần trước thôi, hắn đến chỗ tôi và tôi đã cho hắn xem vài món của lạ Phi châu. Ngoài mấy thứ khác, tôi còn đưa hắn xem chất bột này, và tôi cho hắn biết những đặc tính kì lạ của nó, nó kích thích các tế bào thần kinh trung ương kiểm soát cảm xúc sợ hãi, và những người bản xứ xấu số bị thầy phù thủy trong bộ lạc thử tội bằng thứ này thì chỉ có chết hoặc phát điên. Tôi còn bảo hắn khoa học Âu châu sẽ bất lực không phát hiện được nó. Làm sao hắn lấy được thì tôi chịu không biết, vì tôi không hề ra khỏi phòng, nhưng chắc chắn là lúc tôi mở tủ và lúi húi bên mấy cái hộp, hắn đã xoay xở lấy được một ít rễ chân quỷ. Tôi nhớ rõ hắn gạn hỏi tôi về liều lượng và thời gian nó phát tác, nhưng tôi chẳng mảy may nghĩ rằng hắn có thể hỏi vì lí do cá nhân.

Tôi không nghĩ gì đến chuyện đó nữa cho đến khi bức điện của mục sư tới tay tôi tại Plymouth. Kẻ bất lương này tưởng tôi đã ra khơi trước khi tin tức tới tai tôi, và tôi sẽ biền biệt hàng năm trời ở Phi châu. Nhưng tôi đã tức tốc quay về. Dĩ nhiên sau khi nghe thuật lại các tình tiết, tôi dám chắc rằng chất độc của mình đã bị lợi dụng. Tôi đến gặp ông, may ra ông nghĩ được một lời giải thích nào khác. Nhưng không thể có. Tôi đã tin chắc rằng Mortimer Tregennis là hung thủ; rằng vì tiền, và có lẽ vì nghĩ rằng nếu mấy người kia đều điên loạn cả thì hắn sẽ là người duy nhất giám hộ tài sản chung của họ, hắn đã đem bột rễ chân quỷ ra đầu độc họ, làm hai người loạn trí, và giết chết em gái Brenda, người duy nhất tôi yêu cũng là người duy nhất yêu tôi trên cõi đời này. Tội ác của hắn đó; vậy thì phải trừng phạt hắn ra sao? Nhờ đến luật pháp ư? Bằng chứng đâu? Tôi biết các tình tiết là đúng, nhưng làm sao có thể thuyết phục đám bồi thẩm đoàn nhà quê tin vào một chuyện có vẻ hoang đường như vậy được? Có thể được, mà cũng có thể không. Nhưng tôi không thể chấp nhận thất bại. Linh hồn tôi gào thét đòi trả thù. Lúc trước tôi có nói với ông, thưa ông Holmes, rằng phần lớn đời mình tôi đã sống ngoài vòng pháp luật, và cuối cùng tôi đã trở thành luật của chính mình. Cho nên bây giờ cũng vậy. Tôi phán quyết rằng hắn phải chịu chung số phận hắn đã đem đến cho người khác. Hoặc là thế hoặc tự tay tôi sẽ thực thi công lí. Trên khắp nước Anh không ai có thể xem nhẹ mạng sống của mình hơn tôi lúc này.

Giờ tôi đã kể hết cho ông. Ông đã tự tìm ra phần còn lại. Như ông nói, sau một đêm bồn chồn, tôi ra khỏi nhà từ sớm. Tôi đã tiên liệu cái khó khi đánh thức hắn dậy, nên gom chút sỏi như ông đã nói, và tôi dùng chúng để ném vào cửa sổ phòng ngủ. Hắn xuống và mở cửa sổ phòng khách cho tôi vào. Tôi vạch tội hắn. Tôi bảo hắn rằng tôi đến với tư cách quan tòa và người hành quyết. Kẻ khốn nạn sụp xuống ghế, chết điếng khi thấy khẩu súng lục của tôi. Tôi thắp đèn, để bột bên trên, rồi đứng ngoài cửa sổ, sẵn sàng thực hiện lời đe dọa nếu hắn cố rời phòng. Hắn chết trong vòng năm phút. Chúa ơi! Hắn đã chết vậy đấy! Nhưng tim tôi đã hóa đá, vì trước đó người yêu dấu vô tội của tôi cũng từng phải chịu cái chết thê thảm y như thế. Đó là câu chuyện của tôi, ông Holmes ạ. Có lẽ, nếu ông yêu một người đàn bà, chính ông cũng sẽ làm vậy. Dù sao đi nữa, ông đã bắt thóp được tôi. Ông định làm gì tùy ông. Như tôi đã nói, không có người nào coi thường cái chết hơn tôi.”

Holmes ngồi im lặng một lát.

“Ông có dự định gì?” Cuối cùng anh hỏi.

“Tôi đã định vùi mình ở Trung Phi. Việc của tôi ở đó chỉ mới xong được một nửa.”

“Đi mà làm nốt đi,” Holmes nói. “Ít ra tôi cũng chưa có ý định ngăn cản ông.”

Tiến sĩ Sterndale nhấc thân hình đồ sộ dậy, nặng nề cúi chào, rồi bỏ đi.

Holmes châm tẩu thuốc và đưa túi thuốc cho tôi. “So với thứ khói kia thì loại này hãy còn lành chán,” anh nói. “Watson này, tôi nghĩ anh phải đồng ý rằng ta không cần can thiệp vào vụ này. Ta đã điều tra độc lập, thì ta cũng có quyền hành động độc lập. Anh sẽ không tố giác người này chứ?”

“Tất nhiên là không,” tôi đáp.

“Tôi chưa yêu bao giờ, Watson ạ, nhưng nếu tôi yêu và nếu người phụ nữ tôi yêu gặp phải kết cục như vậy, ắt tôi cũng hành động như ông thợ săn sư tử vô thiên vô pháp của chúng ta. Ai biết được? Thôi nào, Watson, tôi sẽ không giải thích điều đã hiển nhiên để khỏi xúc phạm trí tuệ của anh. Sỏi trên bậu cửa sổ, tất nhiên, là khởi điểm điều tra của tôi. Trong vườn nhà mục sư không có loại sỏi đó. Chỉ khi tôi để mắt đến tiến sĩ Sterndale và căn chòi của ông ta thì tôi mới bắt gặp loại sỏi tương tự. Ngọn đèn cháy giữa ban ngày và bột còn lại trên tấm che là những mắt xích tiếp theo trong chuỗi suy luận. Còn giờ thì, Watson thân mến, tôi nghĩ ta có thể xua vụ này khỏi tâm trí và, với lương tâm trong sáng, quay lại tìm hiểu gốc tích Chaldea còn ghi dấu ở nhánh Cornvall trong ngôn ngữ vĩ đại của người Celt.”

CÚI CHÀO GIÃ BIỆT
(His Last Bow, 1917)
Phần kết của Sherlock Holmes

Lúc ấy là 9 giờ tối ngày 2 tháng 8 - tháng 8 kinh hoàng nhất trong lịch sử thế giới. Ngay lúc ấy người ta đã có cảm tưởng hình như lời nguyện của chúa trời đang treo nặng trên đầu một thế giới suy đồi, bởi sự im lìm đáng sợ và dự cảm mơ hồ trong bầu không khí oi nồng và ứ đọng. Mặt trời đã lặn từ lâu, nhưng phía chân trời đằng tây vẫn còn hằn lên một vết rạch màu đỏ máu như vết thương hở miệng. Bên trên, những vì sao tỏa sáng rực rỡ, còn ở dưới là ánh đèn tàu thuyền lung linh trong vịnh. Hai người Đức tiếng tăm đứng cạnh tường chắn bằng đá của lối đi trong vườn, đằng sau là ngôi nhà dài, thấp có đầu hồi lớn, và họ nhìn xuống bãi biển rộng dưới chân mỏm đá vôi đồ sộ nơi Von Bork, như một cánh đại bàng phiêu bạt, đã chọn làm chỗ đậu từ bốn năm về trước. Họ đứng chụm đầu sát nhau, thì thầm trò chuyện, giọng cẩn mật. Hai đốm sáng ở đầu điếu xì gà của họ trông chẳng khác gì đôi mắt nung nấu của một con quỷ nham hiểm đang nhìn xuống trong bóng tối.

Gã Von Bork này là một tay xuất chúng, một kẻ ít ai bì kịp trong hàng ngũ các mật vụ tận tụy của hoàng đế Đức. Ban đầu, nhờ có thực tài mà gã được giao nhiệm vụ ở Anh, nhiệm vụ tối quan trọng, nhưng từ khi gã tiếp quản nhiệm vụ này thì những tài năng ấy càng được dịp chứng tỏ tuy chỉ có chừng năm, sáu người trên thế giới biết sự thật về tài năng của gã. Một trong những nhân vật đó là nam tước Von Herling, chánh thư kí tòa công sứ, người đang đứng cùng gã lúc này và có hẳn một chiếc xe Benz một trăm mã lực hoành tráng đậu choán cả đường làng đang chờ đưa về London.

“Theo phán đoán của tôi về chiều hướng diễn biến, có lẽ chỉ trong vòng một tuần nữa ông sẽ về tới Berlin,” viên thư kí nói. “về đến nơi, ông bạn Von Bork thân mến ạ, tôi nghĩ ông sẽ ngạc nhiên trước sự nghênh đón dành cho ông. Tôi tình cờ được biết cấp tối cao hết sức coi trọng công lao của ông ở đất nước này.”

Viên thư kí có vóc người cao lớn, đồ sộ và kiểu cách nói năng chậm rãi, nặng trịch vốn là phẩm chất chủ yếu của ông ta trong sự nghiệp chính trị.

Von Bork bật cười. “Đánh lừa họ không khó lắm,” gã nhận xét. “Không thể tưởng tượng trên đời lại có dân tộc nào dễ gạt và ngây ngô đến thế.”

“Cái đó thì tôi không biết,” người kia trầm ngâm nói. “Họ có những giới hạn kì lạ và ta phải học cách tuân theo. Chính vẻ bề ngoài ngây ngô của họ là cái bẫy đối với kẻ lạ. Ban đầu ta tưởng họ hoàn toàn nhu hòa. Rồi thình lình ta vấp phải thái độ rất cứng rắn, và thế là ta biết mình đã đụng đến giới hạn và phải tự điều chỉnh theo đó. Chẳng hạn, họ có những quy ước thiển cận mà tuyệt đối phải tuân thủ.”

“Ý ông là ‘lề lối chuẩn mực’ và những thứ đại loại như vậy chứ gì?” Von Bork thở dài bởi chính gã cũng từng nếm mùi nhiều.

“Ý tôi là định kiến của người Anh và mọi biểu hiện kì quặc của nó. Tôi có thể nhắc lại một ví dụ làm dẫn chứng, đó là một trong những sai lầm ngớ ngẩn tệ hại nhất của chính tôi - tôi có thể nói về sai lầm của mình, vì ông biết rõ công việc tôi đủ để biết những thành công của tôi. Đó là vào chuyến đi đầu tiên của tôi. Tôi được mời đến một buổi nhóm họp cuối tuần tại nhà nghỉ ở đồng quê của một bộ trưởng trong nội các. Cuộc trò chuyện hớ hênh đến khó tin.”

Von Bork gật đầu. “Tôi đã ở đó,” gã nói cụt lủn.

“Đúng. Theo lệ thường tôi gửi một bản tóm tắt thông tin về Berlin. Không may là ngài thủ tướng của ta có hơi vụng về trong mấy chuyện này, và ngài đã buột ra một câu bình phẩm để lộ rằng ngài biết nội dung buổi nhóm họp đó. Dĩ nhiên, dấu vết dẫn thẳng tới tôi. Ông không biết chuyện đó tai hại với tôi thế nào đâu. Tôi có thể cam đoan với ông là lần đó các chủ nhà người Anh của ta chẳng có vẻ gì là nhu hòa cả. Phải mất hai năm tôi mới dìm được chuyện đó xuống. Còn ông, trong điệu bộ thể thao này…”

“Không, không, đừng gọi là điệu bộ. Điệu bộ là giả tạo. Mà chuyện này thì hoàn toàn tự nhiên. Tôi là dân thể thao bẩm sinh. Tôi thích thể thao mà.”

“Chà, vậy thì càng hiệu quả. Ông đua du thuyền cùng họ, ông đi săn với họ, ông chơi mã cầu, ông chấp họ trong mọi cuộc chơi, ông đoạt giải đua xe tứ mã tại Olympia. Tôi nghe nói thậm chí ông còn đấm bốc với mấy tay sĩ quan trẻ. Kết quả ra sao? Không ai dè chừng ông cả. Ông là một ‘ông bạn quý’, ‘một tay người Đức đàng hoàng’, một gã trẻ trung bạt mạng, uống như hũ chìm, la cà hộp đêm, lang thang khắp phố. Ấy vậy mà, căn nhà đồng quê yên tĩnh này của ông là trung tâm của phân nửa những mối nguy hại ở nước Anh, và vị điền chủ ưa thể thao lại là mật vụ cáo già nhất Âu châu. Thần tình, Von Bork thân mến ạ - quả là thần tình!”

“Ông quá khen rồi, thưa nam tước. Nhưng quả thực tôi có thể khẳng định bốn năm tôi ở xứ này không phải là vô ích. Tôi chưa cho ông xem cái kho nho nhỏ của tôi nhỉ. Nếu không phiền, mời ông vào xem giây lát!” Cửa thư phòng mở thẳng ra thềm. Von Bork đẩy cửa đi vào trước và bấm công tắc đèn điện. Rồi gã đóng cửa lại sau lưng thân hình kềnh càng đi theo và cẩn thận chỉnh lại tấm rèm nặng trịch che cửa sổ có lưới mắt cáo. Chỉ khi đã làm và kiểm tra mọi biện pháp phòng bị, gã mới quay bộ mặt diều hâu rám nắng sang vị khách.

“Một số giấy tờ của tôi đã được chuyển đi rồi,” gã nói. “Hôm qua, vợ tôi và gia nhân đi Tlushing và đã mang theo những giấy tờ thứ yếu. Tất nhiên, tôi phải yêu cầu đại sứ quán có biện pháp bảo vệ những giấy tờ khác.”

“Tên ông đã được liệt vào danh sách đoàn hộ tống của ngài đại sứ. Ông và hành lí của ông sẽ không gặp phải trở ngại gì đâu. Tất nhiên, cũng có thể chúng ta không phải đi. Anh quốc có thể để mặc Pháp. Chúng ta biết chắc rằng không có hiệp ước ràng buộc nào giữa hai nước.”

“Còn Bỉ?”

“Phải, Bỉ cũng vậy.”

Von Bork lắc đầu. “Tôi không hiểu nổi sao lại thế. Nhất định phải có hiệp ước chứ. Nước Anh sẽ không bao giờ gượng lại được sau nỗi nhục đó.”

“Ít nhất lúc này họ vẫn đang tạm thời hưởng hòa bình.”

“Nhưng còn danh dự?”

“Chậc, thưa ông, chúng ta sống trong thời đại của chủ nghĩa vị lợi. Danh dự là một khái niệm thời Trung cổ. Vả chăng nước Anh vẫn chưa sẵn sàng. Điều này quả là khó hiểu, thậm chí ta đã thu khoản thuế chiến tranh đặc biệt lên đến năm mươi triệu, ai nhìn vào động thái đó cũng phải thấy mục đích của ta rõ rành rành như đăng quảng cáo trên trang nhất tờ Times, ấy vậy mà dân tộc này vẫn chưa chịu tỉnh ngộ. Đây đó cũng có kẻ đặt dấu hỏi. Vậy là tôi phải tìm câu trả lời. Đây đó có kẻ thấy bức xúc. Vậy là tôi phải xoa dịu. Nhưng tôi có thể cam đoan với ông rằng cho đến lúc này những vấn đề cốt yếu như tích trữ quân nhu, chuẩn bị đối phó với chiến tranh tàu ngầm, tổ chức chế tạo chất nổ có sức công phá mạnh thì vẫn chưa thấy họ chuẩn bị gì cả. Vậy thì, làm sao nước Anh có thể tham chiến, nhất là khi ta đã khuấy đảo họ bằng những mưu mô quỷ quyệt nào là nội chiến Ireland, nào là phong trào phụ nữ đòi quyền bầu cử, và không biết còn những vụ gì nữa để khiến họ phải bận bịu với tình hình trong nước.”

“Họ phải nghĩ đến tương lai của mình.”

“À, đó lại là chuyện khác. Tôi nghĩ rằng trong tương lai chúng ta có những kế hoạch rất rõ ràng để đối phó với nước Anh, và thông tin của ông sẽ có tầm quan trọng sống còn đối với chúng ta. Với quý ông John Bull[224] đó chỉ là chuyện một sớm một chiều mà thôi. Nếu hắn thích sớm thì ta đã hoàn toàn sẵn sàng. Nếu là chiều ta càng sẵn sàng hơn. Tôi nghĩ họ sát cánh với đồng minh thì khôn ngoan hơn là đơn độc, nhưng đó là chuyện của họ. Tuần này là tuần định mệnh của họ. Nhưng ông đang nói về giấy tờ của ông mà.”

Ông ta ngồi trong ghế bành, dưới ánh đèn rọi vào cái đầu hói to bè, và thong dong hút xì gà. Căn phòng lớn ốp ván gỗ sồi, có kệ sách xếp dọc theo tường, và một tấm rèm rủ xuống ở góc xa. Tấm rèm được kéo lên để lộ một két sát lớn, nẹp đồng thau. Von Bork tháo một chìa khóa nhỏ từ sợi xích đeo đồng hồ bỏ túi, và sau một vài thao tác phức tạp với ổ khóa, gã mở toang cánh cửa nặng.

“Nhìn đi!” Gã vừa nói, vừa lùi lại và khoát tay.

Ánh đèn soi rõ vào két sắt mở, và viên thư kí đại sứ quán nhìn chăm chú dãy hộc tủ chất đầy tài liệu. Mỗi ngăn đều có nhãn, và khi đưa mắt liếc dọc theo đó, ông ta đọc thấy một loạt những cái tên như: “Ford,” “Phòng thủ cảng,” “Máy bay,” “Ireland,” “Ai Cập,” “Căn cứ Portsmouth,” “Kênh đào,” “Căn cứ hải quân Rosythe” và còn nhiều nữa. Mỗi ngăn đều xếp lô nhô giấy tờ và bản vẽ.

“Đồ sộ!” Viên thư kí nói. Bỏ điếu xì gà xuống, ông ta vỗ nhẹ hai bàn tay múp míp.

“Mà hết thảy được thu thập trong bốn năm đấy nhé, thưa nam tước. Đối với tay điền chủ nhà quê uống như hũ chìm, suốt ngày rong chơi trên lưng ngựa thì không đến nỗi nào. Nhưng viên ngọc quý trong bộ sưu tập của tôi sắp đến và đã có chỗ bố trí sẵn sàng cho nó.” Gã chỉ một chỗ trống trên có viết chữ in hoa: “TÍN HIỆU HẢI QUÂN”.

“Nhưng ở đó ông có nhiều hồ sơ lắm rồi mà.”

“Toàn giấy tờ lỗi thời và bỏ đi. Không hiểu sao bộ Hải quân lại cảnh giác nên đã thay đổi toàn bộ mật mã. Đúng là một đòn tai hại, nam tước ạ - đây là trở ngại lớn nhất trong toàn bộ chiến dịch của tôi. Nhưng nhờ cuốn sổ chi phiếu của tôi và ông bạn Altamont quý hóa mà tối nay mọi sự sẽ đâu vào đấy cả.”

Nam tước nhìn đồng hồ rồi thốt lên một tiếng kêu thất vọng. “Thôi, quả thực tôi không thể chờ thêm nữa. Ông cứ hình dung lúc này ở đại sứ quán đang có nhiều biến động và tất cả chúng tôi đều phải có mặt đúng vị trí. Tôi những mong có thể báo tin về hành động táo bạo của ông. Altamont không hẹn giờ nào sao?”

Von Bork đẩy một bức điện qua: Chắc chắn tối nay sẽ đến và đem bugi mới. Altamont.

“Bugi, hử?”

“Ông thấy đấy, hắn ta làm ra vẻ là một chuyên gia về xe hơi còn tôi có nguyên một gara. Theo mật hiệu của chúng tôi, bất cứ thứ gì có khả năng đề cập đến cũng được đặt tên theo một linh kiện. Nếu hắn nói bộ tản nhiệt thì đó là tàu chiến, bơm dầu là tàu tuần dương, vân vân. Bugi là tín hiệu hải quân.”

“Từ Portsmouth lúc trưa,” viên thư kí vừa nói vừa xem xét địa chỉ trên phong bì. “Mà này, ông trả cho hắn cái gì?”

“Năm trăm bảng cho riêng việc này. Dĩ nhiên hắn ta còn có lương nữa.”

“Tên xỏ lá tham lam. Bọn phản quốc này có ích đấy, nhưng tôi vẫn tiếc khoản tiền thưởng cho chúng.”

“Tôi không tiếc gì Altamont cả. Hắn ta là tay sai đắc lực. Nếu tôi trả hậu kiểu gì hắn cũng giao ‘hàng’, chính miệng hắn nói vậy. Vả lại, hắn ta đâu có phản quốc. Tôi cam đoan với ông là ngay một điền chủ quý tộc Đức chính cống nhất căm ghét nước Anh cũng chưa thấm vào đâu so với một người Mỹ gốc Ireland ôm hận.”

“Ồ, người Mỹ gốc Ireland ư?”

“Nghe giọng hắn thì không nghi ngờ gì nữa. Nói thật, đôi lúc tôi hầu như không hiểu hắn nói gì. Cứ như thể hắn không chỉ tuyên chiến với vua Anh mà còn thù địch cả tiếng Anh của nhà vua nữa. Ông phải đi thật ư? Có thể hắn đến bây giờ đấy.”

“Không. Tôi lấy làm tiếc, nhưng tôi đã nán lại quá thời gian cho phép rồi. Chúng tôi mong ông sáng sớm mai, chỉ cần chuyển được cuốn sổ tín hiệu đó đến đại sứ quán thì coi như ông đã có thể đóng dấu hoàn thành thắng lợi lên hồ sơ công tác của mình ở Anh rồi. Sao! Tokay à!” Ông ta chỉ một chai phủ bụi được niêm phong kĩ để cùng hai chiếc li cao trên khay.

“Cho phép tôi mời ông một li trước khi đi?”

“Không, cảm ơn. Trông như sắp liên hoan thì phải.”

“Altamont rất sành rượu, và hắn ta thích Tokay. Thằng cha này khó chiều nên phải chăm chút từng li từng tí. Nói thật với ông, tôi phải nghiên cứu hắn kĩ lắm đấy.”

Họ đã bước ra thềm và đi về phía cỗ xe hoành tráng mà tài xế của nam tước đã nổ máy.

“Tôi chắc đó là ánh đèn ở Harwich,” viên thư kí vừa nói vừa khoác áo choàng. “Bốn bề có vẻ trời yên biển lặng quá chừng. Nhưng có lẽ chỉ trong vòng một tuần sẽ có những ánh đèn khác, và bờ biển nước Anh sẽ không còn được bình yên như thế nữa! Vả lại nếu những điều Zeppelin[225] đã hứa hẹn với chúng ta thành hiện thực thì bầu trời cũng sẽ không được yên đâu. À này, ai vậy?”

Đằng sau họ chỉ còn một ô cửa sổ sáng đèn; ngồi bên chiếc bàn phía trong cửa sổ là một bà già sắc mặt hồng hào đội chiếc mũ nhà quê. Bà cắm cúi đan và chốc chốc lại dừng tay để vuốt ve một con mèo đen to tướng trên chiếc ghế đẩu bên cạnh.

“Đó là Martha, người hầu duy nhất tôi giữ lại.”

Viên thư kí cười tủm tỉm. “Bà ta chẳng khác nào hình ảnh nhân cách hóa của nước Anh,” ông ta nói, “chỉ biết chăm chăm vào việc của mình và toát lên vẻ ngái ngủ. Thôi, au revoir, Von Bork!” Ông ta vẫy tay chào lần cuối và tót lên xe hơi, lập tức hai luồng sáng hình chóp nón màu vàng từ đèn pha bật chiếu xuyên qua bóng tối. Viên thư kí ngả người trên những tấm nệm trong chiếc limousine xa xỉ, mải mê nghĩ về thảm kịch đang cận kề của Âu châu đến độ không để ý thấy khi vòng qua khúc cua trên đường làng xe ông suýt sượt qua một chiếc Ford nhỏ chạy ngược hướng.

Von Bork thong thả trở lại thư phòng khi ánh đèn ô tô đã chìm khuất hẳn. Khi đi ngang, gã thấy bà quản gia già đã tắt đèn đi nghỉ. Gã thấy sự im ắng và bóng tối của căn nhà thênh thang sao mà lạ lẫm, bởi trước đây còn có gia đình gã và đám gia nhân đông đúc. Tuy vậy, gã thấy nhẹ nhõm khi nghĩ rằng họ đều được an toàn và trừ một bà già còn ở lại trong bếp, gã được ở một mình giữa toàn bộ nơi này. Trong thư phòng có nhiều thứ phải thu dọn, nên gã bắt tay vào làm cho đến khi khuôn mặt sắc sảo, đẹp đẽ của gã đỏ bừng vì hơi nóng bốc ra khi đốt giấy tờ. Bên bàn đặt một vali da, và gã bắt đầu xếp đặt những thứ quý giá trong két sắt vào vali thật gọn gàng và có hệ thống. Nhưng gã chỉ vừa bắt tay vào làm thì đôi tai thính nhạy đã nghe thấy tiếng xe hơi từ xa vọng lại. Tức thì gã thốt lên một tiếng hài lòng, cột vali lại, đóng két an toàn, khóa lại, và vội vã ra thềm. Vừa kịp lúc gã thấy ánh đèn của một chiếc xe nhỏ dừng ở cổng. Một người lao ra khỏi xe và thoăn thoắt tiến về phía gã, còn tay tài xế đã có tuổi, khổ người đậm, ria mép điểm bạc ngồi yên như cam chịu cảnh chờ đợi.

“Sao?” Von Bork háo hức hỏi, chạy tới đón vị khách.

Đáp lời gã, người nọ đắc thắng vẫy vẫy một gói nhỏ bọc giấy nâu giơ cao quá đầu. “Tối nay ông chào mừng tôi,” ông ta kêu lên. “Cuối cùng tôi đã mang được chiến lợi phẩm về rồi.”

“Các tín hiệu phải không?”

“Đúng như tôi đã nói trong điện tín. Không thiếu thứ gì, cờ hiệu, đèn hiệu, tín hiệu Marconi - xin ông nhớ cho, đây là bản sao chứ không phải bản gốc. Lấy bản gốc thì nguy hiểm quá. Nhưng là hàng thật đấy, ông cứ yên tâm.” Ông ta vỗ vai gã người Đức một cách thân tình và thô lỗ khiến gã nhăn mặt.

“Vào đi,” gã nói. “Trong nhà chỉ có mình tôi. Tôi đang chờ mỗi cái này thôi. Tất nhiên bản sao thì tốt hơn bản chính. Bản chính mà mất thì họ sẽ đổi toàn bộ. Nhưng bản sao này có đáng tin cậy không?”

Người Mỹ gốc Ireland đã vào thư phòng, ngồi duỗi dài chân trên ghế tựa. Ông ta cao, gầy, quãng sáu mươi, nét mặt sắc sảo và chòm râu dê nhỏ khiến ông hao hao giống tranh biếm họa chú Sam[226]. Điếu xì gà ướt nhẹp, hút dở trễ bên khóe miệng, và khi ngồi xuống ông ta đánh diêm châm lại.

“Chuẩn bị rút hả?” Ông ta nói khi nhìn quanh. “Này ông,” ông ta nói thêm, khi mắt dừng lại ở cái két an toàn không còn che rèm nữa, “đừng nói là ông cất giấy tờ trong đó chứ?”

“Sao không?”

“Chúa ơi, trong cái thứ kì cục để mở thông thống ra thế kia à! Vậy mà họ đánh giá ông là gián điệp tầm cỡ gì đó chứ. Trời đất, đến một thằng lưu manh ở Mỹ dùng dụng cụ khui đồ hộp cũng mở được cái thứ đó nữa là. Tôi mà biết thư từ của mình để khơi khơi như thế thì có họa là ngớ ngẩn mới viết cho ông.”

“Bọn lưu manh còn lâu mới cạy được két này,” Von Bork trả lời. “Không một dụng cụ nào cắt được thứ kim loại đó.”

“Nhưng còn ổ khóa?”

“Không, đó là ổ khóa kép. Ông biết nó là gì không?”

“Ông nói xem nào,” người Mỹ đáp.

“Ấy, muốn làm cho khóa hoạt động thì phải biết mã gồm một từ và một dãy số.” Gã đứng lên và khoe ra một đĩa tròn gồm hai vòng xoay quanh lỗ khóa. “Vòng ngoài là mã chữ cái, vòng trong là mã số.”

“Chà, chà, tốt nhỉ.”

“Đâu có đơn giản như ông tưởng. Tôi đặt làm cái két này từ bốn năm trước, ông thử nghĩ xem tôi chọn số và chữ gì?”

“Tôi chịu.”

“Vâng, tôi chọn tháng tám là chữ, và 1914 là mã số, và giờ đã đến thời điểm đó.”

Nét mặt người Mỹ lộ vẻ ngạc nhiên và thán phục. “Trời, quả là tài tình! Thì ra ông đã biết chính xác từ hồi đó.”

“Phải, ngay từ hồi ấy trong chúng tôi còn có người dự đoán được cả ngày nữa kia. Giờ thì ngày đó sắp đến, sáng mai tôi sẽ ngừng hoạt động.”

“Ấy, tôi nghĩ ông phải dàn xếp cho tôi nữa chứ. Tôi không ở lại cái xứ chết tiệt này một mình đâu. Như tôi thấy thì, trong vòng một tuần nữa, thằng cha John Bull sẽ chồm dậy trên hai chân sau và lên cơn điên dại cho xem. Tôi ưng theo dõi nó từ bên kia biển hơn.”

“Nhưng ông là công dân Mỹ còn gì?”

“Ấy, thì Jack James cũng là công dân Mỹ, vậy mà hắn đang bóc lịch ở Portland đấy thôi. Đem quốc tịch Mỹ ra mà trình bày với một thằng cớm Anh cũng chẳng ăn thua gì. ‘Đã ở đây thì phải tuân thủ luật lệ nước Anh,’ thể nào hắn cũng nói vậy. Mà này ông, nhân nói về Jack James, tôi thấy hình như ông không làm gì nhiều để che chở cho thủ hạ của mình thì phải.”

“Ý ông là sao?” Von Bork hỏi gay gắt.

“Thì đấy, ông thuê họ còn gì? Ông phải lo sao để họ không bị sa lưới chứ. Thế mà họ vẫn sa lưới, còn ông có bao giờ cứu vớt họ đâu? Như James…”

“Đó là lỗi của James. Chính ông cũng biết mà. Hắn quá tự tiện trong công việc.”

“James là thằng đầu đất - tôi đồng ý. Nhưng mà còn Hollis.”

“Thằng cha đó điên rồi.”

“À, về sau hắn đâm ra mụ mẫm. Suốt ngày phải sắm vai với cả trăm thằng mà động tí là chúng nó có thể đem mình tố giác với cảnh sát thì không loạn trí sao được. Nhưng còn Steiner...”

Von Bork giật bắn người, khuôn mặt hồng hào của hắn tái nhợt đi.

“Steiner làm sao?”

“Chà, họ tóm hắn rồi, thế đấy. Đêm qua họ khám xét kho của hắn, và thế là hắn cùng đám tài liệu đều đang trong nhà lao Portsmouth. Ông sẽ đi, còn hắn, thằng quỷ khốn nạn, sẽ phải lĩnh hậu quả, hắn mà toàn mạng được là còn may chán. Vì thế tôi muốn vượt biển ngay khi ông đi.”

Von Bork là người mạnh mẽ, tự chủ, nhưng dễ thấy cái tin vừa nghe được làm gã bị chấn động. “Làm thế nào chúng phát hiện ra Steiner được?” Hắn lẩm bẩm. “Đó là đòn nặng nhất.”

“Chà, suýt nữa ông đã lĩnh thêm một đòn nặng hơn, vì tôi tin họ sắp rờ đến tôi rồi.”

“Làm gì có chuyện đó!”

“Chắc chắn. Đã có người đến dò la bà chủ nhà tôi dưới mạn Fratton, khi biết chuyện tôi đoán đã đến lúc phải liệu đường rồi. Nhưng ông này, tôi thắc mắc sao bọn cớm lại biết mấy chuyện này nhỉ? Steiner là người thứ năm ông mất từ khi tôi làm việc cho ông, nếu tôi không nhanh chân lên thì tôi biết cái tên thứ sáu rồi. Ông giải thích chuyện đó ra sao, ông không lấy làm hổ thẹn khi thủ hạ của ông bị sa lưới cả lũ thế à?”

Von Bork đỏ mặt tía tai. “Sao ông dám bạo gan ăn nói kiểu ấy!”

“Tôi mà không bạo gan thì đã chẳng làm cho ông. Nhưng tôi nói thẳng nhé. Nghe nói đối với chính khách người Đức các ông thì khi một mật vụ đã xong việc, các ông sẽ không áy náy mà khử quách hắn đi.”

Von Bork bật dậy. “Ông dám ám chỉ tôi bán đứng mật vụ của mình ư!”

“Tôi không có ý đó, thưa ông, nhưng chắc đâu đó phải có một tên chỉ điểm, và việc tìm xem nó ở đâu phải trông cậy vào ông. Dù gì tôi cũng không liều lần nữa đâu. Tôi sẽ đến đất nước Hà Lan nhỏ bé càng sớm càng tốt.”

Von Bork đã kiềm chế được cơn giận. “Chúng ta đã là đồng minh lâu rồi, không nên tranh cãi đúng vào giờ chiến thắng,” hắn nói. “Ông đã làm việc cừ khôi và đã liều mình, tôi không thể quên điều đó. Bằng mọi giá hãy đi Hà Lan, rồi đáp tàu từ Rotterdam đến New York. Sau một tuần nữa sẽ không còn phương tiện nào khác an toàn đâu. Tôi sẽ lấy cuốn sổ đó để gói ghém cùng những thứ còn lại.”

Người Mỹ cầm gói nhỏ trong tay, nhưng chẳng tỏ vẻ gì là sắp đưa ra. “Vậy còn ‘đạn’ thì sao?” Ông ta hỏi.

“Cái gì?”

“Tiền thưởng. Năm trăm bảng. Phút chót tên pháo thủ đâm ra xấu chơi tệ, nên tôi phải đấm mõm hắn thêm một trăm đôla, không thì ông và tôi đã tiêu rồi. ‘Không là không!’ Hắn bảo thế, mà hắn không nói chơi đâu, nhưng phải thêm một trăm nữa mới được việc. Từ đầu đến cuối, tôi mất hai trăm bảng, nên đừng hòng tôi đưa mà không lấy cục tiền của mình.”

Von Bork mỉm cười hơi chua chát. “Hình như ông không đánh giá cao danh dự của tôi thì phải,” gã nói, “ông muốn có tiền rồi mới giao cuốn sổ chứ gì.”

“Ấy, thưa ông, đề nghị làm ăn mà.”

“Thôi được. Tùy ý ông.” Gã ngồi xuống bàn và hí hoáy viết lên một tờ chi phiếu xé từ sổ ra, nhưng chưa đưa ngay cho đồng bọn. “Suy cho cùng, ông Altamont ạ, đã gọi là làm ăn thì không có lí gì tôi lại phải tin ông hơn ông tin tôi. Ông hiểu không?” Hắn vừa nói thêm, vừa ngoảnh lại nhìn người Mỹ. “Tờ chi phiếu để trên bàn đây. Tôi yêu cầu được xem gói đó trước khi ông cầm tiền.”

Người Mỹ lẳng lặng trao cho gã. Von Bork tháo một vòng dây và hai lớp giấy gói. Trong giây lát hắn im lặng sững sờ nhìn trân trân cuốn sách nhỏ màu xanh lam trước mặt, trên bìa là hàng chữ in nhũ vàng: Cẩm nang thực hành nuôi ong. Tên gián điệp lão luyện chỉ kịp dán mắt vào cái tựa đề chẳng ăn nhập gì ấy trong giây lát. Liền sau đó, hắn đã bị một bàn tay thép nắm chật cứng sau gáy, và một miếng bọt biển tẩm chloroform đã đưa tới trước bộ mặt nhăn nhó của hắn.

***

“Một li nữa nhé, Watson!” Sherlock Holmes vừa nói vừa chìa chai Tokay thượng hạng ra.

Tay tài xế đậm người, hiện đã ngồi bên bàn, hăm hở đẩy li của mình tới.

“Rượu ngon đấy, Holmes.”

“Rượu đặc biệt thật, Watson. Ông bạn chúng ta trên trường kỉ đã cam đoan với tôi rằng nó được lấy từ hầm rượu đặc biệt của Franz Josef tại cung điện Schoenbrunn. Phiền anh mở cửa sổ, vì hơi chloroform không có lợi cho khẩu vị.”

Cái két sắt mở hờ, và Holmes đứng trước đó đang lấy hết hồ sơ này đến hồ sơ khác, nhanh nhẹn kiểm tra từng tập, rồi gói gọn vào vali của Von Bork. Gã người Đức nằm trên trường kỉ đang ngủ say như chết, bị trói gô hai cánh tay và hai chân.

“Ta không việc gì phải vội, Watson. Không ai quấy rầy đâu. Phiền anh rung chuông được không? Trong nhà không còn ai khác ngoài bà lão Martha, bà đã nhập vai thật đáng nể. Từ đầu nhận vụ này, tôi đã cài bà ấy vào làm việc ở đấy. À, Martha, bà có thể mừng là mọi chuyện ổn cả rồi.” Bà già dễ mến đã xuất hiện ở ngưỡng cửa. Bà khẽ cúi chào và mỉm cười với Holmes, nhưng có phần sợ sệt liếc nhìn người trên trường kỉ. “Không sao đâu, Martha. Hắn ta không bị thương gì cả.”

“Tôi mừng là thế, ông Holmes. Ông ta là một ông chủ tử tế trong chừng mực có thể. Ông ta muốn tôi đi cùng bà vợ về Đức hôm qua, nhưng như vậy đâu có phù hợp với kế hoạch của ông, phải không ạ?”

“Quả là vậy, Martha. Chừng nào bà còn ở đây tôi mới yên tâm được. Tối nay chúng tôi đã chờ tín hiệu của bà khá lâu.”

“Vì ông thư kí, thưa ông.”

“Tôi biết. Xe y đi ngang xe chúng tôi mà.”

“Tôi cứ tưởng ông ta chẳng bao giờ đi chứ. Tôi biết nếu ông ta còn ở đây thì sẽ không khớp với kế hoạch của ông.”

“Quả đúng vậy. Chẳng qua chúng tôi cũng chỉ phải chờ độ nửa giờ cho đến khi tôi thấy đèn của bà tắt và biết là đã an toàn. Mai bà có thể báo cáo lại cho tôi ở London, Martha ạ, tại khách sạn Claridge.”

“Dạ được, thưa ông.”

“Tôi chắc bà đã chuẩn bị xong xuôi để đi.”

“Phải, thưa ông. Hôm nay ông ta gửi đi bảy lá thư. Tôi có địa chỉ như mọi khi.”

“Tốt lắm, Martha. Mai tôi sẽ xem kĩ. Chúc bà ngủ ngon. Mấy tài liệu này,” anh nói tiếp khi bà già khuất dạng, “không quan trọng lắm, vì, dĩ nhiên, thông tin trong đó đã được gửi đến chính phủ Đức lâu rồi. Đây là các bản gốc không thể đưa ra khỏi biên giới.”

“Vậy thì chúng đâu có ích gì nữa.”

“Nói vậy không hẳn đúng đâu, Watson. ít nhất sẽ phe mình biết cái gì đã bị lộ và cái gì chưa. Tôi có thể nói là nhiều tài liệu này đã qua tay tôi, và khỏi nói cũng biết chúng hoàn toàn không đáng tin cậy. Những năm về già, tôi sẽ có dịp phấn khởi nếu được biết tuần dương hạm của Đức chạy qua eo biển Solent theo các sơ đồ bãi mìn tôi đã chế ra. Nhưng anh, Watson - Holmes dừng tay và nắm hai vai người bạn cũ - tôi vẫn chưa kịp nhìn rõ anh dưới ánh sáng. Năm tháng có làm anh già nua không? Trông anh vẫn như anh chàng vô tư lự thuở nào.”

“Tôi cảm thấy như trẻ lại hai mươi tuổi, Holmes ạ. Chẳng mấy khi tôi mừng rơn như lúc nhận điện hẹn đánh xe đến gặp anh tại Harwich. Còn anh, Holmes ạ, anh chẳng thay đổi mấy, trừ chòm râu dê gớm ghiếc đó.”

“Đây là vì nước quên thân mà, Watson,” Holmes vừa nói vừa túm lấy chòm râu. “Mai nó sẽ chỉ còn là một kí ức khó chịu mà thôi. Chỉ cần cắt tóc và sửa sang diện mạo đôi chút đảm bảo ngày mai tại khách sạn Claridge tôi sẽ trở lại là mình như trước khi nhập vai[227] thằng cha người Mỹ này - xin anh thứ lỗi, Watson, xem ra vốn tiếng Anh của tôi hỏng hẳn mất rồi.”

“Nhưng anh giải nghệ rồi mà, Holmes. Nghe nói anh sổng ẩn dật, nuôi ong và đọc sách trong một nông trại nhỏ ở South Downs.”

“Đúng, Watson. Đây là thành quả gặt hái được trong thời gian nhàn hạ của tôi, tuyệt tác của những năm cuối đời tôi!” Holmes cầm cuốn sách trên bàn lên và đọc to nhan đề Cẩm nang thực hành nuôi ong. “Một mình tôi làm đấy. Hãy ngắm nhìn thành quả những đêm trầm tư và những ngày tôi cặm cụi theo dõi bầy ong thợ nhỏ như đã theo dõi giới tội phạm London.”

“Thế sao anh lại tái xuất thế này?”

“À, chính tôi cũng còn ngỡ ngàng ấy chứ. Một mình ngài ngoại trưởng thì tôi còn chối được, nhưng nào ngờ đến cả thủ tướng cũng hạ cố đến túp lều hèn mọn của tôi! Chuyện là, Watson ạ, quý ông trên trường kỉ này quá tài giỏi so với lực lượng của chúng ta. Một mình hắn thuộc một đẳng cấp riêng. Mọi sự trục trặc, và không ai hiểu nổi tại sao lại thế. Các mật vụ bị nghi ngờ, thậm chí bị bắt, nhưng bằng chứng cho thấy có một lực lượng hạt nhân mạnh mẽ và bí mật. Nhất thiết phải phanh phui nó. Họ đã gây áp lực lớn buộc tôi phải tìm hiểu vấn đề. Việc này làm tôi mất hai năm, Watson ạ, nhưng không phải là không có cái thú vị. Tôi giả mạo một kẻ bắt đầu kiếp sống tại Chicago, đi lên từ một hội kín của dân gốc Ireland tại Buffalo, quấy nhiễu Sở Cảnh binh tại Skibbereen, và cuối cùng lọt vào mắt xanh một mật vụ thuộc cấp của Von Bork nên hắn đã tiến cử tôi nhờ năng lực, phải nói thế để anh biết độ phức tạp của vụ này. Từ đó tôi có hân hạnh được hắn tin cậy, nhờ thế mà hầu hết các kế hoạch của hắn đều phá sản một cách tinh vi và năm mật vụ giỏi nhất của hắn đã bị bắt giam. Tôi theo dõi chúng, Watson ạ, và khi chín muồi thì tóm lấy. Vâng, thưa ông, tôi hi vọng rằng ông không hề gì!”

Câu cuối là nói với Von Bork, lúc này hắn đương nằm im nghe Holmes phát biểu sau khi hổn hển lấy hơi và chớp mắt lia lịa. Hắn liền tuôn ra một tràng chửi rủa đầy phẫn nộ bằng tiếng Đức, mặt co rúm lại vì tức giận. Holmes tiếp tục khám xét nhanh các tài liệu trong khi tù nhân của mình nguyền rủa và chửi thề.

“Dù không du dương nhưng tiếng Đức là thứ ngôn ngữ biểu cảm nhất,” Holmes nhận xét khi Von Bork đã dừng chỉ vì kiệt sức. “Ồ ồ!” Holmes thốt lên khi nhìn chằm chằm vào góc một bản vẽ sao lại trước khi để nó vào hộp. “Cái này sẽ đưa một con chim nữa vào lồng đây. Tôi không biết gã viên chức phụ trách quỹ lương lại đê tiện như vậy, dù tôi đã để mắt đến hắn từ lâu. Ông Von Bork, ông sẽ phải trả lời nhiều thứ đấy.”

Tù nhân phải khó nhọc lắm mới ngóc dậy được trên trường kỉ và đang hướng ánh nhìn pha lẫn ngạc nhiên và căm hận về phía kẻ bắt mình.

“Tôi sẽ cho ông biết tay, Altamont,” hắn nói chậm rãi. “Có mất mạng tôi cũng phải cho ông biết tay!”

“Điệp khúc cũ rích,” Holmes nói. “Xưa kia tôi cũng thường nghe câu đó biết bao lần. Đó là khúc ca ưa thích của giáo sư Moriarty xấu số. Đại tá Sebastian Moran cũng từng líu lo câu ấy. Vậy mà tôi vẫn sống sờ sờ ra đấy và nuôi ong ở South Downs.”

“Đồ khốn kiếp, quân phản bội hai mang!” Gã người Đức gào lên, kéo căng dây trói và cặp mắt thịnh nộ bắn ra tia nhìn đằng đằng sát khí.

“Không, không, không tệ thế đâu,” Holmes vừa nói vừa mỉm cười. “Như tôi đã trình bày, hẳn ông đã thấy ông Altamont ở Chicago thực ra không tồn tại. Tôi đã dùng danh phận ông ta và giờ ông ta biến mất rồi.”

“Vậy thì mi là ai?”

“Thật ra tôi là ai không quan trọng, nhưng vì ông có vẻ quan tâm, ông Von Bork, tôi có thể nói rằng đây không phải lần đầu tôi được làm quen với các thành viên trong dòng tộc của ông. Trước đây tôi đã làm nhiều vụ ở Đức nên có lẽ ông không lạ gì tên tôi.”

“Tôi rất mong được biết,” gã người Đức hằm hè.

“Tôi là người đã chia rẽ Irene Adler với vua Bohemia quá cố khi em họ Heinrich của ông làm khâm sai. Tôi cũng chính là người đã cứu bá tước Von und Zu Grafenstein, anh ruột của mẹ ông, khỏi bị tên Klopman theo chủ nghĩa Hư vô ám sát. Chính tôi là…”

Von Bork ngồi thẳng dậy sững sờ. “Chỉ có thể là một người,” hắn ta kêu lên.

“Đúng,” Holmes nói.

Von Bork rên rỉ rồi lại sụp xuống trường kỉ. “Phần lớn thông tin lại qua tay ông,” hắn ta kêu lên. “Vậy thì đâu còn giá trị gì nữa? Tôi đã làm gì thế này? Tôi tiêu chắc rồi!”

“Thông tin đó dĩ nhiên có chút không đáng tin,” Holmes nói. “Cần kiểm chứng lại đôi chút mà ông thì không có nhiều thời gian để kiểm chứng. Đô đốc của ông có thể thấy các khẩu pháo mới to hơn nhiều so với dự liệu, còn tuần dương hạm có lẽ nhanh hơn chút.”

Von Bork tự bóp lấy cổ họng mình trong cơn tuyệt vọng.

“Chắc chắn là còn nhiều chi tiết nữa phải mất một thời gian mới được làm sáng tỏ. Nhưng ông có một phẩm chất rất hiếm thấy ở người Đức, ông Von Bork ạ! Ông có tinh thần thể thao nên ông sẽ không hằn học gì với tôi, bởi chính ông từng thắng trí rất nhiều người khác, thì nay đến lượt ông bị kẻ khác thắng lại. Suy cho cùng, ông đã phụng sự hết mình cho Tổ quốc ông, còn tôi cũng phụng sự hết mình cho Tổ quốc tôi, âu cũng là lẽ tự nhiên thôi mà? Vả lại,” Holmes nói thêm, không hề ác ý, khi đặt tay lên vai người đang phủ phục, “thà thế còn hơn là thất bại nhục nhã trước một kẻ thù hèn mọn hơn. Các tài liệu đã sẵn sàng rồi, Watson. Nếu anh giúp tôi áp giải tay tù nhân này, tôi nghĩ ta có thể lên đường về London ngay.”

Đưa Von Bork đi không phải chuyện dễ, vì hắn ta vốn khỏe mạnh mà lại đang tuyệt vọng. Cuối cùng, hai người bạn phải kẹp hai bên tay, giải hắn từ từ xuống lối đi trong vườn mà chỉ mới vài giờ trước hắn còn tự tin kiêu hãnh bước đi khi nhận lời chúc mừng của nhà ngoại giao lừng lẫy.

Sau khi giằng co giây lát, cuối cùng hắn bị nhấc lên hàng ghế trống của chiếc xe nhỏ trong tình trạng tay chân vẫn bị trói. Cái vali quý giá của hắn chèn bên cạnh.

“Tôi hi vọng ông được thoải mái nhất trong phạm vi hoàn cảnh cho phép,” Holmes nói khi đã sắp đặt xong xuôi. “Cho phép tôi tự tiện mồi một điếu xì gà đặt vào miệng ông nhé?”

Nhưng mọi lời bông đùa nhã nhặn đều uổng phí với gã người Đức giận dữ. “Ông Sherlock Holmes,” hắn nói, “tôi chắc ông nhận ra là nếu chính phủ ông thừa nhận cách đối xử này thì đó sẽ là một hành động gây chiến.”

“Còn chính phủ ông và cách đối xử này thì sao?” Holmes vừa nói vừa vỗ lên vali.

“Ông là thám tử tư. Ông không có trát bắt tôi. Toàn bộ việc này là tuyệt đối bất hợp pháp và xúc phạm.”

“Chắc chắn rồi,” Holmes nói.

“Bắt cóc một công dân Đức.”

“Và đánh cắp giấy tờ cá nhân của hắn.”

“Đấy nhé, ông cũng nhận ra tình thế của ông và đồng phạm rồi. Tôi mà kêu cứu khi chạy qua làng…”

“Ông bạn thân mến, nếu ông làm gì ngu ngốc thì rất có thể ngoài hai quán trọ vỏn vẹn, ông sẽ đóng góp thêm cho làng chúng tôi một biển chỉ đường gọi là ‘Tên Phổ treo lủng lẳng’ làm biển hiệu đấy. Dân Anh vốn tính nhẫn nhịn, nhưng lúc này họ có phần dễ nổi nóng, vì vậy không nên chọc giận họ quá đà. Không, ông Von Bork, ông sẽ đi với chúng tôi đến Sở Cảnh sát London, đến lúc đó ông có thể cho mời bạn ông, nam tước Von Herling, xem ông có còn giữ được chỗ của mình trong đoàn hộ tống ngài đại sứ không nhé. Còn anh, Watson, như tôi hiểu thì anh đang tham gia cùng chúng ta như ngày xưa, nên kiểu gì anh cũng phải đi London thôi. Vậy hãy đứng cùng tôi trên thềm này, vì có thể đây là lần cuối ta được chuyện trò yên tĩnh.”

Hai người bạn trò chuyện thân mật vài phút, một lần nữa hồi tưởng về những ngày xưa, trong khi tù nhân của họ vùng vẫy vô ích để gỡ dây trói. Khi họ quay về xe, Holmes chỉ mặt biển sáng ánh trăng và lắc đầu trầm ngâm.

“Gió đông sắp thổi tới rồi, Watson.”

“Tôi nghĩ là không đâu, Holmes. Trời ấm lắm.”

“Anh bạn Watson ơi! Anh là điểm bất biến duy nhất trong một thời đại đầy biến động. Dẫu sao đi nữa cũng sắp có gió đông, một trận gió chưa từng thổi qua đất nước Anh. Sẽ lạnh lẽo và buốt giá, Watson à, và có thể nhiều người trong chúng ta sẽ tàn héo trước cả khi trận cuồng phong bùng phát. Tuy nhiên, đó là gió của Chúa, và khi bão tan, mặt đất sẽ sạch sẽ hơn, tốt đẹp hơn, kiên cường hơn trong nắng. Nổ máy đi, Watson, đã đến lúc ta lên đường rồi. Tôi có một tấm chi phiếu năm trăm bảng phải đổi ra tiền mặt ngay, vì nếu có điều kiện, người viết lệnh chi rất có thể sẽ chặn nó lai.”

LẬT LẠI HỒ SƠ
(The Case Book of Sherlock Holmes, 1921-1927)
Người dịch: Đăng Thư

Khai từ

Tôi e rằng Sherlock Holmes rồi cũng như các nam danh ca nọ, tuy đã hết thời mà vẫn cứ sống dai, không tránh khỏi nấn ná cúi chào giã biệt mãi không thôi trước thịnh tình ưu ái của khán thính giả. Việc này phải ngừng lại và anh ta, dù thực hay hư, rồi phải về với cát bụi. Ai cũng muốn tin là vẫn có chốn ảo huyền nào đó dành cho những đứa con của trí tưởng tượng, một chốn lạ lùng, phi lí nơi các chàng si tình của Fielding vẫn còn đeo đuổi các bóng hồng của Richardson, nơi các đấng anh hùng của Scott chắc vẫn còn hiên ngang dấn bước, nơi đám dân đặc sệt gốc London vui nhộn của Dickens vẫn làm dậy tiếng cười, và những kẻ mê luỵ phù hoa của Thackeray vẫn cứ đèo bòng những cuộc dấn thân đáng trách. Có lẽ ở góc khiêm nhường nào đó của một chốn Valhalla[228] như thế, Sherlock cùng anh bạn Watson chắc cũng tìm được chỗ tạm lánh, trong lúc một nhà trinh thám sắc sảo hơn cùng một đồng sự còn kém sắc sảo hơn sẽ thế chỗ họ trên sân khấu.

Sự nghiệp của anh ta quả là lâu bền - dẫu có khi người ta vẫn nói vống lên; nhiều ông cụ đến gặp tôi mà nói rằng họ đã đọc những truyện phiêu lưu của anh ta từ thời niên thiếu, song không được tôi hưởng ứng như họ đã trông chờ. Nào ai muốn những năm tháng trong đời mình bị người khác coi nhẹ đến thế. Nói cho đúng thực tế khách quan, Holmes ra mắt lần đầu trong Cuộc điều tra màu đỏ và Dấu bộ tứ, hai tập sách nhỏ đã xuất bản năm 1887 và 1889. Đến năm 1891 thì Vụ tai tiếng xứ Bohemia, truyện đầu tiên trong một loạt nhiều truyện ngắn, được đăng trên tạp chí Strand. Công chúng tỏ ý khen ngợi và muốn đọc thêm, cho nên từ ngày ấy, ba mươi chín năm về trước, loạt truyện sáng tác không liên tục này đến nay đã có không dưới năm mươi sáu truyện, đa phần đã được tái bản trong các tập Những cuộc phiêu lưu, Những hồi ức, Sự trở về và Cúi chào giã biệt, và mười hai truyện đăng tải trong vài năm qua nay được xuất bản thành tập với tựa đề Lật lại hồ sơ. Sherlock Holmes đã khởi đầu những cuộc phiêu lưu của mình đúng ngay hậu kì thời đại Victoria, tiếp tục đi qua triều vua Edward ngắn ngủi, và vẫn duy trì được vị trí khiêm tốn của mình ngay cả trong những ngày tháng sôi động này. Do đó có thể nói không sai rằng những ai lần đầu đọc Holmes khi còn trai tráng hãy còn sống để chứng kiến con cái họ lớn lên cũng theo dõi vẫn những cuộc phiêu lưu ấy trên chính tờ tạp chí ấy. Quả là một ví dụ lạ lùng về lòng nhẫn nại và thủy chung của công chúng Anh.

Tôi đã quyết kết liễu Holmes khi kết thúc tập Những hồi ức, bởi tôi thấy rằng không nên dồn quá nhiều năng lực văn chương của mình vào một con đường độc nhất. Lúc bấy giờ, cái dung mạo sắc nét, nước da tai tái, vóc dáng lêu nghêu ấy đang chiếm phần thái quá trong trí tưởng tượng của tôi. Tôi đã làm đúng như dự định, nhưng may thay lần ấy không có thi hài để pháp y viên chứng nhận khai tử, và thế là sau một khoảng ngưng dài, tôi không gặp khó khăn gì khi phải đáp ứng yêu cầu của độc giả quá hâm mộ và thanh minh cho việc làm khinh suất của mình. Tôi không hề hối tiếc điều đó, bởi thực tế đã cho thấy những phác thảo văn chương tiêu khiển này không hề ngăn cản tôi khám phá đến hết tầm năng lực của mình trong các thể loại khác như lịch sử, thi ca, tiểu thuyết lịch sử, nghiên cứu tâm linh và kịch nghệ. Nếu không có Holmes thì tôi cũng chẳng làm được nhiều hơn thế, mặc dù anh ta đã ít nhiều choán chỗ làm ảnh hưởng đến sự đón nhận của công chúng đối với những trước tác văn chương nghiêm túc hơn của tôi.

Và thưa độc giả, vậy là giã biệt Sherlock Holmes! Tôi xin cảm ơn quý vị đã bền lòng ủng hộ trong thời gian qua, và chỉ mong rằng mình đã đáp đền đôi chút bằng cách giúp quý vị giải khuây những phiền não của cuộc đời và kích thích sự thay đổi trong suy nghĩ, những điều chỉ thấy trong thế giới hư cấu đầy ảo mộng.

Arthur Conan Doyle

VỊ THÂN CHỦ DANH GIÁ
(The Illustrious Client, 1924)

“Giờ nói ra cũng không hại gì,” đó là ý kiến của Sherlock Holmes vào lần thứ mười, và cũng sau từng ấy năm, tôi xin phép anh thuật lại câu chuyện này. Thế là cuối cùng bạn tôi đã đồng ý cho tôi ghi chép một sự việc có thể nói là đỉnh cao trong sự nghiệp của anh.

Cả Holmes và tôi đều mê tắm hơi kiểu Thổ Nhĩ Kì. Khi hút thuốc trong trạng thái uể oải dễ chịu ở phòng sấy khô, tôi mới thấy anh bớt dè dặt lời nói và tỏ ra giống người thường hơn so với ở bất kì nơi nào khác. Tầng trên của cơ sở tắm hơi đại lộ Northumberland có một góc cách biệt đặt hai chiếc trường kỉ cạnh nhau, và chúng tôi đã nằm ở đó vào ngày 3 tháng 9 năm 1902, ngày bắt đầu câu chuyện này. Tôi đã hỏi anh có chuyện gì sôi động hay không và anh đáp lại bằng cách thò cánh tay gân guốc, dài ngoằng ra khỏi mớ khăn tắm đang bọc kín người rồi rút từ túi trong của chiếc áo khoác mắc bên cạnh ra một phong bì.

“Có thể chỉ là một trò phỉnh kiểu cách, tự quan trọng hóa mọi chuyện, cũng có thể là một vấn đề sinh tử,” anh vừa nói vừa trao lá thư cho tôi. “Tôi không biết gì hơn ngoài nội dung này.”

Thư gửi từ Câu lạc bộ Carlton[229] và ngày viết là chiều hôm trước. Tôi đọc lá thư:

Ngài James Damery ngỏ lời khen ngợi quý ông Sherlock Holtnes và sẽ ghé thăm ông vào 4 giờ 30 chiều mai. Ngài James xin báo rằng vấn đề ông ta muốn tham vấn ông Holmes rất ư tế nhị và cũng hết sức quan trọng. Do đó, ngài James mong ông Holmes sẽ hết sức thu xếp để cho ông ta gặp riêng và sẽ xác nhận cuộc hẹn bằng điện thoại với Câu lạc bộ Carlton.

“Không cần phải nói thì anh cũng biết là tôi đã chấp thuận, Watson,” Holmes nói khi tôi trả lại tờ giấy. “Anh có biết gì về người tên Damery này không?”

“Chỉ biết đó là một cái tên có tiếng tăm trong xã hội.”

“À, tôi có thể cho anh biết nhiều hơn một chút. Người này khá nổi danh trong việc dàn xếp những vấn đề tế nhị không muốn bị đưa lên báo chí. Có thể anh còn nhớ vụ ông ta thương lượng với ngài George Lewis về bản di chúc Hammerford. Ông ta là người lịch duyệt và có khiếu ngoại giao. Cho nên tôi hi vọng rằng đây nhất định không phải trò đánh lạc hướng và người này thật sự cần đến sự trợ giúp của chúng ta.”

“Chúng ta?”

“Ừ, nếu như anh sẵn lòng, Watson à.”

“Thật vinh hạnh cho tôi.”

“Vậy anh biết thời gian rồi đó, 4 giờ 30. Từ giờ tới đó chúng ta có thể quên chuyện này đi.”

Khi đó tôi sống ở tư gia trên phố Queen Anne nhưng tôi ghé tới phố Baker trước giờ ấn định. Đúng 4 giờ 30, ngài đại tá James Damery đã có mặt. Không cần thiết phải mô tả nhân dạng vì nhiều người vẫn nhớ nhân vật trung thực, thẳng thắn và bệ vệ đó, nhớ gương mặt lớn, mày râu nhẵn nhụi và nhất là giọng nói nhẹ nhàng, dễ mến đó. Cá tính bộc trực hiện rõ trong đôi mắt xám Ireland và tính khí vui vẻ lồ lộ trên đôi môi tươi cười, linh động của ông ta. Mũ chóp cao sáng loáng, áo choàng dài sậm màu, thực tế là mọi chi tiết - từ chiếc kẹp đính ngọc trai trên cà vạt vải xa tanh đen cho tới đôi ống bao mắt cá màu tím nhạt phủ ra ngoài đôi giày đánh xi bóng - đều nói lên sự chăm chút tỉ mỉ về trang phục vốn đã khiến ông ta nổi tiếng. Nhà quý tộc đầy quyền uy và cao lớn này áp đảo cả căn phòng nhỏ bé.

“Tất nhiên là tôi đã sẵn sàng gặp cả bác sĩ Watson đây,” ông ta vừa nói vừa cúi chào lịch sự. “Sự phối hợp của bác sĩ có thể sẽ rất cần thiết vì thưa ông Holmes, trong việc này chúng ta sẽ đương đầu với một kẻ không xa lạ với bạo lực và không từ bất cứ thủ đoạn nào. Tôi dám nói rằng ở Âu châu này không còn kẻ nào nguy hiểm hơn hắn.”

“Tôi từng có vài đối thủ thích hợp với lời tán dương ấy đấy,” Holmes tươi cười nói. “Ngài hút thuốc chứ? Nếu vậy xin phép ngài cho tôi châm tẩu thuốc. Nếu người của ngài còn nguy hiểm hơn cả giáo sư Moriarty quá cố hay đại tá Sebastian Moran hiện còn sống thì quả là đáng gặp hắn. Cho phép tôi được hỏi tên hắn?”

“Có bao giờ ông nghe tới nam tước Gruner chưa?”

“Ông muốn nói đến tên sát nhân người Áo đấy ư?”

Đại tá Damery vung hai bàn tay đeo găng da dê lên cao, bật cười. “Chẳng có việc gì thoát được mắt ông, thưa ông Holmes! Thế ông đã nhìn nhận hắn ta là kẻ sát nhân rồi à?”

“Nghề của tôi là phải theo dõi mọi chi tiết về tội phạm ở Âu châu lục địa. Ai đã đọc được tin tức về chuyện xảy ra bên Prague thì còn hồ nghi gì nữa về tội lỗi của tên này cơ chứ! Đây là một vấn đề thuần túy chuyên môn pháp lí và cái chết đáng ngờ của một nhân chứng đã cứu hắn ta! Tôi tin chắc như chính mắt mình chứng kiến hắn đã giết vợ khi cái gọi là ‘tai nạn’ xảy ra trên đèo Splugen. Tôi còn biết là hắn đã tới Anh quốc và đã có linh cảm là trước sau gì hắn ta cũng sẽ có việc cho tôi làm. Chà, thế nam tước Gruner đang mưu tính gì đây? Tôi phỏng chừng không phải cái bi kịch cũ lại tái diễn đấy chứ?”

“Không, nghiêm trọng hơn thế. Trừng phạt tội ác là cần thiết nhưng ngăn chặn tội ác còn cần hơn. Ông Holmes, thật kinh khủng khi nhìn thấy một sự việc tồi tệ, một tình huống đang hình thành ngay trước mắt mình, biết rõ nó sẽ đi tới đâu nhưng lại không làm sao đẩy lùi được. Người ta có thể nào lâm vào hoàn cảnh gay go hơn thế chăng?”

“Chắc là không.”

“Vậy thì ông sẽ thông cảm với vị thân chủ mà tôi đang đại diện cho quyền lợi của người đó.”

“Tôi không ngờ ông chỉ là một người trung gian. Thế người ủy nhiệm là ai?”

“Thưa ông Holmes, tôi xin ông đừng ép tôi phải nói ra. Điều quan trọng là tôi phải bảo đảm với người đó rằng thanh danh của ông ta tuyệt đối không bị lôi vào chuyện này. Động cơ của người này hoàn toàn chính trực và nghĩa hiệp nhưng ông ta muốn giấu kín danh tính. Tất nhiên thù lao của ông sẽ được bảo đảm và ông toàn quyền hành động. Như vậy thì tên thật của vị thân chủ này đâu có quan trọng chi?”

“Xin lỗi ngài,” Holmes nói. “Trong các vụ việc, tôi vốn quen với bí ẩn ở một phía, nhưng trường hợp này bí ẩn nằm ở cả hai phía thì thật khó xử. Thưa ngài James, tôi e là tôi phải từ chối ra tay.”

Vị khách của chúng tôi hết sức bối rối. Gương mặt lớn, biểu cảm của ông ta sa sẩm vì xúc động và thất vọng.

“Ông không ý thức được hệ quả của lời từ chối đó đâu, thưa ông Holmes,” ông ta nói. “Ông đặt tôi vào một tình thế vô cùng nan giải bởi tôi tin chắc ông sẽ tự hào đảm nhận vụ này nếu tôi cho ông biết rõ sự thể, tuy nhiên một lời hứa lại ngăn không cho tôi tiết lộ hết mọi chi tiết. Ít nhất xin ông cho phép tôi trình bày hết những gì có thể nói được chứ?”

“Tất nhiên rồi, miễn là ngài hiểu rằng tôi không cam kết gì cả.”

“Tôi hiểu. Trước hết, chắc chắn là ông là đã từng nghe nói tới tướng de Merville phải không?”

“Ngài de Merville danh tiếng ở Khyber à? Vâng, tôi có nghe nói.”

“Ông ấy có một ái nữ là tiểu thư Violet de Merville, trẻ đẹp, giàu sang, được giáo dưỡng tốt, một phụ nữ tuyệt vời về mọi phương diện. Chính ái nữ này, chính cô gái trong trắng đáng yêu này, là người chúng tôi đang ra sức cứu thoát khỏi nanh vuốt quỷ dữ.”

“Thế nam tước Gruner đã khống chế cô ta ư?”

“Sự khống chế mạnh mẽ nhất đối với phụ nữ là tình yêu. Chắc ông biết rồi, thằng cha kia cực kì điển trai, phong thái hết sức quyến rũ, nói năng dịu dàng và đầy vẻ lãng mạn bí ẩn cuốn hút với phụ nữ. Nghe nói hắn ta thừa sức chinh phục toàn bộ nữ giới trên đời và đã ra sức lợi dụng khả năng này.”

“Nhưng làm sao một kẻ như thế lại gặp được một tiểu thư danh giá như cô Violet de Merville chứ?”

“Trong một chuyến đi du thuyền trên Địa Trung Hải. Dù qua sàng lọc, những người tham gia đều phải trả tiền cho chuyến đi. Rõ ràng là những người khởi xướng đã không biết gì về bản chất đích thực của vị nam tước này, đến lúc biết thì đã quá muộn. Tên côn đồ ấy cứ bám lấy quý cô kia và đeo bám thành công đến mức hắn thu phục trọn tình cảm của cô gái. Bảo là cô ta yêu hắn thôi cũng chưa chính xác. Phải nói là cô ta cuồng si hắn, mê muội vì hắn. Ngoài hắn ra trên đời này không còn gì khác. Cô ta nhất định không nghe một lời nào nói xấu hắn. Người ta đã làm mọi cách để cho cô ta hết u mê nhưng vô ích. Tóm lại, cô ta định thành hôn với hắn vào tháng tới. Vì cô gái đã đến tuổi trưởng thành và ý chí sắt đá nên thật không biết cách nào để ngăn cản được cô ta.”

“Cô ta có biết câu chuyện bên Áo không?”

“Tên ác ôn quỷ quyệt kia đã kể hết cho cô ta biết mọi chuyện tai tiếng ghê tởm trong quá khứ của hắn, nhưng luôn kể làm sao để biến hắn thành một kẻ vô tội bị đọa đày. Cô gái tuyệt đối tin vào lời kể của hắn và không chịu nghe bất cứ ai khác.”

“Trời đất! Nhưng hẳn là ngài đã sơ ý để lộ ra danh tính vị thân chủ của ngài thì phải? Nhất định là tướng de Merville rồi.”

Vị khách của chúng tôi cựa quậy không yên trên ghế. “Tôi có thể lừa gạt ông bằng cách trả lời như vậy, thưa ông Holmes, nhưng làm thế là không chính đáng. De Merville đã kiệt quệ rồi. Chuyện này khiến vị quân nhân mạnh mẽ ấy hoàn toàn suy sụp tinh thần. Trên chiến trường xưa ông ấy chưa bao giờ mất dũng khí, nhưng chuyện này đã biến ông tướng trở thành một lão già run lập cập, không còn sức đương đầu với một thằng vô lại khôn ngoan, mạnh mẽ như tay người Áo này. Còn thân chủ của tôi là một người bạn cũ, người đã từng quen thân với tướng de Merville suốt nhiều năm và đã xem cô gái ấy như con mình từ khi cô ta còn bé. Người này không thể đứng nhìn bi kịch kia xảy ra mà không cố sức ngăn chặn. Chuyện này thì cả Sở Cảnh sát London cũng chẳng làm gì được. Chính người ấy đề nghị nên nhờ ông giúp, nhưng như tôi đã nói đó, với điều kiện rõ ràng là cá nhân ông ấy không bị liên can vào vụ này. Thưa ông Holmes, tôi tin chắc là với khả năng tuyệt vời của mình, ông sẽ dễ dàng dò tìm ra thân chủ đó qua các mối quan hệ của tôi, nhưng đây là vấn đề danh dự, tôi xin ông đừng làm thế, và đừng làm ảnh hưởng đến ước muốn ẩn danh của người này.”

Holmes nở một nụ cười khác thường. “Tôi nghĩ tôi có thể cam kết điều đó mà không e ngại,” anh nói. “Cũng xin nói thêm là vấn đề của ngài khiến tôi quan tâm và tôi sẵn sàng xem xét chuyện này. Tôi sẽ liên lạc với ngài bằng cách nào đây?”

“Cứ thông qua Câu lạc bộ Carlton. Trong trường hợp cấp bách, xin gọi số điện thoại riêng XX.31.”

Holmes ghi lại và ngồi xuống với cuốn sổ tay để mở trên đầu gối, miệng vẫn tươi cười. “Địa chỉ hiện thời của tay nam tước ấy, thưa ngài?”

“Biệt trang Vernon, gần Kingston. Đó là một ngôi nhà lớn. Hắn ta đã gặp may trong một số vụ đầu cơ khá mờ ám và rất giàu có, và vì thế lại càng nguy hiểm.”

“Hiện thời hắn ta có ở đấy không?”

“Có.”

“Ngoài những gì vừa kể, còn có thông tin gì thêm về người này không, thưa ngài?”

“Hắn có nhiều sở thích xa hoa. Hắn rất mê ngựa. Có một thời gian ngắn hắn chơi môn mã cầu ở Hurlingham, nhưng rồi sau khi chuyện ở Prague vỡ lở thì hắn phải ra đi. Hắn sưu tầm sách và tranh. Hắn là kẻ có thiên tư nghệ thuật đáng kể. Tôi tin rằng hắn là một chuyên gia được công nhận về đồ gốm Trung Hoa và đã từng viết một cuốn sách về lĩnh vực này.”

“Một bộ óc phức tạp,” Holmes nói. “Mọi tên tội phạm xuất chúng đều thế cả. Bạn cũ của tôi Charlie Peace là một tay vĩ cầm ngoại hạng. Wainwright là một họa sĩ không tồi. Ồ, thưa ngài James, xin ngài báo với thân chủ của ngài là tôi sẽ dồn tâm trí vào nam tước Gruner. Tôi không thể nói gì hơn. Tôi cũng có một số nguồn tin riêng và tôi dám chắc chúng ta sẽ tìm được cách nào đó để khai thông vụ này.”

Khi vị khách đã ra về, Holmes ngồi trầm tư rất lâu đến nỗi tôi cứ tưởng anh đã quên mất sự hiện diện của tôi. Nhưng rốt cuộc, anh mau chóng trở lại thực tế. “Thế nào, Watson, có ý kiến gì chăng?” Anh hỏi.

“Tôi nghĩ tốt nhất anh nên đi gặp chính quý cô đó.”

“Watson thân mến ơi, nếu người cha già tuyệt vọng kia không thể lay chuyển cô ta thì tôi, một kẻ xa lạ, làm sao thuyết phục chứ? Tuy vậy gợi ý này cũng có giá trị nếu như mọi cách khác đều thất bại. Nhưng theo tôi, chúng ta phải bắt đầu từ góc độ khác. Tôi cảm thấy là Shinwell Johnson có thể hữu dụng đấy.”

Tôi chưa có dịp nào đề cập đến Shinwell Johnson trong các hồi ức này vì tôi ít tham gia vào những vụ việc trong giai đoạn sự nghiệp sau này của bạn tôi. Trong những năm đầu thế kỉ này, Johnson đã trở thành một phụ tá quý báu. Đau lòng mà nói, anh ta lúc đầu khét tiếng là một tên côn đồ rất nguy hiểm và từng ngồi tù hai lần ở Parkhurst. Cuối cùng, anh ta hối cải và hợp tác với Holmes, làm tai mắt cho Holmes trong thế giới ngầm của bè lũ tội phạm đông đảo tại London và thu thập nhiều thông tin đã được chứng tỏ là tối quan trọng. Nếu Johnson mà làm ‘cò mồi’ cho cảnh sát thì chẳng mấy chốc đã bị lộ, nhưng vì anh ta chỉ giải quyết những chuyện không hề trực tiếp đưa ra tòa nên hoạt động của anh ta chưa bao giờ bị giới bất hảo phát giác. Với thành tích hai tiền án, Johnson có đặc quyền ra vào các hộp đêm, lữ điếm và sòng bạc trong thành phố, và khả năng quan sát nhạy bén cùng đầu óc lanh lợi đã giúp anh ta trở thành một trợ thủ lí tưởng trong việc thu thập tin tức. Anh ta chính là người mà Sherlock Holmes vừa định nhờ tới.

Do có công chuyện riêng cấp bách, tôi không thể theo sát những bước đi của bạn mình nhưng tôi đã hẹn gặp Holmes buổi chiều ở quán Simpson và tại đó, ngồi ở chiếc bàn nhỏ ngay cửa sổ mặt tiền nhìn xuống dòng đời tất bật trên phố Strand, anh kể lại những gì đã xảy ra cho tôi biết.

“Johnson bắt đầu đi dò la rồi,” anh nói. “Anh ta có thể vớ được chút rác rến gì đó trong những xó xỉnh tăm tối của thế giới ngầm, vì chúng ta phải truy tìm những bí mật của tên kia ngay giữa những cội rễ hắc ám của lũ tội phạm.”

“Nhưng nếu tiểu thư kia không chịu chấp nhận những gì đã biết rõ thì làm sao những phát hiện mới nào đó của anh có thể lung lạc được cô ấy chứ?”

“Ai mà biết, Watson? Trái tim và trí óc phụ nữ là những bí ẩn không thể giải thích với nam giới. Tội sát nhân có thể được tha thứ hay thanh minh, thế nhưng một lỗi lầm nhỏ lại có thể giày vò day dứt mãi. Nam tước Gruner đã nói với tôi…”

“Hắn ta nói với anh!”

“Ờ, để cho bảo đảm, tôi đã không nói anh biết các ý đồ của tôi. Thế đấy, Watson, tôi thích đương đầu trực diện với đối thủ. Tôi muốn gặp tận mặt để tự mình tìm hiểu bản chất của hắn. Sau khi đã chỉ dẫn Johnson những gì cần làm, tôi đón xe tới Kingston và đã gặp tay nam tước ấy theo lối bặt thiệp nhất.”

“Hắn có nhận ra anh không?”

“Chuyện đó chẳng có gì khó vì tôi đã gửi danh thiếp. Hắn đúng là một địch thủ tuyệt hảo, lạnh như băng, nói năng ngọt xớt bùi tai như các bác sĩ tư vấn tiếng tăm trong giới của anh, và độc địa như rắn hổ mang. Hắn ta đúng con nhà dòng dõi, một nhà quý tộc đích thực của giới tội phạm, ngoài mặt thì mời dùng trà nhưng đằng sau lại tàn nhẫn đẩy người ta xuống mồ. Đúng, tôi rất vui vì đã gặp được nam tước Adelbert Gruner.”

“Anh bảo hắn ta bặt thiệp à?”

“Như một con mèo thích chí tưởng rằng đã nhìn thấy con chuột dẫn xác tới. Sự bặt thiệp của một số người còn đáng sợ hơn cả bạo lực ở những kẻ thô lỗ. Lời chào của hắn cũng rất đặc biệt. Hắn nói: ‘Tôi cứ nghĩ không sớm thì muộn cũng sẽ gặp ông, thưa ông Holmes. Nhất định là tướng de Merville đã huy động ông để cố ngăn cản chuyện thành hôn của tôi với Violet, con gái ông ấy. Có phải thế không nào?’

Tôi gật đầu. Hắn nói tiếp: ‘Ông bạn thân mến, ông chỉ làm hỏng cái thanh danh đáng giá của ông mà thôi. Đây không phải là việc mà ông có khả năng thành công. Nỗ lực của ông sẽ chẳng có kết quả gì, đừng nói chi đến những hiểm nguy có thể gặp phải. Xin hết lòng khuyên can ông là nên rút lui ngay lập tức.’

‘Lạ thật,’ tôi đáp, ‘nhưng đó lại chính là lời khuyên mà tôi định nói với ngài, thưa nam tước. Tôi kính nể trí tuệ của ngài, và chút ít những gì tôi biết về tính cách của ngài không hề làm giảm sự kính nể ấy. Ta cứ nói thẳng như hai người đàn ông với nhau. Không ai muốn đào bới quá khứ khiến ngài phải phiền toái không cần thiết. Chuyện đã kết thúc và bây giờ ngài không gặp trở ngại gì, nhưng nếu ngài cứ nhất quyết thực hiện cuộc hôn nhân này thì sẽ động tới vô số đối thủ đầy quyền lực và họ sẽ không bao giờ để yên cho đến khi nào họ biến cả Anh quốc này thành địa ngục dành cho ngài. Canh bạc này có đáng không? Chắc chắn ngài sẽ khôn ngoan mà để cho quý cô ấy yên thân. Chẳng vui thú gì đâu nếu như những sự thật về quá khứ của ngài được phơi bày trước cô ta.’

‘Xin lỗi vì đã buồn cười, thưa ông Holmes,’ hắn nói, ‘nhưng thật là khôi hài khi thấy ông đang chơi một ván bài mà không có nổi một quân bài nào trong tay. Tôi không nghĩ là ai khác có thể chơi hay hơn ông, nhưng đằng nào thì cũng vô dụng thôi. Ông không có lấy một quân bài mạnh, ông Holmes ạ, chẳng có gì ngoài những quân yếu nhất.’

‘Đấy là ngài nghĩ thế.’

‘Tôi biết chắc mà. Để tôi nói rõ cho ông hay vì bộ bài trên tay tôi mạnh tới mức tôi dư sức cho ông thấy. Tôi đã khá may mắn giành được trọn vẹn tình cảm của cô tiểu thư này. Tình cảm ấy được dành cho tôi ngay cả khi tôi đã kể cho cô ấy biết rất rõ mọi biến cố bất hạnh trong quãng đời đã qua của mình. Tôi cũng nói cho cô ấy biết là có những kẻ độc ác và mưu toan, tôi hi vọng là chính ông cũng nhận biết, sẽ đến gặp cô ấy để nói những chuyện như thế này và tôi đã báo trước cho cô ấy biết cách đối phó. Ông đã từng nghe nói đến chuyện ám thị hậu thôi miên chứ, ông Holmes. À, ông sẽ thấy nó hữu hiệu ra sao đối với một người danh giá biết sử dụng khả năng thôi miên mà không cần bất kì trò lừa gạt thô lậu hay hành vi ngớ ngẩn nào. Cho nên cô ấy sẵn sàng gặp ông bởi lẽ cô ấy hoàn toàn tuân theo ý muốn của thân phụ, chỉ trừ một chuyện nhỏ mà thôi.’

Thế đấy, Watson, có lẽ không còn gì để nói nữa nên tôi cáo từ với vẻ đường hoàng lạnh lùng hết sức, nhưng khi tôi đặt tay lên nắm cửa thì hắn ngăn tôi lại. Hắn nói:

‘À này, ông Holmes, ông có biết Le Brun, thám tử người Pháp?’

‘Có,’ tôi đáp.

‘Ông có biết ông ta gặp phải chuyện gì không?’

‘Nghe nói ông ta bị mấy tên côn đồ hành hung ở quận Montmartre thành ra tàn phế suốt đời.’

‘Hoàn toàn đúng, ông Holmes. Điều trùng hợp kì lạ là chỉ mới trước đó một tuần ông ta đã bắt đầu dò la những chuyện của tôi. Đừng làm thế, ông Holmes ạ, chuyện xui xẻo đấy. Nhiễu người đã nếm mùi rồi. Lời cuối cùng tôi dành cho ông là đường ai nấy đi. Tạm biệt!’

Mọi chuyện là thế, Watson. Bây giờ anh biết hết rồi đó.”

“Tên này coi bộ nguy hiểm thật.”

“Vô cùng nguy hiểm. Tôi coi thường bọn khoác lác nhưng tên này thuộc loại chỉ nói giảm chứ không hơn.”

“Nhất định anh phải ngăn chặn à? Hắn ta cưới cô gái kia thì có làm sao?”

“Xét đến việc hắn chắc chắn đã sát hại người vợ trước thì tôi dám nói vụ này rất hệ trọng là đằng khác. Ngoài ra còn vị thân chủ! À, à, chúng ta không cần bàn đến người này. Uống xong cà phê thì tốt nhất là anh theo về nhà tôi vì lúc đó anh chàng Shinwell vô tư lự kia sẽ đến báo cáo.”

Quả không sai, chờ gặp chúng tôi là một người mặt đỏ bừng, bị chứng hoại huyết, tướng tá lực lưỡng, lỗ mãng, đôi mắt đen tinh anh là dấu hiệu bên ngoài duy nhất cho thấy đầu óc rất ranh ma bên trong. Dường như anh ta đã ngụp lặn sâu trong cái vương quốc riêng biệt của mình và bên cạnh anh ta, trên ghế trường kỉ là một bảo bối mà anh ta đã mang đến trong hình thù một thiếu phụ mảnh dẻ, ẻo lả có gương mặt nhợt nhạt, căng thẳng. Người phụ nữ này tuy còn trẻ nhưng đã héo tàn vì tội lỗi và đau khổ tới mức ta nhận ra ngay những năm tháng ghê gớm đã để lại những dấu vết hủi lậu trên dung mạo cô ta.

“Đây là cô Kitty Winter,” Shinwell Johnson vừa nói vừa vung bàn tay mập mạp lên như một cách giới thiệu. “Những gì cô ấy biết… à, mà thôi, cứ để cho cô ấy tự nói. Tôi tìm được ngay cô ấy trong vòng một giờ sau khi ông giao việc đó, ông Holmes.”

“Tìm tôi cũng dễ,” người phụ nữ trẻ lên tiếng. “Địa ngục, London, cứ đến đó là gặp. Cùng địa chỉ với Shinwell To Xác đây. Anh bạn to xác đây với tôi là bạn cũ. Nhưng trời ạ! Nếu như trên đời này mà còn công lí thì có kẻ khác phải sa xuống tầng địa ngục thấp hơn tụi tôi nữa kia! Đó là kẻ ông đang theo dõi đấy, ông Holmes.”

Holmes mỉm cười. “Tôi xem đó là lời chúc lành cô dành cho chúng tôi đấy, cô Winter.”

“Nếu tôi mà giúp được ông lôi cổ hắn xuống đó thì có chết tôi cũng làm,” vị khách của chúng tôi nói với vẻ phấn khích dữ dội. Trên gương mặt nghiêm nghị, trắng bệch và trong ánh mắt bừng bừng kia là một nỗi căm thù mãnh liệt hiếm khi thấy ở đàn bà và không bao giờ gặp ở đàn ông.

“Ông không cần phải tìm hiểu quá khứ của tôi, thưa ông Holmes. Quá khứ đó không quan trọng. Tôi bây giờ thế này là do Adelbert Gruner gây ra đó. Giá mà tôi lôi hắn xuống địa ngục được!” Cô ta siết chặt hai nắm tay vung loạn xạ trong không khí. “Ôi, giá mà tôi lôi hắn xuống được cái địa ngục nơi hắn ta đã xô đẩy bao người vào đó!”

“Cô biết tình hình ra sao rồi chứ?”

“Shinwell To Xác có kể tôi nghe rồi. Hắn đang theo đuổi một con nhỏ ngu ngốc tội nghiệp nào đó và lần này muốn cưới cô ta. Ông muốn ngăn chặn vụ này. Chà, nhất định ông biết rõ tên ác quỷ này nên mới ngăn cản bất cứ cô gái đàng hoàng hiểu biết nào muốn chung sống với hắn.”

“Cô ta không còn tĩnh trí nữa. Cô ta điên đảo vì tình. Cô ta đã nghe nói mọi chuyện về hắn nhưng vẫn bất chấp.”

“Có nghe về chuyện sát nhân chưa?”

“Rồi.”

“Lạy Chúa, cô ta quả là gan lì!”

“Cô ta xem mọi chuyện đều là trò vu khống.”

“Ông không thể nào trưng bằng chứng trước đôi mắt u mê của cô ta?”

“Thế đấy, cô giúp chúng tôi làm việc đó được không?”

“Chính tôi đây chẳng phải là bằng chứng sao? Nếu tôi đứng trước mặt cô ta và nói cho cô ta biết hắn đã lợi dụng tôi ra sao…”

“Cô có chịu làm thế không?”

“Tôi à? Sao lại không chứ!”

“Được, cũng đáng thử xem. Nhưng hắn ta đã cho cô gái biết hết tội lỗi của hắn và đã được tha thứ, theo tôi biết là cô ta sẽ không xét lại chuyện cũ nữa.”

“Tôi dám cá rằng hắn không nói hết mọi chuyện đâu,” cô Winter nói. “Ngoài vụ giết người lùm xùm kia, tôi còn biết được sơ sơ một hai vụ khác. Hắn ta thường nói về ai đó bằng cái giọng êm ái cố hữu rồi thản nhiên đưa mắt nhìn tôi nói: ‘Tên đó sẽ chết trong vòng một tháng tới.’ Không phải hắn nói khoác đâu. Nhưng tôi nào có để ý, ông biết đó, khi ấy chính tôi cũng yêu hắn. Bất cứ chuyện gì hắn đã làm tôi đều bỏ qua, cũng giống như con nhỏ ngu ngốc tội nghiệp này! Chỉ có một chuyện khiến tôi bàng hoàng. Đúng vậy, trời ạ! Nếu không vì cái miệng lưỡi dối trá độc địa kia biết cách thanh minh và dỗ dành thì tôi đã lìa bỏ hắn ngay đêm đó. Hắn có một cuốn sổ, một cuốn bìa da màu nâu có ổ khóa, bên ngoài có gia huy của hắn mạ vàng. Tôi nghĩ đêm đó hắn hơi say, nếu không thì hắn đã không cho tôi xem.”

“Thế sổ sách gì vậy?”

“Tôi nói cho ông biết, ông Holmes, tên này sưu tầm phụ nữ và tự hào với bộ sưu tập của hắn chẳng khác gì một số người sưu tầm các loài bướm. Hắn lưu giữ hết trong cuốn sổ đó. Hình ảnh, tên tuổi, chi tiết, mọi điều về họ. Một cuốn sổ kinh tởm mà bất cứ ai cho dù thuộc thành phần cặn bã xã hội đến thế nào cũng không thể làm ra được. Nhưng đằng nào cuốn sổ đó cũng là của Adelbert Gruner. Nếu thích chí, hắn ta có thể ghi ngoài bìa là ‘Những linh hồn tôi đã hủy hoại.’ Nhưng chuyện đó không quan trọng, vì cuốn sổ đó chẳng có ích gì cho ông, và nếu có thì ông cũng không thể lấy được.”

“Nó ở đâu?”

“Làm sao tôi biết bây giờ nó ở đâu chứ? Tôi rời bỏ hắn ta đã hơn một năm rồi. Lúc đó tôi biết hắn cất giữ ở đâu. Hắn thuộc loại người tỉ mỉ, ngăn nắp như mèo cho nên có thể cuốn sổ đó vẫn còn trong ngăn kéo chiếc bàn giấy cổ xưa trong phòng làm việc phía trong. Ông có biết nhà hắn không?”

“Tôi đã vào phòng làm việc đó,” Holmes nói.

“Vậy sao? Nếu sáng nay ông mới bắt tay vào việc thì đúng là ông rất nhanh đấy. Có lẽ lần này Adelbert thân mến đã gặp địch thủ cân sức. Phòng làm việc bên ngoài là căn phòng có nhiều bát đĩa sứ Trung Hoa, trong một chiếc tủ kính lớn giữa các cửa sổ. Rồi đằng sau bàn giấy của hắn là cánh cửa dẫn vào phòng làm việc phía trong, một phòng nhỏ nơi hắn cất giữ giấy tờ và nhiều thứ khác.”

“Hắn không sợ trộm sao?”

“Adelbert đâu phải kẻ nhát gan. Những kẻ thù căm ghét hắn nhất cũng không thể chê hắn về điểm này. Hắn có thể tự lo cho bản thân. Ban đêm nhà có chuông báo trộm. Hơn nữa, có gì để ăn trộm chứ? Trừ phi bọn trộm lấy đi hết mớ sành sứ hoa hòe đó.”

“Vô ích,” Shinwell Johnson nói với giọng dứt khoát của một chuyên gia. “Chẳng có tên buôn đồ trộm cắp nào lại cần những thứ kiểu đó vì không đem bán hoặc nấu chảy ra được.”

“Đúng vậy,” Holmes nói. “Thế này nhé, cô Winter, cô vui lòng quay lại đây chiều mai lúc 5 giờ. Từ giờ tới đó tôi sẽ xem thử có thể thu xếp gặp trực tiếp cô gái kia như cô đề nghị hay không. Tôi hết sức cảm ơn sự hợp tác của cô. Tôi không cần phải nói là các thân chủ của tôi sẽ rất hào phóng…”

“Không cần gì cả, ông Holmes,” người phụ nữ trẻ thốt lên. “Tôi không làm vì tiền đâu. Hãy cho tôi nhìn thấy tên khốn đó sa xuống bùn nhơ, và thế tôi đã được bồi hoàn; sa xuống bùn nhơ và bàn chân tôi chà đạp lên bộ mặt đáng nguyền rủa của hắn. Đó là cái giá tôi đưa ra. Tôi sẽ đi cùng ông ngày mai hay bất cứ ngày nào, chừng nào ông còn theo đuổi hắn. Anh bạn To Xác đây lúc nào cũng có thể cho ông biết phải tìm tôi ở đâu.”

***

Mãi đến tối hôm sau tôi mới gặp lại Holmes khi chúng tôi dùng bữa ở quán ăn quen thuộc trên phố Strand. Anh nhún vai khi tôi hỏi xem cuộc gặp gỡ của anh có may mắn gì chăng. Rồi anh kể câu chuyện mà tôi sẽ thuật lại theo cách khác. Những tường thuật khô khan, cứng nhắc của anh cần biên tập lại chút ít cho mềm mại theo ngôn ngữ của đời sống. Holmes kể:

“Chuyện hẹn gặp chẳng có gì khó bởi cô gái ấy tự hào bày tỏ sự vâng lời hết mực của một người con hiếu thảo trong mọi chuyện thứ yếu cốt để chuộc lại lỗi lầm rành rành của mình trong việc đính hôn. Vị tướng điện thoại báo tất cả đã sẵn sàng và cô Winter nóng nảy đã có mặt đúng hẹn. Thế là lúc 5 giờ rưỡi một chuyến xe đã đưa chúng tôi tới số 104 khu quảng trường Berkeley, tư gia của vị tướng già - một trong những lâu đài xám xịt của London, trông còn uy nghiêm hơn cả nhà thờ. Một người hầu đưa chúng tôi vào phòng khách thênh thang có những bức rèm vàng, và ở đó cô gái đã chờ sẵn - nghiêm nghị, xanh xao, kín đáo, vừa cố chấp vừa xa cách như bóng tuyết trên đỉnh núi.

Tôi không biết làm sao mô tả cô ta cho đúng, Watson ạ. Có thể anh sẽ gặp cô gái đó trước khi ta xong xuôi mọi chuyện và anh có thể sử dụng năng khiếu văn chương của mình. Cô ta xinh đẹp nhưng là một vẻ đẹp siêu phàm thoát tục của một người cuồng tín mà ý nghĩ luôn hướng thượng. Tôi đã thấy những gương mặt như thế trong các bức tranh của những họa sĩ bậc thầy thời Trung cổ. Làm sao một tên súc sinh lại có thể đặt móng vuốt đê hèn của hắn lên một sinh linh như thế thì thật tôi không hình dung nổi. Có thể anh đã lưu ý đến chuyện hai thái cực đối nghịch hấp dẫn lẫn nhau, thánh thiện thu hút thú tính, dã nhân thu hút thiên tiên. Anh không bao giờ thấy trường hợp nào tồi tệ hơn trường hợp này đâu.

Cô ta biết mục đích chúng tôi đến vì dĩ nhiên, tên vô lại kia đã kịp đầu độc tâm trí cô ta để đối đầu với chúng tôi. Tôi nghĩ sự xuất hiện của cô Winter khiến cô gái khá sửng sốt, nhưng cô ta khoát tay mời chúng tôi ngồi xuống ghế giống như một mẹ bề trên đáng kính tiếp đón hai kẻ hành khất cùi hủi. Watson thân mến, nếu anh muốn tỏ ra kiêu kì thì hãy học theo cô Violet de Merville.

‘Ồ, thưa ông,’ cô gái nói với giọng lạnh như gió thổi từ băng đảo, ‘tên tuổi của ông không xa lạ gì với tôi. Theo tôi được biết thì ông đến đây để vu khống vị hôn phu của tôi là nam tước Gruner. Chỉ vì yêu cầu của cha nên tôi mới gặp ông mà thôi, và tôi xin báo trước là bất cứ điều gì ông định nói không thể có chút tác động nào đến tâm trí của tôi.’

Tôi thật tiếc cho cô ta, Watson. Lúc đó tôi cứ nghĩ đến cô ta như là nghĩ đến con gái ruột của mình. Tôi thường không phải là người giỏi hùng biện. Tôi dùng trí óc chứ không dùng trái tim. Nhưng thực tế là tôi đã khẩn nài cô ấy với tất cả những lời lẽ nhiệt thành nhất mà tôi có thể tìm được trong bản chất của mình. Tôi mô tả cho cô gái thấy hoàn cảnh đáng sợ của người phụ nữ chỉ nhận thức được tính cách của người đàn ông sau khi đã thành vợ hắn, một người phụ nữ phải cam chịu cho đôi bàn tay đẫm máu và đôi môi phóng đãng vuốt ve. Tôi nói không chừa điều gì - nỗi ô nhục, sợ hãi, đau khổ, tuyệt vọng của tình cảnh đó. Mọi lời lẽ sôi nổi của tôi không hề làm cho đôi má trắng ngà kia đổi màu một thoáng, hay làm cho đôi mắt lơ đãng kia ánh lên chút cảm xúc nào. Tôi nghĩ đến lời tên vô lại kia đã nói về chuyện ám thị hậu thôi miên. Ta thực tế có thể tin là cô gái ấy đang sống trên mây trong một giấc mơ xuất thần nào đó. Thế nhưng đối đáp của cô ta lại không có chút gì mơ hồ. Cô gái nói: ‘Tôi đã kiên nhẫn lắng nghe, thưa ông Holmes. Tác động của những lời ông nói quả đúng như tôi đã tiên liệu. Tôi biết rõ là Adelbert, vị hôn phu của tôi, đã có một cuộc đời bão táp, gây ra nhiều oán thù gay gắt và hứng chịu những lời phỉ báng bất công nhất. Có thể là ông có hảo ý, mặc dù tôi biết ông là một thám tử được trả công nên việc ông sẵn sàng ủng hộ hay chống lại nam tước cũng như nhau thôi. Nhưng trong trường hợp nào đi nữa thì tôi cũng mong ông hiểu rằng tôi yêu anh ấy và anh ấy yêu tôi, và mọi dư luận trên đời này đối với tôi chẳng khác gì tiếng chim ríu rít ngoài cửa sổ kia. Nếu như bản chất cao quý của anh ấy có lúc nào đã sa ngã thì có thể là chính tôi đây đã được phái tới để nâng đỡ nó về đúng tầm cao đích thực.’ Nói tới đó cô gái đưa mắt nhìn sang người đi cùng tôi. ‘Tôi không rõ quý cô này là ai.’

Tôi chưa kịp trả lời thì cô Winter đã ào ào xô tới như giông bão. Nếu như anh có bao giờ thấy lửa và băng đối đầu với nhau thì đó chính là hai phụ nữ này.

‘Tao sẽ cho mày biết tao là ai,’ cô Winter vừa nói to vừa nhảy bật khỏi ghế, miệng cô ta méo xệch đi vì giận dữ. ‘Tao là nhân tình sau cùng của hắn. Tao là một trong cả trăm người mà hắn đã dụ dỗ, lợi dụng, hủy hoại và quẳng vào đống phế thải, và hắn cũng sẽ đối xử với mày như thế. Đống rác thải của mày rất có thể là một nấm mồ, và thế có lẽ tốt nhất. Tao nói cho mà biết, con đàn bà ngu xuẩn kia, nếu mày lấy thằng đó thì hắn sẽ là cái chết của mày. Đằng nào hắn cũng hại mày không tan nát cõi lòng thì cũng tan nát thịt xương. Tao nói chẳng phải vì thương xót gì mày đâu. Mày có sống hay chết tao cũng chẳng thèm đếm xỉa. Chỉ vì thù hận hắn, muốn chọc giận hắn và trả đũa những gì hắn đã gây ra cho tao mà thôi. Nhưng đằng nào cũng vậy, mày không cần phải nhìn tao như thế, tiểu thư cao quý ạ, biết đâu rồi đây mày sẽ còn thấp hèn hơn cả tao trước khi thoát được hắn.’

Cô de Merville lạnh lùng nói, ‘Tôi không thích bàn cãi về chuyện này. Tôi muốn nói dứt khoát cho xong là tôi biết rõ trong đời vị hôn phu của tôi có ba lần anh ấy đã vướng mắc với những phụ nữ xảo quyệt và tôi tin chắc là anh ấy đã thành thật ăn năn vì bất cứ lỗi lầm nào anh ấy có thể đã gây ra.’

‘Ba lần!’ Người đi cùng tôi hét lên. ‘Đồ ngu! Ngu hết chỗ nói!’

‘Ông Holmes, tôi xin ông kết thúc cuộc gặp gỡ này,’ tiếng nói lạnh băng kia thốt lên. ‘Tôi đã vâng theo ý cha mà gặp ông’ nhưng tôi không bị bắt buộc phải nghe những lời điên khùng của người này.’

Cô Winter vừa chửi thề vừa lao tới, và nếu tôi không kịp chộp lấy cổ tay cô ta thì Winter đã túm lấy tóc của cô nàng đáng bực kia. Tôi kéo cô Winter ra cửa và may mắn đẩy được cô ta vào xe ngựa mà không gây om sòm ngoài đường, bởi Winter đang giận sôi gan. Tuy bề ngoài không nổi xung lên song chính tôi cũng điên tiết lắm, Watson ạ, bởi cái thái độ xa cách hờ hững và thói nuông chiều bản thân của người mà chúng ta muốn cứu vớt kia thật là gây bực mình khôn tả. Vậy là bây giờ anh đã biết chính xác tình hình của chúng ta, và rõ ràng là tôi phải trù tính một nước cờ khai thông mới, bởi nước cờ thí này không hiệu quả. Tôi sẽ liên lạc với anh, Watson, vì rất có thể phải phân vai cho anh, mặc dù có khả năng là nước đi kế tiếp không thuộc về ta mà thuộc về họ.”

Và y như rằng. Họ đã ra đòn - hay đúng hơn là hắn ra đòn, vì tôi không bao giờ tin rằng cô gái kia hay biết việc này. Tôi có thể chỉ cho độc giả phiến đá lát vỉa hè chỗ tôi đứng khi bắt gặp tấm áp phích rao báo, và một nỗi kinh hoàng xâm chiếm cả tâm can. Đó là chỗ giữa khách sạn Grand và ga Charing Cross, nơi một người cà thọt bán báo dạo bày các tờ báo chiều. Hôm đó chỉ mới hai ngày sau lần trò chuyện trước của chúng tôi. Trên tấm biển vàng là dòng chữ đen với thông tin kinh khủng:

VỤ TẤN CÔNG CỐ SÁT SHERLOCK HOLMES

Hình như tôi đã đứng sững hồi lâu. Rồi tôi nhớ mơ hồ là mình đã giật lấy một tờ báo, nhớ tới sự phản kháng của gã thọt mà tôi quên trả tiền, và cuối cùng là nhớ mình đứng ngay ngưỡng cửa một hiệu thuốc trong khi giở tìm bài báo định mệnh kia. Báo đăng thế này:

Chúng tôi thương tiếc hay tin ông Sherlock Holmes, vị thám tử tư danh tiếng, sáng nay đã bị tấn công cổ sát và lâm vào tình trạng hiểm nghèo.

Hiện chưa rõ các chi tiết chính xác nhưng sự việc hình như đã xảy ra vào khoảng 12 giờ trên phố Regent, bên ngoài quán Café Royal. Hung thủ là hai người vũ trang bằng gậy đã đánh vào đầu và thân thể ông Holmes, gây ra nhiều thương tích mà các bác sĩ mô tả là hết sức trầm trọng, ông Holmes đã được đưa tới bệnh viện Charing Cross và sau đó khăng khăng muốn được đưa về nhà riêng ở phố Baker. Nhìn bề ngoài, hai tên côn đồ tấn công ông ăn mặc có vẻ chỉnh tề và chúng đã tẩu thoát bằng cách đi vào quán Café Royal rồi thoát ra qua cửa hậu mở về phố Glasshouse. Chắc chắn bọn chúng là người của giới tội phạm vốn đã không ít phen khốn đốn vì tài năng và hoạt động của người bị hại.

Không cần nói cũng biết là chưa đọc hết bản tin thì tôi đã nhảy phắt vào một chiếc xe ngựa tới ngay phố Baker. Tôi thấy ngài Leslie Oakshott, vị bác sĩ danh tiếng, đang ở trong tiền sảnh và xe ngựa riêng của ông ta đang chờ bên lề đường.

“Trước mắt không có gì nguy hiểm,” ông thông báo. “Hai mảng da đầu bị rách và mấy chỗ thâm tím nặng. Cần phải khâu nhiều mũi. Đã chích morphine và bắt buộc phải nằm yên tĩnh dưỡng, nhưng gặp gỡ vài phút thì không sao.”

Được cho phép, tôi rón rén đi vào căn phòng tối đèn đó. Người bị thương hoàn toàn tỉnh táo và tôi nghe giọng anh khàn khàn khẽ gọi tên tôi. Rèm cửa buông xuống hết ba phần tư nhưng một tia nắng xế chiếu xuyên qua, rọi vào cái đầu băng bó của người bị thương. Một mảng đỏ thẫm thấm ướt lớp băng gạc trắng.

Tôi ngồi cạnh anh, khom người xuống xem xét.

“Không sao đâu, Watson. Đừng có hoảng sợ quá như vậy,” anh thì thào bằng giọng rất yếu ớt. “Coi vậy chứ không đến nỗi.”

“Thế thì tạ ơn chúa!”

“Tôi đấu gậy đâu thua ai, anh biết mà. Tôi đỡ được hầu hết các cú đánh của chúng. Nhưng mình tôi chọi không lại hai tên.”

“Tôi có thể làm được gì, Holmes? Đúng là cái thằng khốn kiếp kia sai bọn này đánh anh chứ ai nữa. Anh nói một tiếng thôi là tôi đi lột da thằng đó ngay.”

“Ôi Watson quý hóa! Không được, chúng ta không thể làm gì hết trừ phi cảnh sát tóm được mấy tên côn đồ. Nhưng chúng đã tính trước đường thoát rất kĩ. Ta có thể tin chắc điều đó. Chờ chút. Tôi có vài kế hoạch. Trước tiên là phải phóng đại độ nghiêm trọng các thương tích của tôi lên. Mọi người sẽ kéo tới chỗ anh hỏi tin tức. Cứ nói cho trầm trọng lên, Watson. May lắm thì tôi chỉ sống được một tuần nữa thôi vì chấn thương sọ não hay gì gì đó, anh nói sao cũng được! Đừng ngại quá lời.”

“Còn ngài Leslie Oakshott thì sao?”

“Ồ, không sao. Ông ấy sẽ thấy tôi trong tình trạng tồi tệ nhất. Để tôi lo chuyện đó.”

“Còn gì nữa không?”

“Còn. Bảo Shinwell Johnson đưa cô gái kia lánh mặt đi. Mấy quý ông kia bây giờ sẽ truy tìm cô ta đó. Đương nhiên chúng biết cô ta về phe tôi trong vụ này. Nếu chúng đã dám xử tôi thì không thể nào bỏ qua cô ta. Cấp bách đó. Làm ngay tối nay.”

“Tôi sẽ đi ngay. Còn gì nữa không?”

“Để tẩu thuốc lên bàn cho tôi… và cái giày mềm đựng thuốc lá sợi nữa. Được rồi! Mỗi buổi sáng anh đến đây và chúng ta sẽ bàn kế hoạch.”

Tôi dàn xếp với Johnson chiều hôm đó đưa cô Winter ra vùng ngoại ô vắng lặng và lo liệu cho cô ta ẩn náu cho đến khi nguy hiểm trôi qua.

Suốt sáu ngày, công chúng có cảm tưởng như Holmes đã gần đất xa trời. Các thông cáo đều rất nghiêm trọng và các báo đều đưa tin xấu. Những chuyến ghé thăm liên tục khiến tôi tin chắc tình hình không đến nỗi tệ như vậy. Thể chất dẻo dai và ý chí kiên cường của anh hóa giải tuyệt vời mọi thương tích. Anh đang hồi phục nhanh và có lúc tôi đâm ngờ rằng thực tế còn nhanh hơn là anh đang tỏ vẻ với tôi. Con người ấy vốn tính kín đáo đến lạ và đặc tính đó đã mang lại nhiều hiệu quả ấn tượng nhưng lại khiến cho ngay cả những bạn bè thân thiết nhất cũng không biết rõ được các ý đồ của anh. Anh đẩy lên tới cực độ một phương châm: Người mưu tính duy nhất an toàn là người mưu tính một mình. Tôi gần gũi anh hơn bất kì ai, vậy mà tôi luôn nhận thấy khoảng cách này.

Đến ngày thứ bảy thì các vết khâu đã được cắt chỉ, bất kể các tờ báo chiều đăng tin là anh bị nhiễm trùng nặng. Cũng trong các tờ báo chiều hôm ấy có một mẩu tin mà dù gì tôi cũng buộc phải cho bạn tôi biết. Nội dung chỉ thông báo rằng trong số các hành khách trên chiếc Ruritania của hãng tàu Cunard sẽ rời cảng Liverpool vào thứ sáu có nam tước Adelbert Gruner, người có một số công việc tài chính quan trọng cần giải quyết ở Hoa Kì trước lễ thành hôn sắp tới với cô Violet de Merville, con gái độc nhất của…, v.v. Holmes lắng nghe tôi đọc với vẻ mặt tập trung, bình thản khiến tôi biết tin này đã tác động mạnh đến anh.

“Thứ sáu!” Anh kêu lên. “Chỉ đúng ba ngày nữa. Tôi tin là tên côn đồ kia muốn lánh mặt cho an toàn. Nhưng hắn không thoát được đâu, Watson! Thề có quỷ thần, hắn đừng hòng! Này, Watson, tôi cần anh làm một việc.”

“Tôi sẵn sàng đây, Holmes.”

“Được, vậy thì dành hai mươi bốn giờ sắp tới nghiên cứu thật kĩ về đồ gốm Trung Hoa cho tôi.”

Anh không hề giải thích lí do và tôi cũng chẳng hỏi. Kinh nghiệm bao lâu nay đã dạy cho tôi biết nên khôn ngoan mà làm theo. Nhưng khi tôi rời khỏi phòng anh và tản bộ trên phố Baker, đầu óc tôi cứ ngẫm nghĩ mãi không biết phải thi hành cái mệnh lệnh kia bằng cách nào. Cuối cùng tôi đón xe tới thư viện London ở quảng trường St. James, trình bày vấn đề với anh bạn Lomax, người phó thủ thư, rồi trở về nhà riêng với một pho sách đồ sộ cặp dưới nách.

Người ta thường nói luật sư nào thuộc làu làu một án lệ tới mức có thể thẩm tra một nhân chứng chuyên môn vào ngày thứ hai thì chưa tới thứ bảy đã quên sạch những thông tin buộc phải nhớ. Tất nhiên bây giờ tôi đâu có thích đóng vai trò một người có kiến văn uyên bác về đồ gốm. Thế nhưng suốt chiều hôm đó và cả đêm, chỉ trừ một khoảng thời gian nghỉ ngơi ngắn, rồi suốt sáng hôm sau, tôi cứ ngấu nghiến mọi thông tin và cố nhớ hết mọi danh tính. Qua pho sách tôi học về dấu ấn của các nghệ nhân tiếng tăm, về bí mật can chi, các đặc điểm của gốm Hồng Vũ và vẻ đẹp của gốm Chu Lệ, các trước tác của Đường Anh[230], và các thành tựu ban sơ dưới thời nhà Tống và nhà Nguyên. Tôi đã nhồi nhét hết các thông tin ấy vào đầu khi tôi tới gặp Holmes chiều hôm sau. Lúc này anh đã ra khỏi giường, mặc dù độc giả không thể nào đoán biết nếu chỉ đọc các tin tức đăng tải. Anh ngồi lọt thỏm trong chiếc ghế bành ưa thích, cái đầu còn băng bó tựa vào tay.

“Chà, Holmes,” tôi nói, “nếu tin theo báo chí thì anh sắp chết rồi.”

“Chính tôi muốn cho công chúng có ấn tượng như vậy đấy.” Anh nói. “Còn anh đã học thuộc bài chưa, Watson?”

“Ít nhất thì đã cố gắng học.”

“Tốt. Anh có thể duy trì một cuộc đàm luận thông minh về đề tài đó không?”

“Tôi nghĩ là được.”

“Vậy thì đưa chiếc hộp nhỏ trên bệ lò sưởi cho tôi.”

Anh mở nắp hộp lấy ra một vật nhỏ được bọc kĩ lưỡng trong mấy lớp lụa quý Đông phương. Anh tháo lớp bọc cho lộ ra một chiếc đĩa nhỏ mỏng manh có màu xanh thắm tuyệt đẹp.

“Nâng niu cho cẩn thận đấy, Watson. Đây là đồ gốm vỏ trứng chính hiệu đời Minh đó. Chưa từng có món nào đẹp hơn thế đi qua nhà đấu giá Christie. Nguyên một bộ đầy đủ loại này cũng đủ chuộc lấy mạng một ông vua đấy; thực tế thì không chắc gì có được nguyên cả bộ ở bên ngoài hoàng cung Bắc Kinh. Chỉ cần nhìn thấy món này cũng đủ để một người sành sỏi thật sự phải phát cuồng lên rồi.”

“Tôi phải làm gì với nó đây?”

Holmes đưa cho tôi một danh thiếp có in tên: Bác sĩ Hill Barton, 369 phố Half Moon.

“Tối nay anh mang tên này, Watson. Anh sẽ đến nhà nam tước Gruner. Tôi có biết sơ qua về thói quen của hắn, và có khả năng là hắn sẽ rảnh rỗi vào lúc 8 giờ rưỡi. Một lá thư sẽ báo trước cho hắn biết là có anh tới gặp, và anh sẽ nói anh mang đến cho hắn một mẫu vật thuộc một bộ gốm sứ đời Minh độc nhất vô nhị. Anh cứ đóng vai bác sĩ đi, vì vai đó thì anh diễn hay vô địch. Anh là một người sưu tập tình cờ có được bộ gốm sứ, anh được biết nam tước quan tâm đến lĩnh vực này, và anh cũng có ý muốn bán với giá nào đó.”

“Giá nào?”

“Hỏi hay đó, Watson. Chắc chắn anh sẽ thất bại thảm hại nếu không biết giá trị món hàng của mình. Chiếc đĩa này do ngài James giao cho tôi, và theo tôi biết thì nó thuộc bộ sưu tập của vị thân chủ kia. Nếu anh bảo món này có một không hai thì cũng chẳng phải phóng đại đâu.”

“Tôi cũng có thể đề nghị là bộ gốm sứ này cần được chuyên gia đánh giá.”

“Ý hay tuyệt, Watson! Hôm nay anh thật tỏa sáng. Cứ đề nghị cho các nhà đấu giá Christie hay Sotheby thẩm định. Sự tế nhị này sẽ giúp anh khỏi phải tự mình ra giá.”

“Nhưng nếu hắn không chịu tiếp tôi thì sao?”

“Ồ, hắn sẽ tiếp anh. Hắn mắc chứng cuồng sưu tập hạng nặng, nhất là về gốm sứ vốn là lĩnh vực hắn được công nhận là chuyên gia. Ngồi xuống đi, Watson, tôi sẽ đọc bức thư cho anh viết. Không cần chờ phúc đáp. Anh chỉ cần nói là anh sẽ đến, và nói lí do.”

Đó là một bản văn tuyệt vời, ngắn gọn, nhã nhặn, và kích thích óc tò mò của một người am tường. Một người đưa tin trong khu phố được phái mang thư đi ngay. Tối hôm đó, với chiếc đĩa quý trong tay và tấm danh thiếp mang tên Hill Barton trong túi, tôi bắt đầu cuộc phiêu lưu của mình.

Ngôi nhà và vườn tược xinh đẹp cho thấy nam tước Gruner quả là người giàu có, đúng như ngài James đã nói. Đường vào nhà chạy dài uốn lượn hai bên là những bụi cây cảnh hiếm có, dẫn tới một khuôn viên lớn rải sỏi có nhiều tượng trang trí. Nơi này vốn do một trùm buôn vàng người Nam Phi xây dựng vào thời đại phát. Ngôi nhà thấp, chạy dài với các tháp nhỏ ở các góc tường dù là một cơn ác mộng về kiến trúc song rất bề thế về kích thước và độ kiên cố. Người quản gia phục sức trang trọng chẳng khác gì một vị giám mục đưa tôi vào bàn giao cho một gia nhân mặc toàn nhung lụa rồi người này lại dẫn đường tôi tới gặp tay nam tước.

Hắn đang đứng trước một chiếc tủ lớn mở rộng cửa đặt giữa hai cửa sổ, trong tủ chứa một phần bộ sưu tập đồ cổ Trung Hoa của hắn. Gruner quay lại khi tôi bước vào, trên tay hắn là một chiếc bình nhỏ màu nâu.

“Xin mời ngồi, bác sĩ,” hắn nói. “Tôi đang xem lại kho tàng của mình và tự hỏi không biết mình có khả năng bổ sung thêm chăng. Mẫu vật nhỏ bé đời Đường này có niên đại từ thế kỉ bảy có thể sẽ khiến ông quan tâm. Bảo đảm với ông là tôi chưa bao giờ thấy tài nghệ nào tinh tế hơn hay nước men nào thắm màu hơn. Ông có mang chiếc đĩa đời Minh mà ông đã nói không?”

Tôi cẩn thận tháo bọc ra đưa chiếc đĩa cho hắn. Gruner ngồi vào bàn giấy, kéo chiếc đèn lại gần vì trời đã sụp tối và bắt đầu xem xét. Trong lúc đó, ánh đèn vàng rọi thẳng vào dung mạo hắn và tôi tha hồ quan sát. Rõ rằng hắn là người điển trai khác thường. Việc hắn đẹp trai nổi tiếng khắp Âu châu là hoàn toàn xứng đáng. Vóc dáng hắn chỉ trên mức trung bình một chút nhưng đường nét thanh tú và sinh động. Gương mặt hơi ngăm, gần như nước da Đông phương, có đôi mắt to, đen, hờ hững, dễ dàng tạo sức mê hoặc khó cưỡng lại đối với phụ nữ. Mái tóc và bộ ria đen nhánh, ria tỉa ngắn, vuốt sáp nhọn hai đầu kĩ lưỡng. Mắt mũi cân đối, hài hòa, chỉ trừ cái miệng thẳng băng với đôi môi mỏng dính. Đích thị là miệng của một tên sát nhân - một vết rạch tàn bạo, hà khắc trên gương mặt, môi mím chặt lại, sắt đá, và rất đáng sợ. Hắn không khôn ngoan khi vuốt bộ ria vểnh lên để lộ rõ cái miệng bởi đó chính là tín hiệu nguy hiểm của Tự Nhiên để cảnh báo các nạn nhân của hắn. Hắn có giọng nói cuốn hút và phong thái hoàn mĩ. Nhìn bề ngoài tôi đoán hắn chỉ ngoài ba mươi mặc dù hồ sơ của hắn sau này cho biết hắn bốn mươi hai tuổi.

“Rất quý… quả là rất quý!” Sau cùng hắn thốt lên. “Và ông nói ông có đủ bộ sáu chiếc tương xứng. Điều tôi thắc mắc là tại sao có những mẫu vật tuyệt hảo như thế này mà tôi lại không hay biết. Tôi chỉ biết ở Anh quốc có một bộ sánh ngang với cái này và chắc chắn không bán ra thị trường. Bác sĩ Hill Barton, xin được mạn phép hỏi làm sao ông có được vật này?”

“Điều đó có quan trọng không?” Tôi hỏi trong khi cố hết sức làm ra vẻ vô tư. “Ngài có thể thấy rằng món này là đồ thật, còn về giá trị của nó tôi bằng lòng để cho chuyên gia định giá.”

“Rất khó hiểu,” hắn nói với một ánh ngờ vực lóe lên trong đôi mắt đen. “Khi buôn bán những vật quý giá như thế này, người ta đương nhiên muốn biết tường tận về chuyện giao dịch. Đây là đồ thật thì chắc chắn rồi. Tôi không hồ nghi gì cả. Nhưng giả sử, tôi buộc phải quan tâm đến mọi khả năng, giả sử sau này có người chứng minh được là ông không có quyền bán vật này thì sao?”

“Tôi dám bảo đảm với ngài rằng không ai có thể khẳng định như vậy.”

“Nếu thế thì đương nhiên tôi phải thắc mắc là lời bảo đảm của ông đáng giá bao nhiêu?”

“Nhà băng của tôi sẽ trả lời điều đó.”

“Hẳn rồi. Thế nhưng toàn bộ chuyện giao dịch này tôi thấy khá lạ thường.”

“Ngài có thể làm ăn hoặc không,” tôi dửng dưng nói. “Tôi chào hàng ngài đầu tiên vì tôi biết ngài là người am tường, nhưng tôi sẽ không gặp khó khăn gì ở những chỗ khác.”

“Ai bảo ông tôi là người am tường?”

“Tôi có biết ngài đã viết sách về đề tài này.”

“Ông đã đọc chưa?”

“Chưa.”

“Trời, càng lúc tôi càng thấy khó hiểu! Ông là một người sành sỏi và là nhà sưu tập sở hữu một món rất quý, thế mà ông hề bỏ công tham khảo cuốn sách duy nhất lẽ ra đã cho ông biết về ý nghĩa và giá trị đích thực của vật ông đang sở hữu. Ông giải thích thế nào đây?”

“Tôi rất bận rộn. Tôi hành nghề bác sĩ.”

“Đó không phải cầu trả lời. Nếu đã ham thì người ta sẽ theo đuổi tới cùng, bất kể những công chuyện khác. Trong thư ông đã viết ông là người rành đồ gốm.”

“Đúng như thế.”

“Cho phép tôi hỏi ông vài câu kiểm tra được không? Thưa bác sĩ, nếu như ông quả thực là bác sĩ, tôi buộc phải nói với ông rằng chuyện này càng lúc càng đáng ngờ. Tôi muốn hỏi ông biết gì về Nhật hoàng Shomu[231] và theo ông thì người này có liên quan gì tới kho quốc bảo Shoso in ở gần Nara? Ôi trời, không trả lời được sao? Vậy thì hãy nói tôi nghe một chút về triều Bắc Ngụy và vị trí của nó trong lịch sử đồ gốm đi.”

Tôi đứng phắt dậy khỏi ghế giả vờ tức tối.

“Ngài thật quá quắt,” tôi nói. “Tôi đến đây để cho ngài cơ hội chứ không phải để bị sát hạch như một đứa học trò. Hiểu biết của tôi về lĩnh vực này có thể thua kém ngài, nhưng nhất định tôi sẽ không trả lời những câu hỏi xúc phạm như thế.”

Hắn nhìn tôi chằm chằm, vẻ hờ hững đã biến khỏi đôi mắt. Ánh mắt ấy đột nhiên bừng bừng giận dữ. Đôi môi tàn nhẫn kia hé lộ một loáng ngời của hàm răng bên trong.

“Trò gì đây? Mi đến đây do thám. Mi là người được tên Holmes phái tới. Đây chỉ là trò bịp bợm để lừa ta. Nghe đâu tên kia sắp chết rồi cho nên hắn cho tay sai tới đây theo dõi ta. Mi đã tìm cách vào đây mà không được phép, thề thì nói có Chúa, mi đi ra còn khó hơn đi vào đấy!”

Gruner đứng phắt lên, và tôi lùi lại, thủ thế chờ hắn tấn công bởi hắn đã nổi giận đùng đùng. Có lẽ hắn đã nghi ngờ tôi ngay từ đầu, chắc chắn là màn đối chứng vừa qua đã cho hắn biết sự thật, nhưng rõ ràng là tôi không hi vọng gì đánh lừa được hắn. Gruner thọc tay vào ngăn kéo một bên bàn giấy, điên tiết lục lọi gì đó. Rồi như chợt nghe tiếng động, hắn đứng sững lắng nghe chăm chú.

“Ai?” Hắn la to. “Ai?” Rồi chạy vọt vào căn phòng phía sau.

Chỉ hai bước chân là tôi đã tới cánh cửa mở và tâm trí tôi sẽ nhớ mãi cảnh tượng đã chứng kiến. Cửa sổ nhìn ra vườn mở toang. Đứng cạnh cửa sổ, trông như một bóng ma kinh khiếp với cái đầu quấn băng đẫm máu, gương mặt tái nhợt hốc hác, chính là Sherlock Holmes. Thoáng một cái anh đã phóng qua cửa sổ và tôi nghe tiếng thân hình anh đáp xuống những bụi nguyệt quế phía bên ngoài. Chủ nhân của ngôi nhà rống lên một tiếng thịnh nộ và lao về hướng cửa sổ mở đuổi theo anh.

Và kìa! Sự việc chỉ xảy ra trong chớp nhoáng nhưng tôi thấy rõ mồn một. Một cánh tay - tay phụ nữ - vụt ra từ giữa đám lá. Cùng lúc đó Gruner bật lên một tiếng rú khủng khiếp - một tiếng rú sẽ mãi mãi âm vang trong kí ức tôi. Hắn đưa hai bàn tay lên vỗ vào mặt mình rồi chạy bổ nhào quanh phòng, đập đầu vào tường một cách kinh hoàng. Rồi hắn ngã vật xuống thảm, lăn lộn, quằn quại, trong lúc không ngừng gào thét kinh động khắp nhà.

“Nước! Lạy Chúa, nước!” Hắn rống lên.

Tôi vồ lấy bình nước trên chiếc bàn con rồi lao tới giúp hắn. Đồng thời người quản gia cùng nhiều gia nhân từ ngoài sảnh cũng chạy vào. Tôi còn nhớ một người trong đám đó đã ngất đi khi tôi quỳ bên kẻ bị hại này và xoay bộ mặt kinh khủng ấy về phía ánh đèn. Axít sulfuric đã ăn vào khắp bộ mặt và đang nhỏ giọt từ tai và cằm. Một con mắt hắn đã trắng dã, đờ đẫn. Mắt kia đỏ tấy. Những đường nét mà mấy phút trước tôi còn ngưỡng mộ bây giờ trông như một bức tranh đẹp đã bị họa sĩ cầm miếng bọt biển ướt bẩn bôi qua. Tất cả bị xóa mờ, biến sắc, ghê gớm không còn ra mặt người.

Tôi giải thích vắn tắt chuyện gì đã xảy ra liên quan đến vụ tấn công bằng axít sulfuric. Có mấy người đã trèo qua cửa sổ ấy và mấy người khác chạy ra bãi cỏ bên ngoài nhưng trời đã tối đen và bắt đầu mưa. Giữa những tiếng gào thét, nạn nhân điên cuồng nguyền rủa kẻ đã trả thù mình.

“Kitty Winter! Con đàn bà hung ác!” Hắn rống lên. “Ôi, con quỷ cái! Rồi mày sẽ đền tội! Mày sẽ trả giá! Ôi Chúa ơi! Đau không chịu nổi!”

Tôi dùng dầu rửa mặt cho hắn, đặt bông gạc lên những chỗ da bị loét và tiêm cho một mũi morphine. Mọi ngờ vực về tôi đã tan biến khỏi tâm trí hắn trước tổn thương này và hắn bấu chặt hai bàn tay tôi như thể tôi có đủ quyền năng để làm cho đôi mắt đục lờ như mắt cá chết đang ngước nhìn kia có thể trong sáng trở lại. Lẽ ra tôi đã thương xót cho hắn trong tình cảnh bị hủy hoại này nếu như tôi không nhớ rất rõ cái cuộc đời đê hèn đã dẫn tới sự biến đổi hết sức ghê gớm ấy. Thật kinh tởm khi thấy hai bàn tay cháy da của hắn vồ lấy tay mình, và tôi nhẹ cả người khi bác sĩ gia đình của hắn, theo sát gót là một bác sĩ chuyên khoa, đến giải thoát cho tôi khỏi gánh nặng này. Một viên thanh tra cảnh sát cũng vừa tới, và tôi đưa cho ông ta danh thiếp thật của mình. Làm khác đi thì vừa vô nghĩa lại vừa ngu xuẩn, bởi vì người bên Sở Cảnh sát London đã nhẵn mặt tôi chẳng kém gì Holmes. Rồi tôi rời khỏi ngôi nhà u ám, kinh hoàng đó. Trong vòng một giờ sau, tôi có mặt ở phố Baker.

Holmes đã ngồi ở chiếc ghế quen thuộc, trông rất xanh xao và kiệt sức. Ngoài những vết thương, ngay cả thần kinh sắt của anh cũng phải chấn động với sự việc tối nay, và anh lắng nghe với vẻ kinh hoàng khi tôi thuật lại sự biến dạng của tay nam tước.

“Hậu quả của tội lỗi đó, Watson… hậu quả của tội lỗi!” Anh thốt lên. “Không sớm thì muộn cũng phải trả giá. Có Chúa biết, tội lỗi chồng chất quá nhiều,” anh nói thêm, tay đón lấy một pho sách dày màu nâu trên bàn. “Đây là cuốn sổ mà người phụ nữ kia đã nói đến. Nếu thứ này mà không cắt đứt được cuộc hôn nhân kia thì không có gì làm được cả. Nhưng nó sẽ làm được, Watson. Nhất định thế. Không một người phụ nữ tự trọng nào có thể chấp nhận nổi.”

“Nhật kí tình ái của hắn đấy à?”

“Hay là nhật kí dục vọng. Anh gọi sao cũng được. Khi cô Winter kể cho chúng ta biết về nó tôi đã nhận ra đó là thứ vũ khí ghê gớm nếu như chúng ta có thể lấy được. Lúc ấy tôi không nói gì để lộ ra suy nghĩ của mình vì cô ta có thể vô tình tiết lộ mất. Nhưng tôi cứ nghiền ngẫm mãi ý tưởng này. Sau đó vụ hành hung đã tạo cơ hội khiến tay nam tước tưởng rằng không cần phải lo về tôi nữa. Như vậy lại càng tốt. Lẽ ra tôi định chờ thêm chút nữa nhưng chuyến đi Mỹ châu của hắn buộc tôi phải ra tay. Do đó chúng ta phải hành động ngay. Không thể nào lấy trộm vào ban đêm. Hắn đã đề phòng rồi. Nhưng tầm chiều tối thì có cơ lấy được nếu như có cách thu hút sự chú ý của hắn. Đó là lúc cần đến anh và chiếc đĩa màu xanh ấy. Nhưng tôi phải biết chắc nơi cất giấu cuốn sổ và tôi biết mình chỉ có vài phút để hành động thôi, bởi vì thời gian của tôi phụ thuộc vào hiểu biết của anh về đồ gốm Trung Hoa. Cho nên vào phút chót tôi cho gọi cô Winter đến. Làm sao tôi biết được cái gói nhỏ mà cô ta cẩn thận giấu dưới áo khoác là thứ gì? Tôi cứ tưởng cô ta đến hoàn toàn là vì công việc của tôi, nhưng hóa ra cô ta cũng có mưu đồ riêng.”

“Hắn đã đoán được anh phái tôi đến.”

“Tôi đã lo ngại điều đó. Nhưng anh đã lôi kéo hắn vào vở kịch này đủ lâu để tôi lấy được cuốn sổ, tuy chưa kịp tẩu thoát mà không bị phát hiện. A, ngài James, rất mừng là ngài đã đến.”

Người bạn phong nhã của chúng tôi đã xuất hiện theo lời mời đã nhắn trước. Ông hết sức chăm chú nghe Holmes tường thuật những gì đã xảy ra.

“Ông đã làm được chuyện thần kì… đúng là thần kì!” Ông ta thốt lên khi nghe xong câu chuyện. “Nhưng nếu như các thương tích ấy mà kinh khủng như bác sĩ Watson đã mô tả thì bấy nhiêu cũng đủ ngăn chặn cuộc hôn nhân đó đúng như ý muốn của chúng ta chứ không cần đến cuốn sổ ghê gớm này.”

Holmes lắc đầu. “Phụ nữ dòng dõi de Merville không hành xử như thế đâu. Tiểu thư sẽ càng yêu thương hắn ta hơn như yêu một thánh tử đạo tật nguyền. Không, không. Cái chúng ta cần công phá không phải là thể xác mà là tư cách của hắn. Cuốn sổ này sẽ khiến cô ta tỉnh cơn mê, ngoài ra tôi không thấy còn cách nào khả dĩ. Tất cả đều do chính hắn viết ra. Cô ta không thể nào lượng thứ được.”

Ngài James mang cả cuốn sổ lẫn chiếc đĩa quý đi. Vì cũng đã muộn rồi, tôi theo ông ta xuống đường. Một chiếc xe ngựa riêng đang chờ đợi ngài James. Ông ta nhảy tót vào, hối hả ra lệnh cho người xà ích có đeo phù hiệu, và chiếc xe lao vút đi. Ông lột phăng áo khoác vắt lưng chừng ra phía ngoài cửa sổ để che kín hình vẽ gia huy trên cánh cửa xe, nhưng ánh đèn từ trong nhà hắt ra cửa chớp đã kịp cho tôi nhìn thấy. Tôi sửng sốt. Tôi bèn trở vào, lên cầu thang vào phòng của Holmes.

“Tôi đã biết thân chủ của chúng ta là ai rồi,” tôi nói to, hào hứng vì tin trọng đại. “A, Holmes, đó là…”

“Đó là một người bạn trung thành và là một nhà quý tộc nghĩa hiệp,” Holmes vừa nói vừa đưa một bàn tay ra ngăn lại. “Chúng ta biết tới đây là đủ rồi.”

Tôi không biết cuốn sổ tố cáo ấy được sử dụng ra sao. Có lẽ ngài James đã xoay xở làm việc đó. Hoặc rất có thể là công việc hết sức tế nhị ấy được phó thác cho người cha của cô gái. Dù sao đi nữa thì kết quả cũng đúng như mong muốn.

Ba ngày sau, trên tờ Morning Post có một mẩu tin cho biết lễ thành hôn của nam tước Adelbert Gruner và tiểu thư Violet de Merville sẽ không diễn ra. Cũng trên tờ báo ấy có tường thuật phiên xử đầu tiên ở tòa vi cảnh về vụ cô Kitty Winter phạm trọng tội hại người bằng axít sulfuric. Phiên tòa đã xét đến những tình tiết giảm nhẹ và án phạt chắc nhiều người còn nhớ, là bản án nhẹ nhất đối với tội danh này. Sherlock Holmes cũng có nguy cơ bị khởi tố vì tội đột nhập ăn trộm, nhưng khi có mục đích tốt và một thân chủ danh giá, thì ngay cả luật pháp cứng nhắc của Anh quốc cũng trở nên nhân đạo và mềm dẻo. Thậm chí bạn tôi còn không phải hầu tòa.

NGƯỜI LÍNH BẤT HẠNH
(The Blanched Soldier, 1926)

Anh bạn Watson của tôi dù suy nghĩ hạn chế nhưng lại hết sức cố chấp. Suốt một thời gian dài anh cứ nằng nặc đòi tôi phải viết về một chuyện tôi đã kinh qua. Có lẽ tôi đã tự chuốc lấy cực hình này bởi tôi thường vạch rõ cho Watson thấy những bản tường thuật của chính anh ấy mới hời hợt làm sao và chỉ trích anh cứ chiều theo thị hiếu của công chúng mà không bám chắc vào các dữ kiện và số liệu.

“Thử làm thì biết, Holmes ơi!” Anh đã bắt bẻ ngược lại và tôi buộc phải thừa nhận rằng khi đã cầm bút trong tay tôi mới thấy là cần phải trình bày vấn đề theo cách nào để hấp dẫn độc giả. Trường hợp sau đây không thể nào phụ lòng độc giả được vì đó là một trong những sự việc kì lạ nhất trong hồ sơ lưu trữ của tôi mà ngẫu nhiên là Watson không hề có ghi chép gì của riêng anh cả. Nhắc đến anh bạn lâu năm kiêm người viết tiểu sử cho mình, tôi cũng muốn nhân tiện nói rằng việc tôi chuốc lấy gánh nặng có một người đồng sự trong các cuộc điều tra lặt vặt chẳng phải vì tình cảm hay bốc đồng, mà là vì Watson có những cá tính riêng nổi bật nhưng do khiêm tốn anh ấy chẳng lưu tâm gì mấy trong khi lại đánh giá quá mức những việc làm của tôi. Một đồng minh luôn đoán trước được những kết luận và phương hướng hành động của ta thì quả là nguy hiểm, nhưng một người mà đối với anh ta mọi tiến triển mới đều bất ngờ và tương lai luôn là một cuốn sách đóng kín thì đúng là một phụ tá tuyệt vời.

Xem lại ghi chép, tôi thấy vào tháng 1 năm 1903, sau khi kết thúc chiến tranh Boer[232], tôi có vị khách là James M. Dodd - một người Anh chính trực, cao lớn, rám nắng, lanh lợi. Anh bạn tốt Watson khi đó đã bỏ tôi đi lấy vợ, tôi nhớ đó là hành động ích kỉ duy nhất trong suốt mối thâm tình của hai chúng tôi. Tôi còn lại một mình.

Thói quen của tôi là ngồi quay lưng ra cửa sổ để cho khách ngồi ở ghế đối diện, nơi ánh sáng chiếu thẳng vào họ. James M. Dodd trông có vẻ lúng túng không biết mở đầu câu chuyện ra sao. Tôi cũng không gợi ý giúp bởi vì sự im lặng của anh ta càng cho tôi thêm thời gian quan sát. Tôi thấy là gây ấn tượng với các thân chủ bằng chút khả năng chuyên môn thì khôn ngoan hơn, cho nên tôi nói ra các suy luận của mình về người này.

“Tôi chắc ông ở Nam Phi về.”

“Đúng, thưa ông,” anh ta trả lời với một thoáng ngạc nhiên.

“Kị binh tình nguyện, phải không?”

“Chính xác.”

“Nhất định là quân đoàn Middlesex.”

“Đúng là thế. Ông đúng là phù thủy, ông Holmes.”

Tôi cười trước vẻ ngỡ ngàng của anh ta. “Khi một quý ông dung mạo oai phong bước vào phòng tôi với nước da sạm nắng mà mặt trời Anh quốc không thể nào hun đúc được, còn khăn tay thì nhét vào ống tay áo thay vì bỏ trong túi, vậy xác định nơi người đó sinh sống đâu có khó. Ông để râu ngắn, điều đó cho thấy ông không phải là lính chính quy. Ông có tác phong của một kị binh. Còn xuất xứ Middlesex thì danh thiếp của ông đã cho biết ông là nhà môi giới chứng khoán ở phố Throgmorton. Thế thì ông còn gia nhập đơn vị nào khác được nữa?”

“Ông thấy mọi thứ.”

“Tôi cũng thấy những gì ông thấy thôi nhưng tôi đã tự rèn luyện để nhận biết những gì nhìn được. Nhưng mà ông Dodd, ông đến gặp tôi sáng nay không phải để bàn về khoa học quan sát. Đã có chuyện gì xảy ra ở Tuxbury Old Park vậy?”

“Ôi, ông Holmes…!”

“Chẳng có gì bí mật cả. Địa điểm đó được ghi rõ ở đầu thư và vì ông dùng những lời lẽ rất cấp thiết để thu xếp cuộc hẹn này nên nhất định phải có chuyện gì đột ngột và quan trọng đã xảy ra.”

“Đúng, thật vậy. Nhưng lá thư đó viết vào buổi chiều, và từ lúc đó đã xảy ra nhiều chuyện. Nếu như đại tá Emsworth mà không tống cổ tôi đi…”

“Tống cổ ông!”

“Chà, cũng gần như thế. Ông ta hết sức cứng rắn, đại tá Emsworth đó. Thời còn trong quân ngũ ông ta là người kỉ luật sắt đá, và ngày hôm đó cũng đầy những lời khó nghe nữa. Nếu không vì Godfrey thì tôi đã chẳng phiền quấy ông ta làm gì.”

Tôi châm tẩu thuốc và ngả lưng ra ghế. “Có lẽ ông nên giải thích rõ đầu đuôi câu chuyện.”

Vị thân chủ của tôi cười ranh mãnh. “Tôi đã quen cho rằng ông biết hết mọi chuyện không cần phải kể,” anh ta nói. “Nhưng tôi sẽ nói rõ sự việc và cầu Chúa là ông có thể cho tôi biết nguyên do. Tôi đã thức cả đêm nghĩ nát óc nhưng càng nghĩ thì tôi càng thấy lạ lùng.

Khi tôi nhập ngũ tháng 1 năm 1901 - mới hai năm trước - anh chàng Godfrey Emsworth cũng gia nhập cùng trung đoàn. Anh ấy là con trai độc nhất của đại tá Emsworth, Anh Dũng Bội Tinh thời chiến tranh Crimea, và trong huyết quản đã sẵn có máu nhà binh cho nên không lấy làm lạ khi anh ấy tình nguyện đầu quân. Cả trung đội không ai tuyệt vời hơn anh ấy. Chúng tôi kết bạn với nhau - kiểu tình bạn ấy chỉ có thể nảy sinh khi người ta cùng sống và cùng chia sẻ buồn vui. Anh ấy ở chung với tôi và trong quân đội điều đó rất có ý nghĩa. Suốt một năm chiến đấu gian khó, hai chúng tôi cùng nhau kinh qua bao sướng khổ. Rồi anh ấy trúng một viên đạn súng săn voi khi giao chiến gần đồi Diamond bên ngoài Pretoria. Tôi nhận được một lá thư anh ấy gửi từ bệnh viện ở Cape Town rồi một lá nữa từ Southampton. Và kể từ đó bặt tin luôn - không một tin tức gì, thưa ông Holmes, suốt sáu tháng hơn, mà anh ấy lại là bạn thân thiết nhất của tôi.

Đấy, khi chiến tranh kết thúc và tất cả hồi hương, tôi đã viết thư cho cha anh ấy hỏi thăm xem Godfrey giờ ở đâu. Không có hồi âm. Tôi chờ đợi thêm một thời gian nữa rồi lại viết thư. Lần này tôi nhận được một phúc đáp vắn tắt, cộc lốc: Godfrey đã đi ngao du vòng quanh thế giới và chắc là phải một năm nữa mới quay về. Chỉ có thế.

Tôi không hài lòng, thưa ông Holmes. Toàn bộ chuyện này tôi thấy hết sức không bình thường. Anh ấy là người tốt và không thể nào bỏ rơi bạn bè như vậy. Không phải kiểu của anh ấy đâu. Rồi thêm nữa, tôi tình cờ biết anh ấy được thừa kế rất nhiều tiền, và không phải lúc nào cũng hòa thuận với cha mình. Ông già nhiều khi rất khắt khe còn Godfrey cũng quá khí khái nên đâu có chịu được. Không, tôi không hài lòng, và tôi quyết tâm tìm tới tận nguồn gốc vấn đề. Tuy nhiên việc làm ăn của tôi cần phải sắp xếp lại rất nhiều sau hai năm đi vắng cho nên mãi tới tuần này tôi mới có thể theo đuổi tiếp chuyện của Godfrey. Nhưng một khi đã theo đuổi là tôi muốn bỏ hết mọi chuyện để đi tới cùng.”

James M. Dodd có vẻ thuộc loại người ta nên kết bạn hơn là làm kẻ thù. Anh ta có đôi mắt xanh nghiêm nghị và quai hàm vuông vức bạnh ra khi nói.

“Chà, thế ông đã làm gì?” Tôi hỏi.

“Bước đầu tiên là tôi về tận nhà anh ấy, Tuxbury Old Park, gần Bedford, để chính mắt thấy chỗ đó ra sao. Tôi viết thư cho bà mẹ vì đã chán ngấy sự thô lỗ của người cha rồi, và tôi tấn công trực diện thẳng thừng: Godfrey là bạn thân của tôi, tôi có rất nhiều chuyện hay ho mà tôi có thể kể cho bà ta nghe về những gì chúng tôi đã kinh qua, tôi có việc đến khu vực đó, và ghé qua có gì bất tiện không, đại loại thế. Tôi nhận được hồi âm rất nhã nhặn của bà mẹ và bà còn đề nghị cho tôi ở lại qua đêm. Vì thế tôi đã xuống đó hôm thứ hai.

Dinh thự Tuxbury Old Park ở nơi hẻo lánh, nơi gần nhất cũng phải cách đó chừng năm dặm. Ở ga chẳng có xe ngựa nào nên tôi phải xách vali cuốc bộ và mãi đến gần tối mới tới nơi. Đó là một tòa nhà đồ sộ nhiều ngóc ngách, nằm giữa một khuôn viên rộng lớn. Tôi cho rằng nó mang đủ loại dấu ấn thời đại và phong cách, bắt đầu từ cái nền móng nửa gạch nửa gỗ thời Elizabeth và kết thúc bằng cái cổng mái hiên thời Victoria. Bên trong toàn là tường ốp ván, trang trí bằng thảm treo và những bức tranh xưa đã phai mờ, một tòa nhà âm u và bí hiểm. Có một người quản gia là già Ralph, già cả như chính tòa nhà, và vợ ông lão thậm chí trông còn già hơn. Bà ta ngày xưa là vú em của Godfrey và tôi từng nghe anh ấy nói về bà một cách trìu mến chỉ kém mẹ đẻ mà thôi, cho nên tôi thấy có cảm tình với bà bất kể dung mạo kì quái của bà. Tôi cũng thấy mến bà mẹ, một phụ nữ nhỏ nhắn dịu dàng như con chuột bạch. Chỉ có ông đại tá là tôi không ưa.

Tôi và ông ta gặp nhau là khắc khẩu ngay và lẽ ra tôi đã cuốc bộ quay lại nhà ga nếu như tôi không nghĩ rằng có thể là ông ta cổ tình làm thế để tôi phải ra đi ngay. Tôi được đưa thẳng vào thư phòng của đại tá, và tôi gặp một người lực lưỡng, lưng khòng, nước da đen sạm, có bộ râu xám tua tủa ngồi đằng sau chiếc bàn giấy bừa bộn. Cái mũi đỏ vằn mạch máu chìa ra như mỏ kền kền và hai con mắt xám hung tợn bên dưới cặp chân mày rậm rạp trừng trừng nhìn tôi. Bây giờ tôi hiểu ra tại sao Godfrey ít nói đến cha mình.

Ông ta nói bằng giọng gay gắt: ‘A, thưa cậu, tôi rất muốn biết lí do thật sự của cuộc viếng thăm này.’

Tôi cho biết lí do đã được giải thích trong thư tôi viết cho vợ ông ta.

‘Đúng, đúng, cậu bảo cậu quen Godfrey ở Phi châu. Nhưng làm sao chúng tôi biết cậu nói thật hay không.’

‘Trong túi tôi có thư từ anh ấy gửi cho tôi đây.’

‘Vui lòng cho tôi xem.’

Ông ta liếc qua hai lá thư tôi trao rồi ném trả lại. Ông ta hỏi: ‘Được, rồi sao nữa?’

‘Xin thưa, tôi rất quý mến anh Godfrey con ông. Nhiều mối quan hệ và kỉ niệm đã kết nối hai chúng tôi. Thành ra đâu có gì lạ khi tôi thắc mắc về sự bặt tin đột ngột của anh ấy và muốn biết anh ấy đã gặp phải chuyện gì?’

‘Này cậu, tôi nhớ không lầm thì tôi đã gửi thư cho cậu và đã cho biết chuyện gì xảy ra. Nó đã đi ngao du vòng quanh thế giới. Sức khỏe nó không tốt sau những ngày lăn lộn ở Phi châu, và cả mẹ nó lẫn tôi đều đồng ý là nó phải thay đổi cuộc sống và nghỉ ngơi hoàn toàn. Cậu vui lòng giải thích như thế cho bất kì bằng hữu nào khác có thể quan tâm đến chuyện này.’

‘Hẳn rồi,’ tôi đáp. ‘Nhưng chắc ông cũng sẵn lòng cho tôi biết tên tàu và tuyến đường anh ấy đã đi, cùng với ngày tháng chứ. Tôi tin chắc là tôi có thể gửi thư cho anh ấy theo đường đó.’

Yêu cầu của tôi dường như khiến cho gia chủ vừa bối rối vừa bực mình. Cặp lông mày rậm của ông ta cụp xuống mắt và ông ta nóng nảy nhịp mấy đầu ngón tay xuống mặt bàn. Sau cùng ông ta ngước nhìn lên với vẻ mặt của một người vừa thấy đối phương đi một nước cờ hiểm và đã quyết định đương đầu. Ông ta nói: ‘Này cậu Dodd, nhiều người sẽ phật lòng vì thói ương ngạnh quái quỷ của cậu và sẽ cho rằng việc đòi hỏi ngoan cố này đã tới mức xấc xược quá lắm rồi đấy.’

‘Thưa ông, xin hãy xem đó là tình thương mến thật sự của tôi dành cho con ông.’

‘Đúng vậy. Nếu không vì thế thì tôi không dung thứ cho cậu đâu. Nhưng tôi phải yêu cầu cậu bỏ cuộc đi. Gia đình nào cũng có chuyện riêng và lí do riêng, không phải lúc nào cũng cho người ngoài biết rõ được, dù họ có hảo ý tới đâu. Vợ tôi nóng lòng muốn nghe chuyện quá khứ của Godfrey và cậu có thể kể những chuyện đó, nhưng tôi yêu cầu cậu đừng đả động gì về hiện tại và tương lai. Hỏi han như vậy chẳng có ích lợi gì, thưa cậu, và lại đặt chúng tôi vào hoàn cảnh tế nhị khó xử.’

Thế là tôi cùng đường, thưa ông Holmes. Không cách nào biết gì thêm. Tôi chỉ có thể giả vờ chấp nhận tình thế đó và thề với lòng là sẽ không bao giờ để yên chừng nào còn chưa biết rõ số phận của bạn mình. Tối hôm đó thật tẻ nhạt. Chúng tôi ba người im lặng dùng bữa tối trong gian phòng xưa cũ, bạc màu, ảm đạm. Bà mẹ háo hức hỏi tôi về chuyện con trai bà nhưng ông già có vẻ buồn rầu u uất. Tôi chán ngấy bữa ăn đó nên có cơ hội là tôi lịch sự xin kiếu và lui về phòng ngủ. Đó là một căn phòng lớn, trống không, ở tầng một, và cũng ảm đạm như cả ngôi nhà này; nhưng thưa ông Holmes, sau một năm ngủ trên đồng cỏ Nam Phi thì người ta chẳng câu nệ tiện nghi gì nữa. Tôi mở rèm cửa sổ nhìn ra vườn, và nhận ra đêm đó trời quang với trăng bán nguyệt sáng vằng vặc. Rồi tôi ngồi bên lò sưởi cháy bập bùng với ngọn đèn đặt trên chiếc bàn kề bên, cố đọc một cuốn tiểu thuyết cho khuây khỏa tâm trí. Nhưng đọc sách cũng không yên vì ông quản gia, già Ralph, đã mang thêm than mới vào phòng.

‘Tôi nghĩ về khuya lò sưởi sẽ thiếu than đấy, thưa ông. Mùa này rét buốt lắm mà căn phòng này thì lạnh ngắt.’

Ông già cứ ngần ngừ trước khi rời phòng, và khi tôi ngước lên thì thấy ông vẫn đứng nhìn tôi, gương mặt nhăn nheo đầy vẻ đăm chiêu.

‘Mạn phép ông, nhưng tôi có nghe được chuyện ông kể về cậu chủ Godfrey lúc ăn tối. Thưa ông, ông biết vợ tôi từng bồng ẵm Godfrey mà, cho nên cũng có thể nói tôi chẳng khác gì cha nuôi của cậu chủ. Tất nhiên chúng tôi phải quan tâm. Nghe ông nói là cậu chủ tự tin chững chạc lắm à?’

‘Trong trung đoàn không có ai gan dạ hơn anh ấy. Một lần anh ấy đã băng dưới làn đạn súng trường của bọn Boer giải thoát cho tôi, nếu không tôi đã không được ngồi ở đây.’

Ông già quản gia xoa hai bàn tay gầy guộc vào nhau. ‘Đấy đúng là cậu chủ Godfrey, thưa ông. Godfrey từ nhỏ đã gan dạ. Trong vườn không có cái cây nào mà cậu ấy không leo trèo, thưa ông. Chẳng có gì ngăn cản được Godfrey. Cậu ấy đã từng là một chú bé kháu khỉnh… ôi, và cậu ấy từng là một trang nam nhi tuấn tú.’

Tôi đứng phắt dậy kêu lên: ‘Này! Ông nói là ‘từng’ à! Nghe cứ như anh ấy chết rồi không bằng. Bí mật này đầu đuôi là sao? Godfrey Emsworth bây giờ ra sao rồi?’

Tôi tóm lấy vai ông già nhưng ông ta thụt lùi lại tránh né. ‘Tôi không hiểu ông muốn nói gì, thưa ông. Cứ hỏi ông chủ về cậu Godfrey. Ông chủ biết. Tôi không được xen vào.’

Ông già định rời phòng nhưng tôi nắm cánh tay kéo lại. Tôi nói:

‘Nghe đây! Ông phải trả lời một câu hỏi trước khi rời phòng này nếu không tôi giữ ông ở lại suốt đêm. Godfrey chết rồi phải không?’

Ông ta không dám nhìn mặt tôi. Ông cứ như người bị thôi miên. Gắng sức lắm một câu trả lời mới bật ra đầu môi. Một câu trả lời bất ngờ và kinh khủng: ‘Tôi cầu Chúa là cậu ấy chết rồi!’ Ông già thốt lên rồi vùng khỏi tay tôi, lao ra khỏi phòng.

Thưa ông Holmes, ông biết thừa là tôi trở lại ghế ngồi mà trong lòng u sầu hết sức. Mấy lời của ông già ấy đối với tôi dường như chỉ có một cách suy diễn. Rõ ràng người bạn tội nghiệp của tôi đã dính líu vào tội ác gì đó, hay ít nhất là chuyện tai tiếng ảnh hưởng đến danh dự gia đình. Người cha khắc nghiệt kia đã tống con trai đi và giấu biệt anh ta với thế giới bên ngoài vì e chuyện nhục nhã đó sẽ phơi bày ra. Godfrey là người thiếu thận trọng. Anh ấy dễ bị người xung quanh tác động. Chắc chắn anh ấy đã gặp phải bọn xấu và đã bị lừa gạt làm chuyện hủy hoại thanh danh. Nếu đúng thế thì thật đáng thương, nhưng dù là vậy thì bây giờ tôi vẫn có bổn phận tìm anh ấy bằng được để xem có thể giúp gì chăng. Tôi đang băn khoăn suy nghĩ chuyện này thì bất chợt nhìn lên tôi thấy ngay trước mặt mình chính là Godfrey Emsworth.”

Vị thân chủ của tôi tạm ngưng lời vì xúc động sâu xa.

“Xin kể tiếp đi,” tôi nói. “Chuyện của ông có nhiều điểm hết sức lạ thường.”

“Anh ấy đứng bên ngoài cửa sổ, thưa ông Holmes, mặt tì vào lớp kính. Tôi đã kể ông nghe là lúc đó tôi nhìn ra ngoài trời đêm. Vì thế tôi để rèm cửa mở hé. Vóc dáng anh ấy hiện ra đúng ở khoảng hở ấy. Cửa sổ kéo dài xuống tận sàn nhà nên tôi thấy rõ toàn bộ thân hình anh ấy, nhưng chính gương mặt mới khiến tôi chú ý. Mặt anh ấy trắng bệch như xác chết… chưa bao giờ tôi thấy ai trắng đến thế. Tôi chắc chỉ có ma mới trông như thế, nhưng ánh mắt anh ấy nhìn thẳng vào mắt tôi, và đó là đôi mắt của người sống. Godfrey lùi phắt lại khi thấy tôi nhìn lên và rồi biến mất trong bóng tối. Con người ấy có cái gì đó ghê sợ lắm, thưa ông. Không chỉ là gương mặt ma quái trắng bệch như pho mát chập chờn trong bóng tối. Có cái gì đó tinh vi hơn thế, một vẻ gì đó lén lút, vụng trộm, tội lỗi… có vẻ gì đó hoàn toàn khác chàng trai thẳng thắn, kiên cường mà tôi từng biết. Nó gieo một ấn tượng kinh hoàng vào tâm trí tôi.

Nhưng vốn là người đã mấy năm chinh chiến cận kề với quân Boer, anh ấy kịp trấn tĩnh và hành động rất nhanh. Godfrey đã biến mất ngay trước khi tôi đến cửa sổ. Cửa cài then hơi khó mở nên tôi mất thời gian một chút. Rồi tôi lách qua, phóng ra vườn theo lối mà tôi nghĩ là anh ấy đã bỏ chạy. Đó là một quãng đường rất xa và tăm tối nhưng tôi có cảm giác là ai đó đang chạy phía trước tôi. Tôi chạy theo và gọi tên anh ấy nhưng vô ích. Khi tới cuối con đường đó thì gặp nhiều nhánh rẽ dẫn tới các gian nhà phụ khác nhau. Tôi còn đang đứng lưỡng lự thì nghe rõ tiếng một cánh cửa đóng lại. Tiếng động ấy không phải vang lên từ phía dinh thự sau lưng tôi mà là ở phía trước, đâu đó trong bóng tối. Thưa ông Holmes, thế là đủ để tôi tin chắc những gì vừa thấy không phải là ảo giác. Godfrey đã chạy trốn tôi, và anh ấy đã đóng sập cửa lại. Tôi tin chắc như thế.

Không thể làm gì hơn, tôi trải qua một đêm bất an ngẫm nghĩ mãi chuyện này và cố tìm lí lẽ để giải thích sự việc. Qua hôm sau, tôi thấy ông đại tá có vẻ hòa nhã hơn và bà vợ ông ta giới thiệu một số địa điểm lí thú trong vùng, thế là tôi có cớ để xin phép họ cho tôi tá túc thêm một đêm nữa. Ông đại tá chấp thuận tuy có phần miễn cưỡng, nhờ đó tôi được trọn một ngày để dò la. Tôi hoàn toàn tin rằng Godfrey đang ẩn nấp ở đâu đó gần đây, nhưng tôi phải tìm cho ra nơi nào và tại sao.

Dinh thự này hết sức rộng lớn và nhiều ngóc ngách tới mức cả trung đội có thể ẩn náu ở đó mà chẳng ai hay biết. Nếu bí mật nằm ở đây thì tôi khó lòng thâm nhập. Nhưng cánh cửa mà tôi nghe tiếng đóng sập chắc chắn không phải ở trong nhà này. Tôi phải thăm dò ngoài vườn để xem có thể tìm ra gì không. Chẳng có gì ngăn cản tôi bởi vì những người già cả kia đều bận rộn việc riêng của họ và để mặc tôi tự lo liệu.

Có nhiều căn nhà phụ nhỏ bên ngoài nhưng ở cuối vườn có một căn khá lớn nằm cách biệt hẳn - đủ lớn để là nhà ở cho một người làm vườn hay một người canh khu săn bắn. Lẽ nào đó là nơi phát ra cái tiếng sập cửa ấy? Tôi đi tới gần đó với vẻ vô tư cứ như mình đang tha thẩn dạo quanh không chủ đích. Tôi vừa tới thì từ trong nhà bước ra một người râu xồm, nhỏ con, nhanh nhẹn mặc áo khoác và đội mũ quả dưa màu đen, hoàn toàn không giống người làm vườn. Trước sự ngạc nhiên của tôi, ông ta khóa ngay cửa lại rồi cho chìa khóa vào túi. Sau đó ông ta nhìn tôi với vẻ ngờ vực.

‘Ông là khách nhà này à?’ Ông ta hỏi.

Tôi xác nhận và nói tôi là bạn của Godfrey. ‘Thật tiếc là anh ấy đi du lịch rồi nếu không thì gặp tôi anh ấy hẳn phải vui mừng lắm,’ tôi nói tiếp.

‘Hẳn rồi. Đúng là thế,’ ông ta nói với vẻ như người hối lỗi. ‘Nhất định là ông sẽ lại ghé chơi vào một lúc thuận tiện hơn.’ Rồi ông ta đi luôn nhưng khi tôi quay lại tôi thấy ông ta đang đứng nấp sau mấy bụi nguyệt quế tận cuối vườn quan sát tôi.

Tôi nhìn căn nhà nhỏ ấy thật kĩ khi đi ngang qua nhưng các cửa sổ buông rèm kín mít và dường như trong nhà chẳng có ai. Tôi có thể phá hỏng chính mưu đồ của mình và thậm chí bị đuổi ra khỏi cơ ngơi này nếu như tôi quá trơ tráo, và tôi vẫn biết là mình đang bị theo dõi. Cho nên tôi tản bộ quay lại dinh thự và chờ đêm xuống để tiếp tục dò la. Khi bốn bề đã tối đen và im ắng, tôi lẻn qua cửa sổ phòng mình và cố không gây tiếng động nào khi lần mò tới căn nhà bí mật đó. Lúc trước tôi chỉ thấy nhà kéo kín rèm, nhưng bây giờ tôi mới biết là các cửa sổ đều lắp thêm cửa chớp. Nhưng có ánh sáng lọt qua một ô cửa nên tôi tập trung chú ý vào đó. Tôi gặp may vì rèm che không khép kín hẳn và cửa chớp có một kẽ hở, nên tôi có thể nhìn vào trong. Đó là một căn phòng khá dễ chịu, đèn sáng, lò sưởi cháy rực. Đối diện với tôi là người nhỏ con tôi đã gặp hồi sáng. Ông ta đang hút tẩu thuốc và đọc báo.”

“Báo gì?” Tôi hỏi.

Thân chủ của tôi có vẻ bực mình vì bị ngắt ngang câu chuyện. “Có quan trọng không?” Anh ta hỏi lại.

“Hết sức quan trọng.”

“Thực tình tôi không để ý.”

“Có thể ông đã thấy đó là báo khổ lớn hay loại báo khổ nhỏ hơn thường thấy ở các tuần báo.”

“Ông nói tôi mới nhớ, không lớn. Có thể là tờ Spectator. Dù sao tôi chẳng để tâm mấy đến các chi tiết đó, bởi vì có người thứ hai ngồi quay lưng ra cửa sổ, và tôi xin thề rằng người này chính là Godfrey. Tôi không nhìn thấy mặt anh nhưng hai bờ vai xuôi xuôi kia thì tôi quá quen thuộc. Anh ấy đang ngồi chống khuỷu tay chồm tới trước với vẻ u sầu hết sức, thân hình quay về hướng lò sưởi. Tôi ngần ngừ không biết phải làm sao thì có người vỗ nhẹ vào vai. Đứng ngay sau lưng tôi chính là đại tá Emsworth.

‘Cậu đi lối này!’ Ông ta nói khẽ. Ông lẳng lặng đi về phía dinh thự và tôi đi theo sau ông ta tới tận phòng ngủ của mình. Đi ngang tiền sảnh ông ta nhặt lấy lịch tàu chạy. ‘Có chuyên 8 giờ 30 đi London,’ ông ta nói. ‘Xe ngựa sẽ đón ngay cửa lúc 8 giờ.’

Ông ta đã giận sôi gan và quả thực chính tôi cũng lâm vào tình thế khó xử tới mức tôi chỉ biết ấp úng mấy lời xin lỗi vô nghĩa, qua đó tôi cố tự biện minh rằng nỗi lo lắng cho bạn thân đã thôi thúc tôi làm thế.

‘Không chấp nhận bàn cãi gì nữa,’ ông cắt lời tôi. ‘Cậu đã xâm phạm quá lố vào sự riêng tư của gia đình này. Cậu đến đây làm khách nhưng lại giở trò mật thám. Tôi không còn gì để nói với cậu, trừ một điều là tôi mong sẽ không bao giờ thấy mặt cậu nữa.’

Nghe thế tôi cũng điên tiết, thưa ông Holmes, và tôi nóng nảy đáp trả. ‘Tôi đã nhìn thấy con ông, và tôi tin chắc là vì lí do nào đó của riêng ông, ông đã giấu giếm anh ấy với thế gian này. Tôi chẳng biết động cơ của ông là gì khi ngăn chặn anh ấy như thế, nhưng tôi tin chắc anh ấy không còn là người tự do nữa. Tôi nói cho ông biết, đại tá Emsworth, chừng nào tôi còn chưa yên lòng về sự an nguy của bạn tôi thì tôi sẽ không từ bỏ mọi cố gắng để tìm hiểu cho ra chuyện bí mật này, và chắc chắn tôi sẽ không cho phép mình nao núng trước bất cứ điều gì ông định nói hay làm.’

Trông ông già ấy như quỷ sứ và thực tình tôi cứ nghĩ là ông ta sẽ tấn công tôi. Tôi đã nói ông ta là một lão hung ác, dữ tợn, và mặc dù tôi không phải kẻ yếu ớt thì tôi cũng khó lòng đương đầu với ông ta. Tuy nhiên, sau một cái nhìn trừng trừng thịnh nộ rất lâu, ông ta quay gót đi ra khỏi phòng, về phần mình, sáng ra tôi lên chuyến tàu ông ta đã nói, trong tâm trí chỉ có ý định duy nhất là đến thẳng chỗ ông xin lời khuyên và trợ giúp theo cái hẹn mà tôi đã viết trong thư.”

Vấn đề mà vị khách của tôi đặt ra là thế đấy. Như các độc giả tinh ý đã cảm nhận được, việc này không có nhiều khó khăn trong cách giải quyết bởi chỉ có vài giải pháp hãn hữu để đi đến được căn nguyên. Dù đơn giản là vậy, cũng có nhiều điểm lí thú và mới mẻ khiến tôi có lí do để lưu vào hồ sơ. Bây giờ tôi tiếp tục sử dụng phương pháp phân tích logic quen thuộc của mình để thu hẹp các lời giải khả dĩ.

“Số gia nhân? Nhà đó có bao nhiêu người?” Tôi hỏi.

“Theo tôi biết thì chỉ có ông già quản gia và bà vợ ông ta. Nhà này cung cách sống có vẻ rất giản dị.”

“Trong căn nhà cách biệt kia không hề có gia nhân nào à?”

“Không hề, trừ phi người nhỏ con có râu kia là gia nhân. Thế nhưng người này hình như có địa vị cao hơn nhiều.”

“Đó có vẻ là một chi tiết nhiều ngụ ý. Ông có thấy dấu hiệu nào cho biết đồ ăn được chuyển từ nhà này tới nhà kia không?”

“Giờ ông nói tôi mới nhớ, đúng là tôi có thấy già Ralph mang một cái giỏ ra vườn rồi đi về hướng căn nhà kia. Lúc đó tôi không hề nghĩ đó là đồ ăn.”

“Ông có hỏi ai ở trong vùng đó không?”

“Có, có hỏi. Tôi có nói chuyện với ông trưởng ga và ông chủ quán trong làng. Tôi chỉ hỏi là họ có biết gì về người bạn xưa của tôi là Godfrey Emsworth không. Cả hai đều bảo đảm với tôi là anh ấy đã đi du lịch vòng quanh thế giới. Anh ấy có về nhà một lần rồi gần như lại ra đi ngay. Rõ ràng là ai cũng chấp nhận câu chuyện đó.”

“Ông có nói gì về mối ngờ vực của mình không?”

“Không hề.”

“Vậy là rất khôn ngoan. Nhất định phải điều tra vấn đề này. Tôi sẽ cùng ông quay lại Tuxbury Old Park.”

“Hôm nay ư?”

Nhưng lúc đó tôi đang bận phá vụ án mà anh bạn Watson gọi là Bí ẩn trường Abbey trong đó có sự dính líu rất sâu của công tước Greyminster. Tôi cũng có một việc do quốc vương Thổ Nhĩ Kì ủy thác cần phải hành động ngay nếu không những hậu quả chính trị nghiêm trọng nhất có thể nảy sinh. Do đó, theo nhật kí của tôi còn ghi, phải đến đầu tuần sau đấy tôi mới có thể xúc tiến chuyến đi về Bedfordshire cùng James M. Dodd. Khi tàu tới ga Euston, chúng tôi đón thêm một quý ông nghiêm nghị, ít lời, dung mạo lạnh lùng, mà tôi đã thu xếp trước với ông ta những gì cần thiết.

“Đây là một người bạn thân,” tôi nói với Dodd. “Cũng có thể là sự có mặt của ông ấy hoàn toàn không cần thiết, nhưng mặt khác, cũng có thể là rất quan trọng. Lúc này thì chúng ta không cần đi sâu vào chi tiết.”

Những câu chuyện do Watson tường thuật hẳn đã khiến độc giả quen với chuyện tôi không hề phí lời hay tiết lộ suy nghĩ của mình trong khi đang xem xét vụ việc. Dodd có vẻ ngạc nhiên nhưng không nói gì thêm, và cả ba chúng tôi tiếp tục hành trình. Khi lên tàu, tôi hỏi Dodd thêm một câu mà tôi muốn người bạn đồng hành cùng nghe.

“Ông nói rằng ông đã nhìn thấy mặt bạn mình rất rõ ràng ở cửa sổ, rõ tới mức ông biết chắc đó là người ấy chứ không phải ai khác?”

“Tôi hoàn toàn không nghi ngờ điều đó. Anh ấy gí mũi sát kính cửa sổ. Ánh đèn chiếu thẳng vào anh ấy.”

“Không thể nào là người khác có nhân dạng giống như bạn anh?”

“Không thể nào, anh ấy chứ ai.”

“Nhưng ông nói diện mạo người đó đã đổi khác?”

“Chỉ khác màu da. Gương mặt anh ấy… tôi biết nói sao đây nhỉ?… Nó trắng bệch như bụng cá. Giống như bị tẩy trắng.”

“Trắng đều khắp à?”

“Tôi nghĩ là không. Chính vầng trán anh ấy là tôi thấy rõ nhất vì nó tì vào cửa sổ.”

“Ông có gọi tên người đó không?”

“Lúc đó tôi giật mình kinh hoảng quá. Rồi tôi chạy đuổi theo như đã kể cho ông nghe, nhưng không có kết quả.”

***

Thực tế là tôi đã có đủ chi tiết về vụ này, chỉ còn một chút nữa là xong. Thêm một chuyến xe khá dài nữa chúng tôi mới tới dinh thự cổ nhiều ngóc ngách kì lạ ấy. Khi đến nơi thì chính Ralph, người quản gia cao niên, ra mở cửa. Tôi đã thuê chiếc xe đó trọn ngày và đã yêu cầu người bạn lớn tuổi của tôi ở lại trong xe nếu như chúng tôi không mời ra. Ralph, một ông già nhỏ con nhăn nheo, mặc áo khoác đen và quần dạ xám đúng kiểu quản gia, chỉ có một khác biệt kì cục duy nhất. Tay ông già mang đôi găng da nâu, và khi thấy chúng tôi ông ta lập tức tháo ra ngay, bỏ đôi găng trên chiếc bàn trong tiền sảnh khi tất cả đi ngang qua. Như anh bạn Watson của tôi từng nhận xét, tôi có giác quan nhạy bén dị thường và tôi nhận ra rõ ràng có mùi gì đó phảng phất. Cái mùi ấy dường như tập trung ở chiếc bàn trong tiền sảnh. Tôi quay lại, đặt mũ lên bàn, hất nó rơi xuống, khom người nhặt lên, và cố tình để mũi mình chỉ cách đôi găng chừng một foot. Đúng, cái mùi kì lạ giống như hắc ín chắc chắn tỏa ra từ đôi găng này. Tôi đi tiếp vào thư phòng, sự việc giờ đã sáng tỏ.

Than ôi, khi tôi tự kể chuyện mình thì tôi phải lật ngửa bài ra vậy đó! Chính nhờ biết che giấu những mắt xích như thế mà Watson mới tạo ra được những đoạn kết thúc hào nhoáng cho câu chuyện.

Đại tá Emsworth không có trong phòng nhưng ông tới ngay khi nghe tin báo của Ralph. Chúng tôi nghe tiếng bước chân gấp gáp, nặng nề của ông trong hành lang. Cánh cửa bật mở và ông ta lao vào với bộ râu dựng đứng và nét mặt nhăn nhó - một ông già đáng sợ nhất mà tôi từng gặp. Ông cầm danh thiếp của chúng tôi trong tay và xé nát rồi giẫm chân lên những mảnh giấy.

“Đồ tọc mạch trời đánh, tôi đã báo trước là cấm cậu bén mảng tới nhà này rồi mà? Liệu hồn đừng có chường cái bản mặt đáng tởm của cậu tới đây nữa. Nếu cậu tới đây lần nữa mà không được phép của tôi thì tôi có quyền dùng vũ lực. Tôi sẽ cho cậu ăn đạn! Thề có Chúa, tôi sẽ làm thế! Còn ông này,” ông ta quay sang tôi, “tôi cũng báo trước vậy đó. Tôi không lạ gì cái nghề đê tiện của ông, nhưng ông nên dùng cái tài nghệ danh tiếng của ông ở chỗ khác. Ở đây ông không có cửa đâu.”

“Tôi không đi,” thân chủ của tôi kiên quyết nói, “chừng nào tôi chưa nghe chính miệng Godfrey nói ra là anh ấy không hề bị khống chế gì ở đây.”

Người đón tiếp bất đắc dĩ của chúng tôi rung chuông. “Ralph,” ông ta nói, “điện thoại cho cho cảnh sát địa hạt yêu cầu ông thanh tra cho hai cảnh sát tới đây. Bảo ông ta là nhà có trộm đột nhập.”

“Khoan đã,” tôi nói. “Này ông Dodd, ông phải ý thức rằng đại tá Emsworth có quyền chính đáng và chúng ta không có lí do hợp pháp nào để ở trong nhà ông ta. Mặt khác, đại tá chắc cũng biết động cơ hành động của ông hoàn toàn là vì sự lo lắng cho con trai ông ta mà thôi. Tôi đánh liều mà hi vọng rằng nếu tôi được cho năm phút trò chuyện với đại tá Emsworth thì chắc chắn tôi có thể thay đổi quan điểm của ông ta về chuyện này.”

“Không dễ gì thay đổi được tôi đâu,” người cựu binh kia nói. “Ralph, cứ làm như tôi bảo. Còn đứng đó làm cái quái quỷ gì thế? Đi gọi cảnh sát đi!”

“Không được,” tôi vừa nói vừa lấy lưng chặn cánh cửa phòng. “Bất kì sự can thiệp nào của cảnh sát đều sẽ gây ra chính cái tai họa mà ông sợ nhất đó, thưa đại tá.” Tôi rút sổ tay ra, viết nguệch ngoạc một từ trên mảnh giấy rời. “Chính điều này,” tôi vừa nói vừa đưa mảnh giấy cho đại tá Emsworth, “đã khiến chúng tôi tới đây.”

Ông đại tá trố mắt đọc nội dung ấy với vẻ mặt kinh ngạc, bao thịnh nộ vụt tan biến. “Làm sao ông biết?” Ông ta thốt lên rồi ngồi phịch xuống ghế.

“Việc của tôi là phải biết nhiều chuyện. Đó là nghề của tôi.”

Ông ta ngồi trầm ngâm, bàn tay xương xẩu tóm chặt chòm râu rối bời. Rồi ông khoát tay nhượng bộ. “Thôi được, nếu các người muốn gặp Godfrey thì sẽ được gặp. Chính các người đã ép buộc tôi phải làm thế. Ralph, bảo cậu Godfrey và ông Kent là năm phút nữa chúng tôi sẽ đến gặp.”

Hết khoảng thời gian đó là chúng tôi băng qua con đường trong vườn và thấy mình đứng trước căn nhà bí mật ở tận cùng. Một người nhỏ con râu ria đứng ngay cửa với vẻ mặt hết sức ngạc nhiên.

“Thật là đột ngột, thưa đại tá Emsworth,” người đó nói. “Chuyện này sẽ làm xáo trộn hết các kế hoạch của chúng ta.”

“Chuyện chẳng đặng đừng, ông Kent. Buộc phải làm thế thôi. Godfrey gặp chúng tôi được không?”

“Được, cậu ấy đang chờ bên trong.” Kent quay lưng đưa chúng tôi vào gian nhà trước bày biện khá đơn giản. Một người đang đứng quay lưng về lò sưởi, và thân chủ của tôi vừa nhìn thấy là nhảy tới ngay và chìa bàn tay ra.

“Ôi, Godfrey, anh bạn, hay quá!”

Nhưng người đó khoát tay xua đi. “Đừng chạm vào tôi, Jimmie. Tránh xa ra. Đúng, anh kinh ngạc là phải! Trông tôi đâu còn giống hạ sĩ Emsworth của trung đội B, phải không?”

Diện mạo của anh ta đúng là dị thường. Ta có thể nhận ra anh từng là một người điển trai với những đường nét thanh tú đã đen sạm đi vì ánh nắng Phi châu, nhưng phủ khắp dung mạo ngăm ngăm này là những vệt lốm đốm trắng kì lạ khiến da anh ta bệch bạc hết cả.

“Đó là lí do tôi không muốn tiếp khách khứa,” anh ta nói. “Gặp anh tôi không nề hà gì đâu, Jimmie, nhưng không có bạn anh đi cùng thì hơn. Tôi chắc anh có lí do khi đưa người này theo nhưng điều đó lại bất lợi cho tôi.”

“Tôi muốn bảo đảm là anh vẫn ổn, Godfrey à. Tối hôm đó tôi đã trông thấy anh khi anh nhìn vào cửa phòng tôi, và tôi không thể bỏ qua chuyện này chừng nào chưa hiểu rõ ngọn ngành.”

“Già Ralph có kể tôi biết là anh tới nhà, và tôi không thể không nhìn anh một cái. Tôi đã mong là anh không trông thấy tôi và tôi phải chạy về hang ổ của mình khi nghe tiếng anh mở cửa sổ.”

“Nhưng chuyện gì thế hở trời?”

“À, chuyện cũng đơn giản thôi,” anh ta vừa nói vừa châm điếu thuốc. “Anh còn nhớ trận đánh buổi sáng ở Buffelsspruit, bên ngoài Pretoria, phía đường tàu lửa Đông Phi chứ? Anh có nghe tin tôi bị trúng đạn không?”

“Có, tôi có nghe nhưng không hề biết chi tiết.”

“Nhóm ba người chúng tôi bị cắt lìa với đồng đội. Chắc anh còn nhớ vùng đó địa hình nhấp nhô. Bọn tôi có Simpson, thường gọi là Simpson Hói, với Anderson và tôi. Bọn tôi đang trừ khử một tên Boer, nhưng tên này nằm nấp sát đất và bắn cả ba chúng tôi. Hai người kia chết. Tôi lĩnh một viên đạn súng săn voi xuyên vai. Tuy nhiên, tôi vẫn bám chặt yên cương và con ngựa phi nước đại nhiều dặm thì tôi mới ngất đi, té lăn xuống đất.

Khi hồi tỉnh thì đêm đã buông xuống, tôi cố gượng đứng dậy được nhưng người rất kiệt quệ, đuối sức. Trước sự ngạc nhiên của tôi, ngay gần đó có một ngôi nhà khá lớn với hàng hiên rộng và nhiều cửa sổ. Trời lạnh ghê gớm. Chắc anh nhớ cái tiết trời tê cóng thường gặp vào buổi tối, một kiểu rét buốt kinh khủng khác hẳn với cái kiểu lạnh se se dễ chịu. Đấy, tôi lạnh thấu xương, và hi vọng duy nhất của tôi dường như đang ở trong ngôi nhà đó. Tôi loạng choạng lê bước tới đó, không hề ý thức mình đã làm gì. Tôi chỉ lờ mờ nhớ là mình từ từ bước lên các bậc thềm, đi vào cánh cửa mở rộng, băng qua một phòng lớn có nhiều giường, và tôi buông người lên một cái giường với tiếng thở hắt sung sướng. Chăn gối nhàu nát nhưng tôi chẳng bận tâm. Tôi kéo chăn phủ kín tấm thân run cầm cập và chẳng mấy chốc tôi đã ngủ vùi.

Sáng ra tôi mới thức giấc, và tôi thấy thay vì mình bước vào một thế giới tỉnh táo thì lại sa vào một cơn ác mộng dị thường nào đó. Nắng Phi châu ngập tràn qua những ô cửa sổ lớn không rèm che, và từng chi tiết của ngôi nhà tập thể quét vôi trắng, mênh mông, trần trụi ấy hiện rõ mồn một. Đứng trước mặt tôi là một người nhỏ choắt như một chú lùn có cái đầu phình to, đang liến thoắng đầy tức tối bằng tiếng Hà Lan, vừa nói vừa vung hai bàn tay gớm guốc mà tôi thấy giống như hai miếng bọt biển màu nâu. Sau lưng hắn là một nhóm có vẻ đang hết sức thích thú với tình huống này, nhưng nhìn thấy họ thì tôi lạnh toát cả người. Không ai trong số họ là một con người bình thường. Ai cũng biến dạng, nhăn nhúm, hay sưng phồng một cách kì lạ. Tiếng cười ầm của những kẻ quái dị này nghe lại càng kinh khủng.

Có lẽ bọn họ không ai nói được tiếng Anh, nhưng tình huống này cần phải giải quyết bởi vì kẻ có cái đầu to kia càng lúc càng tức tối, và ré lên những tiếng như thú vật. Hắn ta đưa hai bàn tay biến dạng ra vồ lấy tôi lôi ra khỏi giường, bất kể máu tươi đang trào ra từ vết thương của tôi. Con quái vật nhỏ này khỏe như trâu, và tôi không biết hắn sẽ làm gì tôi nếu như một người đứng tuổi không xuất hiện; người này rõ ràng là có uy quyền và chính tiếng huyên náo trong phòng đã khiến ông ta phải tới xem. Người này nói mấy lời nghiêm khắc bằng tiếng Hà Lan và kẻ đang hành hạ tôi thoái lui. Rồi ông ta quay lại nhìn tôi với vẻ ngạc nhiên tột bậc. Ông ta sửng sốt: ‘Trời đất ơi, làm sao anh tới đây được? Khoan đã! Tôi thấy anh đã kiệt sức và cái vai bị thương của anh cần được chăm sóc. Tôi là bác sĩ và tôi sẽ băng bó cho anh ngay thôi. Nhưng trời ơi! Anh ở đây còn nguy hiểm hơn ngoài chiến trường nhiều. Anh đang ở trong viện hủi và anh đã ngủ trên giường của người hủi đó.’

Thế đấy, Jimmie, không cần phải kể thêm nữa chứ? Có lẽ khi thấy chuyện giao tranh tới gần, tất cả những kẻ đáng thương ấy đã được sơ tán trước đó một ngày. Rồi khi quân đội Anh thắng thế, họ lại được đưa về chỗ cũ, bởi chính vị giám đốc này, ông ta đoán chắc với tôi là dù ông miễn nhiễm với chứng bệnh này, ông cũng chẳng đời nào dám làm như tôi. Ông ta cho tôi ở phòng riêng, chăm sóc tử tế, và khoảng một tuần sau đó tôi được chuyển tới bệnh viện đa khoa ở Pretoria.

Bi kịch của tôi là thế đấy. Tôi đã không ngừng hi vọng nhưng khi về đến nhà thì những dấu hiệu kinh khủng mà anh thấy trên mặt tôi mới cho biết là tôi không thoát được. Tôi phải làm sao đây? Tôi ở trong căn nhà hẻo lánh này. Chúng tôi có hai gia nhân có thể tin cậy hoàn toàn. Có một gian nhà riêng để tôi sống. Cam kết giữ bí mật, ông Kent - là bác sĩ - sẵn sàng ở cùng tôi. Làm theo hướng đó thì khá đơn giản. Làm cách khác thì thật đáng sợ, phải sống cùng những kẻ xa lạ cách li với đời và không bao giờ có hi vọng được tự do. Nhưng điều cần thiết là phải giữ bí mật tuyệt đối, nếu không thì ngay cả ở vùng quê vắng lặng này cũng sẽ ầm ĩ cả lên, và tôi sẽ phải chịu số phận kinh khủng kia. Ngay cả anh nữa, Jimmie, ngay cả anh cũng không được biết chuyện này. Tôi không hiểu sao cha tôi lại nhượng bộ anh.”

Đại tá Emsworth chỉ về phía tôi. “Chính quý ông đây buộc cha phải làm thế,” ông ta giở mẩu giấy mà trên đó tôi đã viết hai chữ: ‘bệnh hủi’. “Cha thấy ông ta có vẻ đã biết quá nhiều cho nên cho ông ta biết hết thì tốt hơn.”

“Chuyện là vậy đó,” tôi nói. “Biết đâu như thế lại tốt thì sao? Theo tôi biết thì chỉ có ông Kent tiếp xúc với bệnh nhân này. Cho phép tôi hỏi, thưa ông Kent, ông có phải chuyên gia về những chứng bệnh mà theo tôi biết là có tính chất bệnh nhiệt đới hay bán nhiệt đới không?”

“Tôi có kiến thức thông thường của một người được đào tạo y khoa,” ông ta đáp lại với vẻ bướng bỉnh.

“Thưa ông, tôi hoàn toàn tin chắc là ông có đủ chuyên môn, nhưng tôi bảo đảm ông sẽ đồng ý với tôi là một trường hợp như thế này nếu có thêm ý kiến thứ hai thì rất hữu ích. Theo tôi biết thì ông đã tránh việc đó vì e rằng ông sẽ bị áp lực buộc phải cho bệnh nhân này cách li.”

“Đúng thế đấy,” đại tá Emsworth nói thay.

“Tôi đã tiên liệu tình huống này,” tôi giải thích, “và có đưa một người bạn đi cùng, chúng ta hoàn toàn có thể tin cậy vào sự kín đáo của người này. Tôi từng giúp cho ông ấy một việc theo chuyên môn của tôi và ông ấy sẵn sàng cố vấn cho chúng ta với tư cách một người bạn chứ không phải một chuyên gia. Ông ấy chính là ngài James Saunders.”

Ngay cả đám binh sĩ hạ cấp được diện kiến tổng tư lệnh cũng không thể nào kinh ngạc và vui mừng hơn cảm xúc biểu lộ trên mặt ông Kent ngay lúc đó.

“Quả thực hân hạnh cho tôi,” ông ta nói lắp bắp.

“Thế thì tôi sẽ mời ngài James tới đây. Ông ấy đang ở trong xe ngựa ngoài cửa chính. Còn trong lúc này, thưa đại tá Emsworth, chúng ta có thể tập trung trong thư phòng của ông để tôi có thể đưa ra lời giải thích cần thiết.”

Viết tới đây thì tôi nhớ anh bạn Watson quá. Bằng những câu hỏi ranh ma và cách xuýt xoa tỏ vẻ ngạc nhiên, anh ấy có thể nâng tầm cái tài mọn của tôi, vốn chỉ là khả năng phán đoán được hệ thống hóa, thành một kì tích. Khi phải tự thuật chuyện mình, tôi không có được sự hỗ trợ đó. Dù sao tôi cũng sẽ thuật lại tiến trình suy luận của mình như đã nói với số thính giả ít ỏi của tôi hôm đó, bao gồm cả bà mẹ của Godfrey trong phòng làm việc của đại tá Emsworth. Tôi nói: “Tiến trình đó bắt đầu bằng giả định là khi ta đã loại trừ hết mọi điều không thể xảy ra thì bất cứ điều gì còn lại, dù viển vông đến đâu đi nữa, nhất định phải là sự thật. Rất có thể là sẽ có nhiều cách lí giải, trong trường hợp này người ta phải thử kiểm chứng từng bước một cho đến khi tìm ra cách lí giải thuyết phục nhất. Bây giờ chúng ta sẽ áp dụng nguyên tắc đó cho chính trường hợp thực tế này. Theo những gì được trình bày về vụ này thì có ba khả năng lí giải về việc cô lập hay giam cầm người này trong gian nhà phụ của dinh thự. Một là người này đang lẩn trốn vì phạm tội gì đó, hoặc đã phát điên và người nhà không muốn đưa vào nhà thương điên, hoặc đã mắc một chứng bệnh phải cách li. Tôi không thể nghĩ ra thêm cách lí giải thích đáng nào khác. Do đó tôi phải cân nhắc và sàng lọc một trong ba giả thuyết này.

Cách lí giải tội phạm không đúng với các điều tra. Trong khu vực này không có vụ án nào chưa bắt được thủ phạm. Tôi dám chắc điều đó. Nếu hành vi phạm tội chưa bị phát hiện thì rõ ràng phương án tốt nhất cho gia đình là tống khứ kẻ phạm tội đi và sẽ cho người đó ra nước ngoài chứ không che giấu trong nhà. Tôi thấy cách lí giải này không thể nào thích hợp với cung cách hành xử đó.

Khả năng bị bệnh tâm thần có vẻ hợp lí hơn. Sự có mặt người thứ hai trong gian nhà phụ cho thấy đó là một người canh giữ. Việc ông ta khóa trái cửa khi ra khỏi nhà củng cố giả thuyết ấy và hàm ý việc khống chế. Mặt khác, sự khống chế này cũng không quá khắt khe, nếu không thì người bị khống chế không thể nào thoát ra ngoài và đi tới tận phòng của bạn mình. Ông Dodd, chắc ông còn nhớ là vì cần đủ thông tin tôi có hỏi ông nhiều câu, chẳng hạn như hỏi về tờ báo mà ông Kent đang đọc. Nếu như đó là các chuyên san y khoa như Lancet hay British Medical Journal thì mọi chuyện dễ sáng tỏ. Tuy nhiên, việc giữ người bị bệnh tâm thần tại tư gia không phải là chuyện phạm pháp miễn là có người chuyên môn trông chừng và đã thông báo đầy đủ với chính quyền. Nhưng nếu thế thì tại sao lại muốn giấu kín đến mức tuyệt vọng như vậy chứ? Một lần nữa tôi thấy giả thuyết này không phù hợp với các dữ kiện.

Còn lại khả năng thứ ba, mặc dù hiếm hoi và khó có khả năng xảy ra nhưng lại phù hợp với mọi dữ kiện. Bệnh hủi không phổ biến ở Nam Phi. Do một sự tình cờ lạ lùng nào đó mà chàng trai này mới mắc phải bệnh ấy. Người nhà của anh ta hẳn sẽ phải lâm vào tình cảnh rất đáng ngại vì họ không muốn anh bị cách li. Phải giữ bí mật hết sức kín thì mới ngăn được lời đồn đại lan truyền và khiến cho chính quyền phải can thiệp. Nếu được trả công thỏa đáng, rất dễ tìm được một bác sĩ tận tâm để chăm lo cho bệnh nhân này. Không có lí do gì mà không cho bệnh nhân được tự do sau khi trời tối. Bạc màu da là hệ quả thường thấy của bệnh này. Khả năng này rất lớn tới mức tôi quyết định phải hành động như thể chuyện này đã được xác minh rồi. Khi tới đây, tôi để ý thấy Ralph, người mang đồ ăn, lại mang găng tẩm chất khử trùng thì những nghi ngờ cuối cùng của tôi đã được xóa bỏ. Thưa ông, chỉ viết hai chữ thôi là đã khám phá được bí mật của ông, và tôi viết chứ không nói ra là để chứng tỏ ông có thể tin cậy sự kín đáo của tôi.”

Tôi đang kết thúc màn phân tích vụn vặt của vụ này thì cửa mở ra và vóc dáng khắc khổ của nhà chuyên khoa da liễu lừng danh đi vào. Nhưng nét mặt nghiêm nghị như con nhân sư kia lần này lại có phần thư thái và đôi mắt ánh lên vẻ nhân từ ấm áp. Ông ta sải bước đến chỗ đại tá Emsworth và bắt tay.

“Số tôi thường phải báo tin buồn chứ ít khi có tin tốt lành,” ngài James nói. “Nhưng đây là trường hợp đáng mừng. Không phải bệnh hủi.”

“Sao?”

“Một trường hợp đặc biệt của bệnh hủi giả, hay còn gọi là bệnh da vảy cá, một chứng bệnh ngoài da trông như kết vảy, xấu xí, dai dẳng, nhưng có thể trị được, và chắc chắn là không lây nhiễm. Đúng vậy, ông Holmes, sự trùng hợp quả là kì lạ. Nhưng có phải trùng hợp không? Biết đâu lại có một quyền năng tinh vi nào đó mà chúng ta không biết? Có khi nào nỗi lo sợ khủng khiếp mà người thanh niên này hẳn đã phải chịu kể từ khi tiếp xúc với nguồn lây bệnh kia đã tạo ra một tác động thể chất trông giống hệt như chính căn bệnh mà mình khiếp sợ? Tôi dám lấy danh tiếng nghề nghiệp của mình ra bảo đảm bằng mọi giá là… Kìa, quý bà ngất xỉu rồi! Tôi nghĩ ông Kent tốt nhất nên ở bên cạnh cho đến khi bà ấy hồi tỉnh sau cú sốc vì vui mừng này.”

VIÊN KIM CƯƠNG MAZARIN
(The Mazarin Stone, 1921)

Bác sĩ Watson thật vui mừng khi lại được đứng trong căn phòng bừa bộn ở tầng hai trên phố Baker, nơi vốn là xuất phát điểm của bao cuộc phiêu lưu phi thường. Ông đảo mắt nhìn những biểu đồ khoa học trên tường, chiếc kệ dài bày hóa chất đã cháy đen vì axít, hộp đàn vĩ cầm tựa trong góc nhà, chiếc xô đựng than lâu nay vẫn chứa các tẩu thuốc cũ và thuốc lá. Cuối cùng, ánh mắt ông bắt gặp gương mặt tươi tỉnh, vui vẻ của Billy, thằng bé giúp việc tuy còn nhỏ nhưng rất khôn ngoan và ý tứ, đã lấp đầy phần nào khoảng trống cô quạnh bao quanh nhà thám tử tài danh lầm lì.

“Mọi thứ dường như chẳng thay đổi gì cả, Billy. Cháu cũng không thay đổi. Ta hi vọng ông ấy cũng thế chứ?”

Với vẻ lo lắng, Billy nhìn về phía cánh cửa phòng ngủ đóng kín.

“Con chắc là ông ấy đã lên giường ngủ rồi,” chú bé nói.

Lúc ấy chỉ mới 7 giờ tối của một ngày hè tươi đẹp, nhưng bác sĩ Watson đã quá quen với giờ giấc bất thường của người bạn thân nên chẳng lấy làm ngạc nhiên.

“Vậy chắc là có vụ gì rồi?”

“Dạ vâng, ông ấy vừa mới mất ăn mất ngủ vì nó. Con lo cho sức khỏe của ông ấy. Ông càng lúc càng gầy gò, xanh xao mà chẳng buồn ăn uống gì cả. Bà Hudson đã hỏi: ‘Khi nào ông mới vui lòng ăn tối đây, ông Holmes?’ Và ông đáp là: ‘7 giờ 30 ngày mai.’ Khi dốc sức vào vụ gì đó thì ông ấy như vậy đấy, ông biết mà.”

“Đúng thế, Billy, ta biết.”

“Ông ấy đang theo dõi ai đó. Hôm qua ông ấy ra đường cải trang thành một người lao động chân tay đang tìm việc. Hôm nay thì giả làm bà già. Ông ấy khiến chính con cũng phải lầm, thế mà lâu nay con cứ tưởng mình đã quen thuộc cung cách của ông ấy rồi chứ.” Billy cười toe toét chỉ tay về phía chiếc ô bùng nhùng tựa vào trường kỉ. “Đó là một phần trong bộ trang phục bà già,” chú bé nói thêm.

“Nhưng mà có chuyện gì vậy, Billy?”

Billy hạ giọng như thể đang bàn chuyện quốc gia tuyệt mật. “Dạ, con nói ông biết cũng được nhưng đừng tiết lộ với ai. Đây là Vụ viên kim cương Hoàng gia.”

“Sao… vụ trộm trị giá cả trăm ngàn bảng Anh đó ư?”

“Dạ vâng. Người ta phải lấy nó về, thưa ông. Ồ, cả ngài thủ tướng lẫn ngài bộ trưởng bộ Nội vụ đã ngồi ngay trên cái trường kỉ đó. Ông Holmes rất nhã nhặn với họ. Ông nhanh chóng làm cho họ yên lòng và hứa hẹn sẽ làm hết sức. Rồi có cả ngài huân tước Cantlemere…”

“Ồ!”

“Dạ vâng, ông biết vậy là sao rồi. Huân tước là người khó chịu, thưa ông, nếu như con có thể nói vậy. Con có thể thích ngài thủ tướng, và chẳng có gì phải ghét ngài bộ trưởng bộ Nội vụ vì ông này có vẻ là người lịch sự tốt bụng, nhưng con không ưa ngài huân tước. Dạ, cả ông Holmes cũng không ưa. Ông biết đó, huân tước đâu có tin tưởng ông Holmes và phản đối việc thuê ông Holmes điều tra. Ông ta muốn ông Holmes thất bại mà.”

“Và ông Holmes biết điều đó?”

“Ông Holmes luôn luôn biết bất cứ thứ gì cần biết.”

“Chà, chúng ta hi vọng là ông ấy sẽ không thất bại và huân tước Cantlemere sẽ bẽ mặt. Nhưng Billy này, tấm rèm che ngang cửa sổ kia là cái gì thế?”

“Ông Holmes cho giăng ở đó ba ngày nay rồi. Ở đằng sau có cái này hay lắm.”

Billy đi tới kéo tấm rèm đang che kín hốc tường của khung cửa sổ hình vòm. Bác sĩ Watson không nén nổi một tiếng kêu kinh ngạc. Đặt ở đó là một hình nhân giống y hệt bạn thân của ông, đầy đủ áo khoác và mọi thứ, mặt quay nghiêng ba phần tư về phía cửa sổ và cúi xuống như thể đang đọc một cuốn sách vô hình, còn thân người lún sâu trong chiếc ghế bành. Billy tháo cái đầu ra giơ lên cao.

“Ông ấy với con đã đặt nó ở nhiều góc khác nhau nên trông càng giống thật. Nếu rèm không buông xuống thì con không dám động vào đâu. Nhưng khi kéo rèm lên thì từ bên kia đường cũng có thể nhìn thấy đó.”

“Trước đây có lần bọn ta cũng dùng thứ tương tự rồi.”

“Giờ con mới biết,” Billy nói. Chú kéo rèm cửa sổ ra rồi nhìn xuống đường. “Ở đằng xa kia có người theo dõi chúng ta. Con đứng ở cửa sổ này vẫn thấy được một tên. Ông tới đây mà xem.”

Watson mới dợm bước thì cửa phòng ngủ đã mở ra và vóc dáng gầy gò, lênh khênh của Holmes bước ra, gương mặt tái xanh hốc hác nhưng dáng đi và phong thái vẫn nhanh nhẹn như mọi khi. Nhảy thoắt một cái ông đã tới cửa sổ và kéo rèm lại như cũ.

“Được rồi, Billy,” ông nói. “Làm thế là liều mạng đấy, nhóc à, mà không có cháu thì thực tình ta không biết làm sao. Chà, Watson, rất vui được gặp anh quay lại thăm nhà cũ. Anh đã đến đúng ngay lúc cấp bách.”

“Tôi đoán thế.”

“Cháu đi được rồi, Billy. Thằng nhỏ đó là một vấn đề đấy, Watson. Tôi không biết mình lôi nó vào chuyện nguy hiểm này có phải là chính đáng không?”

“Nguy hiểm gì vậy, Holmes?”

“Nguy hiểm chết bất thình lình. Tối nay tôi chờ đợi sẽ có biến cố.”

“Biến cố gì?”

“Bị sát hại, Watson ạ.”

“Thôi đi, anh cứ đùa, Holmes!”

“Ngay cả óc hài hước nghèo nàn của tôi cũng có thể nghĩ ra trò đùa khác còn hay hơn. Nhưng lúc này chúng ta vẫn có thể thoải mái được mà. Được phép uống rượu chứ? Xì gà và bình tạo soda vẫn ở chỗ cũ. Hãy cho tôi thấy anh ngồi trong chiếc ghế bành thường lệ một lần nữa. Tôi mong là anh vẫn chưa học thói khinh miệt các thứ tẩu thuốc và thuốc lá đáng thương của tôi đấy chứ? Mấy ngày nay tôi dùng chúng thay cơm.”

“Nhưng sao lại không ăn chứ?”

“Vì năng lực nhận thức sẽ minh mẫn hơn khi bụng bị bỏ đói. Ồ, Watson thân mến, là bác sĩ anh phải thừa nhận rằng hệ tiêu hóa của ta được cấp bao nhiêu máu thì bộ não sẽ mất đi chừng đó. Tôi là bộ não, Watson. Còn lại chỉ là những thành phần phụ. Do đó tôi phải quan tâm đến bộ não.”

“Nhưng còn mối nguy hiểm, Holmes?”

“À, đúng rồi, đề phòng chuyện sẽ xảy ra, có lẽ anh nên nhớ cho kĩ tên và địa chỉ của kẻ sát nhân. Anh có thể gửi tới Sở Cảnh sát London kèm theo tấm chân tình và lời chào vĩnh biệt của tôi. Tên hắn là Sylvius, bá tước Negretto Sylvius. Ghi lại đi, anh bạn, ghi lại đi! 136 Moorside Gardens, Tây Bắc London.”

Gương mặt chân thật của Watson co giật vì lo âu. Ông biết quá rõ những rủi ro kinh khủng mà Holmes phải đánh liều đối mặt và thừa hiểu những gì Holmes vừa nói rất có thể là những lời giảm nhẹ hơn là cường điệu. Watson luôn là người hành động và ông chộp lấy cơ hội này.

“Cho tôi tham gia nữa, Holmes. Tôi rảnh không có gì làm trong một hai ngày tới.”

“Đạo đức của anh chẳng cải thiện gì cả, Watson. Anh lại thêm thói khoác lác vào các tật xấu của mình. Nhìn anh là thấy ngay đủ mọi dấu hiệu của một bác sĩ bận rộn, bệnh nhân nườm nượp kéo tới mà.”

“Chỉ toàn bệnh vặt. Nhưng anh không tống tên này vào tù được à?”

“Được chứ, Watson, được chứ. Hắn ta cũng sợ điều đó.”

“Thế sao không làm đi?”

“Vì tôi không biết viên kim cương ở đâu.”

“A! Tôi có nghe Billy nói… viên kim cương Hoàng gia đã mất!”

“Chính là viên kim cương Mazarin lớn màu vàng. Tôi đã giăng lưới và đã lùa được cá. Nhưng tôi chưa lấy được kim cương. Vậy bắt chúng thì có ích gì? Tóm cổ bọn chúng có thể làm cho thế giới này tốt đẹp hơn. Nhưng đó không phải mục đích của tôi. Thứ tôi muốn chính là viên kim cương.”

“Thế thì bá tước Sylvius là một trong những con cá của anh?”

“Đúng, và là cá mập. Hắn sẽ cắn xé ra trò đấy. Một con cá nữa là tên Sam Merton, võ sĩ quyền Anh. Tên này không phải kẻ xấu nhưng tên bá tước đã lợi dụng hắn. Sam không phải cá mập mà chỉ là một con cá bống đầu bò to xác mà ngu ngốc. Nhưng rồi hắn cũng sẽ rơi vào mẻ lưới của tôi thôi.”

“Thế tên bá tước Sylvius này ở đâu?”

“Suốt buổi sáng nay tôi ở sát bên hắn. Anh đã từng thấy tôi giả làm bà già rồi đó, Watson. Chưa bao giờ tôi nhập vai hay hơn. Thực tế có một lần hắn còn nhặt cái ô lên cho tôi. Hắn nói ‘Xin phép, thưa bà,’ giọng nửa Anh nửa Ý, với phong thái lịch lãm của dân miền Nam khi cao hứng, nhưng lúc khác thì hắn lại là hiện thân của quỷ. Đời đầy những chuyện kì quái, Watson à.”

“Biết đâu bi kịch đã xảy ra.”

“Ừ, cũng có thể lắm. Tôi theo hắn đến tận công xưởng của Straubenzee ở khu Minories. Straubenzee sản xuất súng hơi, theo tôi biết là một món rất khá, và tôi đoán là ngay lúc này nó đang chờ sẵn ở cửa sổ bên kia đường. Anh thấy hình nộm kia rồi chứ? Hẳn là Billy đã cho anh thấy. Đấy, bất kì lúc nào một viên đạn cũng có thể xuyên qua cái đầu ấy. À, Billy, chuyện gì vậy?”

Thằng bé lại vào phòng, tay cầm chiếc khay đựng danh thiếp. Holmes liếc qua, nhướng mày và mỉm cười thích thú.

“Chính hắn. Tôi không ngờ là có chuyện này. Quả là to gan đấy, Watson! Đúng là một kẻ táo bạo. Có lẽ anh đã nghe nói hắn nổi tiếng là một tay chuyên săn thú lớn. Nếu hắn cho thêm tôi vào danh sách đã bắn hạ thì đúng là một kết cục huy hoàng cho kỉ lục săn bắn xuất sắc của hắn. Vậy chứng tỏ là hắn cảm thấy tôi đã truy đuổi hắn bén gót.”

“Gọi cảnh sát đi.”

“Chắc chắn kiểu gì tôi cũng sẽ gọi. Nhưng không phải bây giờ. Watson, anh nhìn ra cửa sổ thật kĩ xem có ai lảng vảng dưới đường không?”

Watson thận trọng nhìn qua khe rèm cửa. “Có, gần cửa chính có một tên cục súc lắm.”

“Nhất định là Sam Merton, gã Sam trung thành mà dần độn. Thế nhà quý tộc kia đâu, Billy?”

“Dạ, ở ngoài phòng chờ, thưa ông.”

“Khi ta nhấn chuông thì đưa ông ta lên đây.”

“Dạ vâng.”

“Nếu ta không có trong phòng thì vẫn cứ đưa ông ta vào.”

“Dạ vâng.”

Watson chờ đến khi cánh cửa khép lại mới quay sang người bạn thân nói khẩn khoản.

“Nghe đây, Holmes, chuyện này hoàn toàn bất khả thi. Đây là một kẻ cùng đường, không từ bất cứ thủ đoạn nào. Biết đâu hắn tới đây sát hại anh.”

“Tôi không ngạc nhiên đâu.”

“Tôi nhất định ở lại đây với anh.”

“Thế thì anh sẽ là trở ngại kinh khủng.”

“Cho hắn?”

“Không, anh bạn thân mến… cho tôi đấy.”

“Ôi, tôi đâu thể nào bỏ anh đi được.”

“Được chứ, Watson. Và anh phải đi, vì anh không bao giờ chịu bỏ cuộc chơi. Tôi bảo đảm là anh sẽ được tham dự tới cùng. Người này đến đây có ý đồ riêng, nhưng hắn sẽ ở lại đây theo ý đồ của tôi.”

Holmes lấy sổ tay ra viết hí hoáy mấy dòng.

“Anh đón xe ngựa đến Sở Cảnh sát London đưa cái này cho Youghal ở ban Điều tra Hình sự. Quay lại đây cùng với cảnh sát. Trát bắt giam sẽ tới sau.”

“Tôi rất vui được làm việc này.”

“Trước khi anh quay lại, có thể tôi đã kịp tìm ra viên kim cương ở đâu.” Anh nhấn chuông. “Tôi nghĩ chúng ta sẽ đi ra qua ngã phòng ngủ. Lối ra thứ hai này cực kì hữu dụng. Tôi muốn nhìn thấy con cá mập mà không cho hắn nhìn thấy tôi, và như anh vẫn biết, tôi có cách hành động riêng.”

Một phút sau đó, khi Billy đưa bá tước Sylvius vào, thì căn phòng vắng ngắt. Tay chơi kiêm thợ săn và xạ thủ nổi tiếng này là một người to cao, da ngăm, có bộ ria đen gớm guốc phủ xuống đôi môi mỏng quẹt, hung ác, và bên trên đó chìa ra cái mũi cong khoằm như mỏ diều hâu. Hắn ăn mặc sang trọng nhưng đeo chiếc cà vạt lòe loẹt, ghim cài sáng loáng, và mấy chiếc nhẫn lấp lánh trông lại có vẻ màu mè. Khi cửa khép lại sau lưng, hắn đảo cặp mắt cảnh giác, dữ tợn nhìn quanh như một kẻ ngờ vực có cạm bẫy giăng khắp nơi. Rồi hắn giật nẩy người khi thấy cái đầu bất động và cổ áo khoác nhô lên trên ghế bành ở cửa sổ. Lúc đầu vẻ mặt hắn ta hoàn toàn ngạc nhiên. Rồi một tia hi vọng khủng khiếp lóe lên trong đôi mắt đen sát nhân. Hắn liếc quanh một lần nữa xem có ai chứng kiến không rồi bước rón rén, chiếc gậy to giơ cao, hắn tiến lại gần hình người im lìm kia. Hắn đang lấy đà chuẩn bị lao tới và giáng đòn cuối cùng thì một giọng nói lạnh lùng, châm biếm đón chào hắn từ cửa phòng ngủ để ngỏ.

“Đừng làm hỏng nó, thưa bá tước! Đừng làm hỏng!”

Tên sát nhân loạng choạng thoái lui, mặt co giật vì sửng sốt. Trong một thoáng, hắn định vung chiếc gậy to nặng lên lần nữa như thể định chuyển hướng ra đòn từ hình nhân sang người thật, nhưng có điều gì đó trong ánh mắt xám lạnh điềm tĩnh và nụ cười giễu cợt kia khiến hắn phải buông tay xuống.

“Một hình nộm xinh xắn,” Holmes vừa nói vừa đi về phía hình nhân. “Nhà đúc tượng Tavernier người Pháp đã làm đó. Ông ta đúc tượng sáp cũng giỏi như ông bạn Straubenzee của ngài giỏi làm súng hơi vậy.”

“Súng hơi! Ý ngươi muốn nói gì?”

“Xin đặt mũ và gậy lên chiếc bàn con này. Cảm ơn ngài! Xin mời ngồi. Ngài vui lòng lấy súng lục ra luôn chứ? Ồ, nếu như ngài muốn ngồi lên khẩu súng thì cũng tốt thôi. Cuộc viếng thăm của ngài hết sức đúng lúc, bởi tôi đây cũng rất muốn có vài phút hầu chuyện ngài.”

Gã quý tộc kia tức tối, cặp chân mày rậm nhướng lên đe dọa. “Ta cũng muốn có đôi lời với ngươi đó, Holmes. Đó là lí do ta đến đây. Không phủ nhận là ta vừa có ý định hành hung ngươi.”

Holmes ngồi ghé vào cạnh bàn. “Tôi có thể kết luận là ngài có ý đồ tương tự trong đầu. Nhưng sao lại quan tâm đến cá nhân tôi vậy?”

“Vì ngươi đã ra sức chọc tức ta. Vì ngươi đã cho tay sai theo dõi ta.”

“Tay sai! Bảo đảm với ngài là không hề có!”

“Vô lí! Ta đã cho người theo dõi chúng. Cả hai bên đều có thể chơi trò đó, Holmes.”

“Chuyện nhỏ thôi, thưa bá tước Sylvius, nhưng tôi yêu cầu ngài xưng hô đàng hoàng và gọi tôi bằng ông Holmes. Chắc ngài biết, trong công việc thường lệ của mình, tôi khá quen thân với phân nửa giới tội phạm, và chắc ngài sẽ đồng ý rằng mọi ngoại lệ đều là thiên lệch.”

“Được rồi, thì ông Holmes vậy.”

“Tuyệt! Nhưng tôi bảo đảm ngài đã lầm về những kẻ được cho là tay sai của tôi.”

Bá tước Sylvius phá lên cười khinh bỉ. “Người khác cũng có thể quan sát giỏi chẳng kém ông đâu. Hôm qua là một tay cá cược lớn tuổi. Hôm nay lại là một bà già. Chúng bám theo ta suốt ngày.”

“Đúng là ngài khen ngợi tôi đó, thưa ngài. Đêm trước khi bị treo cổ, lão nam tước Dowson có nói rằng trong trường hợp của tôi, pháp luật được lợi bao nhiêu thì kịch nghệ lại thiệt thòi bấy nhiêu vì mất một nhân tài. Và bây giờ ngài lại dành những lời khen quý hóa cho mấy màn kịch nhỏ nhặt của tôi sao?”

“Chính là ngươi… là ông ư?”

Holmes nhún vai. “Ngài có thể thấy ở góc kia là chiếc ô mà ngài đã tử tế trao cho tôi ở khu Minories trước khi ngài bắt đầu ngờ vực.”

“Nếu ta mà biết thì ông đừng hòng…”

“Thấy lại ngôi nhà nhỏ bé này nữa. Tôi hiểu rõ điều đó. Cả hai chúng ta đều bỏ qua nhiều cơ hội đáng tiếc. Nhưng thực tế là ngài không biết cho nên mới có hôm nay!”

Đôi mày cau có của gã quý tộc nhíu chặt lại trên đôi mắt hăm dọa. “Những gì ông nói chỉ làm vấn đề tệ hại hơn. Không phải tay sai mà là chính ông đóng kịch chõ mũi vào chuyện người khác! Ông thừa nhận đã theo dõi ta. Tại sao?”

“Bình tĩnh, thưa bá tước. Ngài đã từng bắn sư tử ở Algeria.”

“Thì sao?”

“Tại sao ngài làm thế?”

“Sao à? Thú đi săn… sự kích thích… sự nguy hiểm!”

“Và muốn diệt trừ một mối họa cho đất nước?”

“Chính xác!”

“Tóm lại đó cũng là những lí do của tôi!”

Gã quý tộc đứng phắt dậy, bàn tay bất giác thụt về phía túi bên hông.

“Ngồi xuống, thưa ngài, ngồi xuống đi! Còn một lí do khác, thực tế hơn. Tôi muốn có viên kim cương màu vàng đó!”

Bá tước Sylvius ngả lưng ra ghế, nụ cười ác hiểm trên môi. “Thật khó tin!” Hắn thốt lên.

“Ngài biết rõ tôi theo dõi ngài chỉ vì điều đó. Lí do thực sự mà ngài tới đây hôm nay là thử xem tôi biết được chừng nào về chuyện này và việc trừ khử tôi cần thiết đến đâu. À, tôi dám nói rằng, xét theo quan điểm của ngài, điều đó hoàn toàn cần thiết, bởi tôi biết hết mọi chuyện, chỉ trừ một điều mà ngài sẽ nói cho tôi biết.”

“Ồ, thế à! Xin hãy nói xem điều gì chưa biết vậy?”

“Chỗ cất viên kim cương Hoàng gia.”

Gã quý tộc quắc mắt nhìn người đối diện.

“Ồ, ông muốn biết điều đó sao? Ta biết nó ở đâu mà nói chứ quỷ thần ơi!”

“Ngài biết, và ngài sẽ nói.”

“Thực ư!”

“Ngài không lừa bịp tôi được đâu, bá tước Sylvius.” Đôi mắt Holmes nhìn chăm chăm vào đối phương, dần thu nhỏ lại và sáng rực lên như hai mũi thép nhọn. “Ngài không che giấu được gì hết. Tôi nhìn thấu tâm can ngài.”

“Vậy thì hẳn ông biết viên kim cương ở đâu rồi!”

Holmes vỗ tay thích chí rồi chỉ một ngón tay ra đầy giễu cợt. “Vậy là ngài biết. Ngài mới thừa nhận đấy.”

“Ta không thừa nhận gì cả.”

“Này, bá tước ơi, nếu ngài biết phải trái thì chúng ta có thể làm việc. Còn không, ngài sẽ bị tổn thương đấy.”

Bá tước Sylvius ngước nhìn lên trần nhà. “Ai lừa bịp ai thế nhỉ!” Hắn ta nói.

Holmes trầm ngâm nhìn hắn như một kì thủ bậc thầy đang cân nhắc một nước cờ quyết định. Rồi ông mở rộng một ngăn kéo, lấy ra một cuốn sổ dày cộp. “Ngài có biết tôi lưu giữ cái gì trong sổ này không?”

“Không, ta không biết, ông Holmes!”

“Ngài đó!”

“Ta!”

“Vâng, chính ngài! Tất cả đều có ở đây, mọi hoạt động trong cuộc đời xấu xa, nguy hiểm của ngài.”

“Ngươi thật khốn khiếp, Holmes!” Tay quý tộc quát to, mắt tóe lửa. “Lòng kiên nhẫn của ta chỉ có hạn thôi!”

“Tất cả có ở đây hết, bá tước à. Những dữ kiện xác thực về cái chết của bà lão Harold, người đã để lại cho ngài cơ ngơi ở Blymer để rồi ngài lại nhanh chóng nướng sạch vào canh bạc.”

“Ngươi nằm mơ đấy à!”

“Và toàn bộ chuyện đời tư của cô Minnie Warrender.”

“Chà! Ngươi chẳng làm được gì với chuyện đó đâu!”

“Ở đây còn nhiều chuyện nữa, bá tước ạ. Đây là vụ cướp trên chuyến tàu thượng hạng đi Riviera vào ngày 13 tháng 2 năm 1892. Còn đây là tấm chi phiếu giả mạo rút tiền ở nhà băng Pháp Crédit Lyonnais cũng vào năm đó.”

“Không, ngươi lầm rồi.”

“Thế thì tôi đúng ở nhiều chuyện khác! Thế đấy, bá tước, ngài là một con bạc mà. Khi đối thủ đã nắm hết át chủ bài thì nên chịu thua luôn cho rồi.”

“Mấy chuyện này liên quan gì đến viên kim cương mà ngươi đã nói chứ?”

“Từ từ nào, bá tước. Hãy bớt nôn nóng đi! Để tôi nói rõ vấn đề theo cung cách chán ngắt của tôi. Tôi có đủ mọi chứng cứ để buộc tội ngài, nhưng hơn hết thảy, tôi có chứng cứ cụ thể để buộc tội ngài và tên võ sĩ đánh thuê của ngài trong vụ viên kim cương Hoàng gia.”

“Thực ư?”

“Tôi có lời khai của tay xà ích đánh xe đưa ngài tới điện Whitehall và tay xà ích đón ngài từ đó ra về. Tôi có lời khai của người gác cửa đã nhìn thấy ngài tới gần chiếc tủ. Tôi có lời khai của Ikey Sanders, người không chịu cắt nhỏ viên kim cương cho ngài. Ikey đã khai hết và trò chơi đã kết thúc.”

Các mạch máu nổi phồng trên trán gã quý tộc. Hai bàn tay ngăm đen, lông lá siết chặt lại trong cơn run bần bật vì cố đè nén cảm xúc. Hắn định nói nhưng không thốt nên lời.

“Đó là bộ bài của tôi,” Holmes nói. “Tôi đã bày hết ra bàn. Chỉ còn thiếu một lá bài. Đó là viên kim cương. Tôi không biết viên kim cương ở đâu.”

“Ngươi sẽ không bao giờ biết.”

“Không à? Nào, hãy biết điều, bá tước à. Hãy nghĩ đến tình thế này. Ngài sẽ ngồi tù hai mươi năm. Sam Merton cũng vậy. Ngài giấu viên kim cương đó thì được lợi lộc gì? Hoàn toàn vô dụng. Nhưng nếu ngài giao nộp nó… chà, tôi sẽ dàn xếp một tội danh. Chúng tôi không cần ngài hay Sam. Chúng tôi muốn viên kim cương. Từ bỏ nó đi, và về phần mình tôi bảo đảm ngài có thể tự do miễn là trong tương lai ngài xử sự đàng hoàng. Nếu ngài tái phạm, à, đó sẽ là lần chót. Nhưng lần này nhiệm vụ của tôi là viên kim cương chứ không phải ngài.”

“Nhưng nếu ta từ chối?”

“Ồ, thế thì… thật đáng tiếc! Vậy thì ngài sẽ thay thế viên kim cương.”

Billy ló mặt vào khi nghe Holmes nhấn chuông. Holmes nói tiếp, “Bá tước, tôi nghĩ tốt nhất ngài nên hội ý cùng anh bạn Sam đi. Dẫu sao, hắn cũng có phần lợi ích trong chuyện này. Billy, cháu sẽ thấy có một quý ông to con xấu xí ngoài cửa chính. Mời ông ta lên đây.”

“Nếu ông ta không chịu thì sao, thưa ông?”

“Đừng dùng vũ lực, Billy. Đừng nặng tay với ông ta. Cứ nói bá tước Sylvius muốn gặp thì ông ta chắc chắn sẽ lên.”

“Giờ ngươi định làm gì?” Gã quý tộc hỏi khi Billy đã mất dạng.

“Anh bạn Watson của tôi vừa mới ở đây. Tôi đã bảo anh ấy là trong lưới của tôi có một con cá mập và một con cá bống, bây giờ tôi sẽ kéo lưới và tóm luôn cả hai.”

Bá tước đã đứng khỏi ghế, một bàn tay đưa ra sau lưng. Holmes nắm chặt một vật gì đó đang nhô ra một phần từ túi áo khoác.

“Ngươi sẽ không chết yên ổn trên giường đâu, Holmes.”

“Tôi cũng thường có ý nghĩ đó. Có quan trọng gì đâu? Nói cho cùng, bá tước à, chính ngài khi lìa đời rất có thể không nằm trên giường mà lủng lẳng dưới giá treo cổ. Nhưng mọi dự đoán tương lai như thế đều bệnh hoạn. Sao bản thân chúng ta lại không buông thả cho những lạc thú phóng túng của hiện tại chứ?”

Một tia sáng man rợ đột ngột lóe lên trong đôi mắt đen đầy đe dọa của tên trùm tội phạm. Vóc dáng của Holmes dường như cao lớn thêm khi ông trở nên căng thẳng và sẵn sàng ra tay.

“Có táy máy với khẩu súng lục cũng vô ích, thưa ngài,” Holmes nói lạnh lùng. “Ngài thừa biết là ngài không dám dùng tới nó, cho dù tôi cho ngài thời gian rút súng ra. Súng lục là thứ ồn ào, bực mình lắm, bá tước. Cứ dùng súng hơi lại hay hơn. A! Tôi đã nghe tiếng bước chân thiên thần từ tên đồng bọn đáng quý của ngài rồi đó. Xin chào, ông Merton. Đứng ngoài đường thật là buồn chán phải không?”

Tay võ sĩ kia là một thanh niên lực lưỡng có gương mặt hai bên phẳng lì, bướng bỉnh và đần độn, hắn đứng lóng ngóng ngay cửa nhìn Holmes với vẻ mặt hoang mang. Phong thái vui vẻ của Holmes quả là lạ lùng đối với hắn, và dù mơ hồ cảm nhận được sự thù địch ẩn dưới bề ngoài ấy, hắn không biết phải phản ứng ra sao. Hắn quay sang cầu cứu tên đồng bọn tinh khôn hơn.

“Bây giờ là trò gì đây, thưa bá tước? Tên này muốn gì? Chuyện gì vậy?” Giọng hắn trầm khàn.

Gã bá tước nhún vai, chính Holmes là người trả lời. “Cho phép tôi nói ngắn gọn, ông Merton, tôi muốn nói là tất cả đã kết thúc.”

Tên võ sĩ vẫn cứ nói với đồng bọn. “Thằng cha này đang muốn đùa à? Tôi không có hứng giỡn đâu.”

“Không, tôi không đùa,” Holmes nói. “Tôi nghĩ mình có thể hứa hẹn với hai người rằng trời càng tối thì hai người sẽ càng thấy bớt hài hước. Nghe đây, bá tước Sylvius. Tôi là người bận rộn và không thể phí thời gian. Tôi sẽ vào trong phòng ngủ kia. Hai người cứ tự nhiên khi không có tôi. Ngài có thể giải thích cho bạn ngài hiểu sự tình mà không phải e dè. Tôi sẽ lấy vĩ cầm chơi thử khúc Barcarolle của Hoffmann. Sau năm phút tôi sẽ quay lại nghe câu trả lời cuối cùng của ngài. Ngài đã hiểu rõ các lựa chọn rồi phải không? Hoặc là hai người, hoặc là kim cương?” Holmes rút lui, cầm theo cây vĩ cầm từ góc phòng. Một lát sau những nốt nhạc ai oán rên rỉ của một giai điệu hết sức ám ảnh văng vẳng từ sau cánh cửa phòng ngủ đóng kín.

“Chuyện gì thế?” Merton lo lắng hỏi khi tên đồng bọn quay sang phía hắn. “Thằng đó đã biết chuyện viên kim cương sao?”

“Hắn ta biết quá nhiều về chuyện này. Ta nghĩ có thể hắn đã biết tất cả.”

“Lạy Chúa!” Bộ mặt xám xịt của tên võ sĩ tái nhợt đi.

“Thằng Ikey Sanders đã tố cáo chúng ta.”

“Nó dám làm thế à? Tôi mà có chuyện gì thì nó sẽ biết tay tôi.”

“Như thế thì cũng vô nghĩa. Chúng ta phải quyết định xem cần làm gì.”

“Khoan đã,” tên võ sĩ vừa nói vừa ngờ vực nhìn về hướng cửa phòng ngủ. “Thằng cha đó đáng nghi lắm, cần phải đề phòng. Biết đâu nó đang nghe lỏm?”

“Làm sao hắn nghe được gì khi đang kéo đàn như thế chứ?”

“Đúng rồi. Biết đâu có ai nấp sau rèm. Phòng này có quá nhiều rèm cửa.” Khi nhìn quanh, Merton bất ngờ khi lần đầu tiên để mắt thấy hình nhân ở cửa sổ, và cứ đứng trố mắt kinh ngạc, chỉ tay không nói nên lời.

“Chà, hình nộm thôi mà,” bá tước nói.

“Người giả sao? Ôi, thật không ngờ! Cứ như tượng sáp trong bảo tàng Madame Tussaud[233] ấy. Giống hệt thằng cha đó, cả áo xống cũng giống y. Nhưng nhiều rèm cửa quá, bá tước!”

“Ôi, thây kệ mấy tấm rèm! Chúng ta đang phí thời gian mà thời gian thì không còn nhiều. Hắn có thể tống giam chúng ta vì viên kim cương này.”

“Trời đất ơi!”

“Nhưng hắn sẽ làm ngơ cho chúng ta nếu như cho hắn biết chỗ cất giấu đồ ăn cắp.”

“Sao? Từ bỏ à? Từ bỏ một trăm ngàn bảng Anh?”

“Hoặc là vào tù.”

Merton vò mái tóc cắt ngắn. “Chỉ có mình hắn trong đó. Làm thịt hắn đi. Hắn tiêu tùng thì ta chẳng phải sợ gì nữa.”

Gã bá tước lắc đầu. “Hắn có vũ khí và đã đề phòng. Nếu bắn hắn ở một chỗ như thế này chúng ta khó lòng thoát thân. Ngoài ra, rất có thể cảnh sát đã có hết các chứng cứ hắn thu thập được. Ôi! Cái gì thế?”

Có tiếng động mơ hồ nào đó dường như từ cửa sổ vẳng tới. Cả hai tên dáo dác nhìn quanh nhưng bốn bề vẫn im lặng. Ngoại trừ cái hình nhân kì lạ ngồi trên ghế kia thì trong phòng hoàn toàn trống vắng.

“Chắc ở dưới đường,” Merton nói. “Nghe tôi đây, thưa ngài, ngài có trí óc. Nhất định ngài sẽ nghĩ ra cách thoát nạn. Nếu dùng vũ lực mà không ăn thua thì tùy ngài quyết định.”

“Ta đã từng chơi khăm nhiều tên còn giỏi hơn hắn,” bá tước đáp lại. “Viên kim cương nằm ngay trong túi kín của ta ở đây này. Ta không thể đánh liều xa rời nó. Nó có thể ra khỏi Anh quốc đêm nay và sẽ được cắt làm tư ở Amsterdam trước ngày chủ nhật. Hắn ta không biết gì về Van Seddar.”

“Tôi cứ tưởng Van Seddar tuần sau mới đi.”

“Lúc đầu đã tính thế. Nhưng bây giờ Seddar phải lên đường ngay theo chuyến tàu thủy kế tiếp. Mi hoặc là ta phải lén mang viên kim cương tới phố Lime và báo cho Seddar biết.”

“Nhưng cái rương có đáy giả chưa làm xong mà.”

“Ồ, Seddar phải chấp nhận thực tế và đánh liều thôi. Không được chậm trễ một phút.”

Một lần nữa, với cảm giác nguy hiểm vốn đã thành bản năng của người thợ săn, gã quý tộc ngừng lời và nhìn chăm chú về phía cửa sổ. Đúng, rõ ràng là có tiếng động mơ hồ từ dưới đường vẳng lên.

“Còn tên Holmes kia,” hắn nói tiếp, “chúng ta có thể lừa hắn dễ dàng. Mi thấy đó, tên khốn ấy mà lấy được viên kim cương sẽ không bắt giữ chúng ta. Được, ta sẽ hứa hẹn giao kim cương cho hắn. Chúng ta sẽ đánh lạc hướng và hắn chưa kịp nhận ra sai lầm thì viên kim cương đã đến Hà Lan và chúng ta đã thoát khỏi đất nước này.”

“Nghe hay quá chừng!” Sam Merton thốt lên, miệng cười toe toét.

“Mi đi đi, báo cho Van Seddar lên đường ngay. Ta sẽ gặp thằng khốn kia và nhồi cho hắn những lời thú nhận giả tạo. Ta sẽ bảo hắn viên kim cương đang ở Liverpool. Thứ nhạc rên rỉ kia thật chết tiệt, nghe khó chịu quá! Đến khi hắn biết chẳng có gì ở Liverpool thì kim cương đã cắt làm tư và chúng ta đang ở trên tàu vượt đại dương. Hắn chỉ còn nước quay về đây khi biết đã mắc lừa. Viên kim cương đây này.”

“Không ngờ là ngài dám mang nó bên người.”

“Có chỗ nào an toàn hơn đâu? Nếu như chúng ta có thể lấy nó ở điện Whitehall thì người khác có thể lấy nó ở nhà trọ của ta.”

“Cho xem thử cái nào!”

Bá tước Sylvius ném cho tên đồng bọn một cái nhìn miệt thị và phớt lờ bàn tay bẩn thỉu đang chìa ra.

“Sao…? Ngài nghĩ là tôi sẽ giật mất của ngài à? Này, thưa ngài, tôi đâm chán cái kiểu cách của ngài rồi đấy.”

“Ô kìa, đừng bực mình, Sam. Không nên cãi vã làm gì. Nếu muốn nhìn cho rõ vật tuyệt mĩ này thì hãy tới gần cửa sổ đi. Bây giờ giơ lên ánh sáng! Nhìn đi!”

“Cảm ơn!”

Nhảy vọt một cái, Holmes từ chiếc ghế đặt hình nộm đã phóng tới tóm lấy viên đá quý giá. Một tay ông nắm chặt viên kim cương, trong khi tay kia chĩa khẩu súng lục vào đầu bá tước. Sửng sốt, hai tên vô lại lảo đảo lui lại. Chúng chưa kịp trấn tĩnh thì Holmes đã nhấn chuông điện.

“Đừng bạo động, quý ngài! Xin đừng bạo động! Coi chừng làm hỏng đồ đạc! Các người phải thấy rõ là các người cùng đường rồi. Cảnh sát đang chờ sẵn dưới nhà.”

Sự hoang mang đã áp đảo những cảm xúc tức giận lẫn sợ hãi của bá tước. “Nhưng bằng cách quái quỷ nào mà…?” Hắn há hốc miệng ra vì kinh ngạc.

“Ngài ngạc nhiên cũng phải thôi. Ngài không biết là phòng ngủ của tôi còn một cửa phụ thông ra sau tấm màn kia. Tôi đoán là ngài đã nghe tiếng động khi tôi thế chỗ vào hình nhân, nhưng vận may đã ở về phía tôi. Tôi đã có cơ hội nghe hết cuộc trò chuyện hấp dẫn mà nếu có mặt tôi thì ngài đã phải cố hết sức kiềm chế.”

Bá tước khoát tay chào thua. “Ngươi quá giỏi đấy, Holmes. Hẳn ngươi phải là quỷ sứ hóa thân.”

“Chắc cũng không sai mấy,” Holmes đáp lại với một nụ cười lịch sự. Đầu óc chậm hiểu của Sam Merton giờ mới dần dần nhận ra tình thế. Rồi khi nghe tiếng chân nện bước vang vọng ngoài cầu thang, hắn mới thốt nên lời. “Giỏi thật!” Hắn nói. “Nhưng còn cái đàn léo nhéo kia? Vẫn nghe tiếng đàn mà?”

“Chà, chà!” Holmes đáp. “Ông hoàn toàn đúng. Cứ để nó chơi! Máy quay đĩa hiện đại này quả là một phát minh độc đáo.”

Rồi cảnh sát xông vào, tiếng còng tay lách cách, và bọn tội phạm bị áp giải ra cỗ xe đang chờ sẵn. Watson nán lại với Holmes, chúc mừng bạn mình đã gắn thêm một chiếc lá mới lên vòng nguyệt quế. Một lần nữa, cuộc trò chuyện của họ lại bị cắt ngang bởi chú nhóc Billy thản nhiên xông vào cùng khay đựng danh thiếp của khách.

“Có huân tước Cantlemere tới, thưa ông.”

“Đưa ông ta lên đây, Billy. Đây chính là vị đại công thần đại diện cho các quyền lợi tối cao,” Holmes nói. “Ông ta là người ưu tú và trung thành nhưng khá thủ cựu. Chúng ta sẽ làm cho ông ta bớt cứng nhắc chứ? Chúng ta có dám tùy tiện một chút được chăng? Có thể đoán là ông ta chẳng biết gì hết về chuyện vừa xảy ra.”

Cánh cửa mở ra và một bóng người cao gầy, khắc khổ tiến vào; gương mặt lưỡi cày cùng hai lọn tóc mai buông rủ kiểu thời Victoria đen bóng hoàn toàn không tương xứng với hai bờ vai xuôi xệ và tướng đi ẻo lả. Holmes niềm nở đi tới nắm lấy bàn tay thờ ơ của vị công thần.

“Xin chào ngài, huân tước Cantlemere. Mùa này tiết trời giá lạnh nhưng trong nhà khá ấm áp. Cho phép tôi cởi áo khoác cho ngài nhé?”

“Thôi khỏi, cảm ơn ông, tôi không muốn cởi ra.”

Holmes cứ khăng khăng nắm lấy ống tay áo của huân tước. “Xin cho phép tôi! Anh bạn bác sĩ Watson của tôi sẽ bảo đảm với ngài là những biến đổi thời tiết mùa này là khó lường nhất.”

Bậc công thần kia vùng vằng giật tay ra với vẻ nóng nảy. “Tôi hoàn toàn thoải mái mà. Tôi không ghé lâu đâu. Tôi chỉ muốn xem thử cái nhiệm vụ tự nhận của ông tiến triển tới đâu.”

“Khó khăn… khó khăn lắm.”

“Tôi e là ông phải thừa nhận như thế.” Lời lẽ và thái độ của ông quan già lộ rõ sự khinh bỉ. “Ai cũng có hạn chế của mình, ông Holmes, nhưng ít ra sự hạn chế đó sẽ trị được cái thói tự mãn.”

“Vâng, thưa ngài, tôi hết sức lúng túng.”

“Nhất định rồi.”

“Đặc biệt là một chuyện này. Chắc là nhờ ngài giúp cho.”

“Ông xin tôi chỉ bảo vào lúc này là khá muộn đấy. Tôi tưởng ông đã có đủ hết phương sách. Dù vậy tôi vẫn sẵn lòng giúp ông.”

“Thưa huân tước Cantlemere, chắc chắn chúng tôi có thể khởi tố để buộc tội những tên trộm thực thụ.”

“Khi nào ông bắt được chúng đã.”

“Chính xác. Nhưng vấn đề là… làm sao khởi tố kẻ tiếp nhận món đồ ăn cắp?”

“Bàn chuyện này có quá sớm không?”

“Thà có sẵn kế hoạch trước thì hơn. Đấy, theo ngài thì cái gì sẽ là bằng chứng quyết định để buộc tội kẻ tiếp nhận?”

“Sự sở hữu thực tế viên kim cương đó.”

“Ngài sẽ bắt giam hắn vì cớ đó sao?”

“Không nghi ngờ gì nữa.”

Holmes ít khi cười to, nhưng Watson còn nhớ là suýt nữa bạn mình đã phá lên cười. “Nếu vậy thì, thưa ngài, tôi hết sức lấy làm tiếc phải thông báo rằng ngài đã bị bắt.”

Huân tước Cantlemere nổi giận. Hai gò má tái xanh của ông ta đỏ bừng lên. “Ông thật quá đáng, ông Holmes. Trong năm mươi năm làm công bộc hoàng gia, tôi chưa gặp trường hợp nào như thế. Này ông, tôi là người bận rộn những chuyện hệ trọng, và tôi không có thời gian và sở thích cho những trò đùa ngu ngốc. Nói thật với ông đấy, tôi chưa bao giờ tin tưởng vào khả năng của ông, và tôi luôn giữ quan điểm rằng chuyện này nên giao cho lực lượng cảnh sát chính quy thì an toàn hơn. Cách cư xử của ông đã xác nhận cho các kết luận của tôi, cho tôi được phép cáo từ, thưa ông.”

Holmes mau lẹ đổi vị trí và đứng chắn giữa vị đại thần và cánh cửa. “Khoan đã, thưa ngài. Đi ra khỏi đây với viên kim cương Mazarin là tội còn nghiêm trọng hơn cả việc tạm thời sở hữu nó đấy.”

“Ông quá quắt lắm! Để tôi đi qua.”

“Hãy cho tay vào túi áo khoác bên phải của ngài đi.”

“Ý ông muốn gì đây?”

“Nào, cứ làm như tôi yêu cầu đi.”

Liền sau đó, vị huân tước kia đứng sững người kinh ngạc, mắt hấp háy, miệng lắp bắp, trên lòng bàn tay run lập cập là viên kim cương màu vàng to tướng.

“Sao! Sao! Làm sao mà có được, ông Holmes?”

“Quá tệ, huân tước Cantlemere, quá tệ!” Holmes thốt lên. “Anh bạn thân đây sẽ cho ngài biết là tôi có cái tật quỷ quái là thích chơi khăm. Và tôi cũng không đời nào bỏ qua một cao trào kịch tính. Tôi đã tự tiện, phải nói là hết sức tự tiện, bỏ viên kim cương vào túi của ngài ngay từ lúc đầu ngài mới đến.”

Vị huân tước lão thành hết nhìn chằm chằm vào viên đá quý lại nhìn gương mặt tươi cười đối diện.

“Thưa ông, tôi bối rối quá. Nhưng… vâng, đúng là viên kim cương Mazarin rồi. Chúng tôi mang ơn ông hết sức, thưa ông Holmes. Như ông đã thừa nhận đó, óc khôi hài của ông có phần kì cục, và phô trương không đúng lúc, nhưng ít nhất tôi cũng xin rút lại mọi phê phán của tôi về khả năng chuyên môn đáng kinh ngạc của ông. Nhưng làm sao…”

“Vụ này chỉ mới xong một nửa thôi, khoan đi sâu vào chi tiết đã. Thưa huân tước Cantlemere, chắc chắn ngài sẽ rất vui sướng khi thông báo kết quả thắng lợi này với giới quan chức cao quý mà lát nữa ngài sẽ gặp lại. Niềm vui sướng đó sẽ chuộc lỗi phần nào cho trò đùa của tôi. Billy, hãy tiễn ngài huân tước, và bảo bà Hudson là ta sẽ rất mừng nếu bà mang lên đây bữa ăn tối cho hai người càng sớm càng tốt.”

BIỆT THỰ BA CHÓP MÁI
(The Three Gables, 1926)

Không có cuộc phiêu lưu nào của tôi với Sherlock Holmes lại mở đầu đã đột ngột, hay kịch tính, như vụ liên quan đến biệt thự Ba Chóp Mái. Bấy giờ tôi không gặp Holmes suốt mấy ngày và không hay biết gì về hướng hoạt động mới anh đang theo đuổi. Tuy nhiên, sáng hôm ấy anh có hứng tán gẫu và tôi vừa mới yên vị trên chiếc ghế bành thấp sờn rách bên lò sưởi còn anh ngồi thu lu ở ghế đối diện, miệng ngậm tẩu thuốc thì có khách đến. Phải nói rằng có một con bò điên xông tới thì độc giả mới hình dung được tình huống ấy.

Cửa vừa bật mở là một gã da đen to lớn xông vào phòng. Nếu không có vẻ gớm ghê thì hắn đã là một nhân vật khôi hài, bởi hắn mặc một bộ vét carô màu xám rất buồn cười, thắt cà vạt hồng để lòng thòng. Bản mặt to bè và cái mũi tẹt của hắn lao tới cùng với cặp mắt đen u tối, âm ỉ tia nhìn ác độc, hết dõi về tôi lại hướng sang bạn tôi. “Trong hai ông ai là ông Holmes?” Hắn hỏi.

Holmes giơ tẩu thuốc lên với một nụ cười uể oải.

“Ồ! Chính là ông đấy à?” Vị khách vừa nói vừa đi vòng qua góc bàn, lối bước chân thậm thụt, đáng ghét. “Nghe đây, ông Holmes, đừng có chõ mũi vào chuyện của người khác. Để yên cho người ta lo chuyện riêng của họ. Hiểu chưa, ông Holmes?”

“Cứ nói tiếp,” Holmes nói. “Hay đấy.”

“A! Thế mà hay à?” Gã mọi gầm gừ. “Sẽ chẳng hay ho đếch gì đâu nếu như tôi phải nắn gân ông một chút. Dạng như ông tôi đã từng xử rồi và khi xong việc thì trông họ chẳng hay ho gì đâu. Nhìn đây này, ông Holmes!”

Hắn dư dứ nắm tay to tướng đầy u cục ngay trước mũi bạn tôi. Holmes xem xét kĩ nắm đấm với vẻ quan tâm hết mực.

“Tay anh bẩm sinh đã thế rồi à?” Holmes hỏi. “Hay dần dần thành ra thế?”

Có thể là do giọng nói bình thản lạnh như băng của bạn tôi, hoặc là do tiếng lách cách khẽ vang lên khi tôi nhặt thanh sắt cời lửa lên, mà thái độ của vị khách này cũng bớt phô trương đi. Hắn nói, “Hừm, tôi cảnh cáo ông đấy nhé. Tôi có một người bạn dính dáng tới chuyện ở dưới Harrow, ông biết tôi muốn nói gì rồi đấy, và anh ta không thích ông can thiệp. Hiểu chưa? Ông không phải pháp luật, tôi cũng chẳng phải, nhưng nếu ông cứ xen vào thì tôi cũng sẵn sàng. Đừng quên đó.”

“Tôi đã muốn gặp anh lâu rồi,” Holmes nói. “Tôi không mời anh ngồi vì tôi không thích cái mùi của anh, nhưng anh là Steve Dixie, võ sĩ, phải không?”

“Đúng đó, ông Holmes, và chắc chắn ông sẽ không yên thân đâu nếu ông tố cáo tôi.”

“Chắc chắn anh không muốn thử rồi,” Holmes nói, mắt nhìn chằm chằm vào cái mồm gớm guốc của vị khách. “Đó là vụ giết hại cậu Perkins bên ngoài tửu quán Holborn… Kìa! Đi đâu vậy?”

Tên da đen đã lùi phắt ra xa, mặt xám ngoét như chì. “Đừng nói những chuyện như thế với tôi,” hắn thốt lên. “Tôi có liên quan gì đến tên Perkins này đâu, ông Holmes? Khi thằng nhóc đó gặp rắc rối, tôi còn đang tập luyện ở Bull Ring, Birmingham.”

“Vâng, anh cứ nói thế với quan tòa đi, Steve,” Holmes nói. “Lâu nay tôi đã để ý tới anh và Barney Stockdale…”

“Chúa ơi, cứu con! Ông Holmes…”

“Đủ rồi đó. Tránh xa chuyện này ra. Khi nào cần tôi sẽ tìm anh.”

“Xin tạm biệt, ông Holmes. Tôi mong là ông không để bụng cuộc thăm viếng này?”

“Tôi sẽ để bụng nếu anh không nói ai sai anh tới đây.”

“Ồ, chẳng có gì bí mật cả, ông Holmes. Chính là người mà ông vừa nhắc tới đó.”

“Thế ai sai hắn làm chuyện này?”

“Chịu chết! Tôi không biết, ông Holmes. Ông ta chỉ bảo: ‘Này Steve, mày tới gặp ông Holmes, cứ nói là tính mạng ông ta sẽ lâm nguy nếu ông ta mò xuống Harrow’. Sự thật là vậy đó.”

Không chờ xem người ta có hỏi thêm gì nữa, vị khách của chúng tôi lao ra khỏi phòng, cũng ào ào như lúc tới. Holmes gõ tẩu trút tàn thuốc ra, lặng lẽ cười thầm. “Tôi mừng là anh đã không bắt buộc phải đập vỡ cái đầu đất của hắn, Watson. Tôi đã quan sát các thao tác của anh với thanh cời lửa. Nhưng hắn hầu như vô hại, chỉ là một đứa bé to xác, đần độn, thích dọa nạt ồn ào nhưng lại nhát gan, như anh thấy đó. Hắn thuộc băng đảng của Spencer John và gần đây có can dự vào mấy việc bẩn thỉu mà khi nào có thời gian tôi sẽ làm sáng tỏ. Cấp trên trực tiếp của hắn, Barney, lại là kẻ tinh khôn hơn. Chúng chuyên làm các trò hành hung, hăm dọa, hay đại loại thế. Điều tôi muốn biết là ai đứng đằng sau chúng trong chuyện này.”

“Nhưng tại sao chúng muốn hăm dọa anh chứ?”

“Đó là vụ ở Harrow Weald. Tôi nhất định phải xem xét kĩ vụ việc, vì nếu ai đó đã thấy vụ này đáng tốn công sức như vậy thì chắc chắn nó phải có gì đặc biệt.”

“Nhưng vụ đó là thế nào?”

“Tôi đã định nói anh biết thì gặp phải tiết mục hài hước vừa rồi. Đây là thư của bà Maberley. Nếu anh thích đi cùng tôi thì chúng ta sẽ gửi điện báo cho bà ấy biết và lên đường ngay.”

Tôi đọc thư:

KÍNH GỬI ÔNG SHERLOCK HOLMES,

Tôi vừa gặp một loạt biến cố lạ lùng liên quan đến ngôi nhà này, và tôi hết sức đề cao ý kiến của ông. Ngày mai tôi có mặt ở nhà bất cứ giờ nào ông muốn gặp. Nhà tôi chỉ cách nhà ga Weald một quãng đi bộ ngắn. Tôi tin rằng người chồng quá cố Mortimer Maberley của tôi đã từng là một thân chủ của ông ngày trước.

Kính thư

MARY MABERLEY

Địa chỉ nơi gửi là Biệt thự Ba Chóp Mái, Harrow Weald.

“Thế đấy!” Holmes nói. “Còn bây giờ, Watson, nếu anh rảnh rỗi thì ta lên đường.”

***

Một chuyến đi tàu hỏa ngắn, và một chuyến xe ngắn hơn, đã đưa chúng tôi đến ngôi nhà ấy - một biệt thự ngoại ô xây bằng gạch và gỗ nằm giữa bãi cỏ cằn cỗi rộng cả mẫu Anh. Ba chỗ nhô lên bên trên các cửa sổ tầng trên cùng chừng như muốn minh chứng cho tên gọi của ngôi nhà song chưa đủ thuyết phục. Phía sau là một rừng thông ảo não mới mọc lưng chừng và toàn bộ chốn này toát ra vẻ bần hàn ảm đạm. Tuy vậy, chúng tôi thấy ngôi nhà được trang bị đầy đủ và người phụ nữ đón tiếp chúng tôi là một bà đứng tuổi hết sức duyên dáng, rõ ràng là người tinh tế và có văn hóa.

“Tôi còn nhớ rõ ông nhà, thưa bà,” Holmes nói, “mặc dù từ ngày ông ấy cần tôi giúp một việc vặt đến giờ cũng mấy năm rồi.”

“Có lẽ tên con trai tôi là Douglas còn quen thuộc hơn.”

Holmes nhìn bà ta với vẻ quan tâm hết mực. “Ôi trời! Thế bà là mẹ của Douglas Maberley? Tôi có quen biết sơ cậu ấy. Nhưng tất nhiên cả London này đều biết Douglas. Cậu ấy đúng là một người tuyệt vời! Cậu ấy giờ ở đâu?”

“Mất rồi, ông Holmes, mất rồi! Nó làm tùy viên ở Rome và tháng trước đã qua đời ở đó vì bệnh viêm phổi.”

“Thật đáng tiếc. Ai mà ngờ được cậu ấy lại yểu mệnh thế chứ. Tôi chưa bao giờ gặp ai giàu sinh lực như vậy. Cậu ấy sống hừng hực… đến từng đường gân thớ thịt!”

“Hừng hực quá đỗi, ông Holmes. Chính điều đó đã hủy hoại nó. Chắc ông còn nhớ nó ngày trước… vui tính và phóng khoáng. Ông không biết nó đã trở thành một người rầu rĩ, ủ ê, sầu muộn. Trái tim nó tan nát. Chỉ trong một tháng tôi dường như thấy đứa con tuấn tú của mình biến thành một kẻ chán chường, kiệt quệ.”

“Một mối tình… phụ nữ chăng?”

“Hay là một con quỷ. Chà, tôi mời ông đến không phải để nói về thằng bé tội nghiệp nhà tôi, thưa ông Holmes.”

“Bác sĩ Watson và tôi đây xin lắng nghe.”

“Nhiều chuyện lạ lùng đã xảy ra. Tôi sống ở nhà này hơn một năm rồi và vì muốn ẩn dật, tôi ít gặp gỡ láng giềng. Ba ngày trước tôi nhận được cú điện thoại từ một người tự xưng là môi giới bất động sản. Ông ta bảo ngôi nhà này rất hợp ý một thân chủ của ông ta, và nếu tôi bán thì giá cả không thành vấn đề. Tôi lấy làm lạ vì trên thị trường còn nhiều nhà trống cũng đáng để lựa chọn, nhưng tất nhiên tôi vẫn quan tâm đến đề nghị của ông ta. Do đó tôi đưa ra giá cao hơn mức tôi dự trù đến năm trăm bảng Anh. Ông ta lập tức chốt giá, đồng thời nói thêm là thân chủ của ông muốn mua cả đồ đạc và đề nghị tôi ra giá. Đồ đạc này có một số là từ nhà cũ của tôi, và như ông thấy đó, là đồ rất tốt, cho nên tôi đưa ra một mức giá khá đáng kể. Ông ta cũng đồng ý liền. Tôi lâu nay luôn muốn đi du lịch và thỏa thuận này quá hời tới mức tôi thật sự cảm thấy mình có thể tự chu cấp cho bản thân suốt phần đời còn lại.

Hôm qua người đó đến đây với hợp đồng thảo sẵn. May sao, tôi đưa hợp đồng cho ông Sutro, luật sư của tôi sống ở vùng Harrow này. Ông ấy nói: ‘Hợp đồng này rất kì cục. Bà có biết là nếu bà kí vào thì bà không thể nào lấy bất cứ thứ gì ra khỏi nhà một cách hợp pháp, ngay cả những đồ tư trang của bà không?’ Đến chiều người môi giới quay lại, tôi chỉ ra chỗ đó và bảo tôi chỉ muốn bán đồ đạc mà thôi. Ông ta nói: ‘Không, không, bán hết mọi thứ.’

‘Nhưng còn quần áo của tôi? Nữ trang của tôi?’

‘À, à, có thể nhân nhượng đôi chút với các đồ tư trang của bà. Nhưng không có thứ gì ra khỏi nhà này mà không bị kiểm tra. Thân chủ của tôi là người rất hào phóng, nhưng có những sở thích khác người và cách hành xử riêng. Với người này, hoặc là tất cả hoặc là không gì cả.’

‘Thế thì không bán gì cả,’ tôi nói. Và chuyện bỏ ngang ở đó, nhưng toàn bộ sự việc đối với tôi có vẻ lạ lùng tới mức tôi nghĩ…”

Tới đây thì cuộc trò chuyện bị gián đoạn một cách rất bất thường. Holmes đưa tay ra hiệu im lặng. Rồi anh sải bước băng qua phòng, kéo bật cánh cửa ra và tóm lấy vai một người đàn bà cao lớn, hốc hác, lôi vào. Ả đi vào phòng dùng dằng lóng ngóng như một con gà to xác vụng về, vừa giằng co vừa la quang quác khi bị lôi ra khỏi chuồng.

“Buông tôi ra! Ông làm cái gì thế?” Ả hét lên.

“Kìa, Susan! Chuyện gì vậy?”

“Dạ, thưa bà chủ, con định tới hỏi xem khách có ở lại ăn trưa không thì ông này đã nhảy bổ vào con.”

“Tôi đã nghe thấy cô ta đứng đó cả năm phút rồi, nhưng tôi không muốn làm gián đoạn câu chuyện hết sức lí thú của bà. Susan, cô cứ thở khò khè vậy à? Nghe trộm mà thở như thế thì hơi to đấy?”

Susan quay bộ mặt sưng sỉa nhưng kinh ngạc về phía người đã bắt quả tang mình. “Mà ông là ai chứ? Ông có quyền gì mà kéo tôi như vậy chứ?”

“Tôi chỉ muốn hỏi một câu ngay trước mặt cô mà thôi. Thưa bà Maberley, bà có nói cho ai biết là bà sẽ viết thư hỏi ý kiến tôi không?”

“Không có, ông Holmes, tôi không nói với ai.”

“Ai mang thư đi gửi cho bà?”

“Susan gửi.”

“Chính xác. Này, Susan, cô đã viết thư hay đã báo cho ai biết là bà chủ của cô sẽ nhờ tôi cố vấn?”

“Dối trá. Tôi không báo cho ai cả.”

“Này, Susan, chắc cô biết những người thở khò khè không sống thọ đâu. Bịa chuyện là phạm tội lỗi đấy. Cô đã nói với ai?”

“Susan!” Bà chủ của chị ta kêu lên. “Ta nghĩ mi đúng là đồ xấu xa, phản trắc. Bây giờ ta nhớ ra đã thấy thấy mi nói chuyện với ai đó qua bờ rào.”

“Đó là việc riêng của tôi,” ả ta sưng sỉa nói.

“Nếu như tôi nói là cô đã nói chuyện với Barney Stockdale thì sao?” Holmes nói.

“Hừ, nếu đã biết thì ông còn muốn hỏi làm gì chứ?”

“Lúc nãy tôi chưa biết chắc, nhưng bây giờ đã rõ. Nghe đây Susan, nếu cô cho tôi biết ai đứng sau Barney thì cô sẽ được mười bảng.”

“Cứ mỗi mười bảng ông có trên đời này thì người đó có thể bỏ ra một nghìn bảng.”

“Ra thế, một quý ông giàu có? Không phải, cô vừa cười… vậy là một quý bà giàu có. Đã tới nước này rồi thì tốt nhất cô nên nói luôn danh tính người này và nhận mười bảng đi.”

“Tôi sẽ gặp ông dưới địa ngục trước.”

“Ôi, Susan! Nói năng hay nhỉ!”

“Tôi sẽ đi khỏi chỗ này luôn. Tôi chán ngấy tất cả các người rồi. Ngày mai tôi sẽ bảo người tới lấy rương hòm.” Ả ta hấp tấp đi ra cửa.

“Tạm biệt, Susan. Nhớ mua thuốc ho mà uống… Bây giờ,” anh nói tiếp và thái độ đột ngột chuyển từ vui vẻ sang nghiêm trọng khi cánh cửa đã khép lại sau lưng ả đàn bà tức giận bừng bừng kia, “bọn này không đùa bỡn đâu. Hãy xem chúng ra tay rất nhanh. Thư bà gửi tôi có dấu bưu điện là 10 giờ sáng. Nhưng trước đó Susan đã báo tin cho Barney. Barney có thời gian gặp người thuê chúng để xin chỉ thị; tôi tin đó là một người đàn bà xét theo điệu cười nhăn nhở của Susan khi cô ta nghĩ rằng tôi đã sai lầm, và chính người này đã lên kế hoạch. Tên da đen Steve được gọi tới và đến 11 giờ sáng hôm sau thì tôi được hắn cảnh cáo. Rất nhanh đấy, thưa bà.”

“Nhưng họ muốn gì chứ?”

“Đúng, đó là vấn đề. Trước bà thì nhà này thuộc về ai?”

“Một thuyền trưởng về hưu tên là Ferguson.”

“Ông ta có gì đáng chú ý không?”

“Theo tôi biết thì chẳng có gì.”

“Tôi đang tự hỏi không biết ông ta có chôn giấu thứ gì không. Tất nhiên thời buổi này nếu người ta muốn giấu của cải thì họ sẽ gửi vào các hệ thống nhà băng. Nhưng trên đời lúc nào cũng có những kẻ khùng điên. Không có họ thì thế giới này sẽ tẻ nhạt lắm. Lúc đầu tôi nghĩ có của cải quý giá chôn giấu. Nhưng nếu vậy, tại sao chúng muốn cả đồ đạc trong nhà? Bà có tình cờ sở hữu một bức tranh Raphael hay một bản in đầu tiên của Shakespeare mà không hay biết chăng?”

“Không, tôi nghĩ thứ quý hiếm nhất mà tôi có chỉ là một bộ đồ trà Crown Derby.”

“Thế thì không thể nào đủ sức lí giải cho toàn bộ bí mật này. Hơn nữa, tại sao chúng lại không công khai nói ra chúng muốn gì? Nếu thèm muốn bộ đồ trà của bà thì chúng có thể ra giá để mua chứ đầu cần phải mua hết mọi thứ để tống bà ra khỏi nhà chứ? Không, theo tôi hiểu thì có thứ gì đó mà bà không biết là mình có, và nếu biết thì bà sẽ không từ bỏ nó đâu.”

“Tôi cũng cho là vậy đó,” tôi lên tiếng.

“Bác sĩ Watson cũng đồng ý thì nhất định là đúng rồi.”

“Chà, mà cái gì mới được chứ, ông Holmes?”

“Thử xem với cách phân tích thuần suy đoán, chúng ta có thể xác định được mấu chốt vấn đề không. Bà đã ở nhà này một năm rồi.”

“Gần hai năm.”

“Càng hay. Suốt thời gian dài đó chẳng ai muốn gì ở bà cả. Bây giờ thình lình chỉ trong ba bốn ngày bà lại có nhiều yêu cầu rất cấp bách. Bà nghĩ sao về chuyện này?”

Tôi nói thay, “Vậy chỉ có nghĩa là đồ vật đó, dù là cái gì đi nữa, cũng vừa mới có ở đây mà thôi.”

“Lại đúng nữa,” Holmes nói. “Này, bà Maberley, nhà bà có đồ đạc gì mới không?”

“Không, năm nay tôi chẳng mua thứ gì mới.”

“Đúng là kì lạ. Chà, tôi nghĩ chúng ta tốt nhất nên để cho sự việc tiến triển thêm chút ít cho đến khi có những dữ kiện rõ ràng hơn. Luật sư của bà có năng lực không?”

“Ông Sutro rất có năng lực.”

“Bà có người giúp việc nào khác không, hay chỉ có cô Susan thật thà kia, người vừa ầm ầm đóng sập cửa nhà bà đó?”

“Tôi còn một đứa hầu gái nhỏ.”

“Hãy cố gọi ông Sutro đến ở lại nhà này một hai đêm. Có thể bà cần được bảo vệ đó.”

“Nhưng đề phòng ai mới được?”

“Ai mà biết? Chuyện này hoàn toàn khó hiểu. Nếu tôi không biết chúng đang muốn cái gì thì tôi phải tiếp cận vấn đề theo hướng khác và cố tìm cho ra kẻ chủ mưu. Tay môi giới bất động sản kia có cho biết địa chỉ gì không?”

“Danh thiếp của ông ta chỉ có tên và chức danh: Haines Johnson, chuyên viên định giá và phát mãi.”

“Tôi nghĩ trong danh bạ sẽ không tìm ra cái tên này đâu. Dân làm ăn lương thiện không giấu địa chỉ kinh doanh. Đấy, có tiến triển gì mới xin bà cứ báo tôi. Tôi đã nhận việc này thì bà có thể tin tưởng là tôi sẽ làm tới cùng.”

Lúc đi qua tiền sảnh, đôi mắt Holmes, vốn không bỏ sót điều gì, để ý ngay đến mớ rương hòm, vali chồng chất ở góc nhà, có dán nhãn nổi bật: Milano. Lucerne. Mấy thứ này từ Ý.

“Đó là đồ đạc của thằng Douglas xấu số.”

“Bà chưa mở ra à? Bà nhận được chúng bao lâu rồi?”

“Mới nhận tuần trước.”

“Nhưng bà đã nói… chà, rõ ràng đây có thể là mắt xích còn thiếu. Làm sao chúng ta biết được trong đó có thứ gì quý giá hay không?”

“Không thể nào có đâu, ông Holmes. Thằng Douglas tội nghiệp chỉ sống bằng tiền lương và chút niên khoản thôi. Làm sao nó có thứ gì quý giá chứ?”

Holmes trầm ngâm suy nghĩ hồi lâu rồi mới nói, “Không chần chừ nữa, bà Maberley. Hãy cho mang hết những thứ này lên phòng ngủ của bà. Kiểm tra ngay xem có những thứ gì bên trong. Mai tôi sẽ đến nghe bà thuật lại.”

Hiển nhiên là biệt thự Ba Chóp Mái bị theo dõi chặt chẽ, bởi vì khi chúng tôi vòng qua hàng rào cao ở đầu lối đi vào thì tên võ sĩ da đen đã đứng đó trong bóng tối. Chúng tôi bất ngờ thấy hắn và ở nơi vắng vẻ đó trông hắn thật hung ác đáng sợ. Holmes thọc tay ngay vào túi.

“Tìm súng đấy à, ông Holmes?”

“Không, tìm chai nước hoa, Steve.”

“Ông đùa đấy à, ông Holmes?”

“Với anh thì sẽ không phải chuyện đùa đâu, Steve, nếu như tôi muốn bắt anh. Sáng nay tôi đã cảnh cáo rõ ràng rồi đó.”

“Chà, ông Holmes, tôi đã nghĩ kĩ những điều ông nói và tôi không muốn nhắc nhở gì nữa về vụ Perkins. Thưa ông Holmes, nếu như giúp gì được cho ông thì tôi sẵn sàng.”

“Được, vậy thì nói tôi biết đứng đằng sau vụ này là ai.”

“Chúa ơi, cứu con! Ông Holmes, tôi đã nói thật với ông rồi mà. Tôi không biết. Tôi chỉ biết sếp Barney ra lệnh cho tôi thôi.”

“Này, Steve, hãy nhớ cho kĩ, bà chủ ngôi nhà đó và mọi thứ trong nhà đều được tôi bảo vệ. Đừng có quên.”

“Được rồi, ông Holmes. Tôi sẽ nhớ.”

Holmes nói với tôi khi cả hai đi tiếp, “Tôi đã dọa cho hắn sợ chết khiếp rồi, Watson. Tôi nghĩ nếu hắn mà biết kẻ chủ mưu là ai thì hắn cũng sẽ khai hết. Cũng may là tôi có biết đôi chút về bọn Spencer John, và biết Steve thuộc bọn này. Thế đấy, Watson, vụ này cần tới Langdale Pike và bây giờ tôi sẽ đi gặp ông ta. Khi quay về chắc tôi sẽ rõ vấn đề hơn.”

Suốt ngày hôm đó tôi không thấy mặt Holmes nữa nhưng tôi có thể hình dung anh đã làm gì trong thời gian ấy, bởi vì Langdale Pike là pho từ điển sống của anh về mọi chuyện tai tiếng trong xã hội. Con người lừ đừ, kì quái này suốt ngày ngồi ở khung cửa sổ vòm cung của câu lạc bộ trên phố St. James và là trạm tiếp nhận kiêm phát tán đủ loại chuyện ngồi lê đôi mách của chốn đô thành. Nghe nói ông ta kiếm được thu nhập hàng nghìn bảng từ những mẩu tin mà ông cộng tác hàng tuần cho các tờ báo lá cải chuyên phục vụ công chúng hiếu kì. Nếu như dưới tận đáy sâu hỗn độn của đời sống London có gì cuộn xoáy khác thường thì ngay trên mặt đất đã có cái máy đo di động này ghi nhận lại tường tận. Holmes từng kín đáo cho Langdale biết nhiều chuyện và đôi khi ông ta cũng giúp Holmes để đền đáp.

Khi gặp lại Holmes ở nhà anh sáng sớm hôm sau, tôi nhìn phong thái của anh là biết mọi chuyện tốt đẹp, thế nhưng một điều bất ngờ khó chịu lại đang chờ đón chúng tôi. Đó là bức điện tín sau đây:

Xin đến ngay. Nhà thân chủ bị trộm đêm qua. Cảnh sát đang điều tra. Sutro.

Holmes huýt gió. “Tuồng kịch đã tới cao trào rồi, và nhanh hơn tôi tưởng. Có thế lực rất lớn thúc đẩy đằng sau vụ này, Watson ạ, và sau những gì đã được nghe nói thì chuyện này không làm tôi ngạc nhiên. Còn người kí tên Sutro tất nhiên là luật sư của bà chủ nhà. Tôi e là tôi đã sai lầm khi không yêu cầu anh ở qua đêm tại đó để canh chừng. Rõ ràng là không thể trông cậy vào ông Sutro này được. Chà, đành phải đi chuyến nữa tới Harrow Weald thôi.”

Chúng tôi nhận ra biệt thự Ba Chóp Mái đã khác hẳn ngôi nhà ngăn nắp ngày hôm trước. Một đám người rỗi việc đã tụ tập trước cổng vườn trong khi hai cảnh sát đang khám xét các cửa sổ và bồn hoa phong lữ thảo. Vào trong, chúng tôi gặp một ông già quý phái tóc bạc tự giới thiệu là luật sư, cùng với một thanh tra cảnh sát hồng hào xông xáo, chào hỏi Holmes như bạn cũ.

“A, ông Holmes, tôi e là ông chẳng có cơ hội gì trong vụ này. Chỉ là một vụ trộm đột nhập bình thường thôi, và hoàn toàn nằm trong khả năng của viên cảnh sát già tội nghiệp này. Không cần tới chuyên gia đâu.”

“Tôi tin chắc vụ này đã được những người giỏi đảm trách,” Holmes nói. “Ông bảo đây chỉ là vụ trộm bình thường thôi à?”

“Đúng thế. Chúng tôi biết rõ tụi này là ai và phải tìm chúng ở đâu. Chính là băng đảng của Barney Stockdale, có thằng da đen to con trong bọn… người ta đã thấy chúng lảng vảng ở đây.”

“Xuất sắc! Thế chúng lấy thứ gì?”

“À, coi bộ chúng chẳng lấy được gì nhiều. Bà Maberley bị chụp thuốc mê và căn nhà bị… A! Bà chủ nhà đây rồi.”

Bà bạn hôm qua của chúng tôi vừa bước vào phòng, trông bà yếu ớt và tái nhợt, phải có con bé giúp việc dìu đi.

“Ông đã khuyên tôi quá đúng, ông Holmes,” bà vừa nói vừa cười ảo não. “Than ôi, tôi lại không nghe theo! Tôi không muốn làm phiền ông Sutro cho nên không có ai bảo vệ tôi.”

“Sáng nay tôi mới hay tin,” ông luật sư giải thích.

“Ông Holmes đã khuyên tôi nên gọi bạn bè đến ở trong nhà. Tôi đã không nghe lời và phải trả giá.”

“Trông bà suy yếu thảm thương quá,” Holmes nói. “Chắc bà không còn hơi sức mà kể tôi nghe chuyện gì xảy ra.”

“Tất cả đều có ở đây,” viên thanh tra vừa nói vừa vỗ vào cuốn sổ tay dày cộp.

“Dù vậy nếu quý bà đây không quá mệt…”

“Thật sự chẳng có gì nhiều mà kể. Tôi chắc chắn con Susan ác độc đã trù tính hết đường vào cho bọn chúng. Nhất định chúng phải biết rành nhà này từng li từng tí. Khi chúng nhét giẻ tẩm thuốc mê vào miệng tôi thì tôi vẫn còn tỉnh được một chút, nhưng tôi không biết sau đó mình đã mê man bao lâu. Lúc tỉnh lại tôi thấy một gã đứng bên cạnh giường và một gã khác đang giơ lên bọc gì đó lấy từ mớ hành lí của con trai tôi; rương hòm của nó đã bị mở ra một phần và vứt bừa khắp sàn nhà. Hắn chưa kịp tẩu thoát thì tôi ngồi bật dậy tóm lấy hắn.”

“Bà thật liều quá,” viên thanh tra nói.

“Tôi bám cứng lấy hắn nhưng hắn hất tôi văng ra, và tên kia có thể đã đánh tôi vì tôi không còn nhớ gì nữa. Con hầu Mary nghe ồn ào liền ra cửa sổ tri hô. Nhờ đó cảnh sát chạy đến nhưng bọn côn đồ đã tẩu thoát rồi.”

“Chúng lấy đi thứ gì?”

“Ồ, tôi không nghĩ là mất thứ gì quý giá cả. Tôi chắc chắn là không mất thứ gì trong mấy cái rương của con tôi.”

“Bọn này có để lại manh mối gì không?”

“Có một tờ giấy, chắc do tôi giật ra từ tay cái tên mà tôi đã chộp lấy. Nó nằm vò nhàu trên sàn nhà. Tờ giấy có chữ viết tay của con tôi.”

“Như thế tức là nó chẳng có ích lợi gì,” viên thanh tra nói. “Còn nếu nó đã nằm trong tay tên trộm…”

“Chính xác,” Holmes nói. “Quả là trái với lẽ thường! Dù sao tôi cũng tò mò muốn xem qua.”

Viên thanh tra rút từ sổ tay ra một mảnh giấy gấp lại. “Tôi không bao giờ bỏ sót điều gì, dù là nhỏ nhặt,” ông ta nói với vẻ huênh hoang. “Đó là lời khuyên cho ông đó, ông Holmes. Với kinh nghiệm hai mươi lăm năm, tôi đã thuộc làu bài học này. Lúc nào cũng có cơ may tìm thấy dấu tay hay thứ gì đó.”

Holmes kiểm tra tờ giấy. “Theo ông thì cái này có ý nghĩa gì, ông thanh tra?”

“Có vẻ là đoạn cuối của một tiểu thuyết quái gở nào đó, theo tôi là vậy.”

“Có thể xác định nó là đoạn kết của một câu chuyện lạ kì,” Holmes nói. “Ông đã để ý thấy trên đầu trang có đánh số. Đó là số 245. Thế còn hai trăm bốn mươi bốn trang kia đâu?”

“À, tôi chắc là bọn trộm lấy mất rồi. Lấy thứ này thì ích lợi gì chứ!”

“Đúng là kì cục khi đột nhập vào nhà chỉ để lấy mấy tờ giấy như vậy. Điều này thì ông lí giải sao đây, ông thanh tra?”

“Ồ, thưa ông, tôi nghĩ rằng trong lúc hấp tấp, bọn vô lại này vồ đại bất cứ thứ gì nắm được trong tay. Tôi mong là chúng thích thú với những gì lấy được.”

“Nhưng sao chúng lại nhắm tới đồ đạc của con trai tôi?” Bà Maberley hỏi.

“À, chúng chẳng tìm thấy thứ gì giá trị ở dưới nhà, nên chúng mò lên lầu cầu may. Đó là cách tôi lí giải. Theo ông thì sao, ông Holmes?”

“Tôi phải suy nghĩ đã, ông thanh tra. Ra cửa sổ đi, Watson.” Khi hai chúng tôi đứng riêng với nhau, anh đọc qua mảnh giấy. Nó bắt đầu từ giữa chừng câu văn và có nội dung như thế này:

…mặt tuôn máu đầm đìa vì những nhát dao và cú đấm, nhưng điều đó có sá gì với cõi lòng tan nát của chàng khi nhìn thấy dung nhan yêu kiều mà chàng từng sẵn sàng hi sinh chính sinh mạng mình, cái dung nhan ấy đang quan sát nỗi thống khổ và nhục nhã của chàng. Nàng nhoẻn cười - vâng, ôi cao xanh! Nàng tươi cười như một ác quỷ nhẫn tâm trong khi chàng ngước nhìn nàng. Đúng ngay giây phút ấy tình yêu cáo chung và thù hận nảy nở. Con người phải sống vì điều gì dó. Nếu không phải vì vòng tay ôm của nàng, hỡi giai nhân, thì chắc chắn đó là vì sự đồi bại của nàng và mối căm hận tột cùng của ta.

“Văn phạm kì cục!” Holmes vừa nói vừa cười khi anh trả lại tờ giấy cho viên thanh tra. “Ông có để ý thấy tự nhiên chàng thình lình đổi thành ta không? Người viết đã bị câu chuyện của mình cuốn theo và đúng ngay khoảnh khắc cực điểm người đó lại tự tưởng tượng mình là nhân vật nam chính trong truyện.”

“Thứ văn chương này coi bộ dở ẹc,” viên thanh tra nói khi kẹp lại tờ giấy vào sổ tay. “Ủa! Ông đi sao, ông Holmes?”

“Tôi nghĩ chẳng còn việc gì nữa cho tôi làm khi vụ này đã được những người giỏi giang đảm trách rồi. À này, bà Maberley, bà từng nói là bà mong muốn được đi du lịch?”

“Đó là mơ ước cả đời của tôi, thưa ông Holmes.”

“Bà thích đi đâu… Cairo, Madeira, hay Riviera?”

“Ồ, nếu có tiền tôi sẽ đi vòng quanh thế giới.”

“Đúng thế. Vòng quanh thế giới. Thôi, xin tạm biệt, chiều nay có thể tôi sẽ viết cho bà mấy dòng.”

Khi đi ngang qua cửa sổ, tôi thoáng thấy nụ cười và cái lắc đầu của viên thanh tra. “Mấy tên thông minh này lúc nào cũng có chút máu điên.” Đó là điều tôi suy ra được qua điệu cười của ông ta.

Mãi tới khi chúng tôi quay lại khu trung tâm London lần nữa, Holmes mới lên tiếng. “Này, Watson, chúng ta đã đến chặng cuối của cuộc hành trình nho nhỏ này. Tôi nghĩ tốt nhất nên kết thúc vụ này ngay, và anh đi cùng tôi thì hơn, bởi vì có một nhân chứng thì sẽ an toàn hơn khi ta đương đầu với một quý bà như bà Isadora Klein.”

Chúng tôi đón xe ngựa và đi nhanh đến một địa chỉ ở quảng trường Grosvenor. Holmes đang đắm chìm trong suy nghĩ thì thình lình bừng tỉnh. “À này, Watson, tôi chắc là anh hiểu rõ hết cả rồi chứ?”

“Không, không hẳn. Tôi chỉ đoán là chúng ta đi gặp người phụ nữ đứng sau mọi chuyện quái quỷ này.”

“Chính xác! Nhưng cái tên Isadora Klein có khiến anh nghĩ gì không? Tất nhiên bà ta là một mĩ nhân danh tiếng. Không có phụ nữ nào sánh bằng. Bà ta là dân Tây Ban Nha chính gốc, dòng máu đích thực của những thực dân xâm chiếm Nam Mỹ, và dòng dõi bà ta suốt nhiều thế hệ từng là những người đứng đầu vùng Pernambuco. Bà ta lấy ông già Klein người Đức, vua đường mía, và gần đây đã trở thành góa phụ khả ái và giàu có nhất trên đời. Sau đó bà ta sống một quãng đời phiêu lưu, nuông chiều ý thích bản thân. Bà ta có nhiều nhân tình, trong số đó có Douglas Maberley, một trong những chàng trai xuất chúng nhất London. Mối quan hệ với anh ta hoàn toàn không phải là một cuộc phiêu lưu tình ái. Anh ta không phải phường ong bướm mà là một đấng nam tử kiêu hãnh, quyết liệt, người dám cho và dám đòi hỏi hết tất cả. Nhưng bà này lại thuộc mẫu ‘belle dame sans merci’[234] như trong tiểu thuyết. Khi đã hết hứng thú thì bà ta kết thúc mọi chuyện, và nếu đối phương không chịu đoạn tuyệt thì bà ta biết cách làm cho người đó phải chấp nhận.”

“Như vậy đó chính là câu chuyện anh ta viết…”

“Đấy đấy! Anh đã xâu chuỗi được vấn đề rồi! Tôi nghe nói bà này sắp lấy một vị công tước trẻ ở Lomond, người đáng tuổi con bà. Thân mẫu của ngài công tước có thể bỏ qua chuyện tuổi tác, nhưng bị gây tai tiếng ầm ĩ lại là chuyện khác, cho nên bắt buộc phải… À! Đến nơi rồi.”

Đó là một trong những ngôi nhà góc phố tráng lệ nhất khu Tây London. Một gia nhân có vẻ cứng nhắc nhận danh thiếp của chúng tôi mang vào rồi quay ra bảo nữ gia chủ đi vắng.

“Thế thì chúng tôi sẽ chờ đến khi bà ấy về,” Holmes vui vẻ nói.

Tên cứng nhắc này khó chịu ra mặt. “Đi vắng có nghĩa là đi vắng đối với các ông,” lời tên gia nhân.

“Tốt,” Holmes đáp. “Vậy có nghĩa là chúng tôi không phải chờ đợi. Vui lòng đưa mẩu giấy này cho bà chủ của anh.”

Holmes hí hoáy mấy chữ trên tờ giấy xé ra từ sổ tay, gấp lại rồi giao cho anh ta.

“Anh viết gì thế, Holmes?” Tôi hỏi.

“Tôi chỉ viết ‘Vậy muốn gặp cảnh sát ư?’ Tôi nghĩ mấy chữ đó sẽ cho ta vào.”

Thực vậy, và nhanh chóng lạ lùng. Một phút sau chúng tôi đã bước vào một phòng khách như trong truyện Ngàn lẻ một đêm, mênh mông và lộng lẫy, chìm trong bóng tối tù mù điểm xuyết mấy ngọn đèn điện màu hồng. Tôi cảm thấy người phụ nữ này đã đến độ tuổi mà ngay cả người có nhan sắc kiêu hãnh nhất cũng thấy phù hợp với ánh sáng mờ ảo hơn. Khi chúng tôi vào, bà ta đứng dậy khỏi trường kỉ: Một vóc dáng cao, hoàn hảo đường bệ, một khuôn mặt diễm kiều như mặt nạ với đôi mắt Tây Ban Nha nhìn chúng tôi như muốn giết người.

“Chuyện xâm nhập này là thế nào… và lời nhắn đầy xấc xược này nữa?” Bà ta vừa nói vừa giơ mảnh giấy lên.

“Tôi không cần giải thích, thưa bà. Tôi rất nể trọng trí tuệ của bà nên tôi không giải thích… mặc dù phải thú thật là trí tuệ ấy gần đây đã sai lầm đến mức ngạc nhiên.”

“Sao ông nói thế?”

“Vì bà cho rằng chuyện thuê mấy tên côn đồ tới hăm dọa có thể khiến tôi từ bỏ vụ này. Chắc chắn sẽ không ai làm cái nghề của tôi nếu không thấy hứng thú trước nguy hiểm. Chính bà đã buộc tôi phải điều tra trường hợp của cậu Maberley.”

“Tôi không biết ông muốn nói gì. Tôi liên can gì đến mấy tên côn đồ đánh thuê chứ?”

Holmes chán nản quay đi. “Ồ, tôi đã đánh giá thấp trí tuệ của bà. Thôi, xin chào!”

“Khoan! Ông định đi đâu?”

“Tới Sở Cảnh sát London.”

Chúng tôi chưa ra tới cửa thì bà ta đã đuổi kịp và nắm cánh tay Holmes giữ lại. Trong chớp nhoáng bà ta đã biến đổi từ thép thành nhung.

“Xin mời quý ông ngồi. Chúng ta hãy bàn công việc. Tôi thấy tôi có thể thẳng thắn với ông, thưa ông Holmes. Ông có phong thái của người cao thượng. Trực giác phụ nữ nhận ra điều đó nhanh chóng lắm. Tôi sẽ đối đãi với ông như bằng hữu.”

“Tôi không thể hứa đáp đền gì cả, thưa bà. Tôi không phải luật pháp, nhưng tôi đại diện cho công lí trong khả năng khiêm tốn của mình. Tôi sẵn sàng lắng nghe và tôi sẽ cho bà biết tôi sẽ làm gì.”

“Tôi đúng là xuẩn ngốc khi hăm dọa một người can trường như ông.”

“Điều thật sự xuẩn ngốc, thưa bà, là bà đã phó thác bản thân cho một đám côn đồ có khả năng sẽ tống tiền hay tố cáo bà.”

“Không, không! Tôi không đơn giản vậy đâu. Vì tôi đã hứa sẽ thẳng thắn, tôi có thể nói rằng không một người nào, ngoại trừ Barney Stockdale và Susan vợ hắn, biết ai là người thuê chúng hành sự. Còn với hai người đó, à, đây không phải lần đầu…” Bà ta mỉm cười và gật đầu với vẻ thân mật rất điệu đàng quyến rũ.

“Ra thế. Bà từng thử thách họ rồi.”

“Chúng là thứ chó săn biết câm mồm chạy.”

“Chó săn loại đó không sớm thì muộn sẽ quay lại cắn chủ mà thôi. Chúng sẽ bị bắt vì vụ trộm này. Cảnh sát đang truy lùng hai người đó.”

“Chúng sẽ nhận mọi hậu quả. Chúng được trả tiền vì thế. Tôi sẽ không dính dáng vào chuyện này.”

“Trừ phi tôi đưa bà vào.”

“Không, không, ông sẽ không làm thế. Ông là người cao thượng mà. Đây là chuyện bí mật của đàn bà.”

“Trước hết bà phải trả lại tập bản thảo đó.”

Bà ta bật ra một tràng cười và đi về phía lò sưởi. Bà ta lấy thanh cời lửa xáo lên một mớ tàn tro. “Trả lại cái này được sao?” Bà ta hỏi. Trông bà ta vừa gian manh vừa yêu kiều hết sức khi đứng đó với nụ cười thách thức, khiến tôi cảm thấy rằng trong tất cả những tên tội phạm Holmes đã đương đầu thì đây là kẻ mà anh sẽ thấy khó đối phó nhất. Tuy nhiên Holmes đã miễn nhiễm với cảm xúc.

“Vậy thì số phận bà đã an bài,” anh lạnh lùng nói. “Bà hành động rất nhanh, thưa bà, nhưng lần này bà đã làm quá lố rồi.”

Bà ta thảy thanh cời lửa xuống đánh xoảng một tiếng. “Ông thật khó chịu!” Bà ta kêu lên. “Cho phép tôi kể toàn bộ câu chuyện chứ?”

“Tôi nghĩ tôi có thể kể cho bà nghe.”

“Nhưng ông phải nhìn bằng cặp mắt của tôi, ông Holmes ạ. Ông phải hiểu vấn đề theo cách nhìn của một người đàn bà đang thấy mọi tham vọng của đời mình sắp tiêu tan vào phút chót. Một người đàn bà như thế nếu phải tự vệ thì có đáng trách chăng?”

“Tội lỗi ban đầu là do bà gây ra.”

“Đúng, đúng! Tôi thừa nhận. Cậu ấy là chàng trai đáng yêu, Douglas đấy, nhưng ngẫu nhiên là cậu ấy không phù hợp với các dự tính của tôi. Cậu ấy muốn thành hôn, nghe chưa, ông Holmes; thành hôn với một thường dân không xu dính túi. Cậu ấy không chấp nhận điều gì khác. Rồi cậu ấy càng ngày càng cố chấp. Vì tôi đã nhân nhượng nên cậu ấy dường như cứ nghĩ là tôi sẽ phải tiếp tục nhân nhượng, và chỉ với cậu ấy mà thôi. Thật không thể chịu nổi. Cuối cùng tôi buộc cậu ấy phải hiểu ra.”

“Bằng cách thuê bọn lưu manh hành hung cậu ta ngay dưới cửa sổ nhà bà.”

“Coi bộ ông biết hết mọi chuyện rồi còn gì. Chà, đúng vậy đó. Barney và đám thủ hạ đã tống cậu ấy đi, và tôi thừa nhận là chúng có hơi nặng tay khi hành sự. Nhưng sau đó thì cậu ấy làm gì chứ? Tôi không thể ngờ một người hào hoa phong nhã có thể làm một chuyện như thế? Cậu ấy viết sách thuật lại chính câu chuyện của mình. Rõ ràng trong truyện tôi là chó sói còn cậu ta là cừu non. Tất cả rành rành trong đó, tất nhiên có thay tên đổi họ, nhưng ai ở London này mà không nhận ra chứ? Ông nghĩ sao, ông Holmes?”

“À, cậu ta có quyền làm thế.”

“Tuồng như phong vị nước Ý đã ngấm vào máu cậu ấy và tiêm nhiễm theo đó cái tinh thần Ý ác nghiệt xưa cũ. Cậu ấy viết thư và gửi cho tôi một bản thảo cuốn truyện khiến tôi sẽ phải khổ sở trong khi chờ nó xuất bản. Cậu ấy bảo chỉ có hai bản, một dành cho tôi, còn một dành cho nhà xuất bản.”

“Làm sao bà biết nhà xuất bản chưa liên lạc với cậu ta?”

“Tôi biết cậu ấy sẽ gửi nhà xuất bản nào. Đây không phải là tiểu thuyết duy nhất của cậu ấy, ông biết đó. Rồi tôi biết cậu ấy bặt tin từ bên Ỷ. Tiếp đó Douglas chết bất thình lình. Chừng nào trên đời này còn tồn tại cái bản thảo kia thì tôi còn chưa an toàn. Nhất định nó phải nằm trong số đồ tư trang của cậu ấy, và những thứ đó sẽ được giao trả cho bà mẹ. Tôi cho đám kia ra tay ngay. Một đứa trong bọn lọt vào nhà làm người hầu. Tôi muốn làm chuyện này một cách lương thiện. Tôi thực tình đã làm như thế. Tôi sẵn sàng mua lại căn nhà và hết những thứ trong đó. Tôi chấp nhận bất cứ giá nào bà ta đưa ra. Khi mọi cách đã thất bại tôi mới thử hướng khác. Đấy, ông Holmes, công nhận là tôi có quá đáng đối với Douglas… và nói có Chúa, tôi rất lấy làm tiếc!… Nhưng khi toàn bộ tương lai của tôi lâm nguy thì tôi biết làm sao bây giờ?”

Sherlock Holmes nhún vai. “Chà, chà,” anh nói. “Chắc tôi đành phải thỏa hiệp với tội phạm như thường lệ rồi. Muốn đi vòng quanh thế giới ở hạng thượng lưu thì tốn bao nhiêu tiền?”

Người đàn bà kia trố mắt sửng sốt.

“Năm nghìn bảng Anh có đủ không?”

“Ồ, tôi nghĩ là đủ, chắc chắn!”

“Hay lắm. Tôi nghĩ bà sẽ kí một chi phiếu chừng đó tiền cho tôi, và tôi sẽ lo liệu cho số tiền ấy đến tay bà Maberley. Bà có nghĩa vụ phải giúp cho bà mẹ Douglas đi đổi gió. Còn lúc này, thưa bà…” anh vung ngón tay trỏ ra cảnh cáo, “phải cẩn thận! Phải cẩn thận! Bàn tay thanh tú kia mà cứ chơi dao hoài thì có ngày đứt tay đó.”

MA CÀ RỒNG HẠT SUSSEX
(The Sussex Vampire, 1924)

Holmes vừa đọc kĩ xong lá thư cuối cùng do bưu điện mang đến. Rồi bật ra một tiếng khúc khích khô khan, thôi cũng tạm coi đó là tiếng cười, Holmes thảy lá thư cho tôi.

“Nếu pha trộn giữa thời hiện đại với thời Trung cổ, giữa thực tế và giả tưởng, thì theo tôi đây là giới hạn tột cùng,” anh nói. “Còn anh nghĩ sao, Watson?”

Tôi đọc nội dung đó.

46, Old Jewry, 19 tháng 11

V/v Ma cà rồng

THƯA ÔNG!

Thân chủ của chúng tôi - ông Robert Ferguson của hãng buôn trà Ferguson & Muirhead ở Mincing Lane - trong một lá thư cùng ngày đã hỏi ý chúng tôi về vấn đề ma cà rồng. Vì công ty chỉ chuyên về thẩm định máy móc nên vấn đề này hoàn toàn không thuộc tầm hiểu biết của chúng tôi, do đó chúng tôi đã giới thiệu ông Ferguson đến gặp ông để trình bày. Chúng tôi vẫn chưa quên thành công của ông trong vụ Matilda Briggs.

Trân trọng kính chào,

MORRISON, MORRISON & DODD.

Thay mặt E.J. C.

“Matilda Briggs không phải là tên một cô gái đâu, Watson,” Holmes nói với giọng hoài niệm. “Đó là một chiếc tàu biển có liên quan đến loài chuột lớn ở Sumatra, một chuyện khiến cả thế giới bất ngờ. Nhưng chúng ta biết gì về ma cà rồng chứ? vấn đề này có nằm trong tầm hiểu biết của chúng ta không? Biết qua loa còn hơn là mù tịt, nhưng nghe chừng có vẻ chúng ta đã bị đẩy sang thế giới truyện thần tiên của anh em Grimm rồi. Watson, anh với tay lấy cuốn danh mục xem chúng ta có thông tin gì không.”

Tôi ngả lưng ra sau với lấy pho sách dày cộp mà anh đã chỉ dẫn. Holmes đặt pho sách ngay ngắn trên đầu gối, từ tốn và trìu mến đưa mắt qua danh mục các vụ đã giải quyết xen lẫn với những thông tin được tích lũy suốt cả cuộc đời.

“Chuyến hải trình của tàu Gloria Scott,” anh đọc. “Một chuyện đúng là tồi tệ. Tôi nhớ mang máng anh đã thuật lại nó, Watson, mặc dù tôi không thể nào chúc mừng anh về kết quả. Vụ Victor Lynch, tay làm tiền giả. Vụ con thằn lằn Gila có độc. Vụ này đặc biệt đó! Vụ Vittoria, mĩ nhân gánh xiếc. Vụ Vanderbilt và tên đạo chích. Rồi vụ rắn độc. Rồi vụ Hammersmith kì lạ. A ha! A ha! Danh mục này có lưu hết mọi chuyện. Nghe đây này, Watson. Về ma cà rồng ở Hungary. Đây nữa này, ma cà rồng ở Transylvania.”

Anh hăm hở lật nhanh qua các trang hồ sơ nhưng sau khi đọc nhanh qua nội dung, anh ném pho sách to đùng xuống, miệng càu nhàu thất vọng. “Bá láp, Watson, toàn chuyện bá láp! Ta biết làm gì với những xác chết mà chúng ta chỉ có thể đóng cọc xuyên tim mới giữ chúng nằm yên dưới mồ đây? Hoàn toàn điên rồ.”

“Nhưng rõ ràng ma cà rồng đâu nhất thiết phải là người chết? Một người sống cũng có thể quen thói hút máu. Chẳng hạn, tôi có đọc đâu đó về chuyện người già hút máu người trẻ để hồi xuân.”

“Anh nói đúng, Watson. Lá thư này đề cập tới một truyền thuyết ghi trong tập tham khảo này. Nhưng chúng ta phải nghiêm túc quan tâm đến những thứ ấy sao? Văn phòng này làm việc bám sát thực tế, và nó sẽ phải như vậy. Thế giới này đủ rộng lớn cho chúng ta. Chẳng cần phải có thêm ma quỷ gì nữa. Tôi e là chúng ta không thể coi chuyện của ông Robert Ferguson là quan trọng được. Có khả năng lá thư này là của ông ta và biết đâu nó sẽ cho biết rõ hơn về chuyện đang quấy nhiễu con người này.” Anh nhón lấy bức thư thứ hai nãy giờ bị bỏ quên trên bàn trong lúc anh mải mê với bức thư trước. Rồi anh đọc bức thư này, nụ cười thích thú trên gương mặt dần dần chuyển sang một biểu hiện chăm chú và tập trung cao độ. Đọc xong anh ngồi lặng hồi lâu đắm chìm trong suy nghĩ, lá thư cầm hờ hững trên mấy ngón tay. Sau cùng, anh giật mình tỉnh giấc mơ màng. “Điền trang Cheeseman, Lamberley. Lamberley ở đâu vậy, Watson?”

“Nó thuộc hạt Sussex, phía nam Horsham.”

“Không xa lắm hả? Còn Cheeseman?”

“Tôi biết vùng đó mà, Holmes. Ở đó đầy những ngôi nhà cổ xưa được đặt tên theo người xây dựng ra chúng từ nhiều thế kỉ trước. Anh sẽ gặp nào là Odley, nào là Harvey, nào là Carriton… những con người đã bị lãng quên nhưng danh tính vẫn sống cùng những ngôi nhà của họ.”

“Chính xác,” Holmes lạnh lùng nói. Đó là một thói kì cục trong bản tính độc lập kiêu hãnh của anh. Mặc dù anh rất âm thầm và chính xác lưu ngay vào bộ não mọi thông tin mới mẻ, nhưng hiếm khi anh thừa nhận đóng góp của người cung cấp những thông tin ấy. “Tôi cho rằng chúng ta phải biết cặn kẽ hơn về điền trang Cheeseman ở Lamberley này trước khi xong việc. Đúng như tôi nghĩ, bức thư này là của Robert Ferguson. À này, ông ta tự cho là có quen biết anh đấy.”

“Tôi ư?”

“Cứ đọc sẽ rõ.”

Anh trao lá thư cho tôi. Thư mở đầu bằng địa chỉ đã nói ở trên. Nội dung như sau:

KÍNH GỬI ÔNG HOLMES,

Tôi đã được các luật sư của mình giới thiệu đến ông nhưng thực tình vấn đề này lại hết sức tế nhị đến mức rất khó bàn luận. Chuyện liên quan đến một người bạn mà tôi đang đại diện. Quý ông này đã thành hôn năm năm trước với một quý bà vốn là ái nữ của một thương gia Peru mà ông ta đã tiếp xúc khi nhập khẩu hóa chất nitrate. Quý bà ấy là một mĩ nhân nhưng vấn đề sinh quán ngoại quốc và tín ngưỡng xa lạ của cô ta luôn tạo ra cách biệt trong những mối quan tâm và tình cảm của hai vợ chồng; tới mức sau một thời gian tình yêu của ông này dành cho vợ hẳn đã nguội lạnh và ông ta hẳn phải xem cuộc hôn phối của họ là một sai lầm. Ông ta cảm thấy trong bản tính của vợ mình có nhiều khía cạnh mà ông không thể nào thăm dò hay thấu hiểu. Điều này càng thêm đau lòng khi cô ta lại là một người vợ đầy tình cảm mà người đàn ông nào cũng muốn có - người hết lòng yêu thương chồng nếu xét theo bề ngoài.

Bây giờ tới việc mà tôi sẽ nói rõ ràng hơn khi chúng ta gặp mặt. Thực tình bức thư này chỉ nhằm khái quát cho ông biết tình hình và để xác định xem ông có dành sự quan tâm cho sự việc này chăng. Quý bà ấy bắt đầu biểu lộ nhiều điểm quái lạ hoàn toàn khác với tính cách dịu dàng hiền hậu bình thường. Trước đây quý ông này đã từng kết hôn và có một con trai với người vợ trước. Thằng bé ấy nay đã mười lăm tuổi, một thiếu niên giàu tình cảm và dễ thương mặc dù không may bị thương tật do một tai nạn hồi thơ ấu. Đã hai lần vợ ông ta bị bắt quả tang hành hạ thằng bé tội nghiệp này tuy chẳng hề có động cơ khiêu khích nào. Một lần bà ta đã dùng gậy đánh đập thằng bé khiến cánh tay nó hằn một lằn lớn.

Thế nhưng đó chỉ là chuyện nhỏ so với cách bà ta cư xử với chính con đẻ của mình, một bé trai chưa đầy một tuổi. Một lần vào tháng trước, người vú em để đứa nhỏ này một mình vài phút. Tiếng khóc đau đớn của đứa nhỏ khiến chị vú quay lại. Khi chạy vào phòng, chị ta trông thấy nữ gia chủ, quý bà ấy, đang chồm trên đứa nhỏ và rõ ràng là đang cắn cổ nó. Ở cổ có một vết thương nhỏ đang chảy một vệt máu. Chị vú khiếp đảm đến mức muốn gọi ông chủ nhưng bà chủ đã khẩn nài chị ta đừng làm thế và cho chị ta năm bảng để đổi lấy sự im lặng. Bà chủ không hề giải thích một lời và sự việc tạm thời được bỏ qua.

Tuy nhiên việc này để lại một ấn tượng kinh khủng trong tâm trí người vú em, và từ đó chị ta bắt đầu theo dõi sát bà chủ đồng thời canh chừng kĩ hơn đứa bé mà chị ta rất thương yêu. Đối với chị ta, dường như trong lúc chị theo dõi bà mẹ thì bà mẹ cũng theo dõi chị, và có vẻ bà mẹ chực chờ cơ hội chị ta bắt buộc phải để em bé một mình. Suốt ngày đêm chị vú bảo bọc đứa nhỏ thì cũng suốt từng đó thời gian người mẹ cảnh giác kia dường như cũng đang lăm le như sói rình rập cừu. Chuyện này có vẻ hết sức khó tin đối với ông, nhưng tôi thiết tha mong ông nghiêm túc xem xét cho bởi vì sinh mạng của một đứa trẻ và sự tĩnh trí của một người đàn ông có thể phụ thuộc vào điều đó.

Cuối cùng cũng đến một ngày đáng sợ khi sự thực không thể nào được che giấu khỏi người chồng được nữa. Tinh thần người vú em đã quá căng thẳng, chị ta không chịu đựng nổi và thú thật hết với ông chủ. Đối với ông ta, chuyện này có lẽ cũng hoang đường như cảm tưởng của ông lúc này. Người đó biết vợ mình là một người tình cảm, và ngoại trừ những lần hành hạ con trai riêng của chồng, bà ta vẫn là một người mẹ thương con nhất mực. Thế nhưng tại sao bà ta lại gây hại cho chính con đẻ của mình? Ông chủ bảo người vú em rằng chị ta đã nằm mơ, rằng những ngờ vực ấy là điên rồ, và rằng hành động vu khống bà chủ như thế là không thể chấp nhận được. Trong khi hai người đang nói chuyện một tiếng khóc đau đớn thình lình váng lên. Cả ông chủ lẫn chị vú đều hấp tấp lao tới phòng giữ trẻ.

Thưa ông Holmes, xin hãy hình dung cảm giác của vị gia chủ ấy khi thấy vợ mình quỳ bên cạnh chiếc nôi tự bao giờ và đang đứng lên, rồi chứng kiến cảnh tượng máu tuôn ra trên chiếc cổ phơi trần của đứa bé và trên tấm chăn. Thét lên một tiếng hãi hùng, ông ta xoay mặt bà vợ ra phía ánh sáng và nhìn thấy quanh môi bà ta cũng toàn máu đỏ. Chính bà ta - không còn hồ nghi gì nữa - là người đã uống máu đứa nhỏ đáng thương kia.

Vấn đề là thế đó. Bà ta giờ giam mình trong phòng riêng. Bà ta không hề giải thích một tiếng nào. Người chồng gần như quẫn trí. Ông ta và tôi, chẳng hiểu biết gì về chuyện ma cà rồng cả. Chúng tôi cứ tưởng đó chỉ là chuyện hoang đường ở các vùng đất xa lạ. Thế mà ngay giữa hạt Sussex của Anh quốc… Thôi, tôi sẽ bàn bạc mọi việc với ông vào sáng mai. Ông đồng ý tiếp tôi chứ? Ông có thể sử dụng tài năng lỗi lạc của mình để giúp một người đang quẫn trí không? Nếu được, xin vui lòng điện báo cho Ferguson ở Cheeseman, Lamberley, và tôi sẽ có mặt tại tư gia của ông vào lúc 10 giờ.

Kính chào ông,

ROBERT FERGUSON

TB - Tôi cho rằng ông Watson bạn ông đã từng chơi bóng bầu dục cho đội Blackheath khi tôi giữ vị trí hậu vệ cho đội Richmond. Tôi chỉ có thể giới thiệu nhiêu đó về cá nhân mình.

“Tất nhiên là tôi nhớ người này,” tôi vừa nói vừa đặt bức thư xuống. “Bob Ferguson cao kều, hậu vệ giỏi nhất mà đội Richmond từng có. Anh ta tử tế lắm. Hết lòng quan tâm đến chuyện của bạn bè thì đúng là anh ta chứ ai nữa.”

Holmes trầm ngâm nhìn tôi rồi lắc đầu. “Tôi không sao hiểu được các hạn chế của anh, Watson à,” anh ta nói. “Ở anh có nhiều khả năng chưa được khám phá. Ghi lại nội dung điện tín đi, cứ viết như một người bạn tốt: Rất sẵn lòng xem xét vụ việc của ông.”

“Của ông?”

“Chúng ta không được để ông ta nghĩ rằng văn phòng này rặt toàn những kẻ đầu óc yếu kém. Vụ việc này là của chính ông ta chứ không phải ai khác. Hãy gửi bức điện ấy và để yên vấn đế này đến sáng.”

Đúng 10 giờ sáng hôm sau Ferguson sải bước vào phòng chúng tôi. Tôi còn nhớ anh ta là một người cao lêu nghêu, tay chân lòng thòng và có cú lao vọt thần tốc giúp anh vượt qua hàng phòng ngự đối phương. Trên đời này chắc chắn không có gì đau buồn cho bằng nhìn thấy sự tàn tạ của một vận động viên tài năng mà ta từng biết vào lúc người ấy phong độ nhất. Vóc dáng cao lớn của anh đã suy yếu, mái tóc nâu vàng mỏng đi nhiều, và bờ vai xuôi sệ đi. Tôi e rằng chính mình cũng đã gợi cho anh ta những cảm xúc tương tự.

“Xin chào, Watson,” anh ta lên tiếng, giọng nói vẫn nhiệt tình và thân mật. “Trông anh khác hẳn cái thời tôi quẳng anh qua rào dây thừng vào đám đông ở Old Deer Park. Tôi chắc mình cũng thay đổi nhiều. Nhưng chỉ mấy ngày vừa qua thôi đã khiến tôi già hẳn đi. Thưa ông Holmes, theo điện tín của ông thì tôi thấy chẳng có ích gì nếu tôi cứ giả vờ đang thay mặt cho người khác.”

“Giải quyết trực tiếp vẫn đơn giản hơn,” Holmes nói.

“Hẳn thế rồi. Nhưng ông có hình dung là khó khăn biết chừng nào không khi ông phải nói những điều như thế về người phụ nữ mà ông có trách nhiệm chở che và giúp đỡ. Tôi biết làm sao đây? Tôi đâu có thể đem chuyện này đi báo cảnh sát được? Rồi còn phải bảo vệ lũ trẻ nữa chứ. Có phải do điên loạn không, ông Holmes? Hay là do cái gì đó trong huyết thống? Ông đã gặp vụ nào tương tự chưa? Hãy vì Chúa mà cho tôi vài lời khuyên đi, vì tôi không biết phải xoay xở làm sao.”

“Đương nhiên rồi, ông Ferguson. Bây giờ hãy ngồi đây, bình tĩnh lại, và cho tôi vài câu trả lời rõ ràng. Tôi bảo đảm với ông rằng còn lâu tôi mới hết cách xoay xở, và tôi tin chắc chúng ta sẽ tìm ra giải pháp nào đó. Trước hết, hãy cho tôi biết ông đã làm những gì. Bà nhà vẫn ở gần lũ trẻ à?”

“Tình cảnh chúng tôi thật tồi tệ. Vợ tôi là người hết sức tình cảm, thưa ông Holmes. Nếu như có người phụ nữ nào yêu thương chồng hết dạ hết lòng thì đó là vợ tôi. Vợ tôi vô cùng đau khổ vì bị tôi khám phá ra bí mật kinh khủng, chuyện khó tin này. Vợ tôi không chịu lên tiếng. Vợ tôi không hề hé răng đáp lại những quở trách của tôi mà chỉ trân trối nhìn tôi bằng ánh mắt tuyệt vọng gần như man dại. Rồi vợ tôi chạy ào về phòng khóa trái cửa. Kể từ đó vợ tôi không chịu gặp mặt tôi nữa. Vợ tôi có một cô hầu đã phục vụ cô ấy từ trước khi lấy tôi, người đó tên là Dolores… là bạn thì đúng hơn là đầy tớ.”

“Vậy đứa nhỏ hiện thời không gặp nguy hiểm gì cấp bách?”

“Mason, người vú em, đã thề là sẽ không rời xa nó dù ngày hay đêm. Tôi có thể tin tưởng chị ta tuyệt đối. Tôi lo cho thằng Jack tội nghiệp nhiều hơn, vì như tôi đã kể trong thư gửi ông, nó đã bị vợ tôi hành hạ hai lần.”

“Nhưng không bị thương tích gì?”

“Không đâu, vợ tôi đánh đập nó tàn ác lắm. Việc đó càng dã man hơn vì thằng bé là đứa tật nguyền đáng thương không làm hại gì ai.” Nét mặt hốc hác của Ferguson dịu dàng thấy rõ khi nói về con trai của mình. “Ông mà biết tình trạng của thằng bé thì làm sao mà không mủi lòng. Nó bị té trẹo cột sống hồi nhỏ, thưa ông Holmes. Nhưng nó giàu tình cảm và dễ thương hết sức.”

Holmes cầm lá thư hôm qua lên đọc lại.

“Trong nhà ông còn ai nữa không, ông Ferguson?”

“Còn hai gia nhân mới đến làm cho chúng tôi. Một người trông ngựa là Michael ngủ trong nhà. Vợ tôi, tôi, thằng Jack con tôi, đứa bé, Dolores, và Mason. Chỉ có thế.”

“Tôi chắc là trước khi cưới bà nhà thì ông không biết nhiều về vợ mình?”

“Tôi chỉ quen cô ấy vài tuần trước đó.”

“Cô hầu Dolores đã theo bà nhà bao lâu rồi?”

“Mấy năm.”

“Thế thì Dolores hẳn phải hiểu tính nết bà nhà hơn là ông đấy nhỉ?”

“Đúng, ông có thể nói như vậy.”

Holmes ghi chú vào sổ rồi nói, “Tôi chắc là ở Lamberley tôi sẽ hữu dụng hơn là ở đây. Vụ này rõ ràng tôi phải tự điều tra. Nếu bà nhà ở mãi trong phòng thì sự có mặt của chúng tôi không thể gây bất tiện, phiền toái gì cho bà ấy. Nhưng tất nhiên, chúng tôi sẽ trọ ở lữ quán.”

Ferguson phác một cử chỉ yên tâm. “Đúng là điều tôi mong mỏi, thưa ông Holmes. Có chuyến tàu hạng nhất lúc 2 giờ khởi hành từ ga Victoria nếu như ông đi được.”

“Tất nhiên là chúng tôi đi chứ. Hiện thời tôi không bận việc gì. Tôi có thể dồn toàn bộ sức lực vào vụ của ông. Tất nhiên Watson cũng sẽ đi với chúng ta. Nhưng còn một vài điểm tôi muốn biết chắc chắn trước khi lên đường. Quý bà bất hạnh này, theo như tôi hiểu, hình như đã hành hạ cả hai đứa trẻ, cả con ruột của bà ấy lẫn con riêng của ông?”

“Đúng thế đấy.”

“Nhưng hành hạ theo những hình thức khác nhau phải không? Bà ấy đã đánh đập con ông?”

“Một lần bằng gậy, còn một lần khác bằng tay không rất hung tợn.”

“Bà nhà có giải thích gì về nguyên cớ đánh đập thằng bé không?”

“Không hề, chỉ trừ một câu là cô ấy ghét thằng bé. Và cô ấy cứ lặp lại mãi điều đó.”

“À, đối với những bà mẹ kế thì điều đó cũng thường thấy. Một kiểu ghen tuông với người đã khuất, có thể nói như thế. Bà nhà có phải người hay ghen không?”

“Có, ghen dữ lắm… ghen tuông với tất cả sự mãnh liệt của tình yêu cuồng nhiệt kiểu Nam Mỹ.”

“Nhưng thằng bé… tôi biết nó đã mười lăm tuổi, và có lẽ đầu óc rất phát triển bởi vì thân thể có phần bị hạn chế. Nó có giải thích với ông về mấy chuyện đánh đập này không?”

“Không, nó khẳng định cô ấy vô duyên vô cớ đánh nó.”

“Bà nhà và con trai ông có bao giờ thân thiện không?”

“Không, giữa họ chưa từng có tình yêu thương.”

“Thế mà ông bảo thằng bé giàu tình cảm?”

“Trên đời chưa hề có thằng con nào thương bố hết lòng như con trai tôi. Cuộc đời tôi chính là cuộc đời nó. Tôi nói gì, làm gì nó cũng quan tâm.”

Một lần nữa Holmes lại ghi chú. Anh trầm ngâm suốt một hồi lâu. “Chắc chắn ông và thằng bé rất thân thiết trước khi có cuộc hôn nhân thứ hai này. Hai cha con gắn bó với nhau lắm phải không?”

“Gắn bó lắm.”

“Còn thằng bé, vốn bản tính giàu tình cảm như vậy, chắc chắn là nhớ mẹ hết sức.”

“Thương mẹ vô cùng.”

“Rõ ràng thằng bé có vẻ là một chàng trai đáng quan tâm. Trong mấy chuyện hành hạ này còn một điểm nữa. Chuyện hành hạ kì lạ với đứa nhỏ và chuyện hành hạ với con trai ông có xảy ra cùng thời điểm không?”

“Lần đầu tiên thì đúng như thế. Cứ như vợ tôi lên cơn điên vậy, và cô ấy trút thịnh nộ lên cả hai đứa. Lần thứ hai thì chỉ có Jack phải khổ sở. Tôi không nghe thấy chị Mason nói đứa nhỏ có gặp chuyện gì.”

“Điều đó làm vấn đề thêm phức tạp.”

“Tôi không hiểu hết ý ông, thưa ông Holmes.”

“Chắc là không hiểu đâu. Người ta thường hình thành những giả thuyết tạm thời và chờ cho tới đúng lúc, hoặc chờ những dữ kiện đầy đủ hơn thì cảm xúc của họ vỡ òa ra. Một thói xấu, ông Ferguson à, nhưng bản chất con người là yếu đuối. Tôi e rằng anh bạn cũ của ông ở đây đã tạo ra một cái nhìn phóng đại về các phương pháp khoa học của tôi. Tuy nhiên, tôi chỉ có thể nói là vào giai đoạn hiện tại thì tôi thấy vấn đề của ông không phải là không giải quyết được, và ông có thể gặp lại chúng tôi ở ga Victoria lúc 2 giờ.”

***

Chiều tháng 11 ảm đạm mịt mù khi chúng tôi để lại hành lí ở lữ quán Chequers, Lamberley rồi lên xe ngựa, theo con đường ngoằn ngoèo lầy lội bùn sình dài dằng dặc của hạt Sussex, tới điền trang cổ kính hẻo lánh nơi Ferguson cư ngụ. Đó là một tòa nhà bề thế, kiến trúc chắp ghép, với phần giữa kiểu rất xưa, nhưng hai bên lại rất mới với những ống khói kiểu thời Tudor chót vót và mái nhà chóp cao lợp ngói Horsham[235] lốm đốm địa y. Các ngưỡng cửa đã mòn vẹt, và lớp gạch cổ lát dọc hành lang in dấu những hoa văn tượng trưng cho cái tên Cheeseman của người đặt nền móng cho nơi này. Bên trong, các trần nhà được uốn dợn sóng bằng những xà ngang gỗ sồi to nặng, và các sàn nhà gập ghềnh đã cong lún thấy rõ. Mùi thời gian và mùi tàn phai tràn ngập toàn bộ ngôi nhà mục nát này.

Ferguson đưa chúng tôi vào một phòng trung tâm rất lớn. Ở đây, trong cái lò sưởi lớn kiểu cổ từ thời 1670 có tấm chắn bằng sắt phía sau, một súc gỗ to đang hừng hực cháy. Tôi đảo mắt nhìn quanh. Phòng này là một tổ hợp kì dị nhất của thời gian và không gian. Những bức tường ốp ván lưng chừng rất có thể từ thời người điền chủ đầu tiên hồi thế kỉ mười bảy. Tuy nhiên, phần dưới lại được trang trí với một dãy các bức tranh màu nước hiện đại rất khéo chọn trong khi phần trên, nơi lớp vôi vàng thế chỗ lớp gỗ sồi, lại có treo một bộ sưu tập quý hiếm nhiều thứ vũ khí và vật dụng Nam Mỹ - chúng chắc chắn là do quý bà Peru đang ở trên lầu mang tới. Với vẻ tò mò nhạy bén nảy sinh từ một đầu óc hăng say, Holmes đứng lên xem xét kĩ lưỡng mấy món đồ ấy. Rồi anh quay lại, ánh mắt trầm tư.

“A ha!” Anh kêu to. “A ha!”

Ở góc nhà có một con chó giống Spaniel nằm trong một cái thúng. Nó từ từ đi tới phía chủ nhân bằng những bước khó khăn. Hai chân sau của nó chuyển dịch rất bất thường và đuôi kéo lê dưới đất. Con chó liếm bàn tay Ferguson.

“Sao thế, ông Holmes?”

“Con chó. Nó bị sao vậy?”

“Bác sĩ thú y cũng không biết tại sao. Một dạng tê liệt. Ông ta cho là viêm cột sống. Nhưng chỉ tạm thời thôi. Rồi mày sẽ ngon lành như xưa… phải không, Carlo?”

Cái đuôi thõng thượt kia run bần bật như thể đồng tình. Cặp mắt buồn bã của con chó hết nhìn chủ lại nhìn khách. Nó biết chúng tôi đang bàn luận về tình trạng của nó.

“Đột nhiên bị thế à?”

“Chỉ trong một đêm.”

“Bao lâu rồi?”

“Chừng bốn tháng trước thì phải.”

“Rất đáng quan tâm. Rất có ý nghĩa.”

“Ông nghĩ sao về chuyện này, ông Holmes.”

“Khẳng định những gì tôi đã nghĩ tới.”

“Hãy vì Chúa, ông nghĩ gì vậy, ông Holmes? Chuyện này với ông có thể chỉ là một câu đố trí tuệ, nhưng với tôi là chuyện sinh tử! Vợ tôi có thể là kẻ sát nhân, còn con tôi gặp nguy hiểm thường trực! Xin đừng đánh đố tôi nữa, ông Holmes. Chuyện này nghiêm trọng lắm đấy.”

Tay cựu hậu vệ đội bóng bầu dục cao lớn kia đang run lẩy bẩy cả người. Holmes đặt nhẹ tay mình lên cánh tay ông ta. “Tôi e rằng ông sẽ phải đau khổ đấy, ông Ferguson, cho dù đáp án thế nào đi nữa,” anh nói. “Tôi muốn bằng mọi cách tránh đau khổ cho ông. Ngay lúc này tôi không thể nói gì hơn nhưng trước khi rời khỏi nhà này tôi mong mình sẽ có điều gì đó rõ ràng.”

“Cầu Chúa cho ông được vậy! Xin mạn phép, tôi đi lên phòng vợ tôi xem có gì thay đổi không đã.”

Trong mấy phút anh ta vắng mặt, Holmes tiếp tục xem xét những vật kì lạ treo trên tường. Khi gia chủ quay lại, nhìn gương mặt ủ rũ của anh ta là biết chẳng có gì tiến triển. Theo sau anh ta là một cô gái cao gầy, da nâu.

“Trà đã xong rồi, Dolores,” Ferguson nói. “Hãy lo cho bà chủ có đầy đủ mọi thứ bà muốn.”

“Bà chủ yếu lắm,” cô gái kêu lên, ánh mắt căm phẫn nhìn ông chủ. “Bà không chịu ăn. Bà yếu lắm. Bà cần bác sĩ. Tôi sợ ở một mình với bà mà không có bác sĩ.”

Ferguson nhìn tôi ngầm dò hỏi.

“Tôi sẽ rất sẵn lòng nếu tôi có thể giúp ích được gì.”

“Bà chủ có chịu gặp bác sĩ Watson không?”

“Tôi sẽ đưa ông ấy lên thẳng phòng. Tôi sẽ không xin phép trước. Bà chủ đang cần bác sĩ mà.”

“Thế thì tôi sẽ đi với cô ngay.”

Tôi theo cô gái đang run rẩy vì xáo động lên cầu thang và đi dọc một hành lang cổ kính, ở cuối là một cánh cửa nẹp sắt đồ sộ. Nhìn cánh cửa tôi chợt nghĩ nếu Ferguson có muốn dùng sức xô cửa xông vào gặp vợ thì cũng chẳng dễ dàng. Cô gái rút chìa khóa trong túi ra và tấm ván gỗ sồi dày nặng rên ken két trên những bản lề cũ kĩ. Tôi đi vào, cô gái nhanh nhẹn theo sau và khóa ngay cửa lại.

Nằm trên giường là một phụ nữ rõ ràng đang sốt cao. Cô ta nửa mê nửa tỉnh nhưng khi tôi bước vào thì đôi mắt đẹp nhưng đầy hãi hùng kia ngước lên nhìn tôi trong sợ hãi. Thấy người lạ mặt, cô ta tỏ ra yên tâm và thở phào ngả đầu xuống gối. Tôi vừa tới gần vừa nói mấy lời trấn an và cô ta nằm yên trong khi tôi bắt mạch và cặp nhiệt. Mạch đập nhanh và thân nhiệt thì cao, nhưng tôi có cảm giác rằng tình trạng này liên quan đến tinh thần và tâm lí bị kích động căng thẳng hơn là do đau đớn về mặt thể chất.

“Bà chủ cứ như thế hai ngày rồi. Tôi sợ bà chủ chết quá,” cô gái nói.

Người phụ nữ hướng khuôn mặt thanh tú đang đỏ bừng về hướng tôi.

“Nhà tôi đâu?”

“Ở dưới nhà và muốn gặp bà.”

“Tôi không gặp đâu. Tôi không muốn thấy anh ấy.” Rồi cô ta hầu như chìm vào cơn mê sảng. “Quỷ sứ! Quỷ sứ! Ôi, tôi biết làm sao với con ác quỷ này?”

“Tôi có cách nào giúp bà được không?”

“Không. Chẳng ai giúp được. Kết thúc rồi. Tiêu tan cả rồi. Tôi cứ làm theo ý mình, tiêu tan cả rồi.”

Người đàn bà này chắc hẳn đang có một hoang tưởng lạ lùng nào đó. Tôi không thể nào nghĩ rằng anh Bob Ferguson chân thật kia lại là quỷ sứ ác ôn được.

“Thưa bà,” tôi nói, “ông nhà thương bà lắm. Ông nhà rất đau buồn vì chuyện này.”

Một lần nữa đôi mắt đẹp kia lại hướng về tôi.

“Anh ấy thương tôi. Đúng. Nhưng tôi không thương anh ấy sao? Tôi không thương anh ấy mà tôi thà hi sinh thân mình còn hơn làm anh ấy tan nát cõi lòng à? Tôi thương anh ấy như thế đấy. Thế mà anh ấy lại nghĩ tôi là… lại nói với tôi như vậy đó.”

“Chồng bà hết sức đau khổ, và không hiểu nổi chuyện này.”

“Đúng, anh ấy không thể hiểu. Nhưng lẽ ra anh ấy phải tin tưởng chứ.”

“Bà không muốn gặp ông nhà sao?” Tôi gợi ý.

“Không, không, tôi không quên được những lời kinh khủng đó lẫn vẻ mặt anh ấy. Tôi không muốn gặp đâu. Ông đi đi. Ông chẳng thể giúp được gì tôi. Hãy nói với anh ấy một điều thôi. Tôi muốn đứa bé của tôi. Tôi có quyền giữ con tôi. Đó là điều duy nhất tôi muốn nhắn gửi.” Cô ta quay mặt vào tường và không chịu nói thêm nữa.

Tôi trở lại phòng khách dưới nhà, nơi Ferguson và Holmes vẫn đứng bên lò sưởi. Ferguson rầu rĩ lắng nghe tôi thuật lại cuộc tiếp xúc.

“Làm sao tôi có thể giao đứa nhỏ cho cô ấy được chứ?” Anh ta nói. “Làm sao tôi dám chắc là cô ấy không lên cơn quái quỷ gì nữa chứ? Làm sao tôi quên được cái cảnh tượng cô ấy đứng lên bên nôi mà miệng đầy máu me chứ?” Anh ta run bắn người khi hồi tưởng. “Đứa nhỏ sẽ an toàn ở chỗ chị vú Mason, và nó phải ở đó.”

Một cô giúp việc thanh lịch - điều duy nhất hiện đại mà chúng tôi thấy được trong ngôi nhà này - mang trà nước vào. Trong lúc cô ta đang bày trà thì cửa mở và một thiếu niên đi vào phòng. Đó là một cậu bé khác thường, tóc vàng, mặt tái nhợt. Đôi mắt xanh nhạt dễ bị kích động của cậu chợt bừng lên một ánh cảm xúc và hân hoan khi hướng về phía người cha. Cậu chạy ào tới choàng tay ôm lấy cổ cha với vẻ tha thiết của một cậu bé giàu tình cảm.

“Kìa, cha,” cậu kêu lên. “Con không ngờ là cha đã về. Lẽ ra con phải ở đây đón cha về chứ. Ôi, gặp cha con mừng quá!”

Có phần ngượng nghịu, Ferguson dịu dàng gỡ vòng tay của con trai ra. Anh vừa nói vừa dịu dàng vuốt mái tóc vàng nhạt của con.

“Con cưng ơi, cha về sớm vì đã mời được bạn của cha, ông Holmes và bác sĩ Watson đây, ghé chơi nhà mình một tối.”

“Có phải ông Holmes thám tử không ạ?”

“Đúng rồi.”

Cậu nhìn chúng tôi đầy soi mói, và tôi thấy ánh mắt ấy dường như không thiện cảm.

“Còn đứa nhỏ kia đâu, ông Ferguson?” Holmes hỏi. “Cho phép chúng tôi được gặp đứa bé đó.”

“Con bảo chị vú Mason đưa em bé xuống đây,” Ferguson nói. Con trai anh ta bước đi với dáng tập tễnh khác thường; con mắt chuyên môn của tôi nhận ra ngay là chú bé bị khuyết tật cột sống. Một lát sau, cậu quay lại và theo sau là một phụ nữ cao gầy, hốc hác, trên tay bế một em bé rất kháu khỉnh, mắt đen, tóc vàng sậm, một sự pha trộn tuyệt vời giữa hai dòng máu Saxon và La tinh. Ferguson rõ ràng là thương đứa nhỏ lắm vì ông đón lấy nó và cứ ẵm bồng cưng nựng hết sức âu yếm.

“Ai mà nỡ lòng nào hại con chứ,” anh ta lẩm bẩm khi nhìn xuống cái vết thương nho nhỏ hãy còn đỏ trên cổ của đứa bé ngây thơ này.

Ngay lúc đó tôi tình cờ liếc nhìn Holmes và nhìn thấy vẻ căng thẳng đặc biệt trên nét mặt anh. Mặt anh lạnh tanh như được tạc bằng ngà voi lâu năm và đôi mắt lúc nãy vừa nhìn hai cha con Ferguson bây giờ lại hau háu dán chặt vào cái gì đó phía đối diện. Theo cái nhìn của anh, tôi chỉ đoán anh đang hướng về phía khung cửa sổ trông ra khu vườn ủ dột ngoài kia. Đúng là có một cửa chớp khép hờ bên ngoài chắn mất tầm mắt nhưng rõ ràng chính khung cửa sổ đó là chỗ Holmes tập trung chú ý. Rồi anh mỉm cười và quay lại nhìn đứa bé. Trên chiếc cổ bụ bẫm của nó là vết thương nhỏ. Không nói không rằng, Holmes xem xét thật kĩ. Cuối cùng anh nắm lấy bàn tay mũm mĩm đang huơ trước mặt mình và lắc nhẹ. “Tạm biệt nhóc con. Mới bé xíu thế này mà đã gặp chuyện dữ. Này, chị vú, tôi muốn hỏi riêng chị vài câu.”

Anh đưa chị ta ra một bên và hỏi han rất kĩ một hồi lâu. Tôi chỉ nghe được mấy lời cuối cùng là: “Tôi hi vọng những lo lắng của chị sẽ nhanh chóng tan biến.” Có vẻ là người lầm lì, khó tính, chị ta bế đứa bé rút lui.

“Chị vú Mason này là người thế nào?” Holmes hỏi.

“Như ông thấy đó, bề ngoài có vẻ không thiện cảm, nhưng lại là một tấm lòng vàng, và chị ta thương đứa bé lắm.”

“Cháu có thích chị vú không, Jack?” Holmes đột ngột quay sang cậu thiếu niên. Gương mặt linh động đầy biểu cảm của cậu sa sẩm lại và cậu lắc đầu.

“Jacky yêu ghét rất rõ ràng,” Ferguson vừa nói vừa quàng tay ôm con trai. “May sao nó không ghét tôi.”

Cậu ta nói lí nhí gì đó và vùi đầu vào ngực cha. Ferguson dịu dàng đẩy con trai ra.

“Đi chơi đi, Jacky,” anh ta nói, ánh mắt âu yếm dõi theo con trai cho đến khi nó khuất dạng. “Thế đấy, ông Holmes,” anh ta nói tiếp khi thằng bé đã đi khỏi, “tôi thực tình thấy rằng mình đã lôi ông vào một chuyện bế tắc bởi vì ông có thể làm gì ngoại trừ cảm thông cho hoàn cảnh của tôi? Đối với ông, vụ này chắc chắn là tế nhị và phức tạp hết sức.”

“Chắc chắn là tế nhị rồi,” bạn tôi đáp lại với một nụ cười thích thú, “nhưng cho tới bây giờ tôi vẫn chưa thấy phức tạp. Đây là một vụ để trí óc suy luận nhưng khi những giả thuyết đầu tiên lần lượt được khẳng định bằng rất nhiều chi tiết độc lập thì cái chủ quan sẽ trở thành khách quan và chúng tôi có thể tự tin mà nói rằng chúng tôi đã đạt được mục đích. Thực tế tôi đã đi đến kết luận trước khi rời phố Baker và phần còn lại chỉ là quan sát và củng cố kết luận.”

Ferguson đưa bàn tay to áp lên vầng trán hằn nếp nhăn. “Trời ơi, ông Holmes,” anh ta khàn giọng nói, “nếu như ông đã biết được sự thể vấn đề thì xin đừng để tôi căng thẳng nữa. Tôi sẽ ra sao đây? Tôi phải làm gì đây? Ông tìm ra sự thật bằng cách nào tôi không cần biết miễn là ông truy ra được.”

“Chắc chắn là tôi nợ ông một lời giải thích, và ông sẽ được biết thôi. Nhưng xin ông cho phép tôi xử lí vấn đề theo cách của mình. Bà chủ có thể gặp chúng ta được không, Watson?”

“Cô ấy ốm nhưng rất tỉnh táo.”

“Tốt lắm. Chúng ta chỉ có thể làm sáng tỏ mọi chuyện trước mặt bà ấy. Chúng ta lên gặp bà nhà đi thôi.”

“Cô ấy không chịu gặp tôi đâu,” Ferguson kêu lên.

“Ồ, bà ấy sẽ gặp mà,” Holmes nói. Anh viết hí hoáy mấy dòng lên một tờ giấy. “Watson, ít ra thì anh cũng được phép vào trong. Vui lòng đưa thư này cho bà chủ nhé.”

Tôi lại đi lên lầu và trao thư cho Dolores khi cô gái thận trọng mở hé cửa. Một phút sau tôi nghe một tiếng khóc từ trong phòng, một tiếng khóc dường như đan xen giữa mừng vui và kinh ngạc. Dolores nhìn ra. “Bà chủ sẽ gặp họ. Bà chủ sẽ nghe chuyện,” cô gái nói.

Tôi gọi Ferguson và Holmes lên lầu. Khi chúng tôi vào phòng, Ferguson bước mấy bước tới chỗ vợ mình, cô vừa gượng ngồi dậy trên giường nhưng liền giơ tay ra tỏ ý cự tuyệt. Ferguson ngồi phịch xuống ghế bành trong khi Holmes an vị bên cạnh anh ta sau khi đã chào nữ chủ nhân, người đang trố mắt ngỡ ngàng nhìn anh.

“Tôi nghĩ chúng ta không cần có mặt Dolores ở đây,” Holmes nói. “Ồ, được thưa bà, nếu bà muốn cô ta ở lại thì tôi cũng không phản đối. Này, ông Ferguson, tôi là người bận rộn với nhiều thân chủ, nên các phương pháp của tôi phải nhanh gọn và trực tiếp. Cắt bỏ một vết thương càng nhanh thì càng ít đau đớn. Trước tiên tôi sẽ nói một điều cho ông an tâm. Vợ ông là một người phụ nữ rất tốt, rất giàu tình thương yêu, nhưng lại rất bị bạc đãi.”

Ferguson bật dậy, thốt lên một tiếng vui mừng. “Chứng minh đi, ông Holmes, và tôi sẽ mang ơn ông suốt đời.”

“Tôi sẽ chứng minh, nhưng làm thế thì tôi sẽ khiến ông hết sức đau đớn theo hướng khác.”

“Tôi bất chấp, miễn là ông chứng minh vợ tôi vô tội. Mọi thứ trên đời này đều không quan trọng bằng điều đó.”

“Thế thì để tôi cho ông biết cái chuỗi lí luận đã thoáng qua tâm trí tôi ở phố Baker. Đối với tôi, ma cà rồng là một ý tưởng phi lí. Những chuyện như thế không bao giờ xảy ra trong thông lệ tội phạm Anh quốc. Thế nhưng những quan sát của ông lại rất chính xác. Ông đã nhìn thấy bà nhà ngồi bên nôi đứa bé đứng dậy với máu me dính trên miệng.”

“Đúng.”

“Ông có nghĩ rằng người ta hút máu từ một vết thương chảy máu có thể vì mục đích nào khác chứ không nhất thiết là để uống máu? Trong lịch sử Anh quốc chẳng phải đã từng có một nữ hoàng[236] hút máu ở vết thương để rút chất độc ra ngoài sao?”

“Chất độc?”

“Có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Trực giác của tôi đã hình dung ra sự hiện diện của những thứ vũ khí treo trên tường dưới nhà trước khi chính mắt mình nhìn thấy. Có thể là những loại chất độc khác, nhưng đó là điều nảy ra trong trí tôi. Khi tôi nhìn thấy cái bao đựng tên nhỏ trống rỗng nằm cạnh cây cung nhỏ thì tôi biết ngay đó đúng là thứ tôi mong đợi. Khi đứa nhỏ bị châm bằng một mũi tên tẩm nhựa cây độc hay một thứ chất độc quái quỷ nào đó, nạn nhân sẽ chết nếu chất độc không được hút ra. Và con chó! Nếu ai định sử dụng một chất độc như thế thì sao lại không thử trước để xem chất độc có còn tác dụng không? Tôi không nghĩ ra là có con chó nhưng chí ít thì tôi cũng hiểu được thủ phạm và kẻ đó hoàn toàn phù hợp với những tình tiết mà tôi suy luận.

Bây giờ ông đã hiểu chưa? Bà nhà đã sợ có chuyện ác độc như thế. Bà ấy đã chứng kiến và cứu mạng đứa nhỏ, thế nhưng lại không chịu nói hết sự thật với ông, bởi bà ấy biết ông thương thằng bé kia lắm và sợ là ông sẽ khổ tâm.”

“Jacky sao?”

“Mới rồi tôi đã quan sát nó trong lúc ông bồng bế đứa nhỏ. Gương mặt con trai ông phản chiếu rất rõ trên lớp kính cửa sổ có cửa chớp bên ngoài che chắn lại. Tôi nhìn thấy một sự ghen tức, một sự oán hận tàn bạo mà hiếm khi tôi nhìn thấy trên gương mặt một con người.”

“Con tôi!”

“Ông phải đối mặt với sự thực, ông Ferguson. Sự thực này càng đau đớn hơn vì đó là một tình yêu thương đã trở nên méo mó, một tình yêu thương được nhân lên gấp bội một cách điên rồ dành cho ông, và có lẽ cho cả người mẹ đã chết, đã thúc đẩy thằng bé hành động như vậy. Cả tâm hồn nó đã nung nấu lòng căm hận dành cho đứa em khác mẹ xinh xắn kia, đứa em với thể chất và dung mạo hoàn toàn trái ngược với sự tật nguyền của chính con trai ông.”

“Lạy Chúa! Không thể nào tin được!”

“Tôi đã nói đúng sự thực chưa, thưa bà?”

Người phụ nữ kia đang khóc thổn thức, mặt vùi trong những chiếc gối. Bây giờ cô ta quay sang nhìn người chồng.

“Làm sao em có thể nói với anh, Bob ơi? Làm thế khác gì giáng cho anh một tai họa. Thà là em chờ đợi và mong có ai đó chứ không phải em sẽ nói ra. Khi quý ông này, người cứ như có phép thuật, viết rằng ông ấy đã biết hết thì em mừng biết bao.”

“Tôi nghĩ một năm sống ở vùng biển sẽ là liều thuốc chữa trị cho cậu chủ Jacky,” Holmes vừa nói vừa đứng dậy. “Chỉ còn một điều chưa rõ, thưa bà. Chúng tôi có thể hiểu được việc bà đánh đập cậu chủ Jacky. Sức chịu đựng của bà mẹ nào cũng có giới hạn. Nhưng sao bà lại dám liều để mặc đứa nhỏ trong suốt hai ngày vừa qua?”

“Tôi đã nói chuyện với chị Mason. Chị ấy biết chuyện.”

“Chính xác. Tôi đã hình dung như thế.”

Ferguson nghẹn ngào đến đứng bên cạnh giường, hai bàn tay dang rộng run lẩy bẩy.

“Chắc là tới lúc ta phải ra đi rồi, Watson,” Holmes nói thì thầm. “Cứ nói vậy với cô Dolores trung thành kia để cô ta tiễn chúng ta ra.” Anh nói thêm khi cánh cửa khép lại sau lưng. “Thế là xong, tôi nghĩ chúng ta cứ để họ tự giải quyết những việc còn lại.”

Tôi chỉ có thêm một ghi chép khác nữa về vụ này. Đó là bức thư Holmes phúc đáp cho lá thư mở đầu câu chuyện này. Thư như sau:

Phố Baker, 21 tháng 11

V/v Ma cà rồng

Thưa ông,

Theo lá thư đề ngày 19 của ông, tôi xin tuyên bố rằng tôi đã xem xét nghi vấn của thân chủ ông - ông Robert Ferguson của hãng buôn trà Ferguson & Muirhead ở Mincing Lane - và vấn đề đã được giải quyết thỏa đáng. Xin cảm ơn sự giới thiệu của ông.

Trân trọng kính chào,

Sherlock Holmes

BA NGƯỜI CÙNG HỌ
(The Three Garridebs, 1924)

Vụ việc này có thể gọi là hài kịch, hay bi kịch đều được. Vì nó mà một người mất đi lí trí, tôi trả giá bằng máu, và một kẻ khác nhận được sự trừng phạt của pháp luật. Thế nhưng câu chuyện hiển nhiên vẫn có yếu tố hài hước. Vâng, độc giả hãy tự xét lấy.

Tôi còn nhớ rõ cái ngày đó, vì chuyện xảy ra vào cùng tháng Holmes khước từ việc được phong tước hiệp sĩ vì những công trạng mà có lẽ sau này tôi sẽ kể. Tôi chỉ nhắc sơ qua chuyện ấy bởi vì trong vai trò cộng sự lẫn người thân tín, tôi buộc phải đặc biệt ý tứ không được hớ hênh. Tuy nhiên, tôi lặp lại rằng chuyện ấy giúp tôi xác định đúng thời điểm xảy ra vụ việc này là vào hạ tuần tháng 6 năm 1902, ngay sau khi kết thúc chiến tranh Nam Phi. Holmes đã nằm lì trên giường mấy ngày liền như thói quen cố hữu, nhưng sáng hôm đó anh bước ra khỏi phòng với một tài liệu khổ lớn trên tay và một ánh thích thú long lanh trong đôi mắt xám nghiêm khắc.

“Có cơ hội cho anh kiếm tiền đây, bạn Watson ơi,” anh nói. “Anh có bao giờ nghe ai mang họ Garrideb chưa?”

Tôi thú thật là không.

“Chà, nếu anh vớ được ai mang họ Garrideb thì sẽ có tiền đấy.”

“Tại sao?”

“À, chuyện dài lắm… mà cũng khá kì quặc nữa. Tôi không nghĩ là trong những chuyện phức tạp của con người mà chúng ta đã từng gặp lại có chuyện nào lạ lùng hơn thế này. Người đó chốc nữa sẽ đến đây để đối chứng cho nên tôi sẽ để yên vấn đề tới lúc đó. Còn trong lúc này chúng ta cần tìm hiểu về cái họ Garrideb.”

Cuốn danh bạ điện thoại đang nằm trên chiếc bàn cạnh bên, và tôi lật giở các trang thử tìm kiếm mà lòng không mấy hi vọng. Nhưng trước sự kinh ngạc của tôi, cái họ lạ lùng ấy vẫn xuất hiện trong danh bạ. Tôi đắc thắng kêu to, “Có đó, Holmes! Đây rồi!”

Holmes đón cuốn danh bạ trên tay tôi.

“Garrideb, N,” anh đọc, “136 phố Little Ryder, W. Rất tiếc phải làm anh thất vọng, Watson thân mến, nhưng đây chính là vị khách sắp tới. Đó là địa chỉ đề trên thư của người này. Chúng ta cần tìm một người khác cũng mang họ này cơ.”

Bà Hudson đi vào với chiếc khay đựng danh thiếp. Tôi cầm danh thiếp lên xem qua.

“Ồ, đây nữa này!” Tôi kinh ngạc kêu lên. “Cùng họ nhưng khác tên: John Garrideb, luật sư, ở Moorville, Kansas, U.S.A”

Holmes mỉm cười khi xem danh thiếp. “Tôi e là anh phải tiếp tục cố gắng thôi, Watson,” anh nói. “Quý ông này cũng có trong kịch bản rồi, mặc dù đúng là tôi không nghĩ sẽ gặp ông ta sáng nay. Dù sao người này cũng có khả năng cho ta rất nhiều thông tin mà tôi muốn biết.”

Một thoáng sau ông ta đã bước vào phòng. Luật sư John Garrideb là một người lực lưỡng, thấp lùn với bộ mặt tròn trịa, tươi tắn, mày râu nhẵn nhụi đặc trưng của dân ăn to làm lớn tại Mỹ. Nhìn con người tuổi còn khá trẻ với nụ cười tươi thường trực trên môi khiến tôi có ấn tượng ông ta có phần bầu bĩnh và hơi giống trẻ con. Nhưng thu hút chú ý nhất lại chính là đôi mắt. Hiếm khi nào tôi thấy ai có đôi mắt bộc lộ một đời sống nội tâm mãnh liệt đến thế; một đôi mắt sáng rực, hết sức linh động, không ngừng phản ánh theo từng biến đổi của ý nghĩ. Ông ta nói giọng Mỹ nhưng không hề có ngữ điệu đặc trưng của Mỹ.

“Ông Holmes?” Ông ta vừa hỏi vừa đảo mắt từ tôi sang Holmes. “A, đúng rồi! Ảnh chụp của ông cũng không khác gì ngoài đời, cho phép tôi nói thế, thưa ông. Tôi tin là ông đã nhận được thư của người cùng họ với tôi, ông Nathan Garrideb, phải không ạ?”

“Xin mời ngồi,” Sherlock Holmes nói. “Chắc là chúng ta sẽ có nhiều chuyện bàn luận.” Anh cầm tập giấy khổ lớn lên. “Ông tất nhiên là ông John Garrideb được nhắc đến trong tài liệu này. Nhưng rõ ràng ông đã đến Anh quốc lâu rồi mà?”

“Sao ông lại nói thế, ông Holmes?”

Tôi dường như đọc được vẻ ngờ vực trong đôi mắt đầy xúc cảm kia.

“Trang phục của ông toàn là đồ Anh quốc.”

Ông Garrideb cười gượng gạo. “Tôi đã đọc về những ngón nghề của ông, thưa ông Holmes, nhưng tôi không ngờ có ngày mình lại là đối tượng của chúng. Trang phục của tôi có gì đặc biệt?”

“Kiểu may cầu vai áo khoác, kiểu mũi giày… nhìn là biết mà?”

“À, à, tôi không hề biết là mình trông giống dân Ănglê như thế. Nhưng công việc đã đưa tôi đến đây một thời gian rồi, do đó, như ông nói, trang phục của tôi hầu như toàn đồ London. Nhưng tôi nghĩ thời gian của ông là quý báu và chúng ta không gặp nhau để bàn về kiểu may cắt bít tất của tôi. Chúng ta đi ngay vào số giấy tờ ông đang cầm trong tay được chứ?”

Holmes đã làm gì đó khiến vị khách mếch lòng, gương mặt bầu bĩnh của ông ta lộ rõ vẻ kém thân thiện.

“Kiên nhẫn nào! Kiên nhẫn nào, ông Garrideb!” Bạn tôi nói với giọng trấn an. “Bác sĩ Watson đây có thể bảo ông rằng chút chuyện ngoài lề của tôi nhiều khi lại có liên quan đến vấn đề chính đấy. Nhưng sao ông Nathan Garrideb không đi cùng ông?”

“Ông ta lại lôi ông vào chuyện này làm chi?” Vị khách hỏi, cùng với đó là một cơn giận bột phát. “Ông thì liên quan quái gì đến chuyện này? Đây là chuyện làm ăn nhỏ giữa hai quý ông, vậy mà một trong hai người lại mời thêm thám tử! Tôi đã gặp ông ta sáng nay, và ông ta mới cho tôi hay là đã giở trò chơi khăm này, đó là lí do tôi tới đây. Dù sao tôi cũng thấy chuyện này rất tệ.”

“Hoàn toàn không có ý xấu gì về ông cả, ông Garrideb. Chẳng qua ông ta quá sốt sắng muốn giúp ông đạt được mục đích thôi… một mục đích mà tôi biết là có tầm quan trọng ngang nhau đối với cả hai người. Ông ta biết tôi có nhiều phương cách thu thập tin tức, cho nên đương nhiên là ông ta hỏi ý tôi.”

Nét mặt của vị khách dần tươi tỉnh lại. “A, nếu vậy thì khác,” ông ta nói. “Khi tôi gặp ông ta sáng nay và nghe nói ông ta đã nhờ thám tử, tôi chỉ hỏi địa chỉ của ông rồi tới đây liền. Tôi không muốn cảnh sát chõ mũi vào một chuyện riêng tư. Nhưng nếu ông sẵn lòng giúp chúng tôi tìm ra người đó thì cũng chẳng hại gì.”

“Đấy, tình hình là như thế,” Holmes nói. “Còn bây giờ, thưa ông, vì ông đã tới đây rồi nên tốt nhất là cho chúng tôi nghe chính ông tường thuật rõ ràng. Anh bạn tôi đây chưa biết thông tin gì cả.”

Ông Garrideb dò xét tôi với một ánh mắt thiếu thiện cảm rồi hỏi, “Ông ấy có cần phải biết không?”

“Chúng tôi luôn làm việc cùng nhau.”

“Được, thế thì không có lí do gì để giữ bí mật. Tôi sẽ cho hai vị biết các thông tin một cách hết sức ngắn gọn. Nếu hai vị là người gốc Kansas thì tôi không cần nói, hai vị cũng biết Alexander Hamilton Garrideb là ai. Người này kiếm tiền bằng buôn bán bất động sản, và sau đó ở sàn giao dịch lúa mì Chicago, nhưng ông ta dùng số tiền đó mua hết đất đai ở các địa hạt dọc theo sông Arkansas, phía tây Fort Dodge. Đất đồng cỏ, đất lâm nghiệp, đất canh tác, đất khai khoáng, bất cứ thứ đất đai nào đẻ ra tiền cho người sở hữu chúng.

Ông ta không có họ hàng thân thích nào… hay nếu có thì tôi không hề biết. Nhưng ông ta có phần tự hào vì cái họ kì quặc của mình. Cũng chính bởi cùng họ mà chúng tôi gặp nhau. Tôi đang hành nghề luật ở Topeka thì một ngày nọ ông già này tìm đến, và ông ta hết sức nóng lòng muốn gặp một người khác cùng họ với mình. Đó là cái sở thích nhất hạng của ông ta và ông ta quyết chí tìm kiếm xem còn ai nữa mang họ Garrideb trên đời này. Ông ta bảo: ‘Tìm cho tôi một người cùng họ nữa!’ Tôi bảo ông ta tôi bận lắm, không thể nào bỏ cả đời đi lặn lội khắp thế giới tìm kiếm những người họ Garrideb. Ông ta nói: ‘Dù sao thì anh cũng sẽ phải làm việc đó nếu mọi chuyện tốt đẹp đúng như tôi dự trù.’ Tôi cứ tưởng ông ta nói chơi nhưng chẳng bao lâu sau tôi biết được những lời ấy có ý nghĩa vô cùng.

Bởi vì sau khi nói thế chừng một năm thì ông ta qua đời và để lại một di chúc. Đó là di chúc kì quái nhất từng được trình lên tiểu bang Kansas. Tài sản của ông già được chia làm ba phần và tôi sẽ có một phần với điều kiện là tôi tìm được hai người nữa cũng mang họ Garrideb để cùng chia phần còn lại. Một người năm triệu đôla không thiếu một xu, nhưng chúng tôi sẽ không được động tới chừng nào chưa hội tụ đủ cả ba người.

Cơ may này quá lớn nên tôi gác nghề luật sang một bên và lên đường tìm kiếm những người mang họ Garrideb. Khắp Hoa Kì không có một người nào. Thưa quý vị, tôi đã lùng sục không sót một ngóc ngách nào và không tìm ra ai có cái họ Garrideb cả. Rồi tôi thử tìm ở cựu quốc. Đúng là trong danh bạ điện thoại London có một người mang họ đó. Hai ngày trước tôi đi tìm người này và giải thích toàn bộ vấn đề cho ông ta. Nhưng giống như tôi, ông ta là người duy nhất mang họ Garrideb ở vùng này. Ông ta có vài người bà con là nữ giới nhưng không hề có nam giới, mà di chúc kia thì đòi hỏi phải có ba người đàn ông trưởng thành. Cho nên hai vị thấy là chúng tôi còn thiếu một người, và nếu hai vị có thể giúp để tìm cho đủ thì chúng tôi sẵn sàng trả thù lao.”

“Thế đấy, Watson,” Holmes vừa nói vừa cười. “Tôi đã nói chuyện này khá là kì quặc, phải không? Thưa ông, tôi nghĩ lẽ ra cách hiển nhiên nhất là đăng thông báo ở mục tin nhắn trên các báo.”

“Tôi đã làm rồi, ông Holmes. Không có kết quả.”

“Ôi trời! Chà, đầy quả là một vấn đế nhỏ hết sức lạ lùng. Tôi vui lòng được xem xét chuyện này. À này, tình cờ làm sao là ông lại đến từ Topeka. Tôi từng thư từ qua lại với một người ở đó, bác sĩ Lysander Starr quá cố, từng là thị trưởng năm 1890.”

“Bác sĩ Starr đáng kính!” Vị khách thốt lên. “Đến nay tên tuổi ông ấy vẫn còn được người ta vị nể. Vậy nhé, ông Holmes, tôi chắc những gì chúng tôi có thể làm được là báo cho ông biết các tiến triển. Chắc trong một hai ngày tới ông sẽ có tin mới.”

Sau lời cam đoan đó, vị khách người Mỹ của chúng tôi cúi chào ra về. Holmes đã châm tẩu và ngồi hồi lâu với nụ cười lạ lùng trên môi. Sau cùng tôi phải hỏi, “Thế nào?”

“Tôi đang thắc mắc, Watson, chỉ thắc mắc thôi!”

“Chuyện gì?”

Holmes bỏ tẩu thuốc khỏi miệng. “Watson, tôi đang thắc mắc không biết người này ba hoa chích chòe với chúng ta một loạt chuyện dối trá với mục đích quái quỷ gì. Suýt nữa là tôi đã hỏi hắn rồi, vì có nhiều lúc cách hay nhất là quyết liệt tấn công trực diện, nhưng tôi thấy nên để cho hắn tưởng là hắn đã qua mặt được chúng ta. Người này mặc cái áo khoác kiểu Anh quốc đã sờn ở khuỷu tay, còn cái quần thì thủng đầu gối sau một năm sử dụng, thế nhưng theo tài liệu này và chính lời kể của hắn ta thì hắn là một người Mỹ tỉnh lẻ mới đến đất London. Không hề có thông báo nào đăng trên mục tin nhắn. Anh biết là tôi không bỏ sót điều gì cả. Những mục báo đó là bụi rậm ưa thích nhất của tôi để giăng bẫy chim và tôi không bao giờ bỏ sót một con chim trĩ to như thế. Tôi không hề quen ông bác sĩ Lysander Starr nào ở Topeka. Đụng đâu cũng thấy hắn dối trá. Tôi nghĩ tên này là người Mỹ thật nhưng hắn đã sống ở London nhiều năm nên khẩu âm đã lai chút Anh. Vậy thì hắn đang giở trò gì và động cơ nào nằm sau cái trò tìm kiếm những người họ Garrideb phi lí này? Vụ này đáng để chúng ta quan tâm, bởi lẽ cứ coi hắn là một tên vô lại đi, thì hắn cũng là một tên vô lại ranh ma và khó hiểu. Bây giờ chúng ta phải thử xem cái người mang họ Garrideb còn lại kia có phải cũng là tay đại bịp không. Gọi điện cho người này đi, Watson.”

Tôi làm theo và nghe một giọng the thé, run run ở đầu dây bên kia. “Đúng, đúng, tôi là Nathan Garrideb. Ông Holmes có đó không? Tôi rất muốn có vài lời với ông Holmes.”

Bạn tôi cầm máy và như thường lệ, tôi chỉ nghe được phần anh nói. “Vâng, ông ta vừa tới đây. Tôi biết là ông không quen biết ông ta… Bao lâu?… Chỉ mới hai ngày!… À, à, tất nhiên, đúng là một viễn cảnh hấp dẫn. chiều nay ông có nhà không? Người cùng họ với ông sẽ không có mặt chứ?… Hay lắm, chúng tôi sẽ đến, vì tôi muốn trò chuyện mà không có ông ta… Bác sĩ Watson sẽ đi cùng tôi… Qua thư của ông tôi biết là ông ít đi ra ngoài… Được, chúng tôi sẽ đến khoảng 6 giờ. Ông không cần phải cho ông luật sư người Mỹ biết… Hay lắm. Tạm biệt!”

Trời chiều xuân tươi đẹp đã về chạng vạng, và ngay cả phố Little Ryder - một nhánh phụ từ đường Edgware, cách Tyburn, nơi có khối đá ghi dấu vị trí của giá treo cổ tử tù khét tiếng ngày xưa, một quãng ngắn -cũng rực vàng tuyệt đẹp trong ánh nắng chiếu xiên của buổi tịch dương. Đích đến của chúng tôi là một căn nhà lớn, cổ kính kiểu thời đầu triều đại George, mặt tiền bằng gạch phẳng lì có duy nhất hai ô cửa sổ xây thụt vào ở tầng một. Thân chủ của chúng tôi sống ở ngay tầng một này, và thực tế là hai ô cửa sổ dưới thấp ấy lại chính là mặt ngoài của gian phòng rộng lớn nơi ông ta thường làm việc vào ban ngày. Holmes chỉ tay khi chúng tôi băng ngang qua tấm biển đồng khắc cái tên kì quặc.

“Gắn lên được mấy năm rồi đó, Watson,” anh vừa nói vừa chỉ vào tấm biển đã bạc màu. “Đúng là tên thật của ông ta rồi, và đó là điều đáng chú ý.”

Tòa nhà có một cầu thang chung, và có một số cái tên được đề trong tiền sảnh, một số là tên văn phòng, một số là nhà riêng. Đây không phải là chung cư gồm nhiều gia đình cư trú mà gần như là nơi ở của những người độc thân tự do. Thân chủ của chúng tôi đích thân mở cửa và cáo lỗi vì bà quản gia đã ra về lúc 4 giờ. Ông Nathan Garrideb cao lêu nghêu, tay chân lòng khòng, lưng còng, đầu hói, người gầy gò, tuổi trạc lục tuần. Gương mặt ông hốc hác với nước da bủng beo của một người không hề biết thể dục là gì. Đôi mục kỉnh to tròn và chòm râu dê nhỏ chìa ra trước kết hợp với cái dáng lòm khòm kia khiến ông ta có vẻ tò mò tọc mạch. Tuy nhiên, ấn tượng chung cho thấy đây là một người tuy lập dị nhưng dễ mến.

Căn phòng này cũng kì quặc như chính chủ nhân. Trông nó cứ như một bảo tàng nhỏ. Phòng vừa rộng vừa sâu, bốn bề đầy tủ kệ chất toàn những mẫu vật địa chất và giải phẫu. Nhiều hộp đựng tiêu bản bướm các loại xếp dọc hai bên lối vào. Giữa phòng là một chiếc bàn lớn bừa bộn đủ thứ đá vụn và giữa cái mớ hỗn độn ấy nhô lên cái ống đồng của chiếc kính hiển vi có độ khuếch đại lớn. Khi nhìn quanh, tôi ngạc nhiên về sở thích quá đa dạng của người này. Chỗ này là một hộp đựng tiền cổ. Chỗ kia là một tủ ngăn kéo đựng các loại mảnh tước. Đằng sau chiếc bàn giữa phòng là một cái tủ lớn nhiều ngăn đựng các loại xương hóa thạch. Bên trên là một giá xếp mẫu sọ người tiền sử đúc bằng thạch cao, dưới mỗi cái đều có ghi nhãn tên như “người Neanderthal,” “người Heidelberg,” “người Cro-Magnon.” Rõ ràng ông ta là người nghiên cứu nhiều lĩnh vực. Bây giờ đứng trước mặt chúng tôi, ông ta đang đánh bóng một đồng xu bằng một miếng da cừu trên tay phải.

“Tiền cổ Syracuse… thời kì xán lạn nhất,” ông ta vừa giải thích vừa giơ vật đó lên. “Càng về sau độ tinh xảo càng giảm dần. Vào thời đẹp nhất thì nó là tuyệt đỉnh rồi, mặc dù có người lại thích đồng xu Alexandria hơn. Ghế ở chỗ này, ông Holmes. Cho phép tôi lau chùi mấy cái xương này. Còn ông, thưa ông… a, đúng rồi, bác sĩ Watson… xin ông vui lòng đặt chiếc lọ Nhật Bản ấy qua một bên. Hai ông thấy xung quanh tôi toàn là thứ ham thích nho nhỏ của cả đời đấy. Bác sĩ của tôi khuyên tôi đừng bao giờ đi ra ngoài, nhưng việc gì phải ra ngoài trong khi có bao nhiêu thứ giữ tôi lại đây chứ? Tôi dám bảo đảm với các ông là muốn lập danh mục đầy đủ chỉ một cái tủ trong này thôi thì tôi cũng phải mất tròn ba tháng mới xong.”

Holmes nhìn quanh với vẻ tò mò. “Ông nói là ông không bao giờ ra khỏi nhà ư?” Anh hỏi.

“Chỉ thỉnh thoảng tôi đón xe tới các nhà đấu giá Sotheby hay Christie. Còn thì tôi hiếm khi rời khỏi nhà lắm. Sức khỏe tôi không tốt và những nghiên cứu của tôi lại quá hấp dẫn. Nhưng ông Holmes, ông có thể tưởng tượng tôi sửng sốt khủng khiếp, vui sướng nhưng kinh động, khi biết được sự may mắn chưa từng có này. Chỉ cần tìm cho ra một người mang họ Garrideb nữa là xong, và chắc chắn chúng ta có thể tìm ra. Tôi có một người em nhưng nó chết rồi, còn bà con là phụ nữ thì không được tính. Nhưng trên đời này chắc chắn phải còn ai đó. Tôi có biết ông từng đảm trách nhiều vụ lạ lùng, nên đó là lí do tôi gửi thư cho ông. Tất nhiên, quý ông người Mỹ này hoàn toàn có lí và lẽ ra ngay từ đầu tôi nên nghe lời ông ta, nhưng tôi cứ nhờ ông cho chắc ăn.”

“Tôi nghĩ ông đã hành động rất khôn ngoan đấy,” Holmes nói. “Nhưng ông thực tình nôn nóng muốn mua một mảnh đất bên Mỹ à?”

“Hoàn toàn không, thưa ông. Không có gì có thể xui khiến tôi rời xa bộ sưu tập này. Nhưng quý ông kia đã cam đoan là sẽ trả đầy đủ phần của tôi ngay khi chúng tôi chứng minh được quyền thừa kế. Năm triệu đôla cả thảy. Ngay lúc này trên thị trường có cả chục mẫu vật mà bộ sưu tập của tôi chưa có, mà tôi cũng không mua được vì còn thiếu mấy trăm bảng. Hãy nghĩ xem tôi có thể làm gì với năm triệu đôla! A, tôi sẽ là trung tâm của một bộ sưu tập quốc gia. Tôi sẽ thành một Hans Sloane[237] của thời nay.”

Đôi mắt ông ta sáng ngời sau đôi mục kỉnh to tướng. Rõ ràng là có khó tới đâu đi nữa, ông Nathan Garrideb cũng quyết tìm cho được một người cùng họ.

“Tôi chỉ đến đây để gặp ông làm quen, và không có lí do gì mà tôi phải làm gián đoạn việc nghiên cứu của ông,” Holmes nói. “Tôi thích tiếp xúc trực tiếp với những người mà tôi đang làm việc cùng. Tôi thấy không cần phải hỏi thêm điều gì vì trong túi tôi đã có bản tường trình hết sức rõ ràng của ông, và tôi đã bổ sung những thông tin còn thiếu khi quý ông người Mỹ đó ghé đến chỗ tôi. Tôi biết là trước tuần này ông không hề hay biết gì về sự tồn tại của ông ta.”

“Đúng là vậy. Ông ta ghé tới đây hôm thứ ba vừa rồi.”

“Ông ta có nói với ông về chuyện gặp chúng tôi hôm nay không?”

“Có, ông ta quay thẳng lại nhà tôi ngay. Trước đó ông ta tức giận lắm.”

“Sao lại tức giận chứ?”

“Hình như ông ta cho rằng việc nhờ cậy đến ông là xúc phạm danh dự của ông ta. Nhưng khi quay lại đây thì ông ta hết sức vui vẻ.”

“Ông ta có gợi ý nên làm gì không?”

“Không, thưa ông, chẳng có gì.”

“Ông ta có nhận, hay có yêu cầu tiền bạc gì ở ông không?”

“Không hề, thưa ông!”

“Ông không thấy ông ta có thể có mục đích gì khác sao?”

“Không thấy, trừ những gì ông ta đã nói.”

“Ông có cho ông ta biết về cuộc hẹn qua điện thoại của chúng ta không?”

“Có, ông ạ, tôi có nói.”

Holmes trầm ngâm một hồi. Tôi thấy rõ là anh bối rối.

“Ông có vật gì giá trị lớn trong bộ sưu tập không?”

“Không, thưa ông. Tôi không phải người giàu có. Đây là một bộ sưu tập hay ho, nhưng không có giá trị lớn lắm.”

“Ông không sợ ăn trộm sao?”

“Chẳng sợ gì.”

“Ông ở nhà này bao lâu rồi?”

“Gần năm năm.”

Những câu hỏi của Holmes bị gián đoạn vì một tiếng gõ cửa giục giã. Thân chủ của chúng tôi vừa mở chốt là tay luật sư người Mỹ đã hăng hái chạy ào vào phòng.

“Các ông đây rồi!” Ông ta vừa kêu to vừa huơ tờ nhật báo trên đầu. “Tôi nghĩ tôi sẽ gặp các ông kịp thời. Ông Nathan Garrideb ơi, xin chúc mừng! Ông giàu to rồi đó, ông ơi. Việc của chúng ta đã kết thúc tốt đẹp và tất cả đều thông suốt. Còn về phần ông, thưa ông Holmes, chúng tôi chỉ có thể nói là chúng tôi rất tiếc nếu như đã làm phiền ông một cách vô ích.”

Ông ta đưa tờ báo cho thân chủ của chúng tôi. Nhà sưu tập đứng trố mắt nhìn vào mẩu rao vặt đã đánh dấu trên báo. Holmes và tôi chồm tới đọc qua vai vị thân chủ. Rao vặt như sau:

Howard Garrideb Nhà Chế Tạo Máy Nông Nghiệp

Máy gặt lúa, máy bó lúa, cầy máy và cầy tay, khoan, bừa, xe ngựa vận tải nhỏ, xe ngựa vận tải lớn, và các khí cụ khác.

Thăm dò giếng phun

Liên hệ Công ty Xây dựng Grosvenor, Aston

“Tuyệt vời!” Chủ nhà nói không ra hơi. “Vậy là đủ ba người.”

“Tôi đã xúc tiến tìm kiếm ở Birmingham,” người Mỹ kia nói, “và người của tôi ở đó đã gửi tôi mẩu rao vặt này, đăng trên tờ báo địa phương. Chúng ta phải làm gấp lên cho xong chuyện. Tôi đã viết thư cho người này và nói là chiều mai lúc 4 giờ ông sẽ đến gặp ông ta tại công ty đó.”

“Ông muốn tôi đi gặp người này à?”

“Ông Holmes thấy vậy có được không? Ông không thấy như thế là khôn ngoan hơn sao? Tôi đây là một người Mỹ lưu lạc với một câu chuyện lạ lùng. Làm sao người đó có thể tin lời tôi được chứ? Nhưng ông Garrideb đây lại là người Anh có lai lịch rõ ràng, thế thì người kia mới quan tâm đến điều ông ấy muốn nói chứ. Nếu ông muốn thì tôi cũng sẽ đi cùng, ông Garrideb, mặc dù ngày mai tôi bận nhiều chuyện, nhưng tôi có thể đi theo nếu như ông gặp bất cứ khó khăn gì.”

“Chà, nhiều năm rồi tôi chưa hề đi xa.”

“Không sao đâu, ông Garrideb. Tôi đã tính hết các chuyến tàu. Ông đi chuyến 12 giờ thì sau hai giờ sẽ tới nơi. Như thế ông có thể đáp tàu về ngay trong đêm. Ông chỉ cần gặp người đó, giải thích vấn đề, xin một giấy xác nhận là thực sự có một người như vậy. Lạy Chúa tôi!” Người Mỹ nóng nảy nói thêm. “Thử nghĩ coi! Từ giữa nước Mỹ tôi đã lặn lội tới tận đây, bây giờ ông đi có mấy trăm dặm cho xong việc thì có đáng gì đâu!”

“Đúng vậy,” Holmes nói. “Tôi nghĩ quý ông này nói chí phải.”

Ông Nathan Garrideb nhún vai với vẻ thất vọng. “Thôi được, nếu các người cứ khăng khăng muốn tôi đi,” ông ta nói. “Đúng là tôi khó lòng mà từ chối ông bất cứ điều gì, nếu xét tới cái viễn cảnh huy hoàng mà ông đã mang tới cuộc đời tôi.”

“Thế là đồng ý rồi,” Holmes nói, “và chắc chắn là ông sẽ tường trình cho tôi biết càng sớm càng tốt.”

“Để tôi lo việc đó,” người Mỹ nói. “Chà,” ông ta nhìn đồng hồ rồi nói tiếp, “tôi còn phải đi nữa. Ông Nathan, ngày mai tôi sẽ đến tiễn ông đi Birmingham. Ông Holmes có đi cùng đường với tôi chăng? À, vậy thì tạm biệt, tối mai có thể chúng tôi sẽ có tin vui báo ông.”

Tôi để ý gương mặt bạn tôi tươi tỉnh hẳn khi người Mỹ đã ra về, vẻ bối rối tư lự của anh biến mất.

“Tôi muốn được xem qua bộ sưu tập, ông Garrideb à,” anh nói. “Trong nghề của tôi, mọi loại thông tin lặt vặt đều có ích, và căn phòng này của ông đúng là một kho tàng.”

Vị thân chủ rạng rỡ vì vui sướng và đôi mắt lấp lánh sau cặp mục kỉnh lớn.

“Thưa ông, tôi luôn nghe nói ông là người rất thông minh,” ông ta nói. “Nếu ông có thời gian, tôi có thể đưa ông đi xem một vòng.”

“Tiếc là tôi không có. Nhưng các mẫu vật này được ghi nhãn và phân loại cẩn thận đến thế thì chúng không cần ông phải đích thân giải thích. Nếu như ngày mai tôi ghé lại thì chắc ông không phản đối việc tôi xem qua các thứ này chứ?”

“Không hề. Tôi rất sẵn lòng. Ở đây tất nhiên sẽ khóa cửa hết, nhưng bà Saunders ở dưới tầng hầm cho đến 4 giờ chiều, bà ấy sẽ mở cửa cho ông bằng chìa khóa riêng.”

“À, tình cờ là chiều mai tôi rảnh rỗi. Nếu ông nói một lời với bà Saunders thì ổn thỏa cả. À này, công ty nào môi giới cho ông thuê nhà này vậy?”

Vị thân chủ ngạc nhiên trước câu hỏi bất ngờ đó. “Holloway & Steele, đường Edgware. Nhưng biết để làm gì?”

“Bản thân tôi cũng có chút máu khảo cổ học đấy khi đụng đến các kiểu nhà cửa,” Holmes nói. “Tôi không rõ nhà này có từ thời nữ hoàng Anne hay thời vua George.”

“Thời George, chắc chắn rồi.”

“Thật vậy. Lẽ ra tôi phải nghĩ tới điều này sớm hơn. Nhưng xác định cũng không khó. Thôi, tạm biệt ông Garrideb, và chúc ông thành công mọi chuyện trong chuyến đi Birmingham.”

***

Công ty môi giới nhà đất ở gần đây nhưng chúng tôi thấy chỗ đó đã hết giờ làm việc nên quay về phố Baker. Mãi đến khi ăn tối xong Holmes mới quay lại vấn đề này. “Bài toán nhỏ của chúng ta sắp có đáp số,” anh nói. “Nhất định là trong đầu anh đã mường tượng ra cách giải rồi.”

“Tôi chẳng hiểu đầu đuôi vụ này ra sao.”

“Phần đầu đã quá rõ còn ngày mai chúng ta sẽ thấy phần đuôi. Anh có để ý điều gì kì cục trong mẩu rao vặt đó không?”

“Tôi thấy là từ cày viết sai chính tả.”

“Ồ, anh nhìn ra chỗ đó thực à? Đấy, Watson, càng ngày anh càng tiến bộ. Đúng, viết cày thành cầy là sai tiếng Anh nhưng đúng tiếng Mỹ. Nhà in nhận ra sao thì sắp chữ như vậy. Còn giếng phun cũng là từ phổ biến của Mỹ trong khi dân Ănglê chúng ta gọi là giếng khoan.[238] Đây là một mẩu rao vặt kiểu Mỹ nhưng lại đến từ một hãng Anh. Theo anh thì chuyện này là thế nào?”

“Tôi cho là chính tay luật sư Mỹ này đăng rao vặt đó. Còn mục đích của hắn là gì thì tôi không hiểu.”

“À, có nhiều cách giải thích khác nhau. Dù là gì đi nữa thì hắn ta cũng nhằm tống ông già cổ hủ hiền lành kia đi tới Birmingham. Hiển nhiên rồi. Lẽ ra tôi đã nói cho ông Nathan biết là ông ta đang đeo đuổi chuyện hão huyền, nhưng nghĩ lại thì thấy nên để ông ta đi cho đỡ vướng bận. Ngày mai, Watson… à, ngày mai rồi sẽ biết.”

Holmes thức giấc và ra ngoài rất sớm. Khi anh quay về vào giờ ăn trưa, tôi thấy vẻ mặt anh rất nghiêm trọng.

“Chuyện này nghiêm trọng hơn tôi tưởng đó, Watson,” anh nói. “Anh biết thế là được rồi, mặc dù tôi hiểu điều đó chỉ khiến anh có thêm lí do để đâm đầu vào nguy hiểm. Bây giờ tôi còn lạ gì anh bạn Watson của mình nữa. Nhưng chuyện này nguy hiểm, và anh cần biết như vậy.”

“Ồ, đây đâu phải lần đầu tiên chúng ta cùng chia sẻ nguy hiểm đâu, Holmes. Và tôi mong đây cũng không phải là lần cuối. Nhưng lần này cụ thể là sao?”

“Chúng ta đang đương đầu với một vụ rất gay go. Tôi đã nhận dạng được tay luật sư John Garrideb rồi. Hắn chính là tên Evans Đồ Tể khét tiếng hiểm ác và giết người không gớm tay.”

“Tôi e là tôi chẳng hiểu gì cả.”

“À, nghề bác sĩ của anh đâu cần phải thuộc nằm lòng cả bộ biên niên sử tội phạm. Tôi đã đi gặp ông bạn Lestrade ở Sở Cảnh sát London. Chỗ đó nhiều khi thiếu trực giác sáng tạo nhưng lại đứng đầu thế giới về mặt phương pháp và sự tỉ mỉ. Tôi nảy ra ý tưởng là biết đâu có thể truy ra tung tích của ông bạn Mỹ này trong hồ sơ của Sở. Quả không sai, tôi nhận ra ngay bản mặt bầu bĩnh tươi cười của hắn trong kho ảnh nhận dạng tội phạm. Hồ sơ ghi là: James Winter, biệt danh Morecroft: hay Evans Đồ Tể.” Holmes rút trong túi ra một phong bì. “Tôi đã ghi nhanh lại vài thông tin trong hồ sơ của hắn: Tuổi 44. Ngụ cư Chicago. Được biết từng giết bốn người ở Hoa Kì. Thoát khỏi tù tội nhờ có quan hệ với thế lực chính trị. Đến London năm 1893. Đã bắn một người trong canh bạc ở hộp đêm trên đường Waterloo, tháng 1 năm 1895. Người đó chết nhưng chính gã là kẻ gây sự cãi vã. Người chết được nhận dạng là Rodger Prescott, kẻ chuyên làm tiền giả khét tiếng ở Chicago. Evans Đồ Tể ra tù năm 1901. Hắn luôn bị cảnh sát giám sát kể từ đó nhưng cho tới nay được biết hắn sống lương thiện. Một kẻ rất nguy hiểm, thường mang theo và sẵn sàng sử dụng vũ khí. Đó là con chim của chúng ta, Watson, một con mồi to, anh phải công nhận như thế.”

“Nhưng hắn đang âm mưu gì chứ?”

“À, bắt đầu lộ chuyện ra rồi. Tôi đã đến công ty môi giới nhà đất. Thân chủ của chúng ta, như ông ta đã nói, thuê chỗ đó đã năm năm. Trước đó cả một năm thì không ai thuê. Trước đó nữa, người thuê là một quý ông lưu lạc nào đó tên là Waldron. Công ty đó còn nhớ rõ nhân dạng của Waldron. Người này đột ngột biến mất và không ai biết tin tức gì nữa. Hắn ta cao lớn, để râu, mặt mày đen đúa. Đấy, Prescott, kẻ bị Evans Đồ Tể bắn chết cũng là người cao lớn đen đúa, để râu. Giả thuyết mà tôi chấp nhận được là thế này: Chúng ta có thể xem như tên tội phạm người Mỹ Prescott ấy đã từng sống ở ngay căn phòng mà hiện nay vị thân chủ ngây thơ của chúng ta dùng làm bảo tàng cá nhân. Cho nên ít nhất chúng ta cũng có được một mắt xích, anh thấy đó.”

“Còn mắt xích kế tiếp?”

“À, bây giờ chúng ta phải đi tìm.”

Anh lấy trong ngăn kéo ra một khẩu súng lục và trao cho tôi. “Tôi đã có thứ ưa thích quen dùng rồi. Nếu ông bạn miền Viễn Tây của chúng ta muốn chứng tỏ cái biệt danh Đồ Tể của hắn thì chúng ta phải sẵn sàng đáp trả. Watson, tôi cho anh một giờ nghỉ trưa, và sau đó tôi nghĩ là lúc chúng ta mạo hiểm ở phố Ryder.”

***

Lúc chúng tôi đến căn hộ kì quái của Nathan Garrideb thì vừa đúng 4 giờ. Bà quản gia Saunders chuẩn bị ra về nhưng bà ta để cho chúng tôi vào không chút do dự, bởi vì cánh cửa sẽ tự động khóa khi đóng sập và Holmes hứa sẽ trông coi cho mọi thứ an toàn trước khi chúng tôi rời phòng. Ngay khi cửa phòng vừa khép lại, chiếc mũ rộng vành của bà ta lướt qua ngoài cửa sổ và chỉ còn chúng tôi trong tầng một của ngôi nhà. Holmes kiểm tra thật nhanh cơ ngơi này. Trong góc phòng tối tăm có một chiếc tủ đặt cách bờ tường một khoảng. Cuối cùng chúng tôi ngồi mọp đằng sau chiếc tủ ấy trong lúc Holmes thì thào nói sơ qua ý đồ của anh.

“Hắn muốn người bạn dễ mến của chúng ta ra khỏi căn phòng này, hẳn nhiên rồi, và bởi vì nhà sưu tập này chẳng bao giờ rời nhà nên hắn phải nghĩ ra mưu kế gì đó. Toàn bộ câu chuyện bịa đặt về người mang họ Garrideb rõ ràng chỉ nhằm mục đích đó. Watson, tôi phải nói rằng chuyện bịa đặt này cũng thật tài tình, cho dù cái họ quái gở của người thuê nhà đã cho hắn ta một cơ hội không ngờ. Hắn đã dựng lên kịch bản này với sự tinh ranh đáng nể.”

“Nhưng hắn muốn gì?”

“À, đó là điều chúng ta đến đây để tìm hiểu. Theo cách tôi phân tích tình hình thì điều đó chẳng có liên quan gì đến thân chủ của chúng ta cả. Đó là chuyện có liên quan đến kẻ mà hắn đã sát hại, kẻ có thể là đồng lõa của hắn trong một phi vụ nào đó. Trong phòng này có một bí mật tội lỗi. Đó là cách tôi hiểu. Lúc đầu tôi nghĩ thân chủ của chúng ta có thể có vật gì quý báu trong bộ sưu tập mà không hay biết, một thứ gì đó đáng để một tên tội phạm lớn quan tâm. Nhưng việc căn phòng này có liên quan đến quá khứ đen tối của Rodger Prescott lại khiến tôi nghĩ đến một lí do sâu xa hơn. Đấy, Watson, chúng ta đành phải nhẫn nại chờ đợi xem có gì xảy ra trong vòng một giờ tới.”

Điều chờ đợi nhanh chóng xảy ra. Chúng tôi nép sâu hơn vào bóng tối khi nghe tiếng cánh cửa bên ngoài mở ra rồi khép lại. Rồi sau tiếng vặn chìa khóa đánh cách một cái, tay người Mỹ kia đã bước vào phòng. Hắn nhẹ nhàng khép cửa lại sau lưng, quắc mắt nhìn quanh một vòng xem mọi thứ có an toàn không, rồi cởi bỏ áo khoác, và bước tới ngay chiếc bàn giữa phòng với điệu bộ nhanh nhẹn của một người biết chắc mình phải làm gì và làm như thế nào. Hắn đẩy chiếc bàn qua một bên, lôi tấm thảm vuông lót dưới bàn, cuộn tròn lại, rồi rút từ túi áo trong ra một cái xà beng nhỏ, hắn quỳ xuống và ra sức nạy sàn lên. Liền sau đó chúng tôi nghe tiếng những tấm ván xê dịch và giữa sàn hiện ra một miệng hầm vuông vức. Evans Đồ Tể quẹt diêm, thắp một mẩu nến cụt, rồi khuất dạng khỏi tầm nhìn của chúng tôi.

Rõ ràng đã đến lúc chúng tôi hành động. Holmes chạm vào cổ tay tôi ra hiệu và cả hai cùng rón rén đi tới ô cửa sập đang mở ngỏ dưới sàn. Nhưng dù có nhẹ bước hết sức thì sàn nhà cũ kĩ này hẳn cũng phải kêu kẽo kẹt dưới chân chúng tôi, bởi vì tên người Mỹ kia bất ngờ thò đầu lên khỏi cửa hầm, lo lắng nhìn quanh. Gương mặt hắn hướng về chúng tôi với cái nhìn trừng trừng vừa ngỡ ngàng vừa tức tối, rồi từ từ dãn ra thành một nụ cười có phần ngượng ngập khi thấy hai khẩu súng lục chĩa vào đầu mình.

“Được, được!” Hắn bình tĩnh lên tiếng trong lúc lồm cồm trèo lên khỏi hầm. “Tôi thấy là một không thể chọi nổi hai, ông Holmes. Chắc là ông đã biết rõ ý đồ của tôi và lừa bịp tôi ngay từ đầu. Chà, thưa ông, xin giao phó cho ông, ông đã thắng tôi và..

Trong chớp nhoáng, hắn rút phắt trong ngực ra một khẩu súng lục và bắn liên hai phát. Tôi nhận ra một cảm giác bỏng rát đột ngột ngay bắp đùi mình như thể bị một thanh sắt nung đỏ vừa gí vào. Rồi một tiếng ngã sầm vang lên khi khẩu súng của Holmes quật xuống đầu tên kia. Tôi mơ hồ nhìn thấy hắn ta nằm sõng soài dưới sàn, máu chảy ròng ròng trên mặt, trong lúc Holmes lục soát người hắn tìm vũ khí. Sau đó hai cánh tay gần guốc của anh bạn vòng qua người tôi và dìu tôi đến một chiếc ghế.

“Anh không sao chứ, Watson? Hãy vì Chúa mà nói là anh không sao đi!”

Để biết được mức độ thương mến và chân thành ẩn giấu sau cái mặt nạ lạnh lùng ấy thì tôi phải trả giá bằng một vết thương - bằng nhiều vết thương. Đôi mắt nghiêm khắc, sáng quắc kia thoáng nhòe đi, và đôi môi kiên quyết kia đang run rẩy. Chỉ có lần độc nhất này tôi mới thấy được cùng lúc cả một trái tim lớn lẫn một trí tuệ lớn. Bao nhiêu năm tôi khiêm nhường dốc lòng giúp sức anh đã thăng hoa thành khoảnh khắc bộc lộ tình cảm ấy.

“Không sao cả, Holmes. Chỉ là sướt qua thôi.”

Anh đã lấy dao nhíp rạch toang ống quần của tôi.

“Anh nói đúng,” Holmes kêu lên và thở hắt ra một tiếng an lòng. “Chỉ ở ngoài da thôi.” Nét mặt anh đanh lại lạnh lùng khi trừng mắt nhìn tù nhân của chúng tôi, hắn ta đang ngồi dậy với vẻ mặt bàng hoàng. “Lạy Chúa, may phúc cho mi. Nếu mi mà giết Watson thì đừng hòng sống sót ra khỏi chỗ này. Thế nào, quý ông bây giờ có gì cần biện hộ không?”

Hắn chẳng có gì để nói. Hắn chỉ ngồi đó, cau có tức tối. Tôi tựa vào cánh tay Holmes và cả hai cùng nhìn xuống cái hầm nhỏ mà cánh cửa sập bí mật đã phơi bày ra. Hầm vẫn được chiếu sáng bằng mẩu nến mà Evans đã mang xuống lúc trước. Ánh mắt chúng tôi bắt gặp một cỗ máy đồ sộ đã hoen gỉ, nhiều cuộn giấy lớn, một mớ chai lọ bừa bãi, và xếp ngay ngắn trên một chiếc bàn nhỏ là nhiều cọc giấy nhỏ thẳng thớm.

“Máy in, đồ nghề của tên làm tiền giả,” Holmes nói.

“Đúng thế, thưa ông,” tù nhân của chúng tôi vừa nói vừa lảo đảo đứng dậy rồi ngồi phịch xuống ghế. “Kẻ làm tiền giả cừ khôi nhất mà London từng biết. Đó là máy in của Prescott, và những cọc giấy trên bàn là hai ngàn tờ giấy bạc của Prescott, mỗi tờ trị giá một trăm bảng và giống in tiền thật. Xin cứ tự nhiên, thưa quý ông. Coi như thỏa thuận xong và để cho tôi cuốn gói.”

Holmes phá lên cười.

“Chúng tôi không làm những chuyện như thế, Evans. Ở xứ này không có chỗ cho ông trốn đâu. Ông đã bắn chết tên Prescott này, đúng không?”

“Đúng thưa ông, và lĩnh án năm năm, mặc dù chính nó là kẻ gây chuyện. Năm năm tù, trong khi lẽ ra tôi phải được gắn một huy chương to bằng cái đĩa. Không một ai có thể phân biệt được tiền của Prescott với tiền của nhà băng Anh quốc, và nếu tôi không xử nó thì hẳn nó đã cho tiền giả tràn ngập London rồi. Tôi là người duy nhất trên đời này biết chỗ nó in tiền. Thử hỏi sao tôi không muốn tìm tới chỗ này chứ? Thử hỏi khi thấy cái lão khùng mê sâu bọ có cái họ kì quái kia đang ngồi ngay bên trên căn hầm này, một lão già chẳng bao giờ chịu ra khỏi nhà, thì làm sao tôi lại không phải cố sức lừa cho lão đi ra ngoài chứ? Lẽ ra tôi nên xử cho lão tiêu luôn. Chuyện đó dễ ợt, nhưng tôi là kẻ từ tâm, tôi không thể bắn giết nếu người kia không có súng. Nhưng ông Holmes, ông thử nói đi tôi đã làm gì sai trái nào? Tôi không sử dụng cái máy in đó. Tôi cũng không làm hại gì tên già kia. Ông nói tôi có tội gì chứ?”

“Tội mưu sát, theo thực tế mà tôi biết,” Holmes nói. “Nhưng đó không phải việc của chúng tôi. Người khác sẽ lo phần sau. Ngay lúc này thứ chúng tôi muốn chỉ là cái thân mập mạp của ông. Gọi điện cho Sở Cảnh sát London giùm tôi, Watson. Tin này sẽ không hoàn toàn bất ngờ đâu.”

Đó là những chuyện tên Evans Đồ Tể và câu chuyện bịa đặt lạ lùng của hắn về ba người cùng họ Garrideb. Về sau chúng tôi được biết là ông bạn già tội nghiệp kia không bao giờ vượt qua được cú sốc vì mơ ước tan tành. Khi lâu đài trên cát của ông ta sụp đổ thì nó chôn vùi ông luôn. Lần cuối cùng còn nghe tin thì ông ta đang sống trong một dưỡng trí viện ở Brixton. Còn ở Sở Cảnh sát London, việc tìm ra đồ nghề của Prescott quả đúng là một ngày mừng vui, bởi vì dù họ biết là có máy in tiền, nhưng sau cái chết của tên này thì họ không thể nào tìm ra nó ở đâu. Evans thực tình đã lập công lớn và giúp cho nhiều nhân viên danh giá của ban Điều tra Hình sự có thể ngủ ngon giấc hơn bởi vì bản thân gã in tiền giả Prescott được xếp vào loại nguy hiểm cho công chúng. Họ chắc sẽ sẵn sàng trao cho tên Evans Đồ Tể một cái huân chương to bằng cái đĩa như lời tên tội phạm này đã nói, thế nhưng một quan tòa chí công vô tư lại có quan điểm ít thiên vị hơn và Đồ Tể phải quay lại cái chốn tối tăm mà hắn vừa mới thoát ra được.

CÂY CẦU ĐỊNH MỆNH
(The Problem of Thor Bridge, 1922)

Đâu đó trong những chiếc két của ngân hàng Cox & Co ở Charing Cross có một hòm thiếc móp méo sứt sẹo, trên nắp có sơn tên tôi “John H. Watson, nguyên bác sĩ Quân Y Đoàn”. Bên trong đầy nghẹt giấy tờ, hầu hết là hồ sơ ghi chép những vụ án kì lạ mà Sherlock Holmes đã điều tra trong nhiều giai đoạn. Một số vụ chẳng kém phần hấp dẫn lại là những thất bại hoàn toàn, và vì không thể đưa ra lời giải cuối cùng cho nên chẳng đáng kể lại. Một bài toán không có đáp án có thể khiến một nhà nghiên cứu thích thú nhưng chắc chắn sẽ khiến một độc giả bình thường bực bội. Trong những vụ không có lời đáp ấy, có vụ ông James Phillimore, người mà sau khi quay vào nhà mình để lấy ô bỗng biệt tích khỏi cõi đời này. Không kém lạ lùng là vụ chiếc tàu buồm Alicia một sáng mùa xuân nọ đã tiến vào trong sương mù rồi không bao giờ đi ra và sau đó chẳng ai biết tin tức gì về nó lẫn thủy thủ đoàn. Vụ thứ ba cũng đáng chú ý là vụ kí giả kiêm tay đấu súng nổi tiếng Isadora Persano, khi được tìm thấy đã hoàn toàn điên loạn và trước mặt ông ta là một hộp diêm đựng một con sâu lạ lùng mà nghe đâu khoa học chưa hề biết tới.

Ngoài những vụ án bí hiểm khôn dò này còn một số vụ khác liên quan đến bí mật riêng tư của nhiều gia đình và hẳn sẽ khiến nhiều tầng lớp danh giá phải rụng rời nếu như chúng xuất hiện trên mặt báo. Chẳng cần phải nói cũng biết là tôi không thể nào phụ sự tin cậy của họ, và những hồ sơ ấy sẽ được chọn riêng ra và tiêu hủy một khi anh bạn tôi có thời gian. Phần còn lại là khá nhiều vụ cũng ít nhiều hấp dẫn mà trước đây lẽ ra tôi đã viết rồi nếu như tôi không e ngại việc nuông chiều độc giả như vậy có thể gây ảnh hưởng xấu đến danh tiếng của một người mà tôi kính trọng nhất đời. Trong nhiều vụ chính tôi có can dự và có thể phát biểu với tư cách nhân chứng, trong khi ở các vụ việc khác tôi hoặc là không có mặt hoặc là chỉ đóng vai trò nhỏ bé tới mức những chuyện này nên để cho người thứ ba kể lại thì hơn. Còn câu chuyện sau đây được rút ra từ chính trải nghiệm của bản thân tôi.

Hôm ấy là một sáng tháng 10 giông tố và trong lúc thay đồ tôi để ý thấy những chiếc lá cuối cùng còn sót lại đã bị cuốn bay khỏi cây ngô đồng độc nhất làm đẹp cho khoảnh sân sau nhà. Tôi xuống dùng điểm tâm, chờ đợi sẽ thấy Holmes trong tâm trạng u sầu bởi vì giống mọi nghệ sĩ lớn, anh bạn tôi dễ bị tác động bởi cảnh sắc chung quanh. Nhưng trái lại, tôi thấy anh đã dùng gần xong bữa sáng, và thần thái đặc biệt tươi tỉnh với vẻ mặt phấn khởi đáng e ngại vốn là nét đặc trưng của những lúc anh cao hứng.

“Anh có vụ gì mới à, Holmes?” Tôi nhận xét.

“Khả năng suy luận đúng là bệnh lây lan rồi, Watson,” anh đáp. “Nhờ đó mà anh dò ra bí mật của tôi. Đúng, có một vụ mới. Sau một tháng toàn chuyện tầm thường và đình trệ, các bánh xe bây giờ lại tiếp tục lăn.”

“Cho tôi biết được không?”

“Cũng chẳng có gì nhiều, nhưng chúng ta sẽ bàn chuyện này khi anh giải quyết xong hai quả trứng luộc mà đầu bếp mới trong nhà đã khoản đãi. Chuyện chúng được luộc tới độ nào không hẳn là không có liên quan tới câu chuyện trên tờ Family Herald mà hôm qua tôi xem tại tiền sảnh. Nhưng ngay cả việc nhỏ nhặt như luộc trứng cũng đòi hỏi người ta chú tâm tới thời gian, và công việc ấy cũng rất kị với chuyện tình lãng mạn trong tờ tạp chí hay ho kia.”

Mười lăm phút sau, bàn ăn được dọn sạch và chúng tôi ngồi đối diện nhau. Anh rút trong túi ra một bức thư.

“Anh có nghe nói tới vua mỏ vàng Neil Gibson chưa?” Anh nói.

“Anh muốn nói tới ông thượng nghị sĩ người Mỹ?”

“Ừ, ông ta từng là thượng nghị sĩ ở một tiểu bang miền Tây, nhưng giờ lại nổi tiếng là trùm khai thác vàng giàu nhất thế giới.”

“Có, tôi có nghe. Ông ta rõ ràng đã sống ở Anh quốc một thời gian rồi. Ai nấy đều biết đến ông ta.”

“Đúng, ông ta đã mua một món bất động sản lớn ở Hampshire khoảng năm năm trước. Có lẽ anh đã biết cái chết bi thảm của vợ ông ta chứ?”

“Tất nhiên. Giờ tôi nhớ rồi. Hèn gì nghe tên thấy quen quá. Nhưng tôi thực tình không hề biết tường tận.”

Holmes khoát tay về hướng mấy tờ báo nằm trên ghế. “Tôi không thể ngờ là vụ này sẽ đến tay tôi, nếu không thì tôi đã tìm hiểu trước rồi,” anh nói. “Thực tế là vụ án dù cực kì gay cấn nhưng hóa ra lại chẳng có gì phức tạp. Phẩm hạnh của bị cáo không thể khỏa lấp được các chứng cứ rõ ràng. Đó là quan điểm mà ban bồi thẩm pháp y và cả đề nghị khởi tố của tòa vi cảnh đã đưa ra. Vụ án này hiện đã được đệ lên tòa đại hình Winchester. Tôi e đây là một vụ chẳng béo bở gì. Tôi có thể tìm ra sự thật, Watson, nhưng tôi không thể thay đổi sự thật. Trừ phi có dữ kiện nào bất ngờ và hoàn toàn mới lộ ra, nếu không thì tôi thấy thân chủ của mình chẳng có hi vọng gì đâu.”

“Thân chủ của anh?”

“À, tôi quên nói. Tôi đâm nhiễm cái tật phức tạp hóa của anh là cứ kể chuyện lộn từ cuối lên đầu, Watson. Tốt nhất anh đọc cái này đi đã.”

Bức thư anh trao được viết bằng nét chữ đậm, uy quyền, có nội dung như sau:

Khách sạn Claridge, ngày 3 tháng 10

KÍNH GỬI ÔNG SHERLOCK HOLMES,

Tôi không thể nào khoanh tay đứng nhìn người phụ nữ tuyệt vời nhất mà Chúa đã tạo ra đi đến cái chết mà không làm mọi điều khả dĩ có thể cứu nàng. Tôi không thể giải thích các sự việc - có muốn cũng không giải thích nổi - nhưng tôi hoàn toàn tin rằng cô Dunbar vô tội. Ông đã biết chuyện này - ai mà không biết chứ? Cả nước đang đồn đãi về nó. Nhưng không hề có một tiếng nói nào bênh vực cô ấy! Sự bất công đáng nguyền rủa ấy càng khiến tôi nổi điên. Người phụ nữ ấy có tấm lòng nhân hậu đến độ cô ấy không thể giết cả một con ruồi.

Vậy, ngày mai lúc 11 giờ tôi sẽ đến xem thử ông có thể soi sáng được gì trong vụ bí ẩn này chăng. Biết đâu tôi có manh mối mà không hay. Dẫu sao thì mọi điều tôi biết, mọi thứ tôi có, và chính bản thân này đều sẵn sàng phục vụ ông, miễn là ông cứu được cô ấy. Nếu có dịp nào trong đời ông muốn chứng tỏ sự tài ba thì đây chính là dịp đó.

Kính chào,

J. NEIL GIBSON

“Chuyện là vậy đó,” Sherlock Holmes vừa nói vừa gõ tàn thuốc từ cái tẩu hút sau bữa điểm tâm, rồi từ từ nhối thuốc mới vào. “Tôi đang chờ người quyền quý này. Còn về câu chuyện, do anh không có thời gian đọc hết mớ báo chí này nên tôi sẽ thuật lại vắn tắt nếu như anh quan tâm muốn biết các diễn biến. Người này là thế lực tài chính mạnh nhất thế giới, và như tôi biết, là người có cá tính hung bạo kinh khủng. Ông ta lấy một bà vợ, nạn nhân của thảm kịch này, người mà tôi chẳng biết gì hết ngoại trừ việc bà ta đã qua thời xuân sắc. Cuộc sống của bà ta lại càng bất hạnh hơn bởi trong nhà có một nữ gia sư xinh đẹp lo việc dạy dỗ hai đứa con nhỏ của ông bà chủ. Đó là ba người có liên quan tới vụ này, còn địa điểm là một điền trang cổ bề thế, nằm giữa một vùng đất có bề dày lịch sử của Anh quốc. Bây giờ tới thảm kịch. Người ta tìm thấy bà vợ nằm trong khu vườn cách nhà gần nửa dặm vào lúc gần khuya, vẫn mặc bộ đồ ăn tối, vai phủ khăn choàng, và bị một viên đạn súng lục bắn xuyên qua đầu. Gần bà ta không tìm thấy vũ khí nào và trong khu vực quanh đó cũng không có manh mối gì giúp làm sáng tỏ án mạng. Watson, để ý nhé! Gần bà ta không thấy vũ khí gì! Tội ác có vẻ như đã được thực hiện vào đầu buổi tối, và một người gác rừng đã phát hiện xác chết vào khoảng 11 giờ. Cái xác đã được cảnh sát và một bác sĩ khám nghiệm trước khi đưa về nhà. Tôi kể có vắn tắt quá không? Anh có nắm được hết chi tiết không?”

“Rõ hết. Nhưng sao lại nghi ngờ cô gia sư?”

“À, ngay từ đầu đã một số chứng cứ rõ rành rành. Người ta tìm ra một khẩu súng lục thiếu mất một viên đạn và có đường kính nòng súng tương ứng với viên đạn đã giết chết nạn nhân ở đáy tủ quần áo của cô ta.” Đôi mắt anh đanh lại và anh lặp lại từng từ một. “Ở - đáy -tủ - quần - áo - của - cô - ta.” Rồi anh chìm vào im lặng, một dòng suy tư đã được khởi động và tôi thấy mình không nên ngu ngốc làm gián đoạn. Rồi đột ngột anh giật mình bừng tỉnh. “Thế đấy, Watson, người ta đã tìm ra. Quả đáng kết tội đấy chứ? Cả ban bồi thẩm pháp y và tòa vi cảnh đều nghĩ như vậy. Rồi người phụ nữ đã chết lại cầm một bức thư hẹn gặp ở ngay nơi ấy và thư có chữ kí của cô gia sư. Anh thấy sao? Cuối cùng là động cơ. Thượng nghị sĩ Gibson là người hấp dẫn. Nếu vợ ông ta chết thì còn ai có khả năng thay thế bà ta cho bằng cô giáo trẻ đó, người mà ai cũng nói là đã được ông chủ quan tâm đặc biệt? Tình, tiền, quyền lực, người đàn ông đứng tuổi này đều có cả. Tệ lắm, Watson… rất tệ!”

“Quả là vậy, Holmes.”

“Cô ta cũng không hề có chứng cứ ngoại phạm nào. Trái lại, cô ta còn thừa nhận là có tới gần chỗ cầu Thor, nơi xảy ra thảm kịch, vào giờ đó. Cô ta không thể chối vì có một dân làng đi ngang qua đó đã gặp cô ta.”

“Coi bộ kết thúc rồi!”

“Chưa đâu, Watson… chưa xong! Cái cầu đó có duy nhất một nhịp cầu rộng bằng đá và hai bên có lan can, bắc qua khoảng hẹp nhất của một hồ nước rộng ngang, sâu, đầy lau sậy bao quanh. Người ta gọi đó là hồ Thor. Xác người đàn bà nằm ngay đầu cầu. Các dữ kiện chính là thế. Ô này, nếu tôi không lầm thì thân chủ của chúng ta đến khá sớm.”

Cậu bé giúp việc Billy đã mở cửa nhưng lại lên báo tên một vị khách lạ. Ông Marlow Bates là người xa lạ với cả hai chúng tôi. Đó là một người gầy choắt trông thấp thỏm với ánh mắt sợ sệt và bộ dạng ngần ngừ không dứt khoát - một người mà con mắt chuyên môn của tôi đoán biết ngay là sắp bị suy nhược thần kinh.

“Ông có vẻ bị kích động quá, ông Bates,” Holmes nói. “Xin mời ngôi. Tôi e là không tiếp ông được lâu vì tôi có hẹn lúc 11 giờ.”

“Tôi biết mà,” vị khách vừa thở hổn hển vừa thốt ra từng câu ngắn như người hụt hơi. “Ông Gibson sẽ đến. Ông Gibson là chủ tôi. Tôi quản lí cơ ngơi cho ông ta. Thưa ông Holmes, ông ta là đô vô lại… đồ trời đánh thánh vật.”

“Nặng lời quá đấy, ông Bates.”

“Tôi phải nói rõ như thế, ông Holmes, vì thời gian hạn hẹp. Tôi không hề muốn ông ta bắt gặp tôi ở đây. Ông ta sắp tới rồi. Tôi bận việc quá nên không thể đến sớm hơn. Sáng nay Ferguson, thư kí của ông ta, mới cho tôi hay về cuộc hẹn với ông.”

“Còn ông làm quản lí cho ông Gibson?”

“Tôi đã báo trước cho ông ta rồi. Vài tuần nữa là tôi sẽ giũ sạch cái ách nô bộc đáng tởm này. Thưa ông Holmes, ông ta là một kẻ hà khắc, hà khắc trong mọi chuyện. Những việc từ thiện công khai chỉ là bình phong che đậy những chuyện bất công riêng tư của ông ta. Nhưng vợ ông ta là nạn nhân chính. Ông ta tàn nhẫn với vợ lắm… vâng, thưa ông, tàn nhẫn! Làm sao bà ấy phải chết như thế thì tôi không biết, nhưng tôi chắc chắn ông ta đã biến cuộc đời bà ấy thành nỗi bất hạnh. Bà ấy là người miền nhiệt đới, sinh ra ở Brazil, nhất định ông đã biết rồi.”

“Không, tôi không biết điều này.”

“Quê quán nhiệt đới và bản tính cũng nồng nhiệt. Một người con của mặt trời và cảm xúc. Bà ấy đã yêu thương ông ta với tất cả lòng say đắm của một người phụ nữ, nhưng khi sự quyến rũ ngoại hình đã tàn phai, tôi nghe nói ngày trước bà ấy đẹp tuyệt trần, thì chẳng còn gì giữ được ông ta. Tất cả chúng tôi đều quý mến bà chủ, đều thương cảm cho bà và oán ghét ông chủ vì cách ông ta đối xử với bà ấy. Còn ông ta tuy rất xảo quyệt nhưng lại có tài thuyết phục. Đó là những gì tôi phải nói với ông. Đừng có nhìn bề ngoài của ông ta mà lầm. Ở đằng sau còn nhiều thứ khác. Bây giờ tôi phải đi. Không, không, xin đừng ngăn cản! Ông ta sắp tới rồi.”

Với một dáng vẻ sợ hãi, vị khách kì lạ của chúng tôi thật sự là bỏ chạy và biến mất.

“Chà! Chà!” Holmes nói sau một lúc im lặng. “Coi bộ ông Gibson này có một đội gia nhân trung thành hay ho đấy. Nhưng cảnh báo này cũng có ích, bây giờ chúng ta đành chờ đến khi chính ông ta xuất hiện.”

Đúng giờ hẹn chúng tôi nghe tiếng chân thình thịch trên cầu thang, và nhà triệu phú nổi danh được đưa vào phòng. Nhìn người này là tôi hiểu được không chỉ nỗi sợ hãi và oán ghét của viên quản lí kia mà cả sự nguyền rủa của nhiều đối thủ làm ăn trút lên đầu ông ta. Nếu tôi là một điêu khắc gia và muốn lí tưởng hóa hình ảnh một nhà kinh doanh thành đạt, thần kinh thép và lương tâm không biết cắn rứt thì tôi sẽ chọn Neil Gibson làm hình mẫu. Ở con người cao lớn, với những đường nét góc cạnh, hốc hác này có cái vẻ hau háu và tham lam. Độc giả sẽ dễ hình dung nếu tôi nói ông ta trông giống Abraham Lincoln[239] nhưng sự cao cả lại bị thay thế bởi đê hèn. Cứ như được tạc từ đá hoa cương, gương mặt ông ta khắt khe, tàn nhẫn, má hóp và hằn đầy nếp nhăn - dấu tích của bao phong ba đường đời. Đôi mắt xám lạnh lùng, sắc sảo dưới cặp chân mày tua tủa đang dò xét chúng tôi từng người một. Ông ta cúi chào chiếu lệ khi Holmes giới thiệu tên tôi và với vẻ tự tiện đầy hách dịch, ông ta kéo một chiếc ghế tới gần bạn tôi rồi ngồi xuống, hai đầu gối xương xẩu gần như chạm vào chân Holmes.

“Tôi nói thẳng luôn, ông Holmes,” ông ta lên tiếng, “trong vụ này tiền bạc chẳng có ý nghĩa gì với tôi. Ông đốt tiền cũng được nếu như điều đó giúp ông làm sáng tỏ sự thật. Người phụ nữ này vô tội và phải được minh oan, tất cả phụ thuộc vào ông. Muốn giá nào cũng được!”

“Nghề của tôi chỉ tính tiền theo những mức đã ấn định,” Holmes lạnh lùng nói. “Tôi không thay đổi mức thù lao, trừ khi tôi làm miễn phí hoàn toàn.”

“Được, nếu đôla không có ý nghĩa với ông thì hãy nghĩ đến danh tiếng. Ông làm được vụ này thì mọi tờ báo ở cả Anh và Mỹ đều sẽ chấn động. Cả hai châu lục đều sẽ xôn xao vì ông.”

“Cảm ơn, ông Gibson, tôi không nghĩ là mình cần gây chấn động làm gì. Có thể ông sẽ ngạc nhiên khi biết tôi thích làm việc ẩn danh, và cái hấp dẫn tôi là chính bản thân vụ án. Nhưng ta đang phí thời gian đó. Hãy đi vào chi tiết cụ thể đi.”

“Tôi nghĩ ông sẽ thấy mọi điểm chính đều giống như báo chí đã tường thuật. Tôi không biết mình có thể bổ sung thêm điều gì có ích cho ông không. Nhưng nếu ông muốn biết rõ thêm bất cứ điều thì… chà, tôi đây sẵn sàng cung cấp.”

“À, chỉ có một điều.”

“Điều gì thế?”

“Nói chính xác thì giữa ông và cô Dunbar có quan hệ gì?”

Ông trùm vàng giật bắn người và chồm khỏi ghế. Rồi ông ta cố hết sức trấn tĩnh lại. “Tôi nghĩ ông có quyền, và có lẽ là có trách nhiệm để hỏi một câu như thế, ông Holmes.”

“Chúng ta sẽ đồng ý như thế đi,” Holmes nói.

“Vậy thì tôi dám cam đoan với ông rằng mối quan hệ của chúng tôi luôn luôn là quan hệ của một ông chủ với một cô giáo trẻ, người mà tôi không bao giờ trò chuyện hay gặp gỡ trừ những lúc cô ta ở bên cạnh con cái tôi.”

Holmes rời khỏi ghế. “Tôi rất bận rộn, ông Gibson,” anh nói, “và tôi không có thời gian lẫn hứng thú cho những cuộc trò chuyện vu vơ. Tạm biệt ông.”

Vị khách cũng đứng dậy, và thân hình lêu nghêu của ông ta cao vượt cả Holmes. Dưới cặp chân mày tua tủa kia là ánh mắt tức tối và một mảng màu ửng đỏ trên đôi má tái xám.

“Ông giở cái chứng quái quỷ gì thế, ông Holmes? Ông cho vụ này đi luôn sao?”

“À, ông Gibson, ít nhất thì tôi cho ông đi luôn. Tôi nghĩ những gì tôi nói đã quá rõ.”

“Rõ quá, nhưng ý đồ là gì chứ? Ông muốn nâng giá, ông sợ không dám làm, hay là sao? Tôi có quyền biết câu trả lời cụ thể.”

“À, có lẽ ông có quyền đó,” Holmes. “Tôi sẽ trả lời. Vụ này khởi đầu đã quá đủ phức tạp rồi, và không cần phải có thêm trở ngại hay những thông tin sai lạc nữa.”

“Ông bảo tôi dối trá?”

“Chà, tôi đang cố diễn đạt theo cách tế nhị nhất có thể, nhưng nếu ông cứ khăng khăng dùng từ đó thì tôi cũng không phản đối.”

Tôi đứng phắt dậy vì nét mặt của nhà triệu phú đầy hung ác trong cơn giận sôi sục và bàn tay ông ta đã siết chặt thành nắm đấm. Holmes cười lãnh đạm và với tay lấy tẩu thuốc.

“Đừng làm ầm ĩ, ông Gibson. Tôi thấy là sau bữa điểm tâm thì cả những bất đồng nhỏ nhặt nhất cũng không thể giải quyết. Tôi đề nghị là một cuộc bách bộ trong tiết trời buổi sáng và chút suy nghĩ thầm lặng sẽ có ích rất nhiều cho ông.”

Ông trùm vàng ra sức chế ngự cơn thịnh nộ. Tôi không thể không thán phục ông ta bởi vì chắc phải bằng sự tự chủ ghê gớm lắm ông ta mới có thể trong chớp nhoáng chuyển từ thái độ bừng bừng tức giận sang dửng dưng lạnh lùng và khinh mạn. “Được, đó là lựa chọn của ông. Tôi chắc ông biết cách làm ăn. Tôi không thể ép ông phải đụng tới vụ này nếu ông không muốn. Ông Holmes, sáng nay ông chẳng làm được điều gì hay ho cho bản thân ông cả vì tôi đã từng hạ gục nhiều kẻ còn mạnh hơn. Không ai gây khó dễ cho tôi mà yên thân được đâu.”

“Có nghe nhiều người nói thế, và tôi sẵn sàng đây,” Holmes vừa nói vừa cười. “Thôi, tạm biệt, ông Gibson. Còn nhiều điều mà ông chưa hề biết đó.”

Vị khách ồn ào ra đi còn Holmes không chút nao núng im lìm hút thuốc với đôi mắt mơ màng dán chặt lên trần nhà.

“Có ý kiến gì không, Watson?” Cuối cùng anh hỏi tôi.

“Này, Holmes, phải thừa nhận là khi tôi biết đây là một kẻ dám gạt bỏ mọi chướng ngại cản đường và khi tôi nhớ ra vợ y có thể là một chướng ngại và một đối tượng bị ghét bỏ, như tay Bates kia đã nói thẳng với chúng ta, thì có vẻ như…”

“Chính xác. Tôi cũng nghĩ thế.”

“Nhưng làm sao anh biết được mối quan hệ giữa ông ta với nữ gia sư đó chứ?”

“Bịp, Watson, bịp! Khi tôi để ý tới cái giọng điệu thiết tha, khác hẳn kiểu viết thư giao dịch truyền thống của ông ta và đối chiếu với thái độ lẫn bề ngoài tự chủ kia thì rõ ràng ông ta có tình cảm sâu đậm với người phụ nữ bị buộc tội chứ không phải với nạn nhân. Chúng ta phải biết chính xác mối quan hệ giữa ba người này nếu muốn tiếp cận sự thật. Anh đã thấy tôi tấn công ông ta trực diện và ông ta đã điềm tĩnh đón nhận như thế nào. Rồi tôi bịp ông ta bằng cách làm ra vẻ như tôi đã biết chắc trong khi thực tế tôi chỉ hết sức nghi ngờ thôi.”

“Chắc ông ta sẽ quay lại chứ?”

“Nhất định sẽ quay lại. Ông ta phải quay lại. Ông ta không thể bỏ mặc chuyện này như vậy. A! Chuông reo phải không? Đúng, tiếng chân ông ta. Ồ, ông Gibson, tôi vừa bảo với bác sĩ Watson là ông hơi chậm trễ đó.”

Ông trùm vàng đã trở lại căn phòng này với vẻ kiềm chế hơn lúc bỏ đi. Niềm kiêu hãnh bị tổn thương của ông ta vẫn còn hiển hiện trong ánh mắt phẫn uất, nhưng lí trí đã cho ông ta thấy muốn đạt mục đích thì phải biết nhượng bộ.

“Tôi đã suy nghĩ lại, ông Holmes, và tôi thấy mình đã hấp tấp đánh giá sai những lời ông nói. Ông có lí do chính đáng để biết các chi tiết, dù đó là gì đi nữa, và tôi coi trọng ông hơn vì lẽ đó. Tuy vậy, tôi dám bảo đảm với ông rằng mối quan hệ giữa cô Dunbar và tôi thực sự không liên quan đến vụ án này.”

“Điều đó để tôi xác định, được chứ?”

“Được, tôi nghĩ vậy là đúng. Ông giống một bác sĩ muốn biết rõ hết các triệu chứng trước khi chẩn bệnh.”

“Chính xác. Nói thế quả không sai. Và chỉ có bệnh nhân nào muốn lừa gạt bác sĩ thì mới che giấu tình trạng thật sự của mình.”

“Có lẽ thế, nhưng ông Holmes, ông phải thừa nhận rằng hết thảy nam giới đều hơi ngại ngùng khi bị hỏi thẳng thừng về tính chất mối quan hệ của họ với một người phụ nữ… nếu như trong trường hợp họ thực sự có chút tình cảm nghiêm túc. Tôi nghĩ hết thảy nam giới đều có một góc riêng tư nhỏ bé nào đó trong lòng và không muốn ai xâm phạm. Và ông bất ngờ đụng tới góc riêng tư đó. Nhưng ông không có lỗi vì mục đích của ông là cố gắng cứu cô ấy. Đấy, rào cản đã phá bỏ và mọi ngóc ngách đã mở toang, ông có thể mặc sức tìm hiểu. Ông cần biết điều gì?”

“Sự thật.”

Ông trùm vàng ngừng lại một chút như để sắp xếp ý nghĩ. Gương mặt ác nghiệt, nhiều nếp hằn sâu của ông ta càng lúc càng u sầu và nghiêm nghị. Cuối cùng ông ta lên tiếng. “Tôi có thể nói sự thật với ông một cách ngắn gọn, ông Holmes. Có đôi chuyện vừa đau khổ vừa khó nói cho nên tôi sẽ không đi sâu hơn mức cần thiết. Tôi gặp vợ tôi khi tôi đi tìm mỏ vàng ở Brazil. Vợ tôi, Maria Pinto, là con gái của một viên chức chính quyền ở Manaos, và cô ta rất đẹp. Thời đó tôi là con người trẻ tuổi bốc đồng, nhưng kể cả bây giờ, khi tôi nhìn lại quá khứ bằng con mắt khắt khe hơn và tình cảm lạnh lùng hơn, tôi vẫn thấy cô ta là một nhan sắc diễm lệ hiếm có. Lại còn là một thiếu nữ yêu hết sức nồng nàn, say đắm, tận tâm, cuồng nhiệt đến thái quá, khác hẳn những phụ nữ Mỹ mà tôi từng biết. Chà, nói tóm lại là tôi đã yêu và cưới cô ta. Chỉ khi mối tình lãng mạn đã hết, sau nhiều năm, thì tôi mới nhận ra chúng tôi chẳng có gì, hoàn toàn không có điểm gì tương đồng. Tình cảm của tôi phai nhạt. Nếu vợ tôi cũng phai nhạt tình cảm thì có lẽ chuyện đã dễ chịu hơn. Nhưng ông biết cái kiểu cách lạ lùng của phụ nữ mà! Tôi có làm gì đi nữa vợ tôi cũng không ghét bỏ tôi. Nếu tôi có khắt khe với vợ, thậm chí tàn nhẫn như nhiều người đã nói, thì cũng là vì tôi biết nếu mình giết chết được tình cảm của vợ, hay nếu biến được nó thành sự căm ghét, chuyện sẽ dễ chịu hơn cho cả hai. Nhưng chẳng có gì thay đổi được. Vợ tôi hết lòng yêu thương tôi ở những cánh rừng Anh quốc này cũng giống như đã hết lòng yêu thương tôi hai mươi năm trước bên bờ sông Amazon. Tôi có làm gì vợ tôi vẫn yêu thương như thường.

Rồi cô Grace Dunbar xuất hiện. Cô ấy trả lời mẩu rao vặt tìm nữ gia sư cho hai đứa con nhỏ của chúng tôi. Có lẽ ông đã nhìn thấy ảnh của cô ấy trên báo. Ai ai cũng phải nhìn nhận cô ấy cũng là một phụ nữ rất đẹp. Thế đấy, tôi không hề giả vờ là mình đạo đức hơn người khác, và thú thật với ông là tôi không thể nào sống dưới cùng một mái nhà với một phụ nữ như thế, rồi hằng ngày tiếp xúc với cô ấy mà lại không nảy sinh tình cảm. Ông có trách tôi không, ông Holmes?”

“Tôi không trách ông về tình cảm đó. Tôi sẽ trách nếu như ông bày tỏ tình cảm đó bởi vì, xét theo một khía cạnh nào đó, cô gái này thuộc sự bảo bọc của ông.”

“À, có lẽ thế,” nhà triệu phú đồng tình, mặc dù trong một thoáng lời trách cứ ấy đã khiến đôi mắt ông ta long lên ánh nhìn giận dữ ban nãy. “Tôi không giả vờ là mình tốt đẹp hơn thực tế. Tôi nghĩ suốt cả đời tôi là người muốn cái gì là giơ tay ra lấy, và tôi chưa bao giờ muốn có điều gì hơn là tình yêu của người phụ nữ đó, cũng như chiếm hữu được cô ấy. Và tôi đã nói với cô ấy như thế.”

“Ồ, ông đã nói vậy à?” Khi Holmes xúc động thì trông anh hết sức đáng sợ.

“Tôi nói với cô ấy rằng nếu tôi cưới được cô ấy thì tôi cưới ngay, nhưng việc đó ngoài khả năng của tôi. Tôi nói tiền bạc hoàn toàn không thành vấn đề và bất cứ điều gì có thể làm cho cô hạnh phúc và sung túc thì tôi sẽ làm hết.”

“Ông hào phóng quá,” Holmes nói với vẻ chế nhạo.

“Này, ông Holmes. Tôi đến gặp ông về chuyện chứng cứ chứ không phải về chuyện đạo đức. Tôi không cần ông phê phán.”

“Chỉ vì cô gái ấy mà tôi mới đụng tới vụ này,” giọng Holmes lạnh lùng. “Tôi không rõ những gì cô ta đang bị kết tội có tồi tệ hơn những gì chính ông đã thừa nhận hay không. Ông đã cố tình làm hại một cô gái vô phương tự vệ sống trong nhà ông. Một số người giàu các ông cần phải được dạy dỗ rằng không thể dùng tiền để mua chuộc cả thế giới này tha thứ cho mọi tội lỗi.”

Trước sự ngạc nhiên của tôi, ông trùm vàng bình tĩnh đón nhận lời trách cứ đó.

“Bây giờ chính tôi cũng thấy mình đáng trách. Cảm ơn Chúa là những trù tính của tôi đã không xảy ra như ý định. Cô ấy một mực cự tuyệt và muốn rời khỏi nhà tôi ngay lập tức.”

“Thế sao cô ta lại không bỏ đi?”

“À, trước tiên là do nhiều người khác phụ thuộc vào cô ấy, cho nên chuyện từ bỏ sinh kế sẽ ảnh hưởng xấu đến họ, và cô ấy thì không muốn thế. Khi tôi thề, và tôi đã thề với cô ấy là sẽ không quấy nhiễu nữa thì cô ấy bằng lòng ở lại. Nhưng còn lí do khác. Cô ấy biết mình có sức ảnh hưởng đối với tôi và ảnh hưởng đó mạnh hơn mọi sự chi phối khác trên đời. Cô ấy muốn sử dụng nó vì những điều tốt đẹp.”

“Bằng cách nào?”

“À, cô ấy có biết ít nhiều về chuyện làm ăn của tôi. Tôi làm ăn lớn lắm, ông Holmes ạ, lớn hơn sức tưởng tượng của mọi người bình thường. Tôi có thể xây hoặc phá, và tôi luôn lựa chọn phá. Tôi không chỉ có thể bóp chết những cá nhân đâu, mà còn có thể khiến các cộng đồng, thành phố, thậm chí cả những quốc gia phải khốn đốn. Kinh doanh là canh bạc khốc liệt và kẻ yếu sẽ bị bật bãi. Tôi muốn thắng trọn canh bạc đó. Tôi không bao giờ kêu rên và tôi mặc kệ nếu kẻ khác kêu rên. Nhưng cô ấy nhìn vấn đề khác hẳn. Tôi nghĩ cô ấy đúng. Cô ấy tin và nói rằng một khối gia tài vượt quá nhu cầu của kẻ sở hữu không nên được gây dựng trên cả vạn người tán gia bại sản không còn kế sinh nhai. Đó là quan điểm của cô ấy, và tôi nghĩ cô ấy nhìn thấy điều gì đó bền vững hơn tiền bạc. Cô ấy thấy tôi chịu nghe lời và cô ấy tin là mình đang giúp ích cho đời bằng cách tác động vào công việc của tôi. Thế là cô ấy ở lại. Rồi chuyện đó xảy ra.”

“Ông nói rõ hơn về chuyện đó được không?”

Ông trùm vàng ngừng lời chừng một phút, gục đầu trong hai bàn tay, đắm chìm trong suy tư. “Mọi chứng cứ đều chống lại cô ấy. Tôi không thể bác bỏ điều đó. Và phụ nữ sống nội tâm thường làm nhiều chuyện mà cánh đàn ông không thể phán đoán. Lúc đầu tôi sững sờ, rối loạn tới mức tin ngay rằng cô ấy đã lầm đường lạc lối theo cách lạ lùng nào đó trái ngược hẳn với bản tính bình thường. Trong đầu tôi nảy ra một cách giải thích. Tôi sẽ nói cho ông biết, ông Holmes, nhưng tôi không bảo đảm là đúng. Điều chắc chắn là vợ tôi ghen dữ dội. Cơn ghen tuông ngầm có thể cũng điên rồ chẳng kém mọi sự ghen tuông biểu lộ ra ngoài, và mặc dù vợ tôi không có nguyên cớ nào để mà ghen, và tôi nghĩ vợ tôi cũng biết điều đó, bà ấy vẫn nhận ra cô gái Anh quốc này đang tác động đến tâm tư và công việc của tôi với một sức ảnh hưởng mà bà ấy không hề có. Đó là một tác động tốt nhưng điều đó không cải thiện được vấn đề. Vợ tôi điên cuồng vì lòng oán ghét và vì bầu máu nóng Amazon lúc nào cũng sôi sục. Có khả năng bà ấy đã mưu tính giết hại cô Dunbar, hoặc có thể đã dùng súng đe dọa để cô ấy hoảng sợ bỏ đi. Rồi có thể hai người đã giằng co và khẩu súng cướp cò giết chết người phụ nữ cầm súng.”

“Khả năng đó tôi cũng đã nghĩ tới,” Holmes nói. “Thực tình thì nếu không phải cô Dunbar đang tâm giết hại vợ ông thì chỉ có khả năng ông vừa nói là khả dĩ.”

“Nhưng cô ấy lại phủ nhận hoàn toàn điều này.”

“Chà, chưa phải kết luận cuối cùng, phải vậy không? Ai cũng có thể hiểu rằng một phụ nữ lâm vào tình cảnh kinh khủng như vậy có thể hấp tấp chạy về nhà trong nỗi bàng hoàng, tay vẫn cầm khẩu súng. Thậm chí cô ta còn có thể ném khẩu súng vào trong tủ quần áo mà không hay biết, và khi súng bị phát hiện thì cô ta có thể còn cố chối bay để thoát tội, vì không có cách giải thích. Thế thì điều gì chống lại giả thuyết này?”

“Chính bản thân cô Dunbar.”

“À, có thể.”

Holmes nhìn đồng hồ đeo tay. “Chắc chắn trong sáng nay chúng tôi có thể lấy được các giấy phép cần thiết và sẽ đến Winchester bằng chuyến tàu chiều. Khi nào gặp cô gái ấy thì rất có thể tôi mới giúp ông đắc lực hơn trong vụ này, mặc dù tôi không hứa hẹn là các kết luận của tôi sẽ nhất thiết như ý ông muốn.”

***

Có chút chậm trễ trong chuyện giấy phép, và thay vì đi Winchester hôm đó, chúng tôi xuống dinh thự Thor, cơ ngơi của ông Neil Gibson ở hạt Hampshire. Ông ta không đi cùng, nhưng chúng tôi có địa chỉ của hạ sĩ Coventry, cảnh sát địa phương, người đầu tiên xem xét vụ này. Anh ta là người cao gầy, da tái, có thái độ bí hiểm, úp mở, như muốn tỏ ra mình biết hoặc nghi ngờ nhiều hơn những gì dám nói ra. Anh ta còn có thêm cái trò hay đột ngột hạ giọng xuống thầm thì cứ như là đề cập điều gì đó tối quan trọng nhưng thực ra thông tin này hầu như ai cũng biết cả. Ngoài những tật đó ra, anh ta nhanh chóng chứng tỏ mình là một người chân thật, tử tế và không ngạo mạn tới mức không dám thừa nhận mình bất lực trong vụ này và hoan nghênh mọi trợ giúp.

“Dù sao tôi vẫn thích ông lo liệu hơn là sở Cảnh sát London, ông Holmes. Nếu kéo Sở Cảnh sát London vào vụ này thì địa phương có thành công cũng chẳng được tưởng thưởng mà thất bại lại bị khiển trách. Ông là người thẳng thắn, điều này tôi đã nghe nói.”

“Tôi không cần xuất hiện trong vụ này đâu,” Holmes nói trước vẻ an lòng thấy rõ của anh cảnh sát u sầu mới quen. “Nếu giải quyết được vụ này tôi cũng chẳng cần được nêu tên.”

“Ôi, ông đúng là quý hóa quá. Còn bác sĩ Watson bạn ông thì tôi biết là đáng tin cậy rồi. Này, ông Holmes, vì chúng ta sẽ đi tới chỗ đó nên tôi có một câu muốn hỏi ông. Tôi không hề hé răng với ai ngoại trừ ông thôi.” Anh ta nhìn quanh cứ như không dám thốt ra lời. “Ông không nghĩ là có khả năng chính ông Neil Gibson là người phạm tội à?”

“Tôi đã cân nhắc điều đó.”

“Ông chưa gặp cô Dunbar. Cô ấy là người tuyệt vời trong mọi phương diện. Ông ta rất có thể đã muốn đá vợ mình sang một bên. Và những người Mỹ này sẵn sàng dùng súng hơn là dân Ănglê chúng ta. Hung khí là khẩu súng lục của ông ta mà.”

“Đã xác định rõ chưa?”

“Rồi, thưa ông. Đó là một trong hai khẩu súng lục của ông ta.”

“Một trong hai? Thế khẩu súng kia đâu?”

“Ồ, tay nhà giàu này có đủ loại súng ống. Chúng tôi vẫn chưa xác định ra khẩu thứ hai của cặp súng lục đó, nhưng cái hộp đựng súng được làm cho hai khẩu.”

“Nếu là một cặp thì chắc chắn ông phải đối chiếu được chứ.”

“Chà, chúng tôi đã cho bày hết súng trong nhà đó, nếu ông muốn xem qua.”

“Chắc để lúc khác. Tôi nghĩ bây giờ chúng ta sẽ cùng đi xem qua nơi xảy ra thảm kịch.”

Cuộc đối thoại này diễn ra trong phòng khách nhỏ của căn nhà gỗ khiêm nhường dùng làm đồn cảnh sát của hạ sĩ Coventry.

Một quãng đi bộ chừng nửa dặm vượt bãi đất hoang lộng gió, toàn những bụi dương xỉ tàn úa nâu vàng, đưa chúng tôi đến một cánh cổng phụ dẫn vào khu đất của dinh thự Thor. Một lối đi nhỏ đưa chúng tôi băng qua khu cấm săn bắn chim trĩ, và rồi từ một khoảnh đất trống chúng tôi nhìn thấy tòa nhà bề thế nửa bằng gạch nửa bằng gỗ, phong cách nửa Tudor nửa George, nằm trên đỉnh đồi. Cạnh chúng tôi là hồ nước chạy dài, lúp xúp lau sậy, phần giữa hồ thu hẹp lại có một cây cầu bằng đá dành cho xe ngựa chạy băng qua nhưng hai bên cầu mặt nước lại mở rộng thành hai hồ nhỏ. Người dẫn đường của chúng tôi dừng lại ở đầu cầu và chỉ tay xuống đất.

“Xác bà Gibson nằm ở đây. Tôi đã đánh dấu bằng tảng đá đó.”

“Tôi được biết ông đã tới đây trước khi cái xác được mang đi?”

“Đúng, họ báo là tôi tới ngay.”

“Ai báo?”

“Chính ông Gibson. Ngay lúc nghe tiếng tri hô, ông ta cùng nhiều người khác trong nhà chạy ra, và ông ta không cho một ai đụng vào khi cảnh sát chưa tới.”

“Vậy là đúng. Theo tường thuật của báo chí, tôi biết súng bắn ở cự li rất gần.”

“Đúng, thưa ông, rất gần.”

“Gần phía thái dương bên phải?”

“Đằng sau đó một chút, thưa ông.”

“Cái xác nằm như thế nào?”

“Nằm ngửa, thưa ông. Không hề có dấu hiệu xô xát. Không có vết tích. Không có vũ khí. Bàn tay trái bà ta nắm chặt bức thư ngắn của cô Dunbar.”

“Ông bảo sao? Nắm chặt?”

“Đúng, thưa ông, chúng tôi gần như không cạy mấy ngón tay ra được.”

“Chi tiết đó hết sức quan trọng. Nó loại trừ khả năng cho rằng ai đó có thể đã nhét bức thư ấy vào tay người chết để ngụy tạo chứng cứ. À! Theo tôi nhớ thì bức thư rất ngắn: Tôi sẽ đến cầu Thor lúc 9 giờ. G. Dunbar. Phải vậy không?”

“Đúng, thưa ông.”

“Cô Dunbar có thừa nhận đã viết bức thư ấy không?”

“Có, thưa ông.”

“Cô ta giải thích thế nào?”

“Cô ta dành lời bào chữa cho phiên tòa đại hình. Cô ấy không nói gì cả.”

“Vụ này thú vị đây. Nội dung bức thư đúng là quá rõ ràng, phải không?”

“Chà, coi bộ là thế,” người dẫn đường nói, “nếu như tôi được mạn phép nói ra thì đây là điểm rõ ràng nhất trong toàn bộ sự việc.”

Holmes lắc đầu. “Cứ cho là bức thư đó là thật và do cô Dunbar viết ra đi, chắc chắn bà Gibson đã nhận được thư này trước đó rồi, có lẽ một hoặc hai giờ trước. Vậy thì tại sao bà ta vẫn giữ chặt bức thư trong tay chứ? Sao lại phải cẩn thận mang theo bức thư làm gì? Bà ta đâu có cần trình bức thư đó khi gặp người hẹn. Không thấy kì lạ sao?”

“À, thưa ông, theo như ông nghĩ thì có lẽ kì lạ thật.”

“Chắc tôi phải ngồi yên lặng vài phút suy nghĩ kĩ.” Anh an vị trên bờ đá của thành cầu và tôi có thể thấy đôi mắt xám lanh lợi của anh phóng những cái nhìn nghi hoặc về mọi hướng. Thình lình anh đứng bật dậy chạy băng qua góc lan can đối diện, rút phắt kính lúp trong túi ra, và bắt đầu săm soi cái công trình bằng đá ấy.

“Đúng là kì lạ,” anh nói.

“Đúng vậy, thưa ông, chúng tôi đã thấy chỗ mẻ ở rìa lan can. Tôi chắc là do ai đó đi qua đã tạo ra.”

Thành cầu xây bằng đá xám nhưng chỉ có mỗi chỗ đó là lộ ra một đốm trắng không lớn hơn đồng sáu xu. Khi xem xét kĩ ta có thể thấy mặt thành cầu bị mẻ vì một cú nện mạnh.

“Phải dùng sức lắm mới làm mẻ được,” Holmes trầm ngâm nói. Anh vung gậy lên quật nhiều lần xuống mặt đá nhưng không tạo được dấu vết gì. “À, một cú giáng mạnh đây. Ngay vị trí cũng kì lạ nữa. Không phải bên trên mà là ở phía dưới, vì ta chỉ thấy vết sứt mẻ ở rìa dưới lan can.”

“Nhưng vết này cách chỗ xác chết nằm ít nhất cũng gần mười lăm foot.”

“Đúng, cách xác chết gần mười lăm foot. Có thể nó chẳng liên quan gì đến vụ này, nhưng cũng đáng chú ý. Tôi thấy ở đây chẳng còn gì để tìm hiểu nữa. Ông nói không hề có dấu chân nào à?”

“Đất này cứng như sắt, thưa ông. Không hề có vết tích gì cả.”

“Vậy ta đi được rồi. Trước hết, chúng tôi sẽ tới tòa nhà đó để xem số vũ khí mà ông nói. Sau đó chúng tôi sẽ đi Winchester vì tôi muốn gặp cô Dunbar trước khi có thể xúc tiến điều gì đó.”

Ông Gibson lên thành phố chưa về nhưng trong nhà chúng tôi gặp ông Bates dễ xúc cảm đã ghé đến chỗ chúng tôi sáng nay. Với vẻ hào hứng đầy ác ý, ông ta cho chúng tôi xem một dãy đủ thứ vũ khí trong mọi hình dạng, kích cỡ mà gia chủ đã tích lũy trong suốt cuộc đời bạt mạng.

“Ông Gibson có nhiều kẻ thù, bất kì ai biết rõ ông ta và cách hành sự của ông ta đều không lạ gì chuyện đó,” ông Bates nói. “Ông ta đi ngủ nhưng trong ngăn kéo cạnh giường là khẩu súng lục nạp đạn sẵn. Ông ta là người bạo lực, thưa ông, và nhiều lần cả đám chúng tôi đều sợ ông ta. Tôi chắc chắn là bà chủ tội nghiệp vừa qua đời cũng thường bị khiếp hãi như vậy.”

“Có bao giờ ông chứng kiến bà chủ bị đánh đập hành hạ chưa?”

“Chưa, tôi không thể nói thế. Nhưng tôi có nghe những lời lẽ tệ hại chẳng kém gì đòn roi, những lời miệt thị cay độc, lạnh lùng, thậm chí nói ra ngay trước mặt gia nhân.”

***

“Cuộc sống riêng tư của nhà triệu phú coi bộ không xán lạn mấy,” Holmes nhận xét khi chúng tôi trên đường ra nhà ga. “Này, Watson, chúng ta đã có được rất nhiều dữ kiện, một số là thông tin mới, thế nhưng tôi vẫn chưa kết luận được. Cho dù ông Bates ghét chủ nhân thấy rõ, ông ta vẫn bảo tôi là khi có người tri hô thì ông Gibson chắc chắn đang ở trong thư phòng. Bữa ăn tối đã kết thúc lúc 8 giờ 30 và tất cả đều bình thường cho đến lúc đó. Đúng là gần khuya mới có báo động nhưng bi kịch chắc chắn xảy ra vào khoảng thời gian nêu trong thư. Không hề có bằng chứng nào cho thấy ông Gibson đã ra ngoài kể từ khi ông ta ở thành phố về nhà lúc 5 giờ. Mặt khác, theo tôi hiểu thì cô Dunbar có thừa nhận đã hẹn bà Gibson ở cây cầu đó. Ngoài ra cô ta không chịu nói gì cả vì luật sư đã khuyên cô ta để dành lời bào chữa khi ra tòa. Chúng ta cần hỏi cô gái ấy nhiều điều rất quan trọng, và chừng nào chưa gặp cô ta thì đầu óc tôi vẫn còn khó chịu. Phải thú thật là tôi thấy vụ này hoàn toàn bất lợi cho cô ta, chỉ trừ một điểm duy nhất.”

“Là gì, Holmes?”

“Việc tìm thấy khẩu súng lục trong tủ quần áo.”

“Ôi trời, Holmes!” Tôi kêu lên. “Tôi lại thấy đó là tình tiết có sức buộc tội nhất.”

“Không phải vậy, Watson. Ngay từ đầu khi đọc báo loáng thoáng tôi đã thấy điểm này kì lạ rồi, và bây giờ khi đã tiếp cận vụ án thì đó là cơ sở vững chắc duy nhất để tôi hi vọng. Chúng ta phải tìm kiếm sự hợp lí. Ở đâu thiếu hợp lí thì ta phải nghi ngờ là có dối trá.”

“Tôi không hiểu ý anh.”

“Thế này nhé, Watson, cứ giả sử anh chính là người phụ nữ chuẩn bị trừ khử tình địch bằng một phương cách lạnh lùng đã trù tính trước, cứ tưởng tượng vậy đi. Anh đã lập mưu. Một bức thư đã được viết. Nạn nhân đã tới. Anh có vũ khí. Tội ác được thực hiện. Mọi thứ trọn vẹn và chu toàn. Thử hỏi sau khi tiến hành tội ác một cách xảo quyệt đến thế, bây giờ anh lại giấu đầu lòi đuôi bởi thay vì ném luôn súng xuống đáy hồ đầy lau sậy cạnh đó để vĩnh viễn che giấu chứng cứ, anh lại cẩn thận mang khẩu súng về nhà cất vào tủ quần áo, nơi chắc chắn sẽ bị lục soát đầu tiên à? Bạn thân của anh đây không thể nào gọi anh là một kẻ ranh ma đâu, Watson, thế nhưng tôi không sao tưởng tượng nổi anh lại có thể làm chuyện gì hết sức thô thiển như vậy.”

“Trong trạng thái kích động nhất thời thì sao?”

“Không đâu, Watson, tôi không thừa nhận chuyện đó có thể xảy ra. Khi tội ác đã được trù tính cẩn thận, thì phương thức che giấu tội ác cũng phải được cẩn thận trù tính. Do đó tôi hi vọng là ở đây có sự hiểu lầm tai hại.”

“Nhưng có quá nhiều điều cần phải giải thích.”

“À, chúng ta sẽ bắt tay vào việc giải thích đó. Một khi quan điểm của anh đã thay đổi thì ngay cả cái gọi là chứng cứ có sức buộc tội nhất cũng trở thành manh mối dẫn đến sự thật. Chẳng hạn như khẩu súng lục đó. Cô Dunbar phủ nhận có biết đến nó. Theo giả thuyết mới của chúng ta, cô ta đã thành thật khi nói như thế. Do đó, khẩu súng đó do người khác bỏ vào ngăn kéo tủ quần áo cô ta. Người này là ai? Một kẻ muốn đổ tội cho cô ta. Kẻ đó chẳng phải là hung thủ thật sự hay sao? Anh thấy chúng ta đã đi đúng hướng điều tra có thể mang lại kết quả rõ ràng nhất.”

Chúng tôi buộc phải qua đêm ở Winchester vì các thủ tục giấy tờ vẫn chưa xong, nhưng sáng hôm sau, đi cùng vị luật sư đang lên Joyce Cummings, người được ủy quyền biện hộ, chúng tôi được phép gặp cô gái ấy trong nhà tù. Qua những gì đã nghe nói, tôi cũng biết mình sắp được gặp một giai nhân nhưng tôi không bao giờ quên được cái ấn tượng mà cô Dunbar đã gây ra với tôi. Thảo nào mà ngay cả nhà triệu phú quyền uy kia cũng nhận ra ở cô một điều gì đó còn quyền uy hơn cả ông ta - một điều gì đó có thể kiểm soát và dẫn dắt người khác. Khi nhìn nét mặt đẹp như vẽ, thanh tú nhưng đầy biểu cảm kia, ta cũng cảm thấy ngay cho dù cô ấy có khả năng làm chuyện dữ dội đi nữa thì trong cô vẫn có phẩm chất cao quý khiến những tác động của cô luôn hướng về điều thiện. Dáng cao, da nâu, thân hình quý phái và dung mạo uy nghi, nhưng đôi mắt huyền lại ẩn chứa vẻ khẩn cầu, bất lực của một sinh vật bị săn đuổi đã nhận ra bốn bề đầy cạm bẫy nhưng không tài nào thoát ra được. Giờ đây, khi cô biết là có sự hiện diện và trợ giúp của anh bạn lừng danh của tôi thì hai gò má xanh xao của cô mới ửng hồng đôi chút và một tia hi vọng bắt đầu long lanh trong ánh mắt đang hướng về chúng tôi.

“Có lẽ ông Neil Gibson đã cho ông biết chuyện giữa tôi và ông ấy?” Cô gái hỏi với giọng khẽ khàng, xúc động.

“Đúng,” Holmes đáp, “cô không cần phải tự làm khổ mình để kể lại chuyện đó. Sau khi gặp cô, tôi sẵn sàng tin lời ông Gibson về cả sức ảnh hưởng của cô đối với ông ta lẫn sự vô tư của cô trong mối quan hệ của hai người. Nhưng tại sao toàn bộ tình tiết này không được trưng ra trước tòa?”

“Tôi cứ nghĩ rằng một sự buộc tội phi lí như thế không thể nào kéo dài mãi. Tôi thấy nếu cứ chờ đợi thì toàn bộ sự việc sẽ tự sáng tỏ mà không cần phải nhất thiết soi vào những chi tiết đau đớn trong cuộc sống riêng tư của gia đình này. Nhưng tôi biết tình hình càng thêm nghiêm trọng chứ không hề sáng tỏ gì.”

“Thưa quý cô,” Holmes nhiệt tình nói to, “tôi xin cô đừng có ảo tưởng gì về vấn đề này. Ông Cummings có thể cho cô biết rằng mọi quân bài hiện nay đều bất lợi cho chúng ta, và chúng ta phải làm mọi điều khả dĩ nếu như muốn thắng được ván này. Việc giả vờ rằng cô không gặp nguy hiểm gì ghê gớm là một trò lừa gạt tàn nhẫn. Thế nên cô phải hết lòng giúp chúng tôi tìm ra sự thật.”

“Tôi sẽ không giấu giếm điều gì.”

“Vậy thì cho tôi biết quan hệ thật sự giữa cô với phu nhân Gibson.”

“Bà ấy căm ghét tôi, thưa ông Holmes. Bà ấy căm ghét tôi với tất cả sự mãnh liệt của bản chất người vùng nhiệt đới. Bà ấy là người không hề làm gì nửa vời, và bà ấy yêu chồng bao nhiêu thì cũng căm ghét tôi bấy nhiêu. Có khả năng là bà ấy hiểu lầm mối quan hệ giữa chồng mình với tôi. Tôi không muốn nói xấu bà ấy nhưng bà Gibson yêu thương chồng hết sức mãnh liệt theo nghĩa thể xác tới mức bà ấy không hiểu nổi mối quan hệ tinh thần, thậm chí tâm hồn, đã ràng buộc chồng mình với tôi, hoặc bà ấy không hình dung nổi là chính mong muốn tác động tới quyền lực của ông ấy vì những mục đích tốt đẹp mới giữ tôi ở lại. Bây giờ tôi hiểu ra là mình đã lầm. Tôi không có lí do chính đáng nào để ở lại ngay cái nơi mà chính tôi là căn nguyên bất hạnh, và chắc chắn sự bất hạnh ấy vẫn sẽ tồn tại trong căn nhà đó dẫu cho tôi có bỏ đi.”

“Này cô Dunbar,” Holmes nói, “xin cô cho biết chính xác chuyện gì đã xảy ra tối hôm đó.”

“Tôi chỉ có thể nói sự thật theo như tôi biết, thưa ông Holmes, nhưng tôi không có vị thế để chứng minh điều gì cả, và có những chi tiết, những chi tiết quan trọng nhất, mà tôi không thể giải thích hay có thể hình dung ra bất kì lời giải thích nào.”

“Nếu cô tìm ra các chi tiết đó, có lẽ người khác sẽ tìm được cách giải thích.”

“Thế thì chuyện tôi có mặt ở cầu Thor đêm hôm đó là do tôi nhận được thư của bà Gibson vào buổi sáng. Bức thư nằm trên bàn phòng học, và có thể do chính tay bà ấy đã đặt ở đó. Thư khẩn nài tôi gặp bà ấy ở cầu Thor sau bữa ăn tối, bảo rằng bà ấy có chuyện quan trọng muốn nói, và yêu cầu tôi để thư phúc đáp trên chiếc đồng hồ mặt trời trong vườn, vì bà ấy không muốn ai biết chuyện riêng tư này. Bà ấy yêu cầu tôi hủy thư của bà và tôi đã đốt nó trong lò sưởi phòng học. Bà Gibson rất sợ chồng, người đối xử với bà rất tàn tệ và tôi cũng thường trách ông ấy vì chuyện đó. Vậy nên lúc đó tôi đoán là bà ấy làm thế vì không muốn chồng biết chuyện gặp gỡ này.”

“Thế nhưng bà ta lại giữ bức thư phúc đáp của cô rất cẩn thận?”

“Vâng, tôi ngạc nhiên khi nghe nói lúc chết bà ấy vẫn nắm bức thư đó trong tay.”

“À, chuyện gì xảy ra sau đó?”

“Tôi tới như đã hứa. Khi tôi đến cầu thì bà Gibson đã chờ sẵn. Cho tới lúc đó tôi không thể nào ngờ là người đàn bà khốn khổ ấy căm ghét tôi đến thế. Bà ấy cứ như mụ điên; quả thực tôi nghĩ bà ấy là người điên, điên tới mức rồ dại vì bà ta có tài giả bộ xuất sắc mà người mất trí thường có. Nếu không thì làm sao bà ấy có thể vô tư gặp tôi hằng ngày mà trong lòng lại căm ghét tôi sôi sục như vậy. Tôi không nhắc lại những gì bà ấy đã nói với tôi. Bà ấy đã trút hết tức tối điên cuồng ra thành những lời lẽ dữ dội, ghê gớm. Tôi thậm chí không đáp trả… tôi không nói được tiếng nào. Gặp bà ấy đúng là kinh khủng. Tôi đưa tay bịt tai và bỏ chạy. Khi tôi bỏ đi thì bà Gibson vẫn đứng đó, vẫn gào thét rủa sả, ở ngay đầu cầu.”

“Nơi sau đó người ta tìm thấy xác bà ta?”

“Cách chỗ đó mấy yard.”

“Cứ cho là bà ta đã chết không bao lâu sau khi cô bỏ đi, thế cô có nghe thấy tiếng súng nào không?”

“Không, tôi không nghe thấy gì hết. Nhưng thưa ông Holmes, quả thực là tôi bức bối và kinh hãi vì cơn lôi đình kinh khủng của bà ấy tới mức tôi chạy ngay về phòng riêng cho yên, và tôi không còn nhận biết được bất cứ chuyện gì đã xảy ra.”

“Cô bảo cô quay về phòng riêng. Cho tới sáng hôm sau cô có đi ra ngoài không?”

“Có, khi nghe tri hô là kẻ khốn khổ ấy đã chết, tôi có chạy ra cùng với những người khác.”

“Cô có thấy ông Gibson không?”

“Có, ông ta vừa từ chỗ cây cầu đó quay về thì tôi gặp. Ông ta cho gọi bác sĩ và cảnh sát ngay.”

“Cô thấy ông ta có vẻ gì hoang mang không?”

“Ông Gibson là người rất biết tự chủ. Tôi nghĩ là ông ấy không bao giờ để lộ cảm xúc ra ngoài mặt. Nhưng tôi là người biết rõ ông ấy nên có thể thấy là ông ấy hết sức lo lắng.”

“Bây giờ chúng ta tới điểm quan trọng nhất. Khẩu súng lục tìm được trong phòng cô. Trước đó cô thấy nó bao giờ chưa?”

“Chưa bao giờ, tôi xin thề.”

“Súng được tìm ra lúc nào?”

“Sáng hôm sau, khi cảnh sát lục soát.”

“Nằm lẫn trong quần áo của cô?”

“Vâng, ở đáy tủ dưới mấy bộ váy của tôi.”

“Cô không biết được nó đã ở đó bao lâu sao?”

“Sáng ngày hôm trước đâu hề có.”

“Sao cô biết?”

“Vì chính tôi dọn dẹp tủ quần áo.”

“Vậy là xong. Thế thì ai đó đã vào phòng đặt khẩu súng ở đó để buộc tội cô.”

“Chắc là vậy.”

“Vậy lúc nào?”

“Chỉ có thể vào giờ ăn, hoặc vào những giờ tôi ở trong phòng học với bọn trẻ.”

“Thế cô vẫn ở trong phòng học khi nhận bức thư à?”

“Vâng, từ đó cho đến hết buổi sáng.”

“Cảm ơn cô Dunbar. Cô còn thông tin gì khác có thể giúp tôi điều tra không?”

“Tôi nghĩ là hết rồi.”

“Trên mặt đá của cây cầu có một vết sứt mẻ rất mới nằm phía đối diện với xác chết. Cô có thể nghĩ ra lời giải thích nào không?”

“Chắc chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên.”

“Kì lạ, cô Dunbar, rất kì lạ. Tại sao nó lại xuất hiện ngay lúc xảy ra thảm kịch này chứ, và sao lại ngay chỗ đó?”

“Nhưng cái gì gây ra mới được chứ? Chỉ có thể sức mạnh lớn lắm mới làm mẻ đá được thôi.”

Holmes không trả lời. Gương mặt hăm hở, trắng xanh của anh đột nhiên lộ vẻ căng thẳng, xa xăm mà tôi đã quen liên kết với những biểu hiện thiên tư tột bậc của anh. Những xáo trộn trong tâm trí Holmes lộ rõ tới mức chúng tôi không ai dám lên tiếng, và cả ba - luật sư, tù nhân, và tôi - cứ ngồi nhìn anh trong sự im lặng tập trung miệt mài. Anh thình lình đứng phắt dậy, người run bắn vì sức mạnh của tinh thần và sự cấp thiết phải hành động.

“Đi, Watson, đi!” Anh thốt lên.

“Chuyện gì thế, ông Holmes?”

“Đừng bận tâm, thưa cô. Ông Cummings này, rồi chúng tôi sẽ báo tin. Được thần công lí phò trợ thì tôi sẽ cho ông một vụ án chấn động cả Anh quốc. Cô Dunbar, ngày mai cô sẽ biết tin, còn trong lúc này tôi bảo đảm với cô rằng mây mù đang tan biến và tôi hoàn toàn hi vọng là ánh sáng chân lí sẽ ló dạng.”

Từ Winchester đến dinh thự Thor là một hành trình ngắn nhưng vì tâm trạng nôn nóng tôi lại thấy dài lê thê, còn với Holmes hẳn là bất tận, bởi trong sự bồn chồn căng thẳng anh không thể ngồi yên mà cứ đi qua đi lại trong toa tàu hoặc gõ liên hồi mấy ngón tay dài vào nệm ghế cạnh bên. Tuy nhiên, khi tàu gần tới nơi, anh đột ngột sang ngồi đối diện - chúng tôi bao riêng cả toa hạng nhất - hai bàn tay đặt trên hai đầu gối tôi, anh nhìn chằm chằm vào mặt tôi với ánh mắt tinh quái kì cục vốn là đặc trưng những lúc anh nổi hứng trêu đùa.

“Watson,” anh nói, “tôi nhớ ra anh thường mang vũ khí trong những chuyến du hí như thế này của chúng ta.”

May cho anh là tôi mang súng theo bởi vì anh ít bận tâm đến sự an nguy của bản thân một khi đầu óc đã mê mải với một vấn đề nào đó, và khẩu súng lục của tôi đã hơn một lần trở thành người bạn cứu tinh. Tôi nhắc lại điều đó với anh.

“Đúng, đúng, tôi hơi lơ đãng trong mấy chuyện đó. Nhưng anh có mang súng lục theo không?”

Tôi rút trong túi bên hông ra một món vũ khí cầm tay, nhỏ gọn nhưng được việc. Anh tháo chốt, trút hết đạn ra, rồi xem xét cẩn thận.

“Nặng đấy… nặng đáng kể,” anh nói.

“Đúng, một thứ khá chắc chắn đấy.”

Anh trầm ngâm nhìn khẩu súng một hồi rồi nói, “Watson này, tôi nghĩ khẩu súng của anh sẽ có mối liên quan mật thiết với bí ẩn chúng ta đang điều tra.”

“Ôi Holmes ơi, anh cứ đùa!”

“Không đâu, Watson, tôi rất nghiêm túc. Chúng ta sẽ tiến hành một thử nghiệm. Nếu có kết quả thì mọi chuyện sẽ rõ ràng. Và thử nghiệm ấy sẽ tùy thuộc vào cách phản ứng của khẩu súng này. Bỏ ra một viên đạn. Bây giờ chúng ta lắp năm viên còn lại vào rồi khóa chốt an toàn. Đấy! Như thế nó sẽ nặng hơn và sẽ mô phỏng lại tốt hơn.”

Tôi chẳng hiểu anh đang nghĩ gì còn anh cũng chẳng giải thích mà chỉ ngồi chìm đắm trong suy nghĩ cho tới khi tàu đến ga Hampshire. Chúng tôi đón một chiếc xe ngựa ọp ẹp và mười lăm phút sau đã tới chỗ của anh bạn tâm phúc - viên hạ sĩ cảnh sát.

“Manh mối à, ông Holmes? Là gì vậy?”

“Tất cả tùy thuộc vào cách khẩu súng lục của bác sĩ Watson phản ứng ra sao,” bạn tôi nói. “Đầy này. Ông hạ sĩ, bây giờ mua cho tôi mười yard dây được không?”

Tiệm nhỏ trong làng bán một cuộn dây bện chắc chắn.

“Tôi nghĩ chúng ta chỉ cần chừng đó,” Holmes nói. “Bây giờ nếu ông vui lòng thì chúng ta lại lên đường và tôi hi vọng đây là chặng cuối của hành trình.”

Mặt trời đang lặn, biến cả vùng truông Hampshire nhấp nhô thành một quang cảnh mùa thu tuyệt mĩ. Với những cái liếc mắt hoài nghi và chê trách bộc lộ ngờ vực của viên hạ sĩ về sự tĩnh trí của bạn tôi, anh ta cứ tấp tểnh đi bên cạnh. Khi đến gần nơi xảy ra tội ác, tôi thấy bạn mình thực tình hết sức bối rối tuy ngoài mặt vẫn giữ vẻ điềm tĩnh quen thuộc.

“Đúng,” anh đáp lại nhận xét của tôi, “anh đã từng thấy tôi chọn sai hướng tiếp cận vấn đề rồi, Watson. Tôi có trực giác trong những chuyện như thế này nhưng có khi cũng sai lầm. Chuyện này có vẻ chắc chắn khi ban đầu nó lóe lên trong tâm trí tôi ở nhà tù Winchester, nhưng một hạn chế của đầu óc nhanh nhạy là ta lúc nào cũng có thể nghĩ ra nhiêu cách lí giải thay thế khiến ta dễ nhìn nhận bị sai lầm. Thế nhưng… thế nhưng… Thôi, Watson, phải thử mới biết.”

Anh vừa bước đi vừa buộc chặt một đầu dày vào báng súng lục. Bây giờ chúng tôi đã đến nơi xảy ra thảm kịch. Theo sự chỉ dẫn của viên cảnh sát, anh hết sức tỉ mỉ đánh dấu đúng vị trí xác chết đã nằm. Rồi anh lùng sục giữa các bụi dương xỉ và thạch nam cho đến khi tìm được một tảng đá khá lớn. Anh buộc đầu dây kia vào tảng đá rồi vắt qua lan can thành cầu cho nó đong đưa bên trên mặt nước. Sau đó anh đứng ngay cái vị trí định mệnh ấy, cách thành cầu một khoảng, tay cầm khẩu súng lục của tôi, sợi dây được căng thẳng giữa món khí giới ấy và tảng đá nặng phía thành cầu bên kia.

“Thử coi nào!” Anh kêu lên.

Vừa nói anh vừa nâng khẩu súng lên ngang đầu rồi buông tay ra. Trong chớp nhoáng, sức nặng của tảng đá đã giật phăng khẩu súng đi, va mạnh đánh sầm một tiếng vào thành lan can và rơi xuống nước biến mất ở phía bên kia. Khẩu súng chưa kịp chìm thì Holmes đã quỳ gối bên cạnh thành cầu bằng đá, và một tiếng kêu hân hoan cho biết anh đã tìm thấy đúng điều mong đợi.

“Làm sao chứng minh chính xác hơn được chứ? Thấy chưa, Watson, khẩu súng của anh đã phá được án!” Anh chỉ tay vào vết mẻ thứ hai đúng kích cỡ và hình dáng của vết đầu tiên đã xuất hiện phía dưới rìa đá lan can.

“Tối nay chúng tôi sẽ trọ ở lữ quán,” anh nói tiếp khi đứng dậy đối diện với viên hạ sĩ đang sửng sốt. “Tất nhiên ông phải tìm một cái móc cầu và ông sẽ dễ dàng lấy khẩu súng của bạn tôi lên. Ông cũng sẽ thấy bên cạnh nó là khẩu súng, sợi dây và vật nặng của người đàn bà hẹp hòi muốn che giấu tội lỗi của chính mình và áp đặt tội giết người cho một nạn nhân vô can. Ông có thể báo ông Gibson biết là sáng mai tôi sẽ gặp ông ta, khi xúc tiến những bước cần thiết để bào chữa cho cô Dunbar.”

Tối hôm đó, khi chúng tôi cùng ngồi hút thuốc ở lữ quán trong làng, Holmes cho tôi biết vắn tắt những gì đã diễn ra.

“Watson,” anh nói, “tôi e là anh sẽ chẳng làm tăng thêm được chút uy tín nào cho tôi nếu anh bổ sung vụ bí ẩn cầu Thor vào các tập ghi chép của anh. Đầu óc tôi đâm ra chậm chạp, cùn nhụt đi trong cái hỗn hợp giữa tưởng tượng và thực tế vốn là nền tảng tài nghệ của tôi. Phải thú thật rằng vết mẻ trên thành cầu bằng đá ấy cũng đủ để gợi ý ra cách giải quyết đúng đắn, nhưng tôi tự trách mình là đã không làm điều đó sớm hơn.

Phải công nhận là đầu óc tính toán của người đàn bà bất hạnh kia rất sắc sảo tinh vi, tới mức để làm sáng tỏ được mưu đồ của bà ta đúng là việc không hề đơn giản. Trong các cuộc phiêu lưu của chúng ta, tôi chưa gặp điển hình nào lạ lùng hơn về hậu quả của một tình yêu bệnh hoạn. Cho dù cô Dunbar là tình địch của bà ta theo nghĩa thể xác hay chỉ là theo nghĩa tinh thần thì trong mắt bà ta đều như nhau, đều không thể tha thứ được. Nhất định bà ta đã đổ lỗi cho cô gái vô tội kia về mọi chuyện cư xử hà khắc hay lời lẽ tàn nhẫn mà ông chồng đã cố gây ra để giết chết cái tình cảm bộc lộ thái quá của bà vợ. Cách giải quyết bà ta nghĩ ra trước hết là tự kết liễu đời mình. Thứ hai là làm sao tự sát nhưng lại đẩy nạn nhân của mình vào một số phận còn tồi tệ hơn bất kì cái chết bất đắc kì tử nào.

Chúng ta có thể theo dõi rõ ràng mọi diễn tiến, và chúng cho thấy một đầu óc tinh vi đáng nể. Người đã chết viết một bức thư rất tinh ranh, nhằm dụ dỗ cô Dunbar viết bức thư phúc đáp làm bằng chứng chửng tỏ chính cô gia sư đã lựa chọn nơi gây tội ác. Nhưng vì muốn bức thư đó chắc chắn được tìm thấy, bà ta có phần đã quá lố khi cứ nắm bức thư khư khư trong tay cho đến phút cuối cùng. Chỉ riêng điều này thôi lẽ ra đã khiến tôi phải nghi ngờ sớm hơn rồi.

Sau đó bà ta lấy một khẩu súng lục của chồng, như anh thấy đó, nhà này là cả một kho vũ khí, và dùng cho mục đích riêng. Bà ta đem khẩu còn lại giống như vậy giấu trong tủ quần áo của cô Dunbar vào sáng hôm đó, sau khi đã bắn một viên đạn; việc này bà ta có thể làm dễ dàng ở trong rừng mà không ai chú ý. Rồi bà ta đi tới cây cầu nơi đã được trù tính hết sức tài tình để tống khứ khẩu súng của mình. Lúc cô Dunbar xuất hiện, bà ta dùng hết hơi sức cuối cùng để trút mọi căm hận, và rồi khi cô gái đã đi khuất tầm nghe, bà ta tiến hành cái mục đích kinh khủng đó. Mọi mắt xích bây giờ đã ở đúng vị trí và sợi xích đã đầy đủ. Báo chí có thể thắc mắc tại sao ngay từ đầu không ai cho nạo vét đáy hồ, nhưng chuyện xảy ra rồi thì dễ tỏ tài khôn, và dù sao mặt hồ rộng lớn đầy lau sậy kia cũng không dễ nạo vét trừ phi ta ý thức rõ mình tìm cái gì và tìm ở đâu. Đấy, Watson, chúng ta đã giúp đỡ một phụ nữ phi thường và cũng giúp một người đàn ông đáng sợ. Rất có thể là trong tương lai hai người này lại kết hợp với nhau, và thế giới tài chính có thể thấy ông Neil Gibson đã học được đôi điều trong căn phòng học đau buồn đó, nơi đã dạy cho chúng ta nhiều bài học nhân gian.”

ẢO VỌNG HỒI XUÂN
(The Creeping Man, 1923)

Sherlock Holmes luôn cho rằng tôi nên kể câu chuyện lạ lùng liên quan đến giáo sư Presbury, dù chỉ là để dẹp tan mọi tin đồn tệ hại từng làm xôn xao cả khu đại học và lan truyền khắp giới học giả London hồi hai mươi năm về trước. Tuy nhiên, vì một số trở ngại nảy sinh nên sự thật về vụ việc lạ thường này vẫn nằm yên trong chiếc hòm thiếc chứa đựng biết bao nhiêu ghi chép về những cuộc phiêu lưu của bạn tôi. Mãi tới bây giờ, chúng tôi mới được phép công bố diễn biến của một trong những vụ cuối cùng do Holmes giải quyết trước khi nghỉ tay gác kiếm. Tuy nhiên, ngay cả lúc này, khi phơi bày sự thật trước công chúng, tôi vẫn phải viết với sự thận trọng hết mức có thể.

Vào một chiều chủ nhật đầu tháng 9 năm 1903, tôi nhận được một bức điện súc tích của Holmes: ‘Đến ngay nếu tiện - Không tiện cũng đến. S.H’. Quan hệ giữa chúng tôi dạo ấy rất đặc biệt. Anh có nhiều thói quen, những thói quen rất đặc thù và độc đáo. Bản thân tôi đã trở thành một trong số đó. Đối với anh, sự hiện diện của tôi cũng chẳng khác gì cây vĩ cầm, thuốc lá sợi, cái tẩu đen cũ kĩ, mấy quyển danh mục, hay một vài thứ lặt vặt khác. Hễ có vụ án nào đòi hỏi sự lanh lẹ và một người đồng hành đáng tin cậy, anh lại gọi tôi. Ngoài ra, tôi cũng đắc dụng lắm chứ. Tôi là viên đá mài sắc trí tuệ anh. Tôi thúc đẩy anh làm việc. Anh thích nói ra những suy nghĩ của mình trước mặt tôi. Những lời anh nói chưa chắc đã dành cho tôi, vì nhiều câu chỉ hợp để anh nói với với các vật vô tri. Nhưng dù vậy, có tôi ghi nhận và góp lời đã trở thành thói quen của anh và cũng giúp anh được đôi chút. Nếu tôi khiến anh bực vì sự chậm chạp cố hữu về mặt trí lực thì sự bực tức ấy chỉ càng nhóm cho ngọn lửa của trực giác và cảm nhận vốn âm ỉ cháy trong anh bùng lên thêm mạnh, thêm rực rỡ. Vai trò khiêm nhường của tôi trong mối quan hệ này là vậy đó.

Khi đến phố Baker, tôi thấy anh cuộn mình trong ghế bành, hai chân co lên, miệng ngậm tẩu và vầng trán hằn sâu nét suy tư. Rõ ràng anh đang đau đầu vì một vấn đề hóc búa. Vẫy tay một cái, anh ra hiệu cho tôi ngồi vào chiếc ghế bành tôi hằng quen thuộc, nhưng suốt nửa giờ sau, anh không hề để ý đến sự hiện diện của tôi. Rồi anh bỗng giật mình như vừa bừng tỉnh cơn mơ và, với nụ cười khó hiểu quen thuộc, anh chào đón tôi quay lại nơi từng là mái nhà của mình.

“Watson thân mến, mong anh bỏ qua cho chút đãng trí của tôi,” anh nói. “Có mấy chuyện kì lạ khiến tôi bận tâm suốt hai mươi tư giờ qua, rồi bản thân chúng lại sinh ra một số giả thuyết có tính chất khá tương đồng. Tôi đã nghiêm túc nghĩ đến chuyện viết một chuyên khảo về việc sử dụng chó trong công tác điều tra.”

“Nhưng Holmes, đề tài đó đã được khai thác rồi,” tôi nói. “Mấy giống chó săn…”

“Không, không, Watson, khía cạnh đó tất nhiên đã rõ. Nhưng còn khía cạnh khác tinh vi hơn nhiều. Có lẽ anh còn nhớ câu chuyện xảy ra ở trang trại Sồi Đỏ, được anh thuật lại theo kiểu giật gân độc đáo của mình. Trong vụ đó, nhờ để ý tới tâm tính của đứa trẻ mà tôi luận ra được thói quen gây án của người cha khả kính và rất ư tự mãn.”

“Ồ, tôi nhớ rõ lắm.”

“Lí luận của tôi về loài chó cũng tương tự. Con chó sẽ phản ánh đời sống của gia chủ. Anh đã bao giờ thấy một con chó hiếu động trong một gia đình u sầu, hay một con chó rầu rĩ trong một gia đình hạnh phúc chưa? Người bẳn tính sẽ có chó hay gầm gừ, người nguy hiểm có chó dữ tợn. Và tính khí nhất thời của chủ và chó sẽ phản ánh lẫn nhau.”

Tôi lắc đầu nói, “Holmes ơi, anh hơi viển vông rồi đó.”

Anh đã nhồi thêm thuốc vào tẩu và ngồi về chỗ, chẳng buồn để ý đến nhận xét của tôi. “Ứng dụng thực tiễn của điều tôi vừa nói rất gần với vụ tôi đang điều tra. Anh cũng biết vụ này là một cuộn chỉ rối, và nhiệm vụ của tôi là tìm được một đầu gút. Và đầu gút có thể nằm ở đáp án của câu hỏi: Tại sao Roy, con chó săn lai sói của giáo sư Presbury, lại hăm he cắn chủ?”

Tôi ngả lưng ra ghế mà trong lòng hơi thất vọng. Chỉ vì một điều nhỏ nhặt thế mà anh bảo tôi phải bỏ công bỏ việc tới sao? Holmes liếc nhìn tôi.

“Anh vẫn là Watson của ngày nào!” Anh nói. “Anh không hề hiểu rằng nhiều chuyện nghiêm trọng nhất có thể bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt nhất. Anh không thấy lạ khi Presbury, vị học giả cao niên, điềm đạm và là nhà sinh lí học của khu đại học Camford, lại bị chính con chó lai sói do ông ta nuôi tấn công những hai lần sao? Anh nghĩ nguyên nhân là do đâu?”

“Chắc con chó bị bệnh.”

“Cũng có thể. Nhưng con chó không tấn công ai khác, mà cũng chẳng quấy nhiễu chủ bao giờ, ngoại trừ hai lần đặc biệt đó. Chuyện kì lạ lắm, Watson ạ. Ồ, tôi nghe thấy tiếng chuông cửa. Chắc cậu Bennett đến trước giờ hẹn đây mà. Tôi đã mong được trò chuyện với anh lâu hơn trước khi tiếp anh ta.”

Có tiếng bước chân nhanh nhẹn lên cầu thang, nối tiếp bằng tiếng gõ cửa mạnh mẽ, và ngay sau đó thân chủ của chúng tôi trình diện. Anh ta trạc tầm ba mươi tuổi, cao lớn, điển trai, bảnh bao và thanh lịch, nhưng phong thái lại mang chút rụt rè của sinh viên, chứ không phải sự điềm tĩnh của người từng trải. Anh ta bắt tay với Holmes rồi nhìn tôi có phần ngạc nhiên.

“Thưa ông Holmes, chuyện này rất tế nhị,” anh ta nói. “Cứ thử ngẫm tới mối quan hệ của tôi với giáo sư Presbury, cả về mặt công lẫn tư mà xem. Thực tình tôi thấy khó lòng nói chuyện này trước một người thứ ba.”

“Cậu Bennett, xin cậu đừng ngại. Tôi cam đoan bác sĩ Watson đây là người biết giữ kẽ, và rất có thể tôi sẽ cần đến người giúp sức trong chuyện này.”

“Tùy ông vậy, ông Holmes. Tôi mong ông thông cảm cho sự dè dặt của tôi.”

“Watson, cậu Trevor Bennett đây là trợ lí của nhà khoa học lừng danh Presbury. Cậu ấy sống cùng nhà và đã đính hôn với ái nữ duy nhất của ông ta. Rõ ràng ta phải đồng ý là giáo sư có toàn quyền đòi hỏi lòng trung thành và tận tâm của cậu Bennett. Nhưng cách tốt nhất để bày tỏ những phẩm chất này chính là xúc tiến các bước làm sáng tỏ bí ẩn kì lạ kia.”

“Tôi cũng mong vậy, ông Holmes ạ. Đó là mục đích duy nhất của tôi. Bác sĩ Watson biết tình hình rồi chứ?”

“Tôi chưa kịp giải thích.”

“Vậy có lẽ tôi nên kể lại chuyện cũ trước khi đưa thêm các diễn biến mới.”

“Việc đó cứ để tôi,” Holmes nói, “tôi sẽ điểm lại sự việc cho đúng trình tự, Watson, danh tiếng của giáo sư Presbury vang khắp Âu châu. Ông ta dành cả đời để nghiên cứu và chưa từng có điều tiếng gì. Ông ta góa vợ và có một cô con gái tên là Edith. Ông này cứng rắn, quả quyết và có thể nói là hiếu chiến. Nhưng đó là chuyện của vài tháng trước. Rồi nhịp sống thường nhật của ông ta bị phá vỡ. Ở tuổi sáu mươi mốt, ông ta đính hôn với cô con gái của giáo sư Morphy, đồng nghiệp giảng dạy môn giải phẫu so sánh. Theo tôi hiểu thì chuyện này không phải do người cao niên cố tình quyến rũ mà do người trẻ tuổi si mê rồ dại theo đuổi, bởi không ai có thể cưỡng nổi một người tình hết lòng như giáo sư Presbury. Cô gái là Alice Morphy, cả ngoại hình lẫn trí tuệ đều hoàn hảo, nên giáo sư mê đắm cũng phải thôi. Tuy nhiên, người nhà ông ta không ưng thuận lắm.”

“Chúng tôi thấy không xứng đôi vừa lứa,” vị khách nói.

“Chính xác. Không xứng và trái tự nhiên. Nhưng giáo sư Presbury giàu có và cha cô gái kia cũng không phản đối gì. Cô gái lại thấy trong những ứng cử viên, giáo sư là thích hợp để lấy làm chồng nhất. Cô gái có vẻ không để tâm tới tính tình lập dị của giáo sư. Cuộc hôn nhân này chỉ có một vấn đề duy nhất là tuổi tác.

Vào thời gian đó, một bí mật nho nhỏ bất ngờ đã đảo lộn nếp sống đều đặn của giáo sư. Ông ta làm những chuyện trước giờ chưa từng làm. Ông ta bỏ đi mà không nói cho ai biết là mình đi đâu. Ông ta đi biền biệt nửa tháng trời mới trở về với vẻ mệt mỏi vì đường xa. Ông ta không hề đả động gì về nơi đã đến, dù ông ta vốn thường hết sức bộc trực. Nhưng rồi tình cờ cậu Bennett, thân chủ của chúng ta đây, nhận được lá thư của một nghiên cứu sinh ở Prague cho hay là người này rất mừng khi thấy giáo sư Presbury ở đó, mặc dù không được trò chuyện với ông ta. Nhờ lá thư này mà người nhà biết ông ta đã tới đâu.

Giờ tới chuyện chính này. Từ sau chuyến đi, giáo sư thay đổi lạ lùng. Ông ta trở nên lén lút và kín kẽ. Mọi người xung quanh luôn có cảm giác ông ta không còn là người họ từng biết, mà giống một kẻ bị điều gì đó ám ảnh đến mức những đức tính cao đẹp vốn có của ông ta đều bị lu mờ. Nhưng trí tuệ của giáo sư không hề bị ảnh hưởng. Những bài giảng của ông ta vẫn tuyệt vời như xưa. Nhưng ông ta luôn có vẻ khác thường và đáng lo ngại. Con gái ông, người hết lòng thương cha, đã nhiều lần cố khôi phục mối quan hệ thâm tình như cũ và thử chọc thủng tấm màn bí ẩn bao quanh cha mình. Theo tôi biết thì cậu đây cũng hết sức cố gắng, nhưng đều vô ích. Và giờ, tôi sẽ nhường cậu Bennett nói về mấy lá thư.”

“Thưa bác sĩ Watson, xưa nay giáo sư chưa hề giấu giếm tôi điều gì. Dẫu cho tôi có là con hay em của giáo sư cũng sẽ không nhận được sự tín nhiệm cao hơn. Là thư kí của giáo sư, tôi giải quyết mọi giấy tờ gửi đến, đồng thời được phép mở xem và phân loại thư cho ông ấy. Sau khi ông ấy trở về, mọi chuyện liền thay đổi. Ông ấy bảo nếu bức thư nào từ London gửi tới có dấu chữ thập bên dưới con tem, nó phải để riêng ông ấy đọc. Nhiều bức thư như vậy đã qua tay tôi. Chúng được đóng dấu E.C và có tuồng chữ của người ít học. Tôi không biết giáo sư có hồi âm không, vì thư phúc đáp không qua tay tôi.”

“Và chiếc hộp,” Holmes nói.

“À, vâng, chiếc hộp. Sau chuyến đi xa, giáo sư mang về một cái hộp nhỏ. Đó là thứ duy nhất khiến chúng tôi ngờ rằng ông ấy đã tới Âu châu lục địa, vì cái hộp ấy được chạm trổ kì quái theo kiểu của người Đức. Ông ấy cất hộp trong tủ đựng dụng cụ. Một ngày nọ, khi đang tìm ống thông, tôi cầm cái hộp lên. Và ngạc nhiên thay, giáo sư nổi nóng và chửi rủa tôi bằng những lời lẽ bất lịch sự hết nhẽ. Đấy là lần đầu tiên giáo sư nặng lời trách mắng tôi và tôi thấy tổn thương lắm. Tôi cố giải thích là mình chỉ vô tình động vào cái hộp nhưng suốt cả buổi chiều, tôi thấy rõ giáo sư cứ hằm hè nhìn tôi và tôi cho rằng ông ấy nghi ngờ tôi gì đó.” Bennett rút trong túi ra một cuốn sổ nhỏ. “Chuyện xảy ra hôm mùng 2 tháng 7.”

“Cậu đúng là một nhân chứng tuyệt vời,” Holmes nói. “Có thể tôi sẽ cần đến những ngày tháng mà cậu đã ghi chép.”

“Tôi học được thói ghi chép từ người thầy danh tiếng của mình ấy mà. Từ lúc nhận thấy cung cách xử sự lạ lùng của ông ấy, tôi tự thấy phải có bổn phận nghiên cứu trường hợp này. Do đó, tôi cũng ghi lại một sự việc khác xảy ra vào cùng ngày, ngày mùng 2 tháng 7, con chó Roy tấn công giáo sư khi ông từ thư phòng ra hành lang. Ngày 11 và ngày 20 tháng 7 cũng xảy ra chuyện tương tự. Sau đó, chúng tôi phải nhốt Roy ra ngoài chuồng ngựa. Nó là con chó hiền lành, dễ thương… Chắc tôi đang làm chán tai quý vị.”

Bennett nói với giọng trách móc vì rõ ràng là Holmes nãy giờ không lắng nghe. Nét mặt anh se lại còn đôi mắt trân trân nhìn trần nhà. Mãi một lúc sau, anh mới bừng tỉnh.

“Kì lạ! Hết sức kì lạ!” Anh lẩm bẩm. “Cậu Bennett, lần trước cậu không hề nói cho tôi biết những chi tiết đó. Giờ tất cả đã rõ câu chuyện rồi, đúng không? Và cậu nói có diễn tiến mới?”

Nét mặt cởi mở vui vẻ của vị khách sa sẩm lại khi nhớ tới một hồi ức buồn nào đó. Anh ta nói, “Chuyện mới xảy ra hồi đêm kia. Tôi thức tới 2 giờ sáng và nghe có tiếng sột soạt khe khẽ ở ngoài lang. Tôi bèn mở cửa phòng nhìn ra. Các ông phải biết là phòng ngủ giáo sư ở bên kia hành lang…”

“Ngày tháng?” Holmes hỏi.

Vị khách bực mình thấy rõ trước câu hỏi cắt ngang chẳng hề liên quan. “Tôi đã nói rồi, thưa ông, đó là đêm hôm kia, tức ngày mùng 4 tháng 9.”

Holmes gật đầu mỉm cười, “Xin tiếp tục.”

“Giáo sư ngủ ở phía kia hành lang và nếu muốn tới cầu thang, ông ta phải đi qua phòng tôi. Thưa ông Holmes, tôi đã thấy một chuyện hãi hùng. Tôi nghĩ mình cũng gan dạ như ai, ấy vậy mà tôi đã phát run. Hành lang tối om, ngoại trừ một mảng sáng hắt qua ô cửa sổ ở giữa. Tôi thấy có một cái dáng đen kịt lom khom đi ngoài đó. Rồi bất thần, nó đi vào chỗ sáng và tôi nhận ra giáo sư. Ông Holmes ơi, ông ấy đang bò - bò đấy! Không phải kiểu bò bằng hai bàn tay và hai đầu gối, mà là chống hai bàn tay và hai bàn chân, khòm đầu xuống sát sàn nhà mà đi. Có điều ông ấy di chuyển hết sức lẹ làng. Tôi đờ người trước cảnh tượng đó, mãi tới khi giáo sư đi ngang qua cửa phòng mình, tôi mới chặn lại hỏi xem ông ấy có cần giúp gì không. Phản ứng của ông ấy thật dị thường. Ông đứng phắt dậy, giội vào mặt tôi những lời tàn tệ, rồi hối hả bỏ xuống cầu thang. Tôi chờ chừng một tiếng nhưng không thấy ông ấy quay lại. Chắc tận sáng ông ấy mới về phòng.”

“Watson, anh nghĩ sao?” Holmes hỏi với giọng điệu của một nhà bệnh lí học đang thuyết trình về một ca hiếm gặp.

“Khả năng là ông này bị đau vùng thắt lưng. Từng có người bị đau dữ quá nên phải đi theo kiểu đó, và căn bệnh này dễ khiến người bệnh đâm ra bẳn tính.”

“Hay đó, Watson! Lúc nào anh cũng giúp chúng ta bám sát thực tế. Nhưng ta không thể chấp nhận giả thiết đau lưng, vì ông ta đứng thẳng được ngay.”

“Dạo này sức khỏe ông ấy rất tốt,” Bennett nói. “Nói đúng hơn, ông ấy còn mạnh khỏe hơn trước. Chúng tôi vừa không thể nhờ cậy cảnh sát vừa bất lực không biết phải làm sao. Hơn nữa, lúc nào chúng tôi cũng có cảm giác lạ lùng rằng tai họa sắp ập xuống. Edith - cô Presbury cũng đồng ý rằng chúng tôi không thể ngồi yên thêm nữa.”

“Vụ này quả là kì lạ và khó hiểu. Anh nghĩ sao, Watson?”

“Với tư cách bác sĩ, tôi thấy đây có vẻ là một vụ dành cho chuyên gia tâm thần,” tôi nói. “Hệ thần kinh của ông già quý phái ấy bị rối loạn vì tình rồi. Ông ta ra nước ngoài, những mong sẽ cắt đứt được đoạn tình cảm ấy. Các bức thư và cái hộp có thể liên quan đến một giao dịch riêng tư nào đó: Một khoản tiền cho vay, hay vài chứng nhận cổ phiếu được ông ta cất gọn trong hộp.”

“Và con chó săn nhất định là không tán thành các giao dịch này. Watson ơi, chuyện không đơn giản vậy đâu. Tôi chỉ có thể cho rằng…”

Chúng tôi không biết Sherlock Holmes định nói gì vì đúng lúc đó, cửa mở và một cô gái bước vào phòng. Cô ta vừa xuất hiện là Bennett đứng bật dậy, kêu lên rồi chạy tới nắm lấy hai bàn tay giơ ra của cô gái.

“Ôi Edith! Không có chuyện gì chứ?”

“Em phải đi theo anh. Jack ơi, em sợ quá chừng! Ở một mình thật kinh khủng.”

“Ông Holmes, đây là vị hôn thê của tôi.”

“Chúng tôi đang từ từ đi tới kết luận đó. Phải vậy không, Watson?” Holmes tươi cười đáp lại. “Cô Presbury này, tôi chắc chuyện về cha cô có thêm diễn tiến mới và cô muốn báo cho chúng tôi hay.”

Vị khách mới tới là một cô gái mang nét đẹp rạng ngời truyền thống của người Anh. Cô ta mỉm cười đáp lại Holmes rồi ngồi xuống cạnh Bennett.

“Khi biết anh Bennett đã rời khách sạn, tôi đoán anh ấy tới đây. Tất nhiên anh ấy đã cho tôi biết chuyện nhờ ông tư vấn. Nhưng ông Holmes ơi, chẳng lẽ ông không thể làm gì cho người cha tội nghiệp của tôi sao?”

“Cô Presbury à, tôi rất hi vọng là có thể, nhưng vụ này còn quá nhiều điều khó hiểu. Tôi rất mong những điều cô nói có thể giúp chúng tôi vỡ vạc thêm ít nhiều.”

“Chuyện mới xảy ra đêm qua thôi, thưa ông Holmes. Suốt cả ngày cha tôi đã rất khác thường rồi. Tôi dám chắc có nhiều lúc, cha tôi chẳng nhớ nổi chuyện mình làm. Cha tôi cứ sống trong trạng thái mơ màng sao ấy. Hôm qua là một ngày như thế. Đó không phải là người cha mà tôi từng quen thuộc. Tuy cái vỏ ngoài của ông ấy vẫn ở đó, nhưng cái người kia không còn là cha tôi nữa.”

“Cho tôi biết chuyện xảy ra.”

“Đêm qua, tôi thức giấc vì tiếng chó sủa hết sức dữ dội. Tội nghiệp con Roy, giờ nó bị xích ở gần chuồng ngựa. Bao giờ ngủ tôi cũng khóa cửa phòng, bởi như Jack… à, như anh Bennett đã cho ông biết, chúng tôi luôn cảm thấy nguy hiểm đang chực chờ. Phòng tôi ở trên tầng ba. Tối qua tôi vô tình vén rèm cửa sổ và bên ngoài trăng sáng. Khi đang nằm dán mắt vào ô cửa sáng trăng và lắng nghe tiếng chó sủa nhặng xị, tôi sửng sốt khi thấy cha tôi ở ngoài lom lom nhìn tôi. Ông Holmes, tôi muốn chết luôn vì kinh hãi. Gương mặt ông ấy gí vào ô kính cửa sổ và một bàn tay giơ cao như muốn đẩy cửa lên. Nếu cửa sổ mà mở sẵn thì chắc tôi điên mất. Không phải ảo giác đâu, ông Holmes. Tôi đoán chắc là mình đã nằm đờ người nhìn gương mặt ấy chừng hai mươi giây. Rồi nó biến mất, nhưng tôi không thể… không thể xuống giường để ra nhìn theo. Tôi run lẩy bẩy, người lạnh toát mà nằm đến sáng. Lúc dùng điểm tâm, cha tôi vẫn hung hăng và cáu bẳn như thường lệ, nhưng không đả động gì tới chuyện hồi đêm. Tôi cũng không nhắc tới nhưng kiếm cớ lên thành phố… và tới đây.”

Holmes hết sức ngạc nhiên trước tường thuật của cô Presbury.

“Cô bảo phòng cô ở trên tầng ba. Trong vườn có cái thang dài nào không?”

“Không, thưa ông, chuyện lạ lùng ở chỗ đó. Không có cách nào để leo tới cửa sổ đó, ấy vậy mà cha tôi lại làm được.”

“Cô gặp chuyện vào ngày mùng 5 tháng 9,” Holmes nói. “Vụ này thêm phức tạp rồi.”

Giờ tới lượt cô gái ngạc nhiên. Bennett lên tiếng, “Ông Holmes, đây là lần thứ hai ông nhắc tới ngày tháng. Vậy nó ắt phải liên quan đến vụ này chứ?”

“Liên quan, rất liên quan, nhưng hiện thời tôi chưa có đủ dữ kiện để kết luận.”

“Chắc ông đang nghĩ tới mối liên quan giữa bệnh điên và các tuần trăng?”

“Dám chắc với cậu là không. Tôi đang suy nghĩ theo hướng hoàn toàn khác. Có lẽ cậu nên để cuốn sổ lại chỗ tôi, vì tôi muốn kiểm chứng chuyện ngày tháng. Còn bây giờ, Watson, tôi thấy hướng hành động của chúng ta đã rõ. Quý cô đây đã cho chúng ta biết vào một số ngày nhất định, cha cô ấy chẳng hề nhớ hoặc nhớ rất ít. Vậy chúng ta sẽ đến gặp giáo sư như thể ông ta đã hẹn trước với chúng ta vào một ngày trí nhớ bất ổn. Giáo sư sẽ cho rằng bản thân ông ta đã quên khuấy mất cuộc hẹn. Nhờ đó, chúng ta có thể bắt đầu việc điều tra bằng cách quan sát trực diện thật rõ ràng.”

“Tuyệt vời,” cậu Bennett nói. “Nhưng tôi xin báo trước là nhiều lúc giáo sư dễ nổi nóng và hung bạo lắm.”

Holmes mỉm cười. “Có nhiều lí do khiến chúng tôi phải tới nhà giáo sư ngay - những lí do rất vững chắc nếu như các giả thuyết của chúng tôi là đúng. Cậu Bennett, ngày mai chắc chắn chúng tôi sẽ đến Camford. Nếu tôi nhớ đúng thì ở đó có nhà trọ Chequers bán rượu porto không đến nỗi tệ và có phòng ốc được trải chăn nệm sạch không chê vào đâu được. Nhưng Watson này, tôi nghĩ số phận của chúng ta trong vài ngày tới có thể nằm ở những chỗ kém thoải mái hơn đó.”

***

Sáng thứ hai, chúng tôi lên đường đến thành phố đại học danh tiếng. Chuyện này với Holmes, một người không vướng bận gì thì chẳng mấy khó khăn, nhưng với tôi, nó lại đòi hỏi việc tính toán kĩ lưỡng bởi vào thời gian này, nghề của tôi không hề vắng khách.

Mãi tới khi chúng tôi đưa hết hành lí vào cái nhà trọ lâu đời được Holmes nhắc qua, anh mới thèm đả động tới cuộc điều tra.

“Watson, chắc chúng ta có thể gặp giáo sư trước giờ ăn trưa. Ông ta có bài giảng lúc 11 giờ và sẽ nghỉ ở nhà một lát.”

“Chúng ta lấy cớ gì mà tới?”

Holmes xem qua sổ tay. “Hôm 26 tháng 8 giáo sư có vẻ bất thường. Vậy chúng ta cứ cho là ông ta không nhớ gì mấy về việc đã làm vào ngày hôm đó đi. Nếu ta cứ một mực khẳng định mình tới theo hẹn trước, tôi nghĩ ông ta khó lòng phủ nhận được. Anh có đủ độ trơ trẽn cần thiết để làm cho xong việc này không?”

“Không thử sao biết!”

“Xuất sắc, Watson! Không thử sao biết! Đó là phương châm của hai chúng ta. Một người dân địa phương thân thiện chắc chắn sẽ chỉ đường cho chúng ta thôi.”

Và cái người đó chính là bác xà ích. Bác ta đánh xe đưa chúng tôi băng qua một dãy trường đại học cổ kính rồi rẽ vào một lối đi giữa hai hàng cây, cuối cùng dừng lại trước cửa một ngôi nhà duyên dáng có cây tử đằng leo kín tường và bãi cỏ bao quanh. Rõ ràng giáo sư Presbury không chỉ sống sung túc, mà còn ở mức xa hoa. Xe ngựa vừa dừng, chúng tôi liền thấy ngay một mái đầu hoa râm xuất hiện sau ô cửa sổ trước nhà và một đôi mắt sắc bén dưới cặp lông mày rậm rạp dõi nhìn chúng tôi qua đôi mục kỉnh gọng sừng. Một thoáng sau, chúng tôi đặt chân vào chốn linh thiêng của nhà khoa học bí ẩn có lối hành xử quái dị khiến chúng tôi phải lặn lội từ London tới. Đứng trước mặt ông ta, nhìn dung mạo và điệu bộ cử chỉ, chúng tôi chẳng thấy ông ta có chút gì kì cục. Ông ta mang vóc dáng bệ vệ, nghiêm nghị, cao lớn, và khoác áo choàng với phong thái đúng mực của một vị giáo sư. Điểm đáng chú ý nhất chính là đôi mắt - chúng sắc sảo, tinh nhanh và khôn ngoan đến xảo quyệt.

Ông ta xem danh thiếp của chúng tôi. “Mời hai vị ngồi. Tôi giúp gì được cho quý vị?”

Holmes cười thân thiện. “Tôi đang muốn hỏi giáo sư điều tương tự.”

“Hỏi tôi?”

“Chắc có nhầm lẫn gì đây. Có người báo cho tôi hay giáo sư Presbury ở Camford cần đến sự phục vụ của tôi.”

“Ồ, vậy sao?” Tôi hình như vừa thấy đôi mắt xám chăm chú kia lóe lên một tia độc ác. “Ông nghe ai nói? Ông có thể cho tôi biết danh tính người nọ chứ?”

“Tôi rất tiếc, thưa giáo sư, nhưng đây là chuyện bí mật. Nếu như tôi nhầm lẫn thì cũng chẳng hại gì. Tôi rất xin lỗi.”

“Không hề chi. Tôi cũng muốn tìm hiểu thêm. Tôi quan tâm đấy. Ông có mẩu giấy nhắn, thư từ hay điện tín gì để làm bằng không?”

“Không.”

“Vậy các vị chưa chắc chắn tới độ khẳng định rằng chính tôi mời các vị đến chứ?”

“Tôi xin phép không trả lời vấn đề này,” Holmes nói.

“Được thôi,” giáo sư cộc lốc nói. “Nhưng câu hỏi vẫn có thể được trả lời mà không cần tới ông.”

Ông ta bước sang bên kia phòng và nhấn chuông. Cậu Bennett, anh bạn tới gặp chúng tôi ở London, nghe chuông liền tới.

“Vào đây, Bennett. Hai quý ông đây từ London tới vì cho rằng tôi mời họ. Cậu xử lí thư từ cho tôi, vậy cậu có thấy bức thư nào gửi cho ai tên Holmes không?”

“Dạ không,” Bennett đỏ mặt đáp.

“Vậy đã rõ,” giáo sư vừa nói vừa trừng mắt nhìn bạn tôi. “Bây giờ, thưa ông,” ông ta chồm tới chống hai tay lên bàn, “tôi thấy tư cách của ông rất đáng ngờ.”

Holmes nhún vai, “Tôi đành xin lỗi thêm một lần nữa vì đường đột xuất hiện.”

“Không đủ đâu, ông Holmes!” Ông già hét đến lạc cả giọng, còn gương mặt đáng sợ đến lạ thường. Vừa nói, ông ta vừa đứng chắn giữa chúng tôi và cửa chính, hai bàn tay vung lên trong cơn thịnh nộ bừng bừng. “Hai vị không thể dễ dàng khỏi đây đâu.” Mặt co giật run run, ông ta cứ cười nhạo và lảm nhảm trong cơn tức giận vô lí. Tôi tin nếu như cậu Bennett không can thiệp, chắc chúng tôi phải dùng vũ lực mới mong thoát khỏi chốn này.

“Thưa giáo sư,” anh ta la lên, “hãy nghĩ tới cương vị giáo sư! Hãy nghĩ tới tai tiếng ở trường đại học! Ông Holmes là người có danh tiếng. Giáo sư không thể cư xử thô bạo với ông ấy!”

Mặt mày cau có, người tiếp đón chúng tôi - nếu như tôi có thể gợi như vậy - tránh đường ra cửa. Chúng tôi mừng rỡ khi được ra khỏi ngôi nhà và đứng trên lối đi giữa hai hàng cây. Holmes coi bộ vui vẻ trước tình huống vừa rồi.

“Thần kinh của ông bạn uyên bác này có phần rối loạn,” anh nói. “Có lẽ chuyện đường đột của chúng ta hơi thô bỉ, nhưng chúng ta đã có được sự tiếp xúc trực tiếp như mong muốn. Ôi trời, Watson, ông ta đang đuổi theo thì phải. Lão khốn ấy vẫn đuổi theo chúng ta!”

Có tiếng chân từ đằng sau vang tới, nhưng tôi nhẹ nhõm hẳn khi thấy người vừa ló mặt ra ở khúc quanh không phải ông giáo sư đáng sợ, mà là cậu trợ lí. Anh ta vừa chạy đến chỗ chúng tôi vừa thở hổn hển.

“Tôi rất tiếc, ông Holmes. Tôi muốn xin lỗi ông.”

“Ôi, không cần đâu. Đấy chỉ là một kinh nghiệm nghề nghiệp thôi mà.”

“Tôi chưa từng thấy ông ấy hung dữ hơn mức đó. Nhưng tính tình ông ấy ngày một xấu. Bây giờ chắc ông đã hiểu tại sao con gái ông ấy và tôi đều kinh hoảng rồi đấy. Nhưng đầu óc của ông ấy lại hoàn toàn minh mẫn.”

“Quá minh mẫn là đằng khác!” Holmes nói. “Tôi tính sai rồi. Rõ ràng là trí nhớ của ông ta tốt hơn tôi tưởng. Mà này, chúng tôi có thể xem cửa sổ phòng cô Presbury trước khi đi được không?”

Cậu Bennett rẽ mấy bụi cây mở đường và chúng tôi nhìn thấy mặt hông ngôi nhà.

“Ở chỗ kia. Tầng ba, bên trái.”

“Úi chà, có vẻ không leo tới được. Nhưng nếu để ý, ta sẽ thấy phía dưới có một bụi dây leo và bên trên có một máng nước mà ta đặt chân được.”

“Chính tôi đây cũng không trèo lên được,” cậu Bennett nói.

“Chắc rồi. Người bình thường ai lại leo trèo theo cái kiểu nguy hiểm vậy chứ.”

“Ông Holmes, có chuyện này tôi muốn ông biết. Tôi đã có địa chỉ của kẻ ở London thường trao đổi thư từ với giáo sư. Hình như giáo sư mới viết thư hồi sáng nay. Tôi đã lấy được tờ giấy kê dưới còn hằn rõ địa chỉ. Một thư kí tin cẩn lại đi làm trò này quả là đê tiện, nhưng tôi chẳng biết làm sao nữa.”

Holmes xem qua tờ giấy và đút vào túi.

“Dorak, cái tên kì cục. Tôi nghĩ là kẻ này là người gốc Đông Âu. Chà, mắt xích quan trọng đây. Cậu Bennett, trưa mai chúng tôi sẽ trở về London, vì tôi thấy có ở lại thêm cũng chẳng ích gì. Chúng tôi không thể bắt giáo sư vì ông ta không hề phạm tội nào, mà cũng chẳng thể buộc ông ta phải chịu bất kì khống chế nào vì không chứng minh được rằng ông ta bị điên. Hiện thời chúng ta chưa thể hành động.”

“Thế chúng tôi phải làm sao đây?”

“Nhẫn nại một chút, cậu Bennett. Mọi việc sẽ tiến triển. Nếu tôi không lầm thì thứ ba tới là thời điểm ông ta lên cơn. Chắc chắn ngày đó chúng tôi sẽ có mặt ở Camford. Còn trong thời gian này, cậu đành chịu khó vậy, và nếu cô Presbury có thể vắng nhà thêm một thời gian nữa…”

“Chuyện đó dễ thôi.”

“Vậy cứ để cô ấy ở trên thành phố đến khi chúng tôi chắc chắn mọi nguy hiểm đã qua. Tạm thời cứ kệ giáo sư và đừng chọc giận ông ta. Chừng nào tinh thần ông ta còn phấn chấn, chừng ấy mọi chuyện đều yên ổn.”

“Ông ấy kìa!” Bennett giật mình và hạ giọng.

Nhìn xuyên qua các nhánh cây, chúng tôi thấy vóc dáng cao lớn, thẳng tắp ấy đi ra cửa trước và ngó quanh quất. Ông ta rướn người tới, hai tay vung trước mặt, quay đầu qua lại. Cậu thư kí vẫy tay chào lần chót rồi len giữa những hàng cây đi mất, và sau đó chúng tôi thấy anh ta tới chỗ giáo sư. Hai thầy trò cùng vào nhà, vừa đi vừa nói gì có vẻ sôi nổi và có phần hơi gay gắt.

“Tôi e giáo sư cao quý kia đã đoán ra nguyên do chúng ta tới,” Holmes nói trên quãng đường đi bộ về nhà trọ. “Chỉ gặp ông ta một chút thôi, tôi thấy ngay đầu óc người này hết sức sáng suốt và logic. Đúng là ông ta quá nóng nảy, nhưng xét trên vị trí của ông ta, ông ta có lí do để nổi khùng. Ông ta biết có thám tử theo dõi mình và nghi ngờ chính người nhà đứng sau chuyện đó. Tôi dám chắc cậu Bennett lâm vào tình cảnh khó chịu lắm đây.”

Trên đường, Holmes dừng lại ở bưu điện để gửi một bức điện tín. Đến chiều, chúng tôi nhận được điện trả lời, và anh thảy bức điện cho tôi xem: Đã ghé phố Commercial gặp Dorak. Khéo léo, cao tuổi, dân xứ Bohemia, chủ một tiệm tạp hóa lớn. Mercer.

“Tôi quen Mercer cùng thời điểm quen anh,” Holmes nói. “Anh ta chuyên lo việc vặt hộ tôi. Chúng ta phải biết đôi chút về kẻ bí mật liên lạc với giáo sư. Gốc gác của kẻ này liên quan đến chuyến đi Prague.”

“Cầu trời cho có gì đó ăn nhập với nhau,” tôi nói. “Hiện giờ chúng ta như đang đương đầu với đủ mọi tình tiết vừa kì quặc vừa chẳng liên quan gì cả. Chẳng hạn, có mối liên hệ gì giữa con chó săn tự dưng cắn bậy với chuyến đi tới Bohemia[240], và cả hai chuyện này liên quan thế nào tới việc một người bò trong hành lang nhà mình giữa đêm hôm thanh vắng chứ? Và kì quặc nhất chính là các ngày tháng của anh đó.”

Holmes tươi cười và xoa hai tay vào nhau. Chúng tôi đã an vị trong phòng khách cũ kĩ của cái nhà trọ lâu đời, với một chai rượu nho danh tiếng mà Holmes đã nhắc tới đặt trên cái bàn ở giữa.

“Thế này nhé, trước tiên ta xét tới vấn đề ngày tháng,” anh nói, các đầu ngón tay chụm vào nhau và điệu bộ như đang giảng bài trong lớp. “Nhật kí của chàng trai ưu tú này cho thấy có chuyện bất thường vào ngày mùng 2 tháng 7, rồi từ đó trở đi, chuyện cứ chín ngày là lặp lại một lần, chỉ trừ một ngoại lệ. Cơn bột phát vào thứ sáu ngày mùng 5 tháng 9, cũng như lần vào ngày 26 tháng 8 cũng theo quy luật đó. Điều này không phải ngẫu nhiên.”

Tôi buộc phải đồng tình.

“Vậy chúng ta đặt giả thiết là cứ chín ngày giáo sư lại uống một loại thuốc mạnh có tác dụng nhất thời nhưng rất hại. Tính khí hung bạo của ông ta là do tác động của thuốc. Ông ta biết tới thứ thuốc này khi ở Prague, và giờ được cung cấp qua một người Bohemia trung gian ở London. Tất cả đều liên quan với nhau đấy, Watson ạ!”

“Nhưng còn con chó, gương mặt tại cửa sổ, người bò lom khom trong hành lang?”

“À, chúng ta đã có một đầu mối điều tra. Chắc phải tới thứ ba tuần sau vụ này mới có diễn biến mới. Còn giờ đây ta chỉ có thể liên lạc với anh bạn Bennett và tận hưởng những điều thú vị của thành phố yêu kiều này.”

Sáng hôm sau, cậu Bennett ghé thăm và mang theo tin tức mới. Đúng như Holmes đoán trước, chàng thư kí lâm vào cảnh khốn khổ. Dù không thẳng thừng quy trách nhiệm cho Bennett về chuyện chúng tôi đến nhà, nhưng giáo sư nói năng rất thô lỗ và rõ ràng là cực kì bất bình. Thế nhưng sáng nay ông ta đã bình thường trở lại và giảng một bài tuyệt vời hệt như mọi khi trước một lớp đông nghịt sinh viên. Bennett nói, “Ngoài những lần lên cơn kì cục, ông ấy đúng là ngày càng khỏe mạnh và sung mãn, đầu óc cũng minh mẫn hơn xưa. Nhưng ông ấy cũng càng ngày càng không phải người mà chúng tôi từng quen.”

“Tôi nghĩ ít nhất trong một tuần này, cậu không có gì phải lo sợ,” Holmes đáp. “Tôi bận nhiều việc và bác sĩ Watson còn phải lo cho bệnh nhân. Cứ nhất trí là chúng ta sẽ gặp nhau ở đây vào giờ này thứ ba tuần tới. Đến lúc đó, nếu không thể kết thúc nỗi khổ của cậu, tôi cũng xin bảo đảm sẽ giải thích rõ căn nguyên câu chuyện. Còn trong tuần này, cứ báo cho chúng tôi biết mọi sự.”

Liền mấy ngày sau đó, tôi đều không gặp bạn mình, nhưng đến chiều thứ hai tuần kế, tôi nhận được một lá thư ngắn nhắn tôi hôm sau ra ga lên tàu cùng anh. Theo lời anh kể trong chuyến tàu tới Camford thì mọi chuyện đều êm thấm, không có xáo trộn gì trong ngôi nhà của vị giáo sư, và ông ta cư xử hoàn toàn bình thường. Chính Bennett cũng nói vậy khi lén tới gặp chúng tôi tại nhà trọ Chequers vào chiều hôm đó.

“Hôm nay ông ấy nhận được thư và một gói nhỏ từ người liên lạc ở London. Nhưng ngoài ra thì chẳng có việc gì hết.”

“Vậy là đủ chứng minh rồi,” Holmes nói dứt khoát. “Cậu Bennett này, chắc tối nay chúng ta sẽ có kết quả thôi. Nếu suy luận của tôi chính xác thì chúng ta sẽ có cơ hội kết thúc vụ này. Nhưng muốn vậy, chúng ta phải sít sao theo dõi giáo sư. Vậy tôi đề nghị cậu thức đêm canh chừng. Nếu nghe tiếng ông ta đi qua phòng, cậu đừng làm gián đoạn mà hãy kín đáo đi theo. Bác sĩ Watson và tôi sẽ ở gần đó. À này, chìa khóa của cái hộp mà cậu nhắc tới được cất ở đâu vậy?”

“Xỏ vào dây đồng hồ quả quýt của giáo sư.”

“Vậy chúng ta phải lấy được nó. Mà nếu không được thì phá khóa cũng chả sao. Trong nhà còn ai có sức vóc không?”

“Có bác xà ích Macphail.”

“Bác ta ngủ ở đâu?”

“Đằng chuồng ngựa.”

“Có thể sẽ cần đến người này. Chà, giờ chúng ta đành đợi đến khi có chuyện phát sinh vậy. Tạm biệt… nhưng tôi mong gặp lại cậu trước khi trời sáng.”

Khi chúng tôi cắm chốt giữa những bụi cây đối diện cửa trước ngôi nhà của vị giáo sư thì đã là nửa đêm. Trời đẹp nhưng buốt giá và chúng tôi mừng vì mặc đủ ấm. Gió lùa mây bay trên trời, chốc chốc lại che khuất vầng trăng bán nguyệt. Đêm thức canh này hẳn sẽ buồn lắm nếu tôi không bị thúc đẩy bởi những chờ mong hồi hộp, cùng với lời cam đoan của bạn tôi rằng có thể chúng tôi sắp đến đoạn kết của loạt biến cố lạ lùng mà cả hai cùng quan tâm này.

“Nếu giả thuyết chu kì chín ngày là chính xác thì đêm nay, chúng ta sẽ thấy giáo sư ở trạng thái tồi tệ nhất,” Holmes nói. “Việc những triệu chứng kì lạ bắt đầu sau khi ông ta đi Prague; việc ông ta bí mật liên lạc với tay lái buôn Bohemia ở London, kẻ đoán chừng đại diện cho ai đó ở Prague; việc đúng hôm nay, ông ta nhận được gói hàng do tên này gửi; tất cả đều ăn khớp. Ông ta uống thuốc gì và tại sao uống nằm ngoài tầm hiểu biết của chúng ta, nhưng chuyện nó có gốc gác từ Prague đã quá rõ. Việc ông ta uống thuốc theo chỉ dẫn là đều đặn chín ngày một lần khiến tôi chú ý. Nhưng các triệu chứng của ông ta mới là điểm đặc biệt nhất. Anh có để ý các đốt ngón tay của ông ta không?”

Tôi phải thú nhận là không để ý.

“Tôi chưa từng thấy đốt ngón tay ai chai dày đến vậy. Phải luôn quan sát bàn tay trước tiên, Watson ạ. Sau dó là cổ áo, tay áo, đầu gối quần và đôi giày. Đốt ngón tay kì lạ như thế chỉ có thể được lí giải là ông ta di chuyển bằng phương thức thường thấy được ở…” Holmes đột nhiên ngừng lời và vỗ mạnh vào trán. “Ôi Watson ơi, tôi ngu quá! Có vẻ khó tin nhưng chắc chắn đấy là sự thật. Tất cả đều ăn khớp. Sao tôi không nhìn ra mối liên quan kia chứ? Các đốt ngón tay! Làm sao tôi lại bỏ sót chi tiết này? Rồi con chó! Rồi đám dây leo! Chắc lúc đó tôi chìm trong thế giới mộng tưởng nhỏ bé của mình nên mới sơ suất như vậy. Nhìn kìa, Watson! Ông ta kìa! Chúng ta sẽ có dịp chứng kiến tận mắt.”

Cửa tiền sảnh từ từ mở ra và nổi bật trong khung cửa sáng đèn là bóng dáng cao lớn của giáo sư Presbury. Ông ta mặc áo ngủ, đứng thẳng nhưng hơi rướn về phía trước với hai cánh tay buông thõng đong đưa. Bây giờ giáo sư bước ra lối đi, và một thay đổi dị thường chế ngự ông ta. Ông cúi xuống thành tư thế chống hai tay hai chân xuống đất và cứ như thế mà đi, thỉnh thoảng lại nhảy cẫng lên như đang tràn trề sức khỏe và sinh lực. Ông ta di chuyển dọc theo mặt tiền tòa nhà rồi vòng qua góc tường. Khi ông khuất dạng, Bennett rón rén lách khỏi cửa tiền sảnh và lặng lẽ đi theo.

“Đi, Watson, đi nào!” Holmes thốt lên và chúng tôi ráng sức nhẹ bước xuyên qua các bụi cây để tới một vị trí có thể nhìn thấy mặt bên nhà, nơi tràn ngập ánh trăng.

Giáo sư rõ ràng đang cúi mình dưới chân bức tường phủ đầy dây thường xuân. Chúng tôi còn đang theo dõi thì đột nhiên ông ta thoăn thoắt trèo lên. Ông ta cứ nhảy phắt từ cành dây leo này sang cành kia, đặt chân bám tay rất chắc, rõ ràng đang leo trèo chỉ vì hân hoan trước sức mạnh bản thân, chứ không vì mục đích cụ thể nào hết. Với chiếc áo ngủ căng rộng phần phật hai bên sườn, ông ta trông như con dơi khổng lồ bám vào hông nhà, như một vật đen đúa to lớn, vuông vắn trên bức tường sáng trăng. Nhưng rồi ông ta nhanh chóng chán cái trò tiêu khiển kia và nhảy thót từ cành này sang cành khác, ngồi thụp xuống đất theo tư thế cũ rồi di chuyển về phía chuồng ngựa, vẫn bằng kiểu chống cả tay lẫn chân lạ lùng vừa nãy. Con chó săn lai sói đã thò đầu ra sủa dữ dội và càng kích động hơn khi nhìn rõ ông chủ. Nó kéo căng xích và run bần bật vì giận dữ lẫn hùng hổ. Ông giáo sư cố ý ngồi chỗm hỗm ngoài tầm với của con chó và bắt đầu khiêu khích nó bằng mọi cách có thể. Ông ta bốc mấy nắm sỏi và ném vào mặt nó, nhặt một chiếc que rồi đâm chọt vào con vật, búng tay ngay trước cái mõm đang nhe nanh chỉ cách vài inch, và ra sức chọc giận con thú đang trong cơn lồng lộn. Trong mọi cuộc phiêu lưu với Holmes, tôi chưa từng thấy gì kì dị hơn cảnh cái dáng người điềm tĩnh và vẫn đáng kính này ngồi như cóc cụ và dùng đủ cách tàn nhẫn có tính toán và khéo léo để khích con chó săn đã phát rồ thêm phần điên dại.

Và sau đó đã có chuyện! Cái vòng đeo cổ bằng da vốn để đeo cho giống chó Newfoundland cổ to tuột khỏi cổ con Roy. Chúng tôi nghe thấy tiếng kim loại lẻng xẻng rơi xuống và trong chớp nhoáng, cả chó lẫn người cùng lăn lộn trên đất - chó tru rống vì điên tiết, người gào thét lạc giọng vì hãi hùng. Giáo sư suýt chút nữa là mất mạng. Những chiếc răng nanh của con vật đang nổi máu điên đã ngoạm sâu vào cổ ông chủ, còn ông ta bất tỉnh trước khi chúng tôi kịp chạy tới giằng cả hai ra. Việc đó lẽ ra rất nguy hiểm cho chúng tôi, nhưng nhờ có tiếng nói và sự hiện diện của Bennett mà con chó săn to lớn lập tức biết phải trái. Tiếng náo động làm bác xà ích ngạc nhiên và hãy còn mơ màng rời chỗ ngủ ở trên dãy chuồng ngựa. Người này vừa nói vừa lắc đầu, “Tôi từng thấy cảnh này rồi. Tôi biết không sớm thì muộn, con chó cũng sẽ cắn chủ mà.”

Con chó săn bị xích chặt lại và tất cả cùng khiêng vị giáo sư về phòng riêng. Ở đây, Bennett, có bằng y khoa, giúp tôi băng bó cái cổ rách toạc của giáo sư. Hàm răng sắc nhọn của con chó đã cắm sâu vào vùng gần động mạch cảnh, và máu chảy đầm đìa. Nhưng sau nửa giờ, nguy hiểm cũng qua và tôi tiêm cho nạn nhân một liều morphine để ông ta chìm vào giấc ngủ mê mệt. Chỉ đến lúc đó, chúng tôi mới có thể nhìn nhau để điểm lại tình hình.

“Tôi nghĩ cần một bác sĩ phẫu thuật tay nghề hạng nhất chăm lo cho ông ấy,” tôi nói.

“Vì Chúa, không được đâu!”

Bennett kêu lên. “Hiện chuyện tai tiếng này mới chỉ nằm trong phạm vi gia đình. Chỉ có chúng tôi biết thì không sao, nhưng nếu chuyện đồn ra ngoài thì hỏng mất. Hãy nghĩ tới cương vị của ông ấy ở đại học, danh tiếng của ông ấy khắp Âu châu, và cảm giác của con gái ông ấy nữa.”

“Đúng vậy,” Holmes nói. “Tôi nghĩ chúng ta có thể giữ bí mật chuyện này và tiếp theo đây, chúng ta sẽ ngăn nó tái diễn. Cậu Bennett, hãy vui lòng lấy chìa khóa trên dây đeo đồng hồ của giáo sư Presbury. Bác Macphail sẽ canh chừng giáo sư và báo cho chúng ta ngay nếu có chuyện. Giờ hãy xem xem chúng ta tìm được gì trong cái hộp bí mật của giáo sư.”

Trong đó chẳng có gì nhiều ngoài một lọ thuốc trống rỗng, một lọ gần đầy, một ống tiêm, nhiều lá thư viết bằng nét chữ xa lạ, khó đọc. Những dấu chữ thập ngoài phong bì cho thấy chúng chính là những bức thư đã làm xáo trộn thông lệ của chàng thư kí, và bức nào cũng có dấu nhật ấn từ phố Commercial và kí tên “A. Dorak”. Trong thư chỉ toàn hóa đơn xác nhận chuyện tiền bạc. Tuy nhiên, có một phong bì khác với tuồng chữ của người có học hơn và dán con tem Áo với dấu bưu điện Prague. Holmes vừa bóc phong thư đã kêu to, “Ra vấn đề rồi!”

Lá thư viết:

THƯA QUÝ ĐỒNG NGHIỆP!

Kể từ khi ông hạ cố viếng thăm, tôi đã nghĩ nhiều về trường hợp của ông. Tôi biết ông muốn được điều trị vì một vài lí do đặc biệt, nhưng ông phải thận trọng, vì các kết quả của tôi cho thấy việc này kèm theo một vài nguy hiểm.

Nếu sử dụng huyết thanh của vượn người sẽ an toàn. Nhưng như đã giải thích với ông, tôi dùng huyết thanh của voọc xám Ấn Độ vì giống này dễ tìm hơn. Tất nhiên, loài voọc này vừa trèo leo vừa bò, còn vượn người thường đi thẳng người và gần với người hơn.

Tôi xin ông phải hết sức cẩn trọng để không để lộ phương thuốc. Tôi còn một thân chủ nữa ở Anh và Dorak là người phụ trách đưa thuốc cho hai vị.

Xin ông vui lòng báo cáo tiến độ hàng tuần.

Trân trọng kính chào,

H. LOWENSTEIN

Lowenstein! Cái tên ấy khiến tôi nhớ đến mẩu báo nói về một nhà khoa học không tên tuổi đang nỗ lực khám phá bí mật của việc hồi xuân và luyện thuốc trường sinh. Lowenstein ở Prague! Lowenstein với loại huyết thanh tăng lực thần diệu bị giới chuyên môn cấm lưu hành vì ông ta không chịu tiết lộ nguồn gốc! Tôi nói vắn tắt những gì nhớ được. Bennett lấy trên kệ xuống một cuốn cẩm nang động vật.

“Voọc xám Ấn Độ là giống khỉ sống trên sườn núi Himalaya, loài lớn nhất và giống người nhất trong các loài khỉ leo trèo,” anh ta đọc. “Vậy là chúng ta đã biết thêm nhiều chi tiết mới,” rồi anh ta nói tiếp. “Ôi, ông Holmes, cảm ơn ông hết sức, đúng là chúng ta đã dò ra tận căn nguyên tai họa rồi.”

“Căn nguyên đích thực,” Holmes nói, “tất nhiên nằm ở mối tình muộn màng khiến vị giáo sư cuồng nhiệt của chúng ta nghĩ rằng ông ta chỉ có thể đạt được mong muốn bằng cách làm mình trẻ lại. Khi ta cố gắng vượt qua mẹ Tự Nhiên, có khả năng ta sẽ sa xuống thấp hơn mức bình thường. Con người thuộc loại cao quý nhất nhưng có thể trở lại thành thú nếu ta đi chệch khỏi con đường định mệnh vạch sẵn.” Anh ngồi trầm ngâm hồi lâu với lọ thuốc trong tay, nhìn ngắm thứ chất lỏng trong vắt ấy. “Khi nào tôi quy trách nhiệm hình sự cho Lowenstein vì thứ độc dược mà hắn lưu hành xong, chúng ta sẽ không còn gặp rắc rối nữa. Nhưng chuyện này có thể tái diễn. Kẻ khác có thể tìm ra phương cách tốt hơn. Nguy hiểm chính là ở chỗ đó. Nghĩ mà xem, Watson, những kẻ ham vật chất, những kẻ ham mê nhục dục, những kẻ phàm tục - tất cả đều muốn kéo dài cuộc đời vô dụng của mình. Những con người tinh thần thảnh thơi sẽ không tránh né lời hiệu triệu về cõi cao xa hơn. Còn những kẻ hèn kém lại không dám buông bỏ cuộc đời. Thế giới đáng thương của chúng ta rồi sẽ trở thành thứ hổ lốn gì đây?”

Đột ngột kẻ mơ mộng biến mất và Holmes, con người của hành động, đứng phắt dậy.

“Tôi nghĩ không còn gì để nói nữa, cậu Bennett. Mọi chi tiết đã khớp thành một bức tranh hoàn chỉnh. Tất nhiên con chó, nhờ tài đánh hơi, đã nhận ra những thay đổi này nhanh hơn cậu. Con Roy tấn công một con khỉ, chứ không tấn công giáo sư, và tôi cho rằng chuyện giáo sư trèo tới cửa sổ phòng con gái cũng là tình cờ. Có một chuyến tàu sớm về thành phố đó, Watson, nhưng chắc là chúng ta có đủ thời gian nhấm nháp tách trà ở nhà trọ Chequers trước khi lên tàu.”

BỜM SƯ TỬ
(The Lions Mane 1926)

Lạ lùng thay khi một sự vụ - đương nhiên cũng dị thường, bí hiểm như mọi vấn đề tôi từng gặp trong bấy nhiêu năm hành nghề - lại đến với tôi khi tôi đã giải nghệ. Và run rủi làm sao, nó diễn ra ngay trong nhà tôi. Chuyện xảy ra sau khi tôi lui về sống tại ngôi nhà nhỏ xinh ở Sussex, tận hưởng cuộc sống êm đềm giữa thiên nhiên hoa cỏ, như tôi hằng ao ước suốt bao nhiêu năm sống nơi London ảm đạm. Thời gian này, anh bạn Watson thường biến đâu mất dạng. Dăm thì mười họa anh mới tới thăm tôi vào dịp cuối tuần. Vì lẽ đó, tôi đành tự viết câu chuyện của mình. Ôi, nếu có Watson ở đây, anh đã viết nên một tường thuật tuyệt vời về vụ án và về cách tôi giải quyết mọi khó khăn thành công thế nào! Nhưng vì không có anh, tôi đành tự kể lại câu chuyện bằng vốn ngôn từ đơn giản, để trình bày từng bước tiến trên con đường gian nan điều tra vụ Bờm sư tử bí ẩn.

Biệt thự của tôi nằm trên triền phía nam của vũng Downs và nhìn ra eo biển Manche. Vào thời đó, ven bờ toàn những vách đá vôi, và nếu muốn xuống biển, ta phải men theo con đường mòn độc đạo quanh co tít tắp và trơn dốc, kết thúc bằng một bãi sỏi cùng đá cuội dài chừng trăm yard mà ta vẫn thấp thoáng thấy kể cả vào tầm triều cường. Rải rác dọc bờ biển là những khúc uốn cong hay chõ trũng thường ngập nước sau mỗi đợt triều dâng và biến thành những hồ bơi tuyệt hảo. Bãi biển nên thơ này trải dài nhiều dặm, chỉ bị đứt đoạn ở chỗ cái vịnh con con và ngôi làng Fulworth.

Nơi tôi ở khá quạnh quẽ. Chỉ có mình tôi, bà quản gia và đám ong mật sống cùng nhau giữa không gian thoáng đãng này. Nhưng cách nhà tôi nửa dặm là trường Gables nổi tiếng của ông Harold Stackhurst. Ngôi trường khá rộng rãi, với một đội ngũ giáo viên uy tín dạy đủ mọi nghề cho cả trăm thanh niên. Bản thân ông Stackhurst thời sinh viên từng là tay đua thuyền cự phách, và đến nay vẫn là một người uyên bác. Chúng tôi kết thân kể từ ngày tôi đến sống ở vùng biển này và đã thân thiết tới độ có thể ghé chơi nhà nhau vào dịp tối mà không cần được mời trước.

Cuối tháng 7 năm 1907, một cơn bão lớn ập tới, gió cuộn dâng sóng biển quật vào các chân vách đá và cứ sau mỗi đợt triều rút, một đầm nước mới lại được sinh ra. Vào buổi sáng xảy ra câu chuyện, gió dịu hẳn, cả đất trời tươi mới như vừa được gột rửa. Vì không thể nào làm việc vào một ngày thú vị thế này nên trước giờ điểm tâm, tôi ra ngoài tản bộ để tận hưởng không khí trong lành. Tôi men theo lối mòn bên vách đá dẫn tới con dốc đi xuống bãi biển. Đang đi, tôi bỗng nghe có tiếng gọi sau lưng và ngoái lại thấy Harold Stackhurst đang vui vẻ vẫy chào mình.

“Buổi sáng tuyệt quá, ông Holmes nhỉ? Tôi đoán thế nào ông cũng đi dạo mà.”

“Còn tôi biết ông định đi bơi.”

“Lại giở ngón nghề cũ rồi,” ông cười to và vỗ vỗ cái túi căng phồng. “Đúng vậy. McPherson đã đi trước và tôi chắc sẽ gặp cậu ta ở dưới kia.”

Fitzroy McPherson là giáo viên dạy môn khoa học, một chàng trai đàng hoàng, tốt bụng nhưng khổ thay lại bị bệnh tim sau một lần sốt thấp khớp. Tuy nhiên, anh ta là một vận động viên bẩm sinh và giỏi trong bất cứ môn thể thao nào không đòi hỏi quá nhiều sức lực. Vào mùa hè và mùa đông, anh ta thường đi bơi và tôi, vốn bơi lội khá ổn, cũng hay theo cùng.

Đúng lúc đó, tôi thấy anh ta. Đầu anh nhô lên khỏi rìa vách đá ở cuối đường mòn. Rồi, anh ta bước lên đỉnh vách đá, dáng điệu lảo đảo như người say. Liền sau đó, anh ta vung hai tay, hét thất thanh và ngã sấp xuống. Stackhurst và tôi vội ào tới - chắc chúng tôi chạy chừng năm chục yard - và lật anh ta lại. Chỉ cần nhìn đôi mắt trũng sâu đờ đẫn và đôi má tím tái ghê sợ kia, chúng tôi biết người đàn ông này đang bước vào phút lâm chung. Trong một thoáng, chút sinh khí lóe trên gương mặt McPherson và anh ta líu ríu thốt ra dăm ba từ gì đó như muốn thiết tha cảnh báo. Tai tôi nghe ra những tiếng trăng trối cuối cùng bật từ đôi môi anh ta là: “Bờm sư tử”. Hoàn toàn chẳng ăn nhập và rất khó hiểu, nhưng tôi chắc chắn mình nghe đúng. Sau đó, anh ta gượng người muốn nhổm dậy, huơ tay lên và đổ oặt sang một bên. Anh ta chết.

Ông bạn đi cùng tôi đờ người ra trước nỗi kinh hoàng bất ngờ. Còn về phần tôi, như độc giả có thể hình dung, mọi giác quan của tôi đều căng thẳng. Tôi cần phải thế bởi đây là chứng cứ rành rành rằng chúng tôi đang gặp một vụ án dị thường. Người chết chỉ mặc cái áo khoác Burberry cùng quần dài và chân đi đôi giày lười. Lúc anh ta ngã xuống, cái áo Burberry vốn chỉ choàng hờ qua vai tuột ra, phơi bày thân hình người xấu số. Chúng tôi sửng sốt trố mắt nhìn. Tấm lưng anh ta đầy những lằn đỏ tựa như bị quật tàn nhẫn bằng một cái roi thép mảnh. Rõ ràng thứ công cụ tra tấn kia rất mềm dẻo, vì nó để lại nhiều lằn dài quanh hai bờ vai và mạng sườn người chết. Máu chảy xuống cằm McPherson vì anh ta đã cắn chặt môi dưới khi chịu cơn đau cùng cực. Gương mặt cau lại và nhăn nhó cho chúng tôi biết cơn đau ấy khủng khiếp đến nhường nào.

Trong lúc tôi đang quỳ còn Stackhurst đứng bên xác chết, một bóng đen bỗng hắt xuống và chúng tôi nhận ra Ian Murdoch vừa tới bên. Murdoch là giáo viên dạy toán ở trường của ông Stackhurst. Anh ta cao gầy, da ngăm, lầm lì ít nói và sống cách biệt nên chẳng có bạn bè. Anh ta cứ như đang sống trong một thế giới trừu tượng cao xa nào đó chỉ toàn mặt cắt hình chóp, những con số vô tỉ và chẳng có chút liên quan đến đời thường. Anh ta bị tụi học trò coi là kẻ lập dị. Chúng hẳn sẽ lấy việc trêu chọc anh ta làm vui, nếu như không nhìn thấy sự quái gở bộc lộ qua đôi mắt đen sẫm cùng gương mặt ngăm đen, và chứng kiến những cơn thịnh nộ bất thường của người này. Có lần vì bị con chó nhỏ của McPherson quấy nhiễu, Murdoch đã tóm con vật và ném thẳng qua cửa sổ. Nếu người này không phải một giáo viên giỏi, hẳn Stackhurst đã đuổi cổ anh ta từ lâu rồi. Và giờ, chính cái con người lập dị, phức tạp đó lại xuất hiện cạnh chúng tôi. Anh ta có vẻ thật sự sửng sốt trước cảnh tượng này, dù qua chuyện con chó có thể thấy anh ta và người chết chẳng có mấy giao tình.

“Tội nghiệp! Tội nghiệp quá! Tôi có thể làm gì? Tôi giúp được gì?”

“Cậu đi cùng McPherson à? Cậu có thể cho chúng tôi biết chuyện xảy ra chứ?”

“Không, sáng nay tôi ra trễ. Tôi còn chưa tới bãi biển nữa kìa. Tôi vừa từ trường Gables đi thẳng đến đây. Tôi có thể làm gì?”

“Cậu hãy đi ngay tới đồn cảnh sát Fulworth và trình báo.”

Không nói thêm lời nào, anh ta hộc tốc chạy đi còn tôi tiến hành điều tra, trong lúc Stackhurst còn sững sờ trước tấn bi kịch ở lại bên xác chết. Trước tiên, tôi quan sát xem có ai dưới bãi biển không. Từ nơi đầu đường mòn, tôi có thể thấy toàn bộ quang cảnh. Bãi biển hoàn toàn vẳng vẻ, ngoại trừ có hai ba bóng người đằng xa đang đi về làng Fulworth. Tự hài lòng với mình ở điểm này, tôi từ từ đi xuống. Trên con đường đất mềm lẫn đá phấn, tôi thấy rải rác cùng một kiểu dấu chân ở cả hai chiều đi lên và đi xuống. Sáng nay không còn ai khác đi xuống bãi biển theo lối này. Tôi thấy một dấu tay với các ngón xoè ra hướng lên trên dốc. Vậy chắc chắn McPherson tội nghiệp đã té ngã khi đi lên. Trên đường còn in vài dấu tròn lõm cho thấy anh ta đã khuỵu gối vài lần. Cuối đường mòn là đầm nước khá lớn do triều rút để lại. McPherson đã thay đồ bên đầm nước vì cái khăn tắm của anh ta vẫn còn vắt trên một tảng đá. Khăn khô và gấp ngay ngắn nên xem ra anh ta chưa bước xuống nước. Khi lùng sục tại bãi đá cuội quanh đó, tôi đôi lần bắt gặp những dấu vết do đôi giày lười lẫn bàn chân trần của McPherson để lại. Những chi tiết này chứng tỏ anh ta đã sẵn sàng đi tắm, dù chiếc khăn cho thấy anh ta chưa hề ngâm mình xuống đầm.

Đây là vấn đề lạ lùng nhất tôi từng gặp. Nạn nhân ở ngoài bãi biển không quá mười lăm phút. Stackhurst đi theo anh ta từ trường Gables nên không thể hồ nghi gì về vấn đề thời gian. Các dấu chân trần cho thấy McPherson định tắm và đã cởi đồ. Nhưng sau đó, anh ta vội mặc đồ lại - lúc chết, trang phục trên người anh ta nhàu nhĩ và chưa được cài khuy kéo khóa - rồi quay về mà không tắm, hoặc đã tắm nhưng không lau khô người. Nguyên nhân khiến McPherson đột ngột đổi ý là vì anh chàng đã phải chịu một trận đòn roi dã man, bị hành hạ tới độ phải cắn nát môi trong cơn đau đớn cực độ và chỉ còn đủ sức để bò ngược đường mòn rồi chết. Ai đã làm chuyện dã man này? Dưới chân vách đá có nhiều hang động nhỏ, nhưng ánh bình minh đã chiếu thẳng vào những chốn đó nên không ai có thể dùng chúng làm nơi ẩn nấp. Có người trên bãi biển, nhưng họ ở quá xa nên khó có thể dính dáng tới vụ án. Hơn nữa giữa họ và McPherson còn có cái đầm nước mà anh ta định xuống tắm. Không xa ngoài biển là dăm ba con thuyền đánh cá. Đứng ở đây, tôi nhìn rõ đám ngư dân trên thuyền. Tôi có nhiều hướng điều tra, nhưng lại không có hướng nào đưa đến kết quả rõ ràng.

Khi quay lại chỗ xác chết, tôi thấy một nhóm người đang tụ tập quanh đó. Stackhurst tất nhiên vẫn ở đấy và Ian Murdoch cũng vừa trở về cùng Anderson, viên cảnh sát phụ trách khu làng này. Ông ta đô con, có bộ ria hoe hoe đỏ và mang đầy đủ những đặc điểm của dân Sussex: Vẻ ngoài lù đù, chậm chạp nhưng thật ra lại hết sức nhanh nhạy. Ông ta lắng nghe mọi chuyện, ghi chép toàn bộ lời khai của chúng tôi rồi cuối cùng kéo tôi sang một bên. “Thưa ông Holmes, nếu được ông cố vấn cho thì quý hóa quá. Tôi không đủ khả năng để giải quyết vụ án lớn thế này, và nếu tôi phạm sai lầm, tôi sẽ không được yên với cấp trên đâu.”

Tôi khuyên ông ta mời thượng cấp và một bác sĩ đến, đồng thời giữ nguyên hiện trường bởi hiện có thể đã có thêm vài dấu chân mới do đám đông tò mò kia để lại. Tôi lục túi người chết và tìm thấy một chiếc khăn tay, một con dao lớn, và một hộp đựng danh thiếp. Một mẩu giấy thò ra khỏi hộp, tôi mở xem rồi giao cho viên cảnh sát. Trên đó là vài dòng viết tháu của phụ nữ: Em sẽ ở đó, hãy tin em. Maudie. Nội dung có vẻ liên quan tới một câu chuyện tình ái, một cuộc hẹn hò bí mật, mặc dù không nói rõ về thời gian và địa điểm. Viên cảnh sát cất mẩu giấy vào hộp danh thiếp rồi bỏ nó cùng những thứ khác vào các túi áo Burberry như cũ. Vì không còn gì để tìm hiểu thêm nên sau khi chỉ đạo mọi người kiểm tra kĩ lưỡng khu vực dưới chân vách đá, tôi về nhà dùng điểm tâm.

Chừng một, hai tiếng sau, Stackhurst tới cho biết cái xác đã được đưa về trường Gables, nơi diễn ra cuộc thẩm tra. Ông còn mang theo một tin khá nghiêm trọng và cụ thể. Đúng như tôi đoán trước, họ chẳng tìm thấy gì trong các hang động dưới vách đá, nhưng Stackhurst đã xem xét giấy tờ tại bàn làm việc của McPherson và có nhiều thứ cho thấy mối quan hệ thân mật giữa McPherson và một cô Maud Bellamy nào đó ở Fulworth. Chúng tôi đã xác định được tung tích người viết thư!

“Cảnh sát giữ hết thư từ rồi,” ông phân trần. “Tôi không mang tới cho ông xem được. Nhưng chắc chắn hai người này phải lòng nhau. Tuy nhiên, tôi cũng không nhận thấy lí do nào để liên kết nó với biến cố khủng khiếp hồi ban sáng, ngoại trừ việc cô gái kia quả có hẹn với cậu ta.”

“Nhưng họ không thể nào hẹn nhau ở cái đầm nước mà người trong trường ông thường lui tới chứ?” Tôi nhận xét.

“Ngẫu nhiên là hôm nay các em học sinh không đi bơi cùng McPherson,” ông nói.

“Ngẫu nhiên thật không?”

Stackhurst chau mày suy nghĩ. “Ian Murdoch giữ chúng lại,” ông nói. “Cậu ta một mực bắt chúng phải làm xong bài chứng minh đại số gì đó trước bữa điểm tâm. Tội nghiệp, cậu ta bị dằn vặt ghê gớm vì chuyện này.”

“Tôi tưởng hai người này không thân thiết chứ?”

“Trước đây thì không. Nhưng từ khoảng hơn một năm nay trở lại, Murdoch rất thân với McPherson. Tôi chưa từng thấy cậu ta gần gũi ai tới vậy. Cậu ta vốn không giàu tình cảm.”

“Tôi hiểu. Tôi nhớ có lần ông kể rằng họ bất hòa vì Murdoch hành hạ con chó của McPherson.”

“Chuyện đó qua rồi.”

“Nhưng có lẽ giữa họ còn chút khúc mắc chứ?”

“Không, tôi tin họ thật sự là bạn của nhau.”

“Chà, vậy chúng ta phải tìm hiểu chuyện cô gái. Ông biết cô ta không?”

“Ai mà chẳng biết cô ta. Cô gái ấy là hoa khôi của vùng này, cô ta đi tới đâu là thu hút sự chú ý tới đó. Tôi biết McPherson mê cô này nhưng không hề biết mối quan hệ giữa họ lại đi xa như các bức thư cho thấy.”

“Nhưng cô ta là ai?”

“Là con gái lão Tom Bellamy, chủ sở hữu tất cả thuyền bè và ghế nằm phơi nắng phục vụ người tắm biển ở Fulworth. Trước kia, ông này chỉ là ngư dân nhưng giờ cũng có chút của ăn của để. Ông ta và anh con trai William cùng nhau lo chuyện làm ăn.”

“Ta tới Fulworth gặp họ chứ?”

“Lấy cớ gì đây?”

“Ồ, kiếm cớ thì khó gì. Dẫu sao thì McPherson đáng thương cũng không thể tự đánh đập mình dã man tới vậy. Phải có người cầm roi quất, nếu thứ gây ra những vết thương ấy đúng là roi. Ở cái chỗ hiu quạnh này, cậu ta chắc chắn không thể quen biết nhiều. Nếu chịu khó lần theo mọi hướng, nhất định chúng ta sẽ hiểu được động cơ gây án, rồi từ đó dò ra hung thủ.”

Nếu tâm trạng của chúng tôi không bị đầu độc bởi tấn bi kịch vừa chứng kiến, có lẽ chuyến đi qua vũng Downs ngát mùi cỏ xạ hương sẽ rất thi vị. Làng Fulworth nằm tại một đoạn khuyết hình bán nguyệt quanh cái vịnh nhỏ. Ở khu đằng sau của ngôi làng cổ kính là nhiều căn nhà hiện đại xây trên phần đất nhô cao. Stackhurst dẫn tôi đến một trong những căn nhà xây theo phong cách mới ấy.

“Ông Bellamy đặt tên cho cơ ngơi của mình là Bến Đỗ. Chính cái nhà mái ngói có tháp cao ở bốn góc đấy. Với một người tay trắng làm nên sự nghiệp như ông ta mà nói, nơi này không tệ nhưng… Trời đất, nhìn kìa!”

Cổng vườn dinh thự Bến Đỗ mở ra và một người xuất hiện. Không thể nào nhầm được cái dáng cao gáy, lòng không ấy. Đó chính là thầy dạy toán Ian Murdoch. Một lát sau, chúng tôi giáp mặt anh ta trên đường.

“Xin chào!” Stackhurst lên tiếng. Murdoch gật đầu, đôi mắt đen tò mò liếc nhìn chúng tôi và chắc anh ta sẽ đi luôn nếu không bị ông hiệu trưởng kéo lại.

“Cậu làm gì ở đây vậy?” Stackhurst hỏi.

Murdoch bừng bừng tức tối. “Thưa ông, khi ở trường, tôi là cấp dưới của ông. Nhưng tôi không nghĩ mình có bổn phận phải trình báo mọi chuyện riêng tư với ông.”

Thần kinh của Stackhurst vốn đã căng quá mức sau chuyện vừa trải qua, nếu không ông đã chẳng hỏi vội vàng như vậy. Bây giờ, ông hoàn toàn mất kiềm chế.

“Trong hoàn cảnh này, câu trả lời xấc láo quá đấy, cậu Murdoch.”

“Và câu hỏi của ông có lẽ cũng vậy.”

“Đây không phải là lần đầu tiên tôi phải xem xét thái độ ương ngạnh của cậu, nhưng chắc chắn sẽ là lần cuối cùng. Cậu vui lòng sớm lo liệu chuyện tương lai đi.”

“Tôi cũng định vậy. Hôm nay tôi đã mất đi người duy nhất khiến tôi muốn sống ở Gables rồi.”

Anh ta sải bước đi tiếp khi Stackhurst mắt bừng bừng lửa giận nhìn theo. Ông kêu lên, “Ai chịu nổi một kẻ quá quắt như thế chứ?”

Điều duy nhất gieo ấn tượng mạnh trong đầu tôi là việc Ian Murdoch chộp ngay cơ hội đầu tiên để thoát khỏi nơi xảy ra vụ án. Nỗi nghi ngờ mơ hồ và u ám bắt đầu hình thành trong đầu tôi. Có lẽ việc gặp gia đình Bellamy sẽ giúp việc sáng tỏ đôi chút. Stackhurst trấn tĩnh lại và chúng tôi đi tới ngôi nhà kia.

Ông Bellamy tầm tuổi trung niên, có bộ râu hung đỏ và có vẻ đang tức giận, vì gương mặt ông ta đỏ hệt như màu bộ râu.

“Không, thưa ông, tôi không muốn biết gì hết. Con trai tôi đây,” ông ta chỉ một thanh niên lực lưỡng, cau có đứng ở góc phòng khách, “nó cũng đồng tình rằng chuyện tên McPherson ve vãn con Maud nhà tôi là quá xấc xược. Vâng, thưa ông, hắn chẳng đả động gì tới chuyện cưới xin nhưng suốt ngày thư từ hò hẹn, đã thế còn làm nhiều chuyện khác mà chúng tôi không thể nào tán thành. Con gái tôi mồ côi mẹ, chỉ có cha và anh bảo vệ thôi. Chúng tôi đã quyết là…”

Nhưng ông ta chưa kịp nói xong, cô gái đã xuất hiện. Quả không ngoa, cưới được cô nàng đúng là vinh hạnh với bất kì ai may phước. Ai ngờ được rằng một bông hoa yêu kiều dường kia lại đâm chồi ở một môi trường thế này chứ? Tôi hiếm khi chú ý tới phái nữ vì bộ óc của tôi luôn chi phối trái tim, nhưng chỉ nhìn gương mặt thanh tú hoàn hảo, dịu dàng và tươi tắn của cô gái ấy, tôi biết ngay rằng chẳng chàng trai nào có thể đi qua cô mà lòng không xao xuyến. Cô ta đẩy cửa phòng và đứng trước mặt Harold Stackhurst với đôi mắt mở to rưng rưng xúc động.

“Tôi biết anh Fitzroy đã mất,” cô gái nói. “Xin ông đừng ngại nói rõ mọi chuyện.”

“Một quý ông khác vừa tới báo tin,” người cha giải thích.

“Các ông chẳng có lí gì để lôi em tôi vào chuyện này,” người anh càu nhàu.

Cô em giận dữ nhìn anh mình. “Đây là chuyện của em, William. Hãy để mặc em tự lo liệu đi. Dù sao người chết cũng đã chết rồi. Nếu em có thể giúp vạch mặt kẻ thủ ác, đấy cũng là chút việc em làm được cho người đã khuất.”

Cô gái lắng nghe lời kể vắn tắt của ông Stackhurst với sự chăm chú và bình tĩnh khiến tôi thấy cô ta không chỉ có nhan sắc tuyệt trần, mà còn rất mạnh mẽ nữa. Trong kí ức của tôi, Maud Bellamy sẽ mãi là người phụ nữ đặc biệt và vẹn toàn nhất. Có vẻ cô gái đã biết mặt tôi vì sau cùng cô cũng quay sang nói với tôi, “Phải đưa chúng ra trước công lí, thưa ông Holmes. Dù cho lũ sát nhân có là ai đi nữa, tôi cũng cam kết sẽ giúp ông hết sức.”

Tôi thấy hình như cô gái vừa nói vừa liếc nhìn cha và anh với vẻ thách thức.

“Cảm ơn cô,” tôi nói. “Tôi đánh giá cao trực giác của phụ nữ trong những chuyện thế này. Cô vừa nói ‘chúng’, vậy theo cô thủ phạm không chỉ có một thôi ư?”

“Tôi biết anh McPherson đủ rõ để chắc chắn anh ấy là người mạnh mẽ, can trường. Một người không thể hành hạ anh ấy ra nông nỗi thế.”

“Tôi có thể nói riêng với cô đôi lời không?”

“Maud, cha đã bảo con đừng dính dáng vào cơ mà,” người cha tức giận la lớn.

Cô gái bất lực nhìn tôi, “Tôi có thể làm gì?”

“Rồi mọi người sẽ biết cả thôi, nên tôi thấy có nói ra luôn cũng chẳng hại gì,” tôi đáp. “Thật tình tôi muốn hỏi riêng cô hơn, nhưng vì cha cô không đồng ý nên cứ để ông ấy cùng thảo luận cũng được.”

Sau đó, tôi nói về bức thư tìm được trong túi người chết. “Khi việc điều tra chính thức được bắt đầu, bức thư chắc chắn được trình ra. Cô có thể giải thích để chuyện sáng tỏ hơn chứ?”

“Tôi thấy chẳng việc gì phải che giấu hết,” cô gái đáp. “Chúng tôi ước hẹn sẽ thành hôn, nhưng giữ bí mật vì ông bác già nua sắp qua đời của Fitzroy có thể sẽ truất quyền thừa kế của anh ấy nếu như anh kết hôn trái với ý ông. Chỉ vì lẽ đó thôi.”

“Lẽ ra con phải nói với cha chứ,” ông Bellamy càu nhàu.

“Cha ơi, con đã nói nếu như cha chịu thông cảm.”

“Cha phản đối chuyện con chọn người không môn đăng hộ đối.”

“Chính thành kiến của cha đã khiến chúng con không nói ra được. Còn bức thư về cuộc hẹn,” cô gái lục trong túi và lấy ra một bức thư nhàu nhĩ, “là để trả lời cái này.”

Tôi đọc.

EM YÊU,

Hẹn em vào hôm thứ ba, tại chỗ cũ trên bãi biển, sau lúc hoàng hôn. Đấy là tầm duy nhất anh ra được.

F. M

“Hôm nay là thứ ba và tôi định gặp anh ấy vào tối nay.”

Tôi trả tờ giấy lại. “Thư này không gửi qua bưu điện. Làm sao nó tới được tay cô?”

“Tôi không muốn trả lời câu hỏi đó. Việc này không liên quan tới vấn đề ông đang điều tra. Nhưng tôi sẵn sàng trả lời về mọi chuyện có liên quan.”

Cô ta thực hiện đúng như đã nói, nhưng cũng chẳng đưa ra được thông tin gì đáng xem xét. Cô gái không cho rằng hôn phu của mình có kẻ thù giấu mặt và thừa nhận là có nhiều người si mê cô.

“Cho phép tôi hỏi, trong số đó có cậu Ian Murdoch không?”

Cô gái đỏ mặt bối rối. “Có thời tôi tưởng vậy. Nhưng tất cả thay đổi khi anh ấy biết mối quan hệ giữa anh Fitzroy và tôi.”

Một lần nữa, bí mật quanh kẻ kì quặc kia dường như rõ nét hơn trong tôi. Tôi phải kiểm tra lí lịch của người này. Phải kín đáo lục soát chỗ ở của anh ta. Stackhurst sẵn lòng hợp tác vì ông cũng có nhiều ngờ vực. Sau chuyến viếng thăm dinh thự Bến Đỗ, chúng tôi quay về với hi vọng đã nắm được một đầu của cuộn chỉ rối.

Một tuần trôi qua. Việc điều tra vẫn dậm chân tại chỗ trong lúc chờ thêm chứng cứ mới. Stackhurst đã kín đáo tìm hiểu về Murdoch và đã lục soát sơ qua phòng riêng của kẻ này, nhưng không thu được gì. Bản thân tôi cũng rà lại toàn bộ câu chuyện, cả ở mặt thực tế lẫn suy luận, nhưng không có được gì mới. Trong mọi cuộc phiêu lưu của tôi, độc giả đều thấy rằng chưa có vụ án nào khiến khả năng của tôi bị hạn chế như vậy. Ngay cả trí tưởng tượng của tôi cũng không hình dung ra giải pháp để làm sáng tỏ bí ẩn này.

Và sau đó lại xảy ra chuyện với con chó. Chính bà quản gia của tôi đã nghe phong thanh được câu chuyện từ dân làng. Vào một tối nọ, bà nói với tôi, “Có chuyện buồn, thưa ông. Đó là chuyện về con chó của cậu McPherson.”

Tôi thường không thích nghe mấy chuyện đồn đại tầm phào, nhưng lời bà nói khiến tôi chú ý.

“Con chó của cậu McPherson làm sao?”

“Nó chết rồi, thưa ông. Chết vì thương nhớ chủ.”

“Ai bảo bà thế?”

“Người ta đồn ầm lên vậy đó. Nó buồn bã ủ ê, không chịu ăn gì suốt cả tuần trời. Rồi hôm nay, hai người ở trường Gables thấy nó chết - dưới bãi biển, đúng chỗ đó, chỗ chủ nó qua đời.”

“Đúng chỗ đó.” Mấy từ ấy vang rõ trong tâm trí tôi. Tôi mơ hồ cảm nhận được tầm quan trọng của chi tiết này. Chuyện chó chết theo chủ vốn do bản tính trung thành tuyệt vời của loài vật này. Nhưng lại “đúng chỗ đó” ư! Sao cái bãi biển quạnh hiu này lắm tai ương thế chứ? Lẽ nào cả con chó cũng thành vật hi sinh vì một oán thù nào đó? Lẽ nào…? Vâng, cái cảm nhận ấy tuy mơ hồ nhưng đã hình thành một ý tưởng mờ nhạt trong tâm trí tôi. Vài phút sau, tôi lên đường đến trường Gables để gặp Stackhurst trong thư phòng của ông. Theo yêu cầu của tôi, ông cho gọi Sudbury và Rlount, hai học sinh phát hiện ra xác con chó.

“Dạ, nó nằm ngay rìa đầm nước,” một đứa nói. “Chắc nó lần theo dấu chủ nó.”

Tôi thấy xác con chó săn nhỏ giống Airedale được đặt trên một tấm thảm trong tiền sảnh. Cái xác cứng đơ, hai mắt lồi ra và bốn chân vẹo vọ. Toàn thân nó toát lên vẻ đau đớn tột cùng.

Từ trường Gables, tôi đi tới cái đầm nọ. Mặt trời đã lặn và bóng vách đá như một tấm chì vắt ngang mặt nước nhờ nhờ sáng. Quang cảnh tịch mịch và chẳng hề có dấu hiệu nào của sự sống, ngoại trừ hai con chim biển đang lượn vòng kêu chao chát trên tầng không. Trong ánh sáng lịm tắt, tôi lờ mờ nhận ra dấu chân của con chó nhỏ in trên vùng cát quanh tảng đá mà chủ nó đặt khăn tắm. Tôi đứng tần ngần hồi lâu trong khi bóng tối dần đặc quánh. Bao suy nghĩ ào ạt lấp đầy tâm trí tôi. Độc giả hẳn biết cái cảm giác mình đang tìm kiếm một điều tối quan trọng và biết nó ở đó nhưng lại không với tới nổi khó chịu tới độ nào. Khi đứng một mình bên đầm nước chết chóc vào chiều tối hôm ấy, tôi đã cảm thấy như vậy. Cuối cùng, tôi quay lưng chầm chậm bước về nhà.

Tôi vừa tới đầu đường mòn thì cái ý tưởng mơ hồ ấy chợt bừng sáng. Như một tia chớp, tôi nhớ ra điều mà tôi tuyệt vọng và hăm hở níu kéo. Nếu Watson không uổng công viết lách, nhất định độc giả sẽ biết tôi có một kho kiến thức mênh mông không theo một hệ thống khoa học nào về đủ điều lạ thường, nhưng lại rất có ích cho tôi khi cần. Đầu óc tôi giống như một cái kho xép chất đủ thứ - nhiều tới độ đến chính tôi chẳng biết rõ trong đó có gì. Ý tưởng ấy chưa rõ rệt, nhưng ít ra tôi đã biết cách làm sáng tỏ. Điều này tuy quái lạ và khó tin nhưng có khả năng xảy ra. Tôi sẽ điều tra đến cùng.

Trong căn nhà nhỏ của tôi có một gác xép lớn chất đầy sách. Tôi lao vào đó lục lọi cả giờ đồng hồ. Sau đó, tôi đi ra cùng một cuốn sách nhỏ bìa màu nâu và bạc. Tôi hăm hở lật tìm chương sách mà mình chỉ nhớ mang máng. Đúng, đó là một giả thuyết viển vông và không chắc có thực, nhưng chừng nào còn chưa chắc chắn rằng nó đúng là viển vông thì tôi còn chưa yên lòng. Khi tôi đi ngủ trong tâm trạng nôn nóng chờ đợi ngày mai thì trời đã về khuya.

Nhưng cái ngày mai tôi chờ đợi lại đến cùng rất nhiều trở ngại bực mình. Tôi vừa uống xong tách trà sớm và đang định ra bãi biển thì thanh tra Bardle của Sở Cảnh sát Sussex đến. Ông ta bệ vệ, to như bò mộng, và đôi mắt suy tư đượm vẻ lo lắng của ông ta chăm chú nhìn tôi.

“Thưa ông, tôi đã được nghe về những kinh nghiệm phong phú của ông,” ông ta nói. “Tuy vụ McPherson chưa được chính thức điều tra và không cần thiết phải làm rùm beng, nhưng tôi đã sẵn sàng đương đầu với nó. Vấn đề là tôi có nên bắt giam hay không?”

“Ý ông là giam Ian Murdoch?”

“Vâng, thưa ông. Nghĩ cho cùng thì còn ai khác nữa đâu. Đấy là ưu điểm của cái chốn quạnh quẽ này. Chúng tôi đã thu hẹp phạm vi điều tra vào đúng đối tượng đó. Nếu không phải hắn thì thủ phạm là ai chứ?”

“Ông có chứng cứ buộc tội không?”

Viên thanh tra đã suy luận theo cùng một hướng với tôi. Cá tính của Murdoch quả là đáng chú ý và bí ẩn dường như bao trùm con người này. Anh ta từng nhiều lần nổi đóa, như trong vụ con chó. Rồi còn những bất hòa với McPherson trong quá khứ, và rất có lí khi cho rằng anh ta ghen tức trước mối quan hệ giữa McPherson và cô Bellamy. Ông Bardle nói đúng những điểm tôi từng cân nhắc, nhưng chẳng có thêm gì mới mẻ, ngoại trừ chuyện ông ta đã sẵn sàng ra tay.

“Với mọi chứng cứ như thế, nếu tôi để hắn chuồn mất thì chức vụ của tôi sẽ ra sao đây?” Viên thanh tra vạm vỡ, lạnh lùng rõ ràng đang lo ngay ngáy.

“Hãy xem xét những lỗ hổng chết người trong lập luận của ông đi,” tôi nói. “Vào buổi sáng xảy ra vụ án mạng, cậu ta chắc chắn có bằng chứng ngoại phạm. Murdoch ở trong lớp cùng nhiều học sinh, và cậu ta từ trường đến chỗ chúng tôi chỉ sau khi McPherson xuất hiện được vài phút. Rồi phải nhớ rõ điều cực kì phi lí là Murdoch không thể một mình ra tay tàn độc với một người khỏe chẳng kém gì cậu ta. Đó là chưa kể tới thứ gây ra những vết thương trên người nạn nhân nữa.”

“Một cây roi mềm chăng?”

“Ông đã kiểm tra các vết thương chưa?” Tôi hỏi.

“Tôi đã thấy. Bác sĩ cũng đã thấy.”

“Nhưng tôi đã kiểm tra chúng rất kĩ bằng kính lúp. Các vết thương rất đặc biệt.”

“Đặc biệt thế nào hả ông Holmes?”

Tôi bước tới bàn giấy và mang ra một bức ảnh phóng to. Tôi giải thích, “Đây là phương pháp của tôi trong những vụ thế này.”

“Ông làm việc chu đáo quá, ông Holmes.”

“Nếu không thì tôi đâu còn là tôi nữa. Bây giờ ta hãy xem xét vết lằn quanh vai phải nhé. Ông có thấy gì lạ thường không?”

“Không.”

“Rõ ràng là dấu vết để lại không đều. Có một đốm máu tụ ở đây, và ở đây nữa. Các vết lằn ở phía dưới cũng tương tự. Như vậy là sao?”

“Tôi chịu. Ông biết không?”

“Có thể tôi biết, có thể không. Tôi sẽ sớm nói rõ hơn được thôi. Nếu xác định được thứ gây ra những vết thương ấy, chúng ta sẽ tiến gần với hung thủ hơn.”

“Tôi biết ý tưởng tôi sắp đưa ra có vẻ lố bịch,” ông cảnh sát nói, “nhưng nếu dùng một lưới thép nung đỏ ấn vào lưng nạn nhân, các đốm đỏ sẫm sẽ xuất hiện ở nơi những mắt xích chéo nhau.”

“Ý tưởng hay đấy. Hay hung thủ sử dụng loại roi da chín sợi rất cứng và có các gút thắt nhỏ nhỉ?”

“Ôi, ông Holmes ơi, tôi nghĩ ông xác định đúng hung khí rồi!”

“Hoặc có thể cái chết của McPherson do một nguyên nhân hoàn toàn khác, ông Bardle ạ. Lập luận của ông không đủ chắc chắn để bắt giam người ta. Hơn nữa, chúng ta còn mấy lời lâm chung của người chết: ‘Bờm sư tử’ kia mà.”

“Liệu Ian…”

“Không liên quan gì đến Ian Murdoch đâu.”

“Ông không còn cách lí giải nào khác sao, ông Holmes?”

“Chắc là có. Nhưng tôi không muốn bàn luận khi chưa có dữ kiện chắc chắn.”

“Vậy khi nào mới có?”

“Khoảng một giờ nữa - hoặc sớm hơn.”

Viên thanh tra xoa cằm và ngờ vực nhìn tôi. “Giá mà tôi đọc được suy nghĩ của ông, ông Holmes. Hay vụ này liên quan tới mấy con thuyền đánh cá?”

“Không, chúng cách quá xa.”

“Hay hung thủ là Bellamy và cậu con trai? Họ không ưa McPherson.”

“Không phải, vì tôi chưa sẵn sàng nên ông không moi được gì từ tôi đâu,” tôi mỉm cười nói. “Thôi này, ông thanh tra, chúng ta ai cũng có việc phải làm. Nếu ông có thể đến đây gặp tôi vào tầm trưa…”

Chúng tôi mới trao đổi tới đó thì bị cắt ngang bằng cái khởi đầu khoa trương của màn kết câu chuyện.

Cửa nhà tôi bật mở toang, tôi nghe có tiếng chân chuệnh choạng ngoài hành lang, rồi Ian Murdoch lảo đảo bước vào, mặt mày tái mét, đầu tóc rối bù, áo quần xộc xệch, đôi bàn tay xương xẩu bấu víu vào đồ đạc để đứng vững.

“Rượu brandy! Cho tôi xin rượu brandy!”

Anh ta hổn hển nói rồi ngã vật ra trường kỉ mà rên rỉ. Anh ta không đi một mình. Theo sau là Stackhurst, để đầu trần, thở hồng hộc và cũng bấn loạn như người đồng hành.

“Đúng, đúng, brandy!” Ông ta la lên. “Người này sắp chết rồi. Tôi chỉ còn cách đưa cậu ấy tới đây. Cậu ấy đã ngất hai lần rồi.”

Nửa cốc rượu nguyên chất đã tạo nên sự thay đổi phi thường. Murdoch chống một tay để gượng dậy và kéo áo khoác xuống khỏi vai.

“Hãy vì Chúa mà cho tôi dầu, á phiện và morphine!” Anh ta hét lên. “Bất cứ thứ gì làm dịu cái đau ác ôn này!”

Viên thanh tra và tôi cùng kêu lên một tiếng hãi hùng trước cái mình thấy. Dọc ngang khắp bờ vai trần là những lằn đỏ hình mắt lưới kì dị giống y như dấu vết đã gây ra cái chết của Fitzroy McPherson. Rõ ràng, cơn đau vô cùng nhức nhối và không chỉ ở một chỗ, vì người bị nạn có lúc dừng thở, mặt tím tái, rồi với một cái thở hắt, anh ta đè tay lên ngực khi mồ hôi tươm thành giọt trên trán. Anh ta có thể chết bất cứ lúc nào. Rượu được đổ thêm vào họng Murdoch, mỗi nốc rượu lại như giúp anh ta hồi sinh. Những miếng bông gòn nhúng vào dầu trộn salad có vẻ giúp những vết thương kì lạ bớt đau nhức. Và rồi anh ta đổ người xuống nệm. Chút sinh khí cuối cùng đã tìm được nơi trú ngụ trong cơ thể người đàn ông này. Anh ta nửa ngủ nửa mê man, nhưng ít ra cũng đã bớt phần đau đớn.

Không thể hỏi han Murdoch được gì, nhưng ngay khi chúng tôi đã yên tâm về tình trạng của anh ta thì Stackhurst quay sang tôi.

“Lạy Chúa!” Ông ta kêu lên. “Chuyện là sao vậy, Holmes? Là sao vậy?”

“Ông gặp cậu ta ở đâu?”

“Dưới bãi biển. Đúng ngay chỗ McPherson xấu số qua đời. Nếu cậu ấy cũng yếu tim như McPherson, cậu ấy chắc chẳng tới được chỗ này. Mấy lần đỡ cậu ấy dậy, tôi cứ tưởng cậu ấy tiêu rồi. Về trường Gables thì xa quá nên tôi đưa thẳng cậu ấy tới đây.”

“Ông thấy cậu ta trên bãi biển à?”

“Tôi đang đi trên vách đá thì nghe tiếng cậu ấy hét. Cậu ấy ở ngay rìa đầm nước, cứ lảo đảo như kẻ say. Tôi chạy xuống khoác bừa áo lên người cậu ấy rồi đưa lên. Holmes ơi, hãy vì Chúa mà dồn tài dồn sức của ông để dẹp tan tai họa ở nơi này, bởi mọi người quanh đây càng lúc càng không chịu nổi nữa rồi. Chẳng lẽ một người danh tiếng lẫy lừng như ông lại không giúp nổi chúng tôi ư?”

“Chắc tôi giúp được, Stackhurst à. Bây giờ ông, và cả ngài thanh tra nữa, hãy đi cùng tôi! Để xem tôi có bắt được thủ phạm không.”

Sau khi nhờ bà quản gia trông nom anh giáo viên bất tỉnh, ba chúng tôi đi xuống đầm nước chết người nọ. Trên mặt đất lổn nhổn đá cuội vẫn còn mớ khăn tắm và đống quần áo của người bị nạn. Tôi đi chầm chậm quanh mép nước, hai người kia nỗi đuôi theo sau. Phần lớn đầm nước khá nông, nhưng ở dưới vách đá, nơi bãi biển bị khoét lõm vào lại sâu lút đầu, nước ở đó xanh thẳm và trong vắt như pha lê. Đó là nơi những người thích bơi lội thường hay tới. Nhiều tảng đá xếp thành dãy dài ở phía trên hồ, ngay chân vách núi, và tôi cứ men theo lối đó, vừa đi vừa chăm chú nhìn khoảng nước sâu phía dưới. Khi đến chỗ nước sâu nhất và lặng nhất, tôi bắt gặp điều mình đang tìm kiếm và kêu lên đắc thắng.

“Cyanea kìa!” Tôi hét to. “Bờm sư tử kìa!”

Sinh vật dị thường mà tôi chỉ cho hai người kia trông giống một cái bờm sư tử rối bời nằm trên một thềm đá dưới mặt nước chừng ba foot. Nó đang phập phồng theo từng nhịp chậm chạp, nặng nề, với đám tua rua màu bạc thò ra từ mớ bùi nhùi màu vàng.

“Nó gây hại quá đủ rồi. Phải cho nó qua thế giới bên kia thôi!” Tôi kêu lên. “Giúp tôi nào, Stackhurst! Ta phải kết liễu cái thứ trời đánh này.”

Trên bờ có một tảng đá lớn, và chúng tôi hiệp sức đẩy nó rơi xuống, làm nước bắn lên tung tóe. Khi những gợn sóng đã tan, chúng tôi thấy tảng đá rơi đúng xuống thềm đá phía dưới. Một phần của cái mớ bầy nhầy màu vàng thò ra, cho thấy tảng đá đã đè bẹp sinh vật gây nhiễu nhương bấy lâu nay. Một thứ váng bọt nhờn nhớt, đặc quánh rỉ ra dưới tảng đá, làm ố màu nước xung quanh, sau đó từ từ nổi lên mặt hồ.

“Ôi, sao kì vậy!” Viên thanh tra la lên. “Nó là thứ gì thế, ông Holmes? Tôi lớn lên ở vùng này nhưng chưa bao giờ thấy cái gì tương tự. Thứ này đâu có ở hạt Sussex!”

“May cho Sussex đó,” tôi nói. “Có thể cơn bão từ hướng tây nam tới đã đưa nó đến đây. Cả hai người cùng về nhà tôi đi, và tôi sẽ kể cho các vị nghe về trải nghiệm khủng khiếp của một người từng đương đầu với thứ tai họa của biển khơi này và đã sáng suốt ghi lại.”

Khi cả ba về tới nhà tôi thì Murdoch đã ngồi dậy được. Anh ta vẫn còn váng đầu và thỉnh thoảng lại run lẩy bẩy vì một cơn đau kịch phát. Bằng những lời ngập ngừng, anh ta giải thích là không hề biết chuyện gì xảy tới cho mình, ngoại trừ cơn đau khủng khiếp đột ngột xuyên thấu cơ thể, và anh đã gắng hết sức chịu đựng để tới bờ đầm nước.

“Đây là cuốn sách đầu tiên đưa một chuyện có thể mãi mãi là bí mật ra ánh sáng,” tôi vừa nói vừa cầm tập sách nhỏ lên. Đó là cuốn Out of Doors[241], của nhà quan sát lừng danh J. G. Wood. Bản thân Wood từng suýt chết khi tiếp xúc với loài sinh vật ghê gớm kia nên ông viết rất tường tận. Tên đầy đủ của nó là sứa Cyanea capillata, và nó thuộc loại nguy hiểm chết người vì độc của nó còn nguy hiểm hơn của rắn hổ mang. Nghe tôi đọc đoạn trích này: Nếu người đi tắm biển nhìn thấy một khối tròn bùng nhùng có màng nhầy màu hung đỏ và nhiều tua, trông giống cái bờm sư tử lớn và có màu óng ánh như giấy bạc, xin hãy đề phòng vì đấy chính là loài sứa độc Cyanea capillata.

Đấy, không thể nào mô tả cái thứ hiểm ác này rõ ràng hơn! Sau đó tác giả kể lại chuyện ông ta gặp con sứa độc khi bơi ở vùng biển Kent. Ông thấy sinh vật này bắn ra những sợi tơ vô hình xa tới hơn năm mươi foot và bất kì ai ở trong phạm vi quanh đấy đều có nguy cơ mất mạng. Dù ở cách xa, Wood cũng suýt chết. Vô số sợi tua gây ra những lằn đỏ nhỏ trên da mà nếu nhìn kĩ sẽ thấy chúng có những đốm hay nốt mụn nhỏ, mỗi đốm đều gây đau đớn như một mũi kim nung đỏ xuyên thấu dây thần kinh.

Theo ông ta giải thích, sự đau đớn cục bộ chỉ là phần nhỏ nhất của nỗi thống khổ tột cùng này. Những cơn buốt nhói lan khắp ngực, khiến tôi ngã qụy như bị đạn bắn. Nhịp tim chậm lại và trái tim lồng lên sáu, bảy lần như muốn xé lồng ngực để vọt ra ngoài. Ông ta suýt chết mặc dù chỉ trúng phải tua độc trong vùng biển động chứ không phải trong vũng nước hẹp tĩnh lặng của đầm nước. Ông ta nói sau đó ông ta không còn nhận ra chính mình nữa: Mặt ông ta tái xanh, nhăn nhó và hóp lại. Ông ta vội nốc hết nguyên cả chai brandy, và có lẽ nhờ vậy mà thoát chết. Có hết trong sách này, ông thanh tra. Tôi sẽ đưa cuốn sách cho ông và ông có thể tin chắc trong đó sẽ giải thích đầy đủ về bi kịch của cậu McPherson xấu số.”

“Và cũng nhân tiện giải oan cho tôi,” Ian Murdoch nói với nụ cười mếu máo. “Tôi không trách ông, thưa ngài thanh tra, hay là ông, ông Holmes, vì các ông nghi ngờ cũng phải thôi. Hóa ra ngay lúc sắp bị bắt, tôi lại có thể tự minh oan bằng cách chịu chung số phận với anh bạn đáng thương của tôi.”

“Không phải đâu, cậu Murdoch. Tôi đã điều tra theo hướng này và nếu tôi ra ngoài sớm như ý định, không chừng tôi đã cứu cậu khỏi biến cố khủng khiếp này rồi.”

“Nhưng sao ông biết, ông Holmes?”

“Tôi đọc đủ loại sách và với những chuyện linh tinh, tôi có trí nhớ tốt lạ thường. Mấy chữ ‘Bờm sư tử’ ám ảnh tâm trí tôi mãi. Tôi biết mình từng gặp chúng rồi. Giờ cậu biết mấy chữ đó là để mô tả con vật này. Tôi tin chắc khi McPherson nhìn thấy, nó đang nổi trên mặt nước và mấy chữ đó là lời duy nhất mà McPherson có thể nói để cảnh báo về con vật đã gây ra cái chết của mình.”

“Ít ra tôi cũng được minh oan,” Murdoch vừa nói vừa từ từ đứng dậy. “Tôi cũng phải giải thích đôi điều, vì tôi biết các ông muốn hỏi gì. Quả đúng là tôi từng yêu cô gái ấy, nhưng từ ngày biết được cô ấy lựa chọn McPherson, tôi chỉ mong cô ấy được hạnh phúc. Tôi có thiện ý như vậy nên không những tôi không cản trở họ, mà còn chuyển thư giúp họ. Vì họ tin cậy tôi và tôi quý trọng cô ấy nên tôi vội báo cho cô gái biết tin McPherson mất, để tránh có người nào đó làm điều ấy trước, theo một một cách đột ngột và tàn nhẫn. Thưa ông, cô ấy không nói với ông về mối quan hệ của chúng tôi vì e ông không tán thành và tôi có thể chịu khổ. Giờ xin phép ông, tôi phải ráng quay về trường Gables vì tôi chỉ muốn nằm nghỉ.”

Stackhurst chìa tay ra. “Chúng ta đều căng thẳng cả,” ông nói. “Xin cậu hãy bỏ qua chuyện cũ, cậu Murdoch. Sau này chúng ta sẽ hiểu nhau hơn.”

Họ cùng đi ra, thân thiện khoác tay nhau. Viên thanh tra ở lại, im lặng chăm chú nhìn tôi với đôi mắt mở to.

“Chà, ông đã thành công!” Sau cùng ông ta thốt lên. “Tôi đã đọc về ông nhưng không tin. Thật tuyệt vời!”

Tôi buộc phải lắc đầu. Chấp nhận một lời khen như thế là hạ thấp phẩm giá bản thân.

“Tôi đã đoán ra quá chậm - chậm tới đáng trách. Nếu người ta tìm thấy cái xác dưới nước, có lẽ tôi không sơ suất như vậy. Cái khăn tắm đã làm tôi lạc hướng. Chàng trai tội nghiệp kia không hề lau khô người nên tôi đinh ninh là cậu ta chưa hề xuống tắm. Đã vậy thì làm sao tôi nghĩ tới chuyện một sinh vật dưới nước tấn công cậu ta được chứ? Đó là sai lầm của tôi. Ông thanh tra này, tôi thường qua mặt lực lượng cảnh sát, nhưng lần này con sứa Cyanea capillata đã phục thù giùm các ông rồi.”

NGƯỜI KHÁCH TRỌ GIẤU MẶT
(The Veiled Lodger, 1927)

Khi xét đến việc Sherlock Holmes đã lăn lộn trong nghề suốt hai mươi ba năm, và việc tôi được đồng hành ghi chép những công việc của anh mười bảy năm trong đó, ai cũng thấy rằng tôi nắm trong tay một kho tư liệu đồ sộ. Vì thế, vấn đề của tôi mỗi khi viết không phải là tìm, mà là chọn đề tài. Những cuốn sổ ghi chép từng năm xếp đầy một ngăn kệ sách cùng nhiều cặp hồ sơ chứa đầy tài liệu. Đấy là một nguồn khai thác tuyệt vời cho người nghiên cứu, không riêng về vấn đề hình sự mà còn về những vụ tai tiếng xã hội và chính trị cuối thời Victoria. Về các vụ tai tiếng thì với những ai đã viết những lá thư thống thiết, những người đã khẩn nài đừng động chạm đến danh dự dòng họ hay tiếng tăm của tổ tiên danh giá của họ, họ không phải lo sợ gì hết. Bạn tôi luôn là người cẩn trọng và rất có ý thức về uy tín nghề nghiệp, cũng như trong việc lựa chọn những câu chuyện nên kể. Tôi xin cam đoan anh không bao giờ lạm dụng niềm tin người ta gửi gắm. Tuy nhiên, tôi kịch liệt phản đối những âm mưu được tiến hành gần đây nhằm chiếm đoạt và tiêu hủy các tài liệu. Chúng tôi đã biết rõ nguồn cơn sự việc, và nếu chúng còn tái diễn thì tôi xin thay mặt cho Holmes tuyên bố sẽ phơi bày toàn bộ câu chuyện về vị chính khách, ngọn hải đăng và con chim cốc được luyện săn cá. Ít nhất cũng có một độc giả hiểu lí do.

Nhưng sẽ không hợp lí nếu cho rằng mọi vụ án đều cho Holmes cơ hội chứng tỏ tài quan sát và những thiên khiếu trực giác lạ lùng như tôi đã cố gắng tường thuật trong các câu chuyện. Nhiều lúc anh phải đổ mồ hôi công sức mới thu được thành quả, nhưng cũng có khi kết quả tự đến với anh. Song chính trong những vụ án mà Holmes chẳng phải trổ tài, ta mới nhìn thấu tấn bi kịch tang thương nhất của loài người. Giờ đây, tôi muốn kể lại một chuyện như thế, nhưng có thay đổi chút ít về danh tính và nơi chốn, ngoài ra các việc đều đúng sự thật.

Một buổi sáng cuối năm 1896, tôi nhận được thư khẩn của Holmes yêu cầu tôi tới phố Baker. Khi đến nơi, tôi thấy anh ngồi trong căn phòng mịt mù khói thuốc và ngồi ở ghế đối diện là một người phụ nữ dáng điệu hiền từ, trông phốp pháp như các bà chủ nhà trọ.

“Đây là bà Merrilow ở South Brixton,” bạn tôi vừa nói vừa đưa tay giới thiệu. “Watson này, khói thuốc không làm phiền bà Merrilow đâu, nếu như anh muốn nuông chiều thói xấu của mình. Bà Merrilow có một chuyện rất hay muốn kể cho chúng ta nghe. Diễn biến sau đây của nó có lẽ cần tới sự hiện diện của anh đấy.”

“Tôi rất sẵn lòng…”

“Bà Merrilow ơi, bà phải hiểu rằng nếu tôi đến gặp bà Ronder thì tôi cần một người làm chứng. Bà phải giải thích cho bà ta rõ trước khi chúng tôi đến.”

“Cầu Chúa phù hộ ông, ông Holmes,” vị khách nói, “bà ấy nôn nóng muốn gặp ông tới mức ông có kéo cả làng tới cũng được nữa là!”

“Vậy chúng tôi sẽ tới vào đầu giờ chiều. Trước khi lên đường, ta phải xem xét các dữ kiện cho chính xác đã. Hơn nữa như vậy sẽ giúp bác sĩ Watson nắm rõ tình hình. Bà nói bà Ronder trọ tại nhà bà suốt bảy năm ròng, ấy vậy mà bà chỉ thấy mặt bà ta có độc một lần?”

“Lạy Chúa, ước gì tôi không nhìn thấy!” Bà Merrilow nói.

“Bà nói gương mặt bị rạch nát sứt sẹo hết?”

“Ôi, ông Holmes, đó không thể gọi là mặt được. Có lần người bán sữa cho nhà tôi thoáng thấy bà ta từ cửa sổ tầng trên hé nhìn ra, thế mà ông ta giật mình đến quẳng cả thùng sữa đổ lênh láng trước vườn. Gương mặt đó kinh khiếp vậy đấy. Khi tôi nhìn thấy bà ta - chỉ là tình cờ lúc bà ta không để ý, bà ta che lại ngay rồi nói: ‘Bà Merrilow, rốt cuộc bà cũng biết tại sao tôi không bao giờ giở mạng che mặt rồi đấy’.”

“Bà có biết gì về lai lịch của bà ta không?”

“Không.”

“Khi tới trọ, bà ta có đưa giấy tờ gì không?”

“Không thưa ông, nhưng bà ta đưa nhiều tiền lắm. Bà ta trả ngay ba tháng tiền nhà và không cò kè gì hết. Vào thời buổi khó khăn này, một người nghèo như tôi đâu thể từ chối một cơ hội ngàn vàng như vậy chứ?”

“Bà ta có giải thích lí do chọn nhà trọ của bà không?”

“Nhà tôi cách xa đường cái và kín đáo hơn hết. Vả lại, tôi sống một mình, không chồng không con, và cũng chỉ cho một người thuê trọ. Tôi chắc bà ta đã thử tới các nơi khác và thấy ưng nhà tôi nhất. Bà ta muốn sống tách biệt và sẵn sàng trả tiền để được riêng tư.”

“Bà nói từ đầu đến cuối bà ta không hề cho bà thấy mặt, trừ cái lần tình cờ duy nhất đó. Chà, chuyện này rất lạ lùng, lạ lùng hết mức. Thảo nào bà muốn tôi điều tra.”

“Không phải tôi, ông Holmes ơi. Tôi chỉ cần thu đủ tiền nhà thôi, còn thế nào cũng được. Không có khách trọ nào trầm lặng hơn và ít gây phiền phức hơn bà Ronder đâu.”

“Thế động cơ nào thúc đẩy bà tới đây?”

“Sức khỏe bà ta, ông Holmes ạ. Bà ta coi bộ đang gầy mòn ốm yếu dần. Và trong đầu bà ta chứa gì đó kinh khủng lắm. Bà ta hay gào lên: ‘Quân sát nhân! Quân sát nhân!’ Và có lần tôi nghe bà ta hét: ‘Đồ súc sinh tàn nhẫn! Quân độc ác!’ giữa đêm khuya thanh vắng. Âm thanh ấy văng vẳng khắp nhà khiến tôi rùng cả mình. Thế là sáng ra tôi gặp bà ta. Tôi nói: ‘Này bà Ronder, nếu trong lòng bà có điều u uất, bà hãy tới gặp linh mục hay gặp cảnh sát, sẽ có người giúp được bà.’

Bà ta đáp: ‘Hãy vì Chúa! Tôi không gặp cảnh sát được! Còn linh mục lại không thể thay đổi quá khứ. Nhưng nếu được thổ lộ nỗi niềm với ai đó trước khi chết, chắc tôi cũng yên lòng nhắm mắt xuôi tay.’

Nghe tới đó tôi liền bảo: ‘À, nếu bà không thích cảnh sát, vậy bà hãy tìm tới ông thám tử mà chúng ta từng nghe danh đi.’

Bà ta đồng ý ngay: ‘Đúng người đó rồi. Sao tôi không nghĩ tới chuyện này chứ! Bà Merrilow, bà hãy mời ông ta tới đây, và nếu ông ta không chịu đi, bà hãy bảo rằng tôi là vợ của Ronder, chủ gánh xiếc thú. Và hãy nhắc tới Abbas Parva. Nếu đúng ông ta là người như tôi nghĩ, cái tên kia sẽ kéo ông ta đến’.”

“Đúng vậy,” Holmes nói. “Rất tốt, bà Merrilow. Tôi cần bàn luận với bác sĩ Watson. Chắc phải tới trưa mới xong. Chúng tôi sẽ tới nhà bà ở Brixton vào khoảng 3 giờ chiều.”

Bà khách vừa lạch bạch ra khỏi phòng - không có tính từ nào khác có thể mô tả tướng đi của bà Merrilow - Sherlock Holmes vội lục lọi chồng sách cũ trong góc phòng. Suốt mấy phút liền, tôi chỉ nghe thấy tiếng lật giấy soàn soạt, rồi sau đó là tiếng lẩm bẩm thể hiện sự hài lòng khi anh tìm ra thứ mình cần. Anh phấn khích tới mức chẳng buồn đứng dậy mà ngồi bệt luôn trên sàn, hai chân khoanh lại như một bức tượng Phật lạ lùng, xung quanh là những pho sách đồ sộ và một cuốn sách mở ra đặt trên đùi.

“Hồi đó, vụ án khiến tôi vô cùng nghi vấn, Watson ạ. Cứ nhìn những ghi chú bên lề của tôi ở đây là biết. Dù thật lòng tôi không có cách lí giải, nhưng tôi tin chắc pháp y viên đã kết luận sai. Anh còn nhớ bi kịch ở Abbas Parva chứ?”

“Không hề, Holmes.”

“Hồi đó anh đi cùng tôi cơ mà. Nhưng chắc chắn ấn tượng của chính tôi về nó cũng rất hời hợt, vì không hề có manh mối để tôi lần theo và cũng chẳng có bên nào nhờ tôi giúp. Anh muốn đọc không?”

“Anh tóm lược giùm tôi đi.”

“Chuyện đó có khó gì. Có lẽ nghe tôi nói, anh sẽ nhớ lại thôi. Ronder là một trong những bầu gánh xiếc nổi danh thời đó, bên cạnh Wombwell và Sanger. Tuy nhiên, sau này ông ta rượu chè bê tha và vào thời điểm thảm họa xảy ra, cả ông ta lẫn gánh xiếc đều trên đà lụn bại. Vụ việc kinh hoàng xảy ra vào cái đêm gánh xiếc nghỉ lại tại Abbas Parva, một ngôi làng nhỏ ở Berkshire, trên đường tới Wimbledon. Họ chỉ dựng trại nghỉ chứ không biểu diễn, vì chỗ này nhỏ quá nên có diễn cũng chẳng bù được chi phí.

Trong số thú diễn xiếc của đoàn có một con sư tử Bắc Phi rất đẹp, tên là Vua Sahara. Hai vợ chồng Ronder thường biểu diễn trong chuồng sư tử. Anh xem, đây là một bức ảnh chụp màn trình diễn của họ: Ronder là cái người mập ú còn vợ ông ta thì đẹp tuyệt trần. Khi được thẩm tra, người trong đoàn xiếc khai rằng con sư tử có nhiều biểu hiện hung hãn, nhưng vì họ nhìn nhiều cũng thành quen. Đêm đêm, Ronder hoặc vợ, hoặc cả hai lại đem thức ăn cho sư tử. Họ không cho ai khác làm thay vì tin rằng chừng nào chỉ có họ là người mang thức ăn tới, chừng đó con thú còn coi họ là ân nhân và sẽ không bao giờ tấn công họ.

Vào một đêm cách đây bảy năm, cả hai cùng đi và biến cố khủng khiếp xảy ra. Cho tới nay, vẫn không ai biết tường tận sự việc. Có vẻ cả khu trại bị đánh thức lúc gần nửa đêm vì tiếng gầm rú của con thú lẫn trong tiếng gào thét của người phụ nữ. Những người huấn luyện thú và diễn viên xiếc khác bỏ lều và mang theo đèn chạy tới. Dưới ánh đèn, một cảnh tượng kinh sợ được phô bày. Ronder chết vì bể sọ và da đầu ông ta hằn sâu vết móng vuốt. Cái xác nằm cách chuồng sư tử chừng mười yard, còn cửa chuồng thì mở toang. Gần cửa chuồng là con thú chồm hỗm gầm gừ trên người bà vợ Ronder. Nó cào toạc gương mặt bà ta, kinh khủng tới độ không ai nghĩ bà ta sẽ sống nổi. Nhiều diễn viên xiếc, dẫn đầu là lực sĩ Leonardo và anh hề Griggs, dùng gậy gộc xua con sư tử vào chuồng và khóa cửa chuồng ngay lập tức. Chả ai rõ con thú thoát ra thế nào. Người ta đoán hai vợ chồng định vào cho sư tử ăn, nhưng khi cửa chuồng vừa mở, con thú đã nhào ra vồ lấy họ. Phía điều tra chẳng tìm thêm được gì đáng chú ý, ngoại trừ tình tiết suốt quãng đường được khiêng về toa xe kiêm nhà ở của hai vợ chồng, người đàn bà, trong cơn đau đớn điên loạn, luôn miệng thét ‘Đồ hèn! Đồ hèn!’ Mãi sáu tháng sau bà ta mới hồi phục để lấy lời khai, nhưng việc thẩm tra chỉ để lấy lệ, vì nguyên nhân cái chết của ông Ronder đã được kết luận là do sơ sẩy.”

“Làm gì còn cách nghĩ nào khác chứ?” Tôi hỏi.

“Anh nói vậy cũng phải. Nhưng có vài tình tiết khiến anh chàng Edmunds ở Sở Cảnh sát Berkshire băn khoăn mãi. Anh chàng mới thông minh làm sao! Từ cái lần anh ta ghé qua đây hút thuốc và bàn luận về vụ án, tôi mới bắt đầu quan tâm tới nó. Giờ anh ta đã thuyên chuyển công tác tới Allahabad rồi.”

“Có phải cái người gầy gò, tóc vàng ấy không?”

“Chính xác. Tôi đã bảo rồi, từ từ anh sẽ nhớ ra thôi!”

“Nhưng anh ta băn khoăn chuyện gì?”

“À, cả hai chúng tôi đều băn khoăn. Khi dựng lại câu chuyện, chúng tôi liền thấy không ổn. Hãy xét từ phía con sư tử đi. Nó được tự do, nó sẽ làm gì? Nó phóng chừng năm sáu bước về hướng Ronder. Ronder quay lưng bỏ chạy - dấu móng để lại trên gáy ông ta mà - nhưng bị con sư tử vồ chết. Sau đó nó không chịu chạy thoát thân, mà quay lại tìm người đàn bà đứng gần chuồng, quật ngã rồi cào xé mặt bà ta. Ngoài ra, những tiếng gào thét của bà ta dường như ám chỉ ông chồng khiến bà ta thất vọng. Ông chồng xấu số ấy còn giúp được vợ mình gì nữa chứ? Anh thấy vấn đề chưa?”

“Rồi.”

“Còn chuyện này nữa. Giờ xem lại tôi mới sực nhớ ra. Vài người khai có nghe thấy giọng đàn ông hét kinh hãi lẫn trong tiếng rống của con sư tử và tiếng kêu la của người phụ nữ.”

“Là giọng Ronder chứ ai!”

“Anh nghĩ xem, một người bị bể sọ còn hét được không? Ít nhất hai nhân chứng xác nhận có nghe thấy tiếng thét của đàn ông lẫn trong tiếng người phụ nữ.”

“Chắc lúc đó cả khu trại đều náo động hết cả. Còn về những điểm khác, tôi nghĩ mình lí giải được.”

“Tôi rất muốn nghe.”

“Lúc con sư tử sổng chuồng, hai người này đứng cách đó chừng mười yard. Người đàn ông quay lưng bỏ chạy và bị quật chết. Người đàn bà định vào chuồng, đóng cửa và tự nhốt mình trong đó. Đó là chỗ trốn duy nhất của bà ta. Bà ta vừa chạy tới chuồng thì bị con thú vồ cho ngã lăn. Bà ta giận chồng đã bỏ chạy, khiến con thú bị kích động càng thêm giận dữ. Nếu cả hai cùng đối mặt với sư tử, họ có thể ra oai cho nó biết sợ. Vậy nên bà ta hét: ‘Đồ hèn!’.”

“Xuất sắc, Watson! Chỉ có một tì vết duy nhất trên viên kim cương của anh.”

“Cái nào hử, Holmes?”

“Nếu cả hai còn cách chuồng mười yard, vậy con thú sổng ra thế nào được?”

“Có thể một kẻ thù ghét họ đã thả con sư tử ra?”

“Và tại sao nó tấn công họ dã man tới vậy khi đã quen nô giỡn và làm xiếc với họ trong cái chuồng đó?”

“Cũng có thể chính kẻ kia đã chọc giận nó.”

Holmes trầm ngâm và im lặng hồi lâu, “Watson này, giả thuyết của anh cũng đáng xem xét đấy. Ronder gây thù chuốc oán cũng nhiều. Edmunds cho tôi hay là tính tình ông này rất kinh khủng mỗi khi say. Một kẻ cục súc, sẵn sàng chửi rủa và quất roi vào bất kì ai làm bận tay bận chân ông ta. Tôi nghĩ những tiếng thét giữa đêm của bà vợ Ronder trong câu chuyện của bà Merrilow là do những hồi tưởng về người chồng quá cố. Tuy nhiên, chừng nào còn chưa có đủ dữ kiện, chừng đó mọi suy đoán của chúng ta vẫn chỉ là võ đoán. Watson này, trong tủ còn món thịt gà gô nguội và một chai rượu vang Montrachet. Chúng ta hãy nạp năng lượng rồi đi gặp họ nào!”

***

Khi xe ngựa dừng lại trước cửa ngôi nhà giản đơn và hẻo lánh của bà Merrilow, chúng tôi thấy bà đã đứng đợi sẵn. Rõ ràng bà ta sợ mất vị khách sộp nên trước khi đưa chúng tôi lên lầu, bà khẩn khoản xin chúng tôi đừng nói gì, làm gì để dẫn tới kết cục không mong muốn đó. Trấn an bà xong, chúng tôi đi theo bà lên cái cầu thang thẳng tắp, được trải tấm thảm sờn bạc và bước vào căn phòng của người khách trọ bí ẩn.

Quả đúng như chúng tôi đoán trước, căn phòng ấy chật chội, ẩm mốc và ngột ngạt bởi người khách trọ hiếm khi ra ngoài. Số phận thật biết trêu đùa con người, vì từ một người nhốt thú vào lồng, giờ chính bà ta biến mình thành con thú bị nhốt. Bà ta ngồi trong chiếc ghế bành xập xệ trong góc phòng tối tăm. Nhiều năm dài ít vận động đã thêm nét thô kệch vào vóc dáng hẳn một thời mĩ miều và giờ vẫn còn đầy đặn, gợi cảm. Một tấm mạng đen dày che hết phần mặt phía trên môi, chỉ để lộ ra một khuôn miệng xinh xắn và chiếc cằm thanh tú. Tôi hình dung ngay rằng người đàn bà này phải từng là một trang tuyệt sắc. Giọng nói bà ta cũng rất êm ái, du dương, “Chắc ông chẳng lạ gì tên tôi, thưa ông Holmes,” bà ta nói. “Tôi đoán thế nào ông cũng tới.”

“Vâng, thưa bà, dù tôi không hiểu sao bà biết tôi từng quan tâm đến vụ án của bà.”

“Sau khi tôi bình phục, thanh tra Edmunds thẩm vấn tôi và có nhắc tới ông. Tôi e là tôi đã dối gạt anh ta. Có lẽ lúc đó chuyện sẽ tốt hơn nếu tôi nói ra sự thật.”

“Nói thật thường sẽ khôn ngoan hơn. Nhưng sao bà nói dối Edmunds?”

“Vì sự thật liên quan đến số phận một người khác. Tôi biết người đó chẳng ra gì, nhưng lại không muốn lương tâm mình bị cắn rứt vì hại đời người đó. Chúng tôi đã từng rất thân thiết - hết sức thân thiết!”

“Giờ bà không còn cảm giác đó nữa?”

“Vâng, thưa ông, vì người đó đã chết.”

“Thế sao bà không chịu nói mọi điều bà biết cho cảnh sát?”

“Bởi tôi phải nghĩ cho một người nữa. Người ấy chính là tôi. Nếu để cảnh sát điều tra, chắc tôi không chịu nổi điều tiếng mất. Tôi chẳng còn sống được bao lăm, nhưng muốn chết trong yên ổn. Thế nhưng tôi muốn tìm ai đó biết suy xét để nghe tôi kể câu chuyện kinh khủng của đời mình, để tôi có thể ngậm cười nhắm mắt xuôi tay.”

“Bà đánh giá tôi cao quá, thưa bà. Nhưng tôi là người có trách nhiệm. Tôi không hứa sau khi nghe bà kể, tôi sẽ không báo cảnh sát nếu thấy mình có bổn phận phải làm vậy.”

“Ông Holmes, chắc ông không phải làm vậy đâu. Vì đã theo dõi công việc của ông suốt nhiều năm, tôi biết rõ cá tính và phương pháp của ông. Trong những năm cuối đời này, tôi chỉ còn đọc sách báo là niềm vui, vậy nên tôi chẳng hề bỏ sót chuyện đời. Nhưng tôi chỉ muốn kể ra, còn ông muốn làm gì với nó là chuyện của ông. Dù sao nói ra cũng khiến tôi nhẹ lòng.”

“Tôi và bạn tôi xin hân hạnh được lắng nghe.”

Người phụ nữ đứng dậy, lấy trong ngăn kéo ra bức ảnh chụp một người đàn ông. Người này đúng là một diễn viên nhào lộn chuyên nghiệp, với hình thể đẹp như tạc. Trong bức ảnh, ông ta khoanh hai cánh tay trước bộ ngực nở nang và nở nụ cười dưới bộ ria rậm - nụ cười tự mãn của một gã đào hoa.

“Đó là Leonardo,” bà ta nói.

“Leonardo lực sĩ, người ra làm chứng ấy sao?”

“Đúng. Còn đây… đây là chồng tôi.”

Trong hình là một gương mặt đáng sợ, mang nhiều nét thú tính - gương mặt của một con lợn, hay nói đúng hơn một con lợn rừng, trong lốt người. Ta có thể mường tượng cái miệng đê hèn ấy đay nghiến đến sùi bọt mép trong cơn tức giận, và dễ hình dung ra đôi mắt đồi bại ấy phóng những tia ác hiểm độc địa khi chúng nhìn đời. Vô lại, côn đồ, cục súc - tất cả những nét xấu xa ấy hằn rõ trên cái mặt sệ.

“Hai bức hình này sẽ giúp quý vị hiểu câu chuyện. Tôi là đứa con gái nghèo được nuôi nấng trong gánh xiếc và khi chưa đầy mười tuổi, tôi đã biểu diễn nhào lộn qua vòng. Khi trưởng thành, tôi được người đàn ông này yêu thương, nếu như có thể gọi sự thèm khát nhục dục của ông ta là tình yêu. Trong một lần tai họa, tôi trở thành vợ ông ta. Từ đó tôi sống trong địa ngục và ông ta chính là tên quỷ sứ đày đọa tôi. Mọi người trong gánh xiếc đều biết ông ta đối với tôi như thế nào. Ông ta bỏ tôi để chạy theo những ả đàn bà khác. Ông ta trói tôi và lấy roi quất tôi nếu tôi dám nửa lời ai oán. Mọi người đều thương tôi và oán ghét ông ta, nhưng họ làm được gì đây? Tất cả đều sợ ông ta, vì ông ta rất đáng sợ và sẵn sàng giết người khi đã lên cơn say. Nhiều lần ông ta bị triệu ra tòa vì tội hành hung và vì hành hạ lũ thú làm xiếc, nhưng ông ta có nhiều tiền và coi chuyện nộp phạt là trò vặt. Những người tài giỏi đều bỏ chúng tôi đi hết, và gánh xiếc bắt đầu lụn bại. Chỉ còn Leonardo, tôi cùng chú hề lùn Jimmy Griggs chống đỡ. Tội nghiệp chú hề đó, chú ta chẳng giỏi gây cười, nhưng luôn ráng hết sức làm việc.

Rồi Leonardo càng ngày càng chiếm phần quan trọng trong cuộc đời tôi. Hai vị đã thấy anh ta trông thế nào rồi đấy. Giờ tôi biết bên trong cái thân xác đẹp đẽ ấy là một tâm hồn thối tha, nhưng so với ông chồng tôi, anh ta chẳng khác nào thiên sứ Gabriel. Anh ta thương xót và giúp đỡ tôi, rồi cuối cùng sự thân thiết biến thành tình yêu - đúng kiểu tình yêu say đắm nồng nàn như tôi hằng mơ ước nhưng chưa từng được cảm nhận. Chồng tôi nghi ngờ, nhưng tôi nghĩ ông ta hung tợn bao nhiêu thì cũng hèn nhát bấy nhiêu, và Leonardo là người duy nhất ông ta sợ. Chồng tôi trả thù theo cách riêng của ông ta - ông ta hành hạ tôi càng ngày càng tàn tệ. Có một đêm, tiếng thét của tôi đã kéo Leonardo tới chiếc xe tải kiêm nhà ở của vợ chồng tôi. Đêm đó suýt xảy ra án mạng, nên sau đó tôi và người tình hiểu rằng rồi có ngày chuyện đó sẽ thành sự thật. Chồng tôi không đáng sống. Chúng tôi lập mưu giết ông ta.

Leonardo thông minh và mưu trí. Chính anh ta vạch kế hoạch. Tôi không nói để đổ lỗi cho anh ta, vì tôi đồng tình với anh ta trong mọi chuyện. Nhưng thật sự, tôi không khôn ngoan đến mức có thể nghĩ ra một kế hoạch như thế. Chúng tôi… Leonardo làm một cái gậy to có đầu bọc chì gắn năm cây đinh sắt xòe ra như bộ vuốt sư tử. Anh ta sẽ dùng nó để quật chồng tôi một cú trí mạng và để lại dấu vết như thể con sư tử mà chúng tôi sẽ thả đã gây ra cái chết.

Đêm ấy trời tối đen như mực, vợ chồng tôi đi cho con thú ăn như thông lệ. Chúng tôi mang theo một cái xô thịt sống. Leonardo chờ sẵn tại góc chiếc xe tải lớn mà vợ chồng tôi đi qua trên đường tới chuồng sư tử. Leonardo lần chần quá nên chúng tôi đã đi qua trước khi anh ta kịp ra tay và vì thế, anh ta rón rén đi theo. Tôi nghe một tiếng nện mạnh khi cái gậy quật vỡ đầu chồng tôi. Tim tôi rộn ràng vui sướng trước âm thanh ấy. Tôi vội chạy tới mở chốt cửa chuồng sư tử.

Và chuyện khủng khiếp đã xảy ra. Chắc các ông biết ngữ ấy đánh hơi thấy mùi máu nhanh thế nào và bị mùi hương ấy kích động ra sao. Một bản năng nào đó đã lập tức báo cho con thú biết có người vừa bị giết. Ngay lúc tôi rút then cửa ra, nó liền nhao tới vồ lấy tôi. Leonardo lẽ ra đã cứu được tôi nếu anh ta chạy tới và dùng gậy quật con thú. Nhưng người này sợ mất vía. Tôi nghe anh ta hét lên khiếp đảm rồi thấy anh ta bỏ chạy trối chết. Ngay lúc đó, hàm răng sư tử ngoạm vào mặt tôi. Hơi thở nóng hồi, hôi hám của nó khiến tôi choáng váng đến gần như chẳng còn biết đau. Tôi dùng hai bàn tay cố đẩy hàm răng con thú ra xa và gào lên kêu cứu. Tôi nhận ra cả khu trại náo động rồi lờ mờ thấy một toán người chạy tới. Leonardo, Griggs và mấy người nữa lôi tôi ra từ dưới bàn chân sư tử. Suốt mấy tháng sau đó, tôi chẳng hay biết gì hết. Đến lúc hồi tỉnh và thấy mặt mình trong gương, tôi nguyền rủa con sư tử đó - ôi, tôi nguyền rủa nó thậm tệ! Không phải vì nó phá hoại nhan sắc của tôi mà vì nó đã lấy mất cuộc đời tôi. Tôi chỉ có một mong muốn, thưa ông Holmes, và tôi có đủ tiền để thực hiện nó: Tôi sẽ giấu mình để không ai thấy gương mặt ghê sợ của tôi, sẽ trú ngụ ở một nơi mà không người quen nào tìm được. Tôi chỉ còn biết làm vậy và bấy lâu nay, tôi cũng chỉ làm có thế. Tôi như một con thú thương tích đầm đìa bò vào hang nằm chờ chết - đó chính là kết cục của Eugenia Ronder.”

Chúng tôi im lặng hồi lâu sau khi nghe xong câu chuyện của người đàn bà bất hạnh. Rồi Holmes vươn tay vỗ nhè nhẹ lên bàn tay bà ta với vẻ thương xót hiếm khi bộc lộ.

“Tội nghiệp!” Anh nói. “Tội nghiệp! Đúng là đời chẳng mấy ai biết trước chữ ngờ. Cuộc đời của bà đúng là một tấn trò tàn nhẫn. Nhưng còn Leonardo thì sao?”

“Tôi không hề gặp lại hay nghe tin gì về anh ta. Có lẽ anh ta đã nhanh chóng yêu một ả dị hợm nào đó được gánh xiếc đưa đi khắp nước và rêu rao đó là người sống sót dưới hàm sư tử. Có thể tôi nghĩ oan cho anh ta, nhưng phụ nữ đã yêu thì không dễ quên. Anh ta bỏ mặc tôi dưới nanh vuốt con thú, bỏ chạy khi tôi cần cứu giúp, ấy vậy mà tôi không đành lòng đưa anh ta lên giá treo cổ. Còn cuộc đời tôi muốn về đâu thì kệ nó. Đời tôi đã quá bi thảm rồi.”

“Và người đó đã chết?”

“Anh ta chết đuối hồi tháng trước khi đi bơi gần Margate. Tôi đọc được tin đó trên nhật báo.”

“Cái gậy năm đinh là trò ranh ma và lạ lùng nhất trong câu chuyện của bà. Leonardo làm gì với nó sau đó?”

“Tôi không biết, ông Holmes à. Gần khu trại có một mỏ đá vôi, bên dưới là một hồ nước sâu xanh thẳm. Có lẽ ở đáy hồ ấy…”

“Chậc, điều đó cũng chẳng mấy quan trọng. Vụ này đã kết thúc.”

“Đúng,” người đàn bà nói. “Vụ này đã kết thúc.”

Chúng tôi đã đứng dậy định ra về, nhưng trong giọng nói của bà ta có điều gì đó khiến Holmes chú ý. Anh quay phắt lại. “Cuộc đời bà không phải chỉ của riêng bà,” anh nói, “bà phải quý trọng nó.”

“Nó còn có ích gì cho ai nữa đây?”

“Làm sao bà biết? Bản thân sự chịu đựng nhẫn nại của bà đã là một điển hình quý giá nhất trong cái thế giới nóng vội này.”

Cách trả lời của người đàn bà thật khủng khiếp. Bà ta vén mạng che và bước ra ánh sáng.

“Không biết quý vị có chịu đựng nổi không,” bà ta nói.

Đúng là kinh khủng. Không một lời nào có thể mô tả khuôn mặt khi chính khuôn mặt đã biến mất. Đôi mắt nâu tuyệt đẹp sống động u sầu nhìn chúng tôi từ cái khối tan hoang rùng rợn lại càng khiến cảnh tượng thêm ghê sợ. Holmes đưa tay lên tỏ vẻ vừa thương xót vừa phản đối, và chúng tôi cùng rời phòng.

Hai ngày sau, khi đến tôi thăm Holmes, anh hãnh diện chỉ cái chai nhỏ màu xanh đặt trên bệ lò sưởi. Tôi cầm lên. Trên chai có dán một cái nhãn đỏ. Một mùi dễ chịu như mùi hạnh nhân bốc lên khi tôi mở nắp.

“Chất độc xyanua?” Tôi thốt lên.

“Chính xác. Bưu điện chuyển đến kèm theo bức thư: Gửi ông điều đã cám dỗ tôi. Sẽ nghe theo lời khuyên của ông. Watson, tôi nghĩ chúng ta đoán được tên của người phụ nữ can đảm đã gửi nó tới.”

CỔ ĐỊA SHOSCOMBE
(Shoscombe Old Place, 1927)

Sherlock Holmes đã cúi người quan sát qua cái hiển vi có độ khuếch đại thấp một lúc lâu. Giờ anh đứng thẳng và quay sang nhìn tôi với vẻ đắc thắng.

“Đấy là keo, Watson,” anh thốt lên. “Nhất định là keo. Nhìn các vật thể rải rác trong trường quan sát này mà xem!”

Tôi nheo mắt nhìn qua thị kính.

“Mấy sợi lông ấy là chỉ từ một chiếc áo khoác vải tuýt. Những khối màu xám kích thước to nhỏ không đều là bụi. Bên trái là các vảy biểu mô. Mấy đốm nâu ở giữa chắc chắn là keo.”

“Chà,” tôi vừa nói vừa cười, “anh nói sao thì tôi tin vậy. Nhưng chúng liên quan tới chuyện gì?”

“Chúng là những bằng chứng tuyệt vời,” anh đáp. “Chắc anh còn nhớ trong Vụ St. Pancras, người ta tìm thấy một cái mũ bên cạnh xác viên cảnh sát. Bị cáo không thừa nhận đấy là mũ của y. Nhưng y là thợ làm khung tranh và thường đụng tới các loại keo.”

“Vụ mới của anh đấy à?”

“Không phải, anh bạn ạ. Merivale ở Sở Cảnh sát London nhờ tôi xem qua vụ án này. Từ lần tôi tìm ra tên làm bạc giả nhờ thấy các bụi kẽm và đồng đỏ trên tay áo hắn, phía Sở mới bắt đầu nhận ra tầm quan trọng của kính hiển vi.” Anh nôn nóng nhìn đồng hồ đeo tay. “Vị thân chủ mới của tôi đến trễ rồi. À này Watson, anh biết gì về đua ngựa không?”

“Còn phải hỏi. Phân nửa tiền trợ cấp thương tật của tôi được nướng vào đó đấy.”

“Vậy anh sẽ là cuốn cẩm nang đua ngựa của tôi. Thế anh có biết gì về ngài Robert Norberton không?”

“À có. Ông ta sống ở cổ địa Shoscombe. Tôi từng đóng quân ở đó một mùa hè nên biết rõ nơi ấy lắm. Norberton có một lần suýt rơi vào tầm ngắm của anh đấy.”

“Sao vậy?”

“Lần đó, trên trường đua Newmarket Heath, ông ta lấy roi ngựa quất Sam Brewer, tên cho vay nặng lãi khét tiếng ở phố Curzon. Ông ta suýt gây án mạng.”

“À, người này coi bộ hay ho đây! Ông ta thường bốc đồng vậy à?”

“Ờ, ông ta nguy hiểm có tiếng. Có thể nói ông ta là tay đua ngựa liều mạng nhất Anh quốc và cách đây vài năm từng đoạt giải nhì trong cuộc đua ngựa toàn quốc. Ông ta thuộc loại người hoang đàng quá độ. Ông ta chơi quyền Anh, là vận động viên điền kinh, ham mê cá ngựa, đào hoa và nợ như chúa Chổm. Chả biết ông ta có bao giờ trả hết nợ không nữa!”

“Tuyệt vời, Watson! Anh tả rất súc tích, làm tôi tưởng mình biết người này. Giờ anh cho tôi biết qua về cổ địa Shoscombe được không?”

“Tôi chỉ biết nó nằm ở giữa trang viên Shoscombe, có trại luyện ngựa đua và nuôi ngựa nòi nức tiếng khắp vùng.”

“Và người quản lí trại ngựa là John Mason,” Holmes nói. “Anh đừng ngạc nhiên vì hiểu biết của tôi, Watson, bởi lẽ lá thư tôi đang mở ra đây do chính người này viết. Nhưng anh hãy nói thêm về Shoscombe đi. Hình như tôi khơi đúng nguồn rồi!”

“Nơi đó còn nổi tiếng với giống chó Shoscombe nữa,” tôi nói. “Ta nghe đến loài chó nhỏ lông mượt tai cụp này ở mọi cuộc trình diễn chó. Đây là giống chó bản địa của Anh quốc. Chúng là niềm kiêu hãnh của các quý bà ở cổ địa Shoscombe.”

“Chẳng hạn như phu nhân của ngài Robert Norberton!”

“Ngài Robert chưa lấy vợ. Ngẫm cũng phải thôi. Ông sống cùng người chị góa bụa là mệnh phụ Beatrice Falder.”

“Ý anh là bà ta sống cùng em mình à?”

“Không. Cơ ngơi đó thuộc về ngài James, ông chồng đã khuất núi của bà ta. Norberton chẳng có quyền gì với cơ ngơi ấy. Chị của Norberton được quyền thừa hưởng suốt đời và sau khi chết, cả gia sản ấy sẽ được giao lại cho cậu em chồng. Còn hiện tại, bà ta sống nhờ tiền cho thu tô hàng năm.”

“Và chắc ông em Robert tiêu sạch số tiền đó?”

“Đúng vậy. Ông ta là kẻ quỷ quyệt và hẳn đã gây ra nhiều phiền phức cho chị mình. Nhưng tôi nghe nói bà ta rất thương em. Nhưng có gì bất ổn ở Shoscombe à?”

“À, đấy là chuyện tôi muốn biết. Còn đây chắc là người sẽ cho ta đáp án.”

Cửa phòng mở ra và một người cao lớn, mày râu nhẵn nhụi, gương mặt mang nét cứng rắn, kiên định thường chỉ thấy ở những tay đua ngựa hay người có quyền sai khiến. Phong thái của ông John Mason ít nhiều có cả hai yếu tố đó và trông ông oai phong đúng mực. Ông ta điềm tĩnh, bình thản cúi chào rồi an vị trong chiếc ghế mà Holmes đã khoát tay mời ông ta ngồi xuống.

“Ông đã nhận được thư của tôi chứ, ông Holmes?”

“Rồi, nhưng trong thư chẳng giải thích gì cả.”

“Tôi không thể viết chi tiết câu chuyện ra giấy vì nó quá tế nhị và cũng quá phức tạp. Tôi phải tự mình thưa chuyện với ông.”

“Vậy chúng tôi sẵn lòng lắng nghe.”

“Ông Holmes à, tôi cho rằng ông chủ của tôi, ngài Robert, đã phát điên.”

Holmes nhướng mày. “Đây là phố Baker, chứ không phải phố Harley[242],” anh nói. “Nhưng sao ông nói vậy?”

“À, thưa ông, khi một người làm một hai điều kì quặc, có thể ông ta làm vì mục đích gì đó. Nhưng khi mọi chuyện người đó làm đều kì quặc, ta sẽ không thể nào không thắc mắc. Tôi nghĩ là Hoàng Tử Shoscombe và giải Derby đã làm ông ta loạn trí.”

“Đó là con ngựa non ông đang huấn luyện à?”

“Con ngựa hay nhất Anh quốc đó, ông Holmes. Nếu ai có ngựa hay hơn, tôi phải biết rồi. Giờ tôi sẽ nói hết với hai ông vì tôi biết hai ông là người trọng danh dự và sẽ không để chuyện tôi nói lộ ra ngoài. Ngài Robert phải thắng cược giải Derby này. Ông ta nợ ngập đầu và đây là cơ hội cuối cùng. Bao nhiêu tiền ông ta vay mượn hay quyên góp được đều đặt hết vào con ngựa này - lại còn cược chấp tỉ lệ cao nữa chứ! Bây giờ là bốn mươi ăn một, nhưng khi ông ta bắt đầu đặt tiền thì có thể lên cả trăm ăn một.”

“Nhưng nếu con ngựa quá hay thì chấp thế nào được?”

“Người ta đâu biết con ngựa hay cỡ nào. Ngài Robert ranh ma lắm! Ông ta cho con ngựa anh em của con Hoàng Tử ra để mồi. Chúng giống hệt nhau, nhưng nước phi lại khác nhau một trời một vực. Đầu óc ông ta chỉ có ngựa và cuộc đua. Ông ta cược cả tính mạng vào giải đua này. Ông ta cố trì hoãn với bọn cho vay nặng lãi cho tới lúc đó. Nếu con Hoàng Tử thua, đời ông ta cũng coi như xong.”

“Coi bộ một canh bạc tuyệt vọng đây, nhưng sao lại có chuyện điên loạn ở đây?”

“À, ông cứ nhìn ông ta thì rõ. Ông ta thức trắng đêm, lúc nào cũng ở lì dưới chuồng ngựa. Ánh mắt ông ta dại cả đi. Rõ ràng thần kinh người này bị căng thẳng quá mức. Rồi còn cái cách ông ta cư xử với bà Beatrice nữa chứ!”

“Ồ! Như thế nào?”

“Họ luôn thân thiết như bạn bè. Hai chị em có cùng sở thích, và bà ta cũng mê ngựa chẳng kém em. Hằng ngày cứ vào cùng một thời điểm, bà ta lại đi xe tới trại xem ngựa. Và quan trọng nhất là bà ta thương con Hoàng Tử. Con ngựa hễ nghe tiếng bánh xe lăn trên sỏi là nó lại vểnh tai lên, và sáng nào nó cũng phi nước kiệu ra chỗ xe đậu để được bà ta cho ăn một viên đường. Nhưng giờ tất cả đã chấm dứt.”

“Tại sao?”

“Dường như bà ta không còn chút hứng thú nào với ngựa. Suốt một tuần nay, bà ta đi xe ngang dãy chuồng ngựa mà chẳng buồn chào lấy một tiếng!”

“Ông nghĩ có chuyện bất hòa sao?”

“Bất hòa cực kì gay gắt, lên tới mức thù hằn ấy chứ. Nếu không thì tại sao ông ta lại đem con chó Shoscombe của chị mình đi cho kẻ khác khi bà này yêu con chó như con chứ? Mấy ngày trước, ông ta đem con chó cho lão Barnes chủ quán trọ Rồng Xanh ở Crendall, cách nhà ba dặm.”

“Đúng là kì lạ.”

“Hẳn rồi. Ngoài ra, bà này còn bị chứng đau tim và bệnh phù thũng hành hạ nên khó mà mong là bà ta có thể đi đây đi đó cùng người em, nhưng chiều nào ông ta cũng dành hai tiếng để lên phòng chị gái trò chuyện. Chắc ông ta đã làm hết những gì có thể vì bà chị là người bạn thân tình hiếm hoi của ông ta. Nhưng chuyện đó cũng chấm dứt. Ông ta chẳng còn tới gần chị mình nữa, còn bà ta quá buồn phiền. Ông Holmes ơi, bà ta cứ ủ ê, rầu rĩ và uống đến say bí tỉ.”

“Trước khi có chuyện lạnh nhạt này bà ta có uống rượu không?”

“Có chút chút, nhưng giờ cứ mỗi buổi chiều bà ta lại uống cạn cả chai. Ông quản gia Stephens kể tôi nghe thế. Tất cả thay đổi hết, ông Holmes, và trong vụ này có cái gì đó hết sức tồi tệ. Còn nữa, ông chủ đi xuống hầm mộ trong nhà thờ xưa vào ban đêm để làm gì? Và ông ta gặp ai ở đó?”

Holmes xoa hai bàn tay vào nhau. “Kể tiếp đi, ông Mason. Chuyện càng lúc càng hấp dẫn đó.”

“Chính mắt người quản gia nhìn thấy ông chủ đi ra. Lúc đó là 12 giờ đêm và trời mưa tầm tã. Tối hôm sau tôi ghé qua đó và ông chủ lại đi nữa. Stephens và tôi bám theo, nhưng phải lén lút vì nếu để ông ta trông thấy thì chuyện sẽ chẳng hay ho gì. Chúng tôi không dám tới gần, nhưng chúng tôi nhận ra ông ta. Ông ta đi thẳng tới cái hầm mộ ma ám và có người chờ ông ta ở đó.”

“Hầm mộ ma ám ấy ở đâu?”

“Thưa ông, có một nhà thờ đổ nát trong trang viên. Nó xưa tới mức không ai biết nó ở đó từ khi nào. Dưới nhà thờ là một hầm mộ mà chúng tôi rất sợ. Vào ban ngày, nơi đây vắng vẻ, ẩm thấp, tăm tối, còn đêm đến thì ít ai trong địa hạt có gan bén mảng tới đó. Nhưng ông chủ không sợ. Ông ta chẳng sợ gì hết. Nhưng đêm hôm mà ông ta làm gì ở đó chứ?”

“Gượm đã!” Holmes nói. “Ông bảo ở đó còn một người nữa. Hẳn đó là một trong những người làm việc tại trại ngựa của ông hoặc gia nhân trong nhà! Chắc chắn ông chỉ cần biết đó là ai và tra vấn là hai năm rõ mười thôi chứ?”

“Đấy không phải người tôi biết.”

“Sao ông nói thế?”

“Vì tôi đã thấy người đó vào cái đêm thứ hai, thưa ông Holmes. Ngài Robert quay lại và đi ngang qua chúng tôi, còn tôi với Stephens nấp trong lùm cây, run rẩy như hai con thỏ, mà đêm đó có chút ánh trăng. Chúng tôi nghe tiếng chân người kia đi đằng sau. Chúng tôi không sợ hắn. Khi ngài Robert đi rồi, chúng tôi đứng dậy giả vờ đi dạo dưới trăng và cố gắng ra vẻ tự nhiên đi tới chỗ hắn. Tôi nói: ‘Chào anh bạn! Anh là ai vậy?’ Tôi đoán hắn ta không nghe thấy tiếng chân chúng tôi đi tới nên ngoái đầu nhìn. Hắn cứ như vừa thấy quỷ dưới địa ngục bò lên. Hắn hét lên một tiếng và bỏ chạy thục mạng. Hắn chạy mới dữ làm sao chứ! Phải công nhận là hắn chạy nhanh thật. Thoắt một cái, hắn đã khuất tầm mắt chúng tôi, và chúng tôi không biết hắn là ai hay hắn làm gì.”

“Nhưng ông có thấy rõ mặt hắn dưới ánh trăng không?”

“Có, tôi thề là mặt hắn vàng bủng - như một con chó hèn hạ, tôi dám nói thế đó. Hắn có gì tương đồng với ngài Robert được chứ?”

Holmes suy nghĩ hồi lâu.

“Ai cận kề với bà Beatrice Falder nhất?” Sau cùng anh lên tiếng.

“Có cô hầu gái Carrie Evans. Cô ta đã theo hầu bà chủ năm năm rồi.”

“Vậy chắc cô ta hết lòng hết dạ chứ?”

Ông Mason nhún vai khó chịu. “Cũng hết lòng hết dạ đấy,” ông ta nói sau một quãng im lặng. “Nhưng tôi không biết là với ai.”

“Úi chà!” Holmes thốt lên.

“Tôi không có thói mách lẻo đâu.”

“Tôi rất hiểu, ông Mason. Tất nhiên, vụ này khá rõ ràng. Qua những mô tả của bác sĩ Watson đây về ngài Robert, tôi có thể hiểu ông ta hấp dẫn phụ nữ tới mức nào. Ông không nghĩ là mối bất hòa giữa ngài Robert và người chị có liên quan đến chuyện này sao?”

“Ồ, từ lâu đã có tai tiếng đồn đãi rồi.”

“Nhưng có thể trước đó người chị không hề biết. Ta cứ giả sử bà ta bất ngờ phát hiện ra chuyện này. Bà ta muốn tống cô hầu đi. Ông em không chịu. Người chị bệnh tật, đau tim và không có khả năng đi lại, chẳng có cách nào thực hiện ý muốn của mình. Cô hầu gái đáng ghét vẫn bám theo bà ta. Bà mệnh phụ không chịu trò chuyện nữa, đâm ra cáu bẳn và bắt đầu nghiện rượu. Ngài Robert trong cơn nóng giận bắt con chó cưng của chị mình cho kẻ khác. Tất cả những chi tiết này có liên kết với nhau được không?”

“Chà, cũng có thể - theo như tình hình lâu nay.”

“Chính xác! Theo như tình hình lâu nay. Thế nó liên quan gì đến những chuyến đi tới hầm mộ lúc đêm hôm khuya khoắt? Điều này không ăn khớp với kịch bản của chúng ta.”

“Đúng, thưa ông, và còn một chuyện nữa tôi thấy không liên quan. Tại sao ngài Robert muốn đào một xác chết lên chứ?”

Holmes ngồi bật dậy.

“Chúng tôi mới biết vào hôm qua, sau khi viết thư cho ông. Hôm qua ngài Robert đi London nên tôi và Stephens mò xuống hầm mộ. Tất cả đều bình thường, thưa ông, chỉ trừ trong góc hầm mộ có một xác chết không hoàn chỉnh.”

“Chắc ông báo cảnh sát rồi chứ?”

Vị khách mỉm cười. “Tôi không nghĩ họ quan tâm việc này đâu, thưa ông. Ở đó chỉ có cái đầu và mấy ống xương của một xác ướp có thể có tuổi thọ cả ngàn năm rồi. Nhưng trước kia chúng không có ở đó. Tôi và cả Stephens, đều dám thề. Mấy thứ đó được giấu trong góc và dùng một tấm ván che lại, nhưng góc hầm lâu nay trống trơn mà.”

“Thế hai ông làm gì với thứ ấy?”

“Chúng tôi kệ chúng ở đó.”

“Khôn ngoan đấy. Ông nói hôm qua ngài Robert đi vắng. Ông ta về chưa?”

“Chắc hôm nay ông ta sẽ về.”

“Vậy ngài Robert mang con chó đi cho khi nào?”

“Đúng ngày này tuần trước. Con chó cứ kêu ăng ẳng ngoài nhà che cái giếng cũ, và ngài Robert sáng hôm đó nổi giận đùng đùng. Ông ta tóm lấy con chó và tôi tưởng ông ta định giết nó. Sau đó, ông ta giao nó cho nài ngựa Sandy Bain và bảo cậu ta mang cho lão Barnes ở quán Rồng Xanh vì ông ta không muốn thấy nó nữa.”

Holmes ngồi im lìm suy nghĩ một hồi. Anh đã châm cái tẩu thuốc lâu năm nhất và hôi hám nhất của mình.

“Tôi không rõ ông muốn tôi làm gì trong vụ này, ông Mason,” một lúc sau anh mới nói. “Ông có thể nói cụ thể hơn được không?”

“Chắc điều này sẽ giúp rõ chuyện hơn, ông Holmes,” vị khách nói. Ông ta lấy từ trong túi một gói giấy và cẩn thận mở ra, cho thấy một mẩu xương đã cháy thành than.

Holmes chăm chú xem xét. “Ông tìm thấy cái này ở đâu?”

“Trong cái hầm dưới phòng bà Beatrice có cái lò đốt chính của hệ thống sưởi. Lâu nay không ai dùng, nhưng ngài Robert than là trời lạnh và cho đốt lò trở lại. Harvey đã đốt lò - cậu ta phụ việc cho tôi. Ngay sáng nay, cậu ta tìm tôi với cái thứ cậu ta thấy khi cạo xỉ lò sưởi. Cậu ta thấy cái này đáng ngại quá.”

“Tôi cũng thấy vậy,” Holmes nói. “Watson, theo anh đây là gì?”

Vật đã cháy đen nhưng chắc chắn là đáng chú ý về mặt giải phẫu học. Tôi nói, “Đó là đầu lõi trên của một ống xương đùi người.”

“Chính xác!” Holmes đâm ra rất nghiêm trọng. “Cậu ta dọn lò sưởi lúc nào?”

“Mỗi buổi chiều cậu ta đều lo củi lửa rồi cứ để đó.”

“Vậy trong đêm có thể ai đó đã xuống dưới đó?”

“Vâng, thưa ông.”

“Từ ngoài nhà có thể đi xuống đó được không?”

“Bên ngoài có một cửa vào. Còn một cửa khác mở ra cầu thang đi lên hành lang có phòng riêng của bà Beatrice.”

“Chuyện này rắc rối to đấy, ông Mason, rắc rối và khá là đen tối. Ông bảo đêm qua ngài Robert không có nhà?”

“Không, thưa ông.”

“Thế ông ta không phải người đốt xương.”

“Vâng, thưa ông.”

“Ông nói cái quán trọ tên gì nhỉ?”

“Rồng Xanh.”

“Đi câu ở khu vực đó của Berkshire có tốt không?”

Gương mặt người luyện ngựa thật thà kia lộ rõ niềm tin là đã có thêm một kẻ điên khùng nữa xuất hiện trong cuộc sống đầy bất an của mình. “Thưa ông, tôi nghe nói chỗ con suối chạy cối xay có cá hồi còn ở hồ Hall có cá măng.”

“Hay đấy. Watson và tôi câu cá cũng có nghề lắm đấy, phải vậy không, Watson? Sau này ông có thể gửi thư về Rồng Xanh cho chúng tôi. Tối nay chúng tôi sẽ tới đó. Không phải tôi không muốn gặp ông đâu, ông Mason, nhưng cứ gửi thư là chúng tôi nhận được và nếu cần tôi sẽ tìm ông. Khi nào có tiến triển trong vụ này, tôi sẽ cho ông biết những ý kiến đã được cân nhắc kĩ.”

***

Thế là vào một chiều tháng 5 trong xanh, Holmes và tôi độc chiếm cả một toa hạng nhất đi tới ga xép Shoscombe - tàu chỉ dừng ở ga này khi được yêu cầu. Giá hành lí trên đầu chúng tôi chất đầy nào là cần câu, guồng quay dây rồi thì rổ rá lỉnh kỉnh. Đến ga, chúng tôi đón xe đi một quãng ngắn tới một quán trọ kiểu xưa, nơi ông chủ thích thể thao Josiah Barnes hăm hở cùng chúng tôi tham gia vào mưu đồ tận diệt loài cá trong vùng.

“Thế sao không tới hồ Hall câu cá?” Holmes hỏi.

Gương mặt ông chủ quán trọ sa sẩm. “Không được đâu, thưa ông. Không chừng chưa câu được cá, ông đã nằm dưới đáy hồ rồi.”

“Sao vậy?”

“Vì ngài Robert, thưa ông. Ông ta rất ghét bọn rình mò ngựa đua để cá cược. Nếu người lạ như hai ông tới gần khu trại luyện ngựa của ông ta, chắc chắn ông ta sẽ truy đuổi tới cùng. Ông ta không chấp nhận bất kì chuyện lui tới tình cờ nào.”

“Tôi nghe nói ông ta có một con ngựa đua giải Derby.”

“Đúng, và là một con ngựa hay nữa. Ngài Robert đã nhận hết tiền của chúng tôi đặt cược vào giải đua này, và ông ta dốc sạch của nả vào vụ này. Mà này,” ông ta nhìn chúng tôi với ánh mắt tư lự, “hai ông không phải dân đua ngựa đấy chứ?”

“Thực tình là không. Chỉ là hai gã dân London mệt mỏi rất cần ít không khí Berkshire trong lành.”

“À, vậy hai ông đến đúng chỗ rồi. Không khí trong lành thì quanh đấy sẵn lắm. Nhưng đừng quên điều tôi nói về ngài Robert đấy. Ông ta là loại người đấm trước nói sau. Hãy tránh xa khu trại đó.”

“Chắc chắn rồi, ông Barnes! Nhất định sẽ tránh. À, con chó đang sủa ăng ẳng trong nhà trước đẹp quá.”

“Còn phải nói. Đó là chó nòi Shoscombe chính tông đó. Khắp Anh quốc không có giống chó nào đẹp hơn đâu.”

“Tôi cũng mê chó,” Holmes nói. “Này, xin phép được hỏi một con chó hảo hạng như thế giá bao nhiêu?”

“Giá đắt lắm, tôi chẳng mua nổi đâu, thưa ông. Chính ngài Robert đã cho tôi con chó này đấy. Đó là lí do tôi phải xích nó lại. Tôi mà thả ra là nó phóng về hồ Hall ngay.”

“Chúng ta sắp có được mấy quân bài trong tay rồi, Watson,” Holmes nói khi ông chủ quán trọ đã cáo từ. “Đây không phải ván bài dễ chơi nhưng nội trong một hay hai ngày nữa, chúng ta sẽ tìm ra cách. Cũng phải nói thêm là tôi được nghe rằng ngài Robert vẫn ở London. Chắc đêm nay chúng ta có thể vào khu nhà thờ mà không sợ bị ăn đấm. Có mấy điều tôi muốn xác minh.”

“Có giả thuyết gì chưa, Holmes?”

“Một chuyện gì đó đã xảy ra cách đây chừng một tuần và tác động sâu sắc đến cuộc sống của gia đình Shoscombe này. Chỉ vậy thôi, Watson. Ta chỉ có thể phỏng đoán qua các tác động của nó để biết sự vụ. Những tác động này có điểm rắc rối lạ lùng. Nhưng như vậy sẽ có ích cho chúng ta. Vụ nào càng êm thấm, càng nhạt nhẽo lại càng khó phá. Ta hãy xem xét các dữ kiện. Người em không còn thăm cô chị bệnh tật nữa. Ông ta đem cho con chó cưng của bà ta. Con chó của người chị gái đấy, Watson ạ! Anh có thấy gì lạ không?”

“Chẳng thấy gì, ngoại trừ nỗi oán ghét của người em.”

“À, cũng có thể lắm. Hoặc còn một cách lí giải khác. Bây giờ ta cứ tiếp tục điểm lại tình hình từ lúc có chuyện bất hòa nảy sinh, nếu đúng là có bất hòa. Bà mệnh phụ cứ ở lì trong phòng, thay đổi thói quen, thậm chí không ai nhìn thấy trừ khi bà ta đi xe ra ngoài cùng cô hầu gái, nhưng chẳng hề lại khu trại ngựa để chơi cùng con ngựa cưng, và rõ ràng là đâm ra nghiện rượu. Vậy đã đủ chi tiết chưa?”

“Nếu không kể tới chuyện trong hầm mộ.”

“Đó lại là hướng suy luận khác. Có hai hướng, và tôi mong anh đừng có lẫn lộn. Hướng A liên quan đến bà Beatrice, có sắc thái gì đó rất ác hiểm phải không?”

“Tôi không nhìn ra được.”

“Chà, giờ ta theo hướng B liên quan đến ngài Robert. Ông ta phát rồ vì muốn thắng giải Derby. Số phận ông ta nằm trong tay bọn cho vay nặng lãi, và bất cứ lúc nào tài sản và các chuồng ngựa đua của ông ta cũng có thể bị bọn chúng siết nợ và phát mãi. Ông ta liều lĩnh và tuyệt vọng. Ông ta sống nhờ vào nguồn thu nhập của bà chị. Người hầu gái của bà chị tự nguyện làm tai mắt cho ông ta. Tới đây thì suy luận của chúng ta có vẻ khá hợp lí, phải không?”

“Nhưng còn hầm mộ?”

“À đúng, hầm mộ! Watson, ta cứ giả sử - đây chỉ là một giả định động trời, một giả thuyết được đặt ra chỉ để tranh luận: Hãy cho là ngài Robert đã thủ tiêu chị gái đi.”

“Ôi, Holmes, không thể nào!”

“Có thể lắm chứ, Watson. Ngài Robert là người thuộc tầng lớp thượng lưu. Nhưng có khi giữa đám đại bàng cũng lọt vào một con quạ đen. Ta cứ tạm thời tranh luận theo giả định này. Ông ta không thể trốn khỏi đất nước này khi chưa chuyển được tài sản thành tiền mặt, và tài sản đó chỉ có thể chuyển thành tiền khi con Hoàng Tử Shoscombe thắng giải. Do đó, ông ta phải duy trì tình trạng này. Muốn vậy ông ta phải tống khứ cái xác của nạn nhân đi, và phải tìm người giả dạng bà chị. Khi người hầu gái của bà Beatrice là kẻ tâm phúc của ông ta thì chuyện đó không phải bất khả thi. Xác của bà chị có thể đã được chuyển tới hầm mộ vốn ít người lui tới, và rất có thể đã bị thiêu hủy trong lò sưởi lúc buổi đêm, để lại chứng cứ mà chúng ta đã thấy. Anh thấy sao, Watson?”

“Hoàn toàn có thể xảy ra nếu anh công nhận cái giả thuyết động trời ban đầu.”

“Watson này, tôi nghĩ ngày mai chúng ta sẽ làm một thử nghiệm nho nhỏ, nhằm làm sáng tỏ chuyện này. Còn giờ, nếu chúng ta muốn đóng trọn vai diễn, tôi đề nghị chúng ta nên mời ông Barnes vào uống cốc rượu vang của gia chủ và bàn luận về cá cho thật hăng hái. Đề tài đấy coi bộ đúng sở thích của ông ta. Trong lúc nói chuyện, biết đâu ta lại nghe được vài tin đồn hữu ích về vùng này.”

Sáng ra, Holmes phát hiện chúng tôi đã đi mà quên đem theo mồi giả nhử cá, nên chúng tôi không đi câu được. Đến 11 giờ, chúng tôi bắt đầu đi dạo và Holmes được ông chủ quán trọ cho phép dắt con chó lông đen đi cùng.

“Chính chỗ này,” anh nói khi chúng tôi đi tới cánh cổng cao của trang viên, ở giữa ngất nghểu một phù điêu gia huy hình sư tử đầu chim. “Ông Barnes cho biết cứ đến trưa là bà mệnh phụ lại ngồi xe ngựa đi ra ngoài và xe phải chạy chậm lại chờ cổng mở. Watson này, khi xe qua cổng và trước khi nó tăng tốc, tôi muốn anh chặn người xà ích lại hỏi gì đó. Đừng để ý đến tôi. Tôi sẽ nấp sau bụi cây này xem mình làm được gì.”

Không phải chờ lâu. Chỉ trong vòng mười lăm phút, chúng tôi thấy chạy dọc theo lối đi lớn là một cỗ xe ngựa rộng rãi màu vàng được hai con ngựa chân cao tuyệt đẹp kéo. Holmes ngồi thụp xuống sau bụi cây cùng với con chó. Tôi đứng giữa đường và vô tư đong đưa cây gậy. Một người gác cổng kêu lên báo hiệu và hai cánh cổng bật mở. Cỗ xe chậm lại, lăn bánh từ từ, và tôi có thể nhìn rõ những người trên xe. Ngồi bên trái là một thiếu nữ có nước da sáng, tóc nâu vàng và đôi mắt trâng tráo. Bên phải người này là một phụ nữ đứng tuổi, lưng còng, trùm một tấm khăn san kín mặt và vai, cho thấy đó chính là bà mệnh phụ đau yếu. Khi con ngựa tới gần đường cái, tôi giơ tay với vẻ uy quyền và khi người xà ích dừng xe, tôi liền hỏi ngài Robert hiện có ở cổ địa Shoscombe không.

Ngay lúc đó, Holmes bước ra và thả con chó nhỏ. Sủa lên một tiếng mừng vui, con chó lao tới cỗ xe và phóng lên bậc lên xuống. Nhưng thoắt một cái, sự đón chào hăm hở của nó đã biến thành cơn thịnh nộ. Nó táp vào chiếc váy đen trên xe.

“Chạy đi! Chạy đi!” Một giọng khàn khàn hét lên.

Người xà ích quất ngựa và trên đường chỉ còn lại chúng tôi.

“Watson, xong rồi,” Holmes vừa nói vừa đeo xích vào vòng cổ của con chó đang trong cơn kích động. “Nó tưởng đấy là chủ nó nhưng nó lại thấy một người lạ. Chó không nhận sai người đâu.”

“Và đó là giọng đàn ông!” Tôi kêu lên.

“Chính xác! Chúng ta có thêm quân bài nữa rồi, Watson, nhưng chúng ta vẫn phải thận trọng.”

Anh bạn tôi có vẻ không còn kế hoạch nào khác cho ngày hôm đó, và chúng tôi phải dùng tới bộ đồ nghề đi câu ở con suối chạy máy xay, nhờ vậy mà có món cá cho bữa ăn chiều. Chỉ sau bữa ăn này, Holmes mới có dấu hiệu năng động trở lại. Chúng tôi lại một lần nữa đi trên chính con đường lúc sáng dẫn tới cổng trang viên. Một bóng người cao lớn đang chờ chúng tôi ở đó, và hóa ra đấy lại là người chúng tôi quen ở London - ông John Mason, nhà huấn luyện ngựa đua.

“Chào hai vị,” ông ta nói. “Tôi đã nhận được thư, ông Holmes. Ngài Robert vẫn ở London nhưng tôi nghe đâu ông ta sẽ về trong đêm nay.”

“Hầm mộ cách nhà bao xa?” Holmes hỏi.

“Gần một phần tư dặm.”

“Thế tôi nghĩ chúng ta có thể mặc kệ ông ấy.”

“Không được đâu, ông Holmes. Về đến nơi, ông ta sẽ đòi gặp tôi ngay để nghe tin mới nhất về con Hoàng Tử Shoscombe.”

“Ra thế! Nếu vậy, chúng tôi đành làm việc mà không có ông thôi, ông Mason. Ông hãy dẫn đường tới hầm mộ rồi để chúng tôi ở đó.”

Trời không trăng không sao và tối đen như mực nhưng Mason đưa chúng tôi băng qua một đồng cỏ cho tới khi thấy lù lù trước mặt một khối đen ngòm. Ấy chính là nhà thờ cổ. Chúng tôi bước qua chỗ trống đổ nát từng là cổng vòm và người dẫn đường vừa dò dẫm bước giữa đống gạch đá vụn vỡ vừa tìm lối đi tới góc toà nhà, nơi có một cầu thang dốc đứng dẫn xuống hầm mộ. Quẹt một que diêm lên, ông ta soi sáng cái chốn thê lương này - nó ảm đạm và lảng bảng mùi chết chóc, những bức tường cổ bằng đá đã lung lay, và ở một bên tường là một đống quan tài, cái bằng chì, cái bằng đá, xếp chồng cao tận tới cái mái vòm nhọn khuất vào bóng tối thâm u trên đầu chúng tôi. Holmes đã thắp ngọn đèn bão của mình và một luồng sáng nhỏ vàng vọt soi rọi cảnh tượng tang tóc. Ánh đèn dội ngược từ những nắp áo quan, nhiều cái có trang trí gia huy của dòng họ lâu đời này như thể người chết muốn mang cả danh giá theo về cõi chết.

“Ông có nói đến mấy khúc xương, ông Mason. Ông có thể chỉ cho chúng tôi trước khi rời khỏi đây không?”

“Chúng ở ngay góc này,” người luyện ngựa sải bước đi tới rồi đứng lặng sửng sốt khi ánh đèn của chúng tôi rọi vào chỗ ấy. “Có người mang chúng đi rồi,” ông thốt lên.

“Tôi cũng nghĩ vậy,” Holmes vừa nói vừa cười khẽ. “Tôi nghĩ bây giờ có thể tìm thấy tro tàn của chúng ngay trong cái lò sưởi đã thiêu hủy phần lớn xương cốt ấy.”

“Nhưng ai lại muốn thiêu hủy xương cốt của người đã chết cả ngàn năm chứ? Mà hắn muốn làm gì hả trời?” John Mason thắc mắc.

“Chúng tôi tới đây để tìm hiểu điều đó,” Holmes nói. “Có thể phải tìm kiếm mất nhiều thời gian và chúng tôi không muốn giữ ông lại. Chắc chúng tôi sẽ có kết quả trước khi trời sáng.”

Khi John Mason đã ra đi, Holmes bắt tay vào việc kiểm tra kĩ lưỡng đủ loại phần mộ, từ các ngôi mộ nằm chính giữa có từ thời rất xưa - có thể là thời Saxon, cho tới một hàng dài những ngôi mộ mang tên Hugo và Odo thời Norman, rồi lần tới mộ của ngài William và ngài Denis Falder của thế kỉ mười tám. Phải mất cả giờ Holmes mới tới chỗ một cái quan tài bằng chì dựng trước lối đi xuống hầm mộ. Tôi nghe anh kêu lên một tiếng đắc ý và qua những động tác vội vàng nhưng đầy chủ ý của Holmes, tôi biết anh đã đạt được mục đích. Dùng kính lúp, anh hăm hở săm soi bốn cạnh của chiếc nắp áo quan nặng trịch. Sau đó anh rút trong túi ra một cái xà beng ngắn, cắm vào một khe hở và bậy cả nắp áo quan lên; cái nắp có vẻ chỉ được giữ chặt bằng vài chiếc kẹp bản lề. Một âm thanh kèn kẹt chói tai vang lên khi cái nắp xê dịch, nhưng nó chưa kịp bật ra hết cho thấy thứ nằm bên trong thì công việc của chúng tôi bất ngờ bị gián đoạn.

Ai đó đang đi trong nhà thờ bên trên. Tiếng bước chân thoăn thoắt, mạnh bạo chứng tỏ người đến có mục đích rõ ràng và nắm chắc về địa thế của nơi cần đến. Một luồng sáng rọi xuống cầu thang, và một lát sau bóng người cầm đèn hiện rõ trong khung cửa vòm kiểu Gothic. Một kẻ đáng sợ, vóc dáng to lớn và điệu bộ hung hăng. Hắn ta đang giơ ra trước mặt một ngọn đèn lớn, loại đèn thắp chuồng ngựa, và ánh sáng hắt ngược lên một gương mặt có bộ ria rậm và đôi mắt tức giận. Đôi mắt ấy đang trừng trừng đảo quanh, xem xét từng ngóc ngách trong hầm mộ và cuối cùng ghim chặt một cái nhìn ghê gớm vào hai chúng tôi.

“Tụi bay là ai?” Ông ta gầm lên. “Và tụi bay đang làm gì trong đất nhà ta?” Vì Holmes không đáp lại, ông ta bèn dấn tới mấy bước và vung cao cây gậy to cầm sẵn trên tay. “Tụi bay có nghe không?” Ông ta quát lên. “Tụi bay là ai? Làm gì ở đây?”

Cây gậy của kẻ này chờn vờn trên không. Nhưng Holmes không tránh né mà đi thẳng tới đối mặt.

“Tôi cũng có một câu muốn hỏi ngài, thưa ngài Robert.” Anh nói với giọng hết sức nghiêm khắc. “Đây là ai? Và đã có chuyện gì ở đây?”

Anh quay lưng và đẩy bật cái nắp áo quan phía sau. Trong ánh sáng của ngọn đèn, tôi thấy một cái xác bọc chăn kín từ đầu tới chân, mang gương mặt nhăn nheo, trắng bệch đáng sợ như của phù thủy, với mũi và cằm nhọn hoắt cùng đôi mắt vô hồn.

Nhà quý tộc kêu lên một tiếng rồi loạng choạng thối lui, chống tay lên một mộ đá cho khỏi ngã.

“Làm sao mi biết chuyện này?” Ông ta nói to, rồi nhanh chóng lấy lại phần nào thái độ hung hăng như cũ. “Mi làm gì ở đây?”

“Tôi là Sherlock Holmes,” anh bạn tôi đáp. “Có thể cái tên đó không xa lạ với ngài. Làm gì đi nữa thì công việc của tôi đều là việc của mọi công dân tốt khác; tức là duy trì luật pháp. Tôi thấy có vẻ như ngài có nhiều điều phải giải trình đó.”

Ngài Robert trừng mắt nhìn nhưng rõ ràng giọng nói bình tĩnh và phong thái lạnh lùng, quả quyết của Holmes đã có tác dụng.

“Thề trước Chúa, ông Holmes, không có gì đâu,” ông ta nói. “Phải thú thật là nhìn bề ngoài thì tôi rất đáng ngờ nhưng tôi không thể nào làm khác được.”

“Tôi rất muốn nghĩ thế, nhưng e là ngài phải giải thích trước cảnh sát.”

Ngài Robert nhún vai, “À, nếu phải thế thì cứ thế. Hãy đi lên nhà tôi đi, và tự ông sẽ phán xét vấn đề này thực hư ra sao.”

Mười lăm phút sau, chúng tôi đã ở trong một gian phòng mà tôi đoán là phòng chứa vũ khí của tòa nhà xưa này, xét theo một dãy dài nòng súng bóng loáng bày sau các tủ kính. Gian phòng bài trí tiện nghi và ngài Robert để chúng tôi ngồi ở đây một lúc. Khi quay lại, ông ta đưa theo hai người đi cùng - một người chính là cô thiếu nữ lòe loẹt mà tôi đã thấy trên xe ngựa; người kia là một gã nhỏ con, mặt chuột có thái độ lấm lét thấy rõ. Cả hai đều lộ vẻ hoang mang hết sức; nhìn là biết nhà quý tộc kia đã không kịp giải thích cho họ biết những diễn biến bất ngờ.

“Đây là vợ chồng Norlett,” ngài Robert vừa nói vừa khoát tay ra dấu. “Cô Norlett, nhũ danh Evans, nhiều năm nay là người hầu tin cần của chị gái tôi. Tôi đưa cô ta đến đây vì tôi thấy cách tốt nhất là tôi nên giải thích cho ông rõ thực chất vấn đề, và đây là hai người có thể làm chứng cho lời tôi nói.”

“Có cần thiết không, thưa ngài Robert? Ngài có biết ngài đang làm gì không?” Người đàn bà kêu lên.

“Còn tôi dứt khoát không nhận trách nhiệm nào cả,” người chồng lên tiếng.

Ngài Robert ném cho cả hai một cái nhìn khinh bỉ.

“Tôi sẽ nhận hết trách nhiệm,” ông ta nói. “Được rồi, ông Holmes, xin hãy nghe rõ sự thật đây. Chắc chắn là ông đã tìm hiểu kĩ công chuyện của tôi, nếu không tôi đã không gặp ông ở đây. Cho nên rất có khả năng là ông đã biết tôi đang luyện một con ngựa cho giải đua Derby và tất cả tùy thuộc vào thành công của tôi. Nếu tôi thắng, mọi việc đều dễ dàng. Nếu thua… ôi, tôi không dám nghĩ tới!”

“Tôi hiểu,” Holmes nói.

“Tôi sống nhờ vào chị tôi là Beatrice, lệ thuộc mọi thứ. Nhưng ai cũng biết chị tôi chỉ được thừa hưởng cơ ngơi này đến lúc chết mà thôi. Còn tôi thì nợ ngập đầu vì bọn cho vay nặng lãi. Tôi luôn biết rằng nếu chị mình qua đời, bọn chủ nợ sẽ như kền kền ùa tới siết hết tài sản của tôi. Mọi thứ sẽ bị lấy hết: Trại ngựa này, đàn ngựa này - tất cả. Ông Holmes, đúng một tuần trước chị tôi đã qua đời!”

“Và ngài không cho ai biết!”

“Tôi biết làm thế nào đây? Nguy cơ phá sản hoàn toàn đang rình rập. Nếu như tôi có thể ngăn chặn chuyện đó chừng ba tuần, mọi việc sẽ ổn cả. Chồng của cô hầu này - người đàn ông đây - là một kịch sĩ. Chúng tôi nảy ra ý… không, chính tôi nảy ra ý để ông ta giả làm chị tôi trong một thời gian ngắn. Ông ta chỉ việc ngày ngày xuất hiện trên xe ngựa, vì không ai vào phòng chị tôi ngoại trừ cô hầu này. Chuyện này không khó thu xếp. Chị tôi mất vì chứng phù thũng mãn tính.”

“Chuyện đó hãy để pháp y viên xác định.”

“Bác sĩ của chị tôi sẽ xác nhận là từ nhiều tháng trước là các triệu chứng của chị tôi đã báo trước kết cục đau thương như thế rồi.”

“Thế ngài đã làm gì?”

“Không thể để cái xác ở đây. Ngay đêm đầu tiên, Norlett và tôi khiêng xác ra ngoài nhà che giếng nước cũ bị bỏ hoang. Thế nhưng con chó cưng của chị tôi cứ đi theo và sủa nhặng xị trước cửa nên tôi e là phải tìm nơi an toàn hơn. Tôi tống khứ con chó, và chúng tôi chuyển xác tới hầm mộ trong nhà thờ. Không hề có sự bất kính và sỉ nhục nào cả, ông Holmes. Tôi không thấy là mình làm gì bạc đãi với người chết.”

“Tôi lại thấy hành vi của ngài thật khó chấp nhận, ngài Robert.”

Nhà quý tộc nóng nảy lắc đầu. “Rao giảng thì dễ lắm,” ông ta nói. “Nếu lâm vào hoàn cảnh của tôi, ông sẽ có cảm nghĩ khác. Người ta đâu thể nào chứng kiến mọi hi vọng và dự định tan tành vào phút chót mà không làm gì cứu vãn. Tôi thấy nếu chúng tôi tạm thời đặt chị tôi vào một trong các quan tài của tổ tiên bên nhà chồng, nằm trên vùng đất vẫn được coi là thánh địa, đó cũng không phải là nơi an nghỉ không xứng đáng. Chúng tôi mở một quan tài, lấy hết thứ bên trong, và đặt chị tôi vào đó như ông thấy. Còn cái di hài cũ thì chúng tôi đem ra ngoài nhưng không thể để trên sàn hầm mộ được. Norlett và tôi đã tiêu hủy đi, anh ta cứ ban đêm lại xuống hầm chuyển từng phần về lò sưởi chính hỏa thiêu luôn. Đó là câu chuyện của tôi, ông Holmes, mặc dù ông đã buộc tôi phải nói nhiều hơn ý muốn.”

Holmes ngồi trầm ngâm hồi lâu. “Câu chuyện của ngài có một sơ hở, ngài Robert,” sau cùng anh lên tiếng. “Ngài đánh cược vào cuộc đua này, và như vậy thì những hi vọng tương lai của ngài vẫn còn nguyên đó cho dù bọn chủ nợ tịch biên tài sản của ngài.”

“Con ngựa là một phần tài sản. Bọn chúng quan tâm gì chuyện cá cược của tôi chứ? Rất có thể là chúng sẽ không cho con ngựa đó ra đua. Tên chủ nợ lớn nhất của tôi, rủi thay, lại là kẻ thù quyết liệt nhất của tôi - tên lưu manh Sam Brewer, kẻ mà tôi buộc phải lấy roi ngựa quất cho một trận ở trường đua Newmarket Heath. Ông nghĩ là tên đó sẽ chịu cứu tôi sao?”

“Ngài Robert,” Holmes vừa nói vừa đứng lên, “tất nhiên chuyện này phải báo cảnh sát. Bổn phận của tôi là đưa sự thật ra ánh sáng và tôi cứ để yên như thế. Còn về đạo đức hay tính chính đáng trong việc làm của ông, hãy để cho người khác phán xét. Đã gần nửa đêm rồi, Watson, chắc chúng ta phải tìm đường về chỗ trọ khiêm nhường của mình thôi.”

Ai cũng biết câu chuyện lạ kì này đã kết thúc có hậu hơn mức ngài Robert xứng đáng được hưởng sau những việc đã làm. Hoàng Tử Shoscombe quả đã thắng giải Derby, vị chủ nhân mê cá độ của nó thắng cược tới tám mươi ngàn bảng, và đám chủ nợ đúng là đã nương tay cho tới khi giải đua ngựa kết thúc. Lúc đó nợ được trả sạch không thiếu một xu và ngài Robert vẫn còn lại kha khá để dựng lại một cơ nghiệp khá ổn. Cả cảnh sát lẫn pháp y viên đều có quan điểm khoan dung về cách giải quyết của ông ta. Ngoài một khiển trách nhẹ về việc khai tử chậm trễ cho bà mệnh phụ quá cố, nhà quý tộc may mắn thoát khỏi biến cố kì lạ mà không thiệt hại chút gì, rồi lại tạo được một cơ nghiệp mà bây giờ đã vượt qua bóng tối quá khứ và hứa hẹn sẽ kết thúc bằng một tuổi già an nhàn.

CĂN PHÒNG BỌC THÉP

(The Retired Colourman, 1926)

Sáng hôm ấy, Sherlock Holmes bỗng đâm ra u sầu và hay triết lí. Chính bản tính cực kì thực tế của anh đã gây ra tâm trạng ấy.

“Anh thấy ông ta không?” Anh hỏi.

“Ông già mới đi ra ấy à?”

“Chính xác.”

“Có, tôi gặp ngay cửa.”

“Anh thấy ông ta thế nào?”

“Một người kiệt quệ, tuyệt vọng và đáng thương.”

“Anh nhận xét đúng đấy, Watson. Tuyệt vọng và đáng thương. Nhưng cuộc đời vốn chẳng phải toàn điều tuyệt vọng và đáng thương đấy ư? Ta gắng sức. Ta giành giật. Và cuối cùng trong tay ta có gì? Bóng tối. Hoặc điều tệ hơn cả bóng tối, ấy chính là sự khốn khổ.”

“Ông ta là thân chủ của anh à?”

“Ừ, chắc nói vậy cũng không sai. Sở Cảnh sát London giới thiệu ông ta tới chỗ tôi, giống như giới y khoa thỉnh thoảng cũng giao những ca bệnh họ không chữa được cho cánh lang băm vậy. Họ lấy cớ là không thể làm gì hơn, và nếu bệnh nhân có gặp chuyện gì thì cũng chẳng tệ hơn tình trạng hiện tại được.”

“Chuyện là thế nào?”

Holmes cầm một tấm danh thiếp cáu bẩn từ bàn lên. “Josiah Amberley. Ông ta nhận mình là cổ đông nhỏ của Công ty Sản xuất vật tư mĩ thuật Brickfall & Amberley. Anh sẽ thấy tên hãng này trên các thùng sơn. Ông ta kiếm được chút tiền, về hưu ở tuổi sáu mươi mốt, mua một ngôi nhà ở Lewisham và an hưởng tuổi già sau cả quãng đời lao động vất vả. Ai nấy đều nghĩ rằng tương lai của ông già thế là ổn.”

“Tôi cũng thấy vậy.”

Holmes xem lướt qua mấy ghi chú anh đã nguệch ngoạc viết ở mặt sau một chiếc phong bì.

“Ông ta về hưu năm 1896, đầu 1897 cưới một cô vợ trẻ hơn mình đến hai mươi tuổi. Nếu như bức ảnh này không lừa mị thì người phụ nữ kia cũng có chút nhan sắc. Có tiền, có vợ đẹp, cuộc đời dường như trải rộng thênh thang trước mắt người đàn ông này. Nhưng như anh thấy đó, chỉ trong hai năm, ông ta đã trở thành một kẻ kiệt quệ và khốn khổ lê bước trên đường đời.”

“Nhưng xảy ra chuyện gì mới được chứ?”

“Chuyện cũng không có gì mới, Watson ạ. Một gã bạn xảo trá và một cô vợ lẳng lơ. Có vẻ ông Amberley chỉ ghiền có đánh cờ. Tại Lewisham, cách nhà ông ta không xa có một bác sĩ trẻ cũng thích chơi cờ. Tên người này là Ray Ernest. Ernest thường lui tới nhà ông Amberley, và kết quả tất nhiên là hắn và vợ Amberley nảy sinh tư tình. Anh phải thừa nhận là dù vị thân chủ bất hạnh của chúng ta có tốt tính mấy đi nữa, vẻ ngoài của ông ta lại chẳng được phong nhã. Tuần trước, đôi tình nhân đã cùng nhau bỏ trốn và không ai biết họ đi đâu. Không những thế, cô vợ xảo trá còn cuỗm luôn cái hòm đựng phấn lớn tiền tiết kiệm của chồng. Chúng ta có tìm ra cô vợ này không? Chúng ta có lấy lại tiền không? Chúng ta cho rằng đây là một vụ bình thường, một chuyện mà ta đã nghe tới nhàm tai; nhưng với Josiah Amberley, đấy là chuyện sống chết.”

“Vậy anh sẽ làm gì?”

“À, Watson thân mến, câu hỏi phải là ‘Anh sẽ làm gì?’ Anh giúp tôi nhé? Anh cũng biết là vụ hai vị thượng phụ Chính thống giáo Ai Cập tôi xử lí đang vào hồi gay go. Tôi thực tình không có thời gian đi Lewisham, mà việc thu thập chứng cứ tại chỗ lại đặc biệt giá trị. Ông già một mực mời tôi tới nhưng tôi giải thích về nỗi khó của mình rồi. Ông ta sẵn sàng tiếp một người đại diện.”

“Tôi rất sẵn lòng giúp,” tôi đáp. “Thú thật, tôi không biết mình có làm được gì cho anh không, nhưng tôi sẽ cố hết sức.”

Và vào một trưa hè nọ, tôi lên đường tới Lewisham, không hề nghĩ rằng chỉ một tuần sau, câu chuyện mà tôi tham dự này lại trở thành đề tài bàn luận sôi nổi khắp Anh quốc.

***

Mãi tới tối muộn, tôi mới quay về phố Baker và kể cho Holmes nghe về nhiệm vụ của mình. Holmes ngả người trong ghế bành, duỗi dài tấm thân hình gầy và nhả từng vòng khói thuốc. Trong lúc đó, mắt anh khép hờ uể oải tới mức tôi tưởng anh đã thiếp đi. Chỉ thỉnh thoảng, khi anh nghe thấy một chỗ ngập ngừng hay chi tiết nào đáng thắc mắc trong tường thuật của tôi, đôi mắt xám sáng ngời và sắc bén như kiếm mới hé mở và phóng sang tôi một một cái nhìn dò hỏi.

“Biệt thự của ông Josiah Amberley có tên Bến Đỗ,” tôi giải thích. “Tôi nghĩ điều này sẽ khiến anh hứng thú, Holmes ạ. Căn nhà đó giống như một tay quý tộc túng thiếu đành hạ mình sống chung với tầng lớp hạ lưu. Nó nằm tại một khu phố có những con đường lát gạch đơn điệu, những xa lộ nhuốm màu phong sương. Ngôi nhà cổ kính ấy giống như một tiểu ốc đảo an nhàn của một nền văn hóa xa xưa, được bao quanh bởi bức tường cao đã khô giòn vì nắng và mang nét rêu phong. Đấy là kiểu tường nhà…”

“Ngừng văn vẻ đi, Watson,” Holmes nghiêm khắc nói. “Tôi biết nhà có tường cao rồi.”

“Chính xác. Tôi biết được nhà nào là Bến Đỗ nhờ hỏi thăm một người đang thơ thẩn hút thuốc ngoài đường. Tôi có lí do để nhắc tới người này. Hắn ta cao lớn, da ngăm đen, ria rậm, trông ra dáng người nhà binh. Hắn gật đầu đáp lại câu hỏi của tôi và nhìn tôi với ánh mắt soi mói kì lạ. Mãi lúc sau nhớ lại, tôi mới nhận ra điều đó. Còn chưa tới cổng, tôi đã thấy ông Amberley ra đón ở lối vào nhà. Sáng nay khi nhìn thoáng qua ông Amberley, tôi có ấn tượng rằng đó là một con người khác lạ, nhưng phải nhìn ông già dưới ban ngày ban mặt, tôi mới thấy hết các nét bất thường.”

“Tất nhiên tôi đã quan sát kĩ ông ta, nhưng tôi vẫn muốn nghe cảm tưởng của anh,” Holmes nói.

“Tôi thấy ông ta có vẻ của người nặng gánh ưu tư. Lưng ông ta còng xuống như đang vác vật nặng. Tuy vậy, ông ta không yếu như lúc đầu tôi tưởng, bởi đôi vai và bộ ngực của ông ta nở nang như hộ pháp. Tuy nhiên, thân hình ấy lại đặt trên đôi chân suôn đuột.”

“Chiếc giày bên trái bị nhăn, chiếc bên phải còn bóng.”

“Tôi không để ý.”

“Ừ. Tôi phát hiện ông ta dùng chân giả. Anh nói tiếp đi.”

“Tôi để ý ngay tới những lọn tóc hoa râm loăn xoăn thò ra dưới chiếc mũ rơm cũ, cùng với gương mặt nhăn nheo, mang cái vẻ hau háu và hung tợn của ông ta.”

“Rất tốt, Watson. Ông ta nói gì?”

“Ông ta kể lể mọi chuyện uất ức. Chúng tôi cùng đi trên cái lối nhỏ dẫn vào nhà, và tất nhiên, tôi quan sát kĩ xung quanh. Tôi chưa từng thấy nơi nào bị bỏ bê như vậy. Vườn tược xơ xác tiêu điều và cứ xét theo cái cách cỏ dại um tùm, cây cối phát triển không ra thể thống gì, tôi nghĩ đã lâu rồi chẳng ai chăm nom tới nó. Tôi không biết có người phụ nữ đoan chính nào lại chịu nổi tình trạng thế này không nữa! Bản thân ngôi nhà cũng lôi thôi nhếch nhác vô cùng, và hình như ông già đáng thương cũng ý thức được và đang cố cứu vãn tình hình, bởi ngay giữa tiền sảnh có một thùng sơn xanh, và trong bàn tay trái của ông ta là cái chổi sơn. Ông ta đang sơn lại mấy món đồ gỗ.

Ông ta đưa tôi vào cái phòng khách bừa bộn rồi cả hai nói chuyện rất lâu. Tất nhiên ông ta thất vọng vì anh không đích thân đến. Ông ta bảo: ‘Có lẽ một kẻ hèn mọn như tôi, lại vừa trải qua chuyện thiệt hại tài chính nặng nề, không thể khiến một người danh tiếng như ông Sherlock Holmes dành cho sự quan tâm trọn vẹn.’ Tôi trấn an rằng nguyên do không phải vì tài chính. Ông ta nói: ‘Hẳn rồi, ông ấy sống theo quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật, nhưng vụ này cũng cũng có khía cạnh nghệ thuật hình sự cho ông ấy nghiên cứu mà! Thưa bác sĩ, cái đáng khinh nhất trong bản chất con người chính là sự vô ơn! Tôi đã từ chối yêu cầu nào của cô ta chưa? Có người phụ nữ nào được nuông chiều như vậy chứ? Còn gã trai trẻ kia - hắn chỉ đáng tuổi con tôi. Tôi để hắn tự nhiên như hắn đang ở nhà hắn. Thế mà xem chúng làm gì với tôi nào? Ôi, bác sĩ Watson, thế giới này quá đáng sợ!’

Ông ta cứ ca cẩm bấy nhiêu đó suốt cả tiếng đồng hồ hoặc hơn. Có vẻ ông ta chắc chắn về chuyện ngoại tình. Trong nhà chỉ có hai vợ chồng sống cùng nhau, với một bà giúp việc đến vào ban ngày và về lúc 6 giờ chiều. Vào buổi tối xảy ra sự việc, ông già Amberley mua một đôi vé tầng cuối ở rạp hát Haymarket để hai vợ chồng cùng đi xem. Vào phút chót, bà vợ than nhức đầu không chịu đi. Ông ta đành đi một mình. Chuyện này chắc là thật, vì ông ta đã chìa ra tấm vé chưa dùng đã mua cho vợ.”

“Chi tiết đáng chú ý đây,” Holmes nói. Có vẻ mối quan tâm của anh với vụ này đang tăng dần. “Nói tiếp đi, Watson. Tôi thấy lời tường thuật của anh rất cuốn hút. Anh có tận mắt xem cái vé không? Anh tình cờ để ý tới số ghế trên vé chứ?”

“Ngẫu nhiên là có,” tôi hãnh diện đáp. “Số 31, tình cờ trùng với số thứ tự của tôi trong danh sách học sinh thời trung học nên tôi nhớ luôn.”

“Xuất sắc, Watson! Vậy số ghế của ông ta phải là 30 hoặc 32.”

“Phải rồi,” tôi hơi bối rối đáp. “Và ở dãy B.”

“Hết sức chi tiết. Ông ta còn nói gì với anh nữa?”

“Ông ta cho tôi xem căn phòng mà ông ta gọi là phòng an toàn. Nó được bọc thép, giống như ở nhà băng, và có cửa thép mấy lớp. Ông ta cam đoan không một kẻ trộm nào có thể mò vào nơi đó. Nhưng hình như người đàn bà đã đánh thêm chìa, và rồi cặp tình nhân cao chạy xa bay, mang theo tiền và cổ phiếu với tổng trị giá vào khoảng bảy ngàn bảng.”

“Cổ phiếu ư! Sao họ sử dụng được thứ đó chứ?”

“Ông ta bảo đã nộp danh sách các cổ phiếu cho cảnh sát và hi vọng hai người kia không bán được chúng. Ông ta từ rạp hát về vào khoảng nửa đêm và thấy cái phòng an toàn của mình bị khoắng sạch, cửa chính và cửa sổ mở toang, còn hai kẻ kia đã biệt tăm. Họ không để lại thư từ và kể từ đó, ông ta cũng không nghe được tin tức gì. Ông ta lập tức đi báo cảnh sát.”

Holmes ngẫm ngợi vài phút. “Anh nói ông ta đang sơn. Ông ta sơn cái gì?”

“À, đang sơn lại hành lang và đã sơn xong cửa cũng như đồ gỗ trong phòng an toàn.”

“Anh có thấy việc này lạ không?”

“Ông ta bảo phải làm gì đó cho khuây khỏa. Đúng là lạ thật, nhưng ông ta vốn lập dị mà. Ông ta còn điên cuồng xé vụn một bức ảnh chụp vợ mình trước mặt tôi trong cơn kích động. Ông ta hét lên: ‘Tôi không bao giờ muốn thấy cái bản mặt khốn nạn của cô ta nữa’.”

“Còn gì nữa không, Watson?”

“Còn một chuyện khiến tôi ngạc nhiên hơn hết. Tôi đi xe ra ga Blackheath để đón tàu về và đúng lúc tàu chuyển bánh, tôi thấy một người lên toa kế bên toa của tôi. Anh biết tôi rất giỏi nhớ mặt mà, Holmes. Chắc chắn đấy chính là cái tên cao lớn, da ngăm đen tôi đã hỏi chuyện ở khu phố đó. Tôi còn thấy hắn một lần nữa ở cầu London, rồi sau đó hắn mất dạng trong đám đông. Nhưng tôi tin chắc hắn đang theo dõi tôi.”

“Nhất định rồi!” Holmes nói. “Hắn cao lớn, da ngăm, ria rậm và mang kính râm màu xám chứ gì?”

“Holmes, anh đúng là phù thủy. Tôi không nói, nhưng anh lại biết hắn mang kính râm màu xám!”

“Và đeo kẹp cà vạt có huy hiệu của hội Tam Điểm?”

“Anh quá tài tình!”

“Đơn giản lắm, Watson thân mến ạ. Nhưng ta hãy tập trung vào những vấn đề thực tế trước. Thú thật với anh là lúc đầu tôi tưởng vụ này đơn giản đến nực cười và không đáng quan tâm, nhưng giờ nó mang màu sắc khác hẳn. Trong vụ này, mặc dù anh bỏ sót mọi chi tiết quan trọng, nhưng ngay cả những chi tiết buộc anh phải chú ý cũng đủ để khơi gợi nhiều suy luận có tính nghiêm trọng.”

“Tôi bỏ sót gì nào?”

“Đừng tự ái, anh bạn thân mến. Anh biết tôi nói rất khách quan mà. Không ai làm tốt hơn anh đâu. Nhiều người còn kém hơn kìa. Nhưng rõ ràng anh đã bỏ sót nhiều chi tiết trọng yếu. Hàng xóm có ý kiến gì về ông Amberley này và bà vợ không? Điều đó chắc chắn quan trọng đấy. Còn về bác sĩ Earnest nữa. Người này có thật sự là tên sở khanh phóng đãng như ta tưởng không? Watson, với lợi thế trời cho của anh, mọi phụ nữ đều sẵn lòng trợ giúp anh. Sao anh không hỏi cô gái ở bưu điện, hay bà vợ ông chủ tiệm rau quả? Tôi có thể hình dung anh thì thầm những lời ngon ngọt vu vơ với người thiếu phụ ở quán rượu Mỏ Neo Xanh và nhận được nhiều thông tin cụ thể. Ấy thế mà anh lại không làm.”

“Vậy để tôi đi làm.”

“Thôi không cần nữa. Nhờ điện thoại và sự giúp đỡ của Sở Cảnh sát London, tôi biết được nhiều thông tin cốt yếu mà không cần rời phòng. Thông tin của tôi đã xác nhận câu chuyện của ông già. Ông ta nổi tiếng hà tiện và là đức ông chống khắt khe, quá quắt. Chuyện ông ta có nhiều tiền cất trong phòng bọc thép là chắc chắn. Chuyện anh bác sĩ Ernest trẻ trung, chưa vợ, hay đánh cờ với ông Amberley, và có thể đã tằng tịu với vợ ông ta cũng vậy. Tất cả có vẻ đã rõ mười mươi, và chẳng ai thấy còn gì để nói thêm nữa. Thế đấy! Thế đấy!”

“Vậy khó khăn ở chỗ nào chứ?”

“Chắc trong tưởng tượng của tôi. Thôi, cứ để đó đã, Watson. Chúng ta hãy trốn khỏi thế giới tầm thường mệt mỏi này bằng âm nhạc đi. Tối nay Carina sẽ hát ở Albert Hall, và chúng ta vẫn còn đủ thời gian để thay đồ, ăn tối rồi đi thưởng thức.”

Sáng hôm sau, tôi dậy sớm nhưng nhìn đám vụn bánh mì và hai cái vỏ trứng, tôi biết anh bạn tôi còn rời giường sớm hơn. Tôi thấy trên bàn có một thư ngắn viết nguệch ngoạc:

WATSON THÂN MẾN!

Có một vài điểm tôi cần bàn lại với ông Josiah Amberley. Khi tôi làm xong, chúng ta có thể khép vụ này lại - hoặc là không.

Mong anh sẵn sàng vào khoảng 3 giờ vì có thể tôi sẽ cần tới anh vào tầm đó.

S.H

Cả ngày tôi không thấy mặt Holmes, nhưng đúng giờ đó, anh quay về với vẻ mặt nghiêm trọng, trầm tư và xa cách. Vào những lúc như thế, tôi biết đường khôn ngoan mà để kệ anh.

“Amberley tới chưa?”

“Chưa.”

“Ờ. Tôi đang chờ ông ta.”

Anh không phải thất vọng vì liền sau đó, ông già đã đến, mang theo cái vẻ lo lắng, hoang mang trên gương mặt khắc khổ.

“Thưa ông Holmes, tôi nhận được một bức điện. Tôi không hiểu đầu cua tai nheo thế nào nữa!”

Ông ta đưa bức điện ra và Holmes đọc to, “Nhất định phải đến ngay. Tôi có thông tin về thiệt hại gần đây của ông. Elman, tòa giám mục. Gửi đi vào lúc 2 giờ 10 từ Little Purlington. Nó ở hạt Essex, cách Friton không xa. Ông phải khởi hành ngay thôi. Bức điện này rõ ràng là của mục sư giáo phận này. Cuốn Crockford[243] của tôi đâu rồi? A, đây rồi: J. C. Elman, Giáo phận Moosmoor và Little Purlington. Xem bảng giờ tàu chạy đi, Watson.”

“Có một chuyến tàu lúc 5 giờ 20, xuất phát từ ga phố Liverpool.”

“Xuất sắc. Watson, anh nên đi với ông ấy. Có thể ông ấy sẽ cần giúp đỡ hay cố vấn. Rõ ràng ta gặp rắc rối lớn trong vụ này.”

Tuy nhiên, thân chủ của chúng tôi lại có vẻ không hăm hở lên đường. “Chuyện này phi lí quá, thưa ông Holmes,” ông ta nói. “Sao người này biết chuyện đã xảy ra kia chứ? Chúng tôi đi chỉ phí thời giờ và tiền bạc thôi.”

“Người này chẳng tự dưng gửi điện cho ông nếu như không biết gì đó. Ông hãy điện trả lời ngay rằng mình sẽ tới đi!”

“Chắc tôi không đi đâu.”

Holmes làm ra vẻ cực kì nghiêm khắc. “Ông Amberley, một manh mối rõ rệt xuất hiện nhưng ông không chịu lần theo sẽ khiến cả cảnh sát lẫn tôi có ấn tượng rất xấu. Chúng tôi sẽ nghĩ ông không thực sự thiết tha với chuyện điều tra.”

Vị thân chủ có vẻ kinh hoảng. “Ồ, nếu ông đã nghĩ vậy, tất nhiên tôi sẽ đi,” ông ta nói. “Nếu nhìn bề ngoài mà đánh giá, tôi thấy chuyện vị mục sư này nắm được thông tin gì coi bộ phi lí quá, nhưng nếu ông đã nghĩ…”

“Tôi vừa nói suy nghĩ của mình rồi đấy thôi,” Holmes nhấn mạnh.

Và sau đó, tôi cùng ông già bắt đầu cuộc hành trình. Trước khi cả hai rời phòng, Holmes kéo tôi ra và cho biết tầm quan trọng của việc này đối với anh.

“Anh làm sao thì làm, miễn ông ta thật sự tới đó,” anh nói. “Nếu ông ta bỏ trốn hay quay về, anh hãy tới quầy điện thoại gần nhất và chỉ cần nói ‘Bỏ chạy’. Ở đây tôi sẽ thu xếp để dù tôi có đi đâu thì lời nhắn của anh cũng đến tai tôi ngay.”

Little Purlington không phải nơi dễ tới vì nó nằm trên một nhánh rẽ của tuyến hỏa xa chính. Với tôi, chuyến đi này không phải một trải nghiệm thú vị, vì trời thì nóng, tàu lại chạy chậm, còn người đồng hành cứ lầm lì cau có, không chịu nói gì, ngoại trừ đôi ba câu nhạo báng về lối hành động vô tích sự của chúng tôi. Khi tàu đến cái nhà ga nhỏ, chúng tôi phải bắt xe đi thêm hai dặm nữa mới tới tòa giám mục địa phận. Ở đó, một mục sư to béo, nghiêm trang, dáng điệu hơi khoa trương đón chúng tôi vào văn phòng. Chúng tôi chìa bức điện cho ông ta.

“Thưa các quý ông,” ông ta hỏi, “tôi có thể giúp gì đây?”

“Chúng tôi đến vì điện tín của ông,” tôi giải thích.

“Của tôi? Tôi có gửi gì đâu.”

“Tôi muốn nói tới bức điện ông gửi cho ông Josiah Amberley, về chuyện bà vợ và số tiền của ông ấy.”

“Thưa ông, nếu đây là một trò đùa thì nó là một trò đùa rất đáng ngờ,” vị mục sư tức giận. “Tôi chưa bao giờ nghe tới quý danh của hai vị, và tôi cũng chẳng gửi điện cho ai hết!”

Ông Anrberley và tôi sửng sốt nhìn nhau.

“Chắc có nhầm lẫn gì đây,” tôi nói, “hay ở đây có hai tòa giám mục? Bức điện được kí tên Elman và gửi từ tòa giám mục.”

“Thưa ông, địa phận này chỉ có một tòa giám mục và một mục sư duy nhất. Bức điện này là trò giả mạo động trời và cảnh sát sẽ điều tra ra nguyên nhân thôi. Còn bây giờ, tôi thấy không cần thiết phải nói chuyện dông dài thêm.”

Thế là ông Amberley và tôi đứng trên vệ đường ở một nơi trong cảm nhận của tôi là thôn làng hoang sơ nhất Anh quốc. Chúng tôi tìm đường tới bưu điện nhưng nơi này đã đóng cửa. May thay, tôi tìm được một quầy điện thoại ở quán rượu nhỏ mang tên Tà Vẹt, và liên lạc với Holmes. Cũng như chúng tôi, anh rất bất ngờ trước kết quả của chuyến đi.

“Kì lạ quá!” Tiếng nói từ đầu dây bên kia vọng lại. “Kì lạ quá! Watson thân mến, tôi e không có chuyến tàu nào về London trong chiều tối nay. Tôi không cố ý bắt anh chịu khổ trong các quán trọ miền quê, nhưng bù lại, anh được gần gũi với thiên nhiên - và với ông Josiah Amberley nữa.”

Tôi nghe tiếng cười khúc khích tỉnh bơ của anh khi anh dập máy. Chẳng mấy chốc tôi đã thấy tiếng hà tiện của người đồng hành quả không ngoa. Ông ta đã cằn nhằn về chi phí chuyến đi, đã khăng khăng đòi đi toa hạng ba, và giờ lại la lối phản đối về chi phí phòng trọ. Sáng hôm sau, khi cả hai về London, khó mà nói ai khó chịu hơn ai.

“Ông tốt nhất nên ghé qua phố Baker trên đường về,” tôi nói. “Không chừng Holmes sẽ có những chỉ dẫn mới.”

“Mong chúng không vô dụng như những chỉ dẫn vừa rồi,” Amberley quạu cọ nói.

Tuy vậy, ông ta vẫn đi cùng tôi. Tôi gửi điện báo cho Holmes biết trước về giờ tàu đến, nhưng về nhà, tôi chỉ thấy có mẩu thư nhắn rằng anh đã đi Lewisham và sẽ đợi chúng tôi ở đó. Chuyện càng thêm tính bất ngờ khi tôi thấy trong phòng khách của thân chủ không chỉ có mình anh. Ngồi kế bên Holmes là một người đàn ông đĩnh đạc, da ngăm, mang kính râm màu xám và kẹp cà vạt có huy hiệu hội Tam Điểm.

“Đây là anh bạn Barker của tôi,” Holmes nói. “Anh ấy cũng quan tâm đến chuyện của ông, thưa ông Josiah Amberley. Tuy chúng tôi làm việc độc lập nhưng lại có cùng một câu hỏi cho ông!”

Ông Amberley ngồi phịch xuống. Ông già cảm nhận nguy hiểm đang gần kề. Tôi thấy điều đó qua ánh mắt căng thẳng và nét mặt co giật của ông ta.

“Câu hỏi gì, ông Holmes?”

“Một câu thôi: Ông làm gì với hai cái xác?”

Amberley đứng phắt dậy và kêu lên một tiếng khản đặc, hai bàn tay xương xẩu vồ lấy không khí còn mõm miệng há hốc. Trong một thoáng, ông ta trông như một con chim săn mối xấu xí nào đó. Chỉ trong chớp nhoáng, chúng tôi đã thấy chân tướng của Josiah Amberley: Một con quỷ biến dạng với linh hồn cũng méo mó hệt như cái vỏ bọc bên ngoài. Rồi ông ta ngồi phịch xuống chỗ cũ, một bàn tay bụm chặt miệng như muốn bóp nghẹt một tiếng ho. Holmes như một con hổ xông tới, chộp cổ họng ông ta và ấn đầu ông ta xuống. Một viên thuốc tròn tròn trăng trắng rơi ra từ cái miệng há hốc.

“Không có đường tắt đâu, Josiah Amberley. Mọi chuyện phải làm đàng hoàng có thứ tự. Thế nào, Barker?”

“Tôi có xe ngựa chờ sẵn ngoài cửa,” người bạn lầm lì của Holmes lên tiếng.

“Nơi đây chỉ cách đồn cảnh sát vài trăm yard. Chúng ta cùng đi. Watson, anh cứ ở đây. Tôi sẽ quay lại sau nửa giờ.”

Với thân hình rắn rõi, ông già có sức mạnh như sư tử, nhưng dưới tay hai nhà áp chế dày dặn kinh nghiệm, ông ta đành bất lực. Vừa quằn quại vừa vùng vẫy, ông ta bị lôi lên cỗ xe chờ sẵn, để lại mình tôi ngồi đợi trong ngôi nhà tai ương. Nhưng chưa đầy nửa giờ sau, Holmes đã quay lại cùng với một thanh tra cảnh sát trẻ trung lanh lợi.

“Tôi để Barker lo các thủ tục,” Holmes nói. “Anh chưa biết Barker, Watson. Anh ta là kình địch đáng ghét của tôi ở bờ biển Surrey. Khi anh nói tới một người cao lớn, da ngăm, tôi đã nghĩ ngay tới anh ta. Anh ta đã giải quyết tốt nhiều vụ, phải vậy không, thanh tra?”

“Chắc chắn ông ta từng can thiệp nhiều lần,” viên thanh tra trả lời dè dặt.

“Phương pháp của Barker chắc chắn cũng bất quy tắc như của tôi. Anh biết đó, nhiều khi những điều không theo quy luật lại hữu dụng. Chẳng hạn như với câu cảnh báo bắt buộc ‘Mọi điều ông nói sẽ được sử dụng làm bằng chứng chống lại ông’, các anh làm sao có thể bắt lão già gian manh kia cúi đầu nhận tội chứ?”

“Có lẽ là không. Nhưng đằng nào ta cũng xong việc rồi, ông Holmes. Đừng nghĩ là chúng tôi không có cách nhìn nhận riêng về vụ này, và cũng đừng cho rằng chúng tôi không tóm cổ được tên này. Xin ông thứ lỗi vì chúng tôi đã tức tối khi ông xen vào, dùng những phương pháp mà cảnh sát không thể sử dụng, và hạ thấp uy tín của chúng tôi.”

“Sẽ không có chuyện đó, MacKinnon. Tôi xin bảo đảm là từ giờ trở đi, tôi sẽ không can dự thêm một chút nào. Còn về phần Barker, anh ta sẽ không làm gì, ngoại trừ những việc tôi bảo.”

Viên thanh tra coi bộ đã an lòng. “Quý hóa quá, thưa ông Holmes. Chuyện khen thưởng hay khiển trách chẳng có ý nghĩa gì với ông, nhưng lại rất quan trọng với chúng tôi khi báo chí bắt đầu thắc mắc.”

“Quả vậy. Nhưng chắc chắn báo chí sẽ có nhiều thắc mắc, vậy nên các anh nên chuẩn bị sẵn câu trả lời đi. Chẳng hạn, khi một phóng viên thông minh và táo bạo hỏi chính xác những chi tiết nào đã khiến anh nghi ngờ và sau đó tin chắc chúng là chứng cứ thật sự, anh sẽ trả lời thế nào?”

Viên thanh tra có vẻ bối rối. “Có vẻ chúng tôi chưa có chứng cứ thực sự nào cả, ông Holmes. Ông bảo phạm nhân đó, trước mặt ba nhân chứng, cố ý tự sát và đó là một cách thực tế để thú nhận tội giết vợ và tình nhân của bà ta. Ông còn chứng cứ nào nữa không?”

“Anh thu xếp việc khám xét chưa?”

“Ba cảnh sát đang trên đường tới.”

“Thế anh sẽ sớm có những chứng cứ rõ ràng nhất. Hai xác chết không thể ở quá xa. Hãy thử tìm trong các hầm và ngoài vườn xem. Đào bới những chỗ thích hợp sẽ không mất nhiều thời gian đâu. Nhà này còn được xây trước khi có hệ thống dẫn nước công cộng nên nhất định phải có một cái giếng bỏ hoang ở đâu đó. Thử xem các anh có may mắn tìm thấy gì ở đó không.”

“Nhưng tại sao ông biết về chuyện này và cách nó được tiến hành?”

“Trước tiên tôi sẽ cho anh biết chuyện xảy ra thế nào. Sau đó tôi sẽ giải thích cho anh, và đặc biệt là cho người bạn nhẫn nại của tôi, người đóng vai trò then chốt trong cuộc điều tra này, hiểu về nguồn cơn sự việc. Nhưng trước hết, tôi muốn anh hiểu rõ tâm tính của tội phạm. Kẻ này rất khác thường - tôi nghĩ các anh nên tống ông ta vào nhà thương điên thì hơn là cho lên giá treo cổ. Kẻ này có đầu óc của dân Ý thời Trung cổ, chứ không phải dân Anh thời hiện đại. Ông ta hà tiện, khốn nạn đến độ làm bà vợ khổ sở tới mức sẵn sàng trao trái tim mình cho bất kì gã đại bợm nào. Một kẻ như thế đã xuất hiện tại vở kịch trong vai anh bác sĩ thích đánh cờ. Amberley chơi cờ rất giỏi - Watson, đấy là dấu hiệu của một kẻ có trí tuệ. Như mọi kẻ hà tiện khác, ông ta có tính ghen tuông, và lòng ghen của ông ta trở thành điên loạn. Ông ta nghi ngờ hai người kia có tư tình. Ông ta quyết định trả thù, và lên một kế hoạch tài tình hiểm độc. Tới đây đi!”

Holmes tự tin dẫn chúng tôi đi theo hành lang, như thể đã từng sống trong nhà này. Anh dừng lại trước cánh cửa mở của căn phòng bọc thép.

“Ôi! Mùi sơn nồng quá!” Viên thanh tra kêu lên.

“Đó là manh mối đầu tiên của chúng ta,” Holmes nói. “Anh nên cảm ơn tài quan sát của bác sĩ Watson ở điểm này, dù anh ấy không luận ra được. Nhờ vậy mà tôi đã lần theo đúng hướng. Tại sao kẻ này, vào thời điểm này, lại làm cho nhà mình nồng nặc mùi sơn? Hiển nhiên là để che giấu một mùi khác - mùi của tội ác có thể khiến người ta nghi ngờ. Anh thấy đó, căn phòng này có nhiều lớp cửa sắt và kín mít bít bùng. Hai dữ kiện này dẫn tới điều gì nào? Tôi chỉ có thể xác định nhờ đích thân xem xét ngôi nhà. Tôi chắc chắn đây là một vụ án nghiêm trọng vì đã kiểm tra sơ đồ ghế ngồi ở rạp hát Haymarket - một lần nữa nhờ vào dữ kiện bác sĩ Watson cung cấp - và biết tối hôm đó, cả ghế số 30 lẫn 32 dãy B tầng chót đều không có người ngồi. Như vậy Amberley không hề đến rạp hát và ông ta không còn bằng chứng ngoại phạm. Ông ta quá sơ suất khi để anh bạn sắc sảo của tôi xem số ghế trên tấm vé dành cho vợ. Vấn đề nảy sinh là tôi phải làm thế nào để xem xét ngôi nhà. Tôi phái phụ tá tới một ngôi làng xa xôi hẻo lánh nhất mà mình nghĩ ra, nhắn gọi tội phạm đến đó vào cái giờ mà ông ta không thể quay về trong ngày. Để ngăn chặn mọi thất bại, bác sĩ Watson phải đi kèm ông ta. Về phần tên của ông mục sư hiền lành kia, tất nhiên tôi lấy từ cuốn Crockford. Anh hiểu rõ rồi chứ?”

“Thật tài giỏi,” viên thanh tra nói với giọng kính sợ.

“Khi đã không còn lo bị ngăn cản, tôi tiến hành đột nhập nhà này. Đạo chích luôn là một lựa chọn nếu tôi không làm thám tử, và nếu theo nghề này, tôi chắc chắn mình sẽ nổi danh nhất hạng. Hãy xem tôi tìm được gì. Anh nhìn cái ống dẫn khí đốt chạy dọc bờ tường này và đi ngược lên ở góc tường. Ở góc này có van mở. Ống khí đốt chạy thẳng vào phòng bọc thép như anh thấy, và kết thúc ở bông hoa thạch cao chính giữa trần, nơi các hoa văn trang trí che giấu hết ống dẫn. Cái đầu ống mở toác. Chỉ cần van bên ngoài mở, phòng sẽ tràn ngập khí đốt. Với mấy lớp cửa đóng kín và van mở hết, ước chừng người trong căn phòng nhỏ này chỉ tỉnh táo cùng lắm là hai phút. Tôi không biết ông ta dùng phương kế hiểm độc nào để dụ hai người kia vào đây, nhưng một khi họ đã vào, ông ta sẽ nắm quyền sinh sát.”

Viên thanh tra chăm chú xem xét đường ống. “Một sĩ quan có nói đến mùi khí đốt,” anh ta nói, “nhưng khi ấy cửa sổ và cửa chính đều mở, và mùi sơn đã bắt đầu lan ra. Theo như lời khai của tội phạm, ông ta bắt đầu Sơn trước khi viên sĩ quan kia tới một ngày. Ông kể tiếp đi, ông Holmes.”

“Sau đó xảy ra chuyện khiến chính tôi cũng bất ngờ. Khi tôi đang chui qua cửa sổ kho bếp vào lúc tờ mờ sáng, một bàn tay tóm lấy cổ áo tôi và có tiếng người hỏi: ‘Này, đồ lưu manh, mày làm gì ở đây?’ Khi ngoái cổ nhìn ra sau, tôi thấy ngay đôi kính râm nhuộm màu của Barker, người bạn kiêm đối thủ của mình. Cuộc gặp gỡ tình cờ kì lạ khiến cả hai bật cười. Có vẻ gia đình bác sĩ Ray Ernest đã nhờ Barker điều tra gì đó và anh ta cũng kết luận là đã có chuyện tai ác mờ ám. Barker theo dõi nhà này mấy ngày trời và thấy bác sĩ Watson là một trong kẻ đáng ngờ lai vãng tới đây. Barker không định bắt Watson nhưng khi thấy một người đang bò từ cửa sổ kho bếp ra, anh ta không thể không ra tay. Tất nhiên, tôi cho anh ta biết tình hình và cả hai cùng bắt tay làm tiếp.”

“Sao lại với anh ta mà không với chúng tôi?”

“Bởi tôi cố ý thử thách chút ít và anh ta đưa ra câu trả lời hết sức đáng khen. Tôi e là các anh không thể bằng anh ta.”

Viên thanh tra mỉm cười. “Có lẽ. Nhưng ông Holmes, ông đã hứa và bây giờ ông sẽ rút lui, đồng thời bàn giao kết quả cho chúng tôi.”

“Hẳn rồi, tôi luôn làm theo cách đó.”

“Nhân danh lực lượng cảnh sát, tôi xin cảm ơn ông. Theo ông nhìn nhận thì vụ này đã sáng tỏ, còn chuyện tìm ra hai cái xác cũng chẳng khó gì.”

“Tôi sẽ cho anh chút ít chứng cứ không thể bác bỏ nữa này,” Holmes nói, “và tôi tin ngay cả Amberley cũng không hề biết. Nếu anh đặt mình vào cương vị kẻ khác và nghĩ xem chính mình sẽ làm gì, anh luôn thu được kết quả. Điều này cần tới óc tưởng tượng, nhưng sẽ giúp được việc điều tra. Giả sử nếu anh bị nhốt trong căn phòng này, chỉ còn sống được không đầy hai phút, nhưng lại muốn trả thù kẻ ác ôn có lẽ đang cười nhạo anh ở bên kia cánh cửa, anh sẽ làm gì?”

“Để lại lời nhắn.”

“Chính xác. Anh sẽ muốn cho mọi người biết mình chết thế nào. Viết ra giấy sẽ lộ mất. Nếu anh viết lên tường, có thể ai đó sẽ nhìn thấy. Đây, nhìn này! Ngay trên gờ chân tường có mấy chữ viết nguệch ngoạc bằng loại bút chì tím không phai: BỊ GI…”

“Ông suy luận thế nào?”

“À, nó cách sàn chừng một foot. Kẻ xấu số hấp hối khi viết mấy chữ này, nhưng chưa xong đã hồn lìa khỏi xác.”

“Người đó định viết ‘BỊ GIẾT’.”

“Tôi cũng nghĩ vậy. Nếu anh tìm thấy cây bút chì loại không phai trên xác chết…”

“Chúng tôi sẽ tìm kiếm. Nhưng còn số cổ phiếu? Rõ ràng không có trộm cướp gì ở đây, nhưng ông ta quả có sở hữu số cổ phiếu đó. Chúng tôi xác minh rồi.”

“Chắc chắn ông ta giấu chúng ở một nơi an toàn. Khi toàn bộ câu chuyện vợ bỏ trốn theo nhân tình lắng xuống, lão sẽ bất ngờ tìm thấy chúng và tuyên bố là cặp tình nhân tội lỗi kia đã thương tình trả lại tiền cướp đoạt, hoặc đã đánh rơi trên đường đào tẩu.”

“Đúng là ông giải quyết hết mọi khó khăn rồi,” viên thanh tra nói. “Ông ta tất nhiên phải gọi chúng tôi tới điều tra, nhưng tôi không hiểu sao ông ta còn nhờ ông nữa.”

“Ông ta phô trương ấy mà!” Holmes đáp. “Amberley nghĩ ông ta tài giỏi và tự tin rằng không ai có thể vạch trần mình. Ông ta có thể nói với bất kì hàng xóm nào nghi ngờ là: ‘Hãy xem tôi đã làm gì này. Tôi không chỉ nhờ cảnh sát mà còn nhờ cả Sherlock Holmes điều tra nữa!’.”

Viên thanh tra cười thành tiếng. “Chúng tôi bỏ qua chữ ‘cả’ cho ông đó, ông Holmes,” anh ta nói. “Đây là vụ tinh vi nhất tôi từng gặp.”

Mấy hôm sau, bạn tôi thảy cho tôi tờ bán nguyệt san North Surrey Observer. Dưới một loạt tít cường điệu, bắt đầu bằng “Bến đỗ kinh hoàng” và kết thúc bằng “Phương pháp điều tra tài tình của cảnh sát”, là một cột báo kín nghẹt chữ của kì tường thuật đầu tiên về vụ này. Điển hình cho nguyên bài là đoạn kết sau:

Nhờ sự nhạy bén phi thường, thanh tra MacKinnon đã luận ra rằng mùi sơn rất có thể che giấu các mùi khác, chẳng hạn như mùi khí đốt. Cái suy luận táo bạo rằng căn phòng bọc thép ấy có khả năng là hiện trường vụ án, cùng với cuộc điều tra sau đó đã dẫn tới việc phát hiện ra hai tử thi trong một cái giếng hoang được che đậy khéo léo bằng một cái cũi chó. Đây là một vụ án sẽ sống mãi trong lịch sử ngành điều tra hình sự như một minh chứng trường tồn cho sự tài tình của giới thám tử chuyên nghiệp.

“Chà, chà, MacKinnon giỏi thật,” Holmes nói với một nụ cười bao dung. “Anh có thể lưu bài báo vào hồ sơ của chúng ta, Watson. Rồi có ngày sự thật sẽ được kể lại.”

HẾT

PHỤ LỤC

Từ 60 đến vô tận

Trong vòng năm năm kể từ khi Sherlock Holmes xuất hiện trên tạp chí Strand, những câu chuyện mô phỏng hay sáng tác vay mượn nhân vật thám tử này đã bắt đầu xuất hiện trên các nhật báo, tạp chí và thậm chí xuất bản thành sách. Sau khi Conan Doyle qua đời năm 1930, công chúng đã ngỡ sẽ không còn cuộc phiêu lưu nào nữa sau 60 tác phẩm Sherlock Holmes do chính Doyle sáng tác, thế nhưng các tác giả khác lại bắt đầu hăng say tung ra những phiên bản Holmes của họ. Kể từ đó, những cuộc phiêu lưu mới của Holmes không ngừng xuất hiện, lúc đầu còn nhỏ giọt nhưng đến thế kỉ 21 đã trở thành dòng thác lũ.

Đâu đó trong những căn hầm ngân hàng Cox & Co ở Charing Cross có một hòm thiếc móp méo sứt sẹo, trên nắp có sơn tên tôi “John H. Watson, nguyên bác sĩ Quân Y Đoàn”. Bên trong đầy nghẹt giấy tờ, hầu hết là hồ sơ các sự vụ minh họa cho những vấn đề kì lạ mà Sherlock Holmes đã điều tra trong nhiều giai đoạn khác nhau. Một số vụ chẳng kém phần hấp dẫn lại là những thất bại hoàn toàn bởi vì không thể đưa ra lí giải cuối cùng cho nên chẳng đáng kể lại. Một bài toán không có đáp án có thể khiến một nhà nghiên cứu thích thú nhưng chắc chắn sẽ khiến một độc giả bình thường bực bội. (Cây cầu định mệnh, 1922)

Chính những dòng úp mở mà bác sĩ Watson viết mở đầu truyện Cây cầu định mệnh (The problem of Thor bridge) đã là nguồn cảm hứng và cơ hội cho những người khác viết tiếp truyện Sherlock Holmes. Cái “hòm thiếc móp méo sứt sẹo” ấy đã trở thành huyền thoại. Trong các truyện Sherlock Holmes của Doyle, bác sĩ Watson có nhắc tới hơn 100 vụ mà nhà đại thám tử đã tham gia nhưng vì lí do nào đó Watson không thuật lại. Chẳng hạn, Watson viết:

Trong những vụ không có lời đáp ấy, có vụ ông James Phillimore, người mà sau khi quay vào nhà mình để lấy ô bỗng biệt tích khỏi cõi đời này. Không kém lạ lùng là vụ chiếc tàu buồm Alicia một sáng mùa xuân nọ đã tiến vào trong sương mù rồi không bao giờ đi ra và sau đó chẳng ai biết tin tức gì về nó lẫn thủy thủ đoàn. Vụ thứ ba cũng đáng chú ý là vụ kí giả kiêm tay đấu súng nổi tiếng Isadora Persano, khi được tìm thấy đã hoàn toàn điên loạn và trước mặt ông ta là một hộp diêm đựng một con sâu lạ lùng mà nghe đâu khoa học chưa hề biết tới.

Tuy Watson có lẽ đã bỏ qua nhiều cuộc phiêu lưu, cái hòm hồ sơ không đáy đó đã khơi nguồn cho nhiều người khác thử sức với những câu chuyện không được kể. Nhìn chung, những sáng tác kiểu này vẫn được đặt vào bối cảnh thời Nữ hoàng Victoria hay thời Vua Edward VII kế vị và người thuật chuyện vẫn là Watson.

Một lựa chọn khác của các nhà văn là dựng nên những cuộc phiêu lưu hoàn toàn mới. Từ năm 1893, hàng trăm, nếu không nói hàng ngàn cây bút đã làm công việc đó. Theo thời gian, phong cách của những câu chuyện mới đã “tiến hóa” vượt xa chuyện mô phỏng để đưa Sherlock Holmes đến những bối cảnh, thời đại và thậm chí những thể loại văn học khác mà chính Doyle cũng không bao giờ nghĩ tới. Không Holmes nào giống Holmes nào. Một số tác giả tập trung mổ xẻ những thói tật của nhà thám tử hay cho anh ta gặp gỡ những nhân vật lịch sử - từ tổng thống Mỹ Roosevelt tới nhà bác học Albert Einstein. Trong tiểu thuyết nổi tiếng Dung dịch bảy phần trăm (The seven-per-cent solution) xuất bản năm 1974, nhà văn Mỹ Nicolas Meyer khai thác cùng lúc hai yếu tố này. Ông tập trung vào thói nghiện cocaine của Sherlock Holmes và cho Holmes gặp Sigmund Freud, cha đẻ của phân tâm học, để cai nghiện. Một số cây bút khác đào sâu vào mối quan hệ giữa Holmes và Watson, trong khi nhiều tác giả khác lại xây dựng một nhân vật bạn gái cho nhà thám tử, hay chọn một nhân vật nữ trong nguyên tác của Doyle và biến thành tình nhân của Holmes. Có khi tên đại ác Moriarty tái xuất giang hồ, lúc khác nhân vật phiêu lưu chính lại là người anh của Sherlock Holmes - Mycroft. Thỉnh thoảng Holmes cũng có con cháu nối dõi và kế nghiệp thám tử. Chỉ trong hai năm 2005-2006, đã có khoảng 25 tiểu thuyết hoặc tuyển tập truyện Sherlock Holmes sáng tác mới được xuất bản, không kể rất nhiều ấn bản mới in lại toàn tập Sherlock Holmes nguyên bản của Conan Doyle.

Chúng ta chứng kiến cặp bài trùng Holmes và Watson phiêu lưu vào thế giới siêu nhiên trong Viên thư kí người Ý (The Italian secretary - 2005) của Caleb Carr. Trong Tiểu xảo của trí tuệ (A slight trick of the mind - 2005) của Mitch Cullin, chúng ta gặp Holmes ở tuổi 90 đã bắt đầu đãng trí. Loạt truyện của Laurie King khắc họa một Sherlock Holmes tuổi cao nhưng vẫn còn đầy sức sống cùng với nhân vật người vợ trẻ của nhà thám tử. Kent Miller trong Đại thám tử và Lò thử thách cuộc đời (The great detective at the crucible oflife - 2005) đưa Holmes sang tận châu Phi. Còn truyện Sherlock Holmes truy tìm bảo kiếm (Sherlock Holmes and the Search for Excalibur - 2005) là phần kết bộ truyện ba lập của Luke Steven Fullenkamp, trong đó tác giả này cho Holmes và đối thủ xứng tầm Moriarty cùng ganh đua đi tìm thánh kiếm huyền thoại của Vua Arthur. Đừng tưởng châu Phi là xa vời viển vông đối với Holmes. Từ năm 1958, nhà văn viễn tưởng Poul Anderson đã từng cho Holmes lên tận sao Hỏa trong truyện Châu báu Hỏa tinh (The Martian crown jewels).

Nhà thám tử đại tài ấy đã mở toang một địa hạt tưởng tượng không giới hạn. Một số tác giả khác lại tập trung vào nhân vật bà Hudson, bà chủ nhà tận tụy của Holmes và Watson, hay các nhân vật phụ khác mà Doyle từng cho xuất hiện trong 60 truyện kinh điển của mình. Nhiều nhà văn khác bận rộn suy đoán xem Holmes đi đâu, làm gì trong những năm biệt tích giữa truyện Vụ án cuối cùng và truyện Ngôi nhà hoang, khi Watson lầm tưởng nhà đại thám tử đã mệnh chung. Các tác giả khác lại thỏa sức sáng tạo khi khai thác quá khứ của Sherlock Holmes, giai đoạn trước khi chàng gặp người bạn Watson và cùng trọ chung ở căn nhà số 221B phố Baker. Từ năm 2010 đến 2015, nhà văn Anh Andrew Lane đã đều đặn xuất bản bảy tiểu thuyết trong bộ Sherlock Holmes thời niên thiếu (Young Sherlock) lấy bối cảnh những năm 1860 và Sherlock Holmes tuổi thiếu niên đã thông minh giải quyết được nhiều vụ việc bí ẩn, ngăn chặn nhiều tội ác. Trong một tập truyện, cậu bé Sherlock này còn sang tận Mỹ phiêu lưu, và ở một tập truyện khác, bị bắt cóc đưa sang tận Trung Quốc. Bộ truyện Young Sherlock dự kiến còn tiếp tục xuất bản trong nhưng năm tới và chưa chắc đã dừng lại ở con số 10.

Doyle nào ngờ những đặc tính đã định hình của nhân vật Holmes lại có sức hấp dẫn khôn cưỡng với bao thế hệ nhà văn, những người đã và đang không ngừng mô phỏng hay sáng tạo theo hình mẫu nhà thám tử ấy. Chỉ trong văn học thôi, số lượng của những tác phẩm loại này quả là khổng lồ, không có gì sánh được. Chính việc mô phỏng và sáng tác theo Sherlock Holmes từ cuối thế kỉ 19 đã mở đầu cho một hiện tượng hiện đại được mệnh danh là ‘fanfiction’ (sáng tác của người hâm mộ) một hiện tượng mà trong thời đại Internet đã khởi đầu văn nghiệp cho nhiều cây bút nghiệp dư. Ngay cả trong lãnh thổ văn học mênh mông này, Holmes vẫn là một nhân vật nổi tiếng nhất và được mô phỏng viết theo nhiều nhất. Philip K. Jones, một học giả và là nhà nghiên cứu về hiện tượng sáng tác mô phỏng Sherlock Holmes, đã đưa ra một nhận xét đáng kinh ngạc: “Cứ mỗi tháng là có thêm khoảng 8.000 sáng tác với nhân vật Holmes là hình mẫu. Động lực thúc đẩy sức sáng tạo vô tận này chỉ đơn giản là 60 truyện Sherlock Holmes kinh điển của Conan Doyle không đủ thỏa mãn cơn thèm khát và lòng hâm mộ nhà thám tử của độc giả. Thế là họ viết tiếp! Từ những cây bút tài tử cho đến nhà văn chuyên nghiệp hay những tác giả danh tiếng như Stephen King đều say mê Sherlock Holmes và bằng ngòi bút của mình, họ đang làm một điều mà có lẽ chính tác giả Conan Doyle sẽ hết sức phiền lòng: Họ làm cho Sherlock Holmes trở nên bất tử trong khi chính tác giả chỉ muốn… giết Holmes.

Muôn mặt Sherlock Holmes

Những độc giả ban đầu của truyện Sherlock Holmes đầu tiên, Cuộc điều tra màu đỏ, đành bằng lòng với bốn tranh minh họa của David Henry Friston trên tạp chí Strand, nhưng khi đoản thiên tiểu thuyết này được xuất bản dưới dạng sách, nó lại sử dụng các minh họa vẽ Holmes giông giống người cha của Conan Doyle. Thực tế là chính ông Charles Altamont Doyle, thân sinh của tác giả, là người vẽ các minh họa này. Ông sáng tác một loạt tranh phác họa tuy không nắm bắt được những điểm hấp dẫn của cốt truyện nhưng lại cho Holmes mang nhiều đặc điểm diện mạo của chính mình, kể cả bộ râu lởm chởm. Sử liệu không có ghi nhận nào về phản ứng của người con lúc ấy còn ngồi viết văn kiếm tiền trong phòng mạch ế khách ở Portsmouth.

Khi truyện Vụ tai tiếng xứ Bohemia (A scandal in Bohemia) được đăng trên tạp chí Strand năm 1891, độc giả được chiêm ngưỡng những tranh vẽ có hồn của Sidney Paget. Họa sĩ này đã thể hiện Holmes là một người đàn ông trung niên cao lớn, điển trai và phong nhã, bất kể những miêu tả nguyên mẫu của Doyle trong truyện, theo đó Holmes “gầy quá sức,” “mũi khoằm,” “cằm vuông vức, nhô ra trước”… Người mẫu cho Paget vẽ chính là cậu em ruột Walter, người rõ ràng là điển trai và cũng là một họa sĩ. Sau khi người anh Sidney qua đời, chính Waller cũng minh họa một số truyện của Doyle cho tạp chí Strand. Conan Doyle nhanh chóng yêu thích hình tượng phong nhã của Holmes qua nét vẽ của Sidney Paget. Và khi ông gặp kịch sĩ Mỹ William Gillette, người muốn đóng vai nhà thám tử trên sân khấu, tác giả mới thấy nhân vật của mình sống thực ngoài đời.

Với minh họa của J. Frank Wiles cho đoản thiên tiểu thuyết Thung lũng kinh hoàng (The valley offear - 1914) thì nhà thám tử lại… hói đầu. Các họa sĩ khác, bao gồm họa sĩ Mỹ Frederic Dorr Steele, lại vẽ Holmes theo hình mẫu là kịch sĩ William Gillette. Họ cũng tạo ra một hình tượng lôi cuốn về dung mạo nhà thám tử cùng thế giới của anh ta: Holmes mãi mãi vẫn là một người cao gầy, nhưng không phải lúc nào cũng trẻ trung hay điển trai.

BƯỚC LÊN SÂN KHẤU

Khi Holmes được xem như đã chết ở thác Reichenbach, nhiều cánh cửa đã mở ra để chuyển thể truyện Sherlock Holmes cho sân khấu. Các kịch bản sân khấu cũng là một bộ phận gắn liền với hiện tượng văn học mô phỏng và sáng tác truyện Sherlock Holmes - tất cả đều nhằm lấp đầy khoảng trống do Holmes để lại và đáp ứng nhu cầu của công chúng luôn muốn thưởng thức những cuộc phiêu lưu mới của nhà đại thám tử.

Nhìn lại lịch sử, Sherlock Holmes rõ ràng là hình mẫu hoàn hảo để đưa lên sân khấu. Không kể chính nhà thám tử, các truyện Sherlock Holmes kinh điển có vô vàn nhân vật đầy màu sắc, cá tính, những cốt truyện chặt chẽ và những câu thoại hết sức lôi cuốn. Chính vì thế, cho Holmes sống dưới ánh đèn màu là chuyện hết sức tự nhiên. Trong số các vở kịch Sherlock Holmes nổi tiếng nhất thời kì đầu có thể nhắc đến vở Dưới chiếc đồng hồ (Under the clock - 1893), với Seymour Hicks viết kịch bản kiêm thủ vai bác sĩ Watson. Còn vai Holmes được dành cho Charles H. E. Brookheld, người có thể xem là diễn viên đầu tiên thủ vai nhà thám tử kì tài này. Vở này được công diễn lần đầu tại nhà hát Royal Court ở London ngày 25.11.1893.

Cạnh tranh với Under the clock là vở Sherlock Holmes (1893) do Charles Rogers viết kịch bản. Trong vở này, Rogers cho Watson cưới một phụ nữ tên là Amy. Nhưng điều gây bàng hoàng nhất trong các đổi mới của Rogers là Holmes lại si mê cô vợ của Watson! Trong cốt truyện mới có nhiều tình tiết kì lạ, như Watson bị một tên tội phạm bắt cóc và sát hại, Holmes bị bắt vì tội giết Watson, hay Holmes vượt ngục. Một nhà phê bình kịch nghệ thời đó đã viết: “Các khán giả thần kinh yếu không nên đi xem vở Sherlock Holmes.”

Còn vở Sherlock Holmes: Vở kịch bốn hồi (Sherlock Holmes: A drama in four acts - 1899) có lẽ đã góp phần ngăn các kịch bản Sherlock Holmes mới xuất hiện trên sân khấu suốt nhiều thập niên. Vở kịch do William Gillette viết kịch bản và thủ vai Sherlock Holmes thành công rực rỡ tới mức cả nhà sản xuất lẫn công chúng đều thích xem diễn đi diễn lại hơn là chờ đợi kịch bản chuyển thể mới. Vở này ra mắt sân khấu Broadway ở nhà hát Garrick (New York) ngày 6.11.1899 và diễn liên tục bảy tháng liền trước khi lưu diễn trên toàn nước Mỹ, sang Úc, rồi sang Anh quốc quê nhà của Sherlock Holmes. Tại London, vở này theo dự định sẽ diễn liên tục trong ba tháng nhưng buộc phải kéo dài thêm lịch diễn để đáp ứng nhu cầu của khán giả và sau đó lại lưu diễn khắp Anh quốc. Đoàn kịch Mỹ của Gillette ra đi thì chính các diễn viên Anh quốc lại sử dụng kịch bản của Gillette để diễn tiếp.

Chính William Gillette đã tạo ra hình tượng Sherlock Holmes quen thuộc với bao người. Ước tính Gillette đã diễn vai Holmes 1.300 lần trong vòng 30 năm. Với công chúng, Gillette chính là nhà thám lử. Chiếc mũ két vải len của người đi săn hươu cùng chiếc tẩu bầu tròn thân cong vòng chính là đạo cụ của Gillette trong vai Holmes chứ không hề xuất hiện ở miêu tả của Doyle. Gillette chọn loại mũ ấy là dựa theo các minh họa của Sidney Paget nhưng khi ông đội nó lên sân khấu thì hình tượng ấy mới mãi gắn liền với nhân vật Holmes trong tâm trí công chúng. Holmes trong truyện của Doyle chẳng bao giờ dùng loại tẩu bầu tròn thân cong vòng như thế, chính Gillette đã chọn loại tẩu này làm dạo cụ vì khi ngậm loại tẩu này trên sân khấu, ông dễ nói lời thoại hơn và chiếc tẩu sẽ không che khuất gương mặt ông.

Thành công của vở Sherlock Holmes (1899) đã chặn nguồn cảm hứng của các kịch tác gia khác nhưng vẫn có những kịch bản sân khấu đáng chú ý xuất hiện. Năm 1910, hai nhà viết kịch Pháp Victor Darlay và Henri de Gorss đã cho tay đạo chích thượng thừa Arsène Lupin (nhân vật trong loạt truyện trinh thám nổi tiếng của nhà văn Pháp Maurice Leblanc) đọ sức với Sherlock Holmes của Doyle dưới ánh đèn màu trong vở Arsène Lupin đối đầu Sherlock Holmes (Arsène Lupin versus Sherlock Holmes). Kết quả là… hòa! Holmes bắt được Lupin, lấy lại viên kim cương, nhưng Lupin sau khi vào tù lại trốn thoát được. Cũng trong năm ấy, chính Conan Doyle cũng chuyển thể truyện Dải băng lốm đốm (The adventure of the speckled band - 1892) thành kịch bản sân khấu và công diễn lần đầu vào ngày 4.6.1910 ở nhà hát Adelphi tại London. Có một chi tiết thú vị trong việc dàn dựng vở kịch này là các nhà sản xuất muốn tạo ấn tượng cực mạnh nên đã sử dụng một con rắn thật trên sân khấu. Nhưng “diễn viên” này lại trông có vẻ giả tạo dưới ánh đèn màu nên rốt cuộc, để tạo ấn tượng thật, các nhà sản xuất phải dùng một con rắn… giả.

Nhưng rồi sau mấy thập niên không có kịch bản mới, Sherlock Holmes cũng tái ngộ sân khấu và từ đó xuất hiện trong hàng chục kịch bản chuyển thể hoặc cốt truyện mới, thậm chí hình thức mới: Holmes biết múa hát! Phố Baker: Nhạc kịch (Baker Street: The musical - 1965), như tên gọi của nó là vở nhạc kịch dựa theo cốt truyện Vụ tai tiếng xứ Bohemia, với Fritz Weaver thủ vai nhà thám tử và Inga Swenson trong vai nữ chính Irene Adler. Tình cảm nảy sinh giữa Holmes và Adler. Và bạn đừng ngạc nhiên, Holmes cũng biết hát tình ca nữa đấy! Trong hàng loạt vở Sherlock Holmes nổi tiếng sau đó có thể nhắc đến Thập tự máu (The crucifer of blood - 1978) do Paul Giovanni viết kịch bản dựa theo đoản thiên tiểu thuyết Dấu bộ tứ của Doyle. Vở này đoạt được bốn giải thưởng kịch nghệ Tony Award danh tiếng sau khi được công diễn ở Broadway. Còn Vụ án cuối cùng của Sherlock (Sherlocks last case - 1987) lại là một vở trinh thám hài hước. Biên kịch Charles Marowitz cho Holmes bị cầm tù, không phải bởi đối thủ đáng gờm Moriarty, mà bởi chính người bạn Watson. Với Sherlock Holmes: Cuộc phiêu lưu cuối (Sherlock Holmes: The final adventure - 2007), biên kịch Steven Dietz đã xây dựng cốt truyện theo hai truyện Sherlock Holmes kinh điển là Vụ tai tiếng xứ Bohemia và Vụ án cuối cùng. Trong thực tế sáng tạo, nhân vật đại thám tử này không hề có cuộc phiêu lưu nào là cuối cùng.

SỐNG TRÊN MÀN ẢNH

Lúc sinh thời của Conan Doyle, những bộ phim câm dựa theo truyện Sherlock Holmes đã được thực hiện ở Anh quốc và ở Mỹ. Lịch sử Sherlock Holmes điện ảnh cũng dài gần bằng lịch sử của Sherlock Holmes văn học. Chỉ mười năm sau khi điện ảnh ra đời, bộ phim Sherlock Holmes đầu tiên đã được quay: phim Sherlock Holmes thất bại (Sherlock Holmes baffled). Bộ phim này do công ty Mỹ Mutoscope & Biograph Company thực hiện năm 1900, chỉ dài có 30 giây và được thực hiện để chiếu ở những khu vui chơi bằng máy hát bóng Mutoscope. Máy hát bóng Mutoscope là thiết bị sơ khai đầu tiên để xem phim. Từng khuôn hình đen trắng được dán trên những tấm bìa. Những bìa này được gắn vào một ống trụ, quay bằng tay. Người xem “phim” phải dán mắt vào một ống ngắm bọc kín để theo dõi bộ phim, mỗi lần chỉ được một người xem. Người quay bộ phim Sherlock Holmes thất bại là Arthur Marvin nhưng không còn hồ sơ nào ghi lại tiểu sử nhà quay phim Sherlock Holmes đầu tiên này. Điện ảnh nhanh chóng vượt qua thời kì kĩ thuật thô sơ ấy, mang đến công chúng những bộ phim câm, rồi phim nói, và phim màu. Sherlock Holmes trên màn bạc cũng biến đổi theo công nghệ.

Ở Mỹ, diễn viên John Barrymore đã đóng vai Sherlock Holmes trong bộ phim câm Sherlock Holmes (1922) dựa theo kịch bản sân khấu rất ăn khách của William Gillette. Đã nổi tiếng trên sân khấu với vai Hamlet của Shakespeare, Barrymore đóng vai đại thám tử trong phim này khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp. Vai bác sĩ Walson do Roland Young thủ diễn. Theo tiêu chuẩn thời đó, bộ phim câm ấy là một sản phẩm đầy tham vọng, phim do Mỹ sản xuất nhưng một số ngoại cảnh được quay tại London. Bộ phim này, trong suốt nhiều thập niên bị mọi người tưởng rằng đã thất lạc vĩnh viễn nhưng cuối cùng, một bản gốc đã được phát hiện và phục chế để lưu trữ cho hậu thế.

Ở Anh, diễn viên Eille Norwood đã 60 tuổi khi lần đầu đứng trước máy quay diễn vai Sherlock Holmes. Nhưng ông đã thủ vai thám tử Holmes trong 47 bộ phim câm sản xuất từ 1920 đến 1923. Norwood nói về lối diễn tiết chế của mình: “Ý tưởng của tôi về Holmes là anh ta phải là người hết sức trầm tĩnh. Không có gì làm bối rối được anh ta.” Norwood nghiên cứu kĩ mọi tác phẩm Holmes kinh điển, học chơi đàn violon và cắt chân tóc hai bên thái dương cho gần giống với những tranh minh họa Holmes của Sidney Paget. Cách tiếp cận nhân vật của ông đã thành công, ngay cả Conan Doyle cũng phải thán phục. Doyle nói: “Ông ấy có một tính chất rất hiếm có, có thể gọi là sức mê hoặc, buộc ta phải háo hức theo dõi diễn viên này ngay cả khi ông ta không làm gì cả. Ông ta có ánh mắt trầm tư nhưng lại khơi gợi hi vọng và có khả năng hóa trang vô địch. Vai Holmes do ông ta đóng đã khiến tôi sững sờ”.

Sau thời kì phim câm, diễn viên đóng vai Holmes nổi tiếng nhất của điện ảnh thời kì phim nói những năm 1940 chính là Basil Rathbone. Là diễn viên người Anh đã từng nổi tiếng với những vai kịch Shakespeare trên sân khấu London, Rathbone khi vào vai Holmes - bên cạnh Nigel Bruce trong vai Watson - lại ở trong những bộ phim do Mỹ sản xuất. Ông đã thủ vai nhà thám tử trong 14 bộ phim do hai hãng 20th Century Fox và Universal Studios sản xuất từ 1939 đến 1946 - một số là chuyển thể từ các truyện Holmes kinh điển của Doyle, một số sử dụng cốt truyện mới. Rathbone thủ vai Holmes lần đầu tiên trên màn ảnh với phim The hound of the Baskervilles (1939) dựa theo đoản thiên tiểu thuyết Con chó của dòng họ Baskerville danh tiếng của Doyle. Các nhà làm phim vốn không hề có ý định thực hiện một loạt phim Sherlock Holmes, nhưng thành công rực rỡ của Con chó của dòng họ Baskerville đã khiến họ thực hiện tiếp tục và cặp diễn viên Basil Rathbone với Nigel Bruce thủ vai Holmes và Watson thêm 13 bộ phim nữa, kết thúc bằng Giai nhân tuyệt mĩ ( Dressed to kill - 1946).

Bất kể những thành công vang dội qua 14 bộ phim này, Rathbone dần dần chán ngán nhân vật Sherlock Holmes. Trong tâm trí người hâm mộ, ông đã bị đồng hóa với nhân vật (cũng như Nigel Bruce với vai Watson) tới mức ông chính là Sherlock Holmes. Rathbone đã có sự nghiệp điện ảnh sáng chói trước đó với những bộ phim nổi danh như Anna Karenina và Robin Hood, nhưng tất cả đều lu mờ trước công chúng. Họ chỉ biết Rathbone trong vai Holmes. Giống như Doyle xem thường những truyện Sherlock Holmes của chính mình, Rathbone cũng không coi trọng vai Holmes do mình thủ diễn trên màn bạc nhưng ông dần dần chấp nhận thực tế. Còn đối với nhiều người, cho đến ngày nay, Rathbone vẫn là người thủ vai Sherlock Holmes tuyệt vời nhất của lịch sử điện ảnh.

Trong hai thập niên 1950 và 1960, phim điện ảnh đã có hình màu và truyền hình bắt đầu phổ hiến. Sherlock Holmes từ đầu thập niên 1950 đã là một nhân vật xuất hiện đều đặn trên truyền hình. Diễn viên Jeremy Brett thủ vai Holmes trong bộ phim truyền hình 41 tập của hãng Granada Television Anh quốc và đã thành thần tượng của công chúng sau bộ phim này. Cùng với sức ảnh hưởng quá lớn của 14 bộ phim do Rathbone thủ vai Holmes trong thập niên trước, sự phổ biến của truyền hình để giải trí tại gia cũng khiến việc sản xuất các bộ phim Holmes điện ảnh ngưng trệ. Trong thời kì phim màu của 20 năm này, đáng kể nhất chỉ có hai bộ phim màu do Anh quốc sản xuất là Con chó của dòng họ Baskerville (The hound of the Baskervilles - 1958) của hãng phim Hammer Film Productions và Cuộc điều tra kinh hoàng (A study in terror - 1965) của hãng Compton Films. Trong phim trước, Peter Cushing thủ vai Sherlock và André Morell thủ vai Watson. Trong phim sau, đóng Sherlock là John Neville còn đóng Watson là Donald Houston. Chỉ đến thập niên 1970 thì thời hoàng kim của phim Sherlock Holmes mới trở lại lần thứ hai và tiếp diễn đến thập niên 1980.

Hollywood chính là nhiệt kế hoàn hảo nhất để đo sức nóng văn hóa đại chúng. Khi ở đâu đó có gì đó được ưa chuộng thì Hollywood sẽ làm phim về nó. Cho nên khi Sherlock Holmes bắt đầu thu hút công chúng trở lại trong thập niên 1970 (được châm ngòi bằng tiểu thuyết Dung dịch bảy phần trăm (The seven-per-cent solution) của Nicholas Meyer sáng tác theo hình mẫu Sherlock Holmes) thì Hollywood lao theo, mở ra thời đại hoàng kim thứ hai cho những bộ phim về nhà thám tử này và hàng loạt bộ phim đáng chú ý vì những sáng tạo táo bạo. Đời tư của Sherlock Holmes (The private life of Sherlock Holmes - 1970) với cốt truyện hoàn toàn mới là tác phẩm của Billy Wilder, đạo diễn và là đồng biên kịch với I. A. L. Diamond. Bộ phim này thể hiện một cách nhìn trìu mến, có phần giễu cợt về con người đằng sau bộ mặt phô trương với công chúng, tách bạch con người “thật” của Holmes với nhân vật mà Watson đã khắc họa trong những câu chuyện đăng trên tạp chí Strand. Trong phim, Robert Stephens đóng vai Holmes còn Colin Blakely vào vai Watson.

Với phim Những người tưởng mình vĩ đại (They might be giants - 1971), George C. Scott đóng vai một người bệnh tâm thần tưởng mình là thám tử Sherlock Holmes, còn Joanne Woodward đóng vai một nữ bác sĩ chuyên khoa thần kinh học có tên là Mildred Watson. Cốt truyện theo kịch bản của James Goldman khai thác những ranh giới giữa thực và ảo. Khi nữ bác sĩ Watson thấy mình bị cuốn hút vào cả những ảo tưởng lẫn những bí mật đời thực của bệnh nhân tâm thần này, nhân vật và khán giả cùng ngỡ ngàng đi tìm câu hỏi thực tại là gì.

Nhân vật mới Sigerson Holmes, người em của đại thám tử, trở thành vai chính trong bộ phim Người em thông minh hơn của Sherlock Holmes (The adventure of Sherlock Holmes’ smarter brother - 1975). Thám tử đại tài Holmes lại gặp gỡ nhân vật lịch sử là nhà phân tâm học Sigmund Freud trong bộ phim Dung dịch bảy phần trăm (The seven-per-cent solution - 1976). Arthur Sherlock Holmes, cháu nội của đại thám tử có dịp đương đầu với cháu nội của giáo sư Moriarty đại ác để cứu thế giới thoát khỏi tận thế trong bộ phim Nếu như nền văn minh tận diệt (The strange case of the end of civilization as we know it - 1977).

Sherlock Holmes không nhất thiết phải luôn nghiêm túc mà cũng có thể vui nhộn, kẻ ác nếu là chính phủ thì anh cũng không tha. Tác phẩm Con chó của dòng họ Baskerville nổi tiếng của Doyle đã từng được chuyển thể thành phim truyện nhiều lần giờ lại được biến tấu thành bộ phim hài The hound of the Baskervilles (1978). Bộ phim do Anh và Canada hợp tác sản xuất - Thừa lệnh giết người (Murder by decree - 1979) - được xem là một bộ phim hậu Watergate khi Holmes bóc trần các mưu đồ của chính phủ nhằm ém nhẹm nhiều tội ác và kẻ sát nhân.

Thập niên 1980 tuy không sản xuất nhiều phim Sherlock Holmes như thập niên trước nhưng nhân vật thám tử kì tài kia vẫn xuất hiện đều đặn trong các sản phẩm điện ảnh Hollywood. Trong số những bộ phim đáng chú ý nhất trong giai đoạn này có Sherlock Holmes thời niên thiếu (Young Sherlock Holmes - 1985) của đạo diễn Barry Levinson. Trong phim, Holmes và Watson thuở nhỏ gặp nhau ở trường nội trú. Đại thám tử chuột (The great mouse detective - 1986) lại là một phim hoạt hình của hãng Disney với nhân vật chính là chú chuột Basil sống trong những khe tường của căn nhà số 221B phố Baker. Còn trong Không manh mối (Without a clue - 1988) thì lại đảo ngược toàn bộ tác phẩm Sherlock Holmes kinh điển bằng cách thể hiện nhân vật bác sĩ Watson mới chính là người phá án thông minh còn Holmes chỉ là một kẻ thô lỗ say sưa vờ làm nhà thám tử đại tài trước mắt công chúng.

Nhưng có lẽ một thời đại hoàng kim nữa của phim Sherlock Holmes lại khởi đầu. Sau 21 năm, Holmes cuối cùng lại tái xuất giang hồ trên màn ảnh rộng với bộ phim hành động Sherlock Holmes (2009) khai thác những khía cạnh thể chất của Holmes như tài đấu kiếm, võ thuật, quyền Anh và những màn bay bổng tương tự. Robert Downey Jr thủ vai Holmes và Jude Law thủ vai bác sĩ Watson. Đạo diễn Guy Ritchie đã sáng tạo một cách thể hiện mới về hai nhân vật Holmes và Watson để thu hút một thế hệ người hâm mộ mới. Thành công của bộ phim này khiến các nhà sản xuất Hollywood thực hiện tiếp phần tiếp theo và phần ba của Sherlock Holmes dự kiến sẽ được khởi quay. Bộ phim truyền hình nhiều tập “Sherlock” của hãng truyền hình BBC Anh quốc được đón nhận nồng nhiệt qua loạt phim lần lượt được dàn dựng và phát sóng trong những năm 2010, 2012 và 2014. Trong năm 2015, BBC chuẩn bị kịch bản cho loạt thứ tư. Năm 2015 cũng là năm của bộ phim điện ảnh “Air. Holmes” của Anh quốc với Ian McKellen trong vai nhà thám tử về già hồi tưởng lại những vụ án bí ẩn không giải quyết được. Holmes liên tục được tái sinh.

Điểm hẹn của người hâm mộ

Thật sự chúng ta biết gì về Sherlock Holmes? Anh ta là ai? Sinh ra ở đâu? Cha mẹ là ai? Học hành ra sao? Anh ta người Anh, người Pháp hay người Mỹ? Bạn có thể cho rằng những câu hỏi ấy là ngớ ngẩn vì chúng ta biết Holmes chỉ là một nhân vật hư cấu của văn học, không phải con người thực. Một số đông những người hâm mộ nhiệt thành trên khắp thế giới có thể không đồng ý với chúng ta. Họ là những người si mê nhà thám tử, họ tự gọi mình là những “Sherlockian” theo lối Mỹ hoặc “Holmesian” theo lối Anh. Niềm đam mê của họ là nghiên cứu cặp bài trùng Sherlock Holmes và John Watson như những nhân vật lịch sử có thật và tác giả Conan Doyle chỉ là một nguồn tham chiếu văn học khiếm khuyết.

Doyle viết những truyện Holmes rất nhanh, chẳng hề ngờ là những sáng tác của mình lại được săm soi kĩ lưỡng đến vậy. Nếu Doyle quên mất một năm tháng hay một sự việc đã nhắc tới trong truyện trước, ông cứ viết tiếp, chẳng cần phải truy tìm lại. Doyle đâu có coi trọng Holmes! Thói quen ấy đã tạo ra nhiều chi tiết không nhất quán trong suốt 60 tác phẩm Holmes của ông và khiến những người mê cuồng Holmes phải bỏ công “nghiên cứu”. Watson từng bị thương ở chân hay ở cánh tay? Làm sao người vợ đã từ trần của Watson lại có thể đi thăm viếng bà mẹ của cô ấy? Bác sĩ Watson tên là James hay John? Để làm “sáng tỏ” những đại nghi vấn, các Sherlockian và Holmesian ôm ghì lấy toàn tập kinh điển hay “thánh thư Sherlock Holmes” Doyle để lại mà dò từng chữ để tìm manh mối, tham khảo thêm các nguồn tài liệu phụ để đối chiếu, tìm không ra thì họ… bịa ra chứng cứ, rồi viết những bài nghiên cứu đầy “học thuật,” sử dụng các phương pháp suy luận của Holmes để giải đáp những mâu thuẫn trong các tác phẩm của Doyle, hay đi theo các manh mối khác để bổ sung những “sự thật” mới vào tiểu sử của Holmes và Watson. Đó là trò chơi lớn của họ.

Một trong những đề tài tranh cãi ưa thích nhất của họ là vị trí “nguyên thủy” của căn nhà số 221B phố Baker, một địa chỉ hoàn toàn không tồn tại vào thời của Doyle. Khi phố Baker được chính quyền cho đánh số lại trong thập niên 1920, số nhà 221B mới được tạo ra và nằm ở khu phố trước kia là phố Baker Thượng (Upper Baker). Các Sherlockian và Holmesian khắp thế giới ganh đua nhau tạo dựng lại không gian phòng khách của căn nhà 221B phố Baker huyền thoại. Nơi nào cũng có chiếc đàn violon, chiếc giày mềm Ba Tư chứa thuốc lá, cùng đủ thứ trang bị thuộc về nhà thám tử mà Doyle đã mô tả trong 60 câu chuyện. Niềm hăng say ấy đã khiến bảo tàng Sherlock Holmes ở London trở thành điểm đến trong mơ của mọi “tín đồ” Sherlock Holmes.

BAKER STREET IRREGULARS

Vào năm 1912, nhà văn viết truyện trinh thám người Anh, Ronald A. Knox, có viết một bài báo tựa đề là Nghiên cứu văn học Sherlock Holmes (Studies in the literature of Sherlock Holmes) nhằm chế nhạo những thuật ngữ trịnh trọng, nặng nề của giới phê bình văn học. Giả định trong bài viết đó cho rằng Sherlock Holmes là nhân vật có thật đã thu hút óc tưởng tượng của cây bút Mỹ Christopher Morley. Chính Morley từ đó đã tạo ra hội đoàn của những Sherlockian và Holmesian nơi nơi.

Christopher Morley (1890 - 1957) chào đời ở Haverford, bang Pennsylvania (Mỹ). Ông thuộc thế hệ trẻ em may mắn được nuôi dưỡng bằng những truyện Sherlock Holmes ngay khi chúng đang được xuất bản. Lớn lên Morley là một trong những cây bút nổi tiếng nhất đầu thế kỉ 20 - một tác giả ăn khách, người điểm sách, nhà thơ, kịch tác gia, nhà phê bình văn học và cuối đời lại làm một giám khảo trò chơi truyền hình. Morley viết rất nhiều tiểu thuyết và phụ trách nhiều chuyên mục cho các nhật báo lẫn tạp chí, bao gồm Saturday Review of Literature và The Evening Post. Bài báo giễu cợt của Ronald A. Knox đã gợi ý cho Morley viết nhiều bài về nhân vật Sherlock Holmes trên hai tờ này.

Trong chuyên mục đảm trách trên tạp chí Saturday Review of Literature ngày 7.1.1933, Morley viết một bài suy đoán xem sinh nhật của Sherlock Holmes là ngày nào. Morley đề xuất đó là ngày 6 tháng 1, một ngày mà những người hâm mộ Holmes nói chung là chấp nhận như một niên đại “lịch sử”. Nhiều độc giả lập tức gửi thư phản hồi và nhiều người trong số đó sau này trở thành hội viên của hội những người mê Sherlock Holmes đầu tiên và lâu đời nhất thế giới mang tên Baker Street Irregulars (BSI) - “Lực lượng phi chính quy” hay “Đội quân bụi đời phố Baker”.

Theo lịch sử của hội BSI, cuộc họp chính thức đầu tiên của nhóm hâm mộ Sherlock Holmes này được tổ chức vào ngày 6.1.1934 tại khách sạn Duane ở Manhattan. Tuy là một sự kiện đáng nhớ cho những người tham dự, thực tế thì hôm đó chỉ là một tiệc cocktail mừng “sinh nhật” Holmes. Phải đến ngày 7.12.1934, một dạ tiệc ở nhà hàng Chrisl Cella với 18 thành viên góp mặt mới quyết định tổ chức đại hội “Đội quân bụi đời” vào dịp sinh nhật Holmes, 6 tháng 1 hằng năm, và thu hút các Sherlockian trên đất Mỹ. Cho đến cuối thập niên 1940, phong trào Sherlockian đã tỏa khắp cả nước với các chi hội BSI và cuối cùng lan rộng khắp thế giới. Từ năm 1946, hội BSI cho xuất bản ba tháng một kì tạp chí The Baker Street Journal gồm nhiều bài viết phân tích và phê bình những câu chuyện Sherlock Holmes như thể đó là những sự kiện lịch sử có thật - trò chơi trí tuệ của các Sherlockian.

Ngay sau khi hội BSI ra đời, các chi hội địa phương đã sinh sôi khắp nước Mỹ. Khi các Sherlockian tỉnh lẻ lập ra câu lạc bộ thám tử Holmes của mình, họ đệ đơn với tổ chức xin được chính thức công nhận là một nhánh của “Đội quân bụi đời phố Baker”. Việc lập các chi hội không cần phải có điều kiện, quy tắc hay ràng buộc gì, chỉ cần các hội địa phương theo đúng tinh thần “học thuật” của BSI.

Thập niên 1960 là thời đại cách mạng xã hội và những làn gió đổi mới, làm lay chuyển cả thế giới Sherlock Holmes. Cho tới lúc đó hội BSI chỉ toàn hội viên nam giới được mời đích danh và không chấp nhận phụ nữ tham gia. Hội viên BSI bao gồm nhiều nhà văn danh tiếng, các nhà báo, nhà phát hành sách, chính khách, doanh nhân, kịch sĩ, thậm chí có hai tổng thống Mỹ là Roosevelt và Truman làm hội viên danh dự. Một nhóm nữ sinh viên đã biểu tình ở dạ tiệc thường niên của BSI, đòi thay đổi chính sách. Họ là nữ sinh viên của trường Albertus Magnus College - một đại học tư thục nhỏ chuyên ngành nhân văn ở New Haven, bang Connecticut. Yêu cầu không được đáp lại, các cô gái phản ứng bằng cách lập ra hội nữ lưu hâm mộ mang tên Adventuresses of Sherlock Holmes (ASH) tức “Các cô nàng bạt mạng của Sherlock Holmes” chỉ mời toàn hội viên nữ tham gia. Suốt 25 năm, hội nữ ASH đều tổ chức dạ tiệc thường niên cùng ngày với hội nam BSI ở một địa điểm khác tại Manhattan. Tuy nhiên, khách mời dạ tiệc ASH lại gồm cả nam lẫn nữ. Cuối cùng, khi BSI mở cửa cho hội viên nữ vào năm 1991 thì cũng có bốn quý ông đã lần lượt được mời làm hội viên đặc biệt của ASH. Nếu như năm 1991 hội BSI đã tiếp nhận hội viên nữ thì mãi đến năm 2008, hội ASH mới hoàn toàn xóa bỏ phân biệt giới tính hội viên. Hội ASH vẫn còn hoạt động cho đến ngày nay với những dạ tiệc và buổi ăn trưa định kì vào mùa xuân và mùa thu. Hội ASH cũng ra một tạp chí ba tháng một kì tên là The Serpentine Muse và đã xuất bản một hợp tuyển hai tập những bài khảo luận về Sherlock.

Nhiều câu lạc bộ Sherlock Holmes hoạt động độc lập với “Đội quân bụi đời” hay “Các cô nàng bạt mạng”. Thực tế, nhiều khi những người cùng hâm mộ nhà thám tử nhóm lại với nhau mà không hề biết đến sự tồn tại của BSI hay ASH. Nhiều người lập hội chỉ vì mê diễn viên Jeremy Brett, người đã thủ vai Sherlock Holmes trong 60 tập phim truyền hình của hãng Granada Television ở Anh quốc. Có nhóm không chỉ vì mê chàng Holmes của Conan Doyle mà còn mê cả nữ thám tử Mary Russell của nhà văn Laurie R. King nên nhập chung cả hai nhân vật thành một hội. Trong lúc các Sherlockian của tân thế giới bận rộn “nghiên cứu” Holmes thì bên kia Đại Tây Dương, các Holmesian cũng đâu chịu lơ là “học thuật”.

SHERLOCK HOLMES SOCIETY OF LONDON

Ở Anh quốc, hội hâm mộ Sherlock Holmes hàng đầu chính là Sherlock Holmes Society of London (SHSL), tức là “Hội Sherlock Holmes ở London,” thành lập năm 1951. Từ những năm 1930, Anh quốc cũng từng có hội Sherlock Holmes Society nhưng Đệ nhị Thế chiến đã khiến hội này tan rã. Khác với hội BSI của Mỹ, hội SHSL chấp nhận thành viên là người hâm mộ chàng Sherlock cả nam lẫn nữ - các Holmesian.

Tháng 5.1951, để chào mừng Hội chợ Quốc tế, London tổ chức một sự kiện gọi là Lễ hội Anh quốc, vẫn còn trong giai đoạn tái thiết sau những hậu quả do Đệ nhị Thế chiến để lại, chính quyền London nhận thấy cần phải có các hoạt động nhằm khơi gợi cảm giác tiến bộ, hồi phục và nâng cao tinh thần quốc dân. Vì thế, hội đồng quận hạt St. Marylebone quyết định thiết kế một triển lãm dành riêng cho Sherlock Holmes. Marylebone là khu vực của phố Baker và Sherlock Holmes, còn gì thích hợp hơn? Sau khi quyết định, một nhóm Holmesian địa phương đảm trách kế hoạch triển lãm, đồng lòng tái tạo khung cảnh gian phòng khách ở căn nhà số 221B phố Baker. Đọc kĩ hết “kinh sách” Sherlock Holmes của Doyle, họ thu thập mọi thứ được Doyle nhắc đến trong các câu chuyện - từ con dao nhíp trên bệ lò sưởi cho tới pho tượng sáp bị đạn bắn thủng đầu. Không gian triển lãm được sắp đặt ở địa điểm 221B phố Baker thực tế lúc ấy là tổng văn phòng tập đoàn Abbey National - một ngân hàng kiêm công ty xây dựng. Triển lãm thành công rực rỡ, thu hút hơn 50.000 người viếng thăm. Không khí hưng phấn của Lễ hội Anh quốc khích lệ các Holmesian thiết kế triển lãm ấy khai sinh một hội nhóm mới: Hội SHSL ra đời với tôn chỉ: “Hiệp hội văn học xã hội chuyên nghiên cứu cuộc đời và sự nghiệp của Sherlock Holmes và bác sĩ Watson”.

Chỉ một thời gian ngắn sau đó, hội SHSL bắt đầu xuất bản một tạp chí riêng tên là The Sherlock Holmes Journal, ra định kì một năm hai lần. Hội này cũng tổ chức gặp mặt ở các dạ tiệc thường niên vào một ngày cuối tuần đầu năm mới nhân dịp “sinh nhật Holmes” cũng giống như hội Baker Street Irregulars bên Mỹ. SHSL khởi đầu với 100 thành viên. Ngày nay hội viên của SHSL đã đông đảo hơn bội phần. Trong lịch sử hội này, nhiều chuyến “hành hương” đã được tổ chức để đưa hội viên viếng thăm các địa điểm ở châu Âu được Conan Doyle nhắc đến trong những truyện về nhà thám tử. Các Holmesian Anh quốc đặc biệt thích đến Thụy Sĩ thăm thác Reichenbach, nơi diễn ra cuộc đụng độ một mất một còn giữa Sherlock Holmes và giáo sư Moriarty. Ngoài những đại hội thường niên, hội SHSL còn tổ chức các dạ tiệc giới thiệu sách báo, triển lãm có nội dung liên quan. Mỗi năm một lần, SHSL còn tổ chức một tối chiếu phim dành riêng cho những cuộc phiêu lưu của Sherlock Holmes trên màn ảnh.

MẠNG LƯỚI NHỮNG HỘI ẢO

Tuy Sherlock Holmes xuất hiện từ cuối thế kỉ 19 nhưng danh tiếng và sức lôi cuốn của nhà thám tử vẫn lan tỏa mạnh mẽ tận thế kỉ 21. Khi công nghệ và xã hội cùng phát triển, nhà thám tử quen thuộc cùng những người hâm mộ chàng cũng tiến triển theo. Với sự bùng nổ của Internet, các Sherlockian và Holmesian đã tìm ra nhiều phương cách mới để chia sẻ lòng mê say nhà đại thám tử trên web.

The Hounds of the Internet (Con chó của Internet) là hội ảo đầu tiên của những người hâm mộ Holmes trên Internet. The Hound là một nhóm thảo luận trực tuyến chuyên nghiên cứu và thưởng thức các truyện Sherlock Holmes. Thành lập từ năm 1992, ngay khi thời đại Internet mới hình thành, nhóm này ban đầu chỉ có sáu thành viên. Ngày nay, số thành viên đã lên tới hàng trăm và hội ảo The Hounds of the Internet được công nhận là chi hội của tổ chức lừng danh Baker Street Irregulars. Sau khi The Hounds of the Internet ra đời, mạng Internet sinh sôi nhiều hội ảo khác. Theo số liệu năm 2010, chỉ riêng ở cổng Yahoo! đã có hơn 40 hội hâm mộ Sherlock Holmes hoạt động thảo luận sôi nổi. Nào là Sherlockholmesclub, nào là Welcome Holmes, nào là Brett Rathbone Sherlock Holmes Baker Street Club… Rồi Sherlock Everywhere, rồi Baker Street, rồi Sherlockholmessittingroom…

Khi các mạng xã hội ra đời thì The Sherlock Holmes Social Network, là một dịch vụ giống như Facebook, cho phép người dùng tạo ra những mạng liên kết riêng. The Sherlock Holmes Social Network tự mô tả là “nửa là nhóm thảo luận, nửa là mạng xã hội” và tuyên bố lí do tồn tại của mình “chỉ vì một nguyên nhân duy nhất: Sherlock Holmes”. Mạng Facebook có không dưới 100 nhóm hâm mộ Holmes. Bạn hãy thử vào phần tìm kiếm các hội nhóm của mạng này và gõ các từ khóa như “Sherlock Holmes,” “Sherlock,” “Sherlockian,” “Sherlockiana,” “Holmes,” “Holmesian,” hay “Baker Street,” thậm chí “Dr. Watson” mà xem. Trong số những hội nhóm như thế có không ít những nhóm do cộng đồng những độc giả trẻ Việt Nam hâm mộ Sherlock Holmes lập nên. Các thành viên hội ảo trên thế giới giới thiệu nhau đọc, nghe, xem những tác phẩm mới về nhà thám tử mới đăng trên báo chí, xuất bản thành sách, diễn trên sân khấu, phát trên radio, chiếu trên màn ảnh rộng, hay triển lãm các tác phẩm mĩ thuật về nhà thám tử. Các bản in lần đầu tiên của các truyện Sherlock Holmes trở thành món hàng sưu tầm đắt giá và Internet trở thành cái chợ giao dịch nhộn nhịp. Và những Sherlockian hay Holmesian chuyên gia vẫn tiếp tục trò chơi lớn: Chia sẻ những “phát hiện mới” trong pho Sherlock Holmes kinh điển của Conan Doyle và trao đổi những “nghiên cứu học thuật” về nhân vật bất tử không có thực này.

BẢO TÀNG SHERLOCK HOLMES

Chỉ cần nghe đến cái tên “phố Baker” là trong tâm trí nhiều người đã vẽ ra hình ảnh những ngọn đèn đường thắp bằng khí đốt, những cỗ xe ngựa bí mật khua bánh trên đường vắng, những tên côn đồ đáng sợ, những thân chủ tuyệt vọng, nhưng nổi bật nhất trong khung cảnh đó là căn nhà số 221B của đôi bạn Holmes và Watson.

Các “tín đồ” Sherlock Holmes tất nhiên sẽ đi theo đường tàu điện ngầm và xuống trạm tàu điện phố Baker. Trạm này nằm ngay giao tuyến của phố Baker với đường Marylebone và là một trong những nhà ga đầu tiên của hệ thống tàu điện ngầm của London cuối thế kỉ 19. Đến nơi là bạn sẽ thấy ngay sự hiện diện của nhà đại thám tử. Những bức tường của sân ga được trang trí bằng những tranh khảm gạch men hình một người đàn ông đội chiếc mũ két vải len và ngậm chiếc tẩu cong cong: Sherlock Holmes. Ra khỏi nhà ga này, bạn sẽ gặp bảo tàng Sherlock Holmes.

Trên thực tế, nhà 221B đúng ra phải mang số 239 nhưng chính quyền cho phép dùng số nhà “thật” vì lòng tôn kính nhân vật quá lừng danh này. Địa chỉ 221B là vấn đề tranh cãi kéo dài giữa bảo tàng Sherlock Holmes và ngân hàng Abbey National kế bên. Từ những năm 1930, thư từ các nơi gửi cho Sherlock Holmes đã được dịch vụ Bưu chính Hoàng gia Anh giao tới địa chỉ Abbey National và ngân hàng này phải thuê một thư kí riêng để giải quyết số thư từ của người hâm mộ nhà thám tử. Khi bảo tàng Sherlock Holmes thành lập năm 1990 với tư cách một bảo tàng tư nhân thuộc hội Sherlock Holmes Society of England, tổ chức phi lợi nhuận này mới vận động ráo riết để thư từ của người hâm mộ được giao đúng địa chỉ thích hợp. Mọi vận động đều thất bại nhưng vấn đề thư tín cuối cùng được giải quyết vào năm 2002, khi ngân hàng kế bên chuyển sang địa điểm khác sau 70 năm nhận thư thay cho Sherlock Holmes.

Bất kể hư cấu, Sherlock Holmes luôn có vẻ có thực đối với người hâm mộ. Bao nhiêu thời gian đã trôi qua kể từ khi nhà thám tử đã sống ở địa chỉ này, căn phòng mà anh ta và bác sĩ Watson thuê trọ được giữ gìn hết sức cẩn thận và tôn sùng bởi những nhà quản lí bảo tàng cùng những người ái mộ. Bước vào đây là bước vào nơi đôi bạn Holmes và Watson đã cùng nhau khám phá bao bí mật, là đi ngược thời gian cả một thế kỉ hơn để cùng những thân chủ bức xúc theo chân bà chủ nhà Hudson đi lên 17 bậc thang (đúng y như trong truyện) để khẩn nài sự giúp đỡ của nhà thám tử cố vấn đầu tiên của thế giới. Bạn có thể nhìn thấy chiếc bàn vấy bẩn dấu axít, nơi Holmes miệt mài với những thí nghiệm hóa học, ngỡ ngàng trước những kỉ vật trong đời Holmes xếp đầy các bức tường và kệ tủ, và cảm nhận đích thực không gian sống riêng tư của thời Victoria - từ kích thước các căn phòng cho tới cách bài trí. Chẳng khác gì Holmes và Watson vừa mới ra ngoài đi điều tra trước khi bạn đến.

★★★

• Chú thích •

[1] Cuộc chiến giữa quân Anh ở thuộc địa Ấn Độ với Afghanistan từ 1878 đến 1880. Trước đó, cuộc chiến lần thứ nhất đã diễn ra từ 1839 đến 1842. Cả hai đều nằm trong mục tiêu của Anh quốc nhằm mở rộng quyền kiểm soát vùng Trung Á và ngăn chặn ảnh hưởng của Nga ở khu vực này.

[2] Một từ gốc Ả Rập để gọi các chiến binh Hồi giáo.

[3] Tên tắt của Bệnh viện St. Bartholomew, London. Từ năm 1843, một trường đào tạo y khoa được thành lập trong bệnh viện này và mang tên Đại học Bệnh viện St. Bartholomew.

[4] Một dạng hợp chất hữu cơ nguồn gốc thực vật. Có nhiều alkaloid là các chất cực độc nhưng cũng có loại được sử dụng trong y học làm chất giảm đau hay gây tê - như morphine hay cocaine - cũng như trong một số ứng dụng khác.

[5] Một loại đèn dùng khí đốt phổ biến trong các phòng thí nghiệm.

[6] Phép thử để phát hiện máu bằng hợp chất chiết xuất từ nhựa cây guaiacum.

[7] Nguyên văn: “I keep a bull pup”. Có lẽ ý Watson muốn nói mình có một khẩu súng lục vì ở Anh bấy giờ có một dòng súng lục bỏ túi có nhãn hiệu là British Bull Dog.

[8] Nguyên văn: “The proper study of mankind is man” - một câu thơ nổi tiếng của thi hào Anh Alexander Pope (1688-1744)

[9] 1 foot tương đương 0,3048 m.

[10] Thomas Carlyle (1795-1881): Triết gia, sử gia và nhà văn Scotland.

[11] Ý nói cảnh sát. Trong tiếng Anh cảnh sát điều tra và thám tử tư đều được gọi là “detective”.

[12] Edgar Allan Poe (1809-1849): Nhà văn, nhà thơ Mỹ, người đặt nền móng cho thể loại văn học trinh thám qua nhân vật thám tử C. Auguste Dupin.

[13] Émile Gaboriau (1832-1873): Nhà văn Pháp, cây bút tiên phong của thể loại trinh thám hiện đại với nhân vật thanh tra cảnh sát Monsieur Lecoq.

[14] Nguyên văn: “Scotland Yard”.

[15] Tiếng La tinh: Nguyên trạng.

[16] Stradivarius và Amati là hai dòng họ nghệ nhân làm vĩ cầm danh tiếng ở thành phố Cremona, miền bắc nước Ý, vào thế kỉ 17 và 18.

[17] 1 yard tương đương 0,914 m.

[18] Giovanni Boccaccio (1313-1375): tác giả Ý thời Phục hưng, nổi tiếng với tập phẩm Decameron gồm 100 câu chuyện về đời sống nước Ý đương thời.

[19] Wilma Norman Neruda (1838-1911): Nữ nghệ sĩ violon người Anh gốc Moravia.

[20] Đơn vị tiền tệ của Anh: 1 sovereign tương đương với 1 bảng hay 20 shilling lúc bấy giờ.

[21] Ý nói bài The Star Spangled Banner, quốc ca của nước Mỹ.

[22] Nguyên văn tiếng La tinh: De Jure inter Gentes - đây là tác phẩm cổ điển đầu tiên viết có hệ thống về luật quốc tế. Tác giả là Richard Zouch (khoảng 1590-1661), một thẩm phán và chính khách Anh quốc.

[23] Vua Charles Đệ Nhất (1600-1649): hoàng đế của ba vương quốc Anh, Scotland và Ireland từ 1625 cho đến khi bị chặt đầu vì tội phản nghịch năm 1649.

[24] Tiếng La tinh: Trong tủ sách của William Whyte.

[25] Nhan đề đầy đủ là Scènes de la vie de bohème, tiểu thuyết của nhà văn, nhà thơ Pháp Henri Murger (1822-1861).

[26] Đảng này thành lập năm 1859 và giải thể năm 1988, chủ trương một nhà nước phúc lợi xã hội.

[27] Tiếng Pháp: “Kẻ ngu luôn có kẻ ngu hơn ngưỡng mộ.” Một danh ngôn của nhà thơ và nhà phê bình Pháp Nicolas Boileau Despréaux (1636-1711).

[28] Ý nói thánh Moses trong Cựu Ước. Theo lời Thiên Chúa phán bảo, Moses lãnh đạo dân Israel từ Ai Cập trở về miền Đất Hứa. Trong cuộc hành trình, khi vượt qua sa mạc, dân chúng khốn đốn vì không có nước uống nên than oán. Thể hiện phép màu của Thiên Chúa, Moses đập vào một tảng đá, nước bèn tuôn ra.

[29] Thiên sứ Moroni là biểu tượng thần học của giáo hội Mormon, một giáo phái Cơ Đốc lớn thành lập ở Mỹ vào năm 1830. Tên chính thức của giáo hội Mormon là “The Church of Jesus Christ of Latter day Saints” (tại Việt Nam thường dịch là “Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu”).

[30] Joseph Smith (1805-1844) là người sáng lập giáo hội Mormon. Theo giáo lí Mormon, thiên sứ Moroni đã trao cho Smith những thánh thư để dịch thành kinh thánh mới. Joseph Smith được giáo dân Mormon xem như một đấng tiên tri thời hiện đại, và sau Joseph Smith, niềm tin này tiếp tục duy trì với các đấng tiên tri kế tục.

[31] Brigham Young (1801-1877) được giáo hội Mormon xem như nhà tiên tri kiêm lãnh đạo thứ hai, sau khi Joseph Smith bị sát hại năm 1844. Brigham Young có công dẫn dắt cộng đồng Mormon nguyên thủy vốn bị ghét bỏ di cư từ miền Đông nước Mỹ đến vùng “Đất Hứa”. Đó chính là đồng bằng Salt Lake rộng lớn vô chủ lúc bấy giờ và thuộc bang Utah ngày nay.

[32] Trước đây, trong giai đoạn từ giữa tới cuối kỉ Phấn trắng có tồn tại một biển nội địa ở Bắc Mỹ, kéo dài từ vịnh Mexico, chạy qua miền Trung nước Mỹ và Canada ngày nay, tới Bắc Băng Dương. Tuy ngày nay nó không còn tồn tại nhưng tên gọi biển nội địa vẫn được dùng để chỉ vùng này.

[33] Danite là một huynh đệ hội do các thành viên Thánh hữu Ngày sau (Mormon) thành lập tháng 6 năm 1838 ở Caldwell County, Missouri. Trong giai đoạn ở Missouri, Danite hoạt động như một tổ chức thanh trừng. Việc tổ chức Danite còn tồn tại hay không sau khi những người Mormon đến định cư ở Utah năm 1847 vẫn là vấn đề tranh cãi. Tuy nhiên, Danite vẫn là một bộ phận quan trọng trong hệ tư tưởng Mormon và trong văn hóa dân gian ngoại đạo suốt thế kỉ 19 và dần dần mất ảnh hưởng sau khi Utah trở thành một tiểu bang của Hợp chủng quốc Hoa Kì năm 1896.

[34] Trong nguyên tác là “heifers”, nghĩa là: Bò tơ, bò cái chưa đẻ lần nào.

[35] Tiếng La tinh: “Thiên hạ nhạo báng tôi, nhưng ở trong nhà tôi tự tán dương mình khi ngắm những đồng tiền trong két bạc.” Đây là một câu thơ của thi hào La Mã Horace (65-8 TCN).

[36] Việc sử dụng các dược chất có khả năng gây nghiện như morphine hay cocaine ngoài mục đích y khoa là hoàn toàn hợp pháp ở Anh quốc thời Nữ hoàng Victoria trị vì (1819-1901) và cũng là thời của nhân vật lẫn tác giả (Arthur Conan Doyle viết truyện này năm 1890, lấy bối cảnh là năm 1888).

[37] Loại rượu vang đỏ của vùng Côte d’Or, miền đông nước Pháp.

[38] Tiếng Pháp: Tuyệt diệu, kỳ tích và kỳ công.

[39] 1 guinea tương đương 21 shilling thời bấy giờ.

[40] Một quần đảo nằm trong vịnh Bengal thuộc Ấn Độ Dương.

[41] Tiếng Pháp: Tạm biệt

[42] William Winwood Reade (1838-1875): sử gia, nhà thám hiểm và triết gia Anh. Cuốn The Martyrdom of Man (Nỗi thống khổ của con người - 1872) là tác phẩm có ảnh hưởng lớn đối với giới chính khách và văn nhân đương thời.

[43] Ông chủ - cách xưng hô kính trọng của gia nhân gọi những chủ nhân Âu châu da trắng ở Ấn Độ.

[44] Gia nhân - cách gọi ở Ấn Độ thời còn là thuộc địa của Anh.

[45] Viên kim cương nước một là viên kim cương hảo hạng nhất.

[46] Loại tẩu dùng để hút thuốc lá sợi thông dụng ở các nước Ả Rập, có ống dài uốn cong nối với một bình chứa nước để làm nguội khói thuốc khi khói được hút qua nước.

[47] Jean Baptiste Camille Corot (1796-1875): Họa sĩ Pháp, đại biểu của thể loại tranh phong cảnh theo truyền thống tân cổ điển.

[48] Salvator Rosa (1615-1673): Họa sĩ và nhà thơ Ý thời kì Baroque.

[49] William Adolphe Bouguereau (1825-1905): Họa sĩ kinh viện theo truyền thống cổ điển Pháp.

[50] Tiếng Pháp: “Thẩm mĩ thấp kém dẫn đến tội ác". Đây là một câu của văn hào Pháp Stendhal (1783-1842).

[51] Một thành phố thuộc bang Victoria của Úc, nơi phát hiện ra mỏ vàng và thu hút dân tứ xứ đổ xô đến đào đãi vàng trong những năm 1850.

[52] Một khu vực ở Tây Phi bao gồm vùng lãnh thổ ven sông giữa hai nước Senegal và Gambia.

[53] 1 inch tương đương 2,54 cm.

[54] Tiếng La tinh: Co cứng tức thì.

[55] Tiếng La tinh: Cơ mặt bị co rút gây ra trạng thái cười nhăn nhó, khổ sở.

[56] Tiếng Pháp: “Không có kẻ ngu nào rắc rối cho bằng kẻ ngu có chút trí óc". Một câu nói của nhà văn Pháp La Rochefoucauld (1613-1680).

[57] Tiếng Đức: “Chúng ta đã quen với những kẻ luôn nhạo báng những gì chúng không thấu hiểu". Câu danh ngôn của văn hào Đức Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832).

[58] Jean Paul Richter (1763-1825): Văn hào Đức thời kì Lãng mạn.

[59] Tierra del Fuego, tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là Đất Lửa, là một quần đảo ngoài khơi phía nam do eo biển Magellan ngăn cách với lục địa Nam Mỹ.

[60] Nguyên văn: “Ceylon”, tức Sri Lanka ngày nay.

[61] Nguyên văn: “The Tower”, tức tháp London.

[62] Đơn vị đo lường cổ, tương đương 0,75 m.

[63] Arthur Conan Doyle xây dựng câu chuyện này trên một sự kiện lịch sử; phía Anh quốc gọi là cuộc Bạo loạn Ấn Độ năm 1857 nhưng phía Ấn Độ lại xem là cuộc Chiến tranh giành độc lập lần thứ nhất. Cuộc bạo loạn bắt đầu vào tháng 5 năm 1857, được xem là hành động của binh lính bản xứ chống lại người Anh cai trị ở Meerut, thuộc tỉnh Uttar Pradesh phía bắc Ấn Độ, và nhanh chóng leo thang thành nhiều cuộc nổi dậy và bạo loạn dân sự lan khắp miền bắc và miền trung nước này. Phong trào này kéo dài đến tháng 8 năm 1858 mới kết thúc.

[64] Thiếu tướng, lữ đoàn trưởng Archdale Wilson (1803-1874).

[65] Nguyên soái Colin Campbell (1792-1863).

[66] Tiểu vương Nana Sahib (1824-1857): Người lãnh đạo phiến quân ở Kanpur trong cuộc Bạo loạn Ấn Độ 1857.

[67] Tiếng Đức: “Than ôi, Thiên Nhiên chỉ tạo ra mỗi một con người từ trong anh, mặc dù có đủ nguyên liệu để làm nên một người tốt lẫn một thằng đểu.”

[68] Nguyên văn: “That woman was the late Irene Adler”. “Late” thường có nghĩa là đã qua đời nhưng vì đến cuối truyện nhân vật này hãy còn sống nên có lẽ “late” ở đây đồng nghĩa với “former”, ý muốn nói đến tên thời con gái của cô. Tuy nhiên cũng rất có thể vào thời điểm bác sĩ Watson viết truyện Irene Adler đã qua đời.

[69] 1 pound tương đương 454 g.

[70] 1 crown tương đương với 5 shilling lúc bấy giờ.

[71] Tiếng Đức, nghĩa là: Giấy.

[72] Albrecht Wenzel Eusebius von Wallenstein (1583-1634): Tướng quân đội Bohemia trong Chiến tranh Ba mươi năm, bị ám sát tại Egria.

[73] Tiếng Pháp: Ngân phiếu trắng.

[74] Theo trình tự xuất bản, hai vụ án đầu tiên được coi là do bác sĩ Watson ghi chép là Cuộc điều tra màu đỏ (1887) và Dấu bộ tứ (1890).

[75] Một loại khóa chống trộm. Nếu có người tra sai chìa vào ổ, chìa khóa đó sẽ bị kẹt lại tới khi chìa đúng được tra vào từ phía ngược lại.

[76] Nguyên văn: “Inner Temple” - tên gọi tắt của một trong bốn hội luật gia ở London, do tọa lạc tại khu Thánh Điện (Temple) nên có tên như vậy.

[77] Tiếng Pháp: Vai diễn.

[78] Nhân vật trong “Một vụ xác định nhân dạng” - có lẽ xảy ra trước vụ này nhưng lại được xuất bản sau.

[79] Tiếng La tinh: Mọi điều chưa biết rõ đều có vẻ phi thường.

[80] Khu City của London là khu vực khởi phát London ngày nay, bao gồm phần lớn khu định cư trước đây của người La Mã từ thế kỉ 1 đến thời Trung cổ.

[81] Nguyên văn tiếng Pháp: Nhân viên.

[82] Nguyên văn: “Nice little crib” - đây là từ lóng có nghĩa là công việc.

[83] Cha trưởng tu viện, thuật bắn cung, áo giáp, kiến trúc.

[84] Tiếng Pháp: Bộ tứ - gồm hai nam và hai nữ. Có lẽ Sherlock Holmes tỏ ý bông đùa vì nhóm có bốn nam.

[85] Tiếng Pháp: “Con người chẳng là gì, sự nghiệp mới là tất cả,” chính xác phải là “L’homme n’est rien - l’oeuvre tout”.

[86] Tiếng Pháp: Lạ lùng.

[87] Georgiana Spencer, nữ công tước thứ năm vùng Devonshire (1757-1806), sinh thời là một mĩ nhân và người đi đầu xu hướng thời trang.

[88] Tiếng Pháp: Chuyện yêu đương.

[89] Nguyên văn: “Gaiter” - đây là một miếng vải hoặc da mà nam giới quấn trên mắt cá chân sau khi mang giày.

[90] Tiếng Pháp: Đoạn kết.

[91] Tiếng Pháp: Đơn giản thế thôi.

[92] Watson ám chỉ việc được làm quen và tìm hiểu Mary Morstan (giờ là bà Watson) trong vụ Dấu bộ tứ.

[93] Phiên tòa được triệu tập định kì tại Anh để xử án dân sự và hình sự.

[94] Nguyên văn: “Coroner”. Theo luật Anh, pháp y viên là người chịu trách nhiệm điều tra những cái chết bất thường. Pháp y viên giám sát một hội đồng mười hai người (coroner’s jury - ban hội thẩm pháp y) sẽ xem xét bằng chứng và trực tiếp thẩm vấn các nhân chứng. Dựa trên kết quả điều tra, nếu nghi phạm bị chứng minh phạm tội giết người, y sẽ bị bắt giam chờ xét xử.

[95] Tiếng Pháp: Nghề nghiệp.

[96] Tiếng Pháp: Lạ lùng

[97] Petrarch, hay Francesco Petrarca (1304-1374): Một nhà thơ người Ý.

[98] Khi phong vũ biểu chỉ ở mức cao chứng tỏ áp suất khí quyển thấp và rất có thể sắp có giông.

[99] George Meredith (1828-1909): tiểu thuyết gia và nhà thơ người Anh.

[100] Tiếng Pháp: Chúng ta sẽ thấy.

[101] Trong tiếng Anh, “arat” đồng âm với “a rat”, nghĩa là “một con chuột”.

[102] Richard Baxter (1615-1691): Nhà thơ, nhà truyền giáo lỗi lạc người Anh.

[103] Nguyên văn: “There but for the grace of God, goes Sherlock Holmes”, mượn ý từ câu “There but for the grace of God, go I”.

[104] Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832): Nhà tự nhiên học và động vật học người Pháp.

[105] Thị trường bảo hiểm và tái bảo hiểm chuyên về hàng hải tại London, là nơi tập trung các thông tin liên quan đến tàu biển và hàng hóa vận tải bằng đường biển.

[106] Thomas Penson De Quincey (1785-1859): nhà viết tiểu luận, nổi tiếng với tự truyện Lời thú tội của một người Anh nghiện thuốc phiện. Khi tác phẩm này xuất bản, nhiều học giả đã nhận định De Quincey chính là người mở đầu cho dòng văn học viết về nghiện ngập ở phương Tây.

[107] Nguyên văn: “Signet ring” - nhẫn có hình khắc nổi trên mặt, ngày xưa dùng để làm con dấu cá nhân.

[108] Đơn vị đo lường, bằng 28,35 g.

[109] Đơn vị đo khối lượng tương đương 0,0648 g. Bốn mươi grain bằng 2,592 g.

[110] Tiếng La tinh: Mẩu thừa

[111] Trong tiếng Anh, “goose” vừa có nghĩa là ngỗng, vừa có nghĩa là kẻ ngu độn.

[112] Pink ‘un: Bản tin bóng đá hàng tuần in trên giấy màu hồng.

[113] Xứ Proosia: Người bán hàng phát âm sai, đúng ra là xứ Prussia, là tên gọi của nước Phổ ngày xưa.

[114] Thời kì Nhiếp chính (1811-1820) tại Anh quốc là giai đoạn vua George III bị điên; hoàng tử xứ Wales George, tức vua George IV tương lai, thực thi quyền hành thay ông.

[115] Từ “band” trong tiếng Anh vừa có nghĩa là “dải băng” vừa có nghĩa là “băng nhóm”.

[116] Nguyên văn: “Doctors’ Commons”: Tên thông dụng của một hội luật sư hành nghề trong lĩnh vực luật dân sự tại London. Văn phòng lưu trữ di chúc trước kia cũng đặt tại đây.

[117] William Palmer (1824-1856): Một bác sĩ người Anh, có biệt danh là Ông hoàng độc dược, là thủ phạm giết người của một trong những vụ án tai tiếng nhất thế kỉ 19.

[118] Edward William Pritchard (1825-1865): Một bác sĩ người Anh bị cáo buộc giết vợ và mẹ vợ bằng thuốc độc, là người cuối cùng bị xử tử công khai ở Glasgow.

[119] Tiếng Pháp: Toàn thể.

[120] Nguyên văn: “Agony column”, đây là mục đăng tin nhắn cho người quen nhưng không rõ địa chỉ chính xác, thường là do lâu ngày không liên lạc.

[121] Một loại đất sét hoặc đất trông giống đất sét, được dùng để tẩy màu, lọc và tinh chế các loại mỡ động vật, dầu khoáng, dầu thực vật.

[122] Vương triều cai trị Anh quốc và xứ Wales trong giai đoạn 1485-1603.

[123] Nguyên văn: “Personal column” - đây là mục chuyên đăng các tin nhắn cá nhân, quảng cáo của những tổ chức từ thiện, lời mời kết bạn…v.v…

[124] Tiếng Pháp: Vũ nữ.

[125] Nguyên văn: “Pacific slope” - vùng địa lí của các quốc gia Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Nam Mỹ ở phía tây dải núi từ Alaska đến Mexico và dốc xuống Thái Bình Dương.

[126] Nguyên văn: “London season” - khoảng thời gian tầng lớp thượng lưu ở Anh tề tựu tại London để tham gia các hoạt động xã giao, cao điểm thường rơi vào khoảng từ tháng 5 đến cuối tháng 7. Đây cũng là dịp các tiểu thư chưa chồng được “ra mắt” và gia nhập vào “thị trường cưới hỏi”.

[127] Tiếng Pháp: Đã hoàn thành.

[128] Nguyên văn: “Jumping a claim”

[129] Cách nói chỉ việc nông dân pha nước vào sữa để kiếm lời.

[130] Henry David Thoreau (1817-1862): nhà văn, nhà triết học người Mỹ.

[131] Tiếng Pháp: Ngân phiếu trắng.

[132] Tiếng Pháp: Những vụ án gây xôn xao dư luận do có liên quan đến vấn đề thời cuộc hay dính líu đến những người nổi tiếng.

[133] Winchester xưa là kinh đô của vương quốc Wessex ở miền nam đảo Anh.

[134] Loại giấy đăng kí kết hôn bình thường do nhà thờ hoặc chính quyền cấp, còn giấy phép đặc biệt chỉ có tổng giám mục được quyền cấp và cho phép hôn lễ được cử hành ở bất kì nhà thờ nào.

[135] Nguyên văn: “Ear flapped travelling cap” tức “dearstalker”, một kiểu mũ lưỡi trai vốn thịnh hành trong các cuộc đi săn, nhất là của người săn hươu ở Anh mà Holmes thường đội.

[136] Con ngựa đua huyền thoại nước Anh thế kỉ 19.

[137] Nguyên văn: “Penang lawyer”, chỉ loại ba toong làm từ thân một loại cây cọ ở Nam Á.

[138] Đây là loại tiền cược mà mỗi chủ ngựa phải đặt để con ngựa của mình được phép tham gia giải đua. Nếu con ngựa không xuất hiện trong ngày thi đấu, tiền cược không được trả lại hết cho chủ ngựa, mà người này sẽ bị mất một nửa số tiền đó.

[139] Nguyên tác: “St. Vitus’s dance”, còn có tên là Sydenham hay Chorea, là hiện tượng co giật nhanh, không tự chủ, không định hướng, chủ yếu ở tay, chân và mặt.

[140] Nguyên văn: “Cockney” - từ chỉ bộ phận dân cư sống ở Cheapside, tiêu biểu cho dân London gốc. Đây là cách gọi có ý miệt thị dân thành phố là ẻo lả, nhu nhược.

[141] Khu bưu chính E.C. (East Central) bao gồm khu City, lslington, Camden, Hackney, Tower Hamlets và Westminster của London. Đây là nơi đặt trụ sở của tất cả các công ty chứng khoán London.

[142] Nguyên văn: “Comet vintage”. Những người làm rượu vang cho rằng những năm sao chổi lớn xuất hiện thì vụ nho năm đó sẽ cho ra loại vang chất lượng tốt.

[143] Nguyên văn: “Bus”. Trong thế kỉ 19 ở Anh có một loại xe hai tầng do ngựa kéo để phục vụ giao thông công cộng.

[144] Nguyên văn: “Head keeper” - người chủ trì việc trông coi một khu vực săn bắn để đảm bảo duy trì số lượng chim thú hoang đủ phục vụ cho hoạt động săn bắn.

[145] Nguyên văn: “JP”, viết tắt của “Justice of Peace” - chức vụ không cần bằng cấp được dân chúng bầu để xét xử các vụ việc dân sự hoặc tội hình sự nhẹ.

[146] Nguyên văn: “Hamess cask” - chiếc thùng dùng để muối thịt trên tàu cho thủy thủ.

[147] Chiến tranh Crimea (1853-1856): Cuộc chiến tranh mà Nga đã thua trước liên minh Pháp, Anh, Áo, đế quốc Ottoman và vương quốc Sardina.

[148] Vùng chè nổi tiếng nằm giữa Ấn Độ và Nepal.

[149] Viết tắt của Victoria Regina, tức nữ hoàng Victoria.

[150] Vào thế kỷ 11, các đội quân người Norman, Breton, Pháp dưới sự chỉ huy của công tước William II xứ Normandy (sau này trở thành William I của Anh) đã xâm lược rồi định cư tại Anh.

[151] Hoàng tộc nắm quyền tại Anh từ thế kỉ 14 đến cuối thế kỉ 17.

[152] Dịch nghĩa: - vào mười hai giờ kém mười lăm - biết được điều - có thể.

[153] Dịch nghĩa: Nếu anh tới cửa phía đông một mình vào mười hai giờ kém mười lăm anh sẽ biết được điều làm anh vô cùng ngạc nhiên và có thể giúp rất nhiều cho anh lẫn Annie Morrison. Nhưng đừng nói với ai về điều này.

[154] Trước đây, lính Anh thường có thói quen nhét khăn tay vào tay áo để dễ lấy và cũng do các túi quân phục đã được dùng để đựng các đồ thiết yếu hơn.

[155] Đồng vàng florin được vua Anh Edward III phát hành năm 1344. Nó có trị bằng 6 shilling.

[156] Sách Samuel là một trong những sách nằm trong Kinh Thánh Do Thái. Trong sách Samuel 2 có kể lại câu chuyện vua David đã mưu hại một chiến binh của mình là Uriah người Hittile sau khi dan díu với người vợ Bathsheba của anh ta.

[157] Chứng bắt thế (catalepsy) là một sự kết hợp giữa chứng động kinh, tâm thần phân liệt và các bệnh khác tác động đến hệ thần kinh trung ương.

[158] Khu vực thuộc và bao quanh quảng trường Cavendish, trong đó nổi tiếng nhất là phố Harloy và Wimpole nơi tập trung phòng mạch của những bác sĩ đầu ngành của Anh quốc.

[159] Nguyên văn: “Lady Day,” tức ngày 25 tháng 3, là ngày thiên sứ Gabriel báo tin đức Mẹ Maria được chọn là mẹ của Chúa Jesus.

[160] Hóa chất có công thức hóa học là C5H11ONO, thường được bác sĩ cho người bệnh hít vào. Tuy không có tài liệu nào cho thấy chất này có tác dụng với Chứng bắt thế, nhưng nó chủ yếu được sử dụng để điều trị các chứng về bệnh tim.

[161] “Bệnh nhân nội trú" được đăng trên tạp chí Strand năm 1893.

[162] Nguyên văn: “Atavism”, sự xuất hiện trở lại đặc tính nào đó của tổ tiên ở các thế hệ sau.

[163] Tên gọi của những tín đồ Giáo hội Tin lành Pháp thế kỉ XVI và XVII, vì chống lại Giáo hội Công giáo Lã Mã nên nhiều người phải lưu vong đến một số nước khác, trong đó có Anh.

[164] Alphonse Bertillon (1853-1914): Viên chức, trong ngành cảnh sát Pháp và là người tiên phong trong khoa học pháp y và nhận dạng. Bertillon đã phát minh ra kĩ thuật chụp và lưu trữ ảnh tội phạm, và phát triển phương pháp nhân trắc học - sử dụng các số đo trên cơ thể để nhận dạng.

[165] Conan Doyle đã có ý định kết thúc loạt truyện về Sherlock Holmes tại truyện ngắn “Vụ án cuối cùng”. Tuy nhiên, do yêu cầu tha thiết của độc giả hâm mộ, ông tiếp tục chấp bút thêm truyện “Con chó của dòng họ Baskerville” (1902) và sau đó đưa Holmes trở lại trong loạt truyện ngắn “Sự trở về của Sherlock Holmes" (1903 - 1904). Theo thời gian trong truyện, vụ án “Con chó của dòng họ Baskerville" xảy ra vào năm 1889, hai năm trước thời điểm Sherlock Holmes mất tích trong “Vụ án cuối cùng".

[166] MRCS là chữ viết tắt của “Membership of the Royal College of Surgeons” (Hội viên Hiệp hội Bác sĩ ngoại khoa Hoàng gia), một bằng chứng nhận đã thi đậu một cuộc sát hạch chuyên môn sau đại học ở Anh quốc và Ireland để hành nghề bác sĩ ngoại khoa.

[167] Theo lịch sử chữ viết tay của Anh quốc, chữ s dài viết giống chữ f, sẽ được sử dụng khi gặp hai chữ s liên tiếp trong một từ, ví dụ: Accessible. Cách viết này đã không còn thông dụng vào cuối thế kỷ 18.

[168] Thời Nội chiến Anh quốc (1642-1651), còn gọi là thời Đại Phiến Loạn (Great Rebellion) dẫn tới việc xử tử vua Charles I, con trai nhà vua là Charles II phải chịu lưu đày.

[169] Chúa công Clarendon là một tước hiệu ban riêng cho tử tước Edward Hide (1609-1674), quân sư cho vua Charles II khi cả hai bị lưu đày. Ông đã viết bộ sử gồm sáu tập về Nội chiến Anh quốc theo quan điểm bảo hoàng với nhan đề A History of the Great Rebellion (Đại Phiến Loạn sử kí).

[170] Ngày lễ Michaelmas ở Anh quốc là ngày 29 tháng 9 hằng năm có ý nghĩa tôn vinh tổng lãnh thiên thần Michael.

[171] Nguyên văn: “League” - đơn vị đo quãng đường, tương đương gần 5 km.

[172] Ordnance Survey là cục bản đồ quốc gia của Anh quốc.

[173] Nguyên văn: “Toolscap paper,” giấy khổ 34 X 43 cm thông dụng ở Anh quốc.

[174] Một thuật ngữ chỉ cỡ chữ trong ngành in ấn.

[175] Tiếng Pháp: Tạm biệt.

[176] Một sắc tộc Âu châu cổ đại, ngày nay tập trung ở Ireland, Scotland và xứ Wales.

[177] Một nhánh người Celt có nguồn gốc ở Ireland.

[178] Tộc người xưa nhất của Ireland.

[179] Godfrey Kneller (1646-1723): Họa sĩ vẽ chân dung hàng đầu Anh quốc và họa sĩ cung đình cho nhiều vương triều đương thời.

[180] Joshua Reynolds (1723-1792): Họa sĩ có nhiều ảnh hưởng của Anh quốc, chuyên vẽ tranh chân dung, là người sáng lập kiêm hiệu trưởng đầu tiên của Học viện Mĩ thuật Hoàng gia.

[181] George Brydges Rodney (1718-1792): Đô đốc hải quân Anh quốc, được cho là người tiên phong khởi xướng chiến thuật phá vỡ thế trận dàn hàng ngang của hạm đội chiến thuyền.

[182] William Pitt (1708-1778): Chính khách, thủ tướng Anh quốc từ 1766 đến 1768.

[183] Nay là một phần lãnh thổ của Ukraine.

[184] Vở nhạc kịch bằng tiếng Pháp của nhà soạn nhạc Đức gốc Do Thái Giacomo Meyerbeer (1791-1864), công diễn lần đầu tiên tại Paris năm 1836. Meyerbeer là một trong những nhà viết nhạc kịch thành công nhất thế kỉ 19.

[185] Jean de Reszke (1850-1925): Ca sĩ giọng nam cao người Ba Lan, nổi tiếng trong làng nhạc kịch cuối thế kỉ 19 nhờ chất giọng đẹp và phong thái sân khấu tao nhã.

[186] Loại đạn đầu chì khi trúng mục tiêu thì tòe rộng, gây sát thương mạnh hơn.

[187] “Elsie prepare to meet thy God": Elsie, hãy chuẩn bị đi gặp Chúa đi!

[188] Nguyên văn: “Come here at once”.

[189] Tiếng Pháp: Việc nội trợ.

[190] Hỏa xa Thái Bình Dương Canada.

[191] Nguyên văn tiếng Pháp: Rèm cửa.

[192] Thời xưa, những tấm da và những vật liệu dùng để viết khác đều được tái sử dụng bằng cách tẩy hoặc cạo những chữ của văn bản cũ đi và viết đè những chữ của văn bản mới lên.

[193] Tiếng La tinh: Kiệt tác đỉnh cao hay Công trình vĩ đại.

[194] Nguyên văn: “Sleepy Hollow”, một địa danh trong truyện ngắn The Legend of Sleepy Hollow (Huyền thoại thung lũng Im Lìm) của tác giả người Mỹ Washington Irving. Đó là một thung lũng vắng lặng, tách biệt với thế giới bên ngoài.

[195] Địa danh một ngôi làng ở đầu mút đông bắc Scotland.

[196] Tiếng Bồ Đào Nha: Lại lần nữa.

[197] Trận Waterloo diễn ra vào ngày 18 tháng 6 năm 1815 là lần thảm bại cuối cùng, khép lại binh nghiệp của Napoléon Bonaparte.

[198] Trận Marengo ngày 14 tháng 6 năm 1800 giữa quân Pháp do Napoléon Bonaparte chỉ huy và quân đội Áo, diễn ra tại Piedmònt, Ý ngày nay. Tuy ban đầu quân Áo giành thắng lợi nhưng sau đó quân Pháp đã đánh bật quân Áo ra khỏi nước Ý.

[199] Tiếng La tinh: Tiếng nói của dân là tiếng nói của Chúa.

[200] Tuy trong truyện này, tác giả Conan Doyle không nói rõ thời điểm xảy ra vụ việc, nhưng qua các chi tiết ở đây có thể suy ra vụ “Vết máu thứ hai” diễn ra trước Thế chiến I, cụ thể hơn là trước năm 1907. Lúc này tình hình căng thẳng giữa các quốc gia Âu châu đang leo thang và có hai khối liên mình quân sự được hình thành là phe Hiệp Ước (Đức, Áo-Hung, Italy) và phe Nga-Pháp. Sau này, mãi đến năm 1907, Anh mới bắt tay với Nga và Pháp để hình thành phe Liên Minh.

[201] The Dynamics of an Asteroid - Arthur Conan Doyle gán cho nhân vật tưởng tượng Moriarty một công trình có thực của nhà toán học Đức Johann Carl Friedrich Gauss (1777 - 1855) giúp xác định quỹ đạo của tiểu hành tinh Ceres vào năm 1801.

[202] Bradshaws Continental Railway Cuide: Cuốn cẩm nang hỏa xa bao gồm lịch trình tàu chạy các tuyến, hướng dẫn du hành bằng đường sắt và danh bạ khách sạn. Cẩm nang này do George Bradshaw (1801 - 1853) tổng hợp và xuất bản từ năm 1847 và sau này tên Bradshaw trở thành tên chung cho bất kì cuốn cẩm nang nào cùng thể loại ở Anh quốc.

[203] Whitaker’s Almanac: Cuốn sách tham khảo xuất bản thường niên của J. Whitaker & Sons từ năm 1868 ở Anh quốc, bao gồm những thông tin chính trị, lịch sử, y tế, giáo dục, xã hội, môi trường và hoàng tộc, vương tước.

[204] Nguyên văn mật thư: “There is danger… may… come… very… soon… one. Douglas… rich… country… now… at Birlstone… House… Birlstone… confidence… is… pressing.”

[205] Cô gái với con cừu.

[206] Jonathan Wild (1682-1725): Một nhân vật trong thế giới ngầm London, nổi tiếng vì hoạt động ở cả trong và ngoài luật pháp với những mưu đồ gây tội ác.

[207] Biệt danh của vua William II (khoảng 1056 - 1100) của Vương quốc Anh, do ông này có bộ mặt đỏ gay.

[208] Một giai đoạn trong lịch sử Anh quốc và Scotland cùng thời với triều đại James VI của Scotland (1567 - 1625). Vị vua này cũng chính là James I của Vương quốc Anh.

[209] Phố Harley ở London từ thế kỉ 19 đã nổi tiếng là nơi tập trung nhiều bác sĩ chuyên khoa và giải phẫu.

[210] Phe Quốc hội tồn tại trong giai đoạn Nội chiến Anh (1642 - 1651), đứng về phía Quốc hội chống lại phe Bảo hoàng của vua Charles I vì vị vua này muốn điều hành Anh theo thể chế quân chủ chuyên chế.

[211] Georges Jacques Danton (1759 - 1794): Nhân vật lãnh đạo trong giai đoạn đầu của cuộc Cách mạng Pháp, người to lớn lực lưỡng. Danton bị những người ủng hộ cách mạng khủng bố chém đầu vì tội để bị mua chuộc và khoan nhượng với kẻ thù của Cách mạng. Maximilien de Robespierre (1758 - 1794): Luật sư và chính khách, một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất của Cách mạng Pháp. Robespierre lúc đầu bênh vực nhưng về sau chống lại Danton. Cuối cùng chính Robespierre cũng bị những người cách mạng chém đầu. Giai đoạn đầy những vụ hành quyết bằng máy chém không cần xét xử của cuộc Cách mạng Pháp kéo dài trong vòng một năm, từ tháng 9 năm 1793 đến tháng 7 năm 1794 và được gọi là “la Terreur” - Triều đại Khủng bố.

[212] Tên gọi tắt của Pinkerton National Detective Agency, là một công ty dịch vụ bảo an và thám tử tư do Allan Pinkerton (1819 - 1884) sáng lập tại Mỹ năm 1850. Công ty này nổi tiếng vì những hợp đồng với chính phủ và các tập đoàn công nghiệp Mỹ thực hiện các công tác an ninh và quân sự.

[213] Tiếng Pháp, nghĩa là: Chuyện bịa.

[214] Tiếng Pháp, nghĩa là: Tâm ý tương thông.

[215] Henry Ward Beecher (1813 - 1887): nhân vật tiêu biểu trong phong trào bãi nô ở Mỹ, và hoạt động tích cực trong thời kì Nội chiến Bắc - Nam. Mâu thuẫn chủ yếu dẫn đến cuộc nội chiến là quan điểm về vấn đề nô lệ.

[216] Tiếng Ý, nghĩa là: Lạy Chúa.

[217] Tiếng Ý, nghĩa là: Đến đây.

[218] Carbonari trong tiếng Ý có nghĩa là thợ đốt than. Đây là một tổ chức chính trị bí mật hoạt động vào đầu thế kỉ 19 và có lẽ khởi nguồn từ hội Tam Điểm.

[219] Vào năm 1895, Xiêm (đến năm 1939 thì đổi thành Thái Lan) là mục tiêu cho cuộc tranh chấp lãnh thổ thuộc địa giữa Anh và Pháp. Tuy nhiên, nhờ đường lối ngoại giao khôn khéo, Xiêm là nước duy nhất trong khu vực Đông Nam Á vẫn giữ được độc lập trong khi các nước láng giếng trở thành thuộc địa của một số quốc gia Âu châu.

[220] Tiếng Pháp, nghĩa là: Một kẻ thô lỗ - cực kì thô lỗ!

[221] Tiếng Pháp, nghĩa là: Thợ, công nhân.

[222] Tiếng Pháp, nghĩa là: Quán rượu.

[223] Câu thoại trong vở kịch Henry VI của Shakespeare, nguyên văn: “Thrice is he armed who hath his quarrel just”.

[224] Hình tượng nhân cách hóa của Anh quốc, thường dùng trong tranh biếm họa về chính trị.

[225] Ferdinand von Zeppelin, nhà chế tạo máy bay được chính phủ Đức cấp kinh phí để nghiên cứu chế tạo và cung cấp chiến cơ chuyên dụng cho quân đội trong Thế chiến I.

[226] Hình ảnh nhân cách hóa của nước Mỹ, phỏng theo một nhân vật có thật là Samuel Wilson.

[227] Trong nguyên tác, phần in nghiêng trong câu nói của Holmes dùng từ theo lối Anh - Mỹ.

[228] Trong thần thoại Na Uy, đây là “lâu đài tử sĩ” nơi quy tụ các chiến sĩ đã hi sinh được thần Odin lựa chọn để trợ lực cho các thần trong trận chiến cuối cùng.

[229] Câu lạc bộ Carlton thành lập năm 1832 là câu lạc bộ lâu đời nhất ở London dành cho giới quý tộc. Các hội viên gia nhập câu lạc bộ này phải thông qua tiến cử và xét chọn.

[230] Đường Anh (1682 - 1756): Vị quan chuyên cai quản việc sản xuất đồ gốm cung đình dưới thời vua Ung Chính và Càn Long nhà Thanh. Ông là một nghệ nhân có nhiều tìm tòi và đã lưu lại những tài liệu có giá trị về kĩ nghệ chế tác đồ gốm.

[231] Shomu (701-756): Thiên hoàng Nhật Bản, trị vì từ năm 724 đến 749.

[232] Chiến tranh Boer lần II diễn ra từ 1899 đến 1902, giữa đế quốc Anh và cộng đồng tự trị của người Boer ở Nam Phi.

[233] Bảo tàng tượng sáp nổi tiếng ở London.

[234] Tiếng Pháp, nghĩa là: Mĩ nhân không có lòng thương xót.

[235] Loại ngói có xuất xứ từ thị trấn Horsham, Tây Wessex.

[236] Holmes nhắc tới hoàng hậu Eleanor Castile, vợ vua Anh Edward I. Theo truyền thuyết, bà đã hút chất độc từ vết thương bởi dao tẩm độc và cứu mạng chồng mình.

[237] Hans Sloane (1660 - 1753): Bác sĩ và nhà sưu tập người Ireland, nổi tiếng vì đã hiến tặng, sau khi qua đời, toàn bộ sưu tập của mình cho quốc gia, và bộ sưu tập cá nhân của ông chính là nền tảng để xây dựng Bảo tàng Anh lừng danh sau này.

[238] Ở đây có nhắc tới sự khác biệt trong tiếng Anh - Anh và Anh - Mỹ. Cùng để chỉ cái cày, nhưng người Anh sử dụng từ “plon,” còn người Mỹ dùng từ “plough”. Từ “artesian weir (giếng phun) là từ gốc Anh - Mỹ. Chính nhờ những chi tiết này mà Holmes suy luận ra ai là người đăng tin.

[239] Abraham Lincoln (1809 - 1865): Tổng thống thứ 16 của Hoa Kì từ tháng 3 năm 1861 cho đến khi bị ám sát vào tháng 4 năm 1865.

[240] Prague thuộc vùng Bohemia, một phần của đế chế Áo - Hung vào thời điểm diễn ra câu chuyện.

[241] Out of Doors (tạm dịch “Giữa thiên nhiên”) là cuốn sách xuất bản năm 1874 của John George Wood (1827-1889) - cây bút nổi tiếng chuyên viết về lịch sử tự nhiên của Anh quốc.

[242] Phố Harley ở quận Westminster, London. Từ thế kỉ 19, nơi đây nổi tiếng là nơi tập trung nhiều cơ sở hành nghề của các bác sĩ.

[243] Crockford’s Clerical Directory là cuốn danh bạ về mọi chức sắc trong Giáo hội Anh trên toàn Anh quốc, xuất bản lần đầu tiên vào năm 1858, được cập nhật và tái bản cho tới nay.