Rilla Dưới Mái Nhà Bên Ánh Lửa
Author: L. M. Montgomery; Huyền Vũ (dịch)
Date: 1920-12-31 17:00:00+00:00
Keywords: Classics; Young Adult; Childrens; Romance; Kinh điển; Tâm Lý Xã Hội
Description: Chưa tròn mười lăm, Rilla ùa vào đời với niềm háo hức vẹn nguyên. Mỗi ngày với cô đều đáng để trông đợi, tương lai phía trước trải ra huy hoàng mời gọi. Nhưng, bóng đen của cuộc Thế Chiến thứ nhất lừ lừ kéo đến, lần lượt cuốn đi những người Rilla yêu thương nhất, phủ sầu lo sợ hãi lên mỗi buổi bình minh. Cô con gái út vô tư lự của Anne tóc đỏ ngày nào đã buộc phải trưởng thành quá sớm. Lấy bối cảnh chiến tranh nặng nề, đau thương và mất mát, cuốn cuối cùng của series về Anne tóc đỏ dường như không tràn đầy niềm hy vọng, nét tươi vui và vẻ đẹp nên thơ trong sáng như những tác phẩm trước. Nhưng
Publisher: Nhã Nam, NXB Hội Nhà Văn

1. “Ký sự” Glen và những chuyện khác

Chiều hôm ấy, trời ấm áp dễ chịu, mây vàng óng ả. Bà Susan Baker ngồi trong phòng khách rộng rãi ở mái nhà Bên Ánh Lửa, một bầu không khí mãn nguyện không gì lay chuyển được lơ lửng bao quanh bà như vầng hào quang, lúc đó đương là bốn giờ chiều và bà Susan, vốn đã làm việc không ngơi tay suốt từ sáu giờ sáng, cảm thấy mình hoàn toàn xứng đáng được tận hưởng một tiếng đồng hồ nghỉ ngơi buôn chuyện. Ngay lúc này, bà Susan đương đắm chìm trong niềm hạnh phúc vô bờ, mọi việc trong bếp ngày hôm đó đều diễn ra một cách tốt đẹp đến mức gần như không ngờ nổi. Hôm đó, Bác Sĩ Jekyll không biến thành Ông Hyde vậy nên không hề chọc cho bà tức điên lên; từ vị trí đang ngồi, bà có thể ngắm nghía niềm kiêu hãnh của trái tim bà: thảm hoa mẫu đơn được bà tự tay vun trồng chăm bón, giờ đang nở rộ với một vẻ đẹp mà không có bất kỳ vạt mẫu đơn nào ở Glen St. Mary từng - và có thể - sánh được, nào mẫu đơn đỏ thắm, nào mẫu đơn hồng óng ánh như bạc, nào mẫu đơn trắng như những bông tuyết mùa đông.

Bà Susan đang mặc chiếc áo cánh mới bằng lụa đen, trau chuốt chẳng kém bất cứ món trang phục nào của bà Marshall Elliott, đi kèm với cái tạp dề trắng hồ cứng được tô điểm dải đăng ten đan móc cầu kỳ rộng tới gần mười lăm phân, chưa kể phần viền ren tương hợp. Bởi vậy, lúc mở tờ Daily Enterprise và chuẩn bị sẵn sàng để đọc mục “Ký sự” Glen, theo cô Cornelia vừa thông báo thì choán hết nửa cột báo và đề cập đến gần như tất cả mọi người ở mái nhà Bên Ánh Lửa, bà Susan đang trong tâm trạng vô cùng khoan khoái vì ý thức được mình là người phụ nữ ăn mặc đẹp. Một tiêu đề lớn màu đen nằm ngay trang đầu tờ Enterprise, tuyên bố rằng đại công tước Ferdinand nào đó của Áo đã bị ám sát ở một nơi mang cái tên kỳ quặc Sarajevo, nhưng bà Susan không buồn lần lữa ở một thứ vô vị, tẹp nhẹp như thế, bà đang muốn truy tìm một thứ gì đó thật sự mang tính sống còn cơ. Ồ, đây rồi: “Ghi nhanh từ Glen St. Mary”. Bà Susan hăm hở ổn định tư thế, đọc to từng mục ghi chép một, ngõ hầu chắt lọc được từ đó hết thảy những điều khả dĩ mang lại sự hài lòng.

Cô bác sĩ Blythe và khách, cô Cornelia - tức bà Marshall Elliott - đang chuyện phiếm gần khung cửa để ngỏ dẫn ra hiên và một luồng gió mát mẻ, dễ chịu lùa vào nhà qua cánh cửa, mang theo những mùi hương như có như không từ khu vườn, cùng với những âm thanh rộn ràng mê say vọng lại từ góc vườn giăng mắc cây leo, nơi Rilla, cô Oliver và Walter đang vui cười trò chuyện. Bất cứ nơi nào có mặt Rilla Blythe, nơi đó sẽ không thiếu vắng tiếng cười.

Trong phòng khách còn một nhân vật nữa, đang cuộn mình trên đi văng, nhất định không thể bị làm ngơ, vì chú ta cực kỳ cá tính và còn đặc biệt ở chỗ là sinh vật duy nhất khiến bà Susan thật lòng căm ghét.

Loài mèo vốn đã đầy bí ẩn nhưng Bác Sĩ Jekyll Và Ông Hyde - gọi tắt là “Bác Sĩ” - thì còn bí ẩn gấp ba bình thường. Nó là một con mèo mang hai tính cách, hoặc nếu không thì, như bà Susan long trọng tuyên bố, nó nhất định đã bị quỷ ám. Đầu tiên mà nói, ngay sự hiện diện của nó trên cõi đời này cũng đã nhuốm một màu sắc huyền bí. Bốn năm trước, Rilla Blythe từng nuôi nấng cưng chiều hết mực một con mèo con lông trắng như tuyết, điểm một chút lông màu đen thanh nhã trên chót đuôi, được cô bé gọi là Chàng Sương Giá. Bà Susan không thích Chàng Sương Giá, mặc dù bà không thể mà cũng sẽ chẳng bao giờ chịu đưa ra bất cứ lý do hợp lý nào giải thích cho điều đó.

“Cứ nhớ lời tôi nhé, cô bác sĩ thân yêu ơi,” bà vẫn thường nói với giọng âm u, “con mèo đó rồi sẽ chẳng ra cái giống tốt đẹp gì đâu.”

“Sao cô lại nghĩ thế?” cô bác sĩ Blythe bèn hỏi.

“Tôi không nghĩ thế… tôi biết thừa là vậy,” bà Susan chỉ hạ cố đáp lại có thế.

“Điều duy nhất khiến tôi ghen tị với một con mèo là tiếng rừ rừ của nó,” bác sĩ Blythe từng có lần nhận xét, khi được nghe giai điệu rền vang của Bác Sĩ. “Đó là thứ âm thanh mãn nguyện nhất trần đời.”

Bác Sĩ rất xinh, mọi chuyển động của chú đều toát lên nét duyên dáng, dáng bộ của chú thật cao quý. Mỗi khi chú cụp cái đuôi dài điểm những vòng lông sẫm màu cuộn quanh hai chân rồi ngồi xuống hiên điềm tĩnh nhìn chăm chăm vào khoảng không vô định suốt một hồi lâu, gia đình Blythe lại cảm thấy đến cả một nhân sư Ai Cập cũng chẳng thể xứng chức Thần Gác cổng hơn chú.

Đến lúc bị tâm trạng Ông Hyde chiếm lĩnh - lần nào cũng vậy, chuyện này luôn xảy ra trước lúc trời trở mưa hay nổi gió - chú ta lại biến thành một kẻ hoang dã với đôi mắt đã thay đổi hoàn toàn. Sự biến hình lần nào cũng đến một cách đột ngột. Chú ta sẽ hung hãn bật thoát khỏi cơn mơ màng, gầm gừ dữ tợn và cắn vào bất kỳ bàn tay nào đang ôm ấp vuốt ve. Bộ lông của chú ta dường như trở nên sẫm màu hơn còn đôi mắt lóe lên ánh sáng xảo quyệt. Quả thật, những lúc đó, chú ta luôn toát ra một vẻ đẹp siêu thực. Nếu sự thay đổi xảy ra đúng vào quãng trời chạng vạng, mọi cư dân ở Bên Ánh Lửa sẽ không khỏi thấy chú có phần đáng sợ. Những khi ấy, chú ta lại biến thành một con thú hung dữ và chỉ mỗi Rilla là còn bảo vệ chú ta, nhất quyết cho rằng chú là “một con mèo thích rình mồi xinh đến thế kia mà”. Hiển nhiên chú ta thích rình mồi thật.

Bác Sĩ Jekyll mê sữa mới vắt; Ông Hyde thì chẳng thèm đụng gì đến sữa mà gầm gừ đòi thịt. Bác Sĩ Jekyll bước xuống cầu thang êm ru đến độ chẳng ai nghe được tiếng chân. Ông Hyde thì nện bước mạnh chẳng khác gì một người đàn ông. Nhiều tối bà Susan chỉ có một mình trong nhà, hành động sau đây của chú ta - theo lời tuyên bố của bà Susan - đã “dọa cho bà sợ đến đờ cả người”. Chú ta cứ ngồi ở giữa sàn phòng bếp, đôi mắt đáng sợ trừng trừng nhìn không chớp vào mắt bà suốt cả tiếng đồng hồ liền. Trò này thử thách cao độ thần kinh của bà Susan, nhưng bà cụ tội nghiệp ấy thật lòng quá sợ chú ta, thành thử chẳng dám tìm cách xua chú đi chỗ khác. Có một lần, bà đánh liều ném một cái que về phía chú và ngay lập tức, chú hung hãn nhảy bổ về phía bà. Bà Susan lao vội ra khỏi cửa và kể từ đó chẳng bao giờ thử động chạm gì đến Ông Hyde nữa - tuy nhiên bà đổ hết mọi tội lỗi của chú ta lên đầu Bác Sĩ Jekyll vô tội, chẳng thèm để ý đến mặt mũi mà cứ thế đuổi chú biến khỏi lãnh địa của bà bất cứ khi nào chú dám thò mũi vào, không những vậy còn không chịu cho chú những món ăn ngon lành nào đấy mà chú vẫn thèm thuồng.

“Cách đây mấy tuần, rất nhiều bạn bè của cô Faith Meredith, Gerald Meredith và James Blythe đã vô cùng hân hoan được chào đón họ từ Đại học Redmond trở về nhà,” bà Susan đọc, nhấn nhá những cái tên như thể đang nếm những miếng ăn ngon lành. ” ‘James Blythe, đã tốt nghiệp cử nhân năm 1913, vừa hoàn thành năm đầu tiên ở trường y.’ ”

“Quả thực, ta chưa từng thấy ai lớn lên xinh đẹp như Faith Meredith,” cô Cornelia nhận xét bên trên món đồ đang đan móc. “Chẳng thể ngờ được bọn trẻ đã thay đổi đến mức nào kể từ khi Rosemary West chuyển đến nhà mục sư. Hầu như chẳng ai còn nhớ nổi chúng từng là những đứa trẻ tinh quái như thế nào. Anne cưng ơi, liệu có khi nào cháu quên mất lối cư xử ngày xưa của chúng không? Quả thực, ai mà ngờ được Rosemary lại hòa hợp với bọn trẻ đến thế chứ. Cô ấy giống như một người bạn thân thiết, chứ chẳng phải một bà mẹ kế. Bọn chúng đều yêu quý cô ấy, còn Una thì sùng bái cô ấy. Còn về đứa bé Bruce ấy, phải nói là Una đã cam nguyện trở thành nô lệ trung thành của nó. Tất nhiên, nó là đứa trẻ rất đáng yêu. Nhưng cháu đã bao giờ gặp đứa trẻ nào giống bác nó như thằng bé giống bà bác Ellen chưa? Thằng bé tóc đen mắt đen và hành động dứt khoát y hệt Ellen. Ta chẳng thấy ở thằng bé có nét nào của Rosemary. Norman Douglas vẫn luôn hùng hồn tuyên bố rằng thực ra con cò định mang Bruce đến cho ông ta và Ellen cơ, nhưng lại đưa nhầm sang nhà mục sư.”

“Bruce mê Jem lắm,” cô bác sĩ Blythe nói. “Hễ đến đây là thằng bé lại lút cút bám theo Jem y như một chú cún trung thành và ngước đôi mắt ẩn dưới cặp lông mày đen lên nhìn Jem. Cháu thật lòng tin rằng thằng bé sẵn sàng làm bất cứ điều gì vì Jem.”

“Jem và Faith sẽ thành đôi chứ hả?”

Cô bác sĩ Blythe mỉm cười. Mọi người đều biết cô Cornelia, vốn từng có thời ghét cay ghét đắng cánh đàn ông, vào tuổi xế chiều quả thật lại đâm ra mê trò mai mối.

“Chúng vẫn chỉ là bạn bè thân thiết thôi, cô Cornelia ạ.”

“Bạn bè rất thân ấy chứ, cứ tin ta đi.” cô Cornelia nói dứt khoát. “Ta đã được nghe kể về mọi hành động hay hớm của cậu chàng ấy rồi.”

“Chắc chắn Mary Vance vẫn đảm bảo sao cho bà được nghe hết như thế rồi, bà Marshall Elliott,” bà Susan nói đầy ẩn ý. Nhưng tôi thiết nghĩ, nói về bọn trẻ con mà lại nhắc chuyện kết đôi kết cặp thì thật đáng xấu hổ.”

“Trẻ con! Jem hai mươi mốt còn Faith mười chín tuổi rồi,” cô Cornelia bật lại. “Bà Susan này, chắc hẳn bà đã quên mất trên đời này, chẳng phải chỉ đám già cả chúng ta mới là người trưởng thành.”

Vốn ghét cay ghét đắng bất cứ sự nhắc nhở nào liên quan đến tuổi tác của mình - không phải vì thói phù phiếm mà do bị ám ảnh bởi nỗi sợ hãi rằng người ta có thể nảy sinh suy nghĩ bà đã quá già chẳng làm việc được nữa - bà Susan, đùng đùng nổi giận, bèn quay lại với mục “Ký sự”.

” ‘Tối thứ Sáu vừa rồi, Carl Meredith và Shirley Blythe đã từ Học viện Queen trở về nhà. Theo chúng tôi được biết, năm sau, Carl sẽ dạy học ở Cửa Vịnh và chúng tôi tin chắc anh sẽ trở thành một giáo viên thành công, được mọi người yêu quý.’ ”

“Dù sao đi nữa, thằng bé cũng sẽ dạy cho bọn trẻ tất tật mọi kiến thức về đám sâu bọ,” cô Cornelia nói. “Giờ nó đã kết thúc khóa học ở Queen rồi và ông Meredith cùng Rosemary muốn nó đến thẳng trường Redmond vào mùa thu này, nhưng tính Carl vốn rất độc lập, nó dự định tự kiếm tiền để trang trải một phần chi phí đại học. Chuyện đó sẽ chỉ có lợi cho nó thôi.”

” ‘Walter Blythe, hai năm nay vẫn dạy học ở Lowbridge, đã xin thôi việc’,” bà Susan đọc. ” ‘Anh dự định sẽ tới Redmond vào mùa thu này.’ ”

“Walter đã đủ khỏe để đi Redmond chưa nhỉ?” cô Cornelia lo lắng hỏi.

“Chúng cháu hy vọng đến mùa thu thì thằng bé đã khỏe rồi,” cô bác sĩ Blythe nói. “Một mùa hè lười nhác trong bầu không khí thoáng đãng và ánh mặt trời sẽ giúp ích rất nhiều cho thằng bé.”

“Bệnh thương hàn khó khỏi lắm,” cô Cornelia nói dứt khoát, “nhất là với những người từng lâm vào cảnh thập tử nhất sinh như Walter. Đáng nhẽ ra thằng bé nên để muộn một năm nữa hẵng đi học đại học. Nhưng thằng bé lại giàu tham vọng quá. Di và Nan cũng đi à?”

“Vâng. Hai đứa muốn dạy học thêm một năm nữa nhưng Gilbert nghĩ chúng vẫn nên đến Redmond luôn mùa thu này là hơn.”

“Thế thì thật đáng mừng. Chúng sẽ để mắt đến Walter và canh chừng, không để cho thằng bé học hành vất vả quá. Ta đoán là,” cô Cornelia nói tiếp, kèm theo cái liếc xéo về phía bà Susan, “sau màn bị chỉnh đốn cách đây vài phút, nếu muốn an toàn thì ta đừng nên nhắc nhỏm gì đến chuyện có lẽ Jerry Meredith đang lén lút si mê Nan đâu nhỉ.”

Bà Susan phớt lờ câu nói này và cô bác sĩ Blythe lại bật cười.

“Cô Cornelia yêu quý ơi, chẳng phải cháu đã có quá nhiều việc phải lo rồi sao, khi chung quanh cháu có bằng đấy các cô các cậu đang tìm hiểu nhau? Nếu cháu mà nghiêm túc để tâm đến chuyện này thì thể nào nó cũng sẽ đè bẹp cháu mất. Nhưng cháu không coi nó là chuyện nghiêm túc được… Vẫn quá khó có thể nhận ra rằng bọn trẻ đã trưởng thành. Mỗi khi nhìn hai cậu con trai cao lớn của mình, cháu lại tự hỏi liệu có thể nào chúng chính là hai đứa bé má lúm đồng tiền mũm mĩm đáng yêu mà cháu vẫn ôm hôn hát ru dỗ chúng đi vào giấc ngủ vừa mới hôm vừa rồi thôi… Chỉ mới hôm vừa rồi thôi, cô Cornelia ạ. Có phải em chính là đứa trẻ yêu dấu vô ngần ở Ngôi Nhà Mơ Ước ngày xưa ấy không? Vậy mà giờ nó đã thành cử nhân và đã bị đồn đoán là đang yêu đương rồi.”

“Tất cả chúng ta đều già đi theo thời gian,” cô Cornelia thở dài.

“Bộ phận duy nhất trên cơ thể khiến cháu có cảm giác già,” cô bác sĩ Blythe nói, “là cái mắt cá chân đã bị rạn thời còn ở Chái Nhà Xanh, hồi Josie Pye thách cháu đi trên nóc nhà ông Barry ấy. Hễ gió Đông nổi lên là cháu lại bị đau chỗ đó. Cháu sẽ không thừa nhận nó bị thấp khớp đâu, nhưng mà đau thật đấy ạ. Về phần bọn trẻ, chúng và đám trẻ nhà Meredith đang lên kế hoạch vui chơi suốt hè trước khi phải quay lại với việc học tập vào mùa thu này. Chúng đúng là đám trẻ ưa náo nhiệt. Chúng khiến cho căn nhà này lúc nào cũng quay cuồng trong bầu không khí rộn ràng.”

“Khi Shirley quay lại trường Queen, Rilla có định đi theo không?”

“Chuyện đó vẫn chưa được quyết định ạ. Bố con bé cho là nó vẫn chưa đủ khỏe - nó không được khỏe như vẻ ngoài cao lớn đâu - nó đúng là cao thái quá so với một cô bé chưa tới mười lăm tuổi. Cháu cũng không tha thiết để cho con bé đi… Ôi, hẳn sẽ kinh khủng lắm nếu mùa đông sắp tới chẳng có lấy một đứa nào ở nhà với cháu. Cô Susan và cháu đến phải cãi nhau cho bớt buồn chán mất thôi.”

Bà Susan mỉm cười trước câu pha trò này. Cứ thử nghĩ đến chuyện bà cãi nhau với “cô bác sĩ thân yêu” xem!

“Rilla có muốn đi không?” cô Cornelia hỏi.

“Không đâu ạ. Thực ra, trong mấy đứa trẻ nhà cháu, độc có Rilla là chẳng có tham vọng gì. Thật lòng, cháu ước gì con bé nhiều tham vọng hơn một chút. Nó chẳng có lý tưởng nghiêm túc gì… có lẽ nó chỉ có một khát vọng duy nhất là được vui vẻ.”

“Vậy tại sao con bé lại không nên được vui vẻ chứ, cô bác sĩ thân yêu?” bà Susan kêu lên, không thể chịu đựng nổi khi nghe thấy bất cứ một lời nhận xét tiêu cực nào dành cho bất kỳ cư dân nào của mái nhà Bên Ánh Lửa, dẫu cho nó có xuất phát từ chính một thành viên trong gia đình đi nữa. “Các cô gái trẻ xứng đáng được vui vẻ, và tôi sẽ kiên quyết giữ ý kiến đó. Con bé sẽ có đủ thời gian để nghĩ đến tiếng Latin và tiếng Hy Lạp thôi.”

“Cháu chỉ muốn thấy con bé có một chút ý thức trách nhiệm, cô Susan ạ. Chính cô cũng thấy rõ con bé tự phụ phát kinh lên được mà.”

“Con bé có quyền tự phụ chứ,” bà Susan vặn lại. “Nó là cô gái xinh đẹp nhất Glen St. Mary mà. Cô có nghĩ là suốt bốn thế hệ nhà MacAllister, nhà Crawford và Elliott, lại có ai dưỡng được một làn da như của Rilla không? Không đời nào. Không đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ, tôi hiểu rõ vị trí của mình nhưng tôi không thể mặc kệ cô chê bai Rilla một cách bất công được. Nghe này, bà Marshall Elliott.”

Bà Susan đã tìm thấy cơ hội thanh toán sòng phẳng với cô Cornelia trong vấn đề đào xới chuyện yêu đương của bọn trẻ. Bà khoái trá đọc thông tin.

” ‘Miller Douglas đã quyết định không tới miền Tây. Anh cho biết đảo Hoàng Tử Edward lâu đời đủ khiến anh hài lòng rồi và anh sẽ tiếp tục công việc trồng trọt giúp người dì, bà Alec Davis.’ ”

Bà Susan nhìn cô Cornelia bằng ánh mắt sắc lẻm.

“Tôi nghe đồn cậu chàng Miller này đang ve vãn Mary Vance đấy, bà Marshall Elliott.”

Phát đạn này đã xé tan lớp áo giáp của cô Cornelia. Khuôn mặt vốn hồ hởi của cô đỏ bừng.

“Tôi sẽ không cho phép Miller Douglas lởn vởn quanh Mary,” cô nói giọng kiên quyết. “Cậu ta có xuất thân thấp kém. Cha cậu ta thuộc diện bị dòng họ Douglas vứt bỏ - quả thật họ chẳng bao giờ thèm đếm xỉa gì đến ông ta - còn mẹ cậu ta thì lại là người của cái gia đình Dillon kinh khủng ở Cửa Vịnh ấy.”

“Tôi cứ tưởng, bà Marshall Elliott ạ, tôi đã nghe nói chính cha mẹ của Mary Vance cũng chẳng phải thuộc dòng dõi ta có thể gọi là danh gia vọng tộc gì.”

Mary Vance đã được nuôi dạy tử tế và nó là một cô gái thông minh, sáng suốt, giỏi giang,” cô Cornelia phản bác. “Con bé sẽ không phí cả cuộc đời vì Miller Douglas đâu, tin tôi đi! Con bé biết rõ quan điểm của tôi về vấn đề này và từ trước đến nay Mary chưa bao giờ làm trái ý tôi.”

“Chà, tôi nghĩ bà chẳng có gì cần phải lo lắng, bà Marshall Elliott ạ, vì bà Alec Davis cũng phản đối chuyện này kiên quyết chẳng kém gì bà và còn bảo không đời nào có chuyện một đứa cháu của bà ta sẽ cưới một kẻ vô danh tiểu tốt như Mary Vance.”

Bà Susan quay lại với tờ báo, cảm thấy mình đã giành phần thắng trong cuộc tranh luận, và đọc tiếp một mẩu “ký sự” khác.

” ‘Chúng tôi rất mừng khi nghe tin cô Oliver đã được thuê làm giáo viên thêm một năm nữa. Cô Oliver, một cách hoàn toàn xứng đáng, sẽ trải qua kỳ nghỉ tại nhà riêng ở Lowbridge.’ ”

“Cháu rất vui vì Gertrude sẽ ở lại,” cô bác sĩ Blythe nói. “Chúng ta sẽ nhớ cô ấy khủng khiếp cho xem. Và cô ấy lại còn được Rilla sùng bái và có ảnh hưởng cực kỳ lớn đến con bé. Hai cô trò là đôi bạn thân thiết, bất chấp cách biệt về tuổi tác.”

“Hình như ta đã nghe nói cô ấy sắp lấy chồng?”

“Cháu tin là chuyện này đã được bàn đến rồi, nhưng theo cháu hiểu thì đám cưới đã bị hoãn lại một năm.”

“Chàng trai ấy là ai vậy?”

“Robert Grant. Cậu ấy là một luật sư trẻ ở Charlottetown. Cháu hy vọng Gertrude sẽ hạnh phúc. Cuộc đời cô ấy buồn quá, quá nhiều cay đắng, và cô ấy nhìn nhận mọi chuyện bằng ánh mắt khắt khe khủng khiếp. Mối tình đầu của cô ấy đã ra đi và cô ấy hầu như chỉ còn lại một mình trên cõi đời. Đối với cô ấy, tình yêu mới này đã xuất hiện trong cuộc đời như một điều kỳ diệu, khiến cho cô ấy cơ hồ không dám tin nó có thể bền vững. Khi đám cưới bị buộc phải hoãn lại, cô ấy tương đối thất vọng - mặc dù chắc chắn đây không phải lỗi của cậu Grant. Vấn đề dàn xếp tài sản của cha cậu ấy gặp vài rắc rối - cha cậu ấy mới mất hồi mùa đông vừa rồi - và cậu ấy không thể làm đám cưới cho đến khi đã tháo gỡ xong mớ rắc rối này. Nhưng cháu nghĩ Gertrude cảm thấy đây là điềm xấu và rằng bằng cách nào đó hạnh phúc rồi cũng sẽ tuột khỏi tay cô ấy thôi.”

“Đừng bao giờ đặt quá nhiều tình cảm lên một người đàn ông, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan nghiêm túc bình luận.

“Cậu Grant cũng yêu Gertrude chẳng kém gì cô ấy yêu cậu ấy, cô Susan ạ. Không phải cô ấy không tin tưởng cậu ấy, mà là không tin vào định mệnh cơ. Cô ấy hơi duy tâm - có lẽ sẽ có người cho rằng cô ấy thuộc dạng mê tín. Cô ấy tin tưởng một cách kỳ quái vào các giấc mơ và cho dù có bị mọi người cười cợt chế giễu như nào thì cũng chẳng thể gạt bỏ được niềm tin ấy. Cháu cũng phải thừa nhận là một số giấc mơ của cô ấy quả cũng… Nhưng thôi, Gilbert mà nghe thấy cháu bóng gió gì đến những chuyện mê tín dị đoan như thế thì chết. Có tin gì mà cô hứng thú thế, cô Susan?”

Bà Susan bật lên một tiếng kêu đầy cảm xúc.

“Nghe này, cô bác sĩ thân yêu ơi. ‘Bà Sophia Crawford đã từ bỏ ngôi nhà quen thuộc ở Lowbridge và trong tương lai sẽ chuyển đến sống cùng cháu gái, vợ anh Albert Crawford.’ Này, đây chính là người họ hàng Sophia của tôi đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ. Hồi còn nhỏ, chúng tôi từng giành nhau tấm thiệp được phát ở lớp giáo lý có dòng chữ ‘Thiên Chúa là tình yêu’ được bện bằng nụ hoa hồng, và kể từ đó, cả hai chẳng bao giờ nói chuyện với nhau nữa. Giờ thì bà ta sắp chuyển đến sống ngay phía bên kia đường đối diện nhà chúng ta rồi.”

“Cô sẽ buộc phải xí xóa mối bất hòa ngày xưa thôi, cô Susan. Ta không bao giờ được phép lạnh nhạt với hàng xóm láng giềng.”

“Chính bà Sophia đã khơi mào mâu thuẫn, vậy nên bà ta cũng nên là người đầu tiên giơ tay giảng hòa, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan nói vẻ kiêu ngạo. “Nếu bà ta mà làm thế thì tôi hy vọng mình là một con chiên đủ ngoan đạo để đón bà ta giữa đường. Bà ta không thuộc tạng người vui vẻ mà lúc nào cũng u sầu ủ dột, khiến cho người xung quanh cũng chẳng thể tươi cười hớn hở nổi. Lần cuối cùng gặp tôi, mặt bà ta dễ phải có đến cả nghìn nếp nhăn - tầm tầm đó - do lo âu và linh tính về điềm gở. Ở tang lễ người chồng đầu tiên, bà ta tru tréo kinh khủng lắm, nhưng chưa đầy một năm sau đã tái giá rồi. Mục ký sự tiếp theo, theo như tôi đọc đây, tả lại buổi lễ đặc biệt ở nhà thờ của chúng ta tối Chủ nhật vừa rồi và khen trang trí rất đẹp.”

“Nhắc đến chuyện này mới nhớ, ông Pryor chê hoa trong nhà thờ ghê lắm,” cô Cornelia nói. “Từ hồi người đàn ông đó chuyển từ Lowbridge đến đây, tôi vẫn luôn bảo rằng thể nào cũng có rắc rối cho mà xem đấy thôi. Đáng lẽ ra, đừng bao giờ để ông ta đảm nhận vai trò trưởng lão - đó là một sai lầm và chúng ta sẽ phải sống trong hối tiếc cả đời cho xem, cứ tin tôi đi! Nghe nói ông ta từng bảo rằng nếu đám con gái còn cứ tiếp tục ‘bày bừa cỏ dại lên bục giảng kinh’ thì ông ta sẽ không đến nhà thờ nữa.”

“Trước khi cái lão Ria Mọc Trên Trăng đó đến Glen, nhà thờ vẫn hoạt động yên ổn lắm đó thôi và theo ý tôi, sau khi ông ta đã đi khỏi đây rồi thì nó cũng sẽ vẫn hoạt động yên ổn dù thiếu ông ta,” bà Susan nói.

“Đời thuở nhà ai lại đi đặt cho ông ta cái biệt danh kỳ cục thế chứ nhỉ?” cô bác sĩ Blythe nói.

“Ôi dào, kể từ hồi tôi có ký ức thì bọn con trai ở Lowbridge đã gọi ông ta bằng cái biệt danh đó rồi, cô bác sĩ yêu dấu ạ, có lẽ là vì mặt ông ta đã tròn xoe lại còn đỏ rực lên, cộng thêm cái viền râu hung hung đỏ mọc quanh mặt nữa. Tuy nhiên, đừng có ai dại gì mà để ông ta nghe thấy cái biệt danh đó, cô cứ tin chắc như vậy đi. Nhưng bộ ria của ông ta vẫn chưa là gì cả, cô bác sĩ thân yêu ạ, ông ta còn là kẻ cực kỳ không biết điều và đầu óc đầy rẫy những tư tưởng quái dị. Giờ ông ta là trưởng lão và mọi người bảo ông ta sùng đạo lắm, nhưng tôi vẫn còn nhớ rõ như in cái hồi hai mươi năm về trước, cô bác sĩ thân yêu ạ, ông ta bị bắt quả tang đang cho bò gặm cỏ trong nghĩa địa ở Lowbridge. Phải đấy, thật tình, tôi vẫn nhớ mãi không quên chuyện đó, và mỗi lần thấy ông ta cầu nguyện trong buổi lễ, tôi lại không khỏi nhớ đến chuyện đó. Chậc, các ký sự chỉ có bấy nhiêu thôi và trên báo chẳng còn chuyện quan trọng gì nữa. Tôi chẳng bao giờ hào hứng với những tin tức ở nước ngoài. Cái gã đại công tước Áo bị giết chết này là ai đấy nhỉ?”

“Chuyện đó thì liên quan gì đến chúng ta chứ?” cô Cornelia hỏi, không hề ý thức được ngay tại thời điểm đó, câu trả lời kinh khiếp cho câu hỏi của bà đã đang được số phận sửa soạn an bài. “Ở những nước Balkan đó, lúc nào mà chẳng có ai đó giết người hoặc bị người giết. Đó là chuyện bình thường ở xứ họ thôi và thật tình ta không cho là báo chí của ta nên in những thứ gây sốc kiểu này. Chậc, ta phải về nhà đây. Không đâu, Anne cưng ơi, đừng mời mọc ta ở lại ăn tối làm gì. Ta mà bỏ lỡ một bữa ăn nào ở nhà thì thể nào Marshall cũng cho rằng chẳng cần ăn uống làm gì, đúng là đồ đàn ông. Nên ta đi đây. Lạy Chúa lòng lành, Anne cưng ơi, con mèo kia bị làm sao đấy? Nó đang lên cơn đấy à?” Ấy là vì Bác Sĩ bất thình lình nhảy đến chỗ thảm ngay dưới chân cô Cornelia, cụp tai ra sau, tru lên về phía cô rồi sau đó hung hãn nhảy phắt qua cửa sổ, biến mất tăm.

“Ôi, không đâu ạ. Chỉ là nó đang biến thành Ông Hyde thôi, như thế nghĩa là trước sáng mai, trời sẽ mưa hoặc nổi gió lớn đấy ạ. Bác Sĩ dự báo chuẩn xác không kém gì phong vũ biểu đâu.”

“Chà, tạ ơn trời đất là lần này nổi xung lên, nó đã biến ra ngoài trời chứ không phải chạy vào trong bếp của tôi,” bà Susan nói. “Mà tôi phải đi xem bữa tối thế nào đây. Với tình trạng đông đúc của chúng ta ở Bên Ánh Lửa bây giờ thì ta buộc phải sớm mà lo nấu nướng đi thôi.”

← Vụ ám sát thái tử Áo-Hung Franz Ferdinand chính là nguyên nhân trực tiếp của cuộc Chiến tranh Thế giới I.

2. Sương sớm

Ngoài trời, bãi cỏ ở nhà Bên Ánh Lửa tràn ngập những vũng nắng vàng ruộm cùng những mảng bóng tối đầy mời gọi. Rilla Blythe đang nằm đung đưa trong chiếc võng mắc dưới cây thông Scotland rất to, Gertrude Oliver ngồi ở gốc cây cạnh cô còn Walter đang duỗi thẳng người trên bãi cỏ, chìm đắm trong câu chuyện hiệp sĩ lãng mạn với những người hùng cùng những giai nhân thời xa xưa vốn đã qua đời hàng bao nhiều thế kỷ nhưng giờ đây đã lại sống dậy trong tâm trí cậu, tràn đầy sinh lực.

Rilla là “bé con” của gia đình Blythe và cô thường xuyên âm thầm bực bội vì chẳng ai chịu tin rằng cô đã trưởng thành. Rilla sắp mười lăm tuổi đến nơi, vậy nên cô vẫn thường bảo mình đã mười lăm rồi, và cô cũng cao ngang với Di và Nan; thêm nữa, cô gần như xinh đẹp chẳng thua kém gì so với bà Susan vẫn hằng tin tưởng. Cô có đôi mắt to mơ màng màu nâu lục nhạt, làn da trắng như sữa lấm chấm nốt tàn nhang vàng và hai hàng lông mày cong cong duyên dáng khiến ánh mắt cô toát lên vẻ e lệ, chất chứa một câu hỏi không lời khiến cho người đối diện, đặc biệt là những cậu choai choai, chỉ mong được trả lời. Tóc cô màu nâu đỏ bóng mượt, bờ môi trên hằn một vết lõm nhỏ xíu, như thể một bà tiên thiện lành nào đó đã ấn ngón tay lên đấy trong lúc làm lễ rửa tội cho Rilla. Rilla, vốn đến cả bạn bè thân thiết nhất cũng không thể phủ nhận được bản tính có phần tự phụ của cô, vẫn cho rằng khuôn mặt cô trông rất ổn nhưng đồng thời lại lo nghĩ mãi về thân hình của mình và chỉ ước gì mẹ cô có thể bị thuyết phục để rồi cho phép cô mặc váy dài hơn. Cái thời Thung Lũng Cầu Vồng xưa, cô mũm mĩm bụ bẫm là thế, ấy vậy nhưng bây giờ, trong thời kỳ phát triển chiều cao, cô lại mảnh mai đến độ không ngờ nổi. Jem và Shirley đã làm cô đau lòng ghê gớm vì gọi cô là “Nhện”. Tuy nhiên, bằng cách nào đó, cô vẫn không rơi vào cảnh chân tay vụng về lóng ngóng. Chuyển động của cô toát lên một điều gì đó khiến ta những tưởng cô chẳng bao giờ bước đi bình thường mà lúc nào cũng đang nhảy múa. Cô được cưng chiều hết mực và thoáng có chiều hướng bị chiều quá sinh hư, nhưng dẫu vậy, nhìn chung mọi người vẫn cho rằng Rilla Blythe là một cô gái rất đáng yêu, cho dù cô không được thông minh như Nan và Di.

Cô Oliver đã trọ ở Bến Ánh Lửa được một năm rồi và tối đó sẽ về nhà nghỉ hè. Gia đình Blythe cho cô ở trọ cốt để chiều lòng Rilla - vốn hết lòng yêu quý cô giáo của mình và thậm chí còn sẵn sàng cho cô ấy ở chung phòng, vì chẳng còn phòng nào khác dư chỗ cả. Gertrude Oliver hai mươi tám tuổi và cuộc đời cô đầy những chông gai. Cô vốn là một cô gái vẻ ngoài ấn tượng, với đôi mắt hạnh màu nâu nhuốm vẻ u sầu, khuôn miệng hóm hỉnh thoáng nét giễu cợt, những bím tóc tết đen dày quấn quanh đầu. Cô không xinh nhưng khuôn mặt toát ra một vẻ quyến rũ đầy bí ẩn. Thậm chí, đến cả cái tâm trạng rầu rĩ và chua cay thỉnh thoảng cô mang cũng khiến Rilla mê mẩn. Chỉ những khi mệt mỏi, cô Oliver mới có tâm trạng đó. Trong toàn bộ khoảng thời gian còn lại, cô vẫn là một người bầu bạn thú vị. Walter và Rilla được cô yêu quý hơn cả còn cô cũng là người bạn đáng tin cậy được cả hai đứa gửi gắm những khát khao, mong ước thầm kín. Cô biết Rilla tha thiết muốn được “ra ngoài” - tham gia các bữa tiệc giống như Nan và Di, được sở hữu những bộ đầm dạ tiệc thanh nhã và… được có nhiều người theo đuổi! Tính bằng số nhiều, thế đấy! Còn về Walter, cô Oliver biết cậu đã viết một loạt thơ sonnet “tặng Rosamond” - tức là Faith Meredith - và rằng cậu vẫn nhắm đến chức giáo sư văn học Anh ở một trường đại học có tiếng nào đó. Cô biết tình yêu nồng nhiệt cậu dành cho cái đẹp cũng như nỗi căm ghét cũng nồng nhiệt không kém dành cho cái xấu; cô biết điểm mạnh cũng như điểm yếu của cậu.

Walter, như trước giờ vẫn thế, là người điển trai nhất trong số các cậu chàng ở nhà Bên Ánh Lửa. Tóc đen bóng mượt, mắt xám sẫm sáng long lanh, đường nét đẹp không tì vết. Và còn là người múa bút thành thơ nữa chứ! Cô Oliver không phải nhà phê bình thiếu vô tư và cô biết rõ Walter Blythe có tài năng cực kỳ đặc biệt. Với một chàng trai hai mươi tuổi đầu mà nói, viết được loạt thơ sonnet đó thì quả là xuất sắc.

Rilla yêu thương Walter bằng cả trái tim. Không giống Jem và Shirley, cậu chưa bao giờ trêu chọc cô. Cậu chẳng bao giờ gọi cô là “Nhện”. Tên thân mật cậu dùng để gọi Rilla là "Rilla-Rilla-của-tôi" - một trò chơi chữ nhỏ dựa trên tên thật của cô, Marilla. Cô được đặt tên theo tên của bà Marilla ở Chái Nhà Xanh, nhưng bà Marilla đã qua đời trước khi cô đủ lớn khôn để có thể hiểu biết rõ về bà, và Rilla ghét cay ghét đắng cái tên ấy vì cho rằng nó cứng nhắc và cổ lỗ kinh khủng khiếp. Sao mọi người không chịu gọi cô bằng cái tên cúng cơm, Bertha, đẹp đẽ đáng kính, thay vì cái tên “Rilla” xuẩn ngốc ấy chứ? Cô không thấy phiền với cách gọi biến tấu của Walter, nhưng không ai khác được phép gọi cô như thế, chỉ trừ cô Oliver mà cũng chỉ thảng hoặc lắm. Cô sẵn sàng chết vì Walter, nếu điều đó có mang lại chút lợi ích nào cho cậu, Rilla nói thế với cô Oliver. Rilla mê mẩn lối nói nhấn mạnh, y như hầu hết các cô gái mười lăm tuổi khác, và niềm cay đắng sâu sắc nhất trên đường đời của cô chính là nỗi hoài nghi rằng Walter đã kể cho Di nghe nhiều bí mật của cậu hơn so với cậu kể cho cô.

“Anh ấy tưởng em chưa đủ lớn để hiểu,” cô từng có lần bất mãn than thở với cô Oliver, “nhưng có phải thế đâu! Và em sẽ không bao giờ kể những chuyện đó cho bất kỳ ai khác trên đời, thậm chí kể cả cô cũng không, cô Oliver ạ. Em sẽ kể cho cô nghe mọi bí mật của em… chỉ là em không thể vui vẻ nổi nếu giữ bất kỳ bí mật nào với cô, cô yêu dấu nhất đời… nhưng em sẽ không đời nào phản bội anh ấy. Em kể cho anh ấy nghe mọi chuyện… thậm chí em còn cho anh ấy đọc nhật ký của em nữa. Vậy mà anh ấy làm em tổn thương kinh khủng khiếp vì đã không kể mọi chuyện cho em. Tuy nhiên, anh ấy cho em đọc mọi bài thơ anh ấy viết… chúng thật tuyệt diệu, cô Oliver ạ. Ôi, em chỉ biết ấp ủ niềm hy vọng rằng một ngày nào đó, trong mắt anh Walter, em cũng có ý nghĩa như người em gái Dorothy có ý nghĩa với Wordsworth vậy. Wordsworth chưa từng viết bất cứ thứ gì giống như những bài thơ của anh Walter… cả Tennyson cũng không.”

“Cô thì không nói thế đâu. Cả hai người họ đã viết rất nhiều thứ vớ vẩn,” cô Oliver lạnh nhạt nói. Rồi, hối hận trước vẻ tổn thương ánh lên trong mắt Rilla, cô vội nói thêm, “Nhưng cô tin chắc Walter cũng sẽ trở thành một nhà thơ vĩ đại - một ngày nào đó - và khi đã lớn hơn, em sẽ được cậu ấy tín nhiệm nhiều hơn.”

“Năm ngoái, hồi anh Walter phải nằm viện vì bệnh thương hàn, em suýt nữa đã phát điên,” Rilla thở dài, hơi ra vẻ quan trọng. “Mọi người chẳng chịu nói cho em biết bệnh tình của anh ấy thực sự là như thế nào, mãi cho tới khi căn bệnh đã qua… bố không cho ai nói gì. Em mừng vì đã không biết… em không thể chịu đựng nổi. Tối nào em cũng khóc một mình cho đến khi ngủ thiếp đi. Nhưng đôi khi,” Rilla cay đắng kết luận - thỉnh thoảng cô thích bắt chước cô Oliver, nói bằng giọng cay đắng, “thỉnh thoảng, em nghĩ anh Walter quan tâm đến Thứ Hai còn hơn là quan tâm đến em.”

Thứ Hai là con chó ở nhà Bên Ánh Lửa, được gọi bằng cái tên đó do đã đến với gia đình Blythe vào một ngày thứ Hai, trong lúc Walter đang đọc Robinson Crusoe. Thật ra, con chó là của Jem nhưng nó cũng rất thân thiết với Walter. Lúc này, nó đang nằm bên cạnh Walter, dũi dũi mũi vào cánh tay cậu, hớn hở đập đập đuôi mỗi khi Walter lơ đễnh vuốt ve nó. Thứ Hai không phải giống cô li hay chó săn lông xù hay chó săn lớn hay Newfoundland. Nó, theo cách nói của Jem, chỉ là một “con chó bình thường” - một con chó quá bình thường, những người khắt khe bổ sung. Chắc chắn, vẻ ngoài không phải là điểm mạnh của Thứ Hai. Những đốm đen rải rác khắp bộ lông màu vàng của nó, chẳng theo một quy luật nào cả, một chấm trong số đó trông như thể vết nhơ ở một bên mắt con chó. Hai tai nó rách tả tơi, vì Thứ Hai chẳng bao giờ giành được thắng lợi trong những cuộc đấu tay đôi. Nhưng nó được sở hữu một tấm bùa may mắn. Nó biết rõ không phải con chó nào cũng có thể đẹp đẽ hay giàu sức truyền cảm hay là kẻ chiến thắng, nhưng mọi con chó đều có thể được yêu thương. Bên trong cái vẻ ngoài thô kệch của nó đang đập một trái tim trìu mến nhất, chung thủy và kiên trung nhất trong mọi trái tim loài chó; và trong đôi mắt màu nâu của nó toát lên một vẻ gì đó mang đậm thần thái con người đến độ bất kỳ nhà thần học nào cũng phải thừa nhận thế. Ở Bên Ánh Lửa, ai cũng yêu quý nó, thậm chí cả bà Susan.

Trong buổi chiều đặc biệt này, Rilla không có gì để phàn nàn về tình hình hiện tại.

“Chẳng phải tháng Sáu là tháng vui say lắm sao?” cô hỏi, mơ màng dõi mắt về phía những đám mây nhỏ trầm lặng màu bạc đang yên bình giăng phía trên Thung Lũng Cầu Vồng. “Ta có những quãng thời gian thú vị đến nhường nào, và thời tiết dễ chịu xiết bao. Nhìn kiểu gì cũng thấy nó thật hoàn hảo.

“Cô không ưa tháng Sáu mấy,” cô Oliver nói kèm theo tiếng thở dài. “Chẳng hiểu sao, nó cứ ẩn tàng điềm gở. Một điều hoàn hảo thực chất chính là một món quà của trời… một dạng đền bù cho điều sẽ xảy ra sau đó. Cô đã chứng kiến chuyện ấy quá thường xuyên đến độ chẳng buồn nghe mỗi khi người ta nói họ có quãng thời gian hoàn hảo. Tuy nhiên, tháng Sáu đúng là vui say thật.”

“Tất nhiên, chẳng có chuyện gì phấn khích cho lắm,” Rilla nói. “Chuyện giật gân duy nhất từng xảy ra Glen suốt cả năm qua là bà cô Mead bị ngất ở nhà thờ. Đôi khi em chỉ ước sao thỉnh thoảng sẽ có chuyện kịch tính gì đó xảy ra.”

“Đừng có ước thế. Những chuyện kịch tính luôn đi kèm vị cay đắng dành cho một người nào đó. Hết thảy những con người vui tươi hớn hở các em rồi sẽ có một mùa hè tươi đẹp biết bao! Trong khi cô thì mốc meo ở Lowbridge!”

“Cô sẽ ghé đây chơi chứ ạ? Em nghĩ, hè này sẽ có nhiều chuyện vui lắm, dù có lẽ em sẽ vẫn chỉ le ve ngoài lề như thường lệ thôi. Thật khó chịu quá thể, cô nhỉ, khi người ta cứ tưởng ta chỉ là một cô bé, trong khi thật ra chẳng phải thế?”

“Em vẫn còn vô khối thời gian để trưởng thành, Rilla ạ. Đừng cầu mong cho tuổi trẻ qua đi. Nó trôi qua vùn vụt ấy. Rồi chỉ chớp mắt, em sẽ bắt đầu nếm mùi đời thôi.”

“Nếm mùi đời! Em muốn ăn nó,” Rilla kêu to, cười phá lên. “Em muốn mọi thứ… tất cả mọi thứ một cô gái có thể có. Chỉ còn một tháng nữa là em tròn mười lăm tuổi rồi, và đến lúc đó, chẳng ai còn có thể gọi em là trẻ con nữa. Em từng nghe ai đó nói rằng, khoảng thời gian từ độ mười lăm đến mười chín tuổi chính là những năm tháng đẹp nhất trong đời người con gái. Em sẽ khiến cho quãng thời gian ấy trở nên tuyệt vời không chê vào đâu được - sẽ chỉ lấp đầy chúng bằng niềm vui.”

“Cứ nghĩ trước những chuyện mình định làm cũng chẳng ích gì đâu… khá chắc là em sẽ không làm được như thế.”

“Ôi, nhưng chỉ cần nghĩ đến thôi cũng đã vui lắm rồi ạ,” Rilla kêu lên.

“Em có nghĩ đến gì ngoài chuyện vui đùa đâu, khỉ con,” cô Oliver khoan dung nói, thầm nghĩ Rilla quả là người lạc quan nhất trần đời. “Chà, tuổi mười lăm còn có ý nghĩa gì khác không nhỉ? Mà mùa thu này em có định đi học cao đẳng không?”

“Không ạ… bất kỳ mùa thu nào khác cũng không. Em không muốn. Em chẳng bao giờ để ý đến tất tật những cái thứ khoa học và chủ nghĩa vốn vẫn khiến Nan và Di phát rồ phát dại lên đâu. Mà đã có năm anh chị của em đi học cao đẳng đại học. Chắc chắn thế là đủ lắm rồi. Gia đình nào mà chẳng bắt buộc phải có một thành viên tối dạ ạ. Em khá sẵn lòng làm người tối dạ, chỉ cần em có thể xinh đẹp, hấp dẫn, vui vẻ. Em chẳng thể thành người giỏi giang được. Em chẳng có tài năng gì hết, và cô không thể tưởng tượng được việc đó lại dễ chịu đến mức nào đâu. Không ai kỳ vọng em phải làm được gì. Mà em cũng chẳng thể là người nội trợ đảm đang, biết nấu ăn. Em ghét khâu vá, lau dọn nhà cửa, và đến bà Susan còn không dạy được em làm bánh quy thì chẳng ai khác có thể đâu. Bố thường bảo em chẳng làm khó nhọc, cũng không kéo sợi. Vậy nên, ắt hẳn em phải là một bông huệ ngoài đồng rồi,” Rilla kết luận, lại cười rộ lên lần nữa.

“Em vẫn còn quá trẻ, chớ nên hoàn toàn từ bỏ việc học hành, Rilla ạ.”

“Ôi, mùa đông sắp tới, mẹ sẽ phụ đạo cho em một khóa đọc sách. Nó sẽ chuốt bóng lại tấm bằng cử nhân của mẹ. Thật may là em thích đọc. Đừng nhìn em bằng ánh mắt buồn phiền và chê trách như thế, cô yêu dấu ơi. Em chẳng thể tỏ ra điềm đạm và nghiêm túc được, trong mắt em, thứ gì cũng nhuộm một màu hồng và rạng rỡ như cầu vồng vậy. Tháng sau em mười lăm tuổi rồi… sang năm là mười sáu… đến năm tiếp theo nữa là mười bảy. Còn gì có thể mê hoặc hơn thế được chứ?”

“Trộm vía,” Gertrude Oliver nói, nửa cười trêu, nửa nghiêm túc. “Trộm vía, Rilla-Rilla-của-tôi ơi.”

← Nguyên văn: Rilla-my-Rilla.

← Theo Kinh Thánh, Matthew 6:28: “Còn về phần quần áo, các ngươi lại lo lắng mà làm chi? Hãy ngắm xem những hoa huệ ngoài đồng mọc lên thế nào, chẳng làm khó nhọc, cũng không kéo sợi, nhưng ta phán cùng các ngươi, dẫu vua Solomon sang trọng đến đâu, cũng không được mặc áo tốt như một hoa nào trong giống đó.”

3. Nô đùa dưới ánh trăng

Rilla - đến giờ vẫn nhắm tịt mắt mỗi khi đi ngủ nên lúc nào trông cũng như thể đang cười hớn hở trong giấc ngủ - ngáp và duỗi người rồi mỉm cười với Gertrude Oliver. Chiều tối hôm trước cô Oliver vừa từ Lowbridge đến chơi và đã bị thuyết phục nán lại để tham dự vũ hội ngọn hải đăng Bốn Làn Gió tối hôm sau.

“Ngày mới đang gõ vào cửa sổ rồi kìa. Không biết nó sẽ mang lại điều gì cho chúng ta đây.”

Cô Oliver khẽ rùng mình. Cô chẳng bao giờ chào đón ngày mới với niềm hứng khởi như Rilla. Cô đã sống đủ lâu để biết rằng một ngày mới có thể mang đến một điều kinh khủng.

“Em nghĩ điều hay ho nhất mà mỗi ngày mang tới cho ta chính là sự khó lường của nó,” Rilla nói tiếp. “Thật vui xiết bao khi thức dậy như này giữa một buổi sáng rạng ngời, băn khoăn không biết ngày hôm nay sẽ trao cho ta những bất ngờ gì. Em luôn mơ mơ màng màng chừng mười phút rồi mới dậy hẳn, tưởng tượng về những điều tuyệt vời có thể xảy ra trước khi trời tối.”

“Cô hy vọng hôm nay sẽ xảy ra một chuyện cực kỳ bất ngờ,” Gertrude nói. “Cô hy vọng sẽ có tin rằng cuộc chiến tranh giữa Đức và Pháp đã bị đẩy lui.”

“Ô… phải,” Rilla lơ đãng nói. “Nếu không như thế thì em đoán là tình hình sẽ tệ lắm. Nhưng nó sẽ không thật sự ảnh hưởng nghiêm trọng đến chúng ta, đúng không ạ? Cô Oliver ơi, tối nay em nên mặc váy trắng hay cái váy mới màu xanh lục nhỉ? Tất nhiên, cái váy xanh thì đẹp hơn hẳn, nhưng em hơi sợ không dám mặc nó tới một vũ hội bên bờ biển, vì chỉ e sẽ có chuyện xảy ra với nó mất. Mà cô sẽ làm cho em kiểu tóc mới chứ ạ? Không một cô gái nào khác ở Glen từng để tóc kiểu đó và nó sẽ gây chấn động lớn cho xem.”

“Sao em thuyết phục được mẹ cho phép tới vũ hội thế?”

“Ôi, anh Walter đã dỗ ngon dỗ ngọt mẹ đấy ạ. Anh ấy biết thừa nếu không được đi, em sẽ tan vỡ trái tim mất. Đây là bữa tiệc trưởng thành đích thực đầu tiên của em, cô Oliver ơi, và cả tuần nay đêm nào em cũng thao thức nghĩ về nó. Sáng nay, khi nhìn thấy mặt trời tỏa nắng, em chỉ muốn reo lên vì vui mừng. Hôm nay, trời mà mưa thì sẽ thật kinh khủng lắm. Có lẽ em sẽ mặc cái váy xanh và chấp nhận mạo hiểm thôi vậy. Em muốn mình trông xinh đẹp hết mức ở bữa tiệc đầu tiên trong đời. Thêm nữa, nó dài hơn cái váy trắng của em chừng hai phân. Và em cũng sẽ đi đôi giày khiêu vũ màu bạc nữa. Hồi Giáng sinh vừa rồi cô Ford gửi nó đến cho em mà em vẫn chưa có cơ hội xỏ lần nào. Nó xinh cực kỳ ấy. Ôi, cô Oliver ơi, em hy vọng sẽ có một vài cậu con trai mời em khiêu vũ. Nếu không có ai làm thế và em phải vênh mặt ngồi dựa tường suốt cả buổi tối thì em sẽ chết vì nhục nhã mất, thật đấy ạ. Tất nhiên Carl và Jerry không nhảy được vì hai anh ấy là con trai mục sư, nếu không thì em đã có thể cậy nhờ họ cứu em thoát khỏi nỗi hổ thẹn tột độ.”

“Em sẽ có vô khối bạn nhảy ấy chứ… toàn bộ cánh con trai bên kia cảng đều sẽ tham gia mà… thể nào cũng sẽ nam nhiều nữ ít.”

“Em rất vui vì mình không phải con gái mục sư,” Rilla cười giòn. “Faith tội nghiệp đang tức điên lên vì không dám khiêu vũ tối nay. Tất nhiên, chị Una thì chẳng thèm quan tâm. Ai đó đã bảo với Faith là người ta sẽ tổ chức hoạt động làm kẹo bơ cứng trong bếp cho những ai không khiêu vũ, và giá mà cô có thể nhìn thấy vẻ mặt của chị ấy lúc đó. Em đoán là chị ấy và Jem sẽ ngồi ngoài bãi đá gần hết buổi tối. Cô có biết là cả lũ bọn em định đi bộ ra tít tận nhánh sông nhỏ bên dưới Ngôi Nhà Mơ Ước cũ rồi sau đó dong buồm tới ngọn hải đăng không? Chuyện đó quả là tuyệt nhất trần đời phải không ạ?”

“Hồi mười lăm tuổi, cô cũng chuộng lối nói nhấn mạnh và mức so sánh cao nhất,” cô Oliver nói giọng mỉa mai. “Cô nghĩ bữa tiệc hứa hẹn sẽ mang lại nhiều điều thú vị cho cánh trẻ. Cô thì e là sẽ thấy chán ngắt. Sẽ chẳng có ai trong đám trai trẻ ấy thèm khiêu vũ với một gái già như cô đâu. Jem và Walter sẽ rủ lòng thương mà mời cô nhảy một lần. Vậy nên em chẳng thể trông mong cô ngóng đợi nó với tâm trạng háo hức trẻ trung đầy nhiệt huyết như em đâu.”

“Nhưng bữa tiệc đầu đời của cô có vui không, cô Oliver?”

“Không, cô đã có một trải nghiệm đáng ghét. Cô ăn mặc xoàng xĩnh, thô kệch và chẳng có ai chịu mời cô khiêu vũ, ngoài một cậu chàng còn thô kệch và ăn mặc xoàng xĩnh hơn cả cô. Cậu ta quá vụng về khiến cô chẳng ưa nổi… và thậm chí đến cậu ta cũng chẳng thèm mời cô nhảy lần nữa. Cô không có thời con gái đích thực, Rilla ạ. Đó là một mất mát đáng buồn. Chính bởi vậy, cô muốn em có một thời tuổi hoa thật tươi đẹp, hạnh phúc. Và cô hy vọng bữa tiệc đầu đời của em sẽ là bữa tiệc khiến em ghi nhớ suốt đời với niềm vui thú.”

“Đêm qua, em mơ thấy mình đang ở vũ hội và đúng giữa buổi thì phát hiện ra em đang mặc áo kimono đi giày ngủ,” Rilla thở dài. “Em tỉnh dậy, thở hổn hển vì hoảng sợ.”

“Nhân nói về các giấc mơ… Cô đã có một giấc mơ quái lạ,” cô Oliver lơ đãng nói. “Đó là một giấc mơ sống động, như thỉnh thoảng cô vẫn mơ… không phải dạng giấc mơ bình thường vốn mơ hồ lộn xộn… mọi thứ rõ ràng và chân thật y như ngoài đời vậy.”

“Cô mơ thấy gì ạ?”

“Cô đang đứng trên bậc thềm, ở chính nhà Bên Ánh Lửa này, phóng tầm mắt nhìn xuống những cánh đồng làng Glen. Đột nhiên, xa xa, cô nhìn thấy một con sóng bạc sáng lấp lánh trải dài đang cắt qua cánh đồng. Con sóng càng lúc càng tiến lại gần… chỉ là một chuỗi những con sóng nhỏ trắng xóa giống hệt như những con sóng thỉnh thoảng vẫn xô lên bãi cát ven biển. Làng Glen đang dần bị nuốt chửng. Cô nghĩ,”Chắc chắn sóng sẽ không tiến lại gần nhà Bên Ánh Lửa đâu… nhưng chúng càng lúc càng lại gần hơn… nhanh như chớp… Cô còn chưa kịp di chuyển hay í ới gì thì chúng đã chạy đến ngay dưới chân… và mọi thứ đều biến mất… nơi làng Glen tọa lạc, chẳng còn lại gì ngoài dòng nước cuồn cuộn thê lương. Cô cố gắng lùi lại đằng sau… và cô nhìn thấy gấu váy cô ướt đẫm máu… rồi cô tỉnh dậy… run rẩy. Cô không thích giấc mơ đó. Nó mang điềm gở như thế nào đó. Đối với cô, những giấc mơ sống động kiểu đó lúc nào cũng ‘thành hiện thực’.”

“Em hy vọng giấc mơ đó không có nghĩa là một con bão từ đằng Đông đang kéo tới phá hủy buổi tiệc,” Rilla lầm bầm.

“Cái độ tuổi mười lăm vô phương cứu chữa!” cô Olvier nói cộc lốc. “Không đâu, Rilla-Rilla-của-tôi ơi, cô không nghĩ là có bất kỳ nguy cơ nào cho thấy nó dự báo điều gì kinh khủng như thế đâu.”

Từ vài ngày nay, một bầu không khí căng thẳng vẫn đang ngấm ngầm giăng mắc nơi mái nhà Bên Ánh Lửa. Chỉ có độc Rilla, còn bận mê mải với cuộc đời đang chớm nở của mình, là không ý thức được gì về nó. Bác sĩ Blythe thường xuyên để lộ vẻ mặt nghiêm trọng và không nhắc nhỏm gì mấy về tờ nhật báo. Jem và Walter rất quan tâm tới những tin tức mà nó mang lại. Chiều tối hôm đó, Jem phấn khích đi tìm Walter.

“Ối chà chà, nước Đức đã tuyên chiến với Pháp rồi này. Thế này thì có nghĩa là nước Anh có lẽ cũng sẽ tham chiến… và nếu Anh tham chiến… chậc chậc, cuối cùng thì Người Thổi Sáo em từng tưởng tượng ra ngày xưa cũng đến rồi.”

“Đó không phải tưởng tượng,” Walter chậm rãi nói. “Đó là linh cảm… là điềm báo… em thật sự đã thoáng nhìn thấy ông ta vào buổi chiều cách đây lâu lắm rồi ấy, anh Jem ạ. Giả dụ nước Anh tham chiến thật thì sao nhỉ?”

“Trời ạ, tất cả chúng ta đều sẽ phải tham gia để giúp đỡ mẫu quốc chứ sao.” Jem hân hoan kêu lên. “Ta không thể bỏ mặc người mẹ già tóc bạc vùng biển Bắc phải chiến đấu một mình được, đúng không? Nhưng em không đi được đâu… bệnh thương hàn đã loại em ra khỏi vụ đó rồi.”

Walter lặng lẽ phóng tầm mắt qua khắp Glen, tít tới bến cảng xanh ngắt gợn sóng lăn tăn đằng sau nó.

“Chúng ta là những con thú non… một khi gia đình bị động đến thì chúng ta phải dốc hết sức bình sinh mà giương nanh múa vuốt,” Jem vui vẻ nói tiếp, xọc một bàn tay màu nâu nhạy cảm, gầy guộc, khỏe khoắn - bàn tay của một bác sĩ phẫu thuật bẩm sinh, như bố cậu thường nghĩ - làm rối tung những lọn tóc đỏ. “Đó sẽ là một chuyến phiêu lưu ra trò! Nhưng có lẽ bộ trưởng Bộ Ngoại giao Anh Grey hoặc một vài người trong số những ông già thận trọng kia sẽ dàn xếp được mâu thuẫn vào phút chót. Tuy nhiên, họ mà bỏ rơi nước Pháp trong cơn hoạn nạn thì thể nào cũng là một nỗi hổ nhục ghê gớm. Nếu họ mà không làm thế thì thể nào chúng ta cũng sẽ được chứng kiến ít trò vui. Chậc, chắc hẳn đã đến lúc sẵn sàng vui chơi thả phanh ở ngọn hải đăng rồi.”

Jem rời đi, miệng huýt vang, "Với trăm người thổi sáo, và tất cả, tất cả" còn Walter đứng yên tại chỗ một hồi lâu. Trán cậu hơi nhíu lại. Chuyện xảy đến đột ngột chẳng khác nào một trận mây dông sầm sì. Mới vài ngày trước thôi, thậm chí còn chẳng có ai từng nghĩ đến một chuyện như thế. Giờ nghĩ đến mới thấy nó thật lố bịch. Người ta sẽ phải tìm ra cách nào đó thôi. Chiến tranh là một thứ gớm guốc, kinh khủng, xấu xa - quá kinh khủng và gớm guốc, chẳng thể xảy ra giữa thế kỷ hai mươi giữa những quốc gia văn minh được. Riêng chuyện nghĩ đến nó thôi cũng đã thật ghê tởm rồi và Walter không khỏi khó chịu trước nguy cơ nó đe dọa đến vẻ đẹp của cuộc sống. Cậu sẽ không nghĩ đến nó… cậu sẽ kiên quyết gạt nó ra khỏi tâm trí. Ngôi làng Glen lâu đời mới đẹp làm sao giữa độ chín muồi tháng Tám, với cả dãy ấp trại rợp bóng cây, những cánh đồng đã canh tác và những khu vườn tĩnh lặng. Bầu trời đằng Tây như một viên ngọc trai khổng lồ vàng rực. Xa xa dưới kia, bến cảng phủ một lớp ánh trăng mới lên như màn sương giá. Không gian được lấp đầy những âm thanh tinh tế - tiếng chim cổ đỏ hót khi còn đương ngái ngủ, tiếng gió rì rầm khe khẽ trong những tán cây buổi chạng vạng, nghe thật đẹp và nhuốm vẻ thê lương, tiếng những cây dương lá rung xào xạc, vừa thì thầm trò chuyện với nhau bằng chất giọng trong vắt như tiếng bạc vừa rung rung những phiến lá xinh xắn hình trái tim; cộng thêm tiếng cười trẻ trung rộn ràng vẳng ra từ cửa sổ các căn phòng nơi mấy cô gái đang sửa soạn cho buổi vũ hội. Cả thế giới đang tắm mình trong vẻ đẹp đầy khiêu khích của âm thanh và màu sắc. Cậu sẽ chỉ nghĩ đến những điều này và đến niềm vui sâu kín khó bề diễn tả được chúng mang lại cho mình. “Dù sao đi nữa, sẽ chẳng ai trông chờ mình đi đâu,” cậu nghĩ. “Như anh Jem nói rồi đấy, bệnh thương hàn đã giải quyết chuyện đó rồi.”

Rilla đang đua người ra ngoài cửa sổ phòng, lúc này cô đã thay xong trang phục để dự vũ hội. Một bông hoa păng xê vàng trượt khỏi mái tóc cô, rơi ra ngoài bậu cửa, y như một ngôi sao băng màu vàng. Cô cố bắt lấy nó nhưng chỉ hoài công… tuy nhiên số hoa còn lại cũng đủ rồi. Cô Oliver đã tết một tràng hoa nhỏ để cô học trò cùng đội lên đầu.

“Không gian tĩnh lặng dễ chịu biết bao… chẳng phải như thế thật tuyệt lắm sao? Chúng ta sẽ có một buổi tối hoàn hảo. Nghe kìa, cô Oliver… em có thể nghe khá rõ tiếng hai cái chuông cũ ở Thung Lũng Cầu Vồng. Chúng đã treo ở đó được hơn mười năm rồi.”

“Tiếng chuông rung trong gió luôn khiến cô nghĩ đến thứ âm nhạc tuyệt vời trên trời mà Adam và Eve từng nghe ở vườn Địa Đàng trong tác phẩm của Milton,” cô Oliver đáp lại.

“Hồi còn nhỏ, chúng em từng chơi rất vui ở Thung Lũng Cầu Vồng,” Rilla mơ màng nói.

Giờ, chẳng ai còn chơi đùa ở Thung Lũng Cầu Vồng nữa. Vào những buổi chiều tối mùa hè, nơi đó lặng ngắt như tờ. Walter rất thích tới đó đọc sách. Jem và Faith thì hẹn hò khá thường xuyên ở đây, Jerry và Nan tới nơi này để miệt mài theo đuổi các cuộc tranh luận cãi cọ liên tu bất tận về những chủ đề uyên thâm dường như là phương thức tán tỉnh ưa thích của họ. Còn Rilla có riêng một thung lũng nhỏ rợp bóng cây làm chốn ưa thích để ngồi mơ mộng.

“Trước khi đi, em phải chạy xuống bếp để chào bà Susan một câu đây ạ. Em mà không làm thế thì bà ấy sẽ không bao giờ tha thứ cho em đâu.”

Rilla ùa vào trong căn bếp mờ tối nhà Bên Ánh Lửa - nơi bà Susan đang nhàm tẻ mạng tất - và khiến cả căn phòng sáng bừng lên dưới vẻ đẹp của cô. Cô mặc chiếc váy màu xanh lục điểm xuyết những vòng hoa cúc nhỏ màu hồng, đi tất lụa và giày khiêu vũ màu bạc. Cô trang điểm những bông păng xê vàng trên tóc và cả trên cần cổ trắng muốt như kem. Cô xinh đẹp, trẻ trung và rạng ngời đến độ cả bà Sophia Crawford cũng không cưỡng nổi mà đem lòng ngưỡng mộ - và những thứ trần tục phù du được bà Sophia Crawford ngưỡng mộ thì chẳng nhiều nhặn gì cho cam. Bà Sophia và bà Susan đã hòa giải, hoặc phớt lờ, mối bất hòa ngày xưa kể từ khi bà Sophia chuyển đến sống ở Glen và tối tối, bà Sophia thường băng đường ghé thăm hàng xóm, hòng bày tỏ lòng hữu hảo. Bà Susan không phải lần nào cũng nhiệt tình chào đón bà hàng xóm vì bà Sophia chẳng thuộc kiểu bầu bạn có thể được gọi là biết cách làm vui lòng người khác. “Có những khi khách ghé chơi nhà nhưng cũng có khi là khách đến ám quẻ, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan có lần đã nói, bỏ ngỏ cái khả năng trường hợp của bà Sophia có lẽ thuộc về vế sau.

Bà Sophia có bộ mặt dài, nhăn nheo, tái nhợt; mũi dài mảnh, môi dài mỏng, hai bàn tay dài gầy guộc tái nhợt, thường chắp lại vẻ đầy cam chịu, đặt trên vạt váy bằng vải trúc bâu đen. Dường như thứ gì ở bà ta cũng vừa dài vừa mỏng vừa tái nhợt. Bà ta rầu rĩ nhìn Rilla Blythe rồi buồn bã hỏi, “Tóc trên đầu cháu đều là của cháu hết đấy à?”

“Tất nhiên là thế rồi ạ,” Rilla phẫn nộ kêu lên.

“A, ôi chao!” bà Sophia thở dài. “Có lẽ thà không phải thế lại tốt hơn cho cháu đấy! Tóc nhiều như vậy sẽ hút mất sinh khí của người ta. Ta nghe nói đó là dấu hiệu của bệnh lao phổi. Chậc, ta chẳng bao giờ tán thành trò nhảy nhót. Ta từng quen một cô gái đã lăn ra chết trong lúc khiêu vũ đấy. Thật chẳng hiểu nổi tại sao vẫn còn có người có thể nhảy nhót trở lại sau sự trừng phạt như thế cơ chứ.”

“Cô ấy có bao giờ nhảy nhót trở lại không ạ?” Rilla hỏi giọng xấc xược.

“Ta đã bảo cô ta lăn ra chết rồi mà. Tất nhiên cô ta chẳng bao giờ nhảy nhót trở lại, tội nghiệp thay. Cô ta là một người nhà Kirke ở Lowbridge đấy. Cháu không định cứ thế đi ra ngoài, để mặc cái cổ trần phơi ra thế đấy chứ?”

“Tối nay trời nóng mà,” Rilla phản đối. “Nhưng lúc trên biển, cháu sẽ quàng khăn.”

“Ta từng biết một con thuyền chở đầy đám thanh thiếu niên dong buồm chạy trên bến cảng đó hồi bốn mươi năm trước, vào một đêm y hệt như đêm nay, một đêm giống y sì đúc đêm nay luôn,” bà Sophia sầu thảm nói, “và họ đã bị lật thuyền và chết đuối, tất tật mọi người không trừ lại một ai. Hy vọng tối nay cháu sẽ không gặp phải chuyện gì như thế. Cháu đã bao giờ thử làm gì với đám tàn nhang chưa? Ta từng phát hiện ra nước mã đề quả thật hiệu quả lắm đấy.”

“Chắc chắn bà là người am hiểu về tàn nhang rồi, bà Sophia ạ,” bà Susan nói, nóng lòng muốn bảo vệ Rilla. “Hồi còn con gái, bà chẳng nhiều tàn nhang đến độ không con cóc nào đọ nổi còn gì. Rilla chỉ lên tàn nhang vào mùa hè thôi nhưng tàn nhang của bà thì bất di bất dịch, từ mùa này sang mùa khác; mà bà cũng lại chẳng có lấy một màu da nền bên dưới những vết tàn nhang ấy như con bé. Cháu trông xinh lắm, Rilla ạ, và kiểu tóc của cháu cũng hợp đấy. Nhưng cháu không định đi đôi giày khiêu vũ đó từ đây tới cảng đấy chứ?”

“Ô, không đâu ạ. Tất cả bọn cháu sẽ đều đi giày cũ tới cảng và mang giày khiêu vũ theo. Bà có thích chiếc váy của cháu không, bà Susan?”

“Nó nhắc ta nhớ lại chiếc váy ta từng mặc hồi còn thiếu nữ,” bà Sophia thở dài nói trước khi bà Susan kịp đáp. “Nó cũng có màu xanh lục đính những chùm hoa nhỏ màu hồng và viền ren từ eo đến gấu váy. Hồi đó, chúng ta không mặc những thứ thiếu vải mà đám con gái thời nay ưa chuộng. Chao ơi, thời gian đã làm thay đổi nhiều điều và ta e rằng không phải theo chiều hướng tốt đẹp. Tối đó ta đã làm nó thủng một lỗ to tướng và có người đã làm đổ cả một cốc trà lên khắp cái váy. Phá hủy nó hoàn toàn. Nhưng ta hy vọng cái váy của cháu sẽ không gặp phải chuyện gì. Có lẽ nó nên dài thêm chút nữa mới phải; hai cẳng chân cháu dài và gầy guộc ghê quá.”

“Cô bác sĩ Blythe không đồng ý để cho các cô bé ăn mặc như người lớn,” bà Susan cứng nhắc nói, chỉ đơn thuần muốn làm mất mặt bà Sophia. Nhưng Rilla cảm thấy bị xúc phạm. Một cô bé cơ đấy! Cô đùng đùng phẫn nộ đi ra khỏi bếp. Tinh thần cô phấn khởi trở lại khi cô nhận thấy mình đã gia nhập đoàn người vui vẻ đang trên đường tiến đến ngọn hải đăng Bốn Làn Gió.

Mấy anh em nhà Blythe rời khỏi nhà Bên Ánh Lửa trong giai điệu u sầu được tạo thành từ tiếng sủa ăng ẳng của chú chó Thứ Hai - lúc này đang bị nhốt trong kho thóc để phòng ngừa nó tự biến mình thành một vị khách không mời mà đến ở ngọn hải đăng. Mấy anh em tạt qua làng rủ nhà Meredith còn những người khác gia nhập khi cả nhóm đi bộ xuôi con đường cảng cũ. Mary Vance, lộng lẫy trong chiếc váy vải nhiều màu xanh dương kèm áo mặc ngoài bằng ren, bước ra khỏi cánh cổng nhà cô Cornelia và tự động đi cùng nhóm với Rilla và cô Oliver - lúc này cũng đang đi bộ chung cả bọn và không mấy hào hứng đón chào cô nàng. Rilla không yêu quý Mary Vance cho lắm. Cô không bao giờ quên được cái ngày đáng xấu hổ bị Mary cầm con cá tuyết khô đuổi chạy khắp làng. Mary Vance không hẳn được bất kỳ ai trong nhóm bạn bè cô nàng ưa thích. Dẫu vậy, chúng vẫn vui vẻ làm bạn với cô - miệng lưỡi cô nàng cay độc ghê gớm, thành ra lại rất thú vị. “Mary Vance đã trở thành thói quen của chúng ta, cho dù có đang tức giận chị ấy đến phát điên thì chúng ta vẫn chẳng thể thiếu chị ấy,” Di Blythe từng có lần nói.

Hầu hết các thành viên của cái nhóm nhỏ này đều đi thành từng cặp. Tất nhiên, Jem đi cùng Faith Meredith còn Jerry Meredith đi với Nan Blythe. Di và Walter đi cùng nhau, mải mê với cuộc chuyện trò tâm sự khiến Rilla phải ghen tị.

Carl Meredith đi bên cạnh Miranda Pryor, cốt là để giày vò Joe Milgrave chứ chẳng phải vì bất kỳ lý do nào khác. Mọi người đều biết Joe mê cô nàng Miranda ấy như điếu đổ nhưng lại nhút nhát nên dẫu có bao nhiêu cơ hội cũng chẳng dám theo đuổi. Có lẽ nếu trời tối đen thì Joe cũng có thể gom đủ dũng khí mà rảo bước tiến đến bên cạnh Miranda, nhưng ở đây, giữa buổi chạng vạng rạng rỡ ánh trăng, cậu chẳng cách nào làm thế được. Vậy nên cậu nặng nề cất bước theo sau đoàn người, vừa đi vừa nghĩ đủ thứ không hay ho về Carl Meredith. Miranda là con gái lão Ria Mọc Trên Trăng; cô không bị ghét bỏ giống cha mình nhưng cũng không được nhiều người theo đuổi cho lắm, bởi người vốn nhỏ thó xanh xao, mờ nhạt, có phần hay cười khúc khích vẻ bồn chồn. Tóc cô màu bạch kim, đôi mắt to như hai viên cầu sứ màu xanh dương, trông cứ như thể hồi còn nhỏ cô từng bị dọa mất mật một trận và đến tận bây giờ vẫn chưa bình thường trở lại được. Cô thích đi với Joe hơn là với Carl, vì đi với Carl cô chẳng thấy thoải mái chút nào. Dẫu vậy, cũng khá vinh dự khi được đi cạnh một chàng sinh viên, lại còn là con trai mục sư nữa chứ.

Shirley Blythe đi cùng Una Meredith và cả hai đều tương đối im lặng, vì tính cách hai người vốn từ xưa đã vậy. Shirley giờ đã là một chàng trai mười sáu tuổi, điềm tĩnh, tinh tế, chín chắn và dư dả sự hài hước âm thầm. Cậu vẫn là “cậu bé nâu” của bà Susan, với mái tóc nâu, đôi mắt nâu, làn da nâu sáng. Cậu thích đi cùng Una Meredith vì cô chẳng bao giờ tìm cách bắt cậu trò chuyện hay nói huyên thiên làm phiền cậu. Una vẫn ngọt ngào và rụt rè y như cái thời Thung Lũng Cầu Vồng, và đôi mắt to màu xanh dương sẫm của cô cũng vẫn mơ màng và bâng khuâng như ngày ấy. Cô ấp ủ một niềm cảm mến thầm kín dành cho Walter Blythe, được giấu giếm cẩn thận đến độ ngoài Rilla ra, chẳng ai từng thấy hồ nghi. Rilla lấy làm đồng cảm với cô và rất mong Walter sẽ đáp lại. Cô thích Una hơn Faith - vẻ đẹp và sự tự tin của Faith có phần lấn át các cô gái khác, mà Rilla thì chẳng thích thú gì nếu bị lấn át.

Nhưng ngay lúc này đây, cô đang rất hạnh phúc. Thật tuyệt vời xiết bao khi được dạo chơi cùng bạn bè trên con đường tranh tối tranh sáng lác đác cây vân sam, linh sam non tiết ra thứ nhựa thơm tỏa hương thấm đẫm bầu không khí xung quanh. Ánh sáng sót lại của buổi hoàng hôn lan tràn sau những rặng đồi phía Tây. Trước mặt chúng là hải cảng lấp lánh. Một quả chuông ngân rung giữa nhà thờ nhỏ bên kia cảng và các nốt nhạc ảo mộng vẫn nấn ná nãy giờ đã tắt lịm quanh những mũi đất tím ngắt lờ mờ tối. Vịnh biển phía xa kia vẫn xanh ngăn ngắt lấp lánh như rải bạc trong ánh ngày tàn. Rilla yêu xiết bao cuộc đời này. Cô sắp trải qua một quãng thời gian tuyệt vời. Chẳng có gì trên đời cần phải lo lắng, kể cả những nốt tàn nhang và đôi chân dài quá khổ, chẳng có gì hết, ngoại trừ một nỗi e sợ vặt vãnh vẫn ám ảnh cô, là sẽ chẳng có ai mời cô khiêu vũ. Thật tốt đẹp xiết bao, đáng mãn nguyện xiết bao khi ta được sống… được mười lăm tuổi… được xinh đẹp. Rilla hít một hơi thở sâu đầy mê đắm… nhưng rồi bị nghẹn lại giữa chừng, có phần đột ngột. Jem đang kể cho Faith nghe một câu chuyện nào đó… một chuyện đã xảy ra ở cuộc Chiến tranh Balkan.

“Anh bác sĩ mất cả hai chân… chúng đã nát tươm… và anh ta bị bỏ lại chờ chết trên chiến trường. Anh ta bò từ chỗ người này sang người khác, tìm tới tất cả thương binh ở xung quanh, gắng gượng hết sức, làm tất cả những gì có thể hòng xoa dịu nỗi thống khổ của họ… chưa từng một lần nghĩ tới bản thân… đúng lúc đang buộc mảnh bằng gạc quanh cẳng chân một người thì anh ta hoàn toàn kiệt sức. Người ta tìm thấy họ ở đó, hai bàn tay không chút sinh khí của người bác sĩ vẫn đang trong tư thế siết chặt đoạn băng gạc, máu đã ngừng chảy và tính mạng của người thương binh kia đã được cứu. Quả là anh hùng, Faith nhỉ? Để anh kể cho em nghe nhé, lúc anh đọc được chuyện này…”

Jem và Faith tiếp tục tiến về phía trước, thoát khỏi tầm nghe. Gertrude Oliver đột nhiên rùng mình. Rilla siết chặt cánh tay cô đầy thông cảm.

“Chuyện đó rùng rợn quá, cô Oliver nhỉ? Em không biết tại sao anh Jem lại đi kể những câu chuyện kinh khủng như thế vào đúng lúc chúng ta đang muốn được vui vẻ như này.”

“Em thấy đó là chuyện rùng rợn sao, Rilla? Cô lại thấy nó thật tuyệt vời… thật đẹp. Một câu chuyện như thế khiến cho người ta phải hổ thẹn vì từng có khi nào hoài nghi vào nhân tính. Hành động của người đàn ông đó thật thánh thiện. Và cả cái cách loài người đáp lại lý tưởng về sự hy sinh quên mình. Còn về chuyện cô rùng mình, cô cũng không biết tại sao nữa. Tối hôm nay ấm trời mà nhỉ. Có lẽ ai đó đang bước đi bên trên cái chốn tối tăm dưới ánh sao mà trong tương lai sẽ trở thành nấm mồ dành cho cô. Giải thích theo lối mê tín xưa thì sẽ là như thế đấy. Chậc, cô sẽ không nghĩ đến chuyện đó trong buổi tối tươi đẹp ngày hôm nay nữa. Em biết không, Rilla, mỗi khi trời tối, cô luôn thấy mừng vì mình đang sống ở nông thôn. Ở nơi này, chúng ta được biết đến sức hút đích thực của đêm mà những cư dân thành thị chẳng bao giờ hiểu được. Ở vùng nông thôn, đêm nào cũng đẹp, thậm chí kể cả những đêm dông bão. Cô thích cơn bão đêm hoang dại trên bờ vịnh lâu đời này. Còn về một đêm như đêm nay, nó gần như đẹp thái quá; nó là đêm dành cho tuổi trẻ, cho cõi mơ, và cô phần nào thấy sợ nó.”

“Em cảm thấy như thể em chính là một phần của nó vậy,” Rilla nói.

“À phải đấy, em vẫn còn trẻ, đủ để không sợ hãi những thứ hoàn hảo. Ái chà, chúng ta đang ở Ngôi Nhà Mơ Ước rồi này. Hè này nó có vẻ hiu quạnh quá. Cánh nhà Ford không về đây à?”

“Vợ chồng bác Ford và Persis thì không ạ. Kenneth có về, nhưng anh ấy ở cùng họ hàng nhà ngoại bên kia cảng. Hè này bọn cháu không gặp anh ấy mấy. Anh ấy bị khập khiễng nên không đi lại loanh quanh nhiều.”

“Khập khiễng? Cậu ta gặp chuyện gì vậy?”

“Anh ấy bị rạn mắt cá chân trong lúc chơi bóng đá hồi mùa thu vừa rồi và gần như phải nằm bẹp trên giường suốt cả mùa đông. Từ đó anh ấy phải đi lại cà nhắc nhưng từ bấy đến giờ tình hình đang được cải thiện rồi và anh ấy mong là không bao lâu nữa nó sẽ ổn cả thôi. Anh ấy mới lên nhà Bên Ánh Lửa có mỗi hai lần.”

“Ethel Reese phải nói là phát điên phát rồ lên vì cậu ấy,” Mary Vance nói. “Cứ động chuyện liên quan đến cậu ta là cô nàng chẳng còn lý trí gì nữa. Buổi tối cầu nguyện vừa rồi, cậu ta cùng cô nàng đi về nhà từ nhà thờ bên kia cảng và cứ nhìn cái vẻ ta đây mà cô ta trưng ra kể từ lúc ấy thì quả thật khiến ta chán chẳng muốn sống nữa. Cứ như thể một cậu chàng Toronto như Ken Ford lại có khi nào thật lòng để ý đến một cô nàng nhà quê như Ethel ấy!”

Rilla đỏ bừng mặt. Nếu Kenneth Ford có đi bộ về nhà cùng Ethel Reese cả chục lần thì cô cũng chẳng thấy làm sao hết… chẳng sao hết! Anh ấy có làm cái gì đi nữa thì cô cũng chẳng thấy làm sao hết. Anh ấy lớn hơn cô nhiều. Anh chơi thân với Nan, Di và Faith, chỉ coi cô, Rilla, như một đứa trẻ con chẳng bao giờ khiến anh chú ý, trừ những lúc muốn trêu chọc cô. Cô ghét Ethel Reese và Ethel Reese cũng ghét cô - vẫn luôn ghét cô kể từ hồi Walter nện cho Dan một trận thừa sống thiếu chết cái thời Thung Lũng Cầu Vồng xưa; nhưng, lạy Chúa, việc gì cô lại phải cho rằng vì là một cô gái quê nên cô không xứng đáng nhận được sự chú ý của Kenneth Ford chứ? Còn về Mary Vance, chị ta càng ngày càng tọc mạch và chẳng để ý đến gì ngoài chuyện ai đi bộ về nhà với ai!

Có một cầu tàu nhỏ trên bờ cảng phía dưới Ngôi Nhà Mơ Ước, neo hai con thuyền. Một do Jem Blythe điều khiển, chiếc còn lại để cho Joe Milgrave, vốn biết tất tần tật mọi thứ về tàu thuyền và rất sẵn lòng chứng tỏ cho Miranda Pryor thấy điều đó. Hai con thuyền chạy đua dọc theo bến cảng và thuyền của Joe giành chiến thắng. Nhiều chiếc thuyền khác cũng lục tục kéo đến, chiếc thì từ Cửa Vịnh xuống, chiếc lại từ bờ phía Tây băng qua cảng. Tiếng cười rộn rã khắp nơi. Ngọn tháp lớn màu trắng trên mũi đất Bốn Làn Gió sáng rực ánh đèn, trong khi ngọn đèn hiệu xoay vòng của nó nhấp nháy tít trên cao. Một gia đình từ Charlottetown đến, vốn là thân thích của người gác đèn ở hải đăng, đang nghỉ hè ở ngọn hải đăng và họ đã tổ chức bữa tiệc, mời tất cả nam thanh nữ tú ở Bốn Làn Gió, Glen St. Mary và bên kia cảng. Khi con thuyền của Jem ngoặt vào trong, Rilla - bên dưới ngọn hải đăng, được che chắn đằng sau lưng cô Oliver - vội vàng tháo giày ra và xỏ chân vào đôi giày khiêu vũ màu bạc. Liếc mắt nhìn quanh, cô nhận ra đám con trai đang dàn hàng trên những bậc cầu thang khoét vào đá được dãy đèn lồng chiếu sáng dẫn lên ngọn hải đăng, và cô hạ quyết tâm sẽ không leo lên những bậc thang đá khi vẫn còn đang đi đôi giày nặng nề mà mẹ khăng khăng bắt cô phải mang lúc đi đường. Đôi giày nhảy thít vào chân đau kinh khủng, nhưng chẳng ai hoài nghi gì khi Rilla tươi cười thả nhẹ bước chân leo lên các bậc cầu thang, đôi mắt nâu dịu dàng sáng lấp lánh đầy tò mò, đôi má trắng bầu bĩnh mịn màng hây hây đỏ. Ngay lúc cô đặt chân lên bậc cầu thang trên cùng, một chàng trai bên kia cảng đã cất tiếng mời cô nhảy và ngay sau đó, họ đã ở giữa khoảnh sân hải đăng xây đua về phía biển để khiêu vũ. Nơi này thật đẹp, rợp dưới mái vòm đan bằng những cành linh sam và treo nhiều đèn lồng. Phía sau nó, mặt biển dát một lớp ánh sáng rực rỡ, lung linh; ở bên trái, những đụn cát nhấp nhô tắm ánh trăng; còn bên phải là bờ biển lổn nhổn đá hiển hiện những cái bóng đen như mực cùng những vịnh nhỏ nước trong vắt như pha lê. Rilla cùng bạn nhảy nhún nhảy tiến vào giữa những người đang khiêu vũ khác; cô hít một hơi thở dài khoan khoái; thứ âm nhạc mê hoặc mà Ned Burr ở Thượng Glen đang kéo ra từ cây vĩ cầm trên tay - nó quả thật giống y như tiếng sáo ma thuật trong câu chuyện xưa có khả năng ép buộc tất cả những ai nghe thấy đều phải nhảy múa. Cơn gió vịnh thật mát mẻ trong lành biết bao, ánh trăng bao trùm vạn vật mới sáng rỡ và tuyệt đẹp nhường nào! Đây chính là cuộc sống… cuộc sống đầy mê đắm. Rilla có cảm giác như thể cả đôi chân và linh hồn cô đều được chắp cánh.

← Một câu trong “The Hundred Pipers”, bài dân ca Scotland tưởng niệm cuộc nổi dậy Jacobite năm 1745.

4. Người Thổi Sáo thổi sáo

Bữa tiệc đầu đời của Rilla đã thành công vang dội, hoặc có vẻ ban đầu là thế. Cô có nhiều bạn nhảy đến độ phải xé lẻ các lượt khiêu vũ của mình. Đôi giày màu bạc cứ như là thực sự tự mình khiêu vũ và mặc dù chúng không ngừng siết vào các ngón chân cô cũng như làm gót chân cô phồng rộp lên nhưng vẫn chẳng mảy may ảnh hưởng đến tâm trạng vui vẻ của cô. Ethel Reese đã khiến cô bực bội tầm chục phút vì ra vẻ thần bí vẫy cô rời khỏi sân khiêu vũ sau đó thì thầm, kèm theo nụ cười nhếch mép đặc trưng nhà Reese, rằng váy của cô bị rách đằng sau và viền đăng ten bị ố bẩn. Rilla hớt hải chạy vào căn phòng trong ngọn hải đăng đã được sửa sang làm phòng thay quần áo tạm thời cho cánh phụ nữ và phát hiện ra rằng vết ố chỉ đơn thuần là một vết bẩn tí hin do cỏ quẹt vào còn chỗ rách cũng tí hin không kém: chỉ là một cái móc cài bị tuột. Irene Howard cài lại giúp cô đồng thời trao cho cô vài lời khen ngợi bùi tai thái quá đậm vẻ bề trên. Rilla phông cả mũi vì sự hạ cố của Irene. Irene là cô gái mười chín tuổi người vùng Thượng Glen, có vẻ thích giao du với các cô gái nhỏ tuổi hơn - đám bạn bè hằn học bảo rằng như thế là để cô ta có thể trở thành chị đại mà chẳng sợ bị ai cạnh tranh. Nhưng Rilla thấy cô nàng khá hay ho và thích cô nàng chính bởi thái độ bề trên. Irene xinh xắn và thời thượng; cô nàng hát hay tuyệt trần và mùa đông nào cũng đi học nhạc ở Charlottetown. Cô ta có một bà dì ở Montreal hay gửi cho cô ta những thứ trang phục đẹp tuyệt; nghe đồn cô ta từng có một cuộc tình buồn - chẳng ai biết đích xác như nào, nhưng chính sự bí ẩn lại khiến câu chuyện trở nên hấp dẫn. Rilla có cảm tưởng những lời khen ngợi của Irene đã khiến buổi tối của cô trở nên thật hoàn hảo. Cô vui vẻ chạy trở lại vào sân, nấn ná một lát trong ánh đèn lồng rực rỡ trên lối vào, nhìn những người đang khiêu vũ. Đám đông đang xoay tròn tạm dừng chốc lát và cô thoáng nhìn thấy Kenneth Ford đang đứng ở phía bên kia.

Trái tim Rilla đập lỡ một nhịp; hoặc, nếu đó là chuyện không thể xảy ra xét theo nguyên lý sinh học, thì là cô tưởng như nó đập lỡ một nhịp. Vậy ra, cuối cùng, anh cũng đang ở đây. Cô đã rút ra kết luận rằng anh sẽ không tham gia cuộc này… nói thế không có nghĩa là chuyện đó có gì quan trọng. Anh có nhìn thấy cô không nhỉ? Anh có để ý đến cô không nhỉ? Tất nhiên, anh sẽ không mời cô khiêu vũ… chuyện đó thì đừng có hy vọng làm gì. Anh vẫn chỉ coi cô là một đứa trẻ. Anh còn gọi cô là “Nhện” chưa đầy ba tuần trước, vào một tối ghé qua nhà Bên Ánh Lửa. Vì chuyện đó mà sau đấy cô đã khóc trên gác một hồi và không khỏi thấy ghét anh. Nhưng trái tim cô lại đập lỡ thêm nhịp nữa khi cô nhìn thấy anh đang đi vòng quanh mép sân, tiến về phía mình. Có phải anh đang đi về phía cô không nhỉ… có phải không?… có phải không?… phải, đúng là vậy rồi! Anh đang tìm cô… anh đang ở đây bên cạnh cô… anh đang chăm chú nhìn xuống cô, đôi mắt xám sẫm ẩn chứa một điều gì đó cô chưa từng nhìn thấy trong đôi mắt ấy. Ôi, chuyện này gần như đã vượt quá sức chịu đựng! Vậy mà mọi thứ vẫn tiếp diễn y như lúc trước - những người khiêu vũ đang xoay lượn xung quanh, những chàng trai không tìm được bạn nhảy đang đi vơ vẩn cạnh sân, những cặp đôi âu yếm đang ngồi trên bãi đá - dường như chẳng có ai nhận thấy ở đây vừa xảy ra một điều kỳ diệu biết bao nhiêu.

Kenneth cao và rất điển trai, dáng điệu mang một vẻ lơ đễnh như thế nào đó khiến cho tất cả những cậu trai khác, trái ngược hoàn toàn, dường như có phần cứng nhắc, vụng về. Anh vẫn được khen là thông minh kinh khủng và ở anh toát ra sức hấp dẫn khó cưỡng của chốn thành thị xa xôi cùng một trường đại học danh tiếng. Anh còn nổi danh là có hơi hướm của một anh chàng đào hoa. Nhưng có lẽ, cái tiếng ấy bắt nguồn từ giọng nói êm ái, vui vẻ khiến cho cô gái nào nghe thấy cũng bồi hồi xúc động, cùng cái cách lắng nghe đầy nguy hiểm của anh, như thể cô đang nói điều gì đó mà anh đã tha thiết được nghe cả đời rồi.

“Đây có phải là Rilla-Rilla-của-tôi không?” anh hạ giọng hỏi.

“Vưng,” Rilla đáp, và lập tức ước gì cô có thể đâm đầu xuống mỏm đá hải đăng hoặc nếu không thì cũng biến mất tăm khỏi cái thế giới tràn ngập sự nhạo báng.

Rilla hồi bé tí từng nói ngọng, nhưng khi lớn lên, cô đã bỏ được cái tật đó. Chỉ thỉnh thoảng vào những khi lo âu căng thẳng, cái tật ấy lại sống dậy. Hơn một năm nay, cô đã không còn nói ngọng nữa, ấy vậy nhưng ngay chính lúc này đây, đúng vào thời điểm cô khao khát được tỏ ra trưởng thành và tinh tế, thì cô lại nói nhịu như đứa bé! Thật nhục nhã không thể chịu nổi; cô có cảm giác lệ sắp đong đầy hai mắt mình, chỉ một phút nữa thôi là cô sẽ… òa khóc… đúng vậy, cứ thế òa khóc nức nở… Cô ước gì Kenneth bỏ đi chỗ khác… cô ước gì anh chưa từng xuất hiện. Bữa tiệc đã hỏng mất rồi. Mọi thứ đã hóa thành tro bụi rồi.

Và anh vừa gọi cô là “Rilla-Rilla-của-tôi” - không phải “Nhện”, không phải “Nhóc” hay “Mèo con” như anh vẫn quen gọi mỗi khi để ý đến cô, bất kể đó là kiểu để ý gì đi chăng nữa. Cô không hề phản cảm khi thấy anh gọi cô bằng cái biệt danh Walter đã đặt; nó vang lên thật đẹp làm sao nhờ chất giọng nhẹ nhàng dịu dàng của anh, chỉ có một thoáng nhấn giọng cơ hồ không nhận ra được ở từ “của tôi”. Khoảnh khắc này sẽ dễ chịu lắm lắm nếu như cô không tự biến mình thành một con ngốc. Cô không dám ngước mắt lên, chỉ sợ sẽ nhìn thấy vẻ cười cợt trong mắt anh. Vậy nên cô cụp mắt xuống và vì lông mi cô vừa dài vừa đen, mí mắt cô vừa dày vừa trắng như kem, hành động ấy gây nên một hiệu quả khá quyến rũ và khêu gợi, và Kenneth nghĩ rằng Rilla Blythe rồi sẽ trở thành người xinh đẹp nhất trong số các cô gái ở nhà Bên Ánh Lửa. Anh muốn làm cho cô ngước mắt lên - để một lần nữa bắt được cái ánh nhìn thoáng qua e dè, tò mò ấy. Cô là người xinh đẹp nhất ở bữa tiệc, chẳng có gì phải nghi ngờ về điều đó.

Anh vừa nói gì vậy nhỉ? Rilla không tin nổi vào tai mình.

“Chúng ta khiêu vũ cùng nhau nhé?”

“Vâng,” Rilla nói. Cô hạ quyết tâm không cho phép mình nói ngọng, kiên quyết đến độ bật thốt ra từ ấy mà chẳng hề cân nhắc gì. Rồi cô lại thấy dằn vặt trong lòng. Câu trả lời có vẻ dạn dĩ quá, hăm hở quá, như thể cô đang nhăm nhăm lao về phía anh vậy! Anh sẽ nghĩ về cô như thế nào chứ? Ôi, tại sao những chuyện kinh khủng như thế này lại xảy ra cơ chứ, đúng vào lúc một cô gái muốn xuất hiện trong trạng thái tốt đẹp nhất của mình?

Kenneth kéo cô vào giữa đám đông đang khiêu vũ.

“Có lẽ cái mắt cá chân tàn tật này của anh vẫn đủ khỏe để cho anh nhảy được ít nhất một điệu,” anh nói.

“Mắt cá chân của anh đang thế nào rồi?” Rilla hỏi. Ôi, sao cô lại không thể nghĩ ra được câu nào khác để nói cơ chứ? Cô biết thừa anh phát chán với những hỏi han về mắt cá chân của anh rồi. Cô đã nghe anh nói thế ở Bên Ánh Lửa - nghe thấy anh bảo với Di rằng anh sẽ treo một tấm biển trên ngực, tuyên bố cho mọi người biết cái mắt cá chân đang hồi phục rồi, kiểu thế. Ấy vậy mà giờ cô còn hỏi lại cái câu hỏi cũ rích này.

Kenneth đúng là đã phát mệt vì cứ bị hỏi han về cái mắt cá chân. Nhưng trước đây, những câu hỏi ấy đâu có được thốt ra từ đôi môi nằm ngay bên dưới một vết lõm đáng yêu khiến người ta chỉ muốn hôn lên đó. Có lẽ chính bởi vậy nên anh đã vô cùng kiên nhẫn trả lời rằng cái mắt cá chân ấy đang dần tốt lên và không còn gây phiền cho anh nhiều lắm, chỉ cần anh không đi bộ hoặc đứng một lúc quá lâu.

“Người ta bảo rồi đến lúc nó sẽ lành lặn y như xưa thôi, nhưng mùa thu này anh sẽ phải từ bỏ môn bóng đá.”

Họ khiêu vũ với nhau và Rilla biết mọi đứa con gái nhìn thấy cảnh ấy đều ghen tị với cô. Sau điệu nhảy, hai người bước xuống dãy cầu thang đá và Kenneth tìm thấy một cái thuyền đáy bằng nhỏ, vậy là họ chèo thuyền qua eo nước lấp loáng ánh trăng, tới chỗ bờ cát; họ đi dạo trên bãi cát cho tới khi cái mắt cá chân của Kenneth kêu gào phản đối thì ngồi xuống giữa những đụn cát. Kenneth trò chuyện với cô như anh đã từng trò chuyện với Nan và Di. Rilla, mất hết tinh thần bởi một cảm giác ngại ngùng cô không hiểu thấu được, chẳng thể nói năng thoải mái và cứ đinh ninh thể nào anh cũng sẽ cho rằng cô là kẻ ngốc nghếch khủng khiếp, nhưng dẫu có thế, mọi thứ vẫn thật tuyệt vời - đêm trăng thanh, biển lấp lánh, sóng nước lăn tăn rì rào trên cát, ngọn gió đêm thất thường mát lạnh lào xào trong đám cỏ cứng trên đỉnh đụn cát, tiếng nhạc du dương văng vẳng từ phía bên kia eo biển.

” ‘Khúc ca rộn ràng của ánh trăng dành cho cuộc vui của những nàng tiên cá’,” Kenneth khe khẽ trích lại một câu thơ của Walter.

Chỉ có mỗi mình cô và anh đang ở bên nhau dưới sức mê hoặc của âm thanh và cảnh trí! Giá như đôi giày không thít vào chân cô như thế! Và giá như cô có thể nói chuyện khôn khéo như cô Oliver… không, chỉ cần cô có thể nói năng y như chính cô vẫn nói với các chàng trai khác! Những lời lẽ không bật ra được, cô chỉ biết lắng nghe và thỉnh thoảng lầm bầm vài câu tầm thường vụn vặt. Nhưng có lẽ đôi mắt mơ màng, bờ môi chẻ và cần cổ thanh mảnh đã lưu loát nói hộ cho cô. Dù sao đi nữa, có vẻ như Kenneth chẳng với tính chuyện quay trở về và đến khi họ quay lại buổi tiệc thì mọi người đã đang ăn khuya rồi. Anh tìm được cho cô một chỗ ngồi gần cửa sổ bếp trong ngọn hải đăng còn anh ngồi lên ngưỡng cửa sổ cạnh cô trong lúc cô ăn bánh ngọt và kem. Rilla đưa mắt nhìn quanh, thầm nghĩ bữa tiệc đầu đời của cô thật tuyệt vời biết bao. Cô sẽ không bao giờ quên nó.

Có tiếng xôn xao trong nhóm con trai đang tụ tập quanh cửa ra vào, một cậu trai trẻ len qua đám đông và dừng lại trên ngưỡng cửa, liếc nhìn xung quanh vẻ hơi rầu rĩ. Anh ta là Jack Elliott bên kia cảng - sinh viên y khoa trường McGill, một chàng trai trầm tính không quá ham thích các hoạt động xã hội. Anh ta đã được mời tới bữa tiệc nhưng mọi người cũng không nghĩ anh ta có thể tham gia vì đúng vào hôm đó, anh chàng phải đi đến Charlottetown và đoán chừng phải tối muộn mới trở về. Tuy nhiên anh ta giờ đang ở đây… và cầm theo trong tay một tờ giấy được gấp lại.

Từ góc phòng, Gertrude Oliver liếc nhìn anh ta và một lần nữa cô lại rùng mình. Rốt cuộc, chính cô cũng đã vui vẻ tận hưởng bữa tiệc này, vì cô tình cờ gặp được một người quen từ Charlottetown vốn vừa là người lạ ở đây lại vừa lớn tuổi hơn phần lớn khách khứa nên cảm thấy hơi lạc lõng tại bữa tiệc và rất mừng khi ngẫu nhiên gặp lại người con gái lanh lợi biết cách trò chuyện về những biến cố của nhân loại cùng những sự kiện ở thế giới bên ngoài với sự hăm hở và hăng hái như một người đàn ông. Được thư thái nhờ sự bầu bạn của anh ta, cô đã quên mất phần nào những nỗi lo âu ban ngày. Nhưng giờ đây, chúng bất thần quay trở lại. Jack Elliott mang tin tức gì đến vậy? Mấy dòng thơ cổ tự động này ra trong tâm trí cô… “Tiếng tiệc tùng vang lên giữa buổi đêm”… "Suỵt! Hãy nghe kìa! Một âm trầm đã điểm như hồi chuông báo tử"… sao giữa lúc này cô lại nghĩ đến những câu thơ ấy nhỉ? Sao Jack Elliott không nói gì… liệu cậu ta có gì để mà nói không nhỉ?

“Hỏi cậu ta xem… hỏi cậu ta xem nào,” cô luống cuống giục Allan Daly. Nhưng ai đó đã hỏi rồi. Căn phòng đột ngột lặng phắc như tờ. Ngoài kia, tiếng vĩ cầm cũng tắt nửa chừng và không gian bên ngoài cũng chìm vào câm lặng. Xa xa, vịnh biển khẽ than van - điềm báo một cơn bão đã trên đường kéo tới Đại Tây Dương. Một tiếng cười thiếu nữ vẳng lại từ bãi đá rồi tắt lịm đi như thể bị sự tĩnh mịch đột ngột dọa cho tan biến hoàn toàn.

“Hôm nay nước Anh đã tuyên chiến với Đức,” Jack Elliott từ tốn nói. “Điện tín đến đúng lúc tôi rời thị trấn.”

“Cầu Chúa cứu giúp,” Gertrude Oliver thì thầm không thành tiếng. “Giấc mơ của tôi… giấc mơ của tôi! Con sóng đầu tiên đã ập tới rồi.” cô nhìn Allan Daly và cố mỉm cười.

“Đây là Armageddon ư?” cô hỏi.

“Tôi e là thế,” anh ta nghiêm nghị trả lời.

Tiếng cảm thán đồng thanh vang lên xung quanh họ - đa phần là hơi ngạc nhiên và mang ý tứ muốn hóng chuyện. Chỉ có rất ít người ý thức được tầm quan trọng của thông tin này; số người nhận ra nó có bất kỳ ý nghĩa nào đối với họ thì lại càng ít hơn. Chẳng bao lâu, cuộc khiêu vũ đã lại được tiếp tục, tiếng rì rầm thích thú lại ồn ã y như cũ. Gertrude và Allan Daly thì thầm trao đổi với nhau về tin tức này, giọng thấm đẫm ưu tư. Mặt mày tái nhợt, Walter Blythe bỏ ra khỏi phòng. Ra đến ngoài trời, cậu gặp Jem đang chạy vội lên trên các bậc thang bằng đá.

“Anh đã nghe tin tức chưa, Jem?”

“Rồi. Người Thổi Sáo đã đến. Hoan hô! Anh đã biết là nước Anh sẽ không bỏ mặc Pháp trong cơn hoạn nạn mà. Anh đã cố gắng thuyết phục thuyền trưởng Josiah kéo cờ lên nhưng ông ấy bảo làm thế trước lúc mặt trời mọc là không phù hợp. Jack bảo mai họ sẽ kêu gọi tình nguyện viên.”

“Chẳng có chuyện gì mà cứ nhặng xị hết cả lên,” Mary Vance khinh khỉnh nói trong lúc Jem hối hả chạy đi. Cô nàng đang ngồi ngoài nhà với Miller Douglas, trên một cái bẫy tôm hùm, một chỗ ngồi không chỉ không thoải mái mà lại còn thiếu lãng mạn. Nhưng cả Mary lẫn Miller đều hạnh phúc tột độ trên đó. Miller Douglas người cao to, vạm vỡ và vụng về, luôn cho rằng cách ăn nói của Mary Vance là tài năng đặc biệt còn đôi mắt trắng của Mary Vance là hai vì sao sáng nhất, và cả hai người đều không mảy may đoán được tại sao Jem Blythe lại muốn kéo cờ hải đăng. “Nếu chiến tranh nổ ra ở tận châu Âu thì có gì to tát đâu cơ chứ? Tôi dám chắc chuyện đó chẳng liên quan gì đến chúng ta cả.”

Walter nhìn cô và tài tiên tri hiếm khi xuất hiện của cậu lại ghé thăm.

“Trước khi cuộc chiến tranh này kết thúc,” cậu nói - hoặc cái gì đó đã mượn đôi môi cậu để cất lời, “mọi đàn ông, mọi phụ nữ và mọi trẻ em ở Canada đều sẽ cảm thấy nó… cậu, Mary ạ, sẽ cảm thấy nó… cảm thấy nó từ tận đáy lòng. Cậu sẽ khóc đến chảy máu mắt vì nó. Người Thổi Sáo đã đến… và ông ta sẽ thổi sáo cho tới tận khi mọi ngóc ngách trên trái đất đều nghe thấy thứ âm nhạc đáng sợ không thể cưỡng lại của ông ta. Phải mất nhiều năm điệu vũ tử thần mới kết thúc… nhiều năm, Mary ạ. Và trong những năm tháng đó, hàng triệu trái tim sẽ tan vỡ.”

“Nhố nha nhố nhăng!” Mary nói, y như cô vẫn luôn nói thế mỗi khi không thể nghĩ ra được gì khác. Dù không biết Walter nói thế nghĩa là sao, nhưng cô vẫn cảm thấy bất an. Walter Blythe lúc nào cũng nói những thứ kỳ cục.

“Cậu có hơi quá lời không đấy, Walter?” Harvey Crawford, đúng lúc xuất hiện ở đó, lên tiếng. “Cuộc chiến tranh này sẽ chẳng kéo dài hàng năm đâu, chỉ một hai tháng là kết thúc thôi. Nước Anh sẽ quét Đức ra khỏi bản đồ nhanh như chớp ấy chứ.” .

“Cậu cho rằng một cuộc chiến tranh đã được nước Đức chuẩn bị hàng hai mươi năm sẽ kết thúc trong vòng vài tuần sao?” Walter cao giọng nói. “Đây không phải một cuộc chiến đấu vặt vãnh ở một góc vùng Balkan đâu, Harvey. Nó là một cuộc chiến mang tính sống còn đấy. Nước Đức tiến quân trên tinh thần chinh phục hoặc là chết. Và cậu có biết nếu họ thành công thì chuyện gì sẽ xảy ra không? Canada rồi sẽ thành một thuộc địa của Đức.”

“Ôi dào, hẳn là sẽ có vài chuyện xảy ra trước lúc đó,” Harvey nhún vai nói. “Một là hải quân Anh sẽ phải bị đánh bay đã; ngoài ra thì, này, có Miller đây nhé, và tôi nữa, chúng tôi sẽ khuấy tung lên cho xem, đúng không Miller? Người Đức đâu có cần giành giật cái đất nước già cỗi này, nhỉ?”

Harvey vừa cười rổn rảng vừa chạy xuống các bậc thang.

“Phải nói là tôi nghĩ cả đám con trai các người nói chuyện điên khùng quá thể,” Mary Vance nói giọng ghét bỏ, cô đứng dậy, kéo Miller bỏ đi tới bãi đá bên bờ biển. Hai người không có nhiều dịp được trò chuyện với nhau; Mary quyết tâm không để cho cơ hội này bị phá hủy bởi những lời ba hoa ngớ ngẩn của Walter Blythe về Người Thổi Sáo, về người Đức cũng như về những thứ phi lý kiểu thế. Họ bỏ lại Walter đứng một mình trên bậc cầu thang đá, đôi mắt trầm tư quét khắp cảnh đẹp của Bốn Làn Gió nhưng tâm trí lại để tận đâu đâu.

Đối với Rilla, quãng thời gian đẹp nhất của buổi tối cũng đã chấm dứt. Kể từ lúc Jack Elliott công bố tin tức, cô đã cảm nhận được Kenneth không còn bận tâm đến cô nữa. Cô đột nhiên cảm thấy cô đơn, rầu rĩ. Giá anh chưa từng để ý chút gì đến cô thì đã chẳng tệ đến mức đó. Cuộc đời là thế phải không - một chuyện hay ho thú vị xảy ra và rồi, ngay khi ta đang mê mệt với nó, nó lại trôi tuột ra xa? Rilla rầu rĩ tự nhủ lòng rằng cô có cảm giác mình đã già đi hẳn mấy tuổi so với thời điểm rời khỏi nhà tối đó. Có lẽ là thế thật… Có lẽ cô đã già đi thật. Ai mà biết chứ? Đừng ai cười cợt những nỗi đau tuổi trẻ. Những nỗi đau ấy rất kinh khủng bởi vì thời tuổi trẻ, ta vẫn chưa vỡ vạc được rằng “chuyện này rồi cũng sẽ qua”.

“Mệt à?” Kenneth hỏi, dịu dàng nhưng lơ đễnh… ôi, quá lơ đễnh ấy chứ. Theo cô thấy, thật ra anh chẳng hề quan tâm liệu cô có mệt hay không.

“Anh Kenneth,” cô đánh liều rụt rè hỏi, “anh không nghĩ là cuộc chiến tranh này sẽ ảnh hưởng lớn đến Canada chúng ta đấy chứ?”

“Ảnh hưởng? Tất nhiên nó sẽ ảnh hưởng đến những anh chàng may mắn được tham gia. Với anh thì không, nhờ cái mắt cá chân chết bằm này đây. Thật xui xẻo, phải nói là thế.”

“Em không hiểu tại sao chúng ta lại phải tham gia các cuộc chiến đấu của nước Anh,” Rilla kêu lên. “Họ có thể tự thân đấu tranh mà.”

“Vấn đề không nằm ở đó. Chúng ta là một phần của Đế quốc Anh. Đây là việc gia đình. Chúng ta phải sát cánh bên nhau. Điều tệ nhất nằm ở chỗ, trước khi anh kịp phát huy bất cứ ích lợi gì thì hẳn nó đã chấm dứt rồi.”

“Ý anh là nếu không phải vì cái mắt cá chân thì anh sẽ tình nguyện nhập ngũ thật à?” Rilla hỏi, giọng hoài nghi.

“Tất nhiên rồi. Rồi em sẽ thấy có hàng nghìn người ấy chứ. Jem sẽ tham gia, anh dám cá đấy; Walter thì chắc vẫn chưa đủ sức khỏe. Còn Jerry Meredith… cậu ấy cũng sẽ đi đấy! Trong khi đó, anh thì lại mải lo lắng về chuyện mùa thu này sẽ không được đá bóng!”

Rilla điếng hết cả người, chẳng cất nổi nên lời. Jem… và Jerry! Vớ vẩn! Bố cô và ông Meredith đời nào cho phép cơ chứ. Hai chàng thanh niên còn chưa học xong đại học. Ôi, tại sao Jack Elliott không giữ cái tin tức kinh khủng ấy cho riêng mình cơ chứ?

Mark Warren tiến đến mời cô khiêu vũ. Rilla nhận lời, biết rõ Kenneth chẳng quan tâm cô đi hay ở. Một tiếng đồng hồ trước, trên bãi cát, anh đã nhìn cô như thể cô là người duy nhất quan trọng trên đời. Còn bây giờ, cô chẳng là ai cả. Tâm trí anh đã bị lấp đầy bởi những suy nghĩ về Trò Chơi Vĩ Đại này, cái trò chơi được diễn ra trên những chiến trường đẫm máu, với các đế quốc tham gia đặt cược - một Trò Chơi không có phần dành cho cánh phụ nữ. Phụ nữ, Rilla khổ sở nghĩ, chỉ phải ngồi khóc ở nhà thôi. Nhưng toàn bộ chuyện này thật ngu ngốc. Kenneth không thể đi… chính anh đã tự thừa nhận thế rồi… Walter cũng không thể… tạ ơn Chúa… còn Jem và Jerry sẽ sáng suốt hơn thế nhiều. Cô sẽ không lo lắng gì hết… Cô sẽ thích thú tận hưởng cuộc vui. Nhưng Mark Warren sao mà vụng về quá thể! Các bước nhảy của cậu ta cứ rối hết cả lên! Ôi trời đất ơi, nếu đã chẳng biết gì về nhảy nhót thì sao đám con trai cứ cố khiêu vũ làm gì cơ chứ, mà lại còn là người chân to như cái thuyền nữa?

Cô khiêu vũ cùng những người khác, tuy nhiên cuộc khiêu vũ đã cạn hết niềm vui thú và cô bắt đầu nhận ra đôi giày đang làm cô đau chân kinh khủng. Có vẻ Kenneth đã đi rồi - ít nhất là chẳng thấy bóng dáng anh ở đâu cả. Bữa tiệc đầu đời của cô đã hỏng mất, dẫu rằng có vẻ như nó cũng đã có lúc tươi đẹp. Đầu cô đau nhức… các ngón chân bỏng rát. Nhưng chuyện tệ nhất vẫn còn chưa tới. Cô đi cùng với mấy người bạn bên kia cảng xuống dưới bãi đá bên bờ biển và cả đám tha thẩn đó trong khi phía trên kia, hết điệu vũ này đến điệu vũ khác vẫn đang tiếp tục. Trời mát mẻ, dễ chịu và họ đều mệt mỏi. Rilla ngồi im lặng, không tham gia vào cuộc trò chuyện sôi nổi. Cô lấy làm mừng khi ai đó gọi vọng xuống thông báo thuyền của dân bên kia cảng chuẩn bị rời bến rồi. Nối tiếp theo đó, một tiếng cười bò lên mỏm đá hải đăng. Vài cặp đôi vẫn đang xoay tròn trong sân nhưng đám đông đã thưa thớt hơn trước nhiều. Rilla nhìn quanh tìm nhóm người làng Glen. Cô không thấy ai hết. Cô vội chạy vào bên trong ngọn hải đăng. Vẫn chẳng thấy bóng dáng của bất kỳ người dân làng Glen nào. Thất kinh, cô chạy tới chỗ cầu thang đá, thấy nhiều vị khách từ bên kia cảng cũng đang vội vã leo xuống. Cô không thấy hai con thuyền nằm dưới đó… thuyền của Jem đâu rồi… thuyền của Joe đâu?

“Này, Rilla Blythe, chị tưởng em về nhà từ lâu rồi chứ,” Mary Vance gọi, vẫy vẫy chiếc khăn quàng về phía một con thuyền đang lướt trên eo biển, do Miller Douglas cầm lái.

“Những người còn lại đâu rồi ạ?” Rilla hổn hển hỏi.

“Trời ơi, mọi người đi hết rồi… Jem đã đi cách đây một tiếng đồng hồ rồi… Una bị đau đầu. Những người còn lại về với Joe mười lăm phút trước. Xem kìa… họ vừa vòng qua Mũi Bạch Dương. Chị không đi vì biển đang động và chị biết thừa chị thể nào cũng sẽ bị say sóng. Chị chẳng lấy làm phiền nếu phải đi bộ từ đây về nhà. Chỉ mất một dặm rưỡi thôi mà. Chị cứ đinh ninh em đã về rồi. Em đã ở đâu vậy?”

“Dưới bãi đá với Jem và Mollie Crawford ạ. Ôi, sao mọi người không tìm em vậy?

“Họ có tìm đấy chứ, nhưng chẳng thấy em đâu cả. Vậy là mọi người nghĩ chắc hẳn em đã về trên thuyền kia rồi. Đừng lo. Em có thể qua đêm chỗ chị và chúng mình sẽ gọi điện về Bên Ánh Lửa nhà em.”

Rilla nhận ra chẳng thể làm gì khác được. Môi cô run run, mắt ứa lệ. Cô chớp mắt lia lịa; cô sẽ không để cho Mary Vance nhìn thấy cô đang khóc. Nhưng bị bỏ quên như thế này ư? Cứ nghĩ đến việc chẳng ai cảm thấy xứng đáng bỏ ra chút thời gian để xác nhận xem cô đã ở đâu… thậm chí cả Walter cũng không. Rồi cô đột nhiên kinh hoảng nhớ lại.

“Giày của em,” cô kêu lên. “Em đã bỏ lại giày trên thuyền.”

“Trời, hết muốn nói luôn,” Mary nói. “Em đúng là đứa trẻ vô tâm nhất chị từng thấy đấy. Em sẽ phải mượn Hazel Lewison một đôi giày thôi.”

“Không đâu,” Rilla kêu lên, vốn chẳng ưa gì cô nàng Hazel vừa được nhắc đến. “Em thà đi chân đất còn hơn.”

Mary nhún vai.

“Tùy em thôi. Lòng kiêu hãnh phải trả giá bằng nỗi đau. Chuyện đó sẽ dạy cho em biết cẩn trọng hơn. Chậc, cuốc bộ thôi nào.”

Vậy là hai cô gái bắt đầu cuốc bộ. Nhưng việc “cuốc bộ” trên con đường gập ghềnh lổn nhổn đá cuội khi chân đang đi đôi giày cao gót màu bạc mỏng manh chẳng hề là một trải nghiệm vui vẻ. Rilla chật vật khập khiễng chân thấp chân cao cho tới khi hai chị em đến được con đường cảng; nhưng cô không thể đi xa hơn trong đôi giày đáng ghét này. Cô tháo giày và đôi tất lụa yêu dấu ra rồi bắt đầu đi chân trần. Đi như thế cũng chẳng dễ chịu gì cho cam; chân cô mềm mại quá và bị đá cuội cùng các ổ gà trên đường làm cho đau đớn. Hai gót chân phồng rộp nhức nhối. Nhưng nỗi đau thể xác gần như đã bị quên lãng trước cảm giác khổ sở vì xấu hổ. Tình thế này mới hay họ làm sao chứ! Nếu Kenneth Ford mà nhìn thấy cô bây giờ, khập khà khập khiễng y như một cô bé chân đau nhức nhối! Ôi, cái cách kết thúc bữa tiệc thú vị của cô mới kinh khủng làm sao! Cô phải khóc mới được… thế này thật kinh khủng quá thể. Chẳng ai quan tâm đến cô… chẳng ai thèm lo lắng gì cho cô. Cô lén lút lấy khăn quàng cổ lau nước mắt - đám khăn tay có vẻ như đã biến mất y như đôi giày! - nhưng cô không thể kìm được tiếng sụt sịt. Càng lúc càng tệ!

“Rõ là em bị cảm lạnh rồi,” Mary nói. “Đáng nhẽ ra em phải biết là cứ ngồi trên bãi đá đó giữa trời gió thì thể nào em cũng bị cảm lạnh chứ. Chị dám chắc là sau này mẹ em sẽ không dễ dàng cho em đi chơi nữa đâu. Đó chắc chắn là một buổi tiệc khá khẩm ra phết. Nhà Lewison biết cách làm việc đấy, chị phải thừa nhận như thế, dù Hazel Lewison không thuộc gu của chị. Trời đất ơi, trông cô nàng mới sầm sì làm sao lúc chứng kiến em khiêu vũ với Ken Ford chứ. Và cả cái con nhóc trơ tráo Ethel Reese cũng thế. Cậu ta thích thả thính quá đấy!”

“Em không nghĩ anh ấy là người thích thả thính,” Rilla nói, ngang bướng chẳng kém gì hai tiếng sụt sịt ghê gớm chỉ chực thoát khỏi sự kiềm chế của cô.

“Đến tầm tuổi chị thì em sẽ hiểu rõ về đàn ông hơn thôi,” Mary nói giọng kẻ cả. “Nhớ nhé, đừng có nghe thấy họ nói gì cũng tin. Đừng để Ken Ford tưởng rằng cậu ta chỉ cần thả rơi khăn tay là đã đủ sức biến em thành con rối mặc cho cậu ta điều khiển. Phải khí thế hơn chứ đừng có như thế, nhóc ạ.”

Bị Mary Vance khoe khoang dạy dỗ như thế này thì thật không thể chịu nổi! Và cũng thật không thể chịu nổi khi phải chân trần đi bộ trên con đường sỏi đá trong khi gót chân thì phồng rộp! Và cũng thật không thể chịu nổi khi òa khóc mà lại không có khăn tay và chẳng thể ngừng khóc được!

“Em không hề” - hức - “nghĩ” - hức - “về Kenneth” - hức hức - “Ford,” Rilla khóc, lòng khổ sở.

“Không cần sửng cồ lên đâu, nhóc. Em phải sẵn lòng nghe lời khuyên bảo của những người lớn tuổi hơn. Chị đã thấy em lẻn ra bãi cát với Ken và ở đó cùng cậu ta một lúc lâu. Mẹ em mà biết chuyện này thì sẽ chẳng thích thú đâu.”

“Em sẽ kể toàn bộ chuyện đó cho mẹ… và cô Oliver… và Walter,” Rilla hổn hển nói giữa những tiếng sụt sịt. “Chị đã ngồi hàng tiếng đồng hồ với Miller Douglas trên cái bẫy tôm hùm đó, chị Mary Vance! Chẳng rõ bà Elliott sẽ nói gì nếu bà ấy biết chuyện đấy nhỉ?”

“Ồ, chị sẽ không tranh cãi với em làm gì,” Mary nói, đột nhiên rút về trạng thái kiêu căng trịch thượng. “Chị chỉ muốn nói là em nên đợi cho đến lúc trưởng thành rồi hẵng làm những chuyện như thế.”

Rilla chẳng buồn tìm cách che giấu chuyện cô đang khóc nữa. Mọi chuyện đã hỏng bét rồi - thậm chí kể cả cái quãng thời gian tắm ánh trăng đẹp đẽ, mộng mơ, lãng mạn với Kenneth trên bãi cát cũng đã bị làm cho trở nên tầm thường, rẻ rúng. Cô căm ghét Mary Vance.

“Sao thế, có chuyện gì mới được chứ?” Mary hoang mang kêu lên. “Sao em khóc thế?”

“Chân em… đau quá…” Rilla nức nở, bíu chặt lấy mảnh vụn kiêu hãnh cuối cùng còn sót lại của mình. Thừa nhận ta khóc vì đau chân thì đỡ xấu hổ hơn nhiều so với vì… vì có gã đàn ông đã lấy ta làm trò đùa, còn bạn bè đã quên bẵng mất ta, và lại có người giở giọng bề trên dạy dỗ ta.

“Chắc chắn là thế rồi,” Mary nói, không hề tỏ ra gay gắt. “Đừng lo. Chị biết có một lọ mỡ ngỗng cất trong cái chạn gọn gàng của bà Cornelia và nó đánh bại mọi loại kem lạnh làm cảnh trên khắp thế giới. Chị sẽ bôi một ít lên gót chân em trước khi em đi ngủ.”

Mỡ ngỗng trên gót chân! Vậy ra đây chính là đoạn kết dành cho bữa tiệc đầu đời cùng người theo đuổi đầu đời và câu chuyện lãng mạn đầu đời dưới ánh trăng của ta!

Rilla nín khóc trong nỗi phẫn nộ tột cùng trước sự vô dụng của nước mắt rồi leo lên giường Mary Vance đi ngủ, khi nỗi tuyệt vọng đã dịu đi. Ngoài trời, bình minh mờ xám đã đến trên cánh bão; thuyền trưởng Josiah, tuân theo đúng lời hứa hẹn, kéo lá cờ Vương quốc Anh lên trên ngọn hải đăng Bốn Làn Gió và lá cờ bay phần phật trong cơn gió mạnh, in bóng trên bầu trời đầy mây như một ngọn đèn hiệu tráng lệ không gì có thể dập tắt được.

← Trích trong bài thơ The Eve of Waterloo (Đêm trước trận Waterloo) của Lord Byron.

← Theo sách Khải Huyền, Armageddon là nơi diễn ra trận đấu quyết liệt cuối cùng giữa Đức Chúa Trời và các thế lực của cái ác. Từ này cũng mang nghĩa biểu tượng, được sử dụng để chỉ một cuộc chiến thời tận thế.

5. “Tiếng bước chân”

Rilla chạy xuyên qua vạt rừng phong rực rỡ ánh mặt trời đằng sau nhà Bên Ánh Lửa, xuống dưới chốn ẩn náu ưa thích của cô ở Thung Lũng Cầu Vồng. Cô ngồi xuống trên một tảng đá xanh rêu giữa đám dương xỉ, tì cằm lên hai bàn tay và lơ đễnh nhìn chăm chăm lên bầu trời xanh lóa mắt của chiều tháng Tám - xanh biết bao, thanh bình biết bao, bất biến biết bao, y như nó vẫn vắt ngang thung lũng trong những ngày cuối hè êm dịu kể từ thời cô biết ghi nhớ.

Cô muốn ở một mình, để suy nghĩ cho thấu đáo mọi chuyện, để điều chỉnh bản thân - nếu có thể làm được điều đó - cho phù hợp với cái thế giới mới mà dường như cô đã bị nhét vào một cách đột ngột và triệt để khiến cho cô không khỏi có phần hoang mang về chính con người mình. Liệu cô có phải - liệu cô có thể - vẫn là cô Rilla Blythe từng khiêu vũ ở ngọn hải đăng Bốn Làn Gió sáu ngày trước… chỉ mới sáu ngày trước thôi không? Đối với Rilla, dường như trong sáu ngày đó, cô đã sống bằng với toàn bộ phần đời trước kia cộng lại… và nếu chúng ta có thể đếm thời gian bằng nhịp tim thì hẳn cô đã làm thế rồi. Buổi tối hôm ấy, cùng với những hy vọng, sợ hãi, những hân hoan, tủi hổ của nó, dường như giờ đây đã trở thành quá khứ xa xăm. Có phải quả thật cô đã khóc chỉ bởi vì bị mọi người bỏ quên và phải đi bộ về nhà với Mary Vance? A, Rilla buồn bã nghĩ, với cô bây giờ mà nói, cái nguyên nhân đổ lệ kiểu ấy mới tầm thường và lố bịch làm sao. Bây giờ, cô có thể khóc với một thiện tâm chính đáng… nhưng cô sẽ không khóc… cô không được phép khóc. Mẹ cô đã nói gì nhỉ, với vẻ mặt Rilla chưa từng nhìn thấy ở mẹ bao giờ - môi trắng bệch, ánh mắt thất thần, “Khi phụ nữ chúng ta không thể giữ được lòng dũng cảm, thì liệu những người đàn ông của ta có còn duy trì được sự can đảm hay không?”

Phải, đúng là thế đấy. Cô phải dũng cảm lên… như mẹ… như Nan… và Faith - Faith, người đã kêu lên, mắt sáng rực, “Ôi, giá mà là đàn ông thì chị cũng sẽ đi!” Chỉ có điều, những khi mắt nhức nhối còn cổ họng bỏng rát như thế này thì cô đành phải giấu mình một lát trong Thung Lũng Cầu Vồng, chỉ để suy nghĩ mọi chuyện cho thấu đáo và nhắc nhở bản thân rằng cô không còn là trẻ con nữa… Cô đã trưởng thành rồi và phụ nữ thì phải đối mặt với những vấn đề như thế này. Nhưng quả là… dễ chịu… khi được thỉnh thoảng trốn đi một mình, đến một nơi không ai có thể tìm thấy, một nơi cho phép cô không cần mang cái cảm giác bị người khác coi như một đứa trẻ con hèn nhát nếu có vài giọt nước mắt vẫn rơi dẫu cô đã cố lòng ngăn cản.

Mùi dương xỉ mới ngọt ngào và đậm chất rừng rú làm sao! Những cành linh sam như những chiếc lông vũ khổng lồ phía trên đầu cô đang ve vẩy và rầm rì mới dịu dàng làm sao! Tiếng đội chuông treo trên hai “Cây Tình Nhân” rung lên thật huyền ảo biết bao nhiêu - chỉ thỉnh thoảng leng keng một tiếng khi gió nhẹ lướt qua! Màn khói mù tím ngắt bảng lảng như hương dâng lên trên vô vàn bệ thờ là các rặng đồi! Lá phong dần trắng bệch trong gió cho tới khi dường như cả vạt rừng đều được phủ kín những bông hoa bàng bạc! Hết thảy mọi thứ vẫn giống hệt như cô từng nhìn thấy cả trăm lần rồi, ấy vậy nhưng toàn bộ vẻ ngoài của thế giới dường như đều đã thay đổi.

“Mình mới xấu xa biết bao nhiêu khi mong muốn sẽ có chuyện kịch tính nào đó xảy ra!” cô nghĩ. “Ôi, giá như chúng ta có thể quay lại được những ngày dễ chịu, đơn điệu và yêu dấu ấy! Mình sẽ không bao giờ, không bao giờ càu nhàu về chúng lần nào nữa.”

Thế giới của Rilla đã vỡ tan thành từng mảnh ngay vào cái ngày nối theo sau bữa tiệc ấy. Trong lúc mọi người đang nấn ná quanh bàn ăn tối nhà Bên Ánh Lửa, trò chuyện về chiến tranh thì điện thoại đổ chuông. Đó là cuộc gọi đường dài cho Jem từ Charlottetown. Nói chuyện xong, anh cúp máy và xoay người lại, mặt đỏ bừng, mắt sáng long lanh. Anh chưa kịp thốt lên một lời nào thì mẹ anh, Nan và Di đã tái nhợt mặt mày. Về phần Rilla, lần đầu tiên trong đời, cô có cảm giác mọi người ắt hẳn đều nghe thấy tiếng tim cô đang đập và cảm thấy có thứ gì đó đang thắt chặt cổ họng cô.

“Ở thị trấn, người ta đang kêu gọi tình nguyện viên, bố ạ,” Jem nói. “Rất nhiều người đã đăng ký rồi. Tối nay con sẽ xin nhập ngũ.”

“Ôi… bé Jem ơi,” cô bác sĩ Blythe kêu lên, giọng đứt đoạn. Cô đã không gọi anh như thế nhiều năm nay rồi - đã không còn gọi thế kể từ cái ngày bị anh phản đối. “Ôi… không… không… bé Jem.”

“Con phải nhập ngũ, mẹ ạ. Con làm thế là đúng… đúng không, bố?” Jem nói.

Bác sĩ Blythe đã đứng dậy. Mặt ông cũng trắng bệch còn giọng ông khàn đi. Nhưng ông không lưỡng lự.

“Phải, Jem ạ, phải… nếu con cảm thấy như vậy, thì phải…”

Cô bác sĩ Blythe che mặt. Walter đăm chiêu nhìn chăm chăm cái đĩa thức ăn trước mặt. Nan và Di siết chặt tay nhau. Shirley cố tỏ ra không hề lo lắng. Bà Susan ngồi như bị thôi miên, cái bánh nướng ăn dở nằm trên đĩa.

Jem lại xoay người về chỗ điện thoại. “Con phải gọi điện đến nhà mục sư mới được. Thể nào Jerry cũng muốn đi cho xem.”

Nghe thấy thế, Nam bật kêu lên “Ôi!” như thể vừa bị một con dao thọc vào người, rồi chạy vụt ra khỏi phòng. Di bám theo cô. Rilla quay sang nhìn Walter tìm sự an ủi nhưng Walter chẳng để ý gì đến cô vì đã trôi vào trong dòng suy tưởng nào đó mà cô chẳng cách nào chia sẻ được.

“Được rồi,” Jem nói, hờ hững như thể anh chỉ đang lên kế hoạch cho một chuyến dã ngoại. “Anh đã nghĩ em cũng muốn mà… ừ, tối nay… bảy giờ… gặp anh ở ga nhé. Chào.”

“Cô cậu bác sĩ thân mến,” bà Susan nói. “Ước gì hai người đánh thức tôi dậy. Tôi đang mơ phải không… hay tôi đang tỉnh đấy? Thằng bé được ban phước ấy có nhận ra nó vừa nói gì không vậy? Có phải nó muốn nói là nó sẽ ghi danh nhập ngũ không? Hai người không định nói với tôi là người ta lại muốn những đứa trẻ con như nó đấy chứ! Thật không thể chấp nhận được. Chắc chắn cô cậu bác sĩ sẽ không cho phép rồi.”

“Chúng cháu không cản thằng bé được,” cô bác sĩ Blythe nghẹn ngào nói, “Ôi, anh Gilbert!”

Bác sĩ Blythe tiến đến đứng sau lưng vợ và dịu dàng nắm tay cô, nhìn xuống đôi mắt xám ngọt ngào đang chất chứa vẻ cầu khẩn đầy thống khổ mà từ trước đến nay ông mới chỉ thấy trong mắt cô duy nhất một lần. Cả hai vợ chồng đều nhớ về cái lần ấy - vào một ngày ở Ngôi Nhà Mơ Ước rất nhiều năm về trước, khi Joyce bé bỏng qua đời.

“Em sẽ sẵn lòng để thằng bé ở nhà sao, Anne… khi những người khác đang lên đường… khi thằng bé nghĩ rằng đó là nghĩa vụ của nó… em sẽ sẵn lòng để thằng bé trở thành một con người ích kỷ và nhỏ mọn như thế sao?”

“Không… không! Nhưng… ôi… đứa con trai cả của chúng ta… nó chỉ là một cậu nhóc thôi… Gilbert… lát nữa em sẽ cố gắng trở nên dũng cảm… chỉ có điều ngay bây giờ thì em không thể. Chuyện này xảy ra đột ngột quá. Hãy cho em một ít thời gian.”
Hai vợ chồng bác sĩ rời khỏi phòng. Jem đã đi rồi… Walter đã đi rồi… Shirley đứng dậy đi ra ngoài. Rilla và bà Susan ở lại, nhìn nhau không chớp mắt ngang qua cái bàn ăn vắng tanh. Rilla vẫn chưa khóc - cô quá choáng váng chẳng kịp rơi nước mắt. Rồi cô nhìn thấy bà Susan đang khóc - bà Susan, người cô chưa từng chứng kiến rơi một giọt nước mắt nào.

“Ôi, bà Susan ơi, anh ấy sẽ đi thật ạ?” cô hỏi.

Bà Susan lau nước mắt, nuốt nước bọt vẻ kiên quyết và đứng dậy.

“Bà đi rửa bát đĩa đây. Dẫu cho mọi người có phát điên hết cả thì vẫn phải làm cho xong chuyện này thôi. Nào, cưng ơi, đừng khóc. Jem sẽ đi, có vẻ như chẳng tránh được chuyện đó… nhưng trước khi thằng bé lảng vảng đến gần thì thể nào chiến tranh cũng đã kết thúc từ lâu rồi. Bà cháu ta hãy vững dạ lên, đừng làm cho người mẹ tội nghiệp của cháu phải lo lắng.”

“Tờ Enterprise hôm nay đăng tin ngài bá tước Kitchener bảo rằng chiến tranh sẽ kéo dài ba năm,” Rilla nói, giọng hoài nghi.

“Bà không quen biết ngài bá tước Kitchener,” bà Susan bình tĩnh nói, “nhưng bà dám nói là ông ta cũng thường xuyên nhầm lẫn y như những người khác thôi. Bố cháu bảo rằng nó sẽ kết thúc sau vài tháng và bà tin tưởng ý kiến của ông ấy chẳng kém gì tin vào ý kiến của ngài bá tước Nào Đó.”

Tối đó, Jem cùng Jerry lên đường tới Charlottetown và hai ngày sau, họ quay trở về nhà trong bộ đồng phục bằng vải kaki. Làng Glen phấn khích bàn tán không ngớt về chuyện đó. Cuộc sống ở mái nhà Bên Ánh Lửa đột nhiên trở nên đầy kích động, căng thẳng, lo âu. Cô bác sĩ Blythe và Nan tỏ rõ sự can đảm, tươi tắn và đáng khâm phục. Cô bác sĩ Blythe cùng cô Cornelia đã thành lập xong một Hội Chữ Thập Đỏ. Bác sĩ Blythe cùng ông Meredith đang vận động mọi người gia nhập Hội Ái Quốc. Rilla, sau cú sốc ban đầu và bất chấp nỗi buồn đau trong lòng, đã nhìn nhận vấn đề dưới góc nhìn lãng mạn. Hiển nhiên Jem mặc đồng phục vào trông thật đẹp. Quả là tuyệt vời khi thấy các chàng trai của đất nước Canada đã hưởng ứng lời kêu gọi của Tổ quốc một cách nhanh chóng, can trường, không hề suy tính thiệt hơn như thế. Rilla ngẩng cao đầu kiêu hãnh giữa đám con gái là em của những chàng trai không đáp lại lời kêu gọi. Cô viết trong nhật ký:

“Ông lên đường làm điều tôi sẽ không e ngại *Nếu con gái Douglas sinh ra làm phận trai, "*

Và cô nghiêm túc có ý như thế thật. Nếu mà là con trai thì tất nhiên cô cũng sẽ đi! Cô không mảy may nghi ngờ về điều đó.

Cô băn khoăn không biết liệu có phải cô xấu xa lắm không khi thấy vui mừng vì sau trận sốt, Walter đã không khỏe mạnh được như gia đình cô mong mỏi.

“Mình không thể chịu đựng nổi nếu Walter đi,” cô viết. “Mình yêu quý Jem vô cùng nhưng Walter có ý nghĩa với mình nhiều hơn bất cứ ai trên đời và mình sẽ chết mất nếu anh ấy phải đi. Dạo gần đây, anh ấy có vẻ thay đổi rất nhiều. Anh ấy chẳng mấy khi nói chuyện với mình. Mình đoán là anh ấy cũng muốn đi và cảm thấy khổ sở vì không được như ý nguyện. Anh ấy chẳng đi đâu cùng anh em và Jerry hết. Mình sẽ không bao giờ quên được vẻ mặt bà Susan lúc anh Jem về nhà, khoác trên người bộ đồng phục bằng vải kaki. Mặt bà giần giật và nhăn lại như thể sắp khóc, nhưng bà chỉ nói, ‘Cháu mặc thế trông gần ra dáng đàn ông rồi đấy, Jem ạ.’ Jem cười phá lên. Anh ấy chẳng bao giờ phật ý vì vẫn bị bà Susan coi như đứa trẻ. Dường như ai cũng bận rộn, trừ mình ra. Giá như mình có thể làm gì đó nhưng có vẻ như chẳng có chuyện gì cả. Mẹ, Nan và Di lúc nào cũng tất bật trong khi mình chỉ biết lang thang khắp nơi như một con ma cô độc. Tuy nhiên, điều khiến mình khổ sở kinh khủng khiếp là những nụ cười của mẹ, và của chị Nan nữa, dường như chỉ để cho có. Bây giờ mắt mẹ chẳng bao giờ cười nữa. Điều đó khiến cho mình có cảm giác chính mình cũng không nên cười… rằng thật xấu xa khi cảm thấy buồn cười. Mà thật quá khó cho mình nếu muốn tránh để không cười, thậm chí kể cả khi anh Jem sắp trở thành một người lính. Nhưng khi cười, mình cũng không thấy vui vẻ như ngày xưa nữa. Có gì đấy đằng sau tất cả chuyện này không ngừng khiến mình khổ sở… nhất là khi mình tỉnh dậy giữa đêm khuya. Lúc đó, mình sẽ khóc vì sợ rằng Kitchener xứ Khartoum đã đúng và chiến tranh sẽ kéo dài hàng năm và Jem có thể… nhưng không, mình sẽ không viết điều đó ra đâu. Nó sẽ khiến cho mình có cảm giác như thể chuyện ấy sẽ xảy ra thật. Hôm trước, chị Nan bảo, ‘Đối với bất kỳ ai trong số chúng ta cũng vậy, chẳng điều gì còn có thể như cũ được nữa.’ Câu ấy khiến mình muốn phản bác. Tại sao lại không thể trở lại giống y như cũ được chứ… khi mọi chuyện đã qua và Jem cùng Jerry đã quay về? Tất cả chúng mình sẽ lại hạnh phúc vui vẻ và quãng thời gian này sẽ dường như chỉ là một cơn ác mộng.

“Bây giờ, mỗi chuyến thư luôn là sự kiện được mong chờ nhất hằng ngày. Bố chộp lấy tờ báo - trước đây, mình chưa bao giờ nhìn thấy bố vồ lấy cái gì - và mọi thành viên còn lại trong gia đình sẽ xúm lại nhìn qua vai bố để đọc các tiêu đề. Bà Susan thề rằng bà ấy đã, đang và sẽ chẳng tin một lời nào báo chí nói nhưng bà ấy lúc nào cũng tiến đến chỗ cửa bếp, lắng nghe rồi sau đó vừa lắc đầu vừa quay trở vào bếp. Bà ấy lúc nào cũng phừng phừng phẫn nộ, nhưng bà nấu tất cả những món anh Jem đặc biệt ưa thích và hôm qua, bà ấy không tỏ ra cáu kỉnh một chút xíu nào khi phát hiện ra Thứ Hai đang nằm ngủ trên giường trong phòng dành cho khách, ngay bên trên tấm trải trang trí giường họa tiết lá táo của bà Rachel Lynde. ‘Chỉ có Chúa mới biết chẳng bao lâu nữa chủ của mày sẽ phải ngủ ở đâu, cái đồ ngu ngốc tội nghiệp này,’ bà ấy nói lúc nhẹ nhàng gạt chú ta ra. Nhưng bà ấy chẳng bao giờ mủi lòng với Bác Sĩ. Bà ấy bảo vừa nhìn thấy Jem trong bộ kaki, chú ta đã ngay lập tức biến thành Ông Hyde và bà ấy nghĩ như thế hẳn đã đủ bằng chứng cho thấy bản chất của chú ta. Bà Susan thật tức cười, nhưng bà ấy là một bà cụ đáng mến. Shirley bảo bà ấy có một nửa là thiên thần và nửa còn lại là một người đầu bếp giỏi. Nhưng trong số mấy anh chị em mình, Shirley là người duy nhất chẳng bị bà ấy mắng mỏ bao giờ.

“Faith Meredith thật đáng khâm phục. Mình nghĩ bây giờ chị ấy và anh Jem đang hẹn hò với nhau thật sự rồi. Chị ấy đi khắp nơi với đôi mắt sáng long lanh, nhưng chị ấy mỉm cười có phần cứng nhắc và gượng ép, y như điệu cười của mẹ vậy. Nếu mình mà có người yêu và anh ấy sắp ra chiến trường thì chẳng biết liệu mình có thể tỏ ra dũng cảm như chị ấy hay không. Khi người phải ra trận là anh trai ta thì ta đã thấy tệ lắm rồi. Cô Meredith bảo Bruce Meredith đã khóc suốt đêm khi nghe tin Jem và Jerry sắp đi. Và thằng bé muốn biết liệu ‘K của K’ được cha nó nhắc tới có phải là Vua của Muôn Vua không. Thằng bé ấy đúng là đứa trẻ đáng yêu nhất trần đời. Mình rất quý nó, dù mình không thật lòng quan tâm mấy đến trẻ em. Mình chẳng thích trẻ con tí nào… dù khi mình nói thế, mọi người cứ nhìn mình như thể mình đã nói điều gì đó chướng tai tột độ. Chậc, mình không thích trẻ con, và mình phải trung thực về vấn đề đó. Mình không ngại nhìn ngắm một đứa bé gọn gàng dễ mến nếu nó đang được người khác trông giữ, nhưng mình sẽ không chạm vào nó dù vì bất cứ lý do gì và mình không hề cảm thấy một chút xíu hứng thú nào với chuyện đó hết. Cô Gertrude Oliver bảo cô ấy cũng cảm thấy y hệt thế. (Cô ấy là người trung thực nhất mình từng biết. Cô ấy chẳng bao giờ giả vờ giả vịt gì hết.) Cô ấy bảo trẻ con làm cô ấy bực mình cho đến khi nào chúng đủ lớn để biết chuyện trò rồi thì mới thôi, và rồi sau đó cô ấy cũng thấy quý chúng - nhưng cũng phải còn mướt mới được thế. Mẹ, chị Nan và chị Di đều mê mẩn đám trẻ con và có vẻ cả ba đều cho rằng mình thật bất thường vì không giống thế.

“Mình đã không gặp lại Kenneth kể từ buổi dạ tiệc. Anh ấy có đến đây một tối sau khi anh Jem đã về, nhưng tình cờ lúc đó mình lại vắng nhà. Mình không nghĩ là anh ấy có nhắc gì đến mình - ít nhất thì cũng chẳng có ai bảo mình là anh ấy có nhắc, mà mình thì nhất quyết sẽ không hỏi rồi nhưng mình chẳng quan tâm một chút xíu nào hết. Bây giờ, đối với mình, toàn bộ chuyện đó hoàn toàn chẳng có gì quan trọng cả. Điều quan trọng duy nhất đó là anh em đã tình nguyện nhập ngũ và chỉ vài ngày nữa thôi là anh ấy sẽ lên đường tới Valcartier - anh trai Jem hào hiệp, tuyệt vời của mình. Ôi, mình tự hào về anh biết bao! Mình đoán nếu không bị cái mắt cá chân cản trở thì thể nào anh Kenneth cũng đăng ký nhập ngũ. Mình nghĩ đó là chuyện tương đối may mắn. Mẹ anh ấy chỉ có mỗi một người con trai là anh ấy và cô ấy sẽ đau khổ khủng khiếp nếu anh ấy nhập ngũ. Những người con trai duy nhất trong gia đình đáng lẽ không bao giờ nên nghĩ đến chuyện nhập ngũ!”

Đương lúc Rilla ngồi trong thung lũng thì Walter cũng lang thang ở đó, đầu cúi gằm, hai bàn tay chắp sau lưng. Cậu quay ngoắt đi chỗ khác ngay khi nhìn thấy Rilla; nhưng rồi vẫn đột ngột y như vậy, cậu quay lại đi về phía cô.

“Rilla-Rilla-của-tôi, em đang nghĩ gì thế?”

“Mọi thứ đều thay đổi nhiều quá, anh Walter,” Rilla đăm chiêu nói. “Kể cả anh nữa… anh đã thay đổi rồi. Mới một tuần trước thôi, tất cả chúng ta đều còn vô cùng hạnh phúc… vậy mà… vậy mà… bây giờ em chẳng thể tìm thấy chính mình nữa. Em đã lạc lối rồi.”

Walter ngồi xuống trên tảng đá bên cạnh và nắm bàn tay bé bỏng đang khát cầu được an ủi của Rilla.

“Anh e là thế giới cũ của chúng ta đã kết thúc rồi, Rilla. Chúng ta phải đối mặt với sự thực đó.”

“Thật kinh khủng biết bao khi nghĩ đến anh Jem,” Rilla khẩn khoản nói. “Đôi khi, em nhất thời quên mất thực chất chuyện đó có nghĩa là gì nên lại cảm thấy phấn khích và tự hào… nhưng rồi nó lại choán lấy em như một cơn gió lạnh.”

“Anh ghen tị với anh Jem!” Walter ủ rũ nói.

“Ghen tị với anh Jem! Ôi, Walter, anh… anh không phải cũng muốn đi đấy chứ.”

“Không,” Walter nói, chăm chăm nhìn thẳng trước mặt, về phía khung cảnh nhuộm màu ngọc lục bảo của thung lũng, “không, anh không muốn đi. Đó mới chính là vấn đề. Rilla, anh sợ, không dám đi. Anh là kẻ hèn nhát.”

“Không phải thế!” Rilla giận dữ kêu lên. “Trời ạ, ai cũng sẽ sợ hãi, không dám đi thôi. Anh có thể sẽ… ôi, anh có thể sẽ bị giết chết.”

“Anh chẳng bận tâm đến điều đó, miễn là nó không gây ra đau đớn,” Walter lầm bầm. “Anh không nghĩ là anh sợ cái chết… mà là sợ sự đau đớn xảy ra trước khi cái chết đến… chẳng đến nỗi quá tệ nếu chết đi và thế là xong… nhưng cái sự sống không được chết chẳng xong cơ! Anh vẫn luôn sợ đau mà, Rilla… em biết thừa như thế. Anh không thể làm gì khác được… anh rùng cả mình khi nghĩ đến khả năng sẽ bị thương tích hoặc… hoặc bị mù. Anh không thể đối mặt với cái ý tưởng đó, Rilla ạ. Bị mù lòa… không bao giờ còn nhìn thấy vẻ đẹp của thế giới… ánh trăng trên Bốn Làn Gió… các vì sao nhấp nháy xuyên qua những tán lá linh sam… sương mù trên vịnh. Đáng ra anh phải đi… đáng ra anh phải muốn đi… nhưng anh lại không… anh căm ghét cái ý nghĩ đó… và anh thấy xấu hổ… xấu hổ.”

“Nhưng, anh Walter, đằng nào thì anh cũng không thể đi được,” Rilla thảm thiết nói. Cô phát ốm bởi nỗi kinh sợ mới dấy lên rằng cuối cùng Walter cũng sẽ lên đường. “Anh không đủ sức khỏe.”

“Có chứ. Trong tháng cuối này, anh cảm thấy khỏe mạnh không kém gì trước đây. Anh thể nào cũng sẽ vượt qua mọi cuộc kiểm tra… anh biết thừa như thế. Ai cũng cho rằng anh vẫn chưa đủ khỏe mạnh… và anh vẫn đang trốn tránh đằng sau niềm tin đó. Anh… anh đáng ra phải là con gái mới đúng,” Walter tổng kết lại trong nỗi cay đắng bột phát.

“Kể cả khi có đủ sức khỏe, anh cũng không nên đi,” Rilla nức nở. “Mẹ biết làm gì đây? Mẹ đã tan vỡ trái tim vì anh em rồi. Mẹ sẽ chết mất nếu phải chứng kiến cả hai anh đều ra trận.”

“Ôi, anh sẽ không đi đâu… đừng lo. Anh đã bảo em là anh sợ hãi không dám đi mà… sợ hãi. Anh đã thẳng thắn thừa nhận điều đó với chính mình. Thật nhẹ cả lòng khi được thú nhận cả với em, Rilla ạ. Anh sẽ không thừa nhận thế với bất cứ ai khác… Nan và Di thể nào cũng coi thường anh. Nhưng anh căm ghét toàn bộ chuyện này - nỗi sợ hãi, cảm giác đau đớn, sự xấu xí. Chiến tranh không phải là bộ quân phục hay một cuộc duyệt binh… mọi điều anh đọc được trong các câu chuyện lịch sử xưa đều khiến anh bị ám ảnh. Anh nằm thao thức cả đêm và nhìn thấy những gì đã xảy ra - nhìn thấy hết thảy những máu, bẩn thỉu và sự đau đớn khổ sở của nó. Và một cuộc tấn công bằng lưỡi lê! Kể cả khi có thể đối mặt với những thứ khác thì anh cũng không bao giờ có thể đối mặt được với điều ấy. Chỉ cần nghĩ đến nó thôi là anh đã cảm thấy phát ốm lên rồi… thậm chí nghĩ đến việc mình cầm lưỡi lê tấn công, anh còn thấy phát ốm hơn cả khi nghĩ đến cảnh mình bị tấn công… nghĩ đến việc thọc lưỡi lê vào người ai đó.” Walter rùng mình, co rúm người lại. “Lúc nào anh cũng nghĩ đến những thứ này… và anh thấy có vẻ như Jem và Jerry chẳng bao giờ nghĩ đến chúng. Các anh ấy cười đùa và bàn tán về việc ‘bắn bỏ bọn Đức’! Nhưng anh muốn phát điên khi nhìn thấy các anh ấy mặc bộ quân phục. Còn họ lại cho rằng anh gắt gỏng vì không đủ điều kiện nhập ngũ.” Walter bật cười cay đắng. “Chẳng phải chuyện hay ho gì khi cảm thấy chính mình là một kẻ hèn nhát.” Nhưng Rilla đã vòng tay ôm lấy cậu và ngả đầu lên vai cậu. Cô rất vui vì cậu không muốn đi - trong một thoáng, cô đã thấy kinh hồn táng đảm. Và thật dễ chịu xiết bao vì Walter đã tâm sự với cô về các rắc rối của cậu - với cô, chứ không phải với Di. Cô không còn cảm thấy cô đơn và vô dụng nữa.

“Em không coi thường anh chứ, Rilla-Rilla-của tôi?” Walter buồn bã hỏi. Chẳng hiểu tại sao, cậu thấy thật khổ sở khi nghĩ đến khả năng Rilla có thể thấy coi thường cậu - khổ sở chẳng kém gì khi người đó là Di. Cậu đột nhiên nhận ra, cậu hết lòng yêu quý cô em bé bỏng đáng yêu có đôi mắt thiết tha và khuôn mặt thiếu nữ đượm nét lo âu này.

“Không, em không thế đâu. Ôi, anh Walter ơi, hàng trăm người cũng cảm thấy y như anh vậy. Anh biết câu thơ của Shakespeare trong cuốn Văn tuyển V cũ đã nói gì rồi đấy - ‘người dũng cảm không phải là người không biết sợ hãi’,”

“Phải… mà là ‘người đã khuất phục nỗi sợ hãi bằng tâm hồn cao quý’. Anh có làm được thế đâu. Chúng ta chẳng thể che đậy điều đó được, Rilla. Anh là một kẻ hèn nhát.”

“Không phải thế. Cứ nhớ lại ngày xưa ấy, xem anh đã đánh nhau với Dan Reese như thế nào.”

“Chỉ một con dũng cảm bột phát thì chẳng đủ cho cả một đời.”

“Walter, có lần em nghe thấy bố bảo rằng vấn đề của anh nằm ở bản tính nhạy cảm và trí tưởng tượng sống động. Anh cảm thấy mọi chuyện trước khi chúng thực sự xảy ra… một mình anh gánh vác hết thảy những cảm xúc ấy trong khi chẳng có bất cứ thứ gì giúp anh chịu đựng chúng… giúp anh tránh xa khỏi chúng. Chẳng có gì phải xấu hổ về chuyện đó cả. Khi anh và Jem bị bỏng tay lúc đốt cỏ ở cồn cát hồi hai năm trước, anh Jem kêu đau đớn làm nhặng xị lên gấp đôi anh ấy chứ. Còn về cuộc chiến tranh kinh khủng này, thiếu anh thì cũng đã đầy người tham gia rồi. Nó sẽ không kéo dài lâu đâu.”

“Giá như anh có thể tin vào điều đó. Chậc, đã đến bữa tối rồi, Rilla. Tốt hơn hết là em nên chạy đi thôi. Anh chẳng muốn ăn gì cả.”

“Em cũng vậy. Em chẳng nuốt nổi thứ gì hết. Cho em ở lại đây với anh nhé, Walter. Thật dễ chịu khi được trò chuyện với một ai đó. Mọi người khác đều nghĩ là em vẫn còn quá nhỏ nên chưa hiểu được gì.”

Vậy là hai anh em ngồi đó giữa thung lũng lâu đời, cho tới tận khi ánh sao đêm đã đâm xuyên qua lớp mây mỏng mờ xám để chiếu rọi vạt rừng phong và bóng tối ngát hương thấm đẫm sương đêm đã lấp kín cái thung lũng nhỏ rợp bóng cây họ đang ngồi. Đây sẽ là một trong những buổi tối được Rilla trân trọng lưu giữ trong ký ức cho tới tận cuối đời - buổi tối đầu tiên Walter trò chuyện với cô như thể cô đã thành phụ nữ chứ không còn là đứa trẻ con. Họ an ủi và động viên nhau. Walter cảm thấy, ít nhất cũng trong chốc lát, rằng xét cho cùng, sợ hãi cảnh ghê rợn của chiến tranh cũng chẳng phải việc gì đáng bị khinh thường, còn Rilla vui mừng vì được làm người bạn tâm tình trong cuộc đấu tranh nội tâm của cậu, được bày tỏ niềm thông cảm và động viên cậu. Vậy là cô cũng có ý nghĩa với một ai đó.

Khi quay về nhà Bên Ánh Lửa, hai anh em thấy khách khứa đang ngồi trên hiên nhà. Vợ chồng ông Meredith từ nhà mục sư đến, vợ chồng ông Norman Douglas từ trang trại lên. Bà Sophia cũng có mặt, đang ngồi với bà Susan nơi hậu cảnh chìm trong bóng tối. Cô bác sĩ Blythe, Nan và Di đang đi vắng, nhưng bác sĩ Blythe thì ở nhà và cả Bác Sĩ Jekyll cũng vậy, chú mèo vàng đang bệ vệ ngồi ở bậc thang trên cùng. Và tất nhiên, mọi người đều đang bàn luận về chiến tranh, chỉ trừ Bác Sĩ Jekyll vẫn không hề biểu lộ ý kiến riêng và toát lên một vẻ khinh khỉnh mà chỉ loài mèo mới có khả năng thể hiện. Dạo gần đây, hễ gặp gỡ nhau là người ta lại bàn tán về chiến tranh; ông cụ Highland Sandy ở Cửa Vịnh còn nói về nó khi ở một mình và hét váng qua cánh đồng trang trại để nguyền rủa vua Đức. Walter lẳng lặng tránh đi, chẳng buồn quan tâm mình có nhìn thấy ai hay bị ai nhìn thấy hay không, nhưng Rilla thì ngồi xuống thêm, bên cây bạc hà lục ướt đẫm sương tỏa hương hăng nồng. Tối hôm đó, trời im phăng phắc, ánh hoàng hôn vàng nhập nhoạng chiếu khắp thung lũng hẹp. Lúc này đây, cô cảm thấy hạnh phúc hơn bất cứ khi nào trong suốt cả một tuần kinh khủng vừa qua. Cô không còn bị ám ảnh bởi nỗi sợ hãi Walter sẽ lên đường nhập ngũ nữa.

“Nếu trẻ hơn hai mươi tuổi thì chính tôi cũng sẽ đi,” ông Norman Douglas hét lên. Ông Norman luôn hét lên mỗi khi kích động. “Tôi sẽ cho vua Đức biết thế nào là lễ độ! Có bao giờ tôi bảo rằng trên đời này chẳng có địa ngục gì không? Tất nhiên là có địa ngục chứ… hàng chục địa ngục… hàng trăm địa ngục… ở bất cứ nơi đâu vua Đức cùng lũ người của hắn ta hướng đến.”

“Tôi đã biết cuộc chiến này thế nào cũng xảy ra mà,” bà Norman đắc thắng nói. “Tôi vẫn luôn nhận thấy nó sắp xảy ra rồi. Nhẽ ra tôi đã có thể nói cho hết thảy đám người Anh ngu ngốc ấy biết chuyện gì đang chờ đón họ. Nhiều năm về trước, cậu John Meredith ạ, tôi đã bảo cậu là vua Đức đang mưu đồ chuyện gì, ấy vậy nhưng cậu chẳng chịu tin. Cậu bảo ông ta sẽ không bao giờ đẩy thế giới lâm vào cảnh chiến tranh. Ai đã đúng về vua Đức vậy, John? Cậu à… hay tôi? Nói tôi nghe xem nào.”

“Chị đã đúng, tôi công nhận,” ông Meredith nói.

“Giờ mới công nhận thì muộn quá rồi,” bà Norman nói, lắc lắc đầu, như thể muốn nói giá ông John Meredith công nhận điều này sớm hơn thì có khi chiến tranh đã chẳng xảy ra.

“Ơn Chúa, hải quân Anh đã sẵn sàng rồi,” bác sĩ nói.

“Đúng vậy,” bà Norman gật đầu. “Mặc dù hầu hết bọn họ đều mù tịt nhưng vẫn có người biết nhìn xa trông rộng đủ để nhận ra điều đó.”

“Quân đội Anh sẽ xử được quân Đức thôi,” ông Norman hét lên. “Chỉ cần đợi cho đến khi họ đã đội ngũ sẵn sàng thì vua Đức sẽ nhận ra chiến tranh đích thực khác hẳn so với việc vênh vênh váo váo duyệt binh quanh Berlin.”

“Nước Anh làm gì có quân đội,” bà Norman nói dứt khoát. “Ông không cần trừng mắt nhìn tôi như thế đâu, Norman. Có trừng mắt thế nào thì cũng chẳng thể biến cỏ đuôi mèo thành binh sĩ được. Một trăm nghìn người sẽ chỉ đủ cho hàng triệu quân Đức ngoạm một miếng đầy miệng thôi.”

“Theo tôi thấy, miệng mà đầy thì nhai cũng khó khăn ra phết đấy,” ông Norman vẫn kiên quyết bảo vệ ý kiến. “Quân Đức sẽ mẻ cả răng ấy chứ. Bà đừng có bảo với tôi rằng một người Anh không đọ lại được mười người nước ngoài nhé.”

“Tôi nghe nói,” bà Susan lên tiếng, “lão Pryor không tin vào cuộc chiến tranh này. Nghe nói ông ta bảo rằng nước Anh tham chiến chỉ bởi vì ghen tị với Đức và rằng trên thực tế họ chẳng mảy may quan tâm chuyện gì đã xảy ra với Bỉ.”

“Tôi tin là ông ta đã nói những điều vớ vẩn như thế thật,” ông Norman nói. “Tôi không nghe thấy ông ta nói trực tiếp. Chứ tôi mà nghe thấy thế thì Ria Mọc Trên Trăng sẽ chẳng hiểu nổi đã có chuyện gì xảy ra với mình đâu. Theo tôi được biết, người họ hàng quý giá kia của tôi, Kitty Alec, cũng phát biểu tương tự. Tuy nhiên, không phải là trước mặt tôi - chẳng hiểu sao, hễ có mặt tôi là dân tình lại chẳng thích thú với những cuộc trò chuyện kiểu đó. Tuồng như họ linh cảm rằng nếu phàn nàn thì sẽ chẳng có lợi cho mình.”

“Tôi e rằng cuộc chiến tranh này được đem đến như một sự trừng phạt cho những tội lỗi của chúng ta,” bà Sophia nói, thả hai bàn tay xanh xao ra, không còn siết lại để trong lòng nữa, và rồi sau đó lại nghiêm túc siết chặt chúng áp trước bụng. ” ‘Thế giới vô cùng hiểm ác... thời gian sắp muộn rồi.’ “.

“Ngài mục sư đây cũng có suy nghĩ tương tự đấy,” ông Norman cười khùng khục nói. “Đúng không, mục sư? Chính bởi vậy nên tối hôm trước ông mới giảng về đoạn ‘Không đổ huyết thì không có tha thứ.’ Tôi không đồng ý với ông… khi ấy thật chỉ muốn đứng dậy khỏi ghế nhà thờ mà hét lên rằng ông chẳng nói được một lời nào minh mẫn hết, nhưng Ellen đây, bà ấy đã ngăn tôi lại. Từ hồi lấy vợ, tôi chẳng bao giờ có được cái thú vui bắt bẻ các mục sư nữa.”

“Không đổ huyết thì không có bất kỳ cái gì hết,” ông Meredith nói, theo cái cung cách mơ màng nhẹ nhàng không ngờ lại có hiệu quả thuyết phục được các thính giả của ông. “Theo tôi thấy, dường như mọi thứ đều phải được trả giá bằng sự hy sinh quên mình. Giống nòi của chúng ta đã đánh dấu từng bước tiến đầy thống khổ của mình bằng máu. Không đâu, bà Crawford ạ, tôi không nghĩ rằng chiến tranh bị mang tới như một hình thức trừng phạt cho tội lỗi. Tôi nghĩ nó là cái giá mà nhân loại phải trả cho một hồng ân nào đó - một tiến bộ nào đó đủ vĩ đại để xứng với cái giá đó - mà chúng ta có lẽ không kịp nhìn thấy khi còn tại thế nhưng con cháu chúng ta sẽ được thừa hưởng.”

“Nếu Jerry bị giết chết thì ông có thấy chuyện đó vẫn còn ổn thỏa như thế không?” ông Norman hỏi - ông vốn đã nói những điều như thế suốt đời và chẳng bao giờ có ai chỉ ra được cho ông thấy tại sao ông lại không nên làm thế. “Nào, đừng có tính chuyện đá chân tôi nhé, Ellen. Tôi muốn xem xem liệu ngài mục sư có nói thật lòng không hay đó chỉ là cách làm màu trên bục giảng kinh.”

Cơ mặt của ông Meredith run lên. Vào buổi tối Jem và Jerry lên đường tới thị trấn, ông đã cô độc trải qua suốt một tiếng đồng hồ đau khổ trong phòng làm việc. Nhưng ông vẫn lặng lẽ trả lời.

“Cho dù tôi có cảm thấy như nào đi chăng nữa thì điều đó cũng không thể thay đổi được niềm tin của tôi… sự đoan chắc của tôi rằng một đất nước có những người con sẵn sàng từ bỏ tính mạng để bảo vệ nó thì thể nào cũng sẽ giành được một viễn cảnh tươi sáng mới nhờ sự hy sinh của họ.”

“Ông thật lòng nghĩ thế, mục sư ạ. Tôi luôn có thể khẳng định được liệu người ta có nói thật lòng hay không. Đó là một năng khiếu bẩm sinh của tôi. Biến tôi trở thành nỗi kinh sợ của hầu hết các mục sư, thế đấy! Nhưng tôi vẫn chưa bao giờ bắt được quả tang ông không nói thật lòng. Tôi vẫn luôn hy vọng mình sẽ bắt thóp được ông, chính vì điều đó mà tôi đành cam chịu đến nhà thờ. Thật là một nguồn an ủi lớn lao đối với tôi - một vũ khí hữu hiệu để tôi đáp trả bà Ellen đây mỗi khi bà ấy tìm cách khai hóa tôi. Chà, tôi sang bên kia đường gặp Albert Crawford một lát đây. Thánh thần phù hộ tất cả mọi người.”

“Lão già ngoại đạo!” bà Susan lầm bầm khi ông Norman sải bước rời khỏi đó. Bà chẳng buồn quan tâm liệu bà Ellen Douglas có nghe thấy hay không. Bà Susan chẳng bao giờ hiểu nổi tại sao lửa thiên đường không rơi xuống người Norman Douglas những khi ông ta sỉ nhục các mục sư theo cái cách ông ta vẫn làm như thế. Nhưng thật đáng ngạc nhiên là ông Meredith có vẻ thật lòng quý mến người anh em cột chèo của mình.

Rilla chỉ mong sao mọi người hãy nói đến chuyện gì đó khác ngoài chiến tranh. Suốt một tuần nay, cô chẳng nghe thấy chuyện gì khác và thật lòng mà nói, cô phần nào phát chán lên rồi. Giờ đây, khi đã được giải thoát khỏi nỗi sợ hãi vẫn hằng ám ảnh rằng Walter cũng muốn lên đường ra trận, chủ đề chiến tranh khiến cô tương đối mất kiên nhẫn. Nhưng cô ước chừng - kèm theo tiếng thở dài - chuyện đó hẳn sẽ còn kéo dài chừng ba, bốn tháng nữa.

← Trích Khúc 4, Khổ 10, tác phẩm The Lady of the Lake của Sir Walter Scott.

← “K của K” là viết tắt cho “Kitchener của xứ Kharkoum”, nhưng cũng có thể hiểu thành “King of Kings”, vua của muôn vua.

← Trích bài Thánh ca “The World Is Very Evil”.

6. Bà Susan, Rilla và chú chó Thứ Hai ra quyết định

Phòng khách rộng rãi ở nhà Bên Ánh Lửa phủ kín những mét vải bông trắng xóa như tuyết. Các trụ sở Hội Chữ Thập Đỏ đã truyền tin cho biết đang cần ga giường và băng gạc. Nan, Di và Rilla đều miệt mài làm việc. Cô bác sĩ Blythe và bà Susan ở tầng trên, trong phòng mấy cậu con trai, hoàn thành một nhiệm vụ mang tính riêng tư hơn. Với đôi mắt ráo hoảnh mà thấm đượm nỗi đau, họ đang sắp xếp hành lý cho Jem. Sáng mai, cậu sẽ phải lên đường đến Valcartier. Dẫu đã biết trước chuyện này rồi sẽ xảy ra, nhưng khi được thông báo, tin tức ấy vẫn chẳng bớt phần khủng khiếp chút nào.

Rilla đang khâu lược đường viền một chiếc ga lần đầu tiên trong đời. Khi nghe tin Jem phải lên đường, cô đã đến Thung Lũng Cầu Vồng, òa khóc nức nở giữa những hàng thông rồi sau đó đi tìm mẹ.

“Mẹ ơi, con muốn làm điều gì đó. Con chỉ là một đứa con gái… con chẳng làm được bất cứ điều gì để giành chiến thắng trong cuộc chiến tranh này… nhưng con phải làm gì đó để đóng góp công sức từ quê nhà.”

“Vải bông để làm ga đã tới rồi,” cô bác sĩ Blythe nói. “Con có thể giúp chị Nan và Di khâu ga. Mà Rilla này, sao con không vận động các cô gái trẻ thành lập Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên nhỉ? Mẹ nghĩ nếu làm việc độc lập thì các bạn ấy sẽ thích thú hơn và làm việc hiệu quả hơn so với khi chung đụng với những người lớn tuổi hơn đấy.”

“Nhưng, mẹ ơi… con chưa bao giờ làm bất cứ chuyện gì như thế.”

“Trong những tháng sắp tới, chúng ta sẽ buộc phải làm rất nhiều điều mà ta chưa từng làm bao giờ, Rilla ạ.”

“Chà” - Rilla đành nhắm mắt làm liều - “con sẽ thử, mẹ ạ… nếu mẹ hướng dẫn cho con biết phải bắt đầu như thế nào. Con đã suy nghĩ mãi và quyết định sẽ phải tỏ ra dũng cảm, anh hùng và vị tha hết mức có thể.”

Cô bác sĩ Blythe không mỉm cười trước lối nhấn mạnh của Rilla. Có lẽ cô không có hứng mỉm cười hoặc cũng có thể cô đã khám phá ra tính chân thực của cái mục đích nghiêm túc ẩn đằng sau thái độ mang màu sắc mơ mộng của Rilla. Thế nên Rilla đang ở đây khâu ga và vừa khâu vừa âm thầm nghĩ đến việc thành lập Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên; hơn thế nữa, cô còn thấy thích thú với chuyện đó - tức là chuyện thành lập hội chứ không phải chuyện khâu ga. Chuyện đó kể cũng hay ho và Rilla không khỏi ngạc nhiên phát hiện ra cô cũng có năng khiếu nhất định cho việc này. Ai sẽ làm chủ tịch hội mới được? Không phải cô rồi. Các cô gái lớn tuổi hơn sẽ không thích thế. Irene Howard? Không, chẳng hiểu sao Irene không được yêu thích đúng với mức độ chị ấy xứng đáng được nhận. Marjorie Drew? Không, Marjorie không đủ định lực. Cô nàng rất dễ gió chiều nào xoay chiều ấy. Betty Mead - Betty khéo léo, giỏi giang, điềm tĩnh - cô ấy thì chuẩn quá rồi! Còn Una Meredith làm thủ quỹ; và, nếu mọi người nài nỉ quá, họ có thể thuyết phục cô, Rilla, làm thư ký. Còn về các ủy viên ban chấp hành, họ phải được chọn lựa sau khi Hội đã được thành lập, nhưng Rilla biết đích xác ai nên đảm nhận vai trò đó. Họ sẽ họp mặt… và không có chuyện ăn uống gì hết… Rilla biết cô sẽ phải tranh cãi ra trò với Olive Kirk về vụ này cho xem… và mọi thứ cần phải có tổ chức rõ ràng và gọn gàng đâu ra đấy. Sổ nghị quyết của cô cần được bọc bìa trắng, trên bìa có biểu tượng Chữ Thập Đỏ… và chẳng phải sẽ thật hay ho nếu họ có một dạng đồng phục kiểu gì đó để tất cả các hội viên có thể mặc tại những buổi hòa nhạc do họ tổ chức để quyên tiền… một thứ gì đó đơn giản nhưng lịch sự?

“Em phải khâu đường viền trên của cái chăn đó ở phía bên này còn khâu đường viền dưới ở phía bên kia,” Di nói.

Rilla tháo các mũi khâu ra, thầm nghĩ cô mới ghét việc khâu vá làm sao chứ. Điều hành Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên sẽ thú vị hơn nhiều.

Trên tầng, cô bác sĩ Blythe nói, “Cô Susan ơi, cô còn nhớ ngày đầu tiên Jem giơ hai cánh tay bé bỏng về phía cháu và gọi cháu là ‘me’ không - chính là từ đầu tiên thằng bé tập nói?”

“Cho tới tận khi tôi lìa đời thì cô cũng không thể kể ra được bất cứ điều gì liên quan đến đứa bé tội nghiệp đó mà tôi đã và sẽ không nhớ được đâu,” bà Susan rầu rĩ nói.

“Cô Susan ơi, hôm nay cháu cứ nhớ mãi cái lần thằng bé khóc đòi cháu giữa đêm. Hồi đó nó mới có vài tháng tuổi. Gilbert không muốn cháu ra dỗ nó… anh ấy bảo thằng bé vẫn yên ổn ấm áp và nếu cháu ra dỗ thì sẽ khiến nó quen thói đi. Nhưng cháu vẫn đến chỗ thằng bé… và bế nó lên… cháu vẫn còn cảm thấy đôi cánh tay bé nhỏ của nó ôm siết lấy cổ cháu. Cô Susan ơi, nếu tối hôm đó, hai mươi mốt năm về trước, cháu không đi đến ôm đứa con bé bỏng của cháu lên khi nó khóc đòi cháu, thì cháu đã chẳng thể đương đầu được với buổi sáng ngày mai.”

“Dù sao đi nữa, tôi vẫn chẳng biết chúng ta sẽ đương đầu với nó như thế nào, cô bác sĩ thân yêu ạ. Nhưng đừng bảo tôi rằng đó sẽ là lời chào vĩnh biệt. Chưa cần sang đến bên kia đại dương thì thằng bé sẽ được cho về nhà thôi, đúng không cô?”

“Hy vọng thế, nhưng chẳng thể nói chắc chắn được. Cháu đang cố gắng thuyết phục bản thân rằng thằng bé sẽ chẳng về nhà sớm được như thế đâu, để sau này cháu sẽ không phải gánh chịu nỗi thất vọng. Cô Susan ơi, cháu đã quyết tâm ngày mai sẽ mỉm cười tiễn con trai cháu lên đường. Thằng bé sẽ không phải mang theo ký ức về một bà mẹ yếu đuối không đủ can đảm tiễn đưa trong khi thằng bé đã đủ dũng cảm để lên đường. Cháu hy vọng chúng ta sẽ không ai khóc.”

“Tôi sẽ không khóc đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ, và có lẽ cô cũng cố gắng được như thế, nhưng liệu tôi có thể xoay xở để mỉm cười được hay không thì còn phụ thuộc vào mệnh lệnh của Chúa và vào cảm xúc nơi đáy lòng tôi. Cô có còn chỗ cho cái bánh trái cây này không? Bánh bơ giòn nữa? Và bánh pa tê đây? Đứa bé đó sẽ không chết đói được, cho dù người ta có gì để ăn ở cái xứ Quebec đó hay không cũng vậy. Mọi thứ dường như nhoằng một cái đã thay đổi hết, đúng không nhỉ? Thậm chí cả con mèo già ở nhà mục sư cũng đã chết rồi. Và tôi sẽ chẳng xót xa gì đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ, nếu cái con quái vật Hyde đó cũng chết theo. Kể từ lúc Jem khoác bộ kaki về nhà, hầu như lúc nào nó cũng là Ông Hyde, và tôi sẽ vẫn giữ quan điểm rằng điều đó có một ý nghĩa đấy. Tôi không biết Thứ Hai sẽ làm gì khi Jem đã đi rồi. Cái con vật đó cứ đi loanh quanh với ánh mắt chẳng khác gì con người khiến cho tôi chỉ nhìn thấy là đã mất hết cả hồn vía rồi. Hồi xưa Ellen West cứ ra rả rủa sả vua Đức và chúng ta đều cho rằng bà ta điên mất rồi, nhưng giờ thì tôi nhận thấy những lời điên điên khùng khùng của bà ta cũng có lý có lẽ cả.”

Sáng hôm sau Jem Blythe và Jerry Meredith lên đường. Hôm đó, trời sầm sì dọa mưa, những đám mây xám xịt nặng nề cuồn cuộn khắp bầu trời, nhưng hầu như tất cả mọi người dân ở Glen cũng như ở Bốn Làn Gió, Cửa Vịnh, Thượng Glen và bên kia cảng - chỉ trừ Ria Mọc Trên Trăng - đều có mặt để tiễn họ lên đường. Mọi thành viên nhà Blythe và Meredith đều mỉm cười. Thậm chí kể cả bà Susan, tuân theo ý Chúa, cũng nở nụ cười, tuy nhiên nụ cười của bà phần nào đó còn khiến người ta thấy khổ sở hơn cả khóc. Faith và Nan tái nhợt mặt mày và ăn mặc rất xinh đẹp. Rilla nghĩ đáng nhẽ ra cô đã xoay xở rất tốt, nếu không phải có cái gì đó cứ chẹn ngang cổ họng còn môi cô thì chỉ bật ra được những âm tiết run rẩy. Chú chó Thứ Hai cũng có mặt. Jem đã thử tìm cách tạm biệt chú ta ở Bên Ánh Lửa nhưng Thứ Hai cứ khẩn nài tha thiết khiến Jem phải mủi lòng và cho phép chú theo ra ga. Chú cứ quấn lấy chân Jem và dõi theo từng chuyển động của người chủ yêu dấu.

“Tôi không kìm lòng nổi khi nhìn vào đôi mắt của con chó đó,” bà Meredith nói.

“Con vật đó còn khôn ngoan hơn rất nhiều người.” Mary Vance nói. “Miller đã nảy ra cái ý nghĩ rồ dại là cũng sẽ đi, nhưng cháu đã sớm can anh ấy. Ít nhất cũng có một lần trong đời, Kitty Alec và cháu đồng thuận với nhau. Đó đúng là một phép mầu sẽ chẳng có cơ hội xảy ra lần nào nữa đâu. Ken kìa, Rilla.”

Rilla biết Kenneth có mặt ở đó. Cô đã nhận thức rõ ràng điều đó từ cái thời điểm anh nhảy ra khỏi cỗ xe độc mã của Leo West. Giờ anh đang mỉm cười bước tới chỗ cô.

“Anh thấy là em đang diễn vai cô em gái mỉm cười dũng cảm. Dân làng Glen tụ tập đông quá đi mất! Chậc, mấy ngày nữa chính anh cũng phải về nhà rồi.”

Một cơn gió u sầu kỳ quái mà đến cả sự lên đường của Jem cũng chẳng gây ra được giờ lại đang lướt qua tâm hồn Rilla.

“Tại sao vậy? Anh còn được nghỉ thêm một tháng nữa mà.”

“Ừ… nhưng anh chẳng thể lang thang quanh Bốn Làn Gió tận hưởng niềm vui thú trong khi thế giới đang trong cảnh nước sôi lửa bỏng thế này. Nơi dành cho anh là thành phố nhỏ già cỗi Toronto; ở đó, anh sẽ tìm ra cách nào đấy để chung tay góp sức, bất chấp cái mắt cá chân chết giẫm này. Anh không gặp Jem và Jerry đâu… nếu không anh sẽ phát ốm vì ghen tị mất. Đám con gái các em được lắm đấy… không khóc lóc, không lộ vẻ sa sút. Các chàng trai sẽ lên đường mang theo một dư vị ngọt ngào. Anh hy vọng đến lượt anh, Persis và mẹ cũng sẽ nghị lực được như thế.”

“Ôi, anh Kenneth… trước khi đín lượt anh thì chiến tranh đã kết thúc rồi.”

Thế đấy! Cô lại nói nhịu mất rồi. Lại thêm một thời khắc quan trọng nữa của cuộc đời bị phá hủy! Chao ôi, đó chính là định mệnh của cô đấy. Mà dù sao đi nữa, cũng chẳng có gì quan trọng hết. Đằng nào thì Kenneth cũng đi chỗ khác rồi… anh đang nói chuyện với Ethel Reese - lúc này, mới bảy giờ sáng, đang mặc đúng cái váy cô nàng đã diện đến buổi khiêu vũ, và đang khóc. Ethel khóc lóc vì cái quái gì mới được chứ? Có ai nhà Reese mặc quân phục đâu. Rilla cũng muốn khóc… nhưng cô sẽ không khóc đâu. Cái bà già Drew kinh khủng ấy đã nói gì với mẹ giữa con khóc than sầu muộn nhỉ? “Tôi không hiểu làm sao cô có thể chịu đựng nổi chuyện này, cô Blythe ạ. Tôi không thể chịu được nếu đó là đứa con trai tội nghiệp của tôi.” Còn mẹ… ôi, mẹ vẫn luôn là người đáng để ta dựa dẫm! Đôi mắt xám của mẹ sáng rực lên trên khuôn mặt xanh xao. “Chuyện ấy nhẽ ra đã có thể còn tệ hơn nhiều, bà Drew ạ! Tôi đã có thể còn phải cố gắng thuyết phục nó lên đường ấy chứ.” Bà Drew không hiểu nhưng Rilla thì có. Cô hất đầu. Anh trai cô không cần ai thuyết phục lên đường hết.

Rilla nhận thấy mình đang đứng một mình, lắng nghe những tiếng trò chuyện bập bõm trong lúc mọi người đi qua đi lại bên cạnh cô.

“Tôi đã bảo Mark cứ đợi xem người ta có kêu gọi đợt hai không. Nếu có thì tôi sẽ để nó đi… nhưng họ không gọi,” bà Palmer Burr nói.

“Có lẽ tớ sẽ phải dùng một cái thắt lưng nhung thôi,” Bessie Clow nói.

“Tôi chẳng dám nhìn mặt chồng mình vì chỉ sợ sẽ phát hiện ra anh ấy cũng muốn đi,” một cô dâu bên kia cảng vóc người nhỏ nhắn nói.

“Tôi sợ cứng cả người,” cô vợ đồng bóng của Jim Howard nói. “Tôi chỉ sợ Jim sẽ ghi danh nhập ngũ… và tôi cũng sợ anh ấy sẽ không làm thế.”

“Đến Giáng sinh thì chiến tranh sẽ chấm dứt thôi,” Joe Vickers nói.

“Cứ mặc kệ các nước châu Âu đánh nhau sứt đầu mẻ trán đi,” Abner Reese nói.

“Sự tồn tại của đế quốc Anh đang trên bờ nguy hiểm,” mục sư Hội Giám lý nói.

“Chắc chắn có vẻ gì đó thật hấp dẫn ở các bộ quân phục,” Irene Howard thở dài.

“Xét trên mọi phương diện thì đây là một cuộc chiến tranh thương mại và không đáng để cho người Canada phải đổ xuống bất kỳ giọt máu quý giá nào,” một người lạ đến từ khách sạn bên bờ biển nói.

“Gia đình Blythe thư thái thật đấy,” Kate Drew nói.

“Đám thanh niên ngốc nghếch ấy chỉ coi đây là một chuyến phiêu lưu thôi,” Nathan Crawford làu bàu.

“Tôi tuyệt đối tin tưởng Kitchener,” vị bác sĩ bên kia cảng tuyên bố.

Trong mười phút đồng hồ ấy, Rilla đã đi qua một chuỗi cảm xúc quay cuồng nào giận dữ, nào cười cợt, khinh thường, chán nản và đầy cảm hứng. Ôi, mọi người thật… buồn cười! Họ thì hiểu được bao nhiêu đâu chứ. “Thư thái thật đấy”, thiệt tình… trong khi đến cả bà Susan cũng suốt đêm không chợp mắt! Kate Drew lúc nào cũng là một cô nàng trơ trẽn. Rilla có cảm giác như thể đang ở trong một cơn ác mộng quái dị nào đó.

Đây rồi… đoàn tàu đang đến… mẹ đang nắm tay Jem… chú chó Thứ Hai đang liếm tay cậu… mọi người đều đang tạm biệt nhau… tàu vào ga rồi! Jem hôn Faith trước mặt tất cả mọi người… bà già Drew kích động reo lên… cánh con trai, do Kenneth cầm đầu, hò reo cổ vũ… Rilla cảm thấy Jem đang siết chặt tay cô… “Tạm biệt, Nhện”… ai đó hôn lên má cô. Cô tin rằng đó là Jerry nhưng chẳng bao giờ biết chắc được… họ đã đi rồi… đoàn tàu đang rời khỏi sân ga… Jem và Jerry đang vẫy chào mọi người… mọi người vẫy chào đáp lại… mẹ và Nan vẫn đang mỉm cười, nhưng cứ như thể chỉ là hai người đã quên mất không cất nụ cười đi… Thứ Hai rầu rĩ sủa và đang bị ông mục sư Hội Giám lý níu lại, không cho chú ta giằng ra đuổi theo tàu… bà Susan đang vẫy vẫy chiếc mũ bon nên đẹp nhất của bà và reo hò như đàn ông… có phải bà ấy đã phát điên mất rồi không nhỉ? Đoàn tàu uốn mình vòng qua một khúc cua… họ đã đi rồi.

Rilla thở hổn hển, quay trở lại với hiện thực. Không gian đột nhiên trở nên tĩnh lặng. Giờ đây, chẳng còn gì để làm ngoài về nhà… và chờ đợi. Thoạt đầu, chẳng ai nhớ đến Thứ Hai. Đến lúc họ nhớ ra, Shirley bèn quay lại tìm chú. Cậu thấy chú chó Thứ Hai đang cuộn mình nằm thu lu ở một trong mấy cái kho hàng gần ga và dỗ dành thuyết phục chú về nhà. Thứ Hai không nhúc nhích. Chú ve vẩy đuôi tỏ ý tâm trạng không hề sa sút, nhưng có nịnh nọt cỡ nào thì cũng đừng ai mong lay chuyển được chú.

“Chắc hẳn Thứ Hai đã quyết định đợi ở đó cho đến khi anh Jem quay về,” Shirley nói lúc quay trở lại với mọi người, cố gắng cười to. Đây đích xác là việc Thứ Hai đã làm. Cậu chủ yêu quý của chú đã đi mất rồi… còn chú, Thứ Hai, đã bị một con quỷ đội lốt mục sư Hội Giám lý rắp tâm tính toán hiểm ác, ngăn cản chú đi theo chủ. Bởi vậy nên, chú, Thứ Hai, sẽ đợi ở đây cho tới khi cái con quái vật hay phả khói và thở phì phì đã mang người anh hùng của chú đi mất lại đưa người ấy trở về.

Nhất trí, cứ đợi ở đấy nhé, chú chó nhỏ trung thành có đôi mắt hoang mang, buồn bã, dịu dàng ơi. Nhưng chú sẽ phải kinh qua rất nhiều ngày cay đắng đấy, trước khi người bạn trẻ quay về với chú.

Tối đó, bác sĩ vắng nhà vì có ca bệnh và trên đường về phòng đi ngủ, bà Susan đã lẳng lặng vào trong phòng cô bác sĩ Blythe để xem liệu cô bác sĩ thân mến của bà có được “bình tĩnh, yên ổn” không. Bà nghiêm trang dừng lại ở chân giường và nghiêm trang tuyên bố, “Cô bác sĩ thân yêu ơi, tôi đã quyết định sẽ làm một nữ anh hùng.”

“Cô bác sĩ thân yêu” nhận thấy mình sắp không nhịn nổi mà cười phá lên - một hành động hiển nhiên rất bất công, vì cô đã không cười khi Rilla tuyên bố một quyết tâm táo bạo tương tự. Thật ra mà nói, Rilla là một cô gái mảnh dẻ, mặc váy trắng, mặt xinh như hoa còn đôi mắt trẻ trung lấp lánh rạng rỡ cảm xúc, trong khi đó bà Susan mặc váy ngủ bằng vải nỉ mềm màu xám giản dị bảo thủ, buộc một mảnh vải len màu đỏ quanh mái tóc xám, như một thứ bùa chống lại bệnh đau dây thần kinh. Nhưng đúng lý ra, điều đó chẳng gây nên bất kỳ khác biệt quan trọng nào. Chẳng phải tinh thần mới là cái đáng kể sao? Tuy nhiên cô bác sĩ Blythe vẫn khó mà có thể không cười được. “Tôi sẽ không than van, khóc lóc hay hoài nghi sự sáng suốt của Đấng Tối Cao như dạo gần đây tôi thường làm nữa,” bà Susan quả quyết nói tiếp. “Than vãn, lẩn tránh hiện thực và đổ lỗi cho Thượng Đế cũng chẳng đưa chúng ta đi đến đâu hết. Chúng ta chỉ cần nỗ lực kiên trì với bất cứ việc gì chúng ta phải làm, cho dù đó là nhổ cỏ cho mảnh đất trồng hành hay điều hành Chính phủ. Tôi sẽ nỗ lực kiên trì. Đám con trai đáng thương đó đã lên đường ra chiến trận; còn phụ nữ chúng ta, cô bác sĩ thân yêu ạ, phải ở lại hậu phương và che giấu những bi thương lo lắng của mình.”

7. Đứa trẻ ra đời trong thời chiến và liễn xúp

“Liege và Namur… rồi giờ là Brussels!” Bác sĩ lắc đầu. “Tôi không thích thế chút nào… tôi không thích thế chút nào.”

“Đừng mất tinh thần, cậu bác sĩ yêu quý; những nơi ấy chỉ được dân ngoại lai bảo vệ thôi,” bà Susan nói giọng oai nghiêm. “Cứ đợi cho đến khi quân Đức đấu với quân Anh xem, đến lúc đó thì ta sẽ có một câu chuyện khác hẳn để mà kể, và cậu có thể tin chắc như thế.”

Bác sĩ lại lắc đầu, nhưng lần này bớt vẻ nghiêm trọng hơn, có lẽ trong tiềm thức, tất cả họ đều cùng chia sẻ niềm tin tưởng của bà Susan rằng không gì có thể phá vỡ “đường xám mỏng ấy”, cho dẫu là trước thế tấn công như chẻ tre của hàng triệu quân Đức hừng hực khí thế. Dù sao đi nữa, khi cái ngày khủng khiếp ấy đến - ngày đầu tiên trong số rất nhiều ngày khủng khiếp ấy - cùng với tin tức quân đội Anh đã bị đẩy lùi, họ chằm chằm nhìn nhau trong nỗi kinh hoàng điếng người.

“Chuyện đó… chuyện đó không thể là thật được.” Nan thở hổn hển, chỉ biết dùng sự hoài nghi nhất thời để lẩn tránh sự thật.

“Tôi đã cảm thấy hôm nay thể nào cũng có tin xấu mà,” bà Susan nói, “vì sáng nay cái con mèo kia đã vô duyên vô cớ biến thành Ông Hyde, và đó không phải điềm tốt gì.”

” Một đội quân bầm giập, tơi tả, nhưng không hề mất tinh thần,” bác sĩ lẩm bẩm, trích một bản tin từ London. “Quân đội Anh liệu có thể đúng như những gì được nói không nhỉ?”

“Giờ thì sẽ phải lâu lắm chiến tranh mới kết thúc,” cô bác sĩ Blythe thất vọng nói.

Niềm tin của bà Susan, vốn đã tạm thời bị đàn áp trong chốc lát, giờ hừng hực khí thế trở lại.

“Xin nhớ cho, cô bác sĩ thân yêu ơi, quân đội Anh không phải là hải quân Anh. Đừng bao giờ quên điều đó nhé. Và người Nga cũng đang trên đường rồi, tuy nhiên tôi không hiểu biết mấy về người Nga và bởi vậy sẽ không thấy thân thiết gì với họ.”

“Người Nga sẽ không kịp đến để cứu Paris đâu,” Walter rầu rĩ nói. “Paris là trái tim nước Pháp… và con đường dẫn đến đó đang rộng mở. Ôi, giá như…” Cậu đột ngột im bặt và bỏ ra ngoài.

Sau một ngày tê liệt, các thành viên của nhà Bên Ánh Lửa nhận ra rằng họ hoàn toàn có thể “tiếp tục cuộc sống”, thậm chí kể cả là phải đối mặt với những tin dữ đang không ngừng phủ bóng u sầu. Bà Susan ầm ĩ làm việc trong phòng bếp, bác sĩ đi thăm bệnh, Nan và Di quay trở lại với các hoạt động của Hội Chữ Thập Đỏ; cô bác sĩ Blythe tới Charlottetown tham dự hội nghị của Hội Chữ Thập Đỏ; Rilla - sau khi được giải tỏa cảm xúc bằng một trận khóc nức nở ở Thung Lũng Cầu Vồng và dốc hết bầu tâm sự vào trong nhật ký - nhớ ra rằng cô đã quyết định sẽ trở nên dũng cảm, anh hùng. Và, cô nghĩ, việc hôm nọ đánh cỗ xe thắng con ngựa xám già của Abner Crawford chạy quanh Glen và Bốn Làn Gió để thu thập các vật phẩm được hứa quyện cho Hội Chữ Thập Đỏ quả thật xứng đáng được gọi là một hành động anh hùng. Một con ngựa ở nhà Bên Ánh Lửa bị gãy chân mà bác sĩ lại cần dùng con còn lại, vậy nên chẳng còn lựa chọn nào khác ngoài con ngựa già nhà Crawford, một con vật lì lợm, từ tốn, điềm tĩnh có thói quen đáng yêu là cứ đi được vài mét thì lại dừng, lấy bàn chân bên này đá một con ruồi bay ra khỏi cẳng chân bên kia. Rilla cảm thấy chuyện này song hành với cái thực tế rằng quân Đức chỉ cách Paris có năm mươi dặm đường, thật khó mà chịu đựng nổi. Nhưng cô đã can đảm lên đường thực hiện công việc chạy vặt đầy những kết quả đáng kinh ngạc.

Chiều muộn, cô nhận ra chính mình, cùng cỗ xe độc mã chất đầy gói bọc, đang ở lối vào một con đường rậm cỏ hằn sâu vết bánh xe dẫn tới bờ cảng, băn khoăn không biết liệu tạt qua nhà Anderson thì có bõ công không. Gia đình Anderson nghèo rớt mùng tơi và không mấy khả năng cô Anderson sẽ có gì đó để mà quyên góp. Nhưng mặt khác, chồng cô ấy, vốn sinh ra ở Anh và đang làm việc ở Kingsport khi chiến tranh bùng nổ, đã lập tức lên thuyền đến Anh nhập ngũ và nghe nói không hề quay về nhà cũng như chẳng gửi nhiều tiền mặt để bù đắp cho sự vắng mặt. Vậy nên, rất có thể cô Anderson Sẽ cảm thấy tổn thương nếu bị bỏ qua. Rilla quyết định cứ ghé qua. Sau này, có những lúc cô chỉ ước gì mình đã không làm vậy, nhưng xét về lâu về dài, cô vẫn vô cùng cảm ơn trời đất vì đã ghé qua.

Ngôi nhà của gia đình Anderson nhỏ và xập xệ, nằm lúp xúp giữa một vạt rừng vân sam mọc xiêu xiêu vẹo vẹo gần bờ biển, cứ như thể tự thấy xấu hổ về bản thân và chỉ muốn được trốn đi. Rilla buộc con ngựa xám gia vào hàng rào lung lay rồi tiến về phía cửa ra vào. Cửa đang mở, và cảnh tượng bày ra trước mắt khiến cô nhất thời đờ cả người, không thể nói năng hay nhúc nhích gì được.

Xuyên qua cánh cửa để mở của phòng ngủ nhỏ đối diện, Rilla nhìn thấy cô Anderson đang nằm trên chiếc giường bề bộn, và cô Anderson đã chết. Không có gì cần phải nghi ngờ về chuyện đó, cũng như chẳng có gì cần phải nghi ngờ rằng cái người phụ nữ to lớn, mặt đỏ, tóc đỏ, nhếch nhác, béo núc nách đang ngồi gần cửa ra vào, miệng phì phèo tẩu thuốc vẫn còn đang sống sờ sờ. Bà ta đang lười nhác đu đưa trên chiếc ghế bập bênh, giữa đống hỗn độn bẩn thỉu xung quanh, chẳng mảy may để ý đến những tiếng gào khóc xé họng vang ra từ một cái nôi ở giữa phòng.

Rilla đã từng gặp người phụ nữ này và cũng biết rõ về tai tiếng của bà ta. Bà ta là Conover; bà ta sống ở làng chài; bà ta là bà cô của cô Anderson; và bà ta uống rượu cũng thả phanh như hút thuốc. Thoạt tiên Rilla những muốn xoay người bỏ chạy khỏi đó. Nhưng làm thế là không được. Biết đâu người đàn bà này, dẫu có đáng ghét đến thế đi chăng nữa, lại đang cần hỗ trợ… cho dù hiển nhiên bà ta chẳng có vẻ gì là đang lo lắng vì thiếu sự giúp đỡ.

“Vào đi,” bà Conover nói, bỏ tẩu thuốc ra khỏi miệng và chằm chằm nhìn Rilla bằng đôi mắt nhỏ trông như mắt chuột.

“Có phải… có phải cô Anderson đã chết thật rồi không ạ?” Rilla lí nhí hỏi trong lúc bước qua bậc cửa.

“Chết đứ đừ rồi ấy chứ,” bà Conover hân hoan trả lời. “Về chầu ông bà ông vải nửa tiếng trước. Ta đã bảo Jen Conover đi gọi điện cho nhà tang lễ và kêu người ở bờ biển đến giúp đỡ rồi. Cô là con gái ông bác sĩ phải không?”

“Chuyện này… đột ngột quá phải không ạ?”

“Ối dào, con bé đã héo mòn tiều tụy từ hồi thằng Jim vô dụng đó thình lình bỏ đi Anh rồi. Ta tin là từ lúc nghe tin, nó đã chẳng tránh khỏi cái chết được. Đứa bé nằm kia đã được sinh ra cách đây hai tuần và kể từ hôm đó, con bé cứ đuối dần rồi hôm nay thì đột ngột ngỏm, chẳng ai ngờ nổi.”

“Liệu cháu có thể… giúp gì được không ạ?” Rilla ngập ngừng.

“Cầu Chúa phù hộ cho cô, không đâu… trừ phi cô khéo chăm trẻ em. Ta thì không. Đứa bé đó chẳng bao giờ ngừng gào thét hết, dẫu là ngày hay đêm. Ta rút ra kinh nghiệm là cứ mặc kệ nó thôi.”

Rilla rón rén nhón chân bước tới nôi và càng rón rén hơn nữa, cô kéo cái chăn bẩn thỉu ra. Cô không định chạm vào đứa bé - cô cũng chẳng hề “khéo chăm trẻ em”. Cô nhìn thấy một đứa bé tí hon xấu xí, khuôn mặt nhỏ xíu méo mó đỏ bừng, được quấn trong một tấm vải nỉ bông cũ dơ dáy. Cô chưa từng nhìn thấy đứa trẻ nào xấu xí hơn thế. Tuy nhiên, một nỗi thương cảm dành cho đứa bé mồ côi bơ vơ không nơi nương tựa đột nhiên trào dâng trong lòng cô.

“Rồi đứa trẻ này sẽ ra sao đây?” cô hỏi.

“Có Chúa mới biết,” bà Conover thẳng thắn nói. “Trước lúc chết, Min lo lắng kinh khủng về chuyện đó đấy. Con bé cứ nhắc đi nhắc lại ‘Ôi, đứa bé tội nghiệp của tôi rồi sẽ ra sao đây’ cho tới khi ta phát bực cả lên. Ta chẳng việc gì rước phiền phức vào người, nói cho cô nghe thế nhé. Ta đã bảo Min là đứa bé sẽ bắt buộc bị đưa vào trại trẻ mồ côi cho tới khi chúng ta tính được xem liệu Jim có bao giờ quay trở về trông nom nó hay không. Con bé chẳng ưa gì cái ý tưởng đó. Nhưng tóm lại sẽ là như thế.”

“Nhưng ai sẽ trông nom đứa bé trước khi nó được đưa vào trại trẻ ạ?” Rilla kiên trì hỏi. Chẳng hiểu sao, cô thấy bận lòng trước số phận của đứa bé.

“Chắc là ta thôi,” bà Conover càu nhàu. Bà ta bỏ tẩu thuốc ra, chẳng hề ý tứ mà cứ thế tợp một ngụm gì đó từ cái chai màu đen được bà ta nhấc ra khỏi cái kệ bên cạnh. “Theo ta thấy, đứa bé đó chẳng sống được bao lâu đâu. Nó ốm yếu quá. Min chẳng bao giờ có sức khỏe tốt và ta đoán đứa bé này cũng vậy thôi. Để ta nói cho mà nghe, có vẻ như nó sẽ chẳng làm phiền ai lâu và rồi sẽ bị tống khứ đi thôi.”

Rilla kéo chiếc chăn xuống thêm chút nữa.

“Ôi này, đứa bé này chẳng mặc gì cả!” cô kêu lên, giọng sửng sốt.

“Ta rất muốn biết ai sẽ là người mặc đồ cho nó đây,” bà Conover hung hăng cật vấn. “Ta làm gì có thời gian… toàn bộ thời gian của ta đều dành để chăm sóc Min rồi. Bà già vợ lão Billy Crawford, bà ta đã ở đây khi đứa bé ra đời và bà ta đã tắm rửa cho nó rồi quấn nó vào trong cái mảnh giẻ nỉ bông ấy, còn sau đó thì Jen trông giắng nó đôi chút. Đứa bé đủ ấm rồi. Thời tiết này sẽ nung chảy cả một con khỉ bằng đồng ấy chứ.”

Rilla im lặng, nhìn xuống đứa bé đang khóc. Trước đây, cô chưa bao giờ gặp bất kỳ bi kịch cuộc đời nào và bi kịch này đã khiến cô bị chấn động đến tận đáy sâu tâm hồn. Cô đau lòng tột độ khi nghĩ đến người mẹ tội nghiệp đang một mình ngã vào trong thung lũng bóng tối, lòng trăn trở không nguôi về đứa con bé bỏng, chẳng có ai bên cạnh ngoài cái bà già đáng ghét này. Giá như cô đến sớm hơn chút nữa! Ấy vậy nhưng đến sớm hơn thì cô cũng có thể làm được gì chứ… bây giờ cô có thể làm được gì chứ? Cô không biết nữa, nhưng cô phải làm gì đó. Cô ghét trẻ con… chỉ có điều cô không thể bỏ đi, mặc kệ đứa bé tội nghiệp này cho bà Conover - lúc này lại đang đắm đuối với cái chai màu đen và hẳn sẽ say quắc cần câu trước khi ai đó kịp đến.

“Mình không thể ở lại,” Rilla nghĩ. “Chú Crawford đã bảo mình phải về nhà trước giờ ăn tối vì tối nay chú ấy muốn dùng con ngựa. Ôi, mình biết làm gì đây?”

Cô đột nhiên nghĩ ra một giải pháp bốc đồng, liều lĩnh.

“Cháu sẽ mang đứa bé về nhà với cháu,” cô nói. “Được không ạ?”

“Tất nhiên rồi, nếu cô muốn thế,” bà Conover hòa nhã nói.

“Cháu… cháu không bế nó được.” Rilla nói. “Cháu phải đánh xe ngựa và cháu sợ sẽ làm rơi đứa bé mất. Liệu có… có một cái giỏ ở đâu để cháu đặt nó vào trong không ạ?”

“Theo ta biết thì không đâu. Phải nói là, ở đây chẳng có cái gì hết. Min vốn nghèo và cũng vụng về y như Jim vậy. Nếu mở cái ngăn tủ ở kia ra thì cô sẽ tìm thấy một ít quần áo trẻ em đấy. Tốt nhất là mang chúng theo đi.”

Rila lấy quần áo - những bộ trang phục rẻ tiền bằng vải mỏng mà người mẹ tội nghiệp đã nỗ lực hết sức để chuẩn bị. Nhưng những thứ này không giải quyết được vấn đề cấp bách là mang đứa trẻ đi như thế nào. Rilla bất lực nhìn quanh. Ôi, nếu là mẹ… hoặc bà Susan! Mắt cô rơi xuống chỗ một cái liễn đựng xúp khổng lồ màu xanh đằng sau chạn.

“Cháu lấy cái này để… để cho nó nằm vào trong được không ạ?” cô hỏi.

“Ôi dào, nó có phải đồ của ta đâu nhưng chắc cô lấy cũng chẳng sao. Nếu được thì đừng làm vỡ nhé… nếu còn sống trở về thì có khi Jim lại làm nhặng lên vì chuyện đó đấy… mà chắc chắn cậu ta sẽ nhặng xị lên thôi, vì cậu ta chẳng có gì tốt đẹp cả. Cậu ta đã mang theo cái liễn cũ này từ Anh, bảo nó là đồ gia truyền. Cậu ta và Min chẳng bao giờ dùng đến nó - có bao giờ đủ xúp để mà đựng trong đó đâu - nhưng Jim nghĩ nó quý giá lắm. Cậu ta có những thứ kiểu cách kinh lắm, nhưng lại chẳng buồn lo lắng đến chuyện nào có mấy thức ăn để mà cho lên đĩa chứ.”

Lần đầu tiên trong đời, Rilla Blythe chạm vào một đứa bé… nhấc nó lên… quấn nó vào trong một cái chăn, run run vì chỉ sợ sẽ làm rơi nó hoặc… hoặc… làm nó bị vỡ mất. Rồi cô đặt đứa bé vào trong liễn xúp.

“Có sợ nó bị ngạt không nhỉ?” cô lo lắng hỏi.

“Nếu thế thì cũng có sao đâu cơ chứ,” bà Conover nói.

Thất kinh hồn vía, Rilla hơi nới lỏng cái chăn đang bao quanh khuôn mặt đứa bé. Đứa bé đã nín khóc và đang chớp chớp mắt ngước nhìn cô. Đó là một đôi mắt to đen giữa khuôn mặt nhỏ bé xấu xí.

“Tốt hơn hết đừng có để gió thổi vào nó,” bà Conover dạy bảo. “Nếu không gió sẽ cuốn hơi thở của nó đi mất đấy.”

Và vậy là, Rilla Blythe - lúc đến nhà Anderson vẫn còn tự nhận mình là kẻ ghét trẻ con - đánh xe rời khỏi đó, mang theo một đứa bé nằm trong cái liễn xúp đặt trên lòng!

Rilla những tưởng mình sẽ chẳng bao giờ tới được Bên Ánh Lửa. Trong liễn xúp, sự im lặng kỳ dị bao trùm. Xét ở một mức độ nào đó, cô lấy làm mừng vì đứa trẻ không khóc, nhưng cô cũng ước gì thỉnh thoảng nó sẽ kêu lên để chứng tỏ nó vẫn đang còn sống. Cứ như nó đã bị ngạt thở vậy! Rilla không dám tháo bọc ra để nhìn xem sao, chỉ sợ con gió, lúc này đang nổi mạnh, sẽ “cuốn hơi thở của nó đi mất”, cho dù cái điều tồi tệ đó có thể có nghĩa là gì đi nữa. Cô mừng húm khi cuối cùng cũng về đến chốn an toàn nơi mái nhà Bên Ánh Lửa.

Rilla mang cái liễn xúp vào bếp, đặt nó lên bàn ngay dưới con mắt bà Susan. Bà Susan nhìn vào trong liễn và rốt cuộc cũng có một lần trong đời bà rối trí đến độ không cất nổi nên lời.

“Cái gì thế này hả trời?” bác sĩ vừa bước vào bèn hỏi.

- Rilla liến thoắng kể lại câu chuyện. “Chỉ là con phải đưa nó đi theo, bố ạ,” cô kết luận. “Con không thể để nó lại đấy được.”

“Con định làm gì với nó đây?” bác sĩ lạnh nhạt hỏi.

Thật lòng mà nói, Rilla không ngờ sẽ nhận được một câu hỏi kiểu này.

“Chúng ta… chúng ta có thể giữ nó ở đây một thời gian… được không ạ… cho tới khi có thể thu xếp được như thế nào đó?” cô lúng túng lắp bắp.

Bác sĩ Blythe đi đi lại lại trong bếp một lúc trong khi đứa bé nhìn chằm chằm lên thành liễn xúp màu trắng còn bà Susan cho thấy những dấu hiệu đang dần hoạt bát trở lại.

Ngay sau đó, bác sĩ đối mặt với Rilla.

“Một đứa bé sẽ mang đến cho một gia đình rất nhiều rắc rối và công việc phát sinh, Rilla ạ. Tuần sau, Nan và Di sẽ lên đường đến Redmond và trong hoàn cảnh hiện tại, cả mẹ con lẫn bà Susan đều chẳng thể đảm đương thêm quá nhiều việc trông nom. Nếu muốn giữ đứa bé này lại đây, con sẽ phải tự mình chăm sóc nó.”

“Con á!” Rilla hoảng hồn đến độ nói năng vấp váp. “Sao lại… bố… con… con… không thể!”

“Nhiều cô gái ít tuổi hơn con đã phải chăm sóc các em bé. Bất cứ khi nào con cần, bố và bà Susan sẽ cho con lời khuyên. Còn nếu con không thể chăm sóc được, vậy thì đứa bé buộc phải quay về với Meg Conover. Nếu quay về đấy thì nó chắc chẳng sống được bao lâu, vì rõ ràng nó rất yếu ớt và cần phải được chăm sóc đặc biệt. Bố ngờ là kể cả khi có được đưa đến trại trẻ mồ côi thì nó cũng khó mà sống nổi. Nhưng bố không thể để mẹ con và bà Susan lao lực quá độ được.”

Bác sĩ rời khỏi bếp, vẻ mặt vô cùng nghiêm khắc, không gì lay chuyển được. Trong thâm tâm, ông biết khá rõ rằng cái cư dân bé bỏng đang ngự trong cái liễn xúp to đùng kia rồi cũng sẽ ở lại mái nhà Bên Ánh Lửa thôi, nhưng ông muốn xem xem, liệu có khả năng là ngay cả cái hoàn cảnh này cũng không thể xui khiến Rilla phải vùng lên để chứng tỏ mình hoàn toàn có khả năng đối phó với tình huống khó khăn.

Rilla ngồi thất thần nhìn đứa bé. Thật phi lý nếu cho rằng cô có thể chăm sóc nó. Nhưng còn… người mẹ quá cố yếu ớt nhỏ bé tội nghiệp từng lo lắng xiết bao về nó ấy… cái bà già Meg Conover kinh tởm ấy.

“Bà Susan ơi, phải làm những gì cho một đứa bé ạ?” cô rầu rĩ hỏi.

“Cháu phải giữ cho nó được ấm áp, khô thoáng và tắm rửa cho nó hằng ngày, phải đảm bảo sao cho nước không nóng quá hay lạnh quá, rồi phải cho nó ăn hai tiếng đồng hồ một lần. Nếu nó quấy khóc do đau bụng co thắt, cháu phải lấy thứ gì đó ấm để chườm bụng cho nó,” bà Susan nói, có phần đều đều thiếu sinh khí hơn hẳn so với bình thường.

Đứa bé lại khóc òa lên.

“Chắc nó đói rồi… dù sao thì cũng phải cho nó ăn mới được,” Rilla tuyệt vọng nói. “Bà bảo cho cháu biết phải lấy gì cho nó ăn đi, bà Susan, rồi cháu sẽ lấy cho nó.”

Dưới sự hướng dẫn của bà Susan, sữa và nước đã được chuẩn bị sẵn sàng, cùng với một bình sữa kiếm được ở phòng khám của bác sĩ. Sau đó, Rilla bế đứa bé ra khỏi liễn đựng xúp và cho nó ăn. Cô mang từ trên gác xép xuống cái giỏ cũ chính cô từng dùng thuở còn ẵm ngửa rồi đặt đứa bé giờ đang say ngủ vào trong. Cô cất cái liễn đựng xúp vào phòng thực phẩm. Rồi cô ngồi xuống, suy ngẫm kỹ càng về mọi chuyện.

Kết quả của cuộc suy ngẫm kỹ càng về mọi chuyện đó là khi đứa trẻ thức dậy, cô bèn đến gặp bà Susan.

“Cháu sẽ xem liệu có thể làm được gì, bà Susan ạ. Cháu không thể để đứa bé tội nghiệp đó quay trở lại với bà Conover được. Bà dạy cháu cách tắm rửa và mặc quần áo cho nó nhé.”

Dưới sự giám sát của bà Susan, Rilla tắm cho đứa bé. Bà Susan không dám giúp đỡ gì ngoài việc cho lời khuyên, vì bác sĩ đang ngồi trong phòng khách và có thể ghé vào bất cứ lúc nào. Bà Susan đã rút ra được kinh nghiệm là một khi bác sĩ Blythe đã kiên quyết tỏ rõ lập trường và bảo cái gì phải được làm như thế nào, thì tức là nó phải được làm đúng y như thế. Rilla hạ quyết tâm và bắt tay vào việc. Chúa ơi, sao một đứa trẻ lại có bao nhiêu nếp nhăn và vặn vẹo hăng thế cơ chứ? Ai da, nó chẳng vừa tay để có thể giữ cho chắc được. Ôi, nhỡ cô tuột tay làm nó trượt xuống nước thì sao nhỉ - nó uốn éo kinh quá! Giá như nó đừng có rú rít lên như thế nữa! Sao mà một đứa trẻ bé tí hin thế mà lại có thể phát ra cái âm thanh lớn như vậy chứ. Dễ chừng toàn bộ nhà Bên Ánh Lửa, từ tầng hầm cho tới tận gác xép, đều có thể nghe thấy tiếng nó gào thét.

“Có phải cháu đã làm nó đau quá rồi không, bà Susan?” cô hỏi đầy vẻ thảm thiết.

“Không đâu, cưng ạ. Hầu như đứa trẻ mới sinh nào cũng ghét cay ghét đắng bị tắm rửa. Cháu chỉ mới tập tọe thôi mà làm được như thế là khéo léo lắm rồi. Cho dù làm gì thì cũng cứ để tay xuống đỡ lưng nó nhé, và nhớ giữ bình tĩnh.”

Giữ bình tĩnh! Rilla đang túa mồ hôi ra như tắm. Khi đứa trẻ đã được khô ráo, mặc quần áo xong xuôi và tạm thời yên tĩnh nhờ một bình sữa khác thì cô đã rũ xuống như cái tàu lá héo.

“Tối nay cháu phải làm gì với nó đây, bà Susan?”

Một đứa trẻ vào ban ngày đã đủ kinh khủng rồi; một đứa trẻ vào ban đêm thì đúng là không thể tưởng tượng nổi.

“Để cái giỏ lên trên một cái ghế cạnh giường cháu và nhớ phủ chăn lên. Cháu sẽ phải cho nó ăn một hai lần trong đêm, vậy nên tốt hơn hết cháu hãy mang cái bếp dầu lên tầng. Nếu không xoay xở được với nó thì cháu cứ gọi bà, bà sẽ đến giúp, cho dù cậu bác sĩ có ý kiến như nào đi nữa cũng kệ.”

“Nhưng bà Susan ơi, nếu nó khóc thì sao ạ?”

Tuy nhiên, đứa bé không khóc. Nó ngoan ngoãn đến mức đáng ngạc nhiên - có lẽ vì cái dạ dày bé bỏng tội nghiệp đã được lấp đầy thức ăn phù hợp. Nó ngủ gần như thông đêm nhưng Rilla thì không. Cô không dám đi ngủ, chỉ sợ đứa bé sẽ gặp phải chuyện gì. Đến ba giờ sáng, cô chuẩn bị đồ ăn cho đứa bé, thầm hạ một quyết tâm không thể lay chuyển được là sẽ không gọi bà Susan. Ôi, có phải cô đang mơ không nhỉ? Có phải đúng là cô, Rilla Blythe, đã lâm vào tình cảnh phi lý này? Cô không quan tâm liệu quân Đức có đang ở gần Paris hay không… Cô không quan tâm liệu họ đã vào đến Paris hay chưa… chỉ cần đứa trẻ ấy sẽ không khóc hay nghẹn hay ngạt thở hay bị co giật. Trẻ con có bị co giật, đúng không nhỉ? Ôi sao cô lại quên mất, không hỏi bà Susan xem nếu trẻ bị co giật thì phải làm sao? Cô ngẫm lại, có phần cay đắng, rằng bố cô rất để ý đến sức khỏe của mẹ và bà Susan, nhưng còn sức khỏe của cô thì sao? Chẳng lẽ ông lại cho rằng cô vẫn có thể sống tiếp trong khi chẳng ngủ được chút nào? Nhưng bây giờ, cô sẽ không chùn bước - cô thì sẽ không làm thế đâu. Cô sẽ chăm sóc cái sinh vật bé nhỏ đáng ghét này, cho dù việc đó có giết chết cô đi chăng nữa. Cô sẽ kiếm một cuốn sách dạy cách chăm sóc trẻ em và không nhờ vả ai hết. Cô sẽ không bao giờ xin bố lời khuyên - cô sẽ không làm phiền mẹ - và cô sẽ chỉ hạ mình tìm đến bà Susan khi đã lâm vào bước đường cùng. Tất cả bọn họ cứ đợi đấy mà xem!

Vậy là, hai hôm sau, khi cô bác sĩ Blythe trở về nhà và hỏi bà Susan xem Rilla đang ở đâu, cô đã giật nẩy cả người trước câu trả lời bình tĩnh của bà Susan.

“Con bé ở trên gác ấy, cô bác sĩ thân yêu ạ, đang dỗ đứa bé của nó đi ngủ.”

8. Rilla quyết định

Chẳng bao lâu sau, cả các gia đình lẫn các cá nhân đều đã trở nên quen thuộc với hoàn cảnh mới và chấp nhận nó mà chẳng hề thắc mắc. Sau chừng một tuần thì cứ như thể đứa bé nhà Anderson ấy đã luôn ở Bên Ánh Lửa bao lâu nay. Sau ba đêm đầu thấp thỏm, Rilla đã bắt đầu ngủ ngon trở lại và cứ đến đúng thời gian là tự động tỉnh giấc để hoàn thành nhiệm vụ chăm sóc. Cô tắm táp, cho ăn và mặc quần áo cho đứa trẻ với sự khéo léo như thể cô đã làm những việc này từ khi mới sinh ra. Cô chẳng yêu quý thêm gì cả công việc này lẫn đứa trẻ; cô vẫn đối đãi với nó một cách thận trọng như thể nó là một chú thằn lằn con, và lại còn là một chú thằn lằn dễ bị tổn thương nữa, nhưng cô vẫn chu đáo hoàn thành công việc của mình và ở khắp làng Glen St. Mary, chẳng có đứa trẻ sơ sinh nào sạch sẽ hơn, được chăm sóc tận tâm hơn thế. Thậm chí, ngày nào cô cũng đo cân nặng cho đứa trẻ và chép lại kết quả vào nhật ký; nhưng đôi khi cô vẫn bi thương tự hỏi tại sao vào cái ngày định mệnh ấy, số phận nghiệt ngã lại dẫn lối để cô tiến vào con đường đến nhà Anderson. Shirley, Nan và Di không hăng hái trêu chọc cô như cô vẫn tưởng. Có vẻ như cả ba chị em đều hơi sốc trước cái thực tế rằng Rilla đã nhận nuôi một đứa trẻ sinh ra trong thời chiến; hoặc cũng có thể bác sĩ đã dặn dò chúng. Tất nhiên, Walter chẳng bao giờ trêu chọc cô vì bất cứ chuyện gì có hôm, cậu bảo cô rằng cô thật đáng ngưỡng mộ.

“Để đối phó được với đứa trẻ sơ sinh nặng chừng hai cân rưỡi ấy thì em còn phải dũng cảm hơn cả Jem khi đương đầu với hàng dặm quân Đức. Giá như anh dũng cảm được bằng một nửa em thì tốt biết bao,” cậu buồn bã nói.

Rilla rất tự hào vì sự công nhận của Walter; tuy nhiên, tối đó, cô đã rầu rĩ viết vào nhật ký:

“Ước gì mình có thể yêu quý đứa bé đó một chút. Như thế thì mọi chuyện sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. Nhưng mình lại không làm được. Mình vẫn nghe mọi người bảo một khi đã chăm sóc trẻ con thì ta sẽ trở nên yêu quý nó; nhưng ta đâu có thế, dù sao đi nữa thì mình không như thế. Và nó là một mối phiền toái… nó gây phiền phức đến tất cả mọi thứ. Nó khiến mình bị trói chân trói tay… mà lại ngay vào thời điểm này, khi mình đang cố gắng triển khai vụ Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên. Và tối qua mình đã không thể tham dự bữa tiệc của Alice Clow trong khi mình khao khát được đi đến đấy. Tất nhiên bố không phải người chẳng biết lý lẽ gì và trong trường hợp cần thiết mình vẫn luôn có thể nghỉ ngơi một, hai tiếng đồng hồ buổi tối, nhưng mình biết bố sẽ không chấp thuận cho mình đi chơi mất nửa buổi tối, để mặc bà Susan hoặc mẹ chăm sóc đứa bé. Hóa ra như thế lại thành may, vì đứa bé đã bị đau bụng - hoặc làm sao đấy - lúc khoảng một giờ. Nó không đá chân hay người cứng ngắc, vậy nên, dựa theo lời Morgan, mình đoán không phải nó đang khóc vì bị sốt; mà nó cũng không đói hay bị ghim châm vào người. Nó cứ thế gào thét cho tới tận lúc mặt mũi tím đen; vậy là mình bên dậy đun nước nóng rồi đặt chai nước nóng lên bụng nó, và nó thậm chí còn rú rít ghê hơn, vung hai cái cẳng chân gầy gò nhỏ bé tội nghiệp lên. Mình chỉ sợ đã làm nó bị bỏng nhưng mình không nghĩ là đúng vậy. Vậy là mình bên bế nó đi đi lại lại trong phòng mặc dù Morgan bàn về trẻ sơ sinh đã bảo rằng không bao giờ nên làm như thế. Mình đi đi lại lại hàng dặm liền và ôi chao, mình quá mệt mỏi, mất hết tinh thần và phát điên - phải, đúng như thế đấy. Nhẽ ra mình đã lắc cái sinh vật đó một hồi nếu nó đủ lớn để cho mình lắc được, nhưng nó lại bé quá. Bố đã ra ngoài thăm bệnh còn mẹ bị đau đầu, bà Susan thì đang dỗi vì lúc bà ấy và Morgan bất đồng ý kiến, mình cứ khăng khăng làm theo lời khuyên của Morgan, vậy nên mình đã hạ quyết tâm sẽ không nhờ vả bà ấy trừ phi không còn cách nào khác.

“Cuối cùng, cô Oliver cũng vào phòng. Giờ cô đang ở cùng phòng với Nan chứ không phải với mình, tất cả chỉ tại đứa bé, và mình đau lòng vì chuyện đó lắm. Mình rất nhớ những cuộc nói chuyện liên miên sau khi hai cô trò đã lên giường đi ngủ, nhớ ghê gớm. Chỉ có lúc đó mình mới được độc chiếm cô ấy. Mình rất ghét phải nghĩ rằng tiếng la hét của đứa bé đã đánh thức cô ấy, vì giờ cô ấy đã có quá nhiều gánh nặng rồi. Chú Grant cũng đang ở Valcartier và cô Oliver cảm thấy điều đó thật đáng sợ, tuy nhiên thái độ của cô ấy rất đáng ngưỡng mộ. Cô ấy nghĩ chú ấy sẽ chẳng bao giờ quay về và ánh mắt cô ấy khiến mình chỉ muốn tan nát cõi lòng - chúng thật bi thảm quá đỗi. Cô ấy bế đứa bé lên, đặt nó nằm úp bụng trên đầu gối cô ấy rồi nhẹ nhàng vỗ vỗ vào lưng nó vài lần, vậy là nó không ré lên nữa rồi ngay sau đó ngủ thiếp đi và từ đó cho đến hết buổi, nó ngủ ngoan như một chú cừu vậy. Mình thì không… mình chẳng còn hơi sức đâu nữa.

“Mình mệt rũ cả người trong thời gian khởi động Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên. Mình đã thành công vận động Betty Mead giữ vai trò chủ tịch còn mình làm thư ký, nhưng mọi người lại bầu Jen Vickers làm thủ quỹ và mình thì chẳng coi cô ta ra gì. Cô ta thuộc dạng con gái hễ nhắc đến bất kỳ người nào thông minh, xinh đẹp hay giỏi giang là lại gọi họ bằng tên riêng ra chiều thân thiết - đằng sau lưng họ - dù hai bên chỉ quen biết sơ qua. Cô ta vừa cáo già vừa lá mặt lá trái. Tất nhiên, Una chẳng lăn tăn gì. Chị ấy sẵn sàng làm bất cứ việc gì đến tay và chẳng bao giờ băn khoăn liệu mình có chức tước gì hay không. Chị ấy đúng là một thiên thần toàn diện, trong khi mình thì chỗ này thiên thần chỗ kia lại là ác quỷ. Giá mà anh Walter có tình cảm với chị ấy, nhưng anh ấy có vẻ như chẳng bao giờ nghĩ về chị ấy theo cách đó, mặc dù đã có lần mình nghe anh ấy bảo chị ấy giống như một bông hồng trà vậy. Chị ấy đúng là như thế thật. Và chị ấy rất dễ bị lừa gạt, căn bản do tính chị ấy quá mềm mại và hay sẵn lòng giúp đỡ người khác; nhưng mình không cho phép người ta lừa gạt Rilla Blythe và ‘cứ tin chắc như vậy đi’, theo đúng cách nói của bà Susan.

“Y như mình đoán trước, Olive khăng khăng đòi bọn mình phục vụ bữa ăn nhẹ trong các buổi họp. Cả nhóm đã tranh cãi nảy lửa về vấn đề này. Đa số phản đối chuyện ăn uống nên bây giờ nhóm thiểu số đang sưng sưng sỉa sỉa. Irene Howard về phe tán thành và rất lạnh nhạt với mình, khiến mình thấy rất khổ sở. Không biết liệu mẹ và bà Elliott có gặp rắc rối trong Hội của người lớn không. Chắc là có, nhưng họ sẽ chỉ mặc kệ tất cả mà cứ bình tĩnh cần làm gì thì làm. Mình cũng cứ thế mà làm… nhưng không bình tĩnh được… mình tức giận và khóc lóc… nhưng mình chỉ làm thế lúc ở một mình và trút hết giận dữ vào trong cuốn nhật ký này; và khi nào mọi chuyện đã qua hết, mình thề là mình sẽ cho họ đọc. Mình không bao giờ sưng sỉa. Mình ghét cay ghét đắng những người sưng sỉa. Dù sao đi nữa, bọn mình cũng đã đưa Hội đi vào hoạt động được rồi và bọn mình dự định họp mỗi tuần một lần, và tất cả các hội viên sẽ học đan lát.

“Shirley và mình đã xuống ga lần nữa để cố gắng dỗ Thứ Hai về nhà nhưng không thành công. Cả nhà đều đã thử nhưng đều thất bại. Ba ngày sau khi anh Jem đi, anh Walter đã xuống đó dùng vũ lực lôi Thứ Hai vào trong cỗ xe độc mã đưa về nhà và bắt nó im im được ba ngày. Sau đó, Thứ Hai lại tiếp tục bỏ ăn và cả ngày lẫn đêm cứ tru lên như nữ thần báo tử. Nhà mình đành phải thả nó ra, nếu không nó sẽ chết đói mất.

“Vậy là cả nhà quyết định mặc kệ nó và bố nói chuyện với ông bán thịt gần ga để nhờ ông ấy mang xương và thịt vụn cho nó ăn. Ngoài ra, gần như ngày nào gia đình mình cũng có một người xuống đấy mang gì đó cho nó. Nó chỉ nằm thu lu trong kho hàng và cứ mỗi khi có tàu vào ga, nó lại lao ra sân ga, háo hức vẫy đuôi và xồng xộc chạy quanh tất cả những người vừa xuống tàu. Rồi sau đó, khi đoàn tàu đã rời ga và nó nhận ra anh Jem không xuất hiện, nó bèn uể oải quay về kho hàng quen thuộc, đôi mắt nhuốm vẻ thất vọng, kiên nhẫn nằm đợi chuyến tàu tiếp theo. Có hôm, một bọn con trai ném đá vào Thứ Hai và ông cụ Johnny Mead, vốn trước đó chẳng ai thấy có khi nào để ý đến bất cứ chuyện gì, bèn vớ lấy cái dao phay trong cửa hàng thịt và đuổi bọn kia chạy khắp làng.

Kenneth Ford đã về Toronto. Cách đây hai tối, anh ấy đã đến chào tạm biệt. Lúc đó mình không có nhà. Phải may một ít quần áo cho đứa bé và cô Meredith đề nghị hỗ trợ, vậy nên mình đã đến nhà mục sư. Anh ấy nhờ Nan gửi lời chào tạm biệt tới Nhện và nhắn mình đừng vì mải mê với những trách nhiệm làm mẹ mà quên sạch sành sanh anh ấy. Nếu anh ấy đã có thể để lại một lời nhắn nhố nhăng đầy tính xúc phạm như thế cho mình thì có thể thấy rõ rành rành rằng khoảng thời gian đẹp đẽ của hai đứa mình bên bờ biển chẳng có mảy may nghĩa lý gì với anh ấy vậy nên mình sẽ không nghĩ đến nó hay anh ấy nữa.

Fred Arnold lúc đó cũng đang ở nhà mục sư và đã đi bộ về nhà với mình. Anh ấy là con trai của mục sư mới Hội Giám lý, rất thông minh dễ mến và nếu không phải vì cái mũi thì cũng ưa nhìn ra phết. Cái mũi đó xấu kinh lên được. Lúc anh ấy nói những chuyện tầm phào thì nó cũng chẳng vấn đề gì lắm, nhưng hễ anh ấy nói chuyện thơ ca hay lý tưởng thì sự tương phản giữa cái mũi và nội dung trò chuyện của anh ấy lại khiến mình không thể chịu nổi, chỉ muốn cười ré lên. Như thế thật không công bằng, vì mọi điều anh ấy nói đều cực kỳ thú vị và nếu những chuyện đó mà do ai đấy giống như Kenneth nói thì mình hẳn đã mê mẩn. Nếu trong lúc nghe anh ấy nói, mình cụp mắt xuống thì mình cũng thấy khá thích thú, nhưng ngay khi mình ngước mắt lên và nhìn thấy mũi của anh ấy là chẳng còn thấy hấp với dẫn gì nữa. Anh ấy cũng muốn tòng quân nhưng không được vì mới chỉ mười bảy tuổi thôi. Hai đứa mình đang đi bộ xuyên qua làng thì gặp bà Elliott và dẫu có bắt quả tang mình đang đi bộ với chính hoàng đế Đức thì chắc hẳn bà ấy cũng chẳng thể tỏ ra kinh hãi hơn thế được. Bà Elliott ghét cay ghét đắng người Hội Giám lý và tất cả những gì liên quan đến họ. Bố bảo đối với bà ấy thì đó là một nỗi ám ảnh.”

Tầm mùng một tháng Chín, Bên Ánh Lửa và nhà mục sư tiến hành một chuyến di cư. Faith, Nan, Di và Walter lên đường đến Redmond; Carl dấn thân vào trường Cửa Vịnh còn Shirley khăn gói đi Queen. Rilla chỉ còn lại một mình ở Bên Ánh Lửa và nếu có thời gian thì hẳn cô sẽ cảm thấy cô đơn lắm. Cô nhớ Walter ghê gớm; từ sau cuộc trò chuyện ở Thung Lũng Cầu Vồng, hai anh em đã càng ngày càng trở nên thân thiết hơn và Rilla thảo luận cùng Walter về những vấn đề mà cô chưa từng nhắc đến với ai. Nhưng cô quá bận rộn với Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên và đứa bé nên hiếm khi có thời gian rảnh để mà cô đơn, thỉnh thoảng, sau khi đã lên giường đi ngủ, cô lại úp mặt vào gối khóc thầm vì thiếu vắng Walter, vì Jem đang ở Valcartier và vì cả lời chào tạm biệt chẳng hề lãng mạn của Kenneth, nhưng thông thường, cô vẫn ngủ thiếp đi trước khi nước mắt kịp trào ra khó bề kiểm soát.

“Bố có nên thu xếp để đưa đứa bé đến Hopetown không nhỉ?” một hôm, bác sĩ hỏi, hai tuần sau khi đứa bé đến nhà Bên Ánh Lửa.

Trong một thoáng, Rilla những muốn nói, “Có ạ.” Đứa trẻ có thể được đưa đến Hopetown… nó sẽ được chăm sóc tử tế… Cô sẽ lại có thể được sống những ngày tự do và những đêm không vướng bận. Nhưng… nhưng… người mẹ trẻ tội nghiệp ấy đã không muốn con mình bị gửi vào trại trẻ mồ côi! Rilla không thể xua ý nghĩ đó ra khỏi đầu được. Và chính sáng hôm ấy, cô phát hiện ra đứa bé đã tăng hơn hai lạng so với ngày đầu tiên về dưới mái nhà Bên Ánh Lửa. Rilla cảm thấy tự hào đến đỗi run cả người.

“Bố… bố đã bảo nếu đến Hopetown thì có thể nó không sống nổi,” cô nói.

“Có lẽ vậy. Dù sao đi nữa, sự chăm sóc của các cơ sở từ thiện dẫu có tốt đến đâu thì chẳng phải lúc nào cũng có hiệu quả đối với những đứa bé yếu ớt. Nhưng con biết rõ nếu con muốn giữ nó ở lại đây thì nghĩa là sao rồi đấy, Rilla.”

“Con đã chăm sóc nó được hai tuần rồi… và nó đã tăng hai lạng đấy,” Rilla kêu lên. “Con nghĩ dù sao đi nữa, tốt hơn hết chúng ta hẵng cứ đợi cho đến khi nghe được tin tức gì của bố nó đã. Chắc hẳn chú ấy không muốn nó bị đưa vào trại trẻ mồ côi trong khi chú ấy đang phải chiến đấu vì tổ quốc.”

Sau lưng Rilla, vợ chồng bác sĩ Blythe trao nhau nụ cười mỉm hài lòng, thích thú, vậy là chẳng ai nói thêm gì về Hopetown nữa.

Rồi sau đó, nụ cười phai nhạt dần trên môi ông bác sĩ, quân Đức đang cách Paris hai mươi dặm. Trên báo chí, bắt đầu xuất hiện những câu chuyện kinh khủng kể về những việc chúng làm ở vương quốc Bỉ đang cảnh lao đao. Với những người lớn ở mái nhà Bên Ánh Lửa, cuộc sống đang căng như dây đàn.

“Chúng ta ngốn ngấu các tin tức về chiến tranh, Gertrude Oliver kể với bà Meredith, cố bật cười nhưng không thành.”Chúng ta nghiên cứu bản đồ và đã nghiền nát bọn Đức trong một số nước đi chiến lược được chỉ huy sáng suốt. Nhưng ngài tổng tư lệnh Cha Joffre không có may mắn được nghe lời khuyên của chúng ta… Vậy nên Paris… phải… thất thủ thôi.”

“Liệu chúng có tới được Paris không… sẽ không có bàn tay quyền năng nào can thiệp được sao?” ông John Meredith lầm bầm.

“Cháu dạy học mà cứ như đang trong mơ vậy,” Gertrude nói tiếp: “sau đó cháu về nhà nhốt mình trong phòng, đi đi lại lại. Dấu chân cháu đã hằn thành một con đường trên tấm thảm phòng Nan. Cuộc chiến tranh này đang ở sát chúng ta khủng khiếp.”

“Bọn Đức ấy đang ở Senlis rồi. Giờ thì chẳng ai hay cái gì có thể cứu được Paris đâu,” bà Sophia rền rĩ. Bà Sophia đã hình thành thói quen đọc báo và trong cái năm bảy mươi mốt tuổi này, những kiến thức bà ta thu lượm được về địa lý miền Bắc nước Pháp, hoặc có lẽ là về cách phát âm tên riêng tiếng Pháp, nhiều hơn hẳn so với những gì học được hồi còn cắp sách đến trường.

“Tôi không suy nghĩ thiển cận như thế về Đấng Toàn Năng hay về Kitchener đâu,” bà Susan ngoan cố nói. “Tôi thấy ở Hoa Kỳ có một ông Bernstoff nào đó tuyên bố rằng chiến tranh kết thúc rồi và nước Đức đã giành chiến thắng… và người ta còn kể với tôi là Ria Mọc Trên Trăng cũng nói y như thế, lại còn kha khá hài lòng về chuyện đó nữa, nhưng tôi có thể nói với cả hai người đó rằng chẳng ai đoán chắc được trong ổ trứng ấp có bao nhiêu quả ung bao nhiêu quả nở, và mọi người đều biết bọn gấu vẫn còn sống nhăn mặc dù người ta đã bán da của chúng từ lâu rồi.”

“Sao hải quân Anh không làm tới đi?” bà Sophia vẫn khăng khăng cố chấp.

“Kể cả hải quân Anh cũng chẳng thể lái tàu trên đất cạn được, bà Sophia Crawford ạ. Tôi đã và sẽ không từ bỏ hy vọng cho dù Tomascow và Mobbage cũng như tất cả những cái tên ngoại đạo kiểu ấy có nói ngược lại đi chăng nữa. Cô bác sĩ thân yêu ơi, cô chỉ giùm tôi xem R-h-e-i-m-s đọc là Rimes hay Reems hay Rames hay Rems được không?”

“Theo cháu, thật ra nó giống với ‘Rhangs’ hơn, cô Susan ạ.”

“Ôi, những cái tên Pháp thật là,” bà Susan than thở.

“Người ta kể với tôi quân Đức đã phá tan tành nhà thờ ở đó ấy,” bà Sophia thở dài. “Trước giờ tôi cứ tưởng quân Đức là tín đồ Thiên Chúa giáo chứ.”

“Một nhà thờ đã đủ tệ lắm rồi, nhưng những gì chúng gây ra ở Bỉ còn kinh khủng hơn nhiều,” bà Susan gay gắt nói. “Khi nghe cậu bác sĩ đọc về chuyện bọn chúng dùng lưỡi lê đâm bọn trẻ con, cô bác sĩ thân yêu lạ, tôi chỉ nghĩ, ‘Ôi, cứ thử tưởng tượng đó mà là Jem bé bỏng của chúng ta xem!’ Tôi đang quấy xúp thì bất chợt nảy ra ý nghĩ ấy và ngay lúc đó, tôi chỉ cảm thấy nếu có thể nhấc cái chảo đầy ắp món xúp đang sôi sùng sục đó lên ném thẳng vào gã hoàng đế Đức ấy thì tôi đã chẳng hề sống uổng phí.”

“Ngày mai… ngày mai… sẽ mang đến tin tức quân Đức đã tiến vào Paris,” Gertrude Oliver nói qua đôi môi mím chặt. Cô thuộc kiểu người luôn phải chịu khổ hình, bị thiêu đốt trong nỗi khổ đau của thế giới xung quanh. Ngoài mối bận tâm mang tính cá nhân đối với cuộc chiến tranh này, cô còn quặn lòng mỗi khi nghĩ đến viễn cảnh Paris bị rơi vào bàn tay tàn bạo của những kẻ đã thiêu cháy Louvain và phá hủy kỳ quan ở Rheims.

Nhưng ngày hôm sau và hôm sau nữa, mọi người nhận được tin tức về phép mầu của trận Marne. Rilla phi như bay từ bưu điện về nhà, tay vung vẩy tờ Enterprise với phần tít báo đỏ rực in cỡ chữ to. Bà Susan chạy ra ngoài nhà, hai bàn tay run rẩy kéo cờ. Bác sĩ Blythe đi lại quanh nhà, lưng thẳng tắp, miệng lẩm nhẩm, “Tạ ơn Chúa.” cô bác sĩ Blythe hết khóc lại cười rồi lại khóc.

“Chúa đã chìa tay ra, chạm vào chúng… ‘Chỉ đến đây thôi… không được tiến thêm nữa’,” tối đó, ông Meredith nói.

Trên tầng, Rilla vừa đặt đứa bé lên giường vừa hát. Paris được cứu rồi… chiến tranh đã kết thúc… quân Đức đã bại trận… giờ thì chẳng mấy mà chuyện này sẽ đến hồi kết thúc… Jem và Jerry sẽ trở về. Những đám mây đen đã trôi đi rồi.

“Tối nay đang vui thế này thì cháu đừng có hòng mà quấy khóc đấy nhé,” cô nói với đứa bé. “Nếu không cô sẽ lại trả cháu về cái liễn xúp rồi đưa cháu tới Hopetown đấy… bằng đường chuyển hàng… trên chuyến tàu sớm. Cháu có đôi mắt đẹp quá… cháu cũng không còn đỏ hỏn và nhăn nheo như trước nữa… nhưng cháu chẳng có sợi tóc nào… hai bàn tay cháu bé xíu như chân mèo ấy… và cô chẳng hề thích cháu hơn trước một xíu xiu nào. Nhưng cô hy vọng người mẹ nhỏ nhắn tội nghiệp của cháu biết rằng cháu đã được nằm trong gió mềm với một bình sữa bổ béo đúng theo tiêu chuẩn của Morgan thay vì bị chết dần chết mòn bên cạnh bà già Meg Conover. Và cô hy vọng chị ấy không biết rằng cô suýt nữa đã làm cháu bị chết đuối vào buổi sáng đầu tiên ấy, khi bà Susan vắng mặt và cô tuột tay làm cháu rơi xuống nước. Sao cháu lại trơn tuột như thế cơ chứ? Không đâu, cô không thích cháu và sẽ chẳng bao giờ thích đâu, nhưng dẫu có như thế đi chăng nữa, cô cũng sẽ vẫn nuôi cháu thành một đứa bé khỏe mạnh, sạch sẽ. Trước hết là cháu sẽ mũm mĩm không thua kém bất kỳ đứa trẻ có lòng tự trọng nào. Cô sẽ không để cho người ta có thể nói rằng ‘cái đứa bé của Rilla Blythe mới còi cọc làm sao chứ’ như bà Drew đã nói Hội Chữ Thập Đỏ ngày hôm qua. Nếu không thể yêu quý cháu thì ít nhất chị cũng sẽ có thể tự hào về cháu.”

9. Bác Sĩ gặp xui xẻo

“Giờ thì chiến tranh sẽ chẳng kết thúc trước mùa xuân sang năm đâu,” bác sĩ Blythe nói, khi ai cũng có thể thấy rõ rằng trận chiến Aisne trường kỳ đang lâm vào thế bế tắc.

Rilla khẽ lẩm nhẩm “bốn lên, một xuống” và lấy một chân đung đưa cái nôi của đứa bé. Morgan không tán thành cho trẻ con nằm nôi nhưng bà Susan thì có, vậy nên để giữ cho bà Susan được vui vẻ thì có hy sinh chút nguyên tắc cũng đáng thôi. Cô đặt món đồ đan xuống một lát và nói, “Ôi, làm sao chúng ta có thể chịu đựng chuyện này lâu đến thế nhỉ?” - rồi cầm tất lên và lại tiếp tục công việc. Nếu vẫn là Rilla của hai tháng trước đây thì cô hẳn đã chạy ra Thung Lũng Cầu Vồng mà khóc rồi.

Cô Oliver thở dài và cô bác sĩ Blythe siết chặt tay cô một lúc. Rồi bà Susan hăng hái nói, “Ái chà, chúng ta chỉ cần chuẩn bị sẵn sàng mà góp công góp sức thôi. Người ta bảo dân Anh có câu châm ngôn, ‘Rồi đâu sẽ vào đó thôi,’ cô bác sĩ thân yêu ạ, và tôi cũng nhủ mình như thế. Tôi sẽ vẫn nhớ rằng cái ông Kitchener đó giờ đang đứng mũi chịu sào còn tướng Joffer đang lan rất tốt so với một người Pháp. Hôm nay tôi sẽ gửi hộp bánh kia cho bé Jem và đan cho xong đôi tất đó. Mục tiêu của tôi là mỗi ngày đan một đôi tất. Đến cả bà Sophia giờ cũng có thói quen đan móc đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ, và như thế cũng tốt, vì một khi hai bàn tay của bà ta mải bận rộn với kim đan thay vì chắp lại để trong lòng thì bà ta sẽ chẳng còn hơi sức mà nghĩ đến chuyện nói năng sầu thảm nữa. Bà ta cho rằng tầm này sang năm, tất cả chúng ta đều sẽ thành người Đức cả rồi, nhưng tôi bảo bà ta rằng muốn biến tôi thành một người Đức thì một năm chưa thể đủ được đâu. Cô có biết là Rick MacAllister cũng nhập ngũ rồi không, cô bác sĩ thân yêu? Và nghe nói Joe Milgrave cũng định thế đấy, chỉ có điều cậu ta đang sợ nếu thế thì Ria Mọc Trên Trăng sẽ không cho phép cậu ta cưới Miranda.”

“Ngay cả con trai của Billy Andrews cũng đi… cả đứa con trai duy nhất của Jane… và bé Jack của Diana nữa,” cô bác sĩ Blythe nói. “Con trai Priscilla đã lên đường từ Nhật Bản, còn con của Stella thì từ Vancouver… và cả hai cậu con trai của mục sư Jo nữa. Philippa viết thư kể là các con của cô ấy đã lập tức lên đường, chẳng bận tâm lo lắng đến thái độ do dự của cô ấy.”

“Jem bảo chắc chúng sẽ phải lên đường sớm thôi và trước thời điểm đó, nó không thể xin nghỉ phép đi đâu quá xa được, vì chúng sẽ phải khởi hành trong vòng vài tiếng sau khi nhận được thông báo, bác sĩ nói, chuyển lá thư cho vợ.

“Thế thì thật không công bằng,” bà Susan phẫn nộ nói. “Chẳng lẽ ngài bộ trưởng Sir Sam Hughes chẳng thèm để ý đến cảm xúc của chúng ta hả? Ai lại đưa thằng bé tội nghiệp đó sang tận châu Âu mà thậm chí không để cho chúng ta được nhìn thấy nó chớp nhoáng lần cuối chứ! Nếu tôi mà là cậu, cậu bác sĩ thân mến ạ, thì tôi sẽ viết thư kể hết chuyện này cho báo chí biết.”

“Có lẽ như thế cũng tốt,” người mẹ tuyệt vọng nói. “Em không tin là em có thể chịu đựng thêm một cuộc chia tay với thằng bé nữa. Ôi, giá như… nhưng không, em sẽ không nói ra đâu! Cũng như cô Susan và Rilla ấy,” cô bác sĩ Blythe kết luận, cuối cùng cũng có thể bật ra một tiếng cười, “em quyết định sẽ làm một nữ anh hùng.”

“Mọi người đều đã làm rất tốt,” bác sĩ nói. “Anh tự hào về những người phụ nữ của mình. Thậm chí đến cả Rilla đây, bông huệ ngoài đồng của anh, cũng đang toàn tâm toàn trí điều hành Hội Chữ Thập Đỏ và cứu vớt một sinh linh bé bỏng cho Canada. Đó là một việc tốt. Rilla, con gái của Anne ơi, con định đặt tên đứa trẻ thời chiến của con là gì?”

“Con đang đợi xem Jim Anderson có tin gì không,” Rilla nói. “Có lẽ anh ta muốn tự đặt tên cho con của mình.”

Nhưng mùa thu đã qua được mấy tuần mà vẫn chẳng ai nhận được tin tức gì của Jim Anderson - vốn từ khi lên tàu rời khỏi Halifax vẫn chẳng hề có bất cứ tin gì truyền về và có vẻ như chẳng mấy để tâm đến số phận của người vợ và đứa con. Cuối cùng, Rilla quyết định gọi đứa bé là James, còn bà Susan cho rằng nên thêm cả tên Kitchener vào nữa. Vậy là James Kitchener Anderson đã trở thành chủ sở hữu của một cái tên xem chừng có phần hoành tráng hơn hẳn con người cậu. Các thành viên trong nhà Bên Ánh Lửa lập tức gọi tắt là Jims, nhưng bà Susan khăng khăng gọi thằng bé là “bé Kitchener” và nhất định không chịu dùng cái tên nào khác.

“Jims không phải cái tên dành cho một đứa trẻ Thiên Chúa giáo, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà bất mãn nói. “Bà Sophia nói cái tên đó quá khiếm nhã, và riêng lần này tôi phải công nhận là bà ta nói cũng có lý, mặc dù tôi sẽ không thắng thắn tán thành để bà ta được dịp vừa lòng thích ý. Về phần đứa bé, nó đã bắt đầu ra dáng một đứa trẻ con rồi đấy, và tôi phải thừa nhận rằng Rilla đã chăm sóc nó rất tốt, dù tôi sẽ không nói thẳng với nó như thế, tránh để nó phổng mũi lên. Cô bác sĩ thân yêu ơi, tôi sẽ không bao giờ, mãi mãi không bao giờ quên được cái lần đầu tiên tôi nhìn thấy đứa bé đó, nằm trong cái liễn xúp cỡ đại, quấn miếng giẻ nỉ bông bẩn thỉu. Susan Baker vốn chẳng mấy khi sửng sốt đến lặng người, nhưng khi đó tôi đã sửng cả người vì kinh ngạc, và cô có thể tin chắc như thế. Trong một khoảnh khắc kinh hồn, tôi những tưởng mình đã mất trí rồi và đang nhìn thấy ảo ảnh. Thế rồi tôi nghĩ, ‘Không đâu, mình chưa bao giờ nghe nói có ai lại nhìn thấy ảo ảnh là một liễn xúp, vậy nên ít nhất nó ắt hẳn phải là hình ảnh có thật,’ và tôi bèn trấn tĩnh lại. Khi nghe thấy cậu bác sĩ bảo với Rilla là con bé sẽ phải chăm sóc đứa trẻ, tôi cứ đinh ninh cậu bác sĩ đang đùa, vì tôi không mảy may tin rằng con bé sẽ làm - hoặc có thể làm thế. Nhưng cô thấy chuyện gì đã xảy ra rồi đấy, và điều đó đã khiến con bé trưởng thành hẳn lên. Nếu bắt buộc phải làm điều gì đó, cô bác sĩ thân yêu ạ, thì ta sẽ có thể làm được thôi.”

Vào một ngày tháng Mười, bà Susan đã có thêm bằng chứng mới cho cái kết luận dứt khoát này. Hôm đó, vợ chồng bác sĩ đều vắng nhà. Rilla ở trên tầng canh cho Jims ngủ trưa, tranh thủ miệt mài đan bốn mũi lên một mũi xuống. Bà Susan ngồi trên hiên sau, tách vỏ đậu, được bà Sophia hỗ trợ. Bầu không khí yên bình tĩnh lặng bao trùm khắp làng Glen; bầu trời phủ những đám mây sáng rỡ, lấp lánh ánh bạc. Thung Lũng Cầu Vồng chìm trong màn sương mỏng mùa thu tím ngắt như thuộc xứ thần tiên. Khoảnh rừng phong rừng rực sắc màu và hàng rào tầm xuân bao quanh sân bếp nhuộm những sắc màu huyền ảo đẹp đến ngỡ ngàng. Sự đối lập màu sắc ấy dường như chẳng thể hiện hữu ở nhân gian và trái tim trung thành của bà Susan nhất thời được ru ngủ, chìm vào trong sự lãng quên ngắn ngủi, dẫu rằng hôm trước, bà gần như đã thức trắng đêm nghĩ về bé Jem đang lênh đênh trên Đại Tây Dương xa xăm cách trở, trong hạm đội vĩ đại đang đưa đoàn quân đầu tiên của Canada băng qua đại dương. Thậm chí, bà Sophia cũng có vẻ bớt u sầu hơn thường lệ và đã phải thừa nhận rằng ngày hôm đó không có nhiều sai sót để mà bới ra, tuy nhiên chẳng có gì phải nghi ngờ rằng đó chính là sự yên bình trước dông tố và một cơn bão khủng khiếp đang trên đà xuất hiện rồi.

“Mọi thứ quá yên bình thì chẳng thể bền lâu được,” bà ta nói.

Như để chứng thực cho lời khẳng định của bà ta, một âm thanh ầm ĩ khủng khiếp tột độ đột ngột trỗi dậy đằng sau lưng họ. Chẳng thể dùng cách nào diễn tả được cái hợp âm loạn xạ hết rầm rầm lại lạch cạch, thêm cả những tiếng tru rú kêu gào nghèn nghẹn vọng ra từ căn bếp, thỉnh thoảng lại điểm thêm vài tiếng loảng xoảng. Bà Susan và bà Sophia trừng mắt nhìn nhau, thất kinh hồn vía.

“Cái quái quỷ gì vừa sổ lồng vậy trời?” bà Sophia hổn hển hỏi.

“Hẳn là cuối cùng cái con mèo Hyde đó cũng phát điên hoàn toàn rồi,” bà Susan lẩm bẩm. “Tôi vẫn luôn đoán được là sẽ có ngày này mà.”

Rilla lao vọt ra từ cửa hông phòng khách.

“Có chuyện gì vậy ạ?” cô hỏi.

“Bà chẳng biết là có chuyện gì nữa, nhưng hiển nhiên cái con quái vật bị quỷ ám của các cháu chính là nguồn cơn,” bà Susan nói. “Đừng có đến gần nó, ít ra là vậy. Bà sẽ mở cửa ra rồi ngó vào xem sao. Lại có một ít bát đĩa nữa đi tong rồi. Bà vẫn bảo nó bị quỷ nhập mà, và bà tin chắc như vậy đấy.”

Bà Susan mở cửa ra và ngó vào trong phòng. Những mảnh bát đĩa vỡ tung tóe trên sàn nhà, vì có vẻ như cái thảm kịch chí tử ấy đã xảy ra trên nóc cái chạn dài vốn bày ngay ngắn một dãy tô đĩa gọn gàng sáng bóng. Một con mèo đang lên cơn cuồng loạn chạy nháo nhào quanh bếp, đầu kẹt cứng trong một hộp cá hồi cũ. Không nhìn thấy gì, nó cứ thế lao hết chỗ này đến chỗ kia, rú rít thét gào, điên cuồng nện cái hộp thiếc vào bất cứ thứ gì nó đụng phải trên đường, cố lấy chân gỡ cái hộp ra nhưng chỉ hoài công vô ích.

Cảnh tượng này khôi hài đến độ Rilla gập người xuống mà cười. Bà Susan nhìn cô vẻ khiển trách.

“Bà không thấy có gì đáng cười ở đây hết. Cái con vật đó đã làm vỡ mất cái bát trộn to màu xanh được mẹ cháu mang từ Chái Nhà Xanh đến hồi bố mẹ cháu lấy nhau. Nhưng vấn đề cần cân nhắc bây giờ là phải làm sao để tháo cái hộp kia ra khỏi đầu Hyde mới được.”

“Đừng dại mà động vào nó,” bà Sophia kêu lên. “Đóng chặt cửa lại rồi đi tìm Albert đi.”

“Tôi không có thói quen đi tìm Albert mỗi khi gia đình gặp khó khăn,” bà Susan ngạo mạn nói. “Con vật đó đang khổ sở lắm, và cho dù có nghĩ gì về nó đi chăng nữa thì tôi cũng không thể chịu nổi khi chứng kiến nó bị đau đớn. Cháu tránh ra đi, Rilla, bé Kitchener phải trông cậy vào cháu đấy, còn bà sẽ xem liệu có thể làm được gì không.”

Bà Susan hùng dũng tiến vào trong bếp, túm lấy cái áo choàng đi mưa cũ của bác sĩ Blythe và sau một hồi rượt đuổi hùng hục cùng vài lần lao tới và vồ hụt, cuối cùng bà cũng thành công ném được cái áo phủ lên con mèo cùng cái hộp thiếc. Sau đó bà dùng cái mở hộp cắt cho hộp lỏng ra, trong lúc Rilla giữ con vật bị quấn trong cái áo choàng, đang không ngừng vặn vẹo. Cả nhà Bên Ánh Lửa chưa từng nghe thấy bất cứ âm thanh nào giống như tiếng rít gào của Bác Sĩ trong suốt quá trình này. Khi được trả lại tự do, Bác Sĩ cực kỳ căm phẫn, tức tối. Hiển nhiên, nó đinh ninh rằng toàn bộ vụ này đã được bày mưu tính kế từ trước, cốt để nó bớt vênh vang. Nó hùng hổ liếc nhìn bà Susan để bày tỏ lòng biết ơn rồi lao ra khỏi bếp, tìm đến chỗ hàng rào tầm xuân, náu mình ở đó để sưng sỉa cho đến tận cuối ngày. Bà Susan rầu rĩ quét dọn đống bát đĩa vỡ.

“Đến bọn Đức cũng chẳng thể tàn phá tan hoang hơn thế này được,” bà cay đắng nói. “Thật tệ biết bao khi một người phụ nữ lương thiện chẳng thể rời khỏi căn bếp của mình một vài phút mà không bị một con mèo quỷ sứ kẹt đầu trong hộp cá hồi nổi xung quần thảo khắp cả bếp.”

## 10: Rilla gặp rắc rối Tháng Mười đã qua và những ngày tháng Mười một, Mười hai ảm đạm uể oải trôi đi. Cả thế giới rung chuyển dưới những đòn sấm sét của các đạo quân đang đối đầu gay gắt; Antwerp thất thủ… Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố chiến tranh… Serbia nhỏ bé dũng cảm gồng mình lên, giáng một đòn chí tử vào kẻ xâm lược; còn trong ngôi làng Glen St. Mary tĩnh lặng náu mình giữa những rặng đồi, cách xa chiến trường hàng ngàn dặm, những trái tìm hết rộn ràng hy vọng lại thấp thỏm sợ hãi trước đủ các loại thông báo từ ngày này sang ngày khác.

“Mới vài tháng trước,” cô Oliver nói, “chúng ta còn đang nghĩ và nói những chuyện liên quan đến Glen St. Mary. Giờ thì chúng ta lại đang nghĩ và nói về những chuyện liên quan đến chiến lược quân sự và âm mưu ngoại giao.”

Hằng ngày, chỉ có duy nhất một sự kiện quan trọng - chuyến thư báo. Thậm chí, cả bà Susan cũng phải công nhận rằng từ lúc cỗ xe độc mã của người đưa thư lộc cộc băng qua cây cầu nhỏ nối giữa nhà ga với ngôi làng cho tới lúc báo đã được mang vào nhà để đọc, bà chẳng làm được gì cho ra hồn.

“Lúc đó, tôi phải cầm món đồ đan lên rồi đan cật lực cho tới khi báo được giao đến nhà, cô bác sĩ thân yêu ạ. Rồi đến khi đã đọc được các tít báo, bất kể nó là tin tốt hay tin xấu, tôi sẽ đều bình tĩnh lại và có thể tiếp tục công việc của mình. Thật không may là thư báo được giao đúng vào giữa giờ ăn tối, tôi nghĩ đáng nhẽ ra chính phủ có thể thu xếp mọi chuyện ổn thỏa hơn. Nhưng cuộc tấn công Calais cũng đã thất bại rồi, đúng y như tôi tin tưởng chắc chắn, và năm nay, hoàng đế Đức sẽ không ăn Giáng sinh ở London được đâu. Chà, chiều nay tôi phải nhanh chân nhanh tay lên để gói ghém gửi cho bé Jem cái bánh Giáng sinh mới được. Nó sẽ thích lắm cho xem, ấy là trong trường hợp đến lúc đó, thằng bé tội nghiệp ấy vẫn chưa bị chìm ngập trong bùn.”

Tại thời điểm đó, Jem đang đóng trại ở đồng bằng Salisbury và đang viết những lá thư nhà hân hoan, vui vẻ, bất chấp bùn đất. Walter đang ở Redmond và những lá thư cậu gửi cho Rilla chẳng có vẻ gì là phấn khởi cả. Chẳng lần nào mở thư, Rilla lại không thắt ruột lo sợ nhận được tin cậu đã nhập ngũ. Cô buồn lo theo những buồn lo của cậu. Cô muốn ôm cậu vào lòng mà vỗ về an ủi, y như cô từng làm vào cái ngày hôm đó ở Thung Lũng Cầu Vồng. Cô căm ghét tất cả những kẻ nào gây buồn lo cho Walter.

“Dù thế nào thì anh ấy cũng đi thôi,” cô khổ sở lẩm bẩm một mình vào một buổi chiều ngồi cô đơn trong Thung Lũng Cầu Vồng đọc thư cậu gửi. “Dù thế nào thì anh ấy cũng đi thôi… và nếu vậy thật thì mình sẽ không thể chịu đựng nổi.”

Walter kể rằng ai đó đã gửi cho cậu một phong bì đựng một sợi lông vũ màu trắng.

“Anh đáng phải nhận nó lắm, Rilla ạ. Anh cảm thấy anh nên cắm nó lên người, mang nó theo mình… đích thân tuyên bố với toàn thể Redmond rằng anh biết mình là một kẻ hèn nhát. Đám con trai đồng lứa với anh đều sắp đi… đều sắp lên đường. Ngày nào cũng có vài ba người nhập ngũ. Có những ngày, anh suýt nữa đã hạ quyết tâm làm như vậy… nhưng rồi anh tưởng tượng ra hình ảnh chính mình đang đâm xuyên lưỡi lê vào người ai đó… chồng hoặc người yêu hoặc con trai của một người phụ nữ nào đó… Có lẽ là cha của những đứa bé… anh hình dung ra chính mình đang nằm cô đơn, đầy mình thương tích, khát khô cả cổ trên chiến trường giá lạnh, ẩm ướt, giữa những người đã chết và đang hấp hối… và anh biết anh không bao giờ có thể. Chỉ nghĩ đến điều đó thôi anh cũng không thể chịu đựng được. Làm sao anh có thể đối mặt với hiện thực đây? Có nhiều khi, anh chỉ ước giá như anh chưa từng được sinh ra. Từ trước đến nay, trong mắt anh, cuộc sống dường như luôn là một thứ thật đẹp đẽ… nhưng giờ đây, nó lại là thứ thật gớm ghiếc. Rilla-Rilla-của-tôi ơi, nếu không nhờ có những bức thư của em - những bức thư hài hước, thú vị, vui vẻ, tươi sáng, dấu yêu, tràn đầy tin tưởng của em - thì có lẽ anh đã từ bỏ rồi. Và thư của Una nữa! Una đúng là một cô bé giàu lòng vị tha, em nhỉ? Dưới vẻ ngoài thiếu nữ đăm chiêu và rụt rè đó, cô ấy mới cao thượng và kiên định biết nhường nào. Cô ấy không có tài viết được những bức thư chọc cười như em, nhưng trong những bức thư của cô ấy có một điều gì đó - anh không biết là gì nữa - khiến cho anh có cảm giác, ít nhất trong lúc anh đang đọc thư, rằng anh cũng có thể lên đường ra tiền tuyến. Không phải là cô ấy từng nhắc bất cứ lời nào đến chuyện anh nhập ngũ… cũng không hề bóng gió rằng đáng lẽ ra anh phải đi… Cô ấy không phải kiểu người như thế. Chỉ là cái tinh thần của những bức thư đó… cái tính cách được thể hiện trong đó. Chậc, anh không thể đi được. Em có một người anh và Una có một người bạn là kẻ hèn nhát đấy.”

“Ôi, ước gì anh Walter đừng viết những thứ kiểu như thế,” Rilla thở dài. “Nó làm mình đau lòng quá. Anh ấy không phải kẻ hèn nhát… anh ấy không phải người như thế… anh ấy không phải!”

Cô rầu rĩ nhìn xung quanh - nhìn thung lũng nhỏ trong rừng cùng những mảnh đất bỏ hoang xám xịt, hiu quạnh phía xa. Tất cả mọi thứ đều khiến cô nhớ nhung Walter biết bao nhiêu! Những phiến lá đỏ vẫn đang bầu chặt những cây tầm xuân dại phủ bóng trên một khúc quanh nơi dòng suối; cuống lá dát những viên ngọc trai đọng lại sau cơn mưa phùn vừa tạnh. Walter từng viết một bài thơ miêu tả chúng. Gió thở dài xào xạc giữa những cây dương xỉ diều hâu nâu phủ băng, rồi lẳng lặng buồn bã rút ra xa xuôi theo dòng suối. Walter có lần đã nói, cậu yêu sự sầu muộn của gió mùa thu một ngày tháng Mười một. Hai Cây Tình Nhân xưa vẫn quấn quýt nhau trong cái ôm thắm đượm tình chung thủy, còn Tiểu Thư Trắng, giờ đã thành một cái cây cảnh trắng lớn, sừng sững vươn mình khoe dáng, in bóng trên nền trời xám êm ái. Walter đã đặt tên cho chúng từ cách đây rất lâu rồi, và tháng Mười một năm ngoái, trên đường đi dạo Thung Lũng cùng cô và cô Oliver, cậu vừa nhìn Tiểu Thư trụi lá đứng dưới vầng trăng non bàng bạc, vừa nói, “Bạch dương là một thiếu nữ ngoại đạo xinh đẹp chưa từng đánh mất cái bí quyết ở vườn Địa Đàng để dẫu chẳng có gì che thân nhưng vẫn không hề ngượng ngùng xấu hổ.” Cô Oliver bảo, “Cho câu đó vào thơ đi, Walter,” và cậu làm theo thật, rồi đến hôm sau đọc bài thơ ấy cho họ nghe - chỉ là một bài thơ ngắn tràn ngập những hình ảnh tưởng tượng siêu thực. Ôi, hồi đó họ mới hạnh phúc làm sao chứ!

Ôi chao - Rilla lồm cồm đứng dậy - đã hết thời gian rồi. Chẳng mấy mà Jims sẽ tỉnh dậy… bữa trưa của thằng bé phải được chuẩn bị sẵn sàng… quần nhỏ của thằng bé phải được là ủi… Ủy ban Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên có cuộc họp vào tối đó… Cô phải đan cho xong cái túi mới… nó sẽ là cái túi đẹp nhất Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên…đẹp hơn cả túi của Irene Howard… Cô phải về nhà bắt tay vào công việc thôi. Dạo này, cô bận túi bụi từ sáng đến đêm. Chú khỉ con Jims choán quá nhiều thời gian… nhưng thằng bé đang lớn dần… chắc chắn nó đang lớn theo từng ngày. Và nhiều khi, Rilla cảm thấy chắc chắn rằng việc thằng bé nhất định càng ngày càng trở nên ưa nhìn chẳng phải thuần túy là hy vọng xa vời mà trăm phần trăm sẽ trở thành sự thực. Đôi khi, cô thấy khá tự hào về Jims; nhưng cũng có những lúc cô chỉ muốn phát cho thằng bé mấy cái vào mông. Nhưng cô không bao giờ hôn hay muốn hôn thằng bé.

“Hôm nay quân Đức chiếm Lodz rồi,” cô Oliver nói vào một tối tháng Mười hai khi cô, cô bác sĩ Blythe và bà Susan đang bận rộn đan móc khâu vá trong phòng khách ấm cúng. “Ít ra thì cuộc chiến tranh này cũng mở rộng vốn kiến thức địa lý cho cháu. Dù là giáo viên thật nhưng ba tháng trước, cháu nào đã biết là trên thế giới này có tồn tại một nơi như Lodz chứ. Dẫu có nghe nhắc đến thì cháu cũng chẳng biết gì về nó và cũng chẳng mấy quan tâm. Giờ thì cháu biết tất tật về nó - quy mô, vai trò, ý nghĩa quân sự của nó. Hôm qua, tim cháu suýt ngừng đập khi nhận được tin quân Đức đã đánh chiếm được nó trong cuộc tấn công lần thứ hai vào Warsaw. Cháu tỉnh dậy giữa đêm, lo lắng không yên. Chẳng trách bọn trẻ con hễ tỉnh dậy giữa đêm là lại khóc lóc. Lúc đó, cháu thấy lòng nặng trĩu và chẳng hề có chút hy vọng sau cơn mưa trời lại sáng nào.”

“Nếu tôi mà tỉnh dậy giữa đêm rồi không đi ngủ lại được nữa,” bà Susan, lúc đó đang vừa đan vừa đọc báo, nhận xét, “thế thì tôi sẽ tra tấn vua Đức cho tới chết để giết thời gian. Tối qua, tôi đã chiên ông ta bằng dầu sôi và điều đó đã giúp tôi được an ủi rất nhiều khi nghĩ đến những đứa trẻ ở nước Bỉ ấy.”

“Chúng ta đã được dạy là hãy yêu thương kẻ thù mà, cô Susan,” bác sĩ nghiêm trang nói.

“Với kẻ thù của chúng ta thì đúng vậy, nhưng với kẻ thù của vua George thì không đâu, cậu bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan gay gắt phản bác. Bà quá mãn nguyện vì đã hoàn toàn hạ đo ván được bác sĩ, thành ra bà cứ tủm tỉm cười suốt trong lúc lau kính mắt. Trước đây, bà chẳng bao giờ chịu đeo kính, nhưng cuối cùng thì bà cũng vẫn phải làm thế, để có thể đọc được các tin tức về cuộc chiến tranh. “Cô Oliver ơi, cô có thể hướng dẫn tôi cách phát âm M-l-a-w-a và B-z-u-r-a và P-r-z-em-y-s-l không?”

“Từ cuối cùng đó là một câu đố hóc búa có vẻ như đến giờ vẫn chưa ai giải được, bà Susan ạ. Còn hai cái tên kia thì cháu cũng chỉ đoán mò thôi.”

“Theo tôi thấy, những cái tên nước ngoài này chẳng hay ho gì cả,” bà Susan ghét bỏ nói.

“Cháu tin chắc là người Áo và Nga cũng thấy Saskatchewan và Musquodoboit dở không kém gì, bà Susan ạ,” cô Oliver nói. “Gần đây, quân Serbia đã làm rất tuyệt. Họ đã giành lại được Belgrade rồi.”

Ở trên tầng, Rilla đang giải tỏa những cảm xúc dạt dào chất chứa trong lòng bằng cách viết nhật ký.

“Đối với mình, trong tuần này, hết thảy mọi thứ đều ‘trở nên méo mó vẹo vọ’, theo cách nói của bà Susan. Một phần trong đó là lỗi của mình còn một phần thì không, và có vẻ như cả hai phần đều khiến mình buồn bực ngang nhau.

“Hôm nọ, mình tới thị trấn mua một cái mũ mùa đông mới. Đó là lần đầu tiên trong đời không có ai nắng nặc đòi đi theo để chọn giúp mình, và mình cảm thấy mẹ đã thật sự không còn coi mình như một đứa trẻ con nữa. Và mình đã tìm thấy cái mũ yêu dấu nhất trần đời - chỉ có thể nói rằng nó làm mình mê mẩn. Cái mũ bằng nhung, mang chính cái màu xanh lục đậm đích thị là để dành cho mình. Nó cực kỳ hợp với màu tóc và màu da của mình, làm tôn lên tông màu nâu đỏ và làn da ‘màu kem sữa’ của mình, như cách gọi quen thuộc của cô Oliver. Trước đây, chỉ có duy nhất một lần trong đời mình gặp cái tông màu xanh ấy. Hồi đó mình mười hai tuổi và có một cái mũ lông mang màu đó, và tất cả đám con gái trong trường đều phát rồ lên vì nó. Chậc, ngay khi nhìn thấy cái mũ này, mình đã cảm thấy nhất định phải được sở hữu nó, vậy là mình đã làm thế. Giá cả thật khiếp hồn. Mình sẽ không ghi giá ra đây đâu vì không muốn con cháu đời sau biết được mình đã phạm tội trả quá nhiều tiền để mua một cái mũ, lại còn trong thời chiến tranh, trong khi mọi người đều đang cố gắng - hoặc đều nên cố gắng - chi tiêu tiết kiệm.

“Lúc về đến nhà và đội thử mũ lần nữa trong phòng riêng, mình cứ day dứt mãi không yên. Tất nhiên, cái mũ rất hợp với mình, nhưng có vẻ như nó kiểu cách và diêm dúa quá mức, không hợp đội đi nhà thờ và cũng không tiện cho những hoạt động nhỏ bé lặng lẽ ở làng Glen - nói tóm lại là quá lộ liễu. Lúc ở chỗ người bán mũ thì nó không gây ấn tượng như thế, nhưng giờ ở đây, trong căn phòng nhỏ màu trắng của mình, nó có vẻ đúng như thế đấy. Và lại còn cái nhãn giá kinh khủng ấy! Và những người Bỉ đang chết đói nữa! Lúc thấy cái mũ cùng nhãn giá, mẹ chỉ nhìn mình. Mẹ khá giỏi dùng ánh mắt làm vũ khí.

” ‘Rilla này,’ mẹ nhẹ nhàng nói - nhẹ nhàng thái quá là đằng khác, ‘con có cho rằng tiêu số tiền lớn như thế cho một cái mũ là hành động đúng đắn hay không, nhất là khi thế giới đang thiếu thốn đến thế?’

” ‘Con đã trả bằng tiền tiêu vặt của con mà mẹ,’ mình kêu lên.

” ‘Vấn đề không nằm ở đấy. Tiền tiêu vặt của con được cung cấp dựa trên cơ sở mỗi nhu cầu chi tiêu của con cần đến một khoản tiền hợp lý. Nếu con tiêu quá nhiều cho thứ này thì sẽ phải cắt giảm khoản chi cho thứ khác, và như thế là không thỏa đáng. Nhưng nếu con cho rằng mình đã làm đúng, Rilla ạ, vậy thì mẹ không có gì để nói thêm nữa. Mẹ sẽ để cho lương tâm con tự suy xét.’

“Mình ước gì mẹ đừng để kệ mọi chuyện cho lương tâm mình tự suy xét! Mà dù sao đi nữa, mình biết làm gì được đây? Mình không thể trả nó lại được, mình đã đội nó đến dự một buổi hòa nhạc ở thị trấn… mình phải giữ nó! Mình buồn bực quá đỗi đến độ đã nổi cơn cáu kỉnh - một cơn cáu kỉnh nghiêm trọng, lặng lẽ và lạnh lùng.

” ‘Mẹ ơi,’ mình kiêu căng nói, ‘con rất tiếc là mẹ không ưng cái mũ của con…’

” ‘Không hẳn là về cái mũ,’ mẹ nói, ‘mặc dù mẹ không cho rằng nó phù hợp với một cô gái trẻ như thế, mà là về cái giá con đã trả để mua nó.’

“Việc bị ngắt lời không khiến cho tâm trạng cáu kính của mình được cải thiện, vậy nên mình vẫn tiếp tục, càng nghiêm trọng hơn, lặng lẽ và lạnh lùng hơn, cứ như thể mẹ chưa hề nói gì vậy.

” ‘… nhưng bây giờ con buộc phải giữ nó lại. Tuy nhiên, con hứa với mẹ là con sẽ không mua thêm bất kỳ cái mũ nào nữa trong suốt ba năm sắp tới, hoặc cho tới khi chiến tranh kết thúc, tùy xem cái nào xảy ra muộn hơn. Thậm chí kể cả mẹ’ - Ôi, cái từ ‘mẹ’ ấy đã bị mình thốt lên một cách mới mỉa mai làm sao chứ - cũng không thể nói rằng con đã vung tay quá trán khi con sẽ dùng nó ít nhất ba năm.’

” ‘Chưa đến ba năm thì con đã chán cái mũ ấy lắm rồi, Rilla ạ,’ mẹ nói kèm theo nụ cười tươi đầy khiêu khích, có thể được diễn giải là mang hàm ý mình sẽ chẳng thể chịu đựng đến phút cuối được đâu.

” ‘Dù chán hay không thì con cũng sẽ đội nó chừng ấy thời gian,’ mình nói, rồi mình hùng dũng đi lên tầng, òa khóc khi nghĩ đến việc đã mỉa mai mẹ.

“Ngay bây giờ mình đã thấy ghét cái mũ rồi. Nhưng mình đã nói hoặc ba năm hoặc cho đến khi chiến tranh kết thúc, vậy thì sẽ là hoặc ba năm hoặc cho đến khi chiến tranh kết thúc. Mình đã lập lời thề và sẽ giữ lời, dẫu cho có phải trả giá như nào đi chăng nữa.

“Đó là một trong những chuyện méo mó vẹo vọ. Một chuyện nữa là mình đã cãi nhau với Irene Howard, hoặc chị ta đã cãi nhau với mình, hoặc là không phải, cả hai đứa mình đã cãi nhau.

“Hôm qua Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên họp ở đây. Giờ họp là hai rưỡi nhưng Irene đến từ lúc một rưỡi, vì chị ta được đi nhờ xe từ Thượng Glen xuống. Irene chẳng hề cư xử dễ chịu với mình kể từ sau cuộc tranh cãi về vụ ăn uống, thêm nữa mình có cảm giác chị ta khó chịu vì không được bầu làm chủ tịch. Nhưng mình đã hạ quyết tâm để mọi chuyện dĩ hòa vi quý, vậy nên mình chẳng bao giờ để ý gì, và hôm qua lúc đến đây, chị ta lại tỏ ra dễ chịu, ngọt ngào như trước kia, thành ra mình cứ hy vọng chị ta đã thôi giận và chúng mình lại có thể trở về làm bạn bè thân thiết như ngày xưa.

“Nhưng ngay khi hai đứa mình vừa ngồi xuống thì Irene lại chọc cho mình tức khí lên. Mình thấy chị ta liếc nhìn cái túi len mới của mình. Tất cả đám con gái vẫn luôn bảo rằng Irene có tính kèn cựa nhưng trước đây mình chẳng bao giờ tin chuyện đó.

“Việc đầu tiên chị ta làm là nhảy bổ đến chỗ Jims - Irene thường giả vờ yêu quý bọn trẻ con lắm - bế thằng bé ra khỏi nôi rồi hôn lên khắp mặt nó. Này nhé, Irene biết thừa mình không hề thích ai hôn Jims theo kiểu đó. Như thế thật mất vệ sinh.

“Sau khi đã chọc cho thằng bé cáu đến mức nó ngậu xị cả lên thì chị ta nhìn mình rồi khẽ bật ra một tiếng cười khá đáng ghét nhưng lại nói, ôi chao, bằng giọng ngọt ngào hết mực, ‘Sao thế, Rilla, bạn yêu ơi, nhìn cứ như thể em cho rằng chị đang đầu độc đứa bé ấy.’

” ‘Ôi không, có phải thế đâu, chị Irene,’ mình nói, cũng ngọt ngào y sì, ‘nhưng chị biết đấy, Morgan đã nói rằng một đứa bé chỉ nên được hôn ở một vị trí duy nhất là trán, để tránh vi khuẩn, và em cũng áp dụng quy tắc đó với Jims.’

” ‘Ôi trời đất ơi, thế tức là chị đầy vi khuẩn đấy hả?’ Irene rên lên ai oán. Mình biết chị ta đang cười nhạo mình và trong lòng mình bắt đầu sôi lên sùng sục, nhưng ở bên ngoài thì không để lộ bất kỳ dấu hiệu giận dữ nào. Mình đã quyết định sẽ không tranh cãi với Irene.

“Sau đó chị ta bắt đầu tung hứng Jims. Này nhé, Morgan đã nói rằng tung hứng gần như là hành động tệ hại nhất ta có thể làm đối với một đứa trẻ. Mình không bao giờ cho phép ai tung hứng Jims. Nhưng Irene cứ tung hứng thằng bé và cái thằng nhóc đáng giận đó lại thích chứ. Thằng bé mỉm cười - lần đầu tiên trong đời. Thằng bé đã bốn tháng tuổi rồi nhưng từ trước đến giờ chưa từng mỉm cười một lần nào. Thậm chí cho dù đã giở hết mọi ngón nghề ra nhưng mẹ hay bà Susan cũng chẳng thể dụ cái thằng nhóc đó mỉm cười được. Ấy vậy mà giờ nó đang mỉm cười vì Irene Howard tung hứng nó! Đồ vô ơn!

“Phải công nhận là nụ cười đó khiến thằng bé trông khác hẳn. Hai cái lúm đồng tiền dễ thương lộ ra trên đôi má và cặp mắt nâu to dường như đong đầy nét cười. Mình thấy cái cách Irene say sưa nhận xét về đôi má lúm đồng tiền ấy thật lố bịch. Tưởng chừng như chị ta nghĩ rằng nhờ có chị ta mà chúng mới hiện hữu vậy. Nhưng mình vẫn đều tay khâu, không tỏ thái độ tán tụng gì, và chẳng mấy chốc Irene đã chán trò tung hứng Jims, bèn đặt thằng bé trở lại vào trong nôi. Sau một hồi chơi đùa thì thằng bé không thích bị đặt vào nôi nữa, vậy là nó khóc ré lên và từ lúc đó tới tận cuối buổi chiều nó cứ quấy mãi, trong khi chỉ cần lúc trước Irene đừng động gì đến nó thì hẳn nó đã chẳng gây rối gì hết.

“Irene nhìn thằng bé rồi nói, ‘Nó có hay khóc lóc như thế không?’ Cứ như thể chị ta chưa từng nghe đứa trẻ nào khóc bao giờ ấy.

“Mình kiên nhẫn giải thích rằng hằng ngày trẻ con phải khóc kha khá để nở phổi ra. Morgan đã bảo thế rồi.

” ‘Nếu Jims không khóc tí gì thì em sẽ phải làm cho nó khóc ít nhất là hai mươi phút,’ mình nói.

” ‘Ôi, thật tình!’ Irene kêu lên, bật cười to cứ như thể không tin nổi lời mình. Morgan bàn về trẻ sơ sinh đang ở trên tầng, chứ nếu không mình đã làm cho chị ta phải nhanh chóng sáng mắt ra rồi. Sau đó, chị ta bảo tóc Jims lơ thơ quá, chị ta chưa từng nhìn thấy đứa trẻ bốn tháng tuổi nào đầu trọc đến mức ấy.

“Tất nhiên, mình biết tóc Jims không mọc dày… vẫn chưa mọc dày; nhưng Irene nói điều đó bằng một tông giọng dường như ám chỉ rằng chính do lỗi của mình nên thằng bé mới chẳng có tí tóc nào. Mình bảo rằng mình đã nhìn thấy hàng chục đứa bé đầu trọc lóc y sì Jims, vậy là Irene nói, Ồ được rồi, chị ta không định làm mình tự ái - trong khi mình không hề tự ái.

“Mọi chuyện cứ tiếp tục như thế cho tới cả tiếng đồng hồ - Irene không ngừng chọc ngoáy mình. Đám con gái vẫn luôn bảo chị ta thường tỏ ra hằn học như thế nếu bị chọc tức vì bất cứ việc gì, nhưng trước đây mình chẳng bao giờ tin cả, mình vẫn thường nghĩ Irene là người thật hoàn hảo và mình đau lòng kinh khủng khiếp khi phát hiện ra chị ta lại có thể thấp kém đến mức này. Nhưng mình nén mọi xúc động trong lòng lại và dồn hết tâm sức cắm cúi khâu một cái áo ngủ cho trẻ em Bỉ.

“Đúng lúc đó Irene kể với mình một điều hèn hạ nhất, đáng khinh nhất mà kẻ nào đó đã nói về Walter. Mình sẽ không viết ra đây đâu… mình không thể. Tất nhiên, chị ta bảo khi nghe vậy chị ta đã giận điên lên rồi đủ thứ đại loại thế, nhưng kể cả khi có nghe thấy thật thì chị ta cũng đâu cần phải kể lại cho mình một điều như thế chứ. Chị ta làm thế đơn giản chỉ là để khiến mình đau lòng thôi.

“Mình hoàn toàn bùng nổ. ‘Làm sao chị dám đến đây rồi nhắc lại một điều như thế về anh trai em hả, Irene Howard?’ mình kêu lên. ’Em sẽ không bao giờ tha thứ cho chị… không bao giờ. Anh trai của chị đâu có ghi danh nhập ngũ đâu… Còn chẳng mảy may nảy ra ý định nhập ngũ nữa.”

” ‘Ơ kìa, Rilla, bạn yêu quý, chị có nói như thế đâu,’ Irene nói. ‘Chị đã kể với em là bà George Burr nói đấy chứ. Và chị đã bảo bà ta…’

” ‘Em không muốn nghe chị đã bảo gì với bà ta. Chị đừng bao giờ nói chuyện gì với em nữa, Irene Howard.’

“Tất nhiên, đáng lẽ ra mình không nên nói thế. Nhưng lời lẽ cứ như thể tự bật ra khỏi môi mình vậy. Đúng lúc đó các bạn khác đồng loạt kéo đến nên mình phải bình tĩnh lại và cố hết sức cư xử sao cho xứng chức chủ nhà. Từ lúc đó cho tới tận cuối buổi chiều, Irene ghép cặp với Olive Kirk và sau đó bỏ về mà chẳng buồn liếc mắt nhìn một cái. Vậy nên mình đoán chị ta muốn bày tỏ rằng chị ta sẽ làm theo ý mình và mình không quan tâm, vì mình không muốn làm bạn với một cô gái có thể nhắc lại một ý nghĩ sai trái như thế về Walter. Nhưng nói gì thì nói, mình vẫn thấy rất buồn vì chuyện này. Hai đứa mình vốn luôn là bạn tốt của nhau và mới cách đây ít lâu thôi mình vẫn thấy Irene thật đáng mến; còn giờ thì lại thêm một tấm màng che nữa đã bị xé toạc ra khỏi mắt mình và mình cảm thấy dường như trên đời này chẳng hề thật sự tồn tại cái gọi là tình bạn đích thực.

“Hôm nay bố đã nhờ ông cụ Joe Mead dựng một cái chuồng nhỏ cho Thứ Hai ở góc kho hàng. Nhà mình cứ đinh ninh chắc Thứ Hai sẽ về nhà khi trời trở lạnh, nhưng hóa ra không phải. Chẳng một thế lực trần tục nào có thể dụ dỗ Thứ Hai rời khỏi cái kho đó dẫu chỉ là trong vài phút. Nó cứ ở lại đó, đón mọi chuyến tàu chạy qua. Vậy nên nhà mình phải làm gì đó để cho nó được thoải mái dễ chịu. Ông Joe dựng cái chuồng sao cho Thứ Hai nằm trong đó nhưng vẫn có thể quan sát được sân ga, vậy nên nhà mình hy vọng nó sẽ chịu ở trong chuồng.

“Thứ Hai đã trở nên khá nổi tiếng. Một phóng viên tờ Enterprise đã từ thị trấn đến, chụp ảnh nó và viết lại toàn bộ câu chuyện về sự canh gác trung thành của nó. Bài viết đã được đăng trên tờ Enterprise và được phát hành khắp Canada. Nhưng chuyện đó chẳng có ý nghĩa gì với Thứ Hai bé nhỏ tội nghiệp, Jem đã đi mất rồi… Thứ Hai không biết anh ấy đi đâu hay tại sao lại đi… nhưng nó sẽ vẫn đợi cho tới khi anh ấy quay trở lại. Chẳng hiểu sao, chuyện đó khiến mình cảm thấy được an ủi: có lẽ hành động ấy ngốc nghếch thật, nhưng nó khiến mình có cảm giác Jem thể nào cũng sẽ quay trở lại, nếu không thì Thứ Hai đã chẳng bền bỉ chờ đợi anh ấy.

“Jims đang ngày trong nôi, bên cạnh mình. Thằng bé ngáy chỉ vì bị cảm lạnh thôi, chứ không phải bị viêm họng. Hôm qua Irene bị cảm lạnh và mình biết chị ta đã lây nhiễm cho thằng bé lúc hôn nó. Thằng bé giờ không còn gây nhiều phiền phức như trước nữa; nó đã chắc người đôi chút và có thể ngồi khá vững, giờ nó thích tắm táp rồi và lúc được đặt vào trong nước, nó nghiêm trang đập nước thay vì vặn vẹo kêu gào. Tối nay lúc thay quần áo cho thằng bé, mình đã cù lét nó một chút - mình sẽ không tung hứng nó, nhưng Morgan không nhắc gì đến chuyện cù lét - cốt để xem nó có mỉm cười với mình như đã cười với Irene không. Và nó đã cười thật… và hai cái lúm đồng tiền hiện ra. Mẹ thằng bé thật tội nghiệp biết bao vì đã không thể nhìn thấy chúng!

“Hôm nay mình đã đan xong đôi tất thứ sáu. Mình phải nhờ bà Susan đan gót cho ba đôi tất đầu tiên. Nhưng rồi mình lại nghĩ, như thế thì có phần vô trách nhiệm quá, vậy nên mình đã học cách tự làm. Mình ghét việc này, nhưng kể từ ngày mùng bốn tháng Tám, mình đã làm quá nhiều việc mình ghét rồi nên thêm hay bớt một việc nữa cũng chẳng thành vấn đề. Chỉ cần nghĩ đến việc anh Jem đùa cợt về chuyện bùn đất ở đồng bằng Salisbury thôi, thế là mình có thể chống chịu được những việc đó rồi.”

11. Tối và sáng

Dịp Giáng sinh, nam nữ sinh viên đều từ trường đại học về nhà và trong chốc lát Bên Ánh Lửa lại tràn ngập bầu không khí vui vẻ. Nhưng không phải mọi người đều có mặt đông đủ - lần đầu tiên trong đời, vòng tròn quây quần quanh bàn ăn lễ Giáng sinh đã thiếu vắng một người. Jem, chàng trai có đôi môi kiên định và đôi mắt quả cảm, đang ở một nơi rất xa, và Rilla cảm thấy hình ảnh cái ghế anh vẫn thường ngồi giờ trống không đã vượt quá sức chịu đựng của mình. Bà Susan nổi cơn ngang bướng và khăng khăng đòi dọn chỗ cho Jem như thường lệ, bày sẵn lên bàn cái vòng xoắn giữ khăn ăn nhỏ anh vẫn luôn dùng từ hồi niên thiếu và cái cốc chân cao trông kỳ dị vốn thuộc Chái Nhà Xanh và kể từ hồi được bà Marilla cho, anh lúc nào cũng nhất quyết đòi uống bằng cái cốc đó.

“Cậu bé tội nghiệp đó sẽ vẫn có chỗ của mình, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan cương quyết nói, “và cô không cần thương cảm quá đâu, vì cô cứ tin chắc là tinh thần thằng bé vẫn đang hiện diện ở đây và đến Giáng sinh năm sau, nó sẽ có mặt tại bàn này bằng xương bằng thịt. Cứ đợi cho đến Cú Huých Mạnh vào mùa xuân này đi, rồi chiến tranh sẽ kết thúc trong chớp mắt thôi.”

Họ cố gắng nghĩ theo chiều hướng đó, nhưng một bóng đen đã len lén lẻn vào hậu cảnh của cái cuộc vui vốn vẫn được họ quyết tâm duy trì. Walter cũng lặng lẽ và ủ rũ suốt cả kỳ lễ. Cậu đưa cho Rilla xem một bức thư vô danh độc địa cậu nhận được ở Redmond - một bức thư rành rành mang ác ý chứ không hẳn xuất phát từ sự phẫn nộ được khơi dậy bởi lòng yêu nước.

“Dù sao đi nữa, tất cả những gì viết trong thư đều là sự thật, Rilla ạ.”

Rilla giật lá thư ra khỏi tay cậu và ném nó vào ngọn lửa.

“Không có một lời nào là sự thật trong đó hết,” cô hùng hồn tuyên bố. “Walter, anh nghĩ quẩn rồi, cô Oliver bảo cô ấy cũng bị thế nếu cứ nghĩ mãi về một vấn đề nào đấy.”

“Ở Redmond thì anh chẳng cách nào tránh nó được, Rilla ạ. Cả trường đều hừng hực lên vì cuộc chiến tranh. Một người hoàn toàn khỏe mạnh, đang trong độ tuổi tham gia quân đội nhưng lại không nhập ngũ sẽ bị xem là kẻ trốn nghĩa vụ và bị đối xử tương xứng. Tiến sĩ Milne, thầy giáo dạy Ngữ văn vẫn luôn coi anh là học trò cưng, cũng có hai con trai đã nhập ngũ; và anh có thể cảm thấy sự thay đổi trong cách thầy ấy đối xử với anh.”

“Như thế không công bằng… anh có khỏe mạnh đâu.”

“Anh vẫn khỏe mạnh về mặt thể chất. Khỏe như vâm ấy chứ. Chỉ có tinh thần anh là không lành mạnh, và đó là một vết nhơ, một nỗi ô nhục. Nào, đừng khóc, Rilla. Nếu em đang sợ anh sẽ lên đường ra trận thì anh phải nói là không đâu. Tiếng nhạc của Người Thổi Sáo vẫn ngân lên trong tai anh cả ngày lẫn đêm… nhưng anh không thể đi theo nó được.”

“Nếu anh mà đi thì anh sẽ làm cả mẹ và em tan nát cõi lòng mất,” Rilla nức nở. “Ôi, Walter, mỗi gia đình một người lên đường là đã quá đủ rồi.”

Đối với Rilla, kỳ nghỉ lễ chẳng hề vui vẻ gì. Tuy nhiên, vì Nan, Di, Walter và Shirley vẫn đang ở nhà nên cô vẫn có thể chịu đựng được mọi chuyện. Thêm cả một bức thư và một cuốn sách Kenneth Ford gửi cô nữa, một vài câu trong thư làm mặt cô đỏ bừng và tim đập rộn, cho đến đoạn cuối cùng như một xô nước đá giội lên toàn bộ mọi thứ.

“Mắt cá chân của anh sắp lành lặn như chưa hề có chuyện gì rồi. Thêm đôi tháng nữa là anh sẽ đủ khỏe mạnh để nhập ngũ, Rilla-Rilla-của-tôi ạ. Hẳn sẽ dễ chịu lắm khi khoác lên người bộ quân phục. Bé Ken rồi sẽ có thể thẳng thắn đối mặt với cả thế giới và không mắc nợ bất kỳ người đàn ông nào. Dạo gần đây, từ lúc anh đã có thể đi lại bình thường không còn khập khiễng nữa, mọi chuyện tương đối khó chịu. Những người không biết chuyện cứ nhìn anh như muốn nói, ‘Đồ trốn nghĩa vụ!’ Ái chà, họ sẽ không còn cơ hội để nhìn như thế nữa đâu.”

“Mình ghét cuộc chiến tranh này,” Rilla cay đắng nói trong lúc nhìn chăm chăm vào khoảnh rừng phong đang dửng dưng sáng bừng sắc hồng sắc vàng rực rỡ trong ánh chiều tà mùa đông.

“Năm một chín mười bốn đã qua rồi,” bác sĩ Blythe nói vào ngày đầu năm mới. “Vầng mặt trời năm ấy khi mọc thì sáng rỡ nhưng lúc lặn lại nhuộm màu máu. Năm một chín mười lăm sẽ mang đến điều gì đây?”

“Chiến thắng!” bà Susan lên tiếng, hiếm hoi cũng có một lần nói ngắn gọn.

“Bà có thật lòng tin rằng chúng ta sẽ giành thắng lợi trong cuộc chiến này không, bà Susan?” cô Oliver rầu rĩ hỏi. Cô đã từ Lowbridge đến đây chơi một ngày và thăm Walter cùng hai cô gái trước khi mấy cô cậu quay trở lại Redmond. Cô đang trong tâm trạng tương đối chán nản, hoài nghi và có xu hướng nhìn mọi chuyện theo chiều hướng tiêu cực.

” ‘Tin’ rằng chúng ta sẽ giành thắng lợi trong cuộc chiến này không ấy hả?” bà Susan kêu lên. “Không đâu, cô Oliver thân mến ạ, tôi không tin… mà tôi biết. Chúng ta chỉ cần tin vào Chúa và làm ra những khẩu đại pháo.”

“Đôi khi cháu vẫn cho rằng tin vào những khẩu đại pháo còn hiệu quả hơn việc đặt niềm tin vào Chúa đấy,” cô Oliver bướng bỉnh nói.

“Không, không đâu, cô gái thân mến ơi, đừng nghĩ thế. Quân Đức chẳng có đại pháo trong trận Marne đấy còn gì? Những Chúa vẫn xử lý chúng. Đừng bao giờ quên điều đó. Nếu có khi nào manh nha ý nghĩ nghi ngờ, cô chỉ cần nhớ đến điều đó là được. Cứ nắm chặt lấy hai bên hông ghế, ngồi thẳng thớm và nhắc đi nhắc lại, ‘Đại pháo hiệu quả thật đấy nhưng Đấng Tối Cao còn giỏi hơn nhiều, và Người ở bên chúng ta, dẫu cho hoàng đế Đức có nói gì đi chăng nữa.’ Người họ hàng Sophia của tôi cũng giống cô, cũng có chiều hướng nản lòng. ‘Ôi, trời ơi, nếu quân Đức mà đến được đây thì chúng ta biết làm gì bây giờ,’ hôm qua bà ta vừa than van với tôi đấy. ‘Chôn chúng đi thôi,’ tôi nói, nhẹ như không vậy. ‘Vẫn còn đầy chỗ để đào mộ đấy.’ Bà Sophia bảo tôi chỉ giỏi cợt nhả, nhưng tôi không hề cợt nhả, cô Oliver thân mến ạ, mà chỉ bình tĩnh và tin tưởng vào hải quân Anh cùng các chàng trai Canada của chúng ta thôi.”

“Dạo này cháu chẳng muốn lên giường đi ngủ chút nào,” cô bác sĩ Blythe nói. “Từ bé tới giờ, cháu vẫn luôn thích lên giường đi ngủ, để trước khi chìm vào giấc ngủ, sẽ có chừng nửa tiếng đồng hồ tuyệt diệu, cuồng dại và vui vẻ đắm chìm trong thế giới tưởng tượng. Giờ cháu vẫn tưởng tượng. Nhưng là tưởng tượng ra những chuyện khác hẳn.”

“Cháu thì vẫn tương đối thích thú khi đến giờ đi ngủ, cô Oliver nói.”Cháu thích bóng tối vì ở trong đó, cháu có thể được là chính mình - cháu không cần mỉm cười hay tỏ ra dũng cảm. Nhưng đôi khi trí tưởng tượng của cháu cũng tuột ra ngoài tầm kiểm soát và cháu nhìn thấy những điều cô nhìn thấy… những điều khủng khiếp… những năm tháng khủng khiếp trong tương lai.”

“Tạ ơn trời đất vì tôi chẳng bao giờ có bất cứ tưởng tượng nào để mà nhắc đến,” bà Susan nói. “Tôi đã được miễn cho chuyện đó. Tôi đọc trong tờ báo này thì thấy ông thái tử đó lại bị ám sát rồi. Hai người có cho rằng lần này sẽ có hy vọng là ông ta đã chết hẳn rồi không? Và tôi cũng thấy là tổng thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson sắp viết thêm một bức thư nữa. Chẳng biết,” bà Susan kết luận, với giọng mỉa mai sâu cay dạo này bà thường dùng mỗi khi nhắc đến ngài tổng thống tội nghiệp ấy, “giáo viên của cái ông đó có còn sống hay không nữa.”

Đến tháng Một, Jims đã được năm tháng tuổi và Rilla chúc mừng cậu bé tròn năm tháng bằng cách cho cậu mặc quần soóc.

“Thằng bé nặng hơn sáu cân đấy,” cô hân hoan thông báo. “Đúng với cân nặng lý tưởng thằng bé nên đạt được lúc năm tháng tuổi, theo lời Morgan.”

Chẳng ai còn có bất kỳ mối hoài nghi nào về chuyện Jims đang càng ngày càng xinh đẹp hết sức. Đôi má nhỏ bé bầu bĩnh, săn chắc và hồng hào, mắt to, sáng long lanh; dưới mỗi ngón tay ngón chân bé xíu đều có một lúm đồng tiền. Thậm chí thằng bé còn bắt đầu mọc tóc, khiến Rilla thầm thấy nhẹ nhõm cả lòng. Dưới một số góc độ ánh sáng, có thể nhìn thấy rõ những sợi tóc tơ màu vàng nhạt phủ khắp da đầu. Nó là đứa trẻ ngoan, nhìn chung có nếp ngủ và tè ị theo đúng quy chuẩn được Morgan đưa ra. Thỉnh thoảng nó mỉm cười nhưng chưa bao giờ cười thành tiếng, bất kể mọi người có cố gắng dỗ dành trêu chọc đến thế nào đi chăng nữa. Chuyện này cũng khiến Rilla hơi lo, vì Morgan đã bảo rằng tầm từ ba đến năm tháng tuổi, trẻ con thường cười khanh khách. Jims đã năm tháng tuổi nhưng chẳng có ý định cười thành tiếng gì hết. Sao lại thế nhỉ? Có phải thằng bé không được bình thường?

Một tối, Rilla về nhà muộn sau khi tham dự một buổi tuyển quân ở Glen, cô ngâm mấy bài thơ yêu nước đó. Trước đây, Rilla chưa bao giờ sẵn lòng ngâm thơ ở chốn công cộng. Cô sợ có nguy cơ nói nhịu, cái tật vẫn thường phát tác mỗi khi cô làm bất cứ việc gì khiến cô lo lắng. Lúc mới được mời ngâm thơ tại buổi tuyển quân ở Thượng Glen, cô đã từ chối. Sau đó, cô bắt đầu lo nghĩ không yên vì lời từ chối đó. Liệu đó có phải hành động hèn nhát? Nếu biết chuyện thì Jem sẽ nghĩ như thế nào? Sau hai ngày trăn trở, Rilla gọi điện cho chủ tịch Hội Ái Quốc, báo rằng cô sẽ ngâm thơ. Cô đã làm thế, và nói nhịu mất mấy lần, rồi thao thức gần như trắng đêm đau khổ vì lòng tự phụ bị tổn thương. Rồi buổi tối hai ngày sau, cô lại ngâm thơ ở Cửa Vịnh. Kể từ hồi đó, cô đã ngâm thơ ở Lowbridge, ở bên kia cảng và sẵn lòng chấp nhận việc thỉnh thoảng lại bị nói nhịu. Có vẻ như, ngoại trừ cô, chẳng ai để ý đến điều đó. Cô quá đỗi nồng nhiệt, lôi cuốn và đôi mắt luôn sáng ngời! Không chỉ một tân binh đã đăng ký vì đôi mắt của Rilla dường như chiếu thẳng vào anh ta khi cô mạnh mẽ gặng hỏi, liệu có cái chết nào vinh quang hơn chết vì chiến đấu cho tro cốt của cha ông và đền đài của các vị thần, hay khi cô quả quyết với các khán giả của mình, trong cơn dâng trào cảm xúc mãnh liệt đến gai người, rằng chỉ cần một giờ sống huy hoàng cũng đáng giá ngang cả đời mờ nhạt. Thậm chí, có một tối, đến cả Miller Douglas quen thói lãnh đạm cũng cháy bùng cảm xúc, đến độ Mary Vance phải mất nguyên cả một tiếng đồng hồ trò chuyện khuyên cậu hãy tỉnh táo lại. Mary Vance chua chát nói rằng, nếu Rilla Blythe thật lòng cảm thấy buồn khổ như cô nàng vẫn giả vờ trước việc Jem ra mặt trận, thì hẳn cô nàng đã chẳng thúc giục anh em bạn bè của những cô gái khác lên đường.

Trong buổi tối đặc biệt này, Rilla vừa mệt vừa lạnh và vô cùng cảm tạ trời đất khi được chui vào trong cái ổ ấm áp của mình, cuộn mình giữa lớp chăn đệm, mặc dù như bình thường, hẳn cô đã băn khoăn sầu não, không biết Jem và Jerry đang khó khăn vất vả ra sao. Cô vừa ấm người được một chút và đang lơ mơ ngủ thì Jims bất thần khóc ré lên, rồi cứ thế khóc mãi không chịu nín. Rilla nằm co tròn trên giường, quyết định mặc kệ cho thằng bé khóc. Cô đã có Morgan để làm cái cớ biện hộ cho mình. Jims đang được ấm áp, cơ thể thoải mái… không phải vì đau mà khóc… và cái dạ dày bé nhỏ của nó đã được no nê đủ khiến nó hài lòng. Dưới tình hình như thế, cứ nhắng hết cả lên vì nó thì sẽ chỉ làm cho thằng bé sinh hư, vậy nên cô sẽ không làm thế. Thằng bé cứ việc khóc cho đã rồi đến lúc nào mệt sẽ tự ngủ lại thôi.

Rồi sau đó, trí tưởng tượng bắt đầu hành hạ Rilla. Giả sử như, cô nghĩ, mình là một đứa trẻ bất lực nhỏ tí xíu mới năm tháng tuổi, bố đang ở đâu đó bên Pháp còn người mẹ nhỏ nhắn tội nghiệp từng hết lòng lo lắng cho mình thì đang nằm dưới mộ. Giả sử như mình đang nằm trong một cái giỏ giữa một căn phòng rộng lớn tối om om, chẳng có lấy bất kỳ tia sáng nào và theo như tất cả những gì mình có thể nhìn thấy hay nhận biết được, thì trong vòng hàng dặm quanh mình, chẳng có một bóng người nào hết. Giả sử như trên đời này chẳng có ai yêu thương mình - vì một người bố chưa từng nhìn thấy mình thì không thể yêu thương mình nhiều lắm được, nhất là khi ông ấy chẳng bao giờ viết một từ nào cho mình cũng như nhắc đến mình. Chẳng phải mình cũng sẽ khóc sao? Chẳng phải mình sẽ cảm thấy quá đỗi cô đơn, bơ vơ và sợ hãi đến độ buộc phải cất tiếng khóc?

Rilla bật dậy khỏi giường. Cô nhấc Jims ra khỏi cái giỏ rồi bế thằng bé lên giường. Tay nó lạnh ngắt, khổ thân thằng bé. Nhưng nó nín khóc ngay lập tức. Và rồi đúng lúc đó, khi cô ôm thằng bé áp sát vào người mình trong bóng tối, đột nhiên Jims bật cười - một tiếng cười khanh khách thích thú, vui vẻ, sảng khoái, chân thật.

“Ôi, cái thằng nhóc yêu dấu này!” Rilla kêu lên. “Có phải cháu mừng quá khi phát hiện ra mình không hề cô đơn, lạc lõng trong một căn phòng tối om rộng mênh mông?” Rồi cô nhận ra cô muốn thơm thằng bé, vậy là cô bèn làm vậy. Cô hôn lên mái đầu tóc tơ nhỏ bé thơm nức của nó, cô hôn lên cái má nhỏ bầu bĩnh của nó, cô hôn lên đôi bàn tay bé bỏng giá lạnh của nó. Cô muốn ôm ghì lấy nó… muốn âu yếm nó, y như cô vẫn thường ôm ấp và âu yếm bọn mèo con trong nhà. Một cảm giác mê say mà thầm lặng, tràn đầy tình thương mến choán lấy người cô. Trước đây, cô chưa bao giờ cảm thấy như này.

Vài phút sau, Jims đã ngủ say sưa; và, khi Rilla lắng nghe tiếng thở đều đều khe khẽ của nó, cảm nhận được cái cơ thể bé bỏng ấm áp và mãn nguyện ấy áp vào người mình, cô nhận ra rằng, cuối cùng, cô cũng yêu cái đứa trẻ thời chiến này.

“Thằng bé đã trở nên… đáng yêu… thế cơ mà,” cô mơ màng nghĩ, trong lúc dần trôi vào giấc ngủ.

Tháng Hai, Jem, Jerry và Robert Grant phải náu mình trong các chiến hào và cuộc sống ở mái nhà Bên Ánh Lửa có phần trở nên căng thẳng và hoảng hốt hơn một chút. Tháng Ba, “Yiprez”, theo cách gọi của bà Susan, đã trở thành địa điểm mang ý nghĩa cay đắng. Danh sách thương vong hằng ngày bắt đầu xuất hiện trên mặt báo và mỗi khi ra trả lời điện thoại, không ai nhà Bên Ánh Lửa lại không cảm thấy một con rùng mình ớn lạnh khủng khiếp - vì rất có thể trưởng trạm bưu chính đang gọi điện đến thông báo rằng họ nhận được một bức điện tín từ bên kia đại dương. Mỗi sáng thức dậy, không ai ở nhà Bên Ánh Lửa lại không đột ngột nảy ra một mối băn khoăn nhức nhối, rằng chẳng biết ngày hôm nay có thể mang lại điều gì.

“Ấy vậy mà trước đây, mình từng hân hoan chào đón các buổi sáng đến thế cơ đấy,” Rilla thầm nghĩ.

Tuy nhiên, vòng quay cuộc sống và nghĩa vụ vẫn lăn đều và gần như tuần nào cũng có một chàng trai của làng Glen mới hôm trước vẫn đang là một cậu học trò vui đùa ầm ĩ thì hôm nay đã khoác lên người bộ quần áo lính.

“Tối nay trời lạnh căm căm ấy, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan nói, khi đang bước vào trong nhà, rời khỏi bầu không khí giá lạnh của buổi chiều tà mùa đông Canada lấp lánh ánh sao. “Chẳng biết đám con trai dưới chiến hào có được ấm áp không nữa.”

“Làm sao mà tất cả mọi thứ cứ quay về với cuộc chiến tranh này thế,” Gertrude Oliver kêu lên. “Chúng ta chẳng thể nào thoát khỏi nó - thậm chí kể cả trong lúc đang nói về chuyện thời tiết. Vào những đêm lạnh giá tối tăm như này, chẳng lúc nào ra ngoài trời mà cháu lại không nghĩ đến những người đàn ông đang ở dưới chiến hào - không chỉ những người đàn ông của chúng ta, mà là những người đàn ông của tất cả mọi người. Cho dù chẳng có người quen nào của cháu đang có mặt ngoài tiền tuyến thì cháu cũng sẽ vẫn cảm thấy y như thế. Mỗi khi rúc mình vào trong cái giường thoải mái dễ chịu, cháu lại thấy xấu hổ vì mình đang được thoải mái dễ chịu. Cháu có cảm giác như thể mình thật là kẻ xấu xa khi sống thoải mái trong khi rất nhiều người khác thì không được như thế.”

“Tôi đã gặp cô Meredith ở dưới cửa hàng tạp hóa,” bà Susan nói, “và cô ấy bảo là họ thật sự thấy lo cho Bruce lắm, thằng bé nhạy cảm quá. Suốt cả tuần, tối nào nó cũng khóc một mình cho tới tận lúc thiếp đi, vì thương cho những người Bỉ đang chết đói. ‘Ôi mẹ ơi’, nó bảo với cô ấy, cứ như van vỉ cầu xin vậy, ‘chắc chắn trẻ em không bao giờ bị đói, mẹ nhỉ… ôi, không phải là trẻ em bị đói chứ, mẹ ơi! Mẹ hãy nói là trẻ em không bị đói đi, mẹ.’ Nhưng cô ấy không thể nói thế được, bởi vì điều đó không phải sự thật và cô ấy chẳng có cách nào khác. Họ cố gắng không để thằng bé biết những chuyện như thế nhưng nó vẫn phát hiện ra và sau đó thì họ không cách nào vỗ về nó được. Chính tôi cũng tan nát cõi lòng khi đọc được những chuyện như thế, cô bác sĩ thân yêu ạ, và tôi chẳng thể an ủi bản thân bằng cách nghĩ rằng đấy là những chuyện không có thực. Nhưng chúng ta vẫn phải tiến về phía trước. Jack Crawford nói anh ta sẽ ra chiến trận vì đã chán chuyện đồng áng rồi. Tôi hy vọng anh ta sẽ nhận thấy đó là một thay đổi thú vị. Còn cô vợ Richard Elliott đang lo đến phát ốm vì cô ta suốt ngày cằn nhằn chồng về chuyện hút thuốc nhiều quá làm ám cả rèm phòng khách. Giờ thì anh ta đã ghi danh nhập ngũ rồi và cô ta chỉ ước gì chưa bao giờ nói nặng một lời với chồng mình. Ria Mọc Trên Trăng thề rằng ông ta không phải kẻ thân Đức mà tự gọi mình là người theo chủ nghĩa hòa bình, cho dù cái đó có nghĩa là gì đi chăng nữa thì cũng vậy thôi. Nó chẳng có gì đúng đắn cả đâu, nếu không đã chẳng phải là lão Ria, cô cứ tin vậy đi. Ông ta bảo cuộc đại thắng của quân Anh ở New Chapelle đã phải trả một cái giá quá đắt và ông ta cấm Joe Milgrave bén mảng đến gần căn nhà vì lúc hay tin, Joe đã kéo lá cờ của cha cậu ta lên. Lúc ở hàng tạp hóa, Joe Vickers bảo tôi là tối đó cậu ta đã nhìn thấy một thứ trông rất kỳ lạ trên bầu trời mạn Lowbridge. Cô có cho rằng có khi đấy là một cái tàu bay Zeppelin không, cô bác sĩ thân yêu?”

“Cháu không nghĩ là có khả năng đấy đâu, cô Susan.”

“Ôi chao, tôi sẽ thấy dễ thở hơn nhiều nếu Ria Mọc Trên Trăng không sống ở Glen. Nghe nói gần đây, có một tối, người ta đã nhìn thấy ông ta cầm đèn xách múa may chân tay làm một loạt cử chỉ kỳ lạ ở sân sau. Có người nghĩ là ông ta đang đánh tín hiệu đấy.”

“Cho ai cơ… hay tín hiệu gì mới được?”

“Ái chà, chuyện đó thì vẫn còn là bí ẩn, cô bác sĩ thân yêu ạ. Theo tôi thấy, nếu không muốn một đêm nào đó tất cả chúng ta đều bị giết sạch trên giường thì chính quyền nên để mắt sít sao đến gã đàn ông đấy. Giờ thì tôi ngó qua báo chí một chút trước khi viết thư cho bé Jem đây. Trước đây, có hai việc mà tôi chẳng bao giờ làm, cô bác sĩ thân yêu ạ, ấy là viết thư và đọc tin chính trị. Vậy mà giờ đây tôi lại thường xuyên làm cả hai việc này và tôi nhận thấy, xét cho cùng, chính trị cũng có cái hay của nó. Cho dù chẳng thể luận nổi Woodrow Wilson muốn nói gì nhưng tôi hy vọng rồi sẽ giải đáp được câu đố đó thôi.”

Một lát sau, trong công cuộc tìm hiểu Wilson và chuyện chính trị, bà Susan bất chợt đọc được một thông tin khiến bà bực bội và bà kêu lên bằng giọng gay gắt đầy thất vọng, “Rốt cuộc, gã hoàng đế Đức quỷ sứ ấy chỉ bị lên nhọt thôi.”

“Đừng báng bổ thế chứ, cô Susan ơi,” bác sĩ Blythe nói, mặt buồn rười rượi.

” ‘Quỷ sứ’ không phải là cách nói báng bổ, cậu bác sĩ thân yêu ạ. Từ trước đến giờ, tôi vẫn luôn hiểu rằng ăn nói báng bổ có nghĩa là nhắc đến Chúa bằng thái độ bất kính chứ?”

“Chà, cách nói đó không được… e hèm… lịch sự cho lắm,” bác sĩ nói, nháy mắt với cô Oliver.

“Không đâu, cậu bác sĩ thân yêu ạ, quỷ sứ và hoàng đế Đức - cứ giả dụ họ thật sự là hai kẻ khác nhau - không hề văn minh lịch sự. Và ta không thể nhắc đến họ theo cách lịch sự được. Vậy nên tôi vẫn giữ nguyên cách nói đó, tuy nhiên cậu có thể để ý thấy rằng tôi rất cẩn thận không dùng những lối diễn đạt như thế trước mặt cô gái trẻ Rilla. Và tôi kiên quyết cho rằng báo chí không có quyền nói rằng hoàng đế Đức đã bị bệnh viêm phổi khiến cho mọi người nuôi lòng hy vọng, thế rồi đến số báo khác lại bảo ông ta chỉ mọc cái nhọt thôi chứ chẳng bị làm sao khác cả. Một cái nhọt, thật tình! Ước gì ông ta mọc nhọt khắp cả người.”

Bà Susan hiên ngang bỏ vào trong bếp và ngồi yên vị để viết thư cho Jem; dựa vào một vài đoạn trong bức thư của anh mà họ nhận được ngày hôm đó, bà đoán chừng anh cần một chút an ủi từ chốn quê nhà.

“Tối nay chúng con đang ở trong một hầm rượu cũ, bố ạ,” anh viết, “nước ngập đến đầu gối. Chuột nhan nhản khắp nơi… không có lửa… trời đang đổ mưa phùn… tương đối ảm đạm. Nhưng mọi chuyện đáng nhẽ còn có thể tệ hơn nhiều. Hôm nay con đã nhận được hộp quà bà Susan gửi và món nào cũng đều tuyệt đỉnh, bọn con đã có một bữa tiệc ra trò. Jerry đang ở đâu đó ngoài mặt trận và cậu ấy bảo khẩu phần ăn phải nói là còn dở tệ hơn cả ‘món y như cũ’ ngày xưa của bà Martha nữa. Nhưng ở đây thì khẩu phần ăn không dở… chỉ đơn điệu thôi. Bố nhắn hộ với bà Susan rằng con sẵn sàng đánh đổi một năm tuổi thọ để lấy một mẻ bánh quy ngon lành của bà ấy, nhưng bố đừng để bà ấy nổi hứng gửi cái bánh quy nào cho con nhé, vì sẽ chẳng giữ được đâu.

“Từ tuần cuối cùng tháng Hai, bọn con đã bị vây dưới bom đạn. Hôm qua, một chàng trai - cậu ấy quê Nova Scotia - đã bị giết chết ngay cạnh con. Một quả đạn pháo nổ gần chỗ chúng con và khi cảnh hỗn độn tan dần, cậu ấy đã nằm chết ở đấy rồi… cơ thể không hề bị cắt xẻ gì hết… cậu ấy trông cứ như thể bị choáng váng vậy. Đó là lần đầu tiên con ở sát sạt một chuyện như thế, nhưng ở đây chẳng mấy mà người ta sẽ quen dần với những cảnh kinh hoàng thôi. Bọn con đang ở trong một thế giới hoàn toàn khác. Thứ duy nhất tương đồng là những vì sao… và bằng cách nào đó, chúng chẳng bao giờ nằm đúng vị trí cả.

“Bố nhắn với mẹ đừng lo lắng nhé… con vẫn ổn… vẫn khỏe như vâm… và con mừng vì đã lên đường. Tại nơi này, ở phía trước mặt chúng con đây, có một thứ cần phải được loại bỏ khỏi thế giới này, đơn giản thế thôi, nếu không thì một cội nguồn của cái ác sẽ đầu độc vĩnh viễn cuộc sống. Chuyện đó cần phải được hoàn thành, bố ạ, cho dù mất bao lâu đi chăng nữa, cho dù phải trả bằng cái giá nào đi chăng nữa, và bố hãy thay con nói lại điều này với người dân làng Glen nhé. Mọi người vẫn chưa nhận ra cái gì đã bị thoát cũi sổ lồng đâu… hồi mới nhập ngũ, con cũng chưa nhận ra được điều đó. Con cứ tưởng chuyện này thú vị lắm. Chậc, nó không hề thú vị chút nào! Nhưng con đã ở đúng nơi cần ở… không có gì cần phải nghi ngờ về điều đó. Khi con chứng kiến những chuyện đã xảy ra với những ngôi nhà, những khu vườn và dân cư ở nơi đây… chao ôi, bố ạ, con đường như nhìn thấy một bọn lính Đức đang hành quân xuyên qua Thung Lũng Cầu Vồng và làng Glen, và khu vườn ở Bên Ánh Lửa. Nơi đây đã từng có rất nhiều khu vườn - những khu vườn tuyệt diệu khoác lên mình vẻ đẹp được vun đắp qua bao nhiêu thế kỷ - nhưng bây giờ chúng còn lại gì? Những thứ bị tàn phá, bị báng bổ! Bọn con đang chiến đấu để gìn giữ cho các cô bé cậu bé khác những chốn xưa yêu dấu từng là chỗ để bọn con chơi đùa hồi thơ trẻ; chiến đấu để gìn giữ và bảo vệ hết thảy những gì tươi đẹp, lành mạnh.

“Hễ có ai trong nhà mình đến ga tàu thì đừng bao giờ quên vỗ về Thứ Hai thay con nhé. Cứ tưởng tượng mà xem, cái thằng nhóc trung thành ấy cứ chờ con ở đó như thế! Thực lòng mà nói, bố ạ, trong nhiều đêm tối tăm giá lạnh ở giữa chiến hào, con đã được cổ vũ và được tiếp thêm nguồn sức mạnh vô bờ nhờ cái ý nghĩ rằng, ở ga tàu Glen cũ cách đây hàng nghìn dặm đường, một chú chó đốm nhỏ đang thức thâu đêm cùng con.

“Bố nói với Rilla là con rất mừng vì đứa trẻ thời chiến của em ấy rồi cũng đã trở nên khỏe mạnh nhé, và nhắn với bà Susan là con đang chiến đấu rất cừ chống lại cả quân Đức lẫn bọn chí.”

“Cô bác sĩ thân yêu ơi,” bà Susan nghiêm túc thì thầm, “bọn chí là gì vậy nhỉ?”

Cô bác sĩ Blythe thì thầm trả lời rồi nói tiếp để đáp lại những tiếng hô kinh hãi của bà Susan, “Cô Susan ơi, trong hào lúc nào mà chẳng vậy.”

Bà Susan lắc đầu rồi bỏ đi, lẳng lặng tháo mở cái gói đồ đã được bà khâu kín lại định gửi cho Jem rồi nhét vào đó một cái lược bí.

12. Trong những ngày Langemarck

“Giữa thời kỳ kinh hoàng như thế này, làm sao mà mùa xuân vẫn đến và vẫn tươi đẹp biết bao,” Rilla viết trong nhật ký. “Khi vầng mặt trời tỏa nắng và những bông hoa đuôi sóc vàng như túm lông xù ló mình ra từ trên những cây liễu mọc ven bờ suối, và khu vườn bắt đầu phô sắc khoe hương, mình chẳng tài nào có thể nhận ra rằng biết bao chuyện khủng khiếp vẫn đang diễn ra ở vùng Flanders. Nhưng chúng đang diễn ra đấy!

“Tuần vừa rồi là một quãng thời gian khủng khiếp đối với tất cả mọi người, kể từ khi nhà mình nhận được tin tức về cuộc chiến quanh Ypres cũng như những trận đánh ở Langemarck và St. Julien. Những chàng trai Canada của chúng ta đã vô cùng xuất sắc - vị tướng người Pháp nói rằng họ đã cứu vãn tình hình, khiến cho quân Đức không thể chọc thủng được phòng tuyến. Nhưng mình chẳng thể cảm thấy tự hào hay hoan hỉ hay là gì gì đi chăng nữa, mà chỉ day dứt bồn chồn lo cho em, Jerry và chú Grant. Danh sách thương vong vẫn được đăng tải ngày ngày trên báo - ôi, số lượng nhiều không kể xiết. Mình không chịu nổi nếu đọc danh sách đó, chỉ sợ sẽ tìm thấy tên Jem, vì từng có nhiều trường hợp người ta nhìn thấy tên những người thân quen của mình xuất hiện trên danh sách thương vong trước khi nhận được điện tín thông báo chính thức mà. Về phần điện thoại, mấy hôm trước mình nhất định không chịu nhấc máy, vì mình nghĩ là mình không thể chịu đựng được cái khoảng thời gian giữa lúc trả lời ‘A lô’ cho tới lúc nghe được hồi đáp từ đầu dây bên kia. Cái khoảng thời gian ấy dường như dài hàng trăm năm, vì mình lúc nào cũng cực kỳ sợ hãi nghe được thông tin, ‘Có một bức điện tín gửi cho bác sĩ Blythe.’ Thế rồi, sau khi đã trốn tránh một thời gian, mình lại thấy xấu hổ vì đã phó mặc tất cả cho mẹ và bà Susan, vậy nên bây giờ, mình buộc bản thân phải hành động. Nhưng chuyện ấy vẫn chẳng bao giờ trở nên dễ dàng hơn. Cô Gertrude vẫn dạy học, đọc các bài luận và ra đề thi y như từ trước đến nay, nhưng mình biết tâm trí cô không lúc nào không hướng về Flanders. Đôi mắt cô khiến mình bị ám ảnh.

“Và giờ thì anh Kenneth cũng nhập ngũ rồi. Anh ấy đã được bổ nhiệm làm thượng úy và dự kiến sẽ vượt biển tầm giữa hè này, anh ấy viết cho mình thế. Thư chẳng viết gì nhiều nhặn về những chuyện khác. Có vẻ như anh ấy chẳng nghĩ đến gì khác ngoài chuyến vượt biển sắp tới. Mình sẽ không gặp lại anh ấy trước khi anh ấy lên đường - có khi mình sẽ chẳng bao giờ gặp lại anh ấy nữa. Đôi khi mình vẫn thầm hỏi lòng, có khi nào cái buổi tối ở Bốn Làn Gió ấy chỉ đơn thuần là một giấc mơ. Rất có thể đúng như thế thật… dường như chuyện đó đã xảy ra trong một cuộc đời khác, cách đây rất nhiều năm về trước, và ngoại trừ mình, tất cả mọi người đều đã quên mất nó rồi.

“Tối qua, Walter, Nan và Di đã từ Redmond về nhà. Lúc Walter bước chân ra khỏi tàu, Thứ Hai bèn lao bổ đến gặp anh ấy, mừng rỡ đến phát điên. Mình đoán nó cứ tưởng anh em cũng sẽ xuất hiện ở đó. Sau lúc ban đầu ấy, nó chẳng thèm để ý gì đến Walter cũng như những cái vuốt ve vỗ về của anh ấy mà chỉ đứng đó, bồn chồn vẫy đuôi, ánh mắt lướt qua Walter nhìn về phía những người khác đang xuống tàu, và đôi mắt nó khiến mình nghẹn thở, vì mình không cách nào xua đuổi được cái ý nghĩ rằng, ai mà biết được, nhỡ đâu có thể Thứ Hai sẽ chẳng bao giờ nhìn thấy Jem rời khỏi đoàn tàu ấy lần nữa. Sau đó, khi mọi người đều đã xuống tàu hết, Thứ Hai bên ngước lên nhìn Walter và khẽ liếm bàn tay anh ấy, như thể muốn nói, ‘Tôi biết không phải do lỗi của anh nên anh ấy mới không xuất hiện… xin hãy thứ lỗi vì tôi đã tỏ ra thất vọng nhé.’ Rồi nó lóc cóc chạy trở lại kho hàng quen thuộc, với cái kiểu hơi lắc sang bên khá buồn cười lúc nào cũng mang lại ấn tượng rằng hai chân sau của nó đang tiến thẳng ra tránh xa cái đích mà hai chân trước đang nhắm đến.

“Chúng mình đã cố dỗ dành thuyết phục nó cùng về nhà, Di thậm chí còn ngồi xuống hôn vào mi tâm nó và bảo, ‘Bạn già Thứ Hai ơi, cậu về với chúng mình nhé, chỉ cần về vào buổi tối thôi cũng được?’ Vậy là Thứ Hai nói - nó nói thật đấy! - ‘Rất tiếc, tôi không thể làm vậy được. Tôi đã hẹn sẽ gặp Jem ở đây, cậu biết rồi đấy, mà cứ tám giờ tối lại có một chuyến tàu chạy qua.’

“Thật vui khi Walter đã quay về, dù anh ấy có vẻ trầm lặng và buồn bã, thái độ y như hồi Giáng sinh vậy. Nhưng mình sẽ yêu thương anh ấy hết mực, sẽ cổ vũ động viên và khiến cho anh ấy lại vui cười như xưa. Đối với mình, dường như mỗi ngày trong đời, anh Walter lại càng có ý nghĩa quan trọng với mình hơn.

“Tối hôm nọ, bà Susan bất chợt bảo rằng hoa táo gai ở Thung Lũng Cầu Vồng đã nở rồi. Lúc bà Susan nói thế, mình tình cờ nhìn mẹ. Khuôn mặt mẹ chợt biến đổi và mẹ khẽ bật ra một tiếng kêu nghẹn ngào kỳ quái. Phần lớn thời gian, mẹ luôn tỏ ra hăng hái, vui vẻ và ta sẽ chẳng bao giờ đoán được mẹ đang cảm thấy gì trong lòng, nhưng thỉnh thoảng, có một điều gì đó vượt quá sức kiềm chế của mẹ và mọi người sẽ nhìn thấy được những cảm xúc ẩn bên dưới vẻ bề ngoài ấy. ‘Hoa táo gai!’ mẹ nói. ‘Năm ngoái Jem đã tặng cháu hoa táo gai!’ Rồi mẹ đứng dậy bước ra khỏi phòng. Mình những muốn lao như bay đến Thung Lũng Cầu Vồng và hái tặng mẹ cả một ôm đầy hoa táo gai, nhưng mình biết đó không phải điều mẹ muốn. Và tối hôm qua, sau khi về nhà, anh Walter đã lẳng lặng lẻn ra thung lũng rồi mang về tặng mẹ tất cả những bông táo gai anh ấy có thể tìm được. Chưa ai nói gì với anh ấy hết, chính anh ấy vẫn nhớ rằng anh Jem thường hái tặng mẹ những bông táo gai đầu mùa, vậy nên anh ấy đã thay Jem tặng nó cho mẹ. Hành động ấy chứng tỏ anh ấy mới chu đáo và nhạy cảm biết bao nhiêu. Ấy vậy mà vẫn có những người gửi cho anh ấy những bức thư thật tàn ác!

“Có vẻ như thật kỳ lạ là nhà mình vẫn có thể tiếp tục cuộc sống thường nhật cứ như thể cho dù bất cứ chuyện gì xảy ra bên kia bờ biển thì cũng chẳng liên quan gì đến nhà mình, cứ như thể không phải là bất kỳ ngày nào cũng có khả năng mang đến cho chúng mình tin dữ. Nhưng chúng mình có thể làm thế và đã làm như thế. Bà Susan đang làm vườn, mẹ và bà ấy cũng đang dọn dẹp nhà cửa, còn Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên bọn mình thì đang bắt tay tổ chức một buổi hòa nhạc gây quỹ ủng hộ người dân Bỉ. Bọn mình đã tập luyện suốt cả tháng và liên tục gặp chuyện phiền phức bực mình với những người tính tình gàn dở. Miranda Pryor đã hứa tham gia một tiết mục đối thoại, ấy vậy nhưng đến khi chị ấy đã tập luyện nhuần nhuyễn vai diễn của mình rồi thì bố chị ấy lại nhất quyết không đồng ý cho tham gia gì hết. Không hẳn là mình muốn trách móc gì Miranda, nhưng mình nghĩ có lẽ đôi khi chị ấy cũng cần dũng cảm lên. Nếu thỉnh thoảng chị ấy biết kiên quyết giữ vững lập trường thì có lẽ sẽ buộc được ông bố phải thỏa hiệp, vì một tay chị ấy đã lo toan toàn bộ việc nhà và bố chị ấy biết làm gì được đây nếu chị ấy ‘đình công’? Nếu mình mà là Miranda, thể nào mình cũng tìm ra cách để đối phó với Ria Mọc Trên Trăng. Nếu chẳng còn biện pháp hữu hiệu nào khác thì mình sẽ quất cho ông ta một trận, hoặc cắn ông ta. Nhưng Miranda vốn là một cô con gái ngoan ngoãn, dễ bảo, hẳn sẽ được sống thọ lắm cho xem.

“Mình không thể nhờ ai thế vai đó được vì chẳng ai thích cả, vậy nên cuối cùng chính mình đành phải đảm nhận vai đó. Olive Kirk thuộc ban tổ chức buổi hòa nhạc và lúc nào cũng phản bác lại ý kiến của mình. Nhưng dù sao đi nữa, mình vẫn giữ nguyên ý định mời cô Channing từ thị trấn về hát cho bọn mình. Cô ấy là một ca sĩ tài năng và sẽ thu hút được rất nhiều khán giả, giúp chúng mình kiếm được nhiều hơn hẳn chi phí bỏ ra để thuê cô ấy. Olive Kirk nghĩ chỉ cần ca sĩ làng là đủ còn giờ thì Minnie Clow sẽ chẳng chịu hát gì trong dàn đồng ca nữa vì cậu ta thể nào cũng sẽ lo lắng quá mức trước mặt cô Channing. Mà Minnie lại là ca sĩ hát bè ổn thỏa duy nhất bọn mình có chứ! Nhiều khi, mình cáu điên lên đến độ chỉ muốn phủi tay mặc kệ mọi chuyện, nhưng sau khi nhảy múa quanh phòng một vài lần trong cơn giận dữ tột độ, mình bình tĩnh lại và bắt tay vào việc một lần nữa. Hiện giờ, mình phát sầu cả lên vì chỉ sợ nhà Isaac Reese bị ho gà. Cả nhà đó đều bị cảm lạnh cực kỳ nghiêm trọng mà năm người trong nhà lại đảm nhiệm các vai trò quan trọng trong chương trình, và nếu họ trở nặng thành bệnh ho gà thì mình biết làm gì đây? Màn độc tấu violin của Dick Reese là một trong những tiết mục đinh của chương trình, Kit Reese thì tham gia vào mọi hoạt cảnh, trong khi ba cô gái nhỏ là những thành viên dễ thương nhất trong đội cờ. Mình đã vất vả hằng bao nhiêu tuần để tập luyện cho họ, ấy vậy nhưng giờ có vẻ như rất có khả năng mọi công sức của mình sẽ đều đổ sông đổ bể hết.

“Hôm nay, Jims nhú cái răng đầu tiên. Mình mừng rơn vì thằng bé đã gần chín tháng tuổi rồi và Mary Vance cứ nói bóng nói gió là nó chậm mọc răng quá thể. Thằng bé bắt đầu học bò rồi nhưng không bỏ trườn giống như phần đa những đứa trẻ khác. Nó bò lổm ngổm bằng cả tứ chi và ngậm đồ đạc trong miệng tha đi y như chú cún con vậy. Dù sao đi nữa, chẳng ai có thể nói là thằng bé không theo kịp tiến độ trong vụ học bò được - thật ra nó còn phát triển sớm là đằng khác, vì theo Morgan, tuổi học bò trung bình là mười tháng tuổi. Thằng bé dễ thương vô cùng, thật quá đáng tiếc nếu bố nó chẳng được thấy nó. Tóc nó giờ cũng mọc đẹp rồi và phải nói rằng không phải là mình không hy vọng tóc nó sẽ xoăn.

“Trong một vài phút ngắn ngủi, khi viết về Jims và buổi hòa nhạc, mình đã không còn nhớ đến Ypres, vụ khí độc cùng danh sách thương vong. Nhưng giờ đây, tất cả lại đột ngột ùa về, càng tệ hơn bao giờ hết. Ôi, giá như gia đình mình có thể biết được Jem vẫn đang ổn cả! Mình thường cáu nhặng lên với Jem mỗi khi bị anh ấy gọi là Nhện. Còn bây giờ, chỉ cần anh ấy huýt sáo băng qua sảnh và gọi vang lên, ‘Chào Nhện nhé,’ y như anh ấy từng làm ngày xưa thì thế nào mình cũng sẽ cảm thấy đó là cái tên hay nhất trên đời.”

Rilla cất nhật ký đi rồi bước ra vườn. Buổi tối mùa xuân thật đẹp biết bao. Thung lũng hẹp trải dài, xanh mướt, vươn mình về phía biển đang tắm mình trong bóng chiều chạng vạng, và phía sau nó, những đồng cỏ hoàng hôn trải ra trước mắt. Bến cảng sáng rực rỡ, chỗ này màu tím, chỗ kia xanh ngắn ngắt, chỗ nọ lại màu trắng sữa. Khoảnh rừng phong đang bắt đầu ngả sang màu xanh lục mờ sương. Rilla nhìn cảnh vật xung quanh với đội mắt bâng khuâng. Ai đã bảo rằng mùa xuân mang niềm vui đến cho năm chứ? Nó mang nỗi đau xé lòng đến cho năm mới đúng. Và những buổi sáng nhuộm màu tím nhạt, những ngôi sao thủy tiên hoa vàng cùng cơn gió luồn qua những tán thông cổ thụ đều khơi dậy vô vàn nỗi đau thấu tận tâm can. Liệu cuộc sống có bao giờ thoát được khỏi tình cảnh đáng sợ này không?

“Thật tuyệt khi lại được nhìn thấy ánh hoàng hôn đảo Hoàng Tử Edward,” Walter nói, nhập hội với cô. “Thật lòng mà nói, anh không nhớ là biển lại xanh ngăn ngắt như thế, con đường đỏ rực như thế và những chốn ẩn náu trong rừng lại hoang dã và mê hoặc tựa chốn thần tiên như thế. Đúng đấy, các nàng tiên vẫn đang sinh sống ở nơi đây. Xin thề là anh có thể tìm chục nàng tiên bên dưới những đóa viola trong Thung Lũng Cầu Vồng.”

Rilla nhất thời cảm thấy thật hạnh phúc. Nghe thế này, cô lại như thấy được Walter của ngày xưa. Cô hy vọng anh sẽ quên hết những chuyện khiến anh phiền não.

“Và chẳng phải bầu trời trên Thung Lũng Cầu Vồng mới xanh ngắt làm sao?” cô nói, đáp lại dòng cảm xúc của Walter. “Xanh ngắt… xanh ngắt… ta sẽ phải nói xanh ngắt hàng trăm lần rồi mới có thể diễn tả được nó xanh ngắt như thế nào.”

Bà Susan thong thả đi ngang qua, tóc bới cao quấn trong chiếc khăn trùm đầu, hai tay chất đầy dụng cụ làm vườn. Bác Sĩ - bộ dạng lén lút, ánh mắt hoang dại - dõi nhìn theo bước chân bà từ giữa bụi mơ trân châu.

“Bầu trời có thể đang xanh ngắt,” bà Susan nói, “nhưng con mèo đó làm Hyde suốt cả ngày nên rất có thể tối nay trời sẽ mưa, và một dấu hiệu dự báo tương tự nữa là vai bà đang bị chứng thấp khớp hành hạ đây.”

“Có lẽ trời sẽ mưa, nhưng đừng nghĩ đến chứng thấp khớp, bà Susan ơi, mà hãy nghĩ đến hoa viola ấy,” Walter nói giọng vui vẻ - có phần vui vẻ thái quá là đằng khác, Rilla nghĩ.

Bà Susan lại cho rằng cậu không biết thấu cảm.

“Thật tình, Walter cưng ơi, bà không biết cháu bảo nghĩ đến hoa viola tức là sao,” bà khô khan đáp lại, “và bệnh thấp khớp không phải chuyện đáng để mang ra làm trò đùa đâu, rồi một ngày nào đó tự cháu sẽ nhận ra điều đó thôi. Hy vọng bà không phải kiểu người lúc nào cũng than mỏi kêu đau, nhất là trong thời điểm hiện tại, khi tin tức đang quá mức kinh khủng như thế. Bệnh thấp khớp đã tệ hại lắm rồi, nhưng bà nhận ra, và không có bất kỳ ai nhận thấy rõ hơn bà, rằng nó chẳng là gì nếu đem so sánh với việc bị quân Đức cho nhiễm khí độc.”

“Ôi, Chúa ơi là Chúa, không!” Walter kêu lên đầy cảm xúc. Cậu xoay người quay trở vào trong nhà.

Bà Susan lắc đầu. Bà hoàn toàn không hề tán thành những lối nói năng như thế. “Hy vọng thằng bé sẽ không để mẹ nó nghe thấy nó nói năng kiểu đó.”

Rilla đứng giữa khóm thủy tiên hoa vàng e ấp nụ, đôi mắt nhòa lệ. Buổi tối của cô đã bị phá hỏng rồi, cô thấy căm ghét bà Susan vì bà đã phần nào đó làm tổn thương Walter; còn Jem nữa… Jem có bị nhiễm khí độc không? Anh có bị chết trong thống khổ không?

“Cháu không thể chịu đựng nổi cái tình trạng phấp phỏng này thêm nữa,” Rilla tuyệt vọng nói.

Nhưng, cũng như những người khác, cô vẫn phải chịu đựng nó thêm một tuần nữa. Rồi một lá thư của Jem về đến nhà. Anh vẫn ổn.

“Con đã vượt qua mà không hề bị sây sát gì hết, bố ạ. Chẳng hiểu nổi con, cũng như bất kỳ ai trong số chúng con, đã làm được thế bằng cách nào nữa. Bố sẽ đọc thấy đầy đủ mọi chuyện trên báo thôi… con không thể viết lại được. Nhưng quân Đức đã không thành công… chúng sẽ không thành công đâu. Có một lần, Jerry bị một quả đạn pháo hất ngã đứ đừ, nhưng chỉ bị choáng thôi. Sau vài ngày thì cậu ấy khỏe lại rồi. Anh Grant cũng an toàn.”

Nan nhận được một lá thư từ Jerry Meredith. “Anh thoát khỏi cơn hôn mê vào lúc bình minh,” cậu viết. “Chẳng ý thức được đã có chuyện gì xảy ra với mình mà chỉ đinh ninh anh sắp chết rồi. Anh chỉ có độc một mình và thấy sợ hãi, sợ hãi kinh khủng. Người chết nhan nhản xung quanh anh, nằm trên chiến trường xám xịt, nhầy nhụa, kinh tởm. Anh khát khô cả cổ… và anh đã nghĩ đến David cùng dòng nước giếng Bethlehem ấy… nhớ đến dòng suối lâu năm dưới tán phong giữa Thung Lũng Cầu Vồng. Anh dường như nhìn thấy nó hiển hiện ngay trước mắt… và em đang đứng cười rộn ràng ở bên kia suối… và anh đã nghĩ mọi chuyện với anh thế là kết thúc rồi. Nhưng anh không quan tâm. Thực lòng, anh không quan tâm. Anh chỉ cảm thấy một nỗi sợ trẻ con cực kỳ kinh khủng trước sự cô độc và trước những người chết khắp xung quanh, đồng thời băn khoăn không biết tại sao chuyện này lại có thể xảy đến với mình. Rồi sau đó, người ta tìm thấy anh, nhấc anh lên cáng mang đi và ngay sau đó, anh đã phát hiện thật ra anh chẳng bị làm sao hết. Ngày mai anh sẽ quay trở lại chiến hào. Ở đó, mỗi một người đều hữu ích.”

“Tiếng cười đã rời bỏ thế giới này rồi,” Faith Meredith nói - cô vừa đến để thuật lại nội dung các bức thư cô nhận được. “Chị vẫn nhớ từ cách đây rất lâu, chị từng nói với bà cụ Taylor rằng thế giới này là thế giới của tiếng cười. Nhưng nó không còn như thế nữa.”

“Nó là một tiếng kêu đầy thống khổ,” Gertrude Oliver nói.

“Chúng ta vẫn phải tiếp tục cười chút chút, các cô gái ạ,” cô bác sĩ Blythe nói. “Đôi khi, chỉ đôi khi thôi,” cô thì thầm rất khẽ, “một tiếng cười sảng khoái cũng hiệu quả không kém gì một lời cầu nguyện.” Trong suốt ba tuần vừa trải qua trong đời, cô đã nhận thấy quá khó để có thể cười vui - chính cô, Anne Blythe, người từ trước đến nay vẫn luôn rất dễ dàng thoải mái cất tiếng cười. Và điều đau lòng nhất là tiếng cười của Rilla cũng hiếm hoi lắm mới cất lên - Rilla, vốn trước đây vẫn bị cô nghĩ rằng hay cười quá lố. Lẽ nào cả quãng đời hoa mộng của đứa trẻ ấy sẽ bị phủ bóng mây che như thế? Tuy nhiên, cô bé đã trưởng thành một cách thật mạnh mẽ, khôn ngoan và chín chắn biết nhường nào! Cô đã dành biết bao sự kiên nhẫn để đan móc, khâu vá và lôi kéo, vận động những thành viên vốn dễ dao động của Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên! Và cô cư xử với Jims mới tuyệt vời làm sao chứ.

“Con bé thật sự đã chăm nom đứa trẻ ấy không thể tốt hơn được nữa, cô bác sĩ thân yêu ạ, thậm chí nếu đã có kinh nghiệm nuôi dạy cả tá đứa con của người thợ làm bánh đi chăng nữa thì con bé cũng chỉ làm được đến thế là cùng,” bà Susan nghiêm túc công nhận. “Vào cái ngày con bé mang theo cái liễn xúp ấy về đây, tôi chẳng tài nào ngờ được là con bé có thể làm được như thế.”

13. Miếng bánh nhận sai

“Tôi rất lo sợ, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan nói, sau chuyến đi tới nhà ga mang cho Thứ Hai mấy khúc xương đã được chọn lựa cẩn thận, “rằng vừa mới xảy ra chuyện khủng khiếp nào đó. Ria Mọc Trên Trăng từ Charlottetown về và lúc xuống tàu ông ta có vẻ mãn nguyện. Tôi chẳng tài nào nhớ nổi đã từng có bao giờ nhìn thấy ông ta mỉm cười giữa chốn công cộng không nữa. Tất nhiên rất có thể ông ta chỉ vừa vớ món hời trong một phi vụ mua bán gia súc thôi, nhưng tôi có một linh cảm đáng sợ là quân Đức đã chọc thủng phòng tuyến ở một nơi nào đó.”

Có lẽ bà Susan đã không công bằng khi xâu chuỗi nụ cười của ông Pryor với vụ chìm tàu Lusitania - được loan tin một tiếng sau đó khi thư báo được phát. Nhưng tối đó, trong cơn phẫn nộ điên cuồng trước hành động của hoàng đế Đức, đám trai làng Glen đã tụ tập nhau lại, phá vỡ hết các cửa sổ nhà ông ta.

“Tôi không nói chúng làm thế là đúng, nhưng cũng không nói chúng làm thế là sai,” bà Susan nói khi được nghe kể về chuyện này. “Nhưng tôi phải nói là tôi sẽ không lấy làm phiền nếu chính mình cũng tự ném vài cục đá. Có thể chắc chắn một điều; Ria Mọc Trên Trăng đã nói ở bưu điện vào cái ngày tin tức đến, trước sự chứng kiến của nhiều nhân chứng, rằng những kẻ không biết đường ở bên trong nhà sau khi đã được cảnh báo thì chẳng xứng đáng có được số phận tốt đẹp hơn. Norman Douglas vẫn đang cực kỳ tức giận về chuyện đó. ‘Nếu quỷ sứ không tóm cổ những kẻ đã đánh chìm tàu Lusitania thì hắn làm quỷ sứ cũng chẳng có tác dụng gì,’ ông ta đã hét lên trong cửa hàng tạp hóa của Carter tối hôm qua. Norman Douglas luôn tin rằng bất kỳ người nào đối nghịch với ông ta cũng đều thuộc về phe quỷ sứ hết, nhưng một gã đàn ông như thế cũng phải có lúc đúng đấy. Bruce Meredith thì cứ lo lắng không yên về những đứa bé bị chết đuối. Và có vẻ như tối thứ Sáu vừa rồi, thằng bé đã cầu nguyện một điều gì đó rất đặc biệt nhưng không thành, vậy nên nó đã cảm thấy khá bực tức. Nhưng khi nghe tin về tàu Lusitania, thằng bé đã bảo mẹ là giờ thì nó đã hiểu tại sao Chúa lại không đáp ứng lời nguyện cầu của nó - Người còn quá bận rộn chăm nom linh hồn của tất cả những người đã xuống tàu Lusitania. Bộ não của đứa trẻ đó già hơn thể xác nó đến cả trăm tuổi ấy, cô bác sĩ thân yêu ạ. Còn về tàu Lusitania, đó là một sự cố kinh khủng, cho dù ta có nhìn nhận theo cách nào đi chăng nữa. Nhưng Woodrow Wilson sắp viết thư về vụ này rồi, vậy nên việc gì mà phải lo lắng chứ? Đúng là một tổng thống tốt!” Và bà Susan giận dữ nện rầm rầm các nồi niêu xoong chảo xung quanh. Chẳng mấy chốc, tổng thống Wilson đã trở thành kẻ bị ghét cay ghét đắng trong căn bếp của bà Susan.

Một tối, Mary Vance tạt qua nhà Bên Ánh Lửa để kể cho mọi người ở đây nghe cô đã triệt để rút lại sự phản đối Miller Douglas nhập ngũ.

“Vụ tàu Lusitania này đã vượt quá sức chịu đựng của cháu rồi,” Mary cộc cằn nói. “Khi hoàng đế Đức quyết định đánh chìm những đứa trẻ vô tội, thì đã đến lúc phải có ai đó nói cho ông ta biết lúc nào ông ta phải thu tay lại. Cuộc chiến này phải được đấu cho đến cùng. Điều này mãi mới ngấm được vào trong suy nghĩ của cháu, nhưng giờ cháu sẵn lòng ủng hộ rồi. Vậy nên cháu bèn đi bảo với Miller rằng riêng về ý kiến của cháu thì anh ấy cứ đi đi thôi. Tuy nhiên bà già Kitty Alec sẽ không đổi ý đâu. Cho dù mọi con tàu trên thế giới đều bị chìm dưới nước và mọi đứa trẻ đều bị chết đuối, thì Kitty cũng sẽ chẳng mảy may đếm xỉa. Nhưng cháu tự phỉnh phờ mình rằng không phải cái bà Kitty giàu có ấy mà chính cháu mới là người đã níu giữ được Miller suốt bấy lâu nay. Có lẽ cháu chỉ đang lừa mình dối người… nhưng chúng ta rồi sẽ thấy thôi.”

Họ đã thấy thật. Ngày Chủ nhật tiếp theo, Miller Douglas bước vào nhà thờ bên cạnh Mary Vance, trên người khoác bộ quân phục. Và Mary tự hào về cậu đến độ đôi mắt trắng của cô sáng rực lên. Ở cuối phòng bên dưới khu vực dành cho dàn đồng ca, Joe Milgrave nhìn Miller và Mary rồi nhìn sang Miranda Pryor và thở dài nặng nề đến độ tất cả mọi người trong bán kính ba dãy ghế nhà thờ đều nghe thấy và biết thừa vấn đề của cậu là gì. Walter Blythe không thở dài. Nhưng Rilla, trong lúc lo lắng quan sát khuôn mặt cậu, đã nhìn thấy một biểu cảm khiến cô đau xé lòng. Nó ám ảnh cô suốt cả tuần sau đó và khơi dậy một nỗi phiền muộn âm thầm trong lòng, trong khi ngoài dạ cô cũng sẵn rối bời bởi buổi hòa nhạc của Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên đang đến, kéo theo những lo lắng băn khoăn. Con cảm lạnh của anh chị em nhà Reese đã không trở nặng thành bệnh ho gà, vậy nên mớ lộn xộn cũng được nới ra đôi chút. Nhưng những vấn đề khác thì vẫn đang trong tình trạng bấp bênh chẳng rõ rồi sẽ thế nào; và đúng vào ngày ngay trước hôm buổi hòa nhạc được tổ chức, cô Channing gửi thư xin lỗi, thông báo cô không thể đến hát được. Con trai cô, vốn đang ở Kingsport cùng trung đoàn của mình, đã bị viêm phổi nặng, vậy nên cô phải đến chỗ anh ngay lập tức.

Các thành viên ban tổ chức nhìn nhau, hồn vía lên mây. Giờ biết làm sao đây?

“Đây là hệ lụy của việc phụ thuộc vào sự trợ giúp từ bên ngoài đấy,” Olive Kirk nói, giọng rất đáng ghét.

“Chúng ta phải làm gì đó,” Rilla nói, quá tuyệt vọng nên chẳng còn hơi sức đâu để ý đến thái độ của Olive. “Chúng ta đã quảng cáo về buổi hòa nhạc ở khắp nơi… và rất đông người đang kéo đến… thậm chí còn có cả một đoàn đông từ thị trấn… mà chúng ta thì lại thiếu hẳn âm nhạc so với kế hoạch. Chúng ta phải mời ai đó hát thay cô Channing thôi.”

“Tôi không biết ta có thể tìm được ai vào lúc cấp tập thế này,” Olive nói. “Irene Howard hát được đấy; nhưng sau khi đã bị hội chúng ta sỉ nhục theo cái cách đấy thì không nhiều khả năng cậu ấy sẽ nhận lời đâu.”

“Hội chúng ta đã sỉ nhục chị ta như thế nào?” Rilla hỏi, bằng một giọng điệu vẫn được cô gọi là “giọng nhạt nhẽo lạnh lùng”. Sự lạnh lùng và nhạt nhẽo của nó không làm Olive nản lòng.

“Em đã sỉ nhục cậu ấy,” cô nàng trả lời, giọng sắc lẻm. “Irene đã kể cho chị nghe mọi chuyện rồi… cậu ấy thực sự đã vô cùng đau lòng. Em đã bảo cậu ấy đừng có bao giờ nói chuyện với em nữa… và Irene bảo với chị rằng cậu ấy hoàn toàn không thể hình dung được cậu ấy đã nói gì hay làm gì để xứng đáng bị đối xử như thế. Chính vì lý do đó mà cậu ấy không bao giờ tham dự các cuộc họp của chúng ta nữa mà đã gia nhập Hội Chữ Thập Đỏ Lowbridge. Chị không thấy cậu ấy cư xử thế có gì là sai, và người khác muốn làm gì thì làm, còn riêng chị sẽ không yêu cầu cậu ấy phải hạ thấp bản thân để giúp chúng ta thoát khỏi cảnh khó khăn này đâu.”

“Mọi người không trông chờ tôi sẽ đi nhờ cậu ta đấy chứ?” Amy MacAllister, một thành viên khác của ban tổ chức, cười khúc khích nói. “Irene và tôi không nói năng gì với nhau cả trăm năm nay rồi. Irene lúc nào mà chẳng bị ai đấy sỉ nhục. Nhưng cậu ta đúng là một ca sĩ hát hay, tôi phải thừa nhận điều đó, và rồi mọi người sẽ sớm nghe danh cậu ta như với cô Channing thôi.”

“Cho dù cậu đi nhờ cậu ấy thì cũng ích lợi gì đâu,” Olive nói đầy ẩn ý. “Hồi tháng Tư, ngay sau khi chúng ta bắt đầu lên kế hoạch tổ chức buổi hòa nhạc này, có hôm tôi đã gặp Irene ở thị trấn và hỏi có phải cậu ấy không định hỗ trợ chúng ta không. Cậu ấy bảo cậu ấy cũng muốn lắm chứ nhưng thật lòng, sau cái lối cư xử kỳ lạ của Rilla Blythe với cậu ấy, cậu ấy chẳng thấy có cách nào để làm được điều đó một khi Rilla Blythe vẫn nắm quyền điều hành chương trình. Vậy nên chúng ta mới ở trong cái tình cảnh này đây và rồi buổi hòa nhạc của chúng ta sẽ thành một thất bại đẹp mặt cho xem.”

Rilla về nhà và nhốt mình trong phòng, tâm trạng rối bời. Cô sẽ không đời nào tự làm mình bẽ mặt để mà đi xin lỗi Irene Howard! Irene đã sai chẳng kém gì cô; và chị ta lại còn đi khắp nơi rêu rao một cách hèn hạ, bóp méo vụ cãi nhau của họ, bày ra dáng vẻ của một kẻ bị hại hoang mang, thương tổn. Rilla không cách nào có thể ép mình kể lại câu chuyện dưới góc nhìn của cô. Bởi vì trên thực tế, cuộc cãi vã ấy dính đến một lời gièm pha Walter nên Rilla chẳng tài nào mở miệng được. Vậy nên hầu hết mọi người đều tin rằng Irene đã bị đối xử tồi tệ, chỉ trừ một vài cô gái chẳng bao giờ ưa gì cô ta và đứng về phía Rilla. Ấy vậy nhưng… buổi hòa nhạc bấy lâu nay vẫn lấy của cô biết bao nhiêu tâm sức giờ đang trên bờ vực thất bại. Bốn tiết mục đơn ca của cô Channing chính là điểm sáng của toàn bộ chương trình.

“Cô Oliver, cô nghĩ gì về chuyện đó ạ?” Rilla hỏi trong cơn tuyệt vọng.

“Cô nghĩ chính Irene mới là người cần phải xin lỗi,” cô Oliver nói. “Nhưng thật không may, ý kiến của cô sẽ không lấp đầy được các khoảng trống trong chương trình của các em.”

“Em tin chắc nếu em chịu nhún mình xin lỗi Irene, chị ta sẽ hát thôi,” Rilla thở dài. “Chị ta rất thích hát trước công chúng. Nhưng em biết chị ta thể nào cũng tỏ thái độ rất đáng ghét… em thà làm bất cứ việc gì cũng còn hơn là phải đi xin lỗi chị ta. Nhưng có lẽ em nên đi… nếu anh em và anh Jerry có thể đối đầu với quân Đức thì chắc chắn em cũng có thể đối mặt với Irene Howard và bỏ qua lòng kiêu hãnh của mình để nhờ vả chị ta, vì lợi ích của người dân Bỉ. Ngay hiện tại, em cảm thấy mình không thể làm được điều đó, nhưng bất chấp tất cả, em vẫn có linh cảm rằng sau bữa ăn tối, cô thể nào cũng sẽ thấy em ngoan ngoãn băng qua Thung Lũng Cầu Vồng trên đường tới đường Thượng Glen.”

Linh cảm của Rilla đã chứng tỏ là hoàn toàn chính xác. Sau bữa tối, cô cẩn thận thay trang phục, mặc cái váy bằng vải nhiễu xanh đính hạt - bởi vì thói phù phiếm thì khó bị chế ngự hơn lòng kiêu hãnh nhiều và Irene luôn luôn bới ra được bất kỳ điểm thiếu sót hay sai lầm nào trong vẻ ngoài của các cô gái khác. Bên cạnh đó, như Rilla từng nói với mẹ hồi cô chín tuổi, “Khi được mặc trang phục tử tế thì ta sẽ dễ dàng cư xử lịch sự hơn.”

Rilla chải một kiểu tóc rất phù hợp và mặc áo mưa dài phòng ngừa trời đổ mưa rào. Nhưng trên suốt quãng đường, tâm trí cô chỉ chăm chăm nghĩ đến cuộc trò chuyện đáng ghét sắp tới và cô không ngừng tập dượt phần tham gia của mình trong câu chuyện. Ước gì chuyện này đã qua rồi… ước gì cô chưa bao giờ tìm cách tổ chức một buổi hòa nhạc gây quỹ vì người dân Bỉ… ước gì cô chưa từng cãi nhau với Irene. Xét cho cùng, nếu nghe thấy lời gièm pha nào về Walter thì sự im lặng khinh khỉnh sẽ đạt được hiệu quả cao hơn nhiều so với bất kỳ cách phản ứng nào khác. Cứ sửng cồ lên như cô đã làm thì thật ngu ngốc và trẻ con… chậc, sau này cô sẽ khôn ngoan hơn, nhưng trong lúc chờ đến tương lai ấy thì bắt buộc vẫn phải ăn một miếng bánh nhận sai to tướng cực kỳ khó nuốt, và Rilla Blythe cũng chẳng ưa thích cái món ăn kiêng lành mạnh ấy hơn so với những người còn lại trong chúng ta.

Đến lúc mặt trời lặn, cô đã có mặt trước cánh cửa ra vào nhà Howard - một ngôi nhà đầy phô trương với hình trang trí đường cuộn màu trắng chạy vòng quanh mái gie và bốn mặt nhà đều trổ các cửa sổ chìa hóng mát. Bà Howard, một phụ nữ phốp pháp, liến láu, vồn vã ra đón Rilla và để cô chờ ở phòng khách trong lúc bà gọi Irene. Rilla cởi áo mưa ra và nhìn hình phản chiếu của chính mình trong chiếc gương treo phía trên mặt lò sưởi để xem có gì không ổn không. Tóc, mũ và váy đều hoàn hảo - không có gì để tiểu thư Irene cười nhạo hết. Rilla nhớ lại cô đã từng nghĩ những lời bình luận vặt vãnh chua cay của Irene về các cô gái khác mới sáng suốt và thú vị làm sao chứ. Chậc, giờ thì cô đã hiểu rõ rồi.

Ngay lúc này, Irene thướt tha bước xuống, phục trang thanh lịch, mái tóc vàng rơm được tạo kiểu mới nhất và thời thượng nhất, cả người tắm trong một mùi nước hoa quá nồng.

“Ái chà, em khỏe chứ, em Blythe?” cô ta nói giọng ngọt ngào. “Đây quả là một niềm vui quá bất ngờ.”

Rilla đã đứng dậy nắm mấy đầu ngón tay lạnh bằng của Irene để chào hỏi và giờ, khi lại ngồi xuống, cô nhìn thấy một thứ nhất thời khiến cô sững cả người. Irene cũng nhìn thấy lúc ngồi xuống và một nụ cười nhếch thích thú, ngạo mạn nở trên môi cô ta và cứ lấp ló ở đó trong suốt cuộc nói chuyện.

Một bên chân Rilla đang đi chiếc giày gắn khóa kim loại nhỏ lịch sự kèm tất lụa mỏng màu xanh dương. Chân bên kia được bọc trong chiếc bốt hầm hố hơi sờn cũ kèm tất sợi bông màu đen!

Tội nghiệp Rilla! Cô đã đổi, hoặc bắt đầu đổi đôi bốt cùng tất sau khi thay váy. Đây chính là kết quả của việc nghĩ một đằng làm một nẻo. Ôi, thật là một tình huống lố bịch làm sao… mà lại là trước mặt Irene Howard chứ không phải bất kỳ ai khác… Irene, người đang nhìn chằm chằm vào chân Rilla như thể cả đời chưa từng nhìn thấy chân ai! Vậy mà trước đây, cô còn từng nghĩ lối cư xử của Irene là hoàn hảo đấy! Mọi lời nói được Rilla chuẩn bị sẵn đều biến mất tăm khỏi tâm trí cô. Hoài công tìm cách nhét cái bàn chân thiếu may mắn xuống dưới gầm ghế, cô buột miệng bật ra một lời tuyên bố thẳng thừng.

“Em đến để nhừ chị một việc, Irene.”

Đấy… lại nói nhịu rồi! Ôi, cô đã chuẩn bị tinh thần đón nhận sự xấu hổ, nhưng không phải là đến tận mức này! Thật tình, cũng phải có giới hạn chứ!

“Sao?” Irene nói bằng giọng lạnh lùng, thắc mắc, nhướn đôi mắt trêu ngươi hờ hững nhìn thẳng vào khuôn mặt đỏ như mận chín của Rilla một lúc rồi lại hạ mắt xuống như thể không cách nào tách rời cái nhìn chăm chăm như bị thôi miên ra khỏi cái bốt mòn cũ cùng chiếc giày bảnh bao ấy.

Rilla gom hết dũng khí lại. Cô sẽ không nói nhịu… Cô sẽ bình tĩnh và ôn hòa.

“Cô Channing không thể tham gia được vì con cô ấy bị ốm ở Kingsport và em đại diện ban tổ chức đến đây để nhờ chị rộng lòng nhận lời thay thế cô ấy hát giúp bọn em.” Rilla thốt ra từng từ một cách chính xác và cẩn trọng đến độ như thể đang đọc thuộc lòng.

“Có vẻ là một lời mời đột xuất quá nhỉ?” Irene nói, kèm theo nụ cười mỉm đáng ghét quen thuộc.

“Ngay lúc bắt đầu tính chuyện tổ chức buổi hòa nhạc, Olive Kirk đã nhờ chị giúp nhưng chị đã từ chối,” Rilla nói.

“À, hồi đó… chị khó mà giúp được… phải không?” Irene hỏi giọng rầu rĩ. “Sau khi em yêu cầu chị đừng bao giờ nói chuyện với em nữa? Nó sẽ khiến cả hai chúng ta đều khó xử lắm, em không nghĩ thế à?”

Giờ đã đến lúc dành cho màn nhận sai và xin lỗi.

“Em muốn xin lỗi chị vì đã nói thế, chị Irene,” Rilla bình tĩnh nói. “Lẽ ra em không nên nói thế và kể từ lúc đó, em đã vô cùng hối tiếc. Chị tha lỗi cho em nhé?”

“Và hát tại buổi hòa nhạc của bọn em hả?” Irene nói, giọng ngọt ngào và khiêu khích.

“Nếu chị muốn nói rằng nếu không phải vì buổi hòa nhạc thì em chắc hẳn đã chẳng xin lỗi chị, thì có lẽ đúng là như vậy,” Rilla rầu rĩ nói. “Nhưng cũng quả thật là, kể từ khi chuyện xảy ra, em vẫn luôn cảm thấy lẽ ra em không nên nói những lời như thế và em đã hối tiếc suốt cả mùa đông. Em chỉ biết nói thế thôi. Nếu chị cảm thấy không thể tha thứ được cho em, vậy thì có lẽ chẳng còn gì để nói nữa.”

“Ôi, Rilla yêu quý, đừng tỏ ra cáu kỉnh với chị như thế,” Irene nài nỉ. “Tất nhiên chị sẽ tha thứ cho em… mặc dù chị đã cảm thấy rất đau lòng vì chuyện đó… chị hy vọng em sẽ không bao giờ biết chị đã đau lòng như thế nào. Vì nó mà chị đã khóc suốt mấy tuần liền. Trong khi chị đâu có nói năng hay làm điều gì cơ chứ!”

Rilla nuốt những lời phản bác vào trong lòng. Xét cho cùng, tranh cãi với Irene có ích lợi gì đâu, mà người dân Bỉ thì vẫn đang chết đói.

“Chị có nghĩ là chị giúp được bọn em lo vụ hòa nhạc không?” cô ép mình phải lên tiếng. Ôi, giá như Irene đừng có nhìn vào cái bốt đó nữa! Rilla có thể nghe thấy chị ta đang tả lại cho Olive Kirk nghe về nó.

“Chị không nghĩ là chị có thể thật sự làm được vào phút chót như thế này,” Irene phản đối. “Chẳng có thời gian để học bài gì mới cả.”

“Ồ, chị vẫn có vô khối bài hát hay mà chưa ai ở Glen từng được nghe mà,” Rilla nói, biết thừa Irene đã tới thị trấn học hát suốt cả mùa đông và cô ta chỉ đang viện cớ thôi. “Ở dưới làng thì tất cả sẽ đều là những bài hát mới toanh.”

“Nhưng chị không có ai đệm nhạc cho hết,” Irene thoái thác. “Una Meredith có thể đệm nhạc cho chị,” Rilla nói.

“Ôi, chị không nhờ cô ấy được đâu,” Irene nói. “Bọn chị đã không nói chuyện với nhau từ hồi mùa thu năm ngoái rồi. Hồi lớp giáo lý tổ chức buổi hòa nhạc, cô ấy cư xử với chị hằn học đến độ chị chẳng làm gì khác được, đành phải chẳng giao lưu gì với cô ấy nữa.”

Than ôi, trời ạ, Irene gây thù kết oán với tất cả mọi người đấy à? Còn về chuyện Una Meredith cư xử hằn học với bất kỳ ai, ý tưởng đó khôi hài đến độ phải khó khăn lắm Rilla mới kiềm chế được để không cười vào mặt Irene.

“Cô Oliver là nghệ sĩ dương cầm giỏi và chỉ cần nhìn qua cũng có thể chơi được bất cứ bài nhạc đệm nào, Rilla tuyệt vọng nói.”Cô ấy sẽ chơi cho chị và chị có thể dễ dàng tập dượt các bài hát vào tối mai ở Bên Ánh Lửa trước buổi hòa nhạc.”

“Nhưng chị chẳng có gì để mặc cả. Cái váy dạ hội mới của chị vẫn chưa được gửi từ Charlottetown về nhà mà chị thì chắc chắn không thể mặc một cái váy cũ tại một sự kiện quan trọng như thế. Nó quá xoàng xĩnh và lạc mất.”

“Buổi hòa nhạc của chúng ta,” Rilla từ tốn nói, “là nhằm để giúp đỡ các trẻ em Bỉ đang sắp chết đói. Chẳng lẽ chị không thể mặc váy xoàng xĩnh một lần vì họ sao, chị Irene?”

“Ôi, lẽ nào em không thấy những bài miêu tả chúng ta đọc được về điều kiện sống của người dân Bỉ đã bị phóng đại quá mức sao?” Irene nói. “Chị tin chắc là ở thế kỷ hai mươi thì họ chẳng thể chết đói thật được đâu. Báo chí lúc nào mà chẳng thổi phồng sự việc lên.”

Rilla quyết định rằng cô đã tự làm bẽ mặt mình đủ rồi. Trên đời này vẫn còn tồn tại một thứ gọi là lòng tự trọng. Hòa nhạc hay không cũng mặc, không cần phải dỗ dành ngon ngọt thêm nữa. Cô đứng dậy, cùng với cả chiếc bốt và tất tật những thứ khác.

“Em rất tiếc vì chị không thể giúp bọn em được, Irene, nhưng vì chị không giúp được nên chúng em sẽ phải cố hết sức trong khả năng của mình thôi.”

Giờ thì chuyện này hoàn toàn không hề hợp ý Irene chút nào. Cô nàng cực kỳ mong muốn được hát tại buổi hòa nhạc đó, và toàn bộ những lý do lý trấu trì hoãn chỉ đơn thuần là cách để cô ta gia tăng lợi ích cho sự đồng ý cuối cùng. Thêm nữa, cô ta thật lòng muốn lại được làm bạn với Rilla lần nữa. Niềm ngưỡng mộ hào phóng, một lòng một dạ của Rilla là một sự tâng bốc vô cùng ngọt ngào đối với cô ta. Và Bên Ánh Lửa là một ngôi nhà rất hấp dẫn, mời gọi khách khứa đến chơi, nhất là khi một sinh viên đại học đẹp trai như Walter đang có mặt ở nhà. Cô ta không nhìn vào chân Rilla nữa.

“Rilla yêu dấu, đừng gấp quá như thế. Chị thật lòng muốn giúp em mà, miễn là chị có thể thu xếp được. Cứ ngồi xuống và bàn bạc cho kỹ nào.”

“Em xin lỗi, nhưng em không thể. Em phải về nhà sớm… đến tối, Jims phải được dỗ cho ngủ yên giấc, chị biết đấy.”

“Ô, phải rồi… đứa bé vẫn được em nuôi dạy theo cuốn sách đó. Em thật tử tế vì đã làm vậy trong khi em vốn ghét trẻ con thế. Em lại còn cáu kỉnh đến thế nữa chỉ vì chị đã thơm nó! Nhưng chúng ta sẽ bỏ qua hết chuyện đó và lại là bạn bè thân thiết với nhau, phải không? Nào, về buổi hòa nhạc… chị dám chắc có thể bắt chuyến tàu sáng chạy xuống thị trấn lấy váy rồi quay về vào chuyến tàu chiều, vẫn thừa thời gian cho buổi hòa nhạc, chỉ cần em nhờ cô Oliver chơi đàn cho chị. *Chi không nhờ được… Cô ấy ngạo mạn và chảnh kinh khủng, khiến cho một cô gái bé nhỏ tội nghiệp như chị đây sợ chết khiếp.”

Rilla không muốn lãng phí thời gian và hơi sức để bảo vệ cô Oliver. Cô lạnh lùng cảm ơn Irene - lúc này bỗng dưng trở nên hết sức thân thiện vồn vã - rồi bỏ đi. Cô vô cùng cảm tạ trời đất vì buổi nói chuyện đã xong xuôi. Nhưng bây giờ, cô đã biết cô và Irene không bao giờ còn có thể quay lại làm bạn bè như ngày xưa nữa. Cư xử thân thiện thì có, nhưng làm bạn bè thì không. Cô cũng chẳng muốn làm bạn với cô ta nữa. Suốt cả mùa đông vừa rồi, cô vẫn cảm thấy bên dưới những mối lo lắng khác nghiêm trọng hơn, luôn thấp thoáng một niềm nuối tiếc dành cho người bạn thân đã cắt đứt quan hệ của mình. Giờ đây, cảm xúc ấy đã đột nhiên biến mất. Irene, theo cách nói của bà Elliott, không thuộc dòng giống những người quen Joseph. Rilla không nói mà cũng chẳng nghĩ rằng mình chín chắn hơn Irene. Kể cả khi cái ý nghĩ ấy có tình cờ nảy ra trong đầu, cô cũng sẽ thấy nó thật phi lý, vì cô vẫn chưa đầy mười bảy tuổi trong khi Irene thì đã hai mươi. Nhưng sự thật là thế đấy. Irene vẫn chẳng khác gì so với một năm trước - chẳng khác gì so với con người cô ta từ trước đến giờ. Trong năm ấy, tính cách Rilla Blythe đã thay đổi, trưởng thành hơn, sâu sắc thêm. Cô nhận thấy mình đang nhìn thấu con người Irene với một sự thông suốt đến sững sờ - nhận thức rõ bên dưới toàn bộ cái vẻ ngọt ngào hời hợt của cô ta là tính nhỏ nhen, thù dai, giả dối và sự rẻ rúng trong bản chất. Irene đã vĩnh viễn đánh mất người hâm mộ cuồng nhiệt trung thành của mình.

Nhưng phải cho tới tận khi đã băng qua đường Thượng Glen và nhận thấy mình đang ở giữa Thung Lũng Cầu Vồng tĩnh mịch rải rác ánh trăng, Rilla mới hoàn toàn lấy lại được sự bình tĩnh trong tâm hồn. Rồi dừng chân dưới một cây mận dại mọc cao bung nở những bông hoa mùa xuân mờ mờ ảo ảo dệt thành một tấm áo choàng đẹp đẽ trắng xóa đầy ma mị, cô phá lên cười.

“Hiện tại, chỉ có duy nhất một điều quan trọng thôi… và đó chính là việc quân Đồng minh giành thắng lợi trong cuộc chiến này, cô nói to thành tiếng.”Vậy nên, chẳng có gì phải bàn cãi nữa, việc mình đi đôi giày cọc cạch và xỏ hai bên tất không đồng bộ đến gặp Irene Howard chẳng có gì là quan trọng hết. Tuy nhiên, tôi, Bertha Marilla Blythe, xin nghiêm túc thề có ánh trăng làm chứng” - Rilla giơ bàn tay lên hướng về phía mặt trăng với điệu bộ đầy kịch tính - “rằng từ nay về sau, tôi sẽ không bao giờ rời khỏi phòng nếu chưa cẩn thận nhìn kỹ cả hai chân của mình.”

14. Thung lũng Quyết Định

Bà Susan giữ cho lá cờ ở nhà Bên Ánh Lửa bay phấp phới suốt cả ngày hôm sau, nhằm tôn vinh sự kiện Ý tuyên bố tham chiến.

“Và cũng chẳng sớm sủa gì, cô bác sĩ thân yêu ạ, nếu xét đến việc tình hình ở mặt trận Nga đang bắt đầu phát triển theo chiều hướng nào. Dù cô có nói gì đi nữa thì những người Nga ấy vẫn là những kẻ rất khó chơi, tuy nhiên, đại công tước Nicholas thì trái ngược hẳn. May phước cho Ý là họ đã chọn đúng phe, nhưng liệu đó có phải chuyện may mắn với quân Đồng minh không thì tôi không dám đoán trước, chừng nào còn chưa hiểu biết rõ hơn về người Ý. Tuy nhiên, họ sẽ cho cái lão già tội lỗi Francis Joseph ấy có cái để mà phải bận tâm. Quả là một hoàng đế hay ho, đã đặt một chân vào trong mộ rồi mà vẫn còn âm mưu tiến hành thảm sát hàng loạt.” Và bà Susan mạnh mẽ vừa nện vừa nhào bột bánh mì, vận hết nguồn năng lượng bà có thể huy động được để thụi vào chính lão Francis Joseph nếu có khi nào lão chẳng may rơi vào móng vuốt của bà.

Walter đã bắt chuyến tàu sớm lên thị trấn và Nan xung phong chăm sóc Jims cả ngày để thả tự do cho Rilla. Rilla bận tối mắt tối mũi suốt từ sáng đến tối, hết giúp trang trí hội trường làng Glen lại phải để mắt đến hàng trăm thứ cập rập. Tối đó đẹp trời, bất chấp cái thực tế rằng ông Pryor nghe nói đã tuyên bố rằng ông ta “hy vọng trời sẽ mưa như trút” và vừa nói thế còn vừa cố tình đá con chó của Miranda. Hối hả chạy từ hội trường về nhà, Rilla vội vã thay trang phục. Đến phút cuối mọi chuyện đều êm đẹp đến mức đáng ngạc nhiên, Irene lúc đó còn đang ở dưới nhà tập hát với cô Oliver; Rilla rất phấn khích và hạnh phúc, thậm chí còn tạm thời quên cả mặt trận phía Tây. Cô có cảm giác thành tựu và đắc thắng vì đã biến công sức của bao nhiêu tuần thành thắng lợi cuối cùng. Cô biết lâu nay không thiếu người vẫn âm thầm suy nghĩ và bóng gió cho rằng Rilla Blythe không đủ sự khéo léo hay tính kiên trì để tổ chức một chương trình hòa nhạc. Cô đã cho họ thấy! Cô nghĩ trông mình rất ổn. Tâm trạng hứng khởi đã nhuộm một màu hồng phơn phớt vừa xinh lên đôi má bầu bĩnh trắng ngần, gần như che hết mấy cái nốt tàn nhang lấm tấm trên mặt, còn tóc cô sáng lên màu nâu đỏ rực rỡ. Cô có nên cài lên tóc mấy bông hoa táo dại không nhỉ, hay nên mang cái băng đô nhỏ đính ngọc trai? Sau một hồi khổ não không biết nên dùng gì, cô quyết định chọn hoa táo dại và cài nhanh hoa trắng lên phía sau tai trái. Giờ thì, cuối cùng, nhìn xuống hai bàn chân nào. Được rồi, cả hai bên chân đều đi giày mềm. Cô hôn chú bé Jims đang say ngủ - thằng bé có khuôn mặt nhỏ nhắn mềm mại, hồng hào, ấm áp thân thương biết bao - và vội vã rảo bước xuống đồi tiến về hội trường. Hội trường đã kín người… chẳng mấy chốc nó đã đông nghịt. Buổi hòa nhạc của cô sẽ thắng lợi rực rỡ.

Ba tiết mục đầu tiên đã kết thúc thành công. Rilla đang ở phòng thay quần áo nhỏ phía sau bục sân khấu, dõi mắt nhìn ra hải cảng tắm ánh trăng và tập dượt lại các tiết mục ngâm thơ của mình. Cô chỉ có một mình, những người tham gia biểu diễn khác đều đang ở trong căn phòng rộng hơn ở phía bên kia. Đột nhiên, cô cảm thấy hai cánh tay trần mềm mại lén lút vòng qua ôm eo mình, rồi Irene Howard hôn phớt lên má cô.

“Rilla, cô gái xinh đẹp ơi, tối nay nhìn em đúng là một thiên thần. Em thật mạnh mẽ… chị cứ tưởng em sẽ khổ sở quá mức vì chuyện Walter ghi danh nhập ngũ đến độ khó mà có thể chịu đựng được, ấy vậy nhưng em vẫn ở đây, thản nhiên như không vậy. Giá như chị có thể vững vàng bằng một nửa em thôi cũng được.”

Rilla đứng sững như tượng. Cô không hề cảm thấy bất kỳ cảm xúc gì… Cô không cảm thấy bất cứ điều gì hết. Thế giới cảm xúc vừa trở nên trống trơn.

“Walter… ghi danh nhập ngũ,” cô nghe thấy giọng mình vang lên, rồi cô nghe thấy tiếng cười khe khẽ giả tạo của Irene.

“Ơ kìa, em không biết à? Tất nhiên chị cứ tưởng em đã biết rồi, nếu không chị đã chẳng nhắc đến làm gì. Chị lúc nào cũng vô tình nói ra những điều ngu ngốc, nhỉ? Đúng vậy đấy, đó chính là mục đích anh ấy đến thị trấn hôm nay… anh ấy kể với chị tối nay lúc xuống tàu. Chị là người đầu tiên anh ấy nói cho nghe chuyện đó đấy. Anh ấy vẫn chưa mặc quân phục… họ đang hết quân phục rồi… nhưng chỉ một hai ngày nữa là sẽ có thôi. Chị vẫn luôn bảo Walter cũng can đảm chẳng kém ai mà. Em cứ tin chắc là khi được anh ấy kể cho nghe anh ấy đã làm gì, chị cảm thấy tự hào về anh ấy, Rilla ạ. Ôi, Rick MacAllister biểu diễn xong rồi. Chị phải bay đi đây. Chị đã hứa sẽ biểu diễn ở tiết mục hợp xướng tiếp theo. Alice Clow bị đau đầu thế cơ mà.”

Chị ta đã đi rồi… ôi, ơn Chúa, chị ta đã đi rồi! Rilla một lần nữa chỉ còn lại một mình, đăm đăm dõi mắt ra ngoài trời, nhìn vẻ đẹp bất biến như trong mơ của Bốn Làn Gió tắm ánh trăng. Cảm giác đang dần quay trở lại với cô - một nỗi đau thấu tận tâm can gần như thuộc về thể xác dường như đang xé cô ra thành muôn mảnh.

“Mình không thể chịu đựng được,” cô nói. Và rồi một ý nghĩ đáng sợ nảy ra trong đầu, rằng có lẽ cô có thể chịu đựng được và rằng rất có khả năng phía trước cô vẫn còn nhiều năm tháng phải chịu nỗi đau khổ tột cùng này.

Cô phải rời khỏi đây… cô phải chạy về nhà… Cô phải được ở một mình. Lúc này, cô không thể bước ra ngoài kia và biểu diễn các tiết mục múa tập thể, ngâm thơ và tham gia các tác phẩm đối thoại. Chuyện đó sẽ phá hỏng một nửa buổi hòa nhạc, nhưng thế thì cũng có gì quan trọng chứ… chẳng có gì quan trọng hết. Người này - cái kẻ thống khổ này - có phải chính là cô, Rilla Blythe, cái con người mới vài phút trước thôi vẫn còn đang đắm chìm trong niềm hạnh phúc? Tại sao cô lại chẳng thể khóc lên được, giống như cô đã từng khóc khi Jem thông báo anh phải lên đường? Nếu cô khóc được thì có lẽ cái chuyện kinh khủng dường như đã bóp nghẹt cuộc đời cô này có thể sẽ buông ra. Nhưng chẳng có giọt nước mắt nào ứa ra cả. Khăn và áo khoác của cô đâu rồi nhỉ? Cô phải rời khỏi đây và giấu mình đi như con thú đã bị một vết thương trí mạng.

Nếu chạy trốn như này thì có phải là một kẻ hèn nhát không? Câu hỏi ấy đột nhiên bật ra trong đầu cô như thể có ai đó vừa cất tiếng hỏi. Cô nghĩ đến tình cảnh hỗn loạn ở mặt trận Flanders, cô nghĩ đến anh trai cùng người bạn chơi cùng cô từ thuở nhỏ giờ vẫn đang góp sức giữ vững những chiến hào phơi mình dưới mưa bom bão đạn ấy. Họ sẽ nghĩ gì nếu cô trốn tránh cái nhiệm vụ nhỏ nhoi của cô ở nơi này - cái nhiệm vụ khiêm tốn là hoàn thành chương trình cho Hội Chữ Thập Đỏ của cô? Nhưng cô không thể ở lại được… cô không thể… nhưng có phải mẹ đã nói thế khi Jem lên đường không nhỉ: “Khi phụ nữ chúng ta không thể giữ được lòng dũng cảm, thì liệu những người đàn ông của ta có còn duy trì được sự can đảm hay không?” Nhưng điều này… điều này… thật không thể chịu đựng được.

Dẫu vậy, cô vẫn dừng lại khi đã đi được nửa đường ra cửa và quay trở về bên cửa sổ. Giờ Irene đang hát; giọng hát đẹp - thứ chân thật duy nhất ở cô ta - đang ngân vang khắp tòa nhà, trong trẻo và êm ái. Rilla biết ngay sau đây sẽ là tiết mục múa “Các nàng tiên” của các cô gái. Liệu cô có thể ra ngoài đó và biểu diễn không? Ngay lúc này, đầu cô đang đau nhức… Cổ họng bỏng rát. Ôi, tại sao Irene lại nói cho cô nghe ngay khi đó chứ, đúng vào lúc chẳng có gì hay ho nếu nói ra cả? Irene quá tàn nhẫn. Giờ nghĩ lại Rilla mới nhớ ra, ngày hôm đó, không chỉ một lần cô bắt gặp mẹ đang nhìn cô với biểu cảm rất lạ. Cô quá bận nên chẳng kịp băn khoăn xem chuyện đó có ý nghĩa gì. Giờ thì cô đã hiểu. Mẹ đã biết tại sao Walter đến thị trấn nhưng không muốn nói cho cô biết trước khi buổi hòa nhạc kết thúc. Mẹ đã phải chịu đựng những gì và đã phải mang tâm trạng như thế nào chứ!

“Mình phải ở lại đây làm cho xong xuôi hết mọi việc,” Rilla vừa nói vừa siết chặt hai bàn tay lạnh cóng.

Từ lúc đó cho đến cuối buổi tối, Rilla luôn có cảm giác dường như mình đang ở trong một cơn mê sảng vì bị sốt. Thể xác của cô ở giữa chốn đông người nhưng linh hồn cô đang cô độc trong căn phòng tra tấn của chính nó. Dẫu vậy, cô vẫn bình tĩnh biểu diễn các bài múa tập thể và không hề vấp váp khi trình diễn các tiết mục ngâm thơ. Thậm chí cô còn khoác lên người bộ trang phục quái dị đóng giả một bà già Ai Len và đảm nhận vai diễn đã bị Miranda Pryor bỏ lỡ trong tiết mục đối thoại. Nhưng cô không giả giọng “phương ngữ Ai Len” để tạo nên một bất ngờ độc nhất vô nhị như trong lúc luyện tập, các tiết mục ngâm thơ của cô cũng thiếu hẳn sức cuốn hút và ngọn lửa nhiệt thành thường lệ. Khi đứng trước khán giả, cô chỉ nhìn thấy một gương mặt duy nhất - gương mặt của chàng thanh niên tóc đen điển trai ngồi cạnh mẹ cô - và cô cũng nhìn thấy chính khuôn mặt ấy đang ở giữa chiến hào… nhìn thấy nó đang nằm lạnh ngắt không còn chút sinh khí dưới trời sao… nhìn thấy nó đang mòn mỏi trong tù… nhìn thấy ánh sáng trong đôi mắt cậu tắt ngúm… nhìn thấy hàng trăm điều khủng khiếp khi cô đứng đó trên bục sân khấu rợp bóng cờ trang trí của hội trường làng Glen, khuôn mặt còn trắng hơn cả những bông táo dại màu trắng sữa gài trên tóc. Trong thời gian chờ giữa các tiết mục của mình, cô đi đi lại lại không ngừng trong phòng thay quần áo nhỏ. Buổi hòa nhạc cứ như chẳng bao giờ kết thúc!

Cuối cùng thì nó cũng kết thúc. Olive Kirk lao vụt tới hớn hở khoe với cô rằng họ đã quyên được một trăm đô la. “Tốt quá,” cô máy móc nói. Rồi cô bỏ đi tránh khỏi hết thảy bọn họ… ôi, ơn Chúa, cô đã được tránh xa tất cả bọn họ… Walter đang đợi cô ở cửa ra vào. Cậu lẳng lặng khoác tay cô và hai anh em cùng nhau bước xuôi con đường sáng ánh trăng. Ếch đang ca hát trong đầm lầy, những cánh đồng quê nhà chỗ mờ chỗ tỏ bàng bạc ánh trăng nằm trải dài xung quanh họ. Đêm mùa xuân thật đẹp đẽ và mời gọi. Rilla có cảm giác vẻ đẹp của nó xúc phạm đến nỗi đau của cô. Cô sẽ căm ghét ánh trăng suốt đời.

“Em biết rồi à?” Walter hỏi.

“Vâng. Irene đã kể với em rồi,” Rilla nghẹn ngào trả lời.

“Cả nhà không muốn em biết trước khi buổi tối kết thúc. Khi em bước ra ở tiết mục múa tập thể, anh biết ngay là em đã nghe tin rồi. Em gái, anh phải làm điều đó. Anh không thể tiếp tục sống dựa vào cách thỏa hiệp với bản thân như vẫn làm kể từ khi tàu Lusitania bị đắm. Khi hình dung ra cảnh những xác phụ nữ và trẻ em ấy đang trôi lềnh bềnh trong dòng nước lạnh băng tàn nhẫn đó, thoạt đầu anh chỉ cảm thấy kiểu như buồn nôn với cuộc đời. Anh muốn thoát khỏi cái thế giới có thể để xảy ra một chuyện như thế… vĩnh viễn rũ bỏ bụi đất ghê tởm của nó ra khỏi hai bàn chân mình. Rồi sau đó, anh biết mình phải lên đường thôi.”

“Dẫu không có anh… thì cũng… có đầy người rồi.”

“Trọng điểm không nằm ở đấy, Rilla-Rilla-của-tôi ơi. Anh đi vì quyền lợi của chính mình - để giữ cho tâm hồn anh được sống. Nếu anh không đi, nó sẽ teo tóp lại thành một thứ gì đó nhỏ bé, hèn mọn, không có sự sống. Như thế thì còn tồi tệ hơn cả việc mù lòa hay tàn tật hay bất cứ cái gì anh từng lo sợ.”

“Anh có thể… bị… giết chết,” Rilla căm ghét chính mình vì đã nói lên điều đó - cô biết nói như thế thì thật yếu đuối và hèn nhát - nhưng cô đã có phần rệu rã sau cả buổi tối căng thẳng.

“Dẫu đến chật hay đến nhanh Thần chết vẫn sẽ rành rành đến nơi.”

Walter trích một câu thơ. “Anh không sợ cái chết, anh đã nói thế với em từ lâu rồi. Người ta có thể trả một cái giá quá đắt chỉ để được sống, em gái ạ. Cuộc chiến này mang theo quá nhiều điều gớm guốc… anh phải lên đường góp phần xóa bỏ nó khỏi thế giới. Anh sẽ chiến đấu vì vẻ đẹp của cuộc sống, Rilla-Rilla-của-tôi ạ… đó là trách nhiệm của anh. Có lẽ còn có một trách nhiệm cao cả hơn nữa… Nhưng trách nhiệm của anh là thế. Anh nợ cuộc đời và nợ Canada điều đó, và anh sẽ phải trả món nợ đó. Rilla ơi, tối hôm nay, lần đầu tiên kể từ khi anh Jem rời nhà, anh đã lấy lại được lòng tự trọng của mình. Anh đã có thể sáng tác thơ,” Walter cười thành tiếng. “Anh chẳng sáng tác được một dòng nào kể từ tháng Tám năm ngoái. Tối nay, trong anh tràn ngập các vần thơ. Hãy dũng cảm lên, em gái… hồi anh em lên đường, em đã can trường đến thế cơ mà.”

“Chuyện… này… khác… hẳn,” Rilla phải dừng lại mỗi khi thốt ra một từ, để đè nén con nức nở chỉ chực tuôn trào. “Tất nhiên… em… yêu quý… anh Jem… nhưng khi… anh ấy… lên đường… chúng ta… cứ tưởng… chiến tranh… sẽ… sớm… kết thúc… và anh… là… tất cả đối với em, anh Walter.”

“Em phải dũng cảm lên để giúp đỡ anh nhé, Rilla Rilla-của-tôi. Tối nay anh rất phấn khởi… ngất ngây trong men say phấn khích vì đã chiến thắng được bản thân… nhưng rồi sẽ có nhiều khi, mọi chuyện không giống như thế này… khi đó, anh sẽ cần em giúp đỡ.”

“Khi… nào… anh… đi?” cô phải ngay lập tức biết chuyện tồi tệ nhất.

“Phải tận một tuần nữa cơ… đến lúc đó, anh phải đến Kingsport huấn luyện. Anh đoán là bọn anh sẽ vượt biển vào tầm giữa tháng Bảy… bọn anh cũng không biết nữa.”

Một tuần… chỉ còn một tuần nữa với Walter thôi! Đôi mắt thiếu nữ không cách nào nhìn ra được cô sẽ phải tiếp tục sống như thế nào đây.

Khi hai anh em về đến cổng nhà Bên Ánh Lửa, Walter dừng lại dưới bóng râm của mấy cây thông cổ thụ và kéo Rilla lại gần.

“Rilla-Rilla-của-tôi ơi, có rất nhiều cô gái ở Bỉ và Flanders cũng ngọt ngào trong sáng như em. Em - thậm chí kể cả em - cũng biết số phận họ là như nào. Chúng ta phải làm sao để khiến cho những chuyện như thế không thể tiếp tục xảy ra trong khi thế giới vẫn đang vận hành. Em sẽ giúp anh chứ, đúng không?”

“Em sẽ cố gắng, anh Walter,” cô nói. “Ôi, em sẽ cố gắng.”

Khi siết chặt lấy anh trai, áp mặt vào vai cậu, cô biết chuyện đó bắt buộc phải xảy ra. Cô lập tức chấp nhận sự thực đó. Cậu phải đi - Walter điển trai với một tâm hồn đẹp cùng những giấc mơ và lý tưởng của cậu. Và suốt bấy lâu nay, cô vẫn biết chuyện này chẳng sớm thì muộn rồi cũng sẽ đến. Cô đã nhìn thấy nó đang tiến lại gần… tiến lại gần… tiến lại gần… y như người ta nhìn thấy bóng một đám mây đang kéo đến phía trên cánh đồng rực nắng, nhanh chóng và không cách gì trốn thoát được. Trong nỗi đau khổ, cô cũng nhận thấy một cảm xúc nhẹ nhõm lạ kỳ trỗi dậy trong một góc khuất tâm hồn, nơi ẩn náu một nỗi khổ sở lờ mờ không đáng kể và không được thừa nhận nhưng vẫn lẩn khuất ở đó suốt cả mùa đông. Giờ thì, không ai… không một ai còn có thể gọi Walter là kẻ trốn nghĩa vụ nữa.

Tối đó, Rilla không ngủ. Có lẽ trừ Jims, chẳng ai ở Bên Ánh Lửa có thể chợp mắt. Thể xác vốn phát triển chậm chạp và tuần tự từng bước, nhưng tâm hồn thì lại trưởng thành vượt bậc. Nó có thể đạt đến độ chín muồi chỉ trong vòng một tiếng đồng hồ. Từ buổi tối hôm đó, xét về khả năng cam chịu, mạnh mẽ và nhẫn nhịn, tâm hồn của Rilla Blythe đã trở thành tâm hồn của một người phụ nữ.

Khi bình minh ác nghiệt ló dạng, cô nhỏm dậy, đến bên cửa sổ. Phía dưới kia, có một cây táo lớn, một lùm cây mập mạp khổng lồ chi chít những bông hoa màu hồng. Walter đã trồng cái cây này nhiều năm về trước, hồi cậu vẫn còn nhỏ. Phía bên kia Thung Lũng Cầu Vồng, bờ biển ảm đạm dưới trời mây buổi sáng gợn lên những tia nắng mong manh đang rạch mây chiếu xuống. Còn có vẻ đẹp xa xăm lạnh lẽo của một vì sao tàn muộn nấn ná tỏa sáng phía bên trên nó. Trong cái thế giới tràn ngập vẻ yêu kiều của mùa xuân này, tại sao các trái tim lại cứ phải tan vỡ thế?

Rilla cảm thấy hai cánh tay đang ôm lấy cô đầy yêu thương che chở. Là mẹ cô - người mẹ nhợt nhạt có đôi mắt to tròn.

“Ôi, mẹ ơi, làm sao mẹ lại có thể chịu đựng được?” cô kêu lên, cuồng loạn.

“Rilla, con yêu, từ mấy ngày trước mẹ đã biết Walter muốn đi rồi. Mẹ đã có thời gian để… để phản kháng và rồi dần dần thỏa hiệp. Chúng ta phải để cho anh con đi thôi. Có một Tiếng Gọi mãnh liệt hơn tiếng gọi tình yêu thương của chúng ta… anh con phải nghe theo nó. Chúng ta không được phép cho thêm vị cay đắng vào sự hy sinh của anh trai con.”

“Sự hy sinh của chúng ta còn lớn hơn của anh ấy nhiều,” Rilla kêu lên, xúc động mãnh liệt. “Các chàng trai của chúng ta chỉ dâng hiến chính bản thân. Còn chúng ta đã dâng hiến họ.”

Cô bác sĩ Blythe chưa kịp trả lời thì bà Susan đã ló đầu vào qua khung cửa, chẳng bao giờ buồn bận tâm đến những phép tắc xã giao rườm rà như gõ cửa. Mắt bà đỏ quạch đến là đáng ngờ nhưng bà chỉ nói, “Tôi mang bữa sáng lên cho cô nhé, cô bác sĩ thân yêu?”

“Không đâu, không cần đâu ạ, cô Susan. Chúng cháu sẽ xuống ngay đây. Cô đã biết… chuyện Walter nhập ngũ chưa?”

“Rồi, cô bác sĩ thân yêu ơi. Tối qua cậu bác sĩ đã nói cho tôi biết. Tôi đồ rằng Đấng Tối Cao có những lý do riêng để cho phép những chuyện như thế xảy ra. Chúng ta phải phục tùng và cố gắng nhìn nhận vào mặt tươi sáng của vấn đề. Ít nhất nó cũng chữa cho thằng bé khỏi cái thói làm nhà thơ - bà Susan vẫn khăng khăng cho rằng nhà thơ và kẻ lang thang đều cùng một giuộc cả -”và đó sẽ là một chuyện cũng ra gì đấy. Nhưng ơn Chúa,” bà lẩm bẩm, nhỏ giọng hơn, “Shirley vẫn chưa đủ tuổi để đi.”

“Chẳng phải như thế cũng tương đương với việc cảm ơn Chúa vì con trai của một người phụ nữ khác đã phải đi thay cho Shirley sao?” bác sĩ hỏi, dừng bước trên ngưỡng cửa.

“Không, không phải thế, bác sĩ thân mến,” bà Susan bướng bỉnh nói trong lúc bế Jims lên, thằng bé đang mở đôi mắt to đen và vươn hai bàn tay mũm mĩm ra. “Đừng có nhét vào miệng tôi những lời tôi sẽ chẳng đời nào mơ đến chuyện thốt ra. Tôi là một phụ nữ chất phác và không thể tranh cãi được với cậu, nhưng tôi không cảm ơn Chúa vì bất cứ ai phải đi hết. Tôi chỉ biết rằng có lẽ họ bắt buộc phải đi, trừ phi tất cả chúng ta muốn biến thành người như hoàng đế Đức. Còn bây giờ,” bà Susan kết luận, ôm lấy Jims trong đôi cánh tay gầy gò và hùng dũng bước xuống dưới nhà, “cho dù có khóc như thế, nói như vậy, nhưng tôi sẽ cố gắng dũng cảm, và nếu không thể tỏ ra vui vẻ thì tôi cũng sẽ cố gắng được chừng nào hay chừng đấy để người ngoài nhìn vào vẫn thấy tôi có vẻ thoải mái.”

15. Cho tới khi hừng đông ló dạng

“Quân Đức đã chiếm lại thành phố Premysl rồi,” bà Susan chán chường nói, ngước mắt lên khỏi tờ báo, “và giờ thì tôi đồ rằng chúng ta sẽ lại phải bắt đầu gọi nó bằng cái tên thiếu văn minh ấy thôi. Bà Sophia đang ở đây khi thư báo đến và khi nghe thấy tin tức, bà ta bật ra một tiếng thở dài sườn sượt, cô bác sĩ thân yêu lạ, rồi nói, ‘A, đúng vậy đấy, và tôi chắc chắn rồi tiếp theo chúng sẽ chiếm được Petrograd thôi.’ Tôi nói với bà ta, ‘Mặc dù kiến thức địa lý của tôi không được sâu rộng như tôi mong muốn, nhưng tôi cho rằng Premysl và Petrograd cách nhau một đoạn khá xa đấy.’ Bà Sophia lại thở dài, nói, ‘Đại công tước Nicholas không phải người như tôi vẫn tưởng.’ ‘Đừng để ông ta nghe thấy điều đó nhé,’ tôi nói. ‘Nó có thể khiến ông ta đau lòng đấy, mà ông ta thì có lẽ đã có đủ chuyện để mà phiền lòng rồi.’ Nhưng cho dù có châm chọc cỡ nào, cô bác sĩ thân yêu ạ, ta cũng chẳng thể lên tinh thần cho Sophia được. Bà ta thở dài lần thứ ba và rên rỉ, ‘Nhưng quân Nga đang rút quân mau chóng.’ Tôi bèn nói, ‘Thế thì có sao? Dù có rút lui thì họ vẫn còn có đầy đất, chẳng phải vậy à?’ Nhưng đồng thời, cô bác sĩ thân yêu ạ, mặc dù sẽ chẳng bao giờ thừa nhận điều này với bà Sophia, tôi chẳng hề thích tình hình ở mặt trận phía Đông chút nào.”

Chẳng có bất kỳ ai khác thích tình hình ấy, nhưng suốt mùa hè, quân Nga vẫn tiếp tục rút lui - một cơn hấp hối kéo dài dằng dặc.

“Chẳng biết liệu có bao giờ cháu còn có thể chờ chuyến thư báo bằng tâm trạng bình tĩnh được không, chứ chưa nói gì đến chuyện vui vẻ,” Gertrude Oliver nói. “Một ý nghĩ cứ ám ảnh cháu suốt cả ngày lẫn đêm, đó là liệu quân Đức có làm quân Nga hoàn toàn tan rã rồi sau đó lùa đoàn quân ở mặt trận phía Đông đang hừng hực khí thế chiến thắng của chúng đi đối phó với mặt trận phía Tây?”

“Chúng sẽ không làm thế được đâu, cô Oliver thân mến ạ,” bà Susan nói, đảm nhận vai trò nhà nữ tiên tri. “Đầu tiên, Đấng Tối Cao sẽ không cho phép, và thứ hai, dù xét trên một số phương diện, có thể đại công tước Nicholas là một nỗi thất vọng đối với chúng ta, nhưng ông ta vẫn biết cách rút chạy sao cho tươm tất trật tự, và đó là một kiến thức vô cùng hữu ích khi ta đang bị quân Đức đuổi theo. Norman Douglas nói ông ta sẽ nhử mồi bọn chúng và trước khi chịu thua thì cũng phải hạ được mười tên. Nhưng tôi thì cho rằng ông ta làm thế là chẳng đặng đừng thôi và chỉ đang làm điều tốt nhất có thể dưới hoàn cảnh đó, cũng giống như những người còn lại trong số chúng ta. Vậy nên đừng lặn lội ra tận mặt trận để rước phiền não về mà làm gì, cô Oliver thân mến ạ, trong khi khối vấn đề đang bám trụ sẵn ngay trên ngưỡng cửa nhà chúng ta đây rồi.”

Walter lên đường đến Kingsport vào ngày mùng một tháng Sáu. Nan, Di và Faith cũng làm việc cho Hội Chữ Thập Đỏ trong kỳ nghỉ. Giữa tháng Bảy, Walter nghỉ phép một tuần về thăm nhà trước khi lên tàu vượt biển. Trong suốt thời gian vắng mặt cậu, Rilla sống dựa vào niềm mong ngóng cái tuần nghỉ ấy, và giờ đây, khi nó đã đến, cô vồ vập níu lấy từng giây từng phút của nó, thậm chí căm ghét những giờ đồng hồ cô buộc phải tiêu tốn cho giấc ngủ, chúng dường như là một sự lãng phí những thời khắc quý báu. Bất chấp nỗi buồn thấm đượm, đó vẫn là một tuần tươi đẹp, tràn ngập những khoảnh khắc sâu sắc không thể nào quên, khi cô và Walter sánh vai nhau trong những chuyến đi bộ dài, cùng trò chuyện và im lặng. Cậu dành toàn bộ thời gian bên cô và cô biết rõ cậu đã tìm thấy sức mạnh và sự động viên trong sự đồng cảm và thấu hiểu của cô. Thật tuyệt vời biết bao khi biết rằng cô có ý nghĩa lớn lao như thế đối với cậu; nhận thức đó đã giúp cô vượt qua những thời khắc đáng ra sẽ khiến cô không thể chịu đựng nổi, và mang đến cho cô sức mạnh để có thể mỉm cười - thậm chí còn bật cười thành tiếng. Khi Walter đã lên đường, cô có thể vùi mình trong nước mắt tìm quên, nhưng trong lúc cậu vẫn còn ở nhà thì sẽ không có chuyện đó. Cô thậm chí còn không cho phép mình khóc giữa đêm, phòng khi đến sáng ra, đôi mắt sẽ tố cáo cho cậu biết.

Vào buổi chiều tối cuối cùng cậu còn ở nhà, hai anh em cùng nhau đi đến Thung Lũng Cầu Vồng và ngồi xuống bên bờ suối, dưới bóng Tiểu Thư Trắng, nơi rất nhiều cuộc liên hoan vui vẻ thuở xa xưa từng được tổ chức trong bao nhiêu năm tháng vô lo. Hôm đó, Thung Lũng Cầu Vồng nằm dưới một vòm trời hoàng hôn rực rỡ đến bất thường, bóng chiều chàng vạng mờ xám đẹp đến nao lòng chỉ vừa buông xuống, dẫn theo ánh sao sáng; rồi ánh trăng xuất hiện, khi mờ khi tỏ, lúc ẩn trốn, khi lộ mình, thắp sáng những thung lũng nhỏ rợp bóng cây cùng những vùng lòng chảo ở nơi đây, để những nơi khác chìm trong bóng tối sâu thẳm êm như nhung.

“Khi ở ‘đâu đó trên đất Pháp’,” Walter nói, nhìn xung quanh bằng đôi mắt thiết tha thâu trọn vẻ đẹp hằng được tâm hồn cậu yêu thương, “anh sẽ nhớ những nơi chốn tĩnh lặng, đẫm sương và tràn trề ánh trăng này. Nhựa của những cây linh sam ấy… sự thanh bình của những vùng ánh trăng bạc kia… ‘sức mạnh những ngọn đồi’ - cụm từ cổ trong Kinh Thánh ấy mới đẹp làm sao chứ, Rilla ơi! Hãy nhìn những ngọn đồi lâu đời quanh chúng ta mà xem… những ngọn đồi chúng ta từng ngước nhìn thời thơ bé, băn khoăn không biết có điều gì đang chờ đợi chúng ta ở thế giới bao la đằng sau chúng. Chúng mới bình tĩnh và mạnh mẽ làm sao… kiên nhẫn và bất biến biết chừng nào… y như trái tim của một người phụ nữ lương thiện. Rilla-Rilla-của-tôi ơi, em có biết năm vừa rồi em có ý nghĩa như thế nào với anh không? Anh muốn nói với em điều đó trước khi lên đường. Anh sẽ chẳng thể sống được qua những tháng ngày ấy nếu không nhờ có em, nhờ trái tim nhỏ bé tràn ngập tình yêu thương và lòng tin tưởng của em.”

Rilla không dám thử cất lời. Cô luồn tay vào bàn tay Walter và siết thật chặt.

“Và khi anh đã ở nơi đó, Rilla ạ, trong cái địa ngục trần gian mà những kẻ chối Chúa đã tạo thành, chính ý nghĩ về em sẽ giúp đỡ anh nhiều nhất. Anh biết em sẽ vẫn can trường và bền chí y như em từng thể hiện trong năm vừa qua này - em không hề khiến anh phải lo lắng. Anh biết rằng cho dù có chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, em sẽ vẫn là Rilla-Rilla-của-tôi - cho dù có chuyện gì xảy ra đi chăng nữa.”

Rilla nén dòng nước mắt cùng tiếng thở dài, nhưng cô không thể kìm nén được một cơn rùng mình khe khẽ, và Walter biết cậu nói thế đã đủ rồi. Sau một lúc im lặng để hai anh em thầm trao cho nhau những lời hứa không thành lời, cậu nói, “Nào, anh em mình đừng ủ ê nữa. Chúng ta hãy nhìn về tương lai sau nhiều năm nữa… tới thời điểm chiến tranh đã kết thúc, Jem, Jerry và anh sẽ hành quân về nhà và tất cả chúng ta sẽ lại được sống hạnh phúc.”

“Chúng ta sẽ không… hạnh phúc… y như cũ được.” Rilla nói.

“Ừ, làm sao y như cũ được. Một khi đã bị chiến tranh rờ tới thì sẽ chẳng có bất kỳ ai còn có thể hạnh phúc trở lại y như ngày xưa nữa. Nhưng đó sẽ là một hạnh phúc tốt đẹp hơn, anh nghĩ thế, em gái ạ - một hạnh phúc đã được chúng ta giành lấy. Chúng ta đã rất hạnh phúc trước khi chiến tranh nổ ra, đúng không? Với một mái nhà như Bên Ánh Lửa, với một người bố cùng một người mẹ giống như bố mẹ ta thì ta chẳng thể nào không hạnh phúc được. Nhưng hạnh phúc đó là một món quà được cuộc sống và tình yêu trao tặng; đó không thực sự là của chúng ta - cuộc sống có thể đòi lại nó vào bất cứ lúc nào. Cuộc sống không bao giờ có thế tước đoạt hạnh phúc mà chúng ta đã tự mình giành được như một trách nhiệm. Anh đã nhận ra điều đó kể từ lúc khoác lên người bộ đồng phục kaki. Kể từ buổi tối tháng Năm ấy, mỗi khi tưởng tượng ra những điều đang chờ mình phía trước, dẫu thỉnh thoảng không tránh khỏi cảm giác kinh sợ, nhưng anh vẫn rất vui vẻ. Rilla ơi, trong thời gian anh vắng nhà, em hãy yêu thương mẹ thật nhiều nhé. Trong thời chiến tranh này, làm mẹ quả là một điều kinh khủng… những người mẹ, người chị em gái, những người vợ và người thương đã có khoảng thời gian khó khăn nhất. Rilla ơi, em gái bé bỏng xinh đẹp ơi, em có phải người thương của ai không? Nếu có thì hãy kể với anh trước khi anh lên đường nhé.”

“Không đâu ạ,” Rilla nói. Rồi, bị thôi thúc bởi mong muốn hoàn toàn thành thật với Walter trong cuộc trò chuyện rất có thể sẽ là cuộc trò chuyện cuối cùng của họ trong cuộc đời này, cô nói thêm, mặt đỏ phừng phừng dưới ánh trăng, “Nhưng nếu… Kenneth Ford… muốn…”

“Anh hiểu rồi,” Walter nói. “Và Ken cũng đã nhập ngũ. Cô gái bé bỏng tội nghiệp, cuộc sống xung quanh có phần khắc nghiệt với em quá. Chậc, anh thì chẳng để lại phía sau bất kỳ cô gái nào để cô ấy phải tan nát cõi lòng vì anh… ơn Chúa vì điều đó.”

Rilla liếc nhìn về phía ngôi nhà mục sư trên đồi. Cô có thể nhìn thấy ánh sáng hắt ra từ khung cửa sổ phòng Una Meredith. Cô tha thiết muốn nói một điều… nhưng rồi cô biết mình không được làm thế. Đó không phải bị mật của cô; và, dù sao đi nữa, cô cũng đâu có biết… Cô chỉ ngờ ngợ thôi.

Walter liếc nhìn xung quanh bằng ánh mắt lưu luyến và âu yếm. Từ bao lâu nay, chốn này vẫn luôn vô cùng thân thiết với cậu. Từ ngày xưa, tất cả bọn họ đã từng vui thú biết bao nhiêu tại nơi này. Những bóng ma ký ức dường như đang thả bước trên những con đường mòn rải rác ánh trăng và vui vẻ hé nhìn xuyên qua những cành cây đang đu đưa trong gió - Jem và Jerry, hai cậu học trò phơi hai cẳng chân trần da rám nắng, đang câu cá dưới suối và chiên cá hồi trên cái bếp lò cũ xếp bằng đá; Nan cùng Di và Faith, với vẻ đẹp trẻ thơ đôi mắt trong veo má lúm đồng tiền; Una dễ thương và nhút nhát, Carl mải mê nghiên cứu lũ kiến và bọ, Mary Vance tốt bụng, miệng lưỡi sắc lẻm và thỉnh thoảng lại dùng tiếng lóng… cậu Walter của ngày xưa đang nằm trên bãi cỏ đọc thơ hoặc lang thang qua những miền đất tưởng tượng. Tất cả họ đều ở đó xung quanh cậu, cậu có thể nhìn thấy họ rõ ràng gần như đang nhìn Rilla vậy…. rõ ràng y như cậu từng nhìn thấy Người Thổi Sáo đang vừa thổi sáo vừa bước xuống thung lũng trong ánh chạng vạng vừa tắt. Và họ, những bóng ma nhỏ vui vẻ của ngày xưa ấy, nói với cậu, “Chúng ta là những đứa trẻ của ngày hôm qua, Walter ạ… hãy chiến đấu quả cảm vì những đứa trẻ của ngày hôm nay và ngày mai.”

“Anh đang ở đâu đấy, Walter, Rilla kêu lên, bật cười khúc khích.”Quay lại đi… quay lại đi nào.”

Walter hít một hơi dài, quay trở lại hiện thực. Cậu đứng dậy, đưa mắt ra xung quanh nhìn thung lũng xinh đẹp dưới ánh trăng, như thể khắc sâu vào trong tâm trí và trong trái tim trọn vẹn vẻ mê hoặc mà nó hằng sở hữu - những chùm lá thông lớn tối màu in bóng trên nền trời dát bạc, Tiểu Thư Trắng trang nghiêm, phép thuật xưa của dòng suối rung rinh, hai Cây Tình Nhân chung thủy, con đường mòn tinh ranh mời gọi.

“Anh sẽ nhìn thấy nó y như thế trong các giấc mơ,” cậu nói, khi xoay người rời khỏi đó.

Họ quay trở về Bên Ánh Lửa. Vợ chồng mục sư Meredith cũng đang ở đó, cùng với Gertrude Oliver - vừa từ Lowbridge đến để chào từ biệt. Mọi người đều khá vui vẻ và tươi tỉnh, nhưng không ai nhắc đến chuyện cuộc chiến tranh rồi sẽ sớm kết thúc, như họ đã từng nói khi Jem lên đường. Họ không hề đả động gì đến cuộc chiến… mặc dù họ không nghĩ về bất kỳ điều gì khác. Cuối cùng, mọi người quây quần bên cây đàn piano và hát bài tụng ca cổ, “Lạy Chúa, cứu giúp chúng con hàng bao thế kỷ trong quá khứ Niềm hy vọng của chúng con hàng bao tháng năm trong tương lai. Nơi trú ẩn cho chúng con tránh cơn dông bão Và mái nhà vĩnh viễn của chúng con.”

“Trong những tháng ngày thanh lọc tâm hồn này, tất cả chúng ta đều quay về với Chúa, Gertrude nói với John Meredith.”Trước đây, có những giai đoạn cháu không tin vào Chúa… không phải là Thiên Chúa… mà chỉ là Nguyên Nhân Đầu Tiên Vĩ Đại phi cá nhân của các nhà khoa học. Giờ cháu tin vào Người rồi… cháu phải tin… ngoài Chúa ra, ta chẳng còn gì khác để mà dựa dẫm - một cách khiêm nhường, tuyệt đối, vô điều kiện.”

” ‘Cứu giúp chúng con hàng bao thế kỷ trong quá khứ’ - ‘hôm qua, ngày nay và đời đời không hề thay đổi’,” mục sư khẽ nói. “Khi chúng ta quên Chúa. Người vẫn nhớ chúng ta.”

Sáng hôm sau, không có đám đông nào tụ tập ở ga Glen để tiễn Walter lên đường. Hiện giờ, chẳng còn hiếm hoi gì cảnh tượng một chàng trai khoác quân phục bắt chuyến tàu sáng sớm đó sau kỳ nghỉ phép cuối cùng của mình. Ngoài gia đình cậu, chỉ có những người bạn nhà mục sư có mặt tại sân ga, và cả Mary Vance nữa. Mary đã tiễn anh chàng Miller của mình lên đường tuần trước, với nụ cười quả quyết rạng ngời, và giờ đây tự cho rằng mình đã đủ tư cách để đưa ra ý kiến chuyên môn hướng dẫn cách thực hiện các cuộc chia ly như thế.

“Điều quan trọng nhất là phải mỉm cười và hành động như thể chẳng có chuyện gì hết,” cô truyền thụ kinh nghiệm cho những cư dân ở nhà Bên Ánh Lửa. “Cánh con trai ghét cảnh sướt mướt ngang với ghét thuốc độc ấy. Miller đã bảo là nếu cháu không thể kiềm chế được cơn nức nở khóc than thì đừng có lảng vảng gần ga tàu. Vậy nên cháu khóc lóc cho thỏa từ trước và đến phút chót, cháu nói với anh ấy, ‘Chúc anh lên đường may mắn nhé, Miller, và nếu trở về, anh sẽ thấy em không hề thay đổi chút nào, còn nếu anh không trở về được, em sẽ mãi mãi tự hào vì anh đã lên đường, và dù trong bất kỳ tình huống nào, cũng không được yêu cô gái Pháp nào đấy nhé.’ Miller thề rằng anh ấy sẽ không làm vậy, nhưng ta chẳng bao giờ có thể nói trước được về những cô nàng ngoại quốc hư hỏng quyến rũ ấy. Dù sao đi nữa, hình ảnh cuối cùng của cháu mà anh ấy nhìn thấy được chính là cháu đang mỉm cười hết cỡ. Eo ôi, từ lúc đó cho tới tận cuối ngày, mặt cháu có cảm giác như thể nó đã bị hồ cứng và là ủi thành một nụ cười vậy.”

Bất chấp lời khuyên và ví dụ của Mary, cô bác sĩ Blythe, vốn đã mỉm cười tiễn Jem lên đường, vẫn chẳng thể xoay xở để làm thế khi tiễn Walter. Nhưng ít nhất, không có ai khóc. Thứ Hai cũng rời khỏi cái chuồng trong kho hàng và đến ngồi xuống cạnh Walter, đập đuôi đen đét xuống thêm ga mỗi khi Walter nói chuyện với nó, và ngước nhìn lên bằng ánh mắt tràn đầy tin tưởng, như muốn nói, “Tôi biết cậu sẽ tìm thấy Jem và đưa cậu ấy về với tôi.”

“Tạm biệt nhé, bạn tôi,” Carl Meredith vui vẻ nói khi bắt buộc phải chào tạm biệt. “Hãy nhắn cánh ở ngoài đó giữ vững tinh thần nhé… chẳng mấy nữa em cũng sẽ đi theo thôi.”

“Em cũng thế,” Shirley nói ngắn gọn, chìa một bàn tay nâu ra. Bà Susan nghe thấy cậu nói thế mà tái nhợt hết cả mặt mày.

Una lặng lẽ bắt tay, nhìn cậu bằng đôi mắt xanh dương sẫm, u buồn, bâng khuâng. Nhưng mắt Una vốn lúc nào cũng đượm vẻ bâng khuâng. Walter cúi mái đầu tóc đen đẹp đẽ đang đội mũ kaki và trao cho cô nụ hôn thân ái, ấm áp của một người anh. Trước đây, cậu chưa từng hôn cô lần nào và nếu có bất kỳ ai để ý thì hẳn sẽ thấy, trong một giây phút thoáng qua, khuôn mặt của Una đã để lộ cảm xúc thật trong lòng cô. Nhưng không ai để ý hết, nhân viên tàu hỏa vừa hô lớn “tất cả lên tàu”; mọi người đều đang cố gắng tỏ ra vui vẻ. Walter quay sang phía Rilla; cô nắm tay cậu và ngước mắt lên nhìn cậu. Cô sẽ không được nhìn thấy cậu lần nào nữa, cho tới tận khi ngày mới rạng và bóng tối biến mất - và cô không biết liệu cái bình minh ấy sẽ ló dạng ở phía bên này hay bên kia ngôi mộ.

“Tạm biệt anh nhé,” cô nói.

Trên môi cô, câu nói ấy đã mất hết mọi nỗi đắng cay tích lũy qua những cuộc chia ly suốt bao nhiêu thế hệ mà thay vào đó, nó thấm đượm toàn bộ những ngọt ngào của bao tình yêu thương trải suốt bao đời của hết thảy những người phụ nữ từng yêu thương và cầu nguyện cho người mình thương mến.

“Viết thư cho anh thường xuyên nhé và hãy chăm bẵm Jims, trung thành với cuốn cẩm nang của Morgan,” Walter nhẹ nhàng nói, vì cậu đã nói hết mọi điều quan trọng vào tối hôm trước ở Thung Lũng Cầu Vồng rồi. Nhưng vào phút cuối, cậu giơ hai tay lên ôm lấy khuôn mặt cô rồi nhìn sâu vào đôi mắt đẹp của cô. “Cầu Chúa phù hộ em, Rilla-Rilla-của tôi,” cậu nói, giọng nhẹ nhàng và âu yếm. Xét cho cùng, cũng chẳng khó cho ta nếu phải chiến đấu vì một mảnh đất mang trong mình những người con gái như thế này. Cậu đứng ở thềm toa xe cuối đoàn tàu, vẫy tay chào mọi người trong lúc đoàn tàu lăn bánh rời khỏi sân ga. Rilla đứng một mình, nhưng sau đó Una Meredith đã bước tới cạnh cô, và rồi hai cô gái yêu thương cậu nhất trên đời đứng bên nhau, nắm những bàn tay lạnh giá của nhau trong lúc đoàn tàu uốn mình vòng qua khúc cua của ngọn đồi rậm rạp cây cối.

Buổi sáng hôm đó, Rilla ở dưới Thung Lũng Cầu Vồng suốt một tiếng đồng hồ nhưng không bao giờ kể cho bất kỳ ai nghe về chuyện đó; thậm chí cô cũng không viết về nó trong nhật ký; khi đã xong xuôi, cô về nhà, may quần yếm cho Jims. Buổi tối, cô tới tham dự cuộc họp của ủy ban Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên và tỏ ra cực kỳ bình tĩnh.

“Cậu sẽ chẳng bao giờ đoán được Walter chỉ vừa mới lên đường ra mặt trận ngay sáng nay thôi,” sau này Irene Howard nói với Olive Kirk. “Nhưng có những người thật sự chẳng phải dạng có cảm xúc sâu sắc gì cho cam. Tớ vẫn thường ước giá như tớ có thể nhìn nhận mọi chuyện một cách nhẹ nhàng như Rilla Blythe.”

← Ý nói Chúa là nguyên nhân đầu tiên tạo nên muôn loài và vũ trụ.

16. Hiện thực và lãng mạn

“Warsaw thất thủ rồi,” bác sĩ Blythe nói vẻ cam chịu khi mang thư báo vào nhà trong một ngày tháng Tám ấm áp.

Gertrude và cô bác sĩ Blythe rầu rĩ nhìn nhau, còn Rilla, lúc này đang dùng một cái thìa đã được tiệt trùng cẩn thận để bón cho Jims ăn theo chế độ ăn uống của Morgan, bèn đặt cái thìa vừa được nhắc đến ở trên xuống khay, chẳng buồn để ý gì đến vi trùng vi khuẩn, rồi nói, “Ôi trời ơi” bằng một tông giọng bi thảm như thể đây là một tin sét đánh ngang tại chứ không phải một kết luận đã được dự đoán từ trước dựa vào tin tức trên thư báo suốt cả tuần vừa rồi. Họ vẫn cho rằng họ tương đối sẵn sàng chấp nhận sự thất thủ của Warsaw, nhưng đến giờ thì họ đã biết, họ chỉ hy vọng hão huyền, y như từ trước đến nay vẫn thế.

“Nào, chúng ta phải vững vàng lên,” bà Susan nói. “Chuyện đó không đến nỗi kinh khủng như chúng ta vẫn tưởng đâu. Hôm qua tôi đã đọc được một bài báo dài ba cột trên tờ Herald Montreal, chứng minh rằng, xét theo quan điểm quân sự thì Warsaw không hề quan trọng chút nào. Vậy nên chúng ta cứ tin theo quan điểm quân sự đi, bác sĩ thân mến ạ.”

“Cháu cũng đọc bài báo đó, và nó đã giúp cháu được cổ vũ tinh thần vô cùng,” Gertrude nói. “Cả lúc đó lẫn bây giờ, cháu vẫn biết nó là một lời nói dối từ đầu đến cuối. Nhưng với tâm trạng hiện tại của cháu thì kể cả lời nói dối cũng vẫn là niềm an ủi, chỉ cần nó là một lời nói dối thiện ý.”

“Trong trường hợp đó, cô Oliver thân mến ạ, có lẽ các thông báo chính thức của quân Đức chính là toàn bộ những gì cô cần đấy,” bà Susan nói giọng mỉa mai. “Giờ tôi chẳng bao giờ đọc chúng nữa vì cứ đọc được một chập là tôi lại phát điên lên, đến độ chẳng thế chuyên tâm mà làm việc được. Thậm chí đến cả cái tin tức về Warsaw này cũng khiến cho tôi không còn tập trung vào các kế hoạch buổi chiều được nữa. Đúng là họa vô đơn chí. Sáng nay tôi đã làm hỏng mẻ bánh mì nướng, giờ thì Warsaw thất thủ, còn bé Kitchener thì đang nhất quyết làm cho mình mắc nghẹn đây này.”

Rõ ràng Jims đang cố gắng nuốt thìa thức ăn, kèm hết cả vi trùng vi khuẩn. Rilla máy móc giải thoát thằng bé và đang định quay trở lại với công việc bón cho Jims ăn thì một câu trần thuật vô tình của bố cô đã khiến cô sững sờ và chấn động tinh thần đến độ lần thứ hai trong ngày, cô đánh rơi cái thìa số khổ kia.

“Kenneth Ford đang ở dưới nhà Martin West bên kia cảng,” bác sĩ nói. “Trung đoàn của thằng bé đang trên đường ra mặt trận nhưng vì sao đấy nên lại bị trì hoãn ở Kingsport và Ken đã xin nghỉ phép để về đảo.”

“Hy vọng thằng bé sẽ đến thăm chúng ta,” cô bác sĩ Blythe kêu lên.

“Anh tin chắc thằng bé chỉ rảnh được một, hai ngày thôi,” bác sĩ lơ đễnh nói.

Không ai để ý thấy Rilla đang đỏ bừng mặt và run run hai bàn tay. Thậm chí đến cả những bậc phụ huynh chu đáo và thận trọng nhất cũng chẳng thể nhìn thấy hết được mọi chuyện diễn ra ngay dưới mũi họ. Lần thứ ba trong ngày, Rilla cố gắng cho chú bé Jims - nãy giờ vẫn khổ sở mãi - được ăn cho nốt bữa, nhưng tâm trí cô chỉ xoay quanh độc nhất một vấn đề: Liệu Ken có đến gặp cô trước lúc lên đường không? Cô đã không nghe thấy tin tức gì của anh một thời gian dài rồi. Có phải anh đã hoàn toàn quên mất cô rồi không? Nếu anh không đến, cô sẽ biết anh đã quên rồi. Có khi thậm chí còn có cả… một cô gái nào đó ở Toronto nữa. Tất nhiên là đúng thế rồi. Cô đúng là một cô nhóc ngốc nghếch vì cứ nghĩ mãi về anh. Cô sẽ không nghĩ đến anh nữa. Nếu anh đến thì tốt thôi. Chỉ đơn thuần xuất phát từ phép lịch sự nên anh mới ghé Bên Ánh Lửa, chào tạm biệt ngôi nhà anh vẫn thường xuyên ghé chơi. Nếu anh không đến, thế thì cũng tốt nốt. Cũng chẳng phải vấn đề to tát gì. Sẽ chẳng ai bực bội về chuyện đó. Vấn đề đã được giải quyết ổn thỏa - cô tỏ ra khá thờ ơ - nhưng trong lúc đó, Jims vẫn đang bị đút cho ăn bằng thái độ hấp tấp và cẩu thả đến độ hẳn sẽ khiến cho linh hồn Morgan tràn ngập nỗi kinh hoàng. Vốn là một đứa bé điều độ, đã quen ăn theo kiểu nuốt xong một thìa đầy sẽ từ tốn nghỉ một nhịp lấy hơi rồi mới nuốt tiếp, chính Jims cũng không thích kiểu ăn này. Thằng bé phản đối, nhưng mọi phản đối của nó đều chẳng có tác dụng gì. Rilla, xét riêng về vấn đề chăm sóc và cho trẻ con ăn, đã hoàn toàn nản lòng thoái chí rồi.

Đúng lúc đó, chuông điện thoại kêu. Điện thoại rung chuông chẳng phải là chuyện gì bất thường. Ở Bên Ánh Lửa, nó vẫn rung lên trung bình mười phút một lần. Nhưng Rilla lại đánh rơi thìa của Jims - lần này là xuống thảm - rồi lao tới chỗ điện thoại cứ như thể tính mạng của cô phụ thuộc vào việc cô đến được đó trước bất kỳ ai khác. Jims, đã cạn sạch kiên nhẫn, bèn òa lên khóc nức nở.

“A lô, Bên Ánh Lửa đấy phải không?”

“Vâng.”

“Em đấy à, Rilla?”

“Vưng… vưng.” Ôi trời, sao Jims không thể ngừng la hét chỉ một phút thôi? Tại sao chẳng có bất kỳ ai vào mà bịt miệng nó lại thế?

“Biết ai đang nói không?”

Ôi, sao cô lại không biết chứ! Sao cô lại có thể không nhận ra giọng nói này dù ở bất cứ nơi đâu… vào bất cứ lúc nào?

“Anh Ken… phải không ạ?”

“Chuẩn rồi. Anh đang ghé qua đây một lát. Tối nay anh lên nhà Bên Ảnh Lửa gặp em được chứ?”

“Tất diên rồi ạ.”

Anh ấy đã nói “em” hay “nhà em” nhỉ? Cô sẽ vặn cổ Jims ngay bây giờ cho xem… ôi, Ken đang nói gì nhỉ?

“Này, Rilla, liệu em có thể thu xếp sao cho đừng có quá nhiều người quanh đó được không? Hiểu không? Anh chẳng thể giải thích rõ hơn qua cái đường dây nông thôn khỉ gió này. Dưới này đang có đến cả chục người gọi điện ấy.”

Cô có hiểu không ấy à! Có chứ, cô hiểu. “Em sẽ cố gắng,” cô nói. “Vậy thì anh sẽ đến tầm tám giờ nhé. Tạm biệt em.”

Rilla dập máy và phi đến chỗ Jims. Nhưng cô không vặn cổ đứa trẻ đang dỗi dằn ấy. Thay vào đó, cô bế nó lên khỏi ghế, ghì nó áp sát vào mặt cô và nồng nhiệt hôn lên khuôn miệng thơm mùi sữa của nó, rồi cứ ôm nó trong vòng tay mà nhảy múa như phát rồ quanh phòng. Sau đó, Jims nhẹ cả người nhận ra Rilla đã tỉnh táo trở lại và cho nó ăn nốt bữa theo đúng chuẩn rồi dỗ cho nó chợp mắt giấc chiều bằng bài hát ru ngắn vốn được thằng bé thích nhất trần đời. Từ lúc đó cho đến cuối buổi chiều, cô khâu áo sơ-mi cho Hội Chữ Thập Đỏ và xây trong mộng tưởng một tòa lâu đài bằng pha lê, cả người run lên vì hy vọng. Ken muốn gặp cô - muốn gặp riêng cô. Chuyện này dễ thu xếp thôi. Shirley sẽ không làm phiền họ, bố mẹ sẽ đến nhà mục sư, cô Oliver chẳng bao giờ chơi trò giám sát các cô gái còn Jims hôm nào cũng ngủ khi kim đồng hồ chỉ bảy giờ kém bảy. Cô sẽ tiếp Ken trên hiên… trời sẽ sáng trăng… Cô sẽ mặc chiếc váy nhiễu trắng và bới tóc cao… đúng vậy, cô sẽ làm thế… ít nhất là thành một búi trễ ở gáy… chắc chắn mẹ không thể phản đối chuyện đó được. Ôi, thể nào cũng sẽ lãng mạn và tuyệt vời lắm! Ken sẽ nói gì đó… chắc hẳn anh ấy định nói điều gì đó, nếu không tại sao anh ấy lại đặc biệt dặn dò muốn gặp riêng cô chứ? Nếu trời mưa thì sao nhỉ… sáng nay bà Susan cứ than phiền mãi về Ông Hyde rồi! Nếu một thành viên nhiễu sự nào đó của Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên ghé qua để bàn về người dân Bỉ và vụ may áo thì sao nhỉ? Hoặc, tệ hơn hết, nếu Fred Arnold tạt qua chơi thì sao nhỉ? Thỉnh thoảng anh ta vẫn đến.

Cuối cùng thì bóng tối cũng buông xuống và đó đúng là một buổi tối lý tưởng tột độ. Hai vợ chồng bác sĩ đã đến nhà mục sư, Shirley và cô Oliver đã đi đến chỗ nào đó mà chỉ có họ mới biết, bà Susan tới cửa hàng tạp hóa để mua đồ cho gia đình, Jims thì đã lạc vào chốn mộng mơ. Rilla mặc chiếc váy nhiễu, búi cao tóc và buộc một chuỗi ngọc trai kép nhỏ lên quanh búi tóc. Rồi cô giắt một chùm hoa hồng baby màu hồng nhạt lên thắt lưng. Liệu Ken có hỏi xin cô một bông hoa hồng làm vật lưu niệm không nhỉ? Cô biết Jem đã mang theo tới chiến hào ở Flanders một bông hoa hồng đã phai màu được Faith Meredith in dấu nụ hôn và tặng cho anh vào buổi tối trước khi anh lên đường.

Rilla trông vô cùng dễ thương khi cô gặp Ken dưới bóng dây leo vấn vít ánh trăng ở hiên nhà rộng rãi. Bàn tay cô chìa ra cho anh lạnh toát và cô lo lắng đến tuyệt vọng, chỉ sợ mình nói nhịu, đến độ lời chào hỏi của cô thành ra nghiêm túc và câu nệ. Kenneth trông mới cao ráo và điển trai làm sao trong bộ đồng phục thượng úy chứ! Nó cũng khiến anh trông già dặn hẳn - già dặn quá mức đến độ Rilla phần nào cảm thấy mình thật ngốc nghếch. Chẳng phải cô thật ngớ ngẩn quá mức thì mới tưởng rằng chàng sĩ quan trẻ tuyệt vời này lại có bất cứ điều đặc biệt gì muốn nói với cô, cô nhóc Rilla Blythe của làng Glen St. Mary sao? Rất có thể xét cho cùng, cô đã không hiểu ý anh… anh chỉ đơn thuần muốn nói rằng anh không muốn có cả một đám người vây quanh rối rít lên vì anh và cố gắng tiếp đón như thể anh là một nhân vật quan trọng, giống y như người ta có lẽ đã làm ở bên kia cảng. Phải rồi, tất nhiên, ý anh chỉ có thế thôi… và cô, con nhóc ngốc nghếch, lại đi mà tưởng tượng một cách đầy tự phụ rằng anh chẳng muốn gặp ai ngoài cô hết. Và thể nào anh cũng sẽ tưởng rằng cô đã ủ mưu đẩy tất cả mọi người đi để hai người họ có thể ở riêng với nhau, rồi anh sẽ âm thầm cười nhạo cô cho xem.

“Thế này may mắn hơn nhiều so với anh hy vọng đấy,” Ken nói, ngả người về phía lưng ghế và nhìn cô bằng ánh mắt biết nói chan chứa niềm ngưỡng mộ không hề che giấu. “Anh cứ đinh ninh sẽ có ai đó lảng vảng quanh đây, trong khi anh chỉ muốn gặp mỗi em thôi, Rilla-Rilla-của-tôi ạ.”

Lâu đài mộng ảo của Rilla lại vụt hiện ra trong tầm mắt. Chắc chắn điều này đã đủ hiển nhiên rồi - chẳng cần phải quá hoài nghi về mục đích anh đến đây.

“Dạo này không có… nhiều người trong gia đình em… loanh quanh ở đây như ngày xưa nữa,” cô nói khẽ.

“Ừ, đúng vậy nhỉ,” Ken dịu dàng nói. “Jem, Walter và hai cô gái đều đang xa nhà… điều đó gây nên một khoảng trống lớn, phải không? Nhưng” - anh ngả người về phía trước cho tới khi những lọn tóc xoăn sẫm màu của anh gần như quẹt vào tóc cô - “chẳng phải thỉnh thoảng Fred Arnold vẫn cố gắng lấp đầy khoảng trống đó sao. Anh đã nghe nói thế đấy.”

Đúng lúc đó, trước khi Rilla kịp đáp lại gì, Jims bắt đầu khóc ré lên to hết cỡ trong căn phòng để mở cửa sổ ngay phía bên trên họ - Jims, từ trước đến nay hầu như chẳng bao giờ khóc giữa đêm. Hơn thế nữa, theo kinh nghiệm mách bảo Rilla, thằng bé đang khóc với một nguồn năng lượng và sinh lực cho thấy rõ nó đã nhỏ giọng khóc thút thít chẳng ai nghe thấy suốt một lúc và giờ thì đã cáu kỉnh tột độ. Một khi đã bắt đầu khóc như thế này thì Jims sẽ cứ thế mà khóc ngằn ngặt. Rilla biết rõ chẳng tác dụng gì nếu cứ ngồi yên đấy và giả vờ phớt lờ thằng bé. Nó sẽ không nín khóc; và một khi những tiếng gào thét rú rít như kia vẫn đang trôi nổi phía trên đầu ta thì đừng có mơ đến chuyện với trò gì hết. Thêm nữa, cô sợ nếu cô cứ ngồi yên để mặc một đứa bé khóc lóc như thế, Kenneth có lẽ sẽ cho rằng cô là kẻ tàn nhẫn vô cùng. Hẳn là anh không quen thuộc gì với cuốn sách vô giá của Morgan.

Cô đứng dậy. “Chắc Jims gặp ác mộng rồi. Thỉnh thoảng thằng bé vẫn bị ác mộng và lần nào cũng bị dọa cho sợ mất hồn mất vía. Anh chờ em một lát nhé.”

Rilla chạy như bay lên tầng, tương đối thật lòng ao ước giá như người ta chưa bao giờ phát minh ra những cái liễn đựng xúp. Nhưng khi Jims nhìn thấy cô và khẩn thiết giơ hai cánh tay bé bỏng ra, nghẹn ngào khóc hức hức, những giọt nước mắt lăn dài trên hai má, mọi nỗi oán giận trong cô đều bay biến hết. Xét cho cùng, đứa bé yêu quý tội nghiệp này đang kinh hoảng. Cô dịu dàng bế thằng bé lên và nhẹ nhàng đu đưa thằng bé cho tới khi tiếng thổn thức đã ngừng và đôi mắt nó đã nhắm tịt lại. Rồi cô thử đặt nó nằm trở lại trong nôi. Jims mở mắt ra và ré lên phản đối. Màn khóc lóc dỗ dành lặp đi lặp lại hai lần. Rilla dần trở nên tuyệt vọng. Cô không thể để mặc Ken một mình dưới đó thêm nữa, cô đã bỏ đi gần nửa tiếng đồng hồ rồi. Vậy nên, vẻ cam chịu, cô đi xuống dưới tầng, bế theo cả Jims, rồi ngồi xuống trên hiên. Hiển nhiên, đây quả là một tình huống tréo ngoe, khi ta ngồi nựng nịu một đứa trẻ thời chiến cứng đầu cứng cổ trong khi chàng trai trong mộng của ta đang ghé qua để chào tạm biệt trước lúc đi xa, nhưng còn biết làm gì khác nữa đâu.

Jims đang vui cực kỳ. Thằng bé thích chí vung vẩy, thò hai cái bàn chân hồng hào bé xíu ra khỏi bộ quần áo ngủ màu trắng và bật ra tiếng cười hiếm hoi. Nó đang dần trở thành một đứa trẻ rất xinh; mái tóc vàng óng xoăn thành những lon bồng bềnh mượt như tơ trên cái đầu tròn nho nhỏ, còn đôi mắt nó thật đẹp.

“Thằng bé trông xinh ra phết, nhỉ?” Ken nói.

“Ngoại hình thằng bé rất ổn,” Rilla nói, giọng cay đắng, như muốn ám chỉ rằng hầu như đó là phần tốt đẹp nhất ở thằng bé. Vốn là một đứa trẻ tinh ranh, Jims cảm nhận được bầu không khí có gì đó không ổn và nhận ra nó có nhiệm vụ phải xóa tan rắc rối. Nó bèn ngửa mặt nhìn Rilla, nở nụ cười dễ thương tột độ rồi nói, giọng rành rọt và đáng yêu, “Will… Will.”

Đây là lần đầu tiên thằng bé nói một từ gì đó, cũng như là lần đầu tiên tập nói. Rilla mừng rỡ đến độ quên béng mất mọi nỗi oán giận dành cho nó. Cô ôm hôn thằng bé, tha thứ hết cho nó. Hiểu ra rằng mình đã lấy lại được tình cảm yêu mến, Jims cuộn mình lại rúc vào sát người cô, đứng ở vị trí phù hợp để một ánh đèn từ trong phòng khách yếu ớt hắt ra vắt ngang mái tóc nó và biến mái tóc ấy thành một quầng hào quang vàng óng đậu trên ngực cô.

Kenneth ngồi im, lặng lẽ, ngắm nhìn Rilla - ngắm nhìn bóng dáng thiếu nữ mảnh mai của cô in bóng trên nền bóng tối, ngắm hai hàng lông mi dài, bờ môi chẻ, cái cằm dễ thương. Dưới ánh trăng mờ tỏ, khi cô ngồi hơi cúi đầu nhìn Jims, ánh đèn chiếu lấp lánh trên chuỗi ngọc trai của cô, cho tới khi chúng sáng lên như một vầng hào quang mảnh, anh có cảm tưởng cô không khác gì hình ảnh Đức Mẹ treo phía trên cái bàn của mẹ anh ở nhà. Anh đã cất bức chân dung ấy của cô trong trái tim và mang theo nó để đến với cảnh tượng kinh khiếp của những chiến trường nước Pháp. Anh đã dành cho Rilla Blythe một niềm cảm mến mãnh liệt kể từ cái buổi tối diễn ra vũ hội ở Bốn Làn Gió; nhưng chính vào cái lúc nhìn thấy cô ở đó, ôm bé Jims trong vòng tay, anh đã yêu cô và đồng thời cũng nhận ra tình cảm đó. Và trong suốt lúc ấy, Rilla tội nghiệp vẫn ngồi đó, thất vọng và xấu hổ, cảm thấy buổi tối cuối cùng bên Ken của cô đã bị phá hỏng và băn khoăn không biết tại sao mọi chuyện cứ luôn xảy ra trái ngược hẳn với trong sách vở. Cô cảm thấy mình quá ngớ ngẩn, chẳng dám nói năng gì. Rõ ràng Ken cũng đang thấy ghét bỏ cô tột độ, vì anh cứ ngồi đó, lặng phắc như hóa đá.

Niềm hy vọng nhất thời được hồi sinh khi Jims đã ngủ say sưa đến mức cô nghĩ cứ đặt nó nằm xuống cái ghế dài trong phòng khách cũng sẽ không sao hết. Nhưng đến lúc cô quay trở ra thì bà Susan đã ngồi trên hiên, đang nới lỏng hai sợi dây buộc mũ bon nê, với dáng vẻ của một người định ở nguyên tại chỗ một lúc nữa.

“Cháu đã đặt đứa bé của cháu đi ngủ rồi à?” bà ân cần hỏi.

Đứa bé của cháu! Thật tình, bà Susan có thể cư xử khéo léo hơn chút được không.

“Vâng,” Rilla đáp cụt lủn.

Bà Susan đặt mấy gói đồ xuống mặt bàn mây, theo kiểu nhất quyết hoàn thành nghĩa vụ của mình. Dù mệt rã rời nhưng bà vẫn phải giúp đỡ Rilla. Kenneth Ford đang ở đây, cốt để ghé thăm gia đình nhưng thật không may mọi người lại đi vắng cả, và “đứa trẻ tội nghiệp này” đã phải tiếp đãi chàng trai một mình. Nhưng bà Susan đã đến để giải cứu cô đây rồi, cho dù có mệt mỏi cỡ nào thì bà Susan cũng sẽ thực hiện cho tròn vai trò của mình.

“Ôi chao ơi, cháu đã lớn vổng lên rồi kìa,” bà nói, ngắm nhìn thân hình cao hơn mét tám khoác bộ quân phục của Ken, không mảy may kinh sợ. Đến giờ thì bà Susan đã khá quen thuộc với các bộ đồng phục kaki và ở độ tuổi sáu mươi tư này thì thậm chí, đến cả đồng phục thượng úy cũng chỉ thuần túy là một bộ trang phục chứ chẳng là gì khác cả. “Thật chẳng thể nào ngờ được bọn trẻ trưởng thành nhanh đến thế nào. Rilla đây này, đến giờ cũng đã gần mười lăm rồi đấy.”

“Cháu sắp mười bảy rồi, bà Susan,” Rilla kêu lên, có phần xúc động. Cô đã qua tuổi mười sáu trọn một tháng rồi. Bà Susan thật quá quắt.

“Dường như chỉ mới hôm qua thôi các cháu vẫn chỉ là những đứa bé,” bà Susan nói, phớt lờ sự phản đối của Rilla. “Cháu đích thực là đứa bé xinh đẹp nhất bà từng gặp đấy, Ken, mặc dù mẹ cháu đã phải vất vả ghê gớm một thời gian dài để tìm cách chữa cho cháu khỏi cái thói mút ngón tay cái. Cháu còn nhớ cái hôm bị bà tét mông không?”

“Không ạ,” Ken đáp.

“Ối chà, có lẽ tại cháu nhỏ quá, hồi đó cháu mới có bốn tuổi và đang ở đây với mẹ, và cháu cứ ngoan cố trêu chọc Nan cho tới khi con bé phát khóc. Bà đã thử đủ mọi cách cố gắng ngăn cháu lại, nhưng chẳng có tác dụng gì hết, vậy nên bà nhận thấy chỉ còn cách tét vào mông cháu thôi. Thế là bà xách cháu lên, đè cháu nằm vắt ngang đầu gối bà rồi nên cho cháu một trận ra trò. Cháu gào lên to hết cỡ nhưng sau đó thì cũng đã để cho Nan yên.”

Rilla co rúm người lại. Liệu bà Susan có mảy may ý thức được rằng bà đang nói chuyện với một sĩ quan của quân đội Canada không? Có vẻ là không rồi. Ôi, Ken sẽ nghĩ gì đây chứ?

“Bà đoán là cháu cũng chẳng nhớ cái lần bị mẹ cháu tét mông đâu,” bà Susan nói tiếp, có vẻ như tối đó đang có khuynh hướng khơi lại những ký ức tế nhị. “Bà sẽ không bao giờ, mãi mãi chẳng bao giờ quên nó được. Một tối, hồi cháu ba tuổi, mẹ cháu đưa cháu lên đây chơi, và cháu cùng Walter chơi ở vườn bếp với một con mèo con. Bà vẫn đặt một cái thùng đựng nước mưa to ở cạnh ống máng, chuyên trữ nước để làm xà phòng. Lúc đó cháu và Walter bắt đầu tranh nhau con mèo. Walter đang ở phía bên kia thùng, đứng trên một cái ghế, giữ con mèo trong tay, còn cháu thì đứng trên một cái ghế ở phía bên này thùng. Cháu với người qua cái thùng đó, túm lấy con mèo mà lôi. Cháu vẫn luôn là một chuyên gia trong chuyện muốn thứ gì là cứ tự nhiên lấy thứ đó, chẳng thèm khách sáo cho lắm. Walter giữ rất chặt và con mèo tội nghiệp kêu ré lên nhưng cháu đã lôi Walter và con mèo chới với thế rồi cả hai cháu đều mất thăng bằng và ngã vào trong cái thùng đó, cùng với cả con mèo. Nếu không phải bà đang có mặt ở đó thì cả hai cháu đã chết đuối mất rồi. Bà vội lao tới giải cứu và kéo cả ba ra khỏi đó trước khi tình hình trở nên nghiêm trọng, rồi mẹ cháu, vốn đã quan sát toàn bộ mọi việc từ cửa số trên tầng, bèn xuống nhà lôi cháu lên, trong khi cháu vẫn đang nhỏ nước tong tỏng, và cho cháu một trận tét mông nhớ đời. Ôi chao,” bà Susan nói kèm theo tiếng thở dài, “đó chính là những ngày hạnh phúc xa xưa ở Bên Ánh Lửa đấy.”

“Hắn thế rồi ạ,” Ken nói. Giọng anh có vẻ cứng nhắc và là lạ. Rilla đoán anh đang tức giận đến mức vô phương cứu chữa rồi. Trên thực tế, anh không dám nói nhiều, chỉ sợ giọng mình sẽ để lộ cái mong muốn mãnh liệt là được phá lên cười.

“Này nhé,” bà Susan nói, trìu mến nhìn cô thiếu nữ đang khổ sở, “Rilla đây chẳng mấy khi bị tét mông đâu. Hầu như lúc nào con bé cũng là một đứa trẻ ngoan ngoãn đúng chuẩn đấy. Nhưng bố nó cũng có một lần tét mông nó rồi đấy. Hồi ấy, nó lấy hai lọ thuốc viên ở phòng làm việc của cậu bác sĩ rồi thách Alice Clow xem trong hai đứa, đứa nào có thể nuốt hết thuốc trong lọ trước, và nếu bố nó mà không xuất hiện đúng lúc thì đến tối đó, hai đứa trẻ này đã biến thành xác chết rồi. Lẽ đương nhiên, ngay sau đó cả hai đứa đều ốm không nhẹ. Nhưng ngay lúc đó, cậu bác sĩ đã tét mông Rilla và cho nó một trận đến nơi đến chốn, thành ra từ đó về sau, nó chẳng bao giờ táy máy bất cứ thứ gì trong phòng làm việc của bố nó nữa. Thời nay, chúng ta nghe quá nhiều đến cái gọi là ‘kỷ luật không nước mắt’, nhưng theo ý bà, cứ tét mông một trận ra trò rồi sau đó không rầy la nhắc nhỏm gì nữa thì còn hiệu quả hơn nhiều.”

Rilla phát hoảng thầm hỏi không biết bà Susan có định kể lại mọi vụ tét mông trong gia đình cô không. Nhung bà Susan đã chấm dứt chuyện này để rẽ sang một chủ đề dễ chịu khác.

“Bà nhớ thằng nhóc Tod MacAllister bên kia cảng đã tự giết chính mình theo đúng cái cách đó đấy, ăn hết sạch một lọ thuốc gan vì cứ tưởng chúng là kẹo. Đó là một câu chuyện buồn ghê gớm. Trần đời bà chưa từng thấy một thi thể nào bé bỏng đáng yêu nhường ấy,” bà Susan nói giọng nghiêm túc. “Mẹ nó thật là quá bất cẩn khi để đống thuốc gan ấy ở chỗ thằng bé có thể với tới được, nhưng trước giờ cô ta vẫn nổi tiếng là người hay lơ là mà.”

“Bà có gặp ai ở cửa hàng không ạ?” Rilla tuyệt vọng hỏi, với niềm hy vọng mong manh có thể chuyển hướng cuộc nói chuyện của bà Susan sang những chủ đề dễ thở hơn.

“Ngoài Mary Vance ra thì chẳng có ai hết,” bà Susan nói, “và nó thì lăng xa lăng xăng chẳng khác gì con bọ chét của cái người Ai Len trong truyện xưa vậy.”

Bà Susan dùng lối so sánh mới khủng khiếp làm sao chứ! Có khi Kenneth sẽ cho rằng bà đã học được chúng từ gia đình này cũng nên!

“Cứ nghe Mary kể về Miller Douglas thì thể nào ta cũng tưởng cậu ta là chàng trai duy nhất ở làng Glen đăng lính đấy,” bà Susan nói tiếp. “Nhưng tất nhiên con bé ấy lúc nào mà chẳng thích khoe khoang khoác lác và bà phải thừa nhận là nó cũng có một số tính tốt đấy, mặc dù cái hồi nó cầm con cá tuyết khô đuổi Rilla đây chạy xuyên khắp làng cho tới khi đứa trẻ tội nghiệp này ngã lộn cổ xuống vũng bùn trước cửa hàng tạp hóa của Carter Flagg thì bà không nghĩ được như thế.”

Rilla lạnh ngắt cả người vì phẫn nộ và xấu hổ. Liệu trong quá khứ của cô còn có bất kỳ tình huống nào mất mặt hơn nữa để bà Susan có thể đào xới lên không? Còn về phần Ken, đáng lý ra anh đã có thể cười rũ rượi trước mấy câu chuyện của bà Susan, nhưng vì không muốn làm mếch lòng người hộ tống cô gái của lòng mình nên anh chỉ ngồi đó, phô bày một vẻ phi thường nghiêm túc mà trong mắt Rilla tội nghiệp thì dường như nó lại đang thể hiện sự kiêu kỳ và phật lòng.

“Tối nay, bà đã phải trả mười một xu cho một lọ mực đấy,” bà Susan phàn nàn. “Giá mực bây giờ đắt gấp đôi so với năm ngoái rồi. Có lẽ là vì Woodrow Wilson viết nhiều thư quá đấy. Bà chị họ Sophia của bà bảo rằng Woodrow Wilson đã trở thành người không giống như bà ấy kỳ vọng… nhưng đàn ông có bao giờ thành người đúng như ta kỳ vọng đâu. Bà là một gái già nên không biết gì nhiều nhặn về đàn ông và cũng chẳng bao giờ giả vờ là mình có biết, nhưng bà chị họ Sophia của bà thì nhận xét về họ rất khắt khe, mặc dù bà ta đã lấy đến hai đời chồng - mà có lẽ như thế là hơi nhiều. Ống khói nhà Albert Crawford đã bị đổ sập giữa trận bão lớn hồi tuần vừa rồi, và khi nghe thấy tiếng gạch đá lạch cạch trên mái nhà, Sophia cứ tưởng tàu bay Zeppelin đang tấn công và phát hoảng cả lên. Và cô vợ Albert Crawford bảo rằng trong hai cái đó thì cô ta thấy thà là cuộc tấn công của tàu bay Zeppelin còn hơn.”

Rilla ngồi rũ ra trên ghế như bị thôi miên. Cô biết bà Susan sẽ chỉ ngừng nói khi nào tự thấy đã nói đủ rồi và chẳng một thế lực nào trên trần thế này có thể bắt bà dừng lời sớm hơn được. Bình thường, cô rất quý bà Susan, nhưng ngay lúc này đây, cô lại thấy ghét bà bằng một mối căm ghét không đội trời chung. Lúc này đã mười giờ rồi. Chẳng mấy chốc Ken sẽ phải đi thôi… những thành viên khác trong gia đình cũng sắp về nhà… mà cô thì thậm chí không có lấy một cơ hội để giải thích cho Ken biết rằng Fred Arnold đã chẳng lấp được chỗ trống nào trong cuộc đời cô và mãi mãi sẽ chẳng bao giờ có thể. Tòa lâu đài rực rỡ sắc cầu vồng chỉ còn là một đống đổ nát quanh cô.

Cuối cùng Kenneth cũng đứng dậy. Anh đã nhận ra chừng nào anh còn ở đây thì bà Susan sẽ không rời đi đâu hết, mà anh còn phải đi bộ ba dặm đường về nhà Martin West bên kia cảng. Anh băn khoăn không biết có phải Rilla đã dụ bà Susan làm thế này vì không muốn một mình với anh, để anh không có cơ hội nói điều gì đó không hợp tai người yêu của Fred Arnold. Rilla cũng đứng dậy, im lặng tiễn anh qua hết hiên nhà. Họ dừng lại ở đầu hiện một lát, Ken đứng ở bậc thềm phía dưới. Bậc thềm lún một nửa xuống đất và cây bạc hà đã mọc rậm rịt xung quanh, phủ cả lên mép thềm. Vốn thường xuyên bị giẫm đạp dưới không biết bao nhiêu bàn chân qua lại, bụi bạc hà chẳng chút kiêng kỵ mà cứ thế lan tỏa tinh chất ra xung quanh và mùi hương hăng nồng giăng mắc trong không trung, bao lấy họ như một phúc lành vô hình, câm lặng. Ken ngước nhìn Rilla, mái tóc cô tỏa sáng dưới ánh trăng và đôi mắt cô là hai cái hồ đong đầy sự quyến rũ. Bỗng dưng, anh cảm thấy chắc chắn rằng chẳng có chút sự thật nào trong câu chuyện đồn đoán về Fred Arnold ấy.

“Rilla,” anh đột ngột nói, bằng giọng thì thầm căng thẳng, “em là người đáng yêu nhất trên đời.”

Rilla đỏ mặt và nhìn bà Susan. Ken cũng nhìn sang, thấy bà Susan đã quay lưng lại với họ. Anh bèn vòng tay ôm Rilla vào lòng và hôn cô. Đây là lần đầu tiên trong đời, Rilla được hôn. Cô cứ tưởng cô sẽ phải lấy làm phản cảm, nhưng hóa ra lại không. Thay vào đó, cô bẽn lẽn thoáng nhìn vào đôi mắt thiết tha của Kenneth và ánh mắt cô chính là một nụ hôn.

“Rilla-Rilla-của-tôi ơi,” Ken nói, “hãy hứa với anh rằng em sẽ không để cho bất kỳ người nào khác hôn em cho tới khi anh quay trở về nhé?”

“Vâng,” Rilla nói, run rẩy và xúc động.

Bà Susan đã xoay người lại. Ken thả tay khỏi vòng ôm và bước xuống lối đi bộ.

“Tạm biệt em,” anh nói, giọng tự nhiên. Rilla nghe thấy chính mình cũng nhắc lại câu nói ấy bằng giọng tự nhiên không kém. Cô đứng đó, dõi nhìn theo trong lúc anh bước dọc lối đi, ra khỏi cổng và đi xuôi con đường. Khi rừng linh sam đã che lấp bóng anh tránh khỏi tầm nhìn của cô, cô bất thần kêu lên, “Ôi” bằng giọng nghẹn ngào vào lao về phía cổng, những cây cối nở hoa thơm ngát trên đường chạy níu lấy tà váy cô. Rướn người qua cổng, cô nhìn thấy Kenneth đang hối hả bước trên đường, băng qua những bóng cây và ánh trăng đang chắn ngang đường đi, dáng người cao ráo, thẳng tắp của anh in thành một bóng xám giữa ánh trăng sáng rực rỡ. Đến khúc rẽ, anh dừng lại, ngoài nhìn về phía sau và thấy cô đang đứng giữa khóm loa kèn trắng vươn cao bên cổng. Anh vẫy tay, cô vẫy tay, rồi anh biến mất qua khúc rẽ.

Rilla đứng đó một lúc, chăm chăm phóng tầm mắt vượt qua những cánh đồng dát bạc chìm trong màn sương. Cô từng nghe mẹ nói rằng mẹ rất thích những khúc ngoặt trên đường - chúng vô cùng hấp dẫn, đầy cám dỗ. Rilla nghĩ cô căm ghét chúng. Cô đã chứng kiến Jem cùng Jerry rẽ vào một khúc ngoặt trên đường, biến mất khỏi tầm mắt cô… sau đó đến lượt Walter… rồi giờ là Ken. Hai người anh, một người bạn và một người thương… Tất cả bọn họ đều đã ra đi và, rất có thể, chẳng bao giờ quay trở lại. Ấy vậy nhưng Người Thổi Sáo vẫn thổi sáo và điệu múa tử thần vẫn không dừng lại.

Khi Rilla chậm chạp quay trở vào nhà, bà Susan vẫn đang ngồi bên chiếc bàn trên hiên và bà khịt mũi đầy vẻ ám muội.

“Bà vẫn đang nhớ đến những ngày xưa ở Ngôi Nhà Mơ ước, Rilla yêu dấu ạ, hồi bố mẹ của Kenneth còn đang tán tỉnh nhau, Jem thì vẫn còn bé tí, và cháu thì vẫn chưa chào đời, thậm chí còn chưa ai ngờ tới sự hiện hữu của cháu. Câu chuyện tình yêu của họ lãng mạn lắm đấy, còn cô ấy và mẹ cháu rất thân thiết với nhau. Nghĩ mà xem, bà thế mà lại còn sống đến lúc chứng kiến con trai cô ấy lên đường ra mặt trận. Cứ như thế không có chuyện này thì trước đây cô ấy vẫn còn chưa đủ rắc rối trong đời vậy! Nhưng chúng ta phải dũng cảm lên để vượt qua cái tao đoạn này.”

Toàn bộ cơn giận dữ Rilla dành cho bà Susan đã tan biến hết. Khi nụ hôn của Ken vẫn còn bỏng cháy trên đôi môi và ý nghĩa diệu kỳ của lời hứa hẹn anh đòi hỏi vẫn đang khuấy động cả trái tim lẫn tâm hồn cô, Rilla chẳng tài nào có thể giận dữ với bất kỳ ai. Cô đặt bàn tay trắng bóc mảnh khảnh của mình vào trong bàn tay nâu chai sạn của bà Susan rồi siết thật chặt. Bà Susan là một người thân già cả trung thành sẵn sàng hy sinh cả tính mạng vì bất cứ ai trong số họ.

“Cháu mệt rồi, Rilla yêu quý ạ, và cháu phải đi ngủ đi thôi,” bà Susan nói, vỗ vỗ lên bàn tay cô. “Bà để ý thấy tối nay cháu mệt quá, đến độ chẳng nói năng được gì cả. Bà rất mừng vì đã về nhà kịp lúc để hỗ trợ cháu. Đúng là phiền hà quá thể khi phải cố gắng tiếp đãi đám trai trẻ trong khi cháu chẳng quen thuộc gì với việc ấy.”

Rilla bế Jims lên trên tầng và trèo lên giường đi ngủ, nhưng trước đó, cô ngồi một lúc lâu bên cửa sổ, xây dựng lại tòa lâu đài cầu vồng, thêm vào cho nó mấy cái mái vòm và tháp canh.

“Không biết,” cô tự nhủ với mình, “có phải thế là mình đã đính hôn với Kenneth Ford hay không nữa.”

17. Tuần lại tuần ì ạch trôi qua

Rilla đọc bức thư tình đầu tiên của cuộc đời trong nơi ẩn náu rợp bóng linh sam giữa Thung Lũng Cầu Vồng, và bức thư tình đầu đời của một cô gái, cho dù những người lớn tuổi hơn có thể cảm thấy nó tẻ nhạt đến mức nào đi chăng nữa, thì vẫn là một sự kiện vô cùng lớn lao đối với các cô cậu tuổi hoa. Sau khi trung đoàn của Kenneth rời khỏi Kingsport, hai tuần lễ tiếp theo trôi qua trong tâm trạng bồn chồn đến nhức nhối trong lòng, và khi giáo đoàn hát ở nhà thờ vào các tối Chủ nhật, “Ôi, xin hãy lắng nghe khi chúng con kêu cầu Người Vì những người gặp hiểm nguy trên biển cả,“

Rilla không tài nào giữ giọng bình thường được, vì mỗi khi những lời lẽ ấy cất lên, đều kéo theo trong tâm trí một hình ảnh sống động kinh khủng, về một chiếc tàu ngầm đang bị nhấn chìm dưới những con sóng tàn nhẫn, giữa những tiếng kêu gào vật lộn của những con người sắp chết đuối. Rồi sau đó, tin tức được truyền về, cho biết trung đoàn của Kenneth đã an toàn đến Anh; và giờ đây, cuối cùng, bức thư của anh cũng tới. Bức thư mở đầu bằng những lời lẽ khiến Rilla nhất thời đắm chìm trong niềm hạnh phúc vô bờ và kết thúc bằng một đoạn văn khiến cô đỏ phừng phừng hai má vì bất ngờ, kích động và vui mừng. Giữa phần mở đầu và kết thúc ấy, nó chỉ đơn thuần là một bức thư giọng điệu vui vẻ, cất chứa rất nhiều tin tức chẳng khác gì lá thư Ken có thể viết cho bất kỳ ai khác, nhưng vì phần mở đầu và kết thúc ấy mà suốt mấy tuần liền, tối nào đi ngủ, Rilla cũng đặt nó xuống bên dưới gối, thỉnh thoảng tỉnh giấc giữa đêm, cô lại chuồi ngón tay xuống dưới để chạm vào nó, và cô ấp ủ một mối thương cảm âm thầm mỗi khi nhìn những cô gái khác chẳng bao giờ được người trong lòng viết cho bất kỳ thứ gì thú vị và tuyệt vời bằng một nửa thế. Việc Kenneth là con trai của một tiểu thuyết gia nổi tiếng chẳng phải chỉ là để cho có. Anh “có cách” diễn tả sự vật sự việc bằng một số từ ngữ sâu sắc, ý nghĩa dường như truyền tải nhiều thông điệp hơn xa cái vỏ ngoài của chúng, và nhờ đọc rất nhiều nên chẳng bao giờ trở nên nhạt nhẽo, kém duyên hay ngô nghê. Từ Thung Lũng Cầu Vồng về nhà, Rilla cứ như đang bay chứ không phải đang đi bộ.

Nhưng vào mùa thu năm ấy, những giây phút cổ vũ tinh thần như thế rất hiếm hoi. Quả thật, vào tháng Chín, một hôm, họ nhận được tin mừng, quân Đồng Minh đã giành được một thắng lợi quan trọng ở phía Tây, và bà Susan chạy ra kéo cờ lên - lần đầu tiên bà kéo cờ kể từ khi phòng tuyến của quân Nga bị chọc thủng và cũng là lần cuối cùng bà kéo cờ trước khi họ bước vào nhiều tháng trời tối tăm ảm đạm.

“Có vẻ như cuối cùng thì Cú Huých Mạnh cũng đã bắt đầu rồi, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà kêu lên, “và chẳng mấy chốc, chúng ta sẽ được chứng kiến kết thúc của quân Đức. Đến Giáng sinh năm nay, các chàng trai của chúng ta sẽ về nhà thôi. Hoan hô!”

Ngay lúc cất tiếng hoan hô, bà Susan đã thấy xấu hổ thay cho chính mình vì đã làm thế, và bà nhún nhường xin lỗi vì cái hành động bột phát chỉ hợp với cánh thanh niên ấy. “Nhưng thật tình, cô bác sĩ thân yêu ạ, tin vui này khiến tôi choáng váng hết cả đầu óc, sau cả một mùa hè kinh khủng toàn những thất bại của quân Nga và những thiệt hại ở chiến dịch Gallipoli.”

“Tin vui!” cô Oliver cay đắng nói. “Cháu không biết liệu những phụ nữ có người thân đã phải chết vì nó có gọi đó là tin tốt hay không. Chỉ vì những người đàn ông của chúng ta không góp mặt ở khu vực mặt trận đó mà chúng ta lại đang hoan hỉ như thể chiến thắng chẳng phải trả giá bằng mạng sống nào.”

“Nào, cô Oliver thân mến, đừng có nhìn nhận sự việc theo chiều hướng đó,” bà Susan phản đối. “Dạo gần đây chúng ta đâu có nhiều cái cớ để mà được hoan hỉ, ấy vậy nhưng người ta vẫn bị giết chết y như thế đấy thôi. Đừng có biến mình trở nên suy sụp như bà Sophia tội nghiệp chứ.”

Trong mùa thu ảm đạm ấy, thái độ bị quan của bà Sophia đã bị đẩy lên đến mức tối đa, và ngay cả bà Susan, vốn vẫn luôn là một bà cụ lạc quan vô phương cứu chữa, cũng khó có thể tỏ ra vui vẻ được. Khi Bulgaria đứng chung hàng ngũ với Đức, bà Susan chỉ nhận xét đầy khinh miệt, “Lại thêm một đất nước nữa nóng lòng được nhận thất bại.” Nhưng cái mớ bòng bong ở Hy Lạp lại khiến bà lo lắng đến độ năng lực giữ bình tĩnh không đủ giúp bà bình thản chịu đựng được.

“Constantine xứ Hy Lạp có vợ người Đức đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ, và cái thực tế đó bóp nát hy vọng rồi. Cứ thử nghĩ mà xem, tôi mà lại có ngày quan tâm đến chuyện Constantine xứ Hy Lạp lấy vợ kiểu gì cơ đấy! Người đàn ông khốn khổ đó vẫn bị vợ nắm trong lòng bàn tay và đối với bất kỳ người đàn ông nào thì như thế cũng chẳng hay ho gì. Tôi là một gái già và một gái già thì buộc phải tự lập, nếu không sẽ bị bắt nạt cho tơi tả. Nhưng nếu tôi mà là một phụ nữ có chồng, cô bác sĩ thân yêu ạ, thì tôi sẽ thật nhu mì và nhún nhường. Theo ý tôi, cái cô nàng Sophia xứ Hy Lạp này đúng là xảo quyệt.”

Bà Susan vô cùng giận dữ khi nghe tin thủ tướng Venizelos đã gặp thất bại.

“Nếu có thể thì tôi sẵn sàng tét mông Constantine một trận rồi sau đó phạt nặng ông ta,” bà kêu lên chua chát.

“Ôi, cô Susan ơi, cô làm cháu ngạc nhiên đấy,” bác sĩ nói, nhăn mặt lại. “Cô không quan tâm đến phép lịch sự sao? Cứ việc phạt nặng ông ta kiểu gì cũng được, nhưng nhớ trừ vụ tét mông ra nhé.”

“Nếu hồi còn nhỏ ông ta bị tét mông đâu ra đấy thì bây giờ có lẽ ông ta đã sáng suốt hơn rồi,” bà Susan bật lại. “Nhưng tôi đoán là các hoàng tử chẳng bao giờ bị tét mông cả, thật đáng tiếc. Theo tôi hiểu thì quân Đồng minh đã gửi tối hậu thư cho ông ta rồi. Tôi chỉ muốn nói với họ rằng để lột da một con rắn như Constantine thì không thể chỉ dựa vào các tối hậu thư được đâu. Có lẽ sự phong tỏa của quân Đồng minh sẽ nhồi được chút thông minh vào đầu óc ông ta; nhưng tôi nghĩ muốn làm thế thì cũng mất chút thời gian, mà trong lúc chờ đợi thì Serbia tội nghiệp sẽ thành ra như nào đấy chứ?”

Họ đã thấy Serbia thành ra như thế nào, và trong suốt quãng thời gian ấy, bà Susan gần như không thể chịu đựng nổi. Trong cơn tức giận, bà mắng mỏ hết thảy mọi thứ và mọi người, chỉ trừ Kitchener, và bà tấn công kịch liệt tổng thống Wilson tội nghiệp.

“Nếu ông ta hoàn thành bổn phận của mình mà tham chiến từ lâu thì chắc hẳn chúng ta đã chẳng phải chứng kiến cảnh hỗn loạn như này ở Serbia,” bà thừa nhận.

“Để một nước lớn với thành phần dân cư đa dạng như Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đâm đầu vào chiến tranh thì là một vấn đề nghiêm trọng lắm, cô Susan ạ,” bác sĩ nói, thỉnh thoảng anh vẫn lên tiếng bảo vệ ngài tổng thống, không phải vì anh cho rằng Wilson đặc biệt cần được bảo vệ gì, mà chỉ xuất phát từ một sở thích tinh quái là được trêu chọc bà Susan.

“Có thể, cậu bác sĩ thân mến ạ… có thể là thế! Nhưng điều đó lại nhắc tôi nhớ đến câu chuyện xưa về cô gái đã kể với bà mình rằng cô ta sắp lấy chồng. ‘Kết hôn là một chuyện rất nghiêm trọng đấy,’ bà cụ nói. ‘Vâng, nhưng không kết hôn thì còn là chuyện nghiêm trọng hơn,’ cô gái đáp. Và tôi có thể xác nhận điều đó dựa trên chính kinh nghiệm của mình, cậu bác sĩ thân yêu ạ. Và tôi nghĩ đối với đám dân Yankee ấy thì việc họ đứng ngoài cuộc chiến tranh còn nghiêm trọng hơn nhiều so với việc họ tham chiến. Tuy nhiên, mặc dù chẳng biết gì nhiều nhặn về họ, theo ý tôi thì rồi chúng ta sẽ thấy, cho dù có Woodrow Wilson hay không có Woodrow Wilson, họ cũng sẽ bắt đầu hành động thôi, một khi họ đã mở mắt ra mà thấy được rằng cuộc chiến tranh này không phải là một trường học hàm thụ.”

Một buổi chiều tối tháng Mười vàng vọt, lộng gió, Carl Meredith lên đường. Cậu đã ghi danh nhập ngũ vào sinh nhật mười tám tuổi. John Meredith tiễn cậu đi với vẻ mặt nghiêm trang. Hai người con trai của ông đã đi rồi… giờ chỉ còn lại độc nhất Bruce bé bỏng. Ông yêu thương Bruce và mẹ cậu bé tha thiết, nhưng Jerry và Carl là hai người con trai từ cuộc hôn nhân thời trẻ của ông và Carl là đứa duy nhất trong số các con ông được thừa hưởng đôi mắt của Cecilia. Khi đôi mắt phía trên bộ đồng phục của Carl nhìn ông chan chứa tình yêu thương, vị mục sư xanh xao đột nhiên nhớ lại cái ngày ông định lấy roi đánh Carl, lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng trong đời. Đó là lần đầu tiên ông nhận ra đôi mắt Carl giống mắt Cecilia đến nhường nào. Giờ đây, ông lại nhận thấy điều đó một lần nữa. Liệu ông có bao giờ còn được thấy đôi mắt của người vợ quá cố nhìn ông từ trên khuôn mặt người con trai không? Chàng trai ấy mới điển trai, trong sáng và dễ thương làm sao chứ! Mới vừa hôm qua thôi, Carl vẫn còn là một cậu nhóc đi săn lùng bọ ở Thung Lũng Cầu Vồng, mang theo bọn thằn lằn lên giường đi ngủ và khiến cả làng Glen xôn xao vì cái tội mang ếch đến lớp giáo lý. Chẳng hiểu sao, dường như chẳng hề… đúng đắn chút nào khi cậu lại trở thành một “người đủ tiêu chuẩn sức khỏe” khoác bộ đồng phục kaki. Tuy nhiên, John Meredith không hề cất lời can gián khi Carl nói với ông rằng cậu phải đi.

Rilla cảm nhận một cách sâu sắc sự ra đi của Carl. Họ vẫn luôn là hai người bạn chí thân và hợp cạ. Cậu chỉ lớn hơn cô chút xíu và hai người họ đã cùng nhau trải qua thời thơ dại ở Thung Lũng Cầu Vồng. Trên đường chầm chậm đi bộ về nhà, cô nhớ lại hết thảy những trò tinh quái và những cuộc phiêu lưu họ đã trải qua cùng nhau thời xa xưa. Vầng trăng tròn vành vạnh nhòm qua những đám mây đang lao vùn vụt, bất thần đổ ụp xuống nhân gian những dòng ánh sáng huyền bí, những đường dây điện thoại reo lên một âm thanh chói tai kỳ dị trong gió, và những khóm cúc hoàng anh già nua, tàn úa vươn cao trong các góc hàng rào điên cuồng lắc lư vẫy gọi như thể một nhóm phù thủy già đang dệt nên những câu thần chú xấu xa. Ngày xưa, vào một buổi tối y như buổi tối hôm nay, thể nào Carl cũng sẽ đến nhà Bên Ánh Lửa và huýt sáo gọi cô ra cổng. “Làm một chuyến vui chơi dưới trăng đi, Rilla ơi,” cậu rủ, rồi hai người sẽ tung tăng chạy tới Thung Lũng Cầu Vồng. Rilla không bao giờ sợ đám sâu bọ côn trùng của cậu, mặc dù cô nhất quyết tránh xa bọn rắn. Họ từng trò chuyện với nhau về hầu như mọi thứ trên đời và thường bị trêu chọc ghép đôi với nhau ở trường, nhưng một tối hồi cả hai tầm mười tuổi, đôi bạn đã long trọng hứa với nhau, bên con suối lâu đời ở Thung Lũng Cầu Vồng, rằng họ sẽ không bao giờ cưới nhau. Hôm đó ở trường, Alice Clow đã “gạch” tên của hai người trên tấm bảng viết của nó với ý rằng “cả hai đã kết hôn”. Hai người bạn không thích cái ý tưởng này chút nào, vậy nên đã dẫn đến lời thề chung ở Thung Lũng Cầu Vồng. Không có một chút xíu cái gì kiểu như phòng ngừa. Rilla bật cười khi nhớ đến ký ức ngày xưa ấy, và rồi thở dài. Đúng ngày hôm đó, một bản tin trên tờ báo London nào đấy đã đăng cái tuyên bố vui vẻ rằng “hiện tại là thời điểm u tối nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu”. Tình hình vốn đã u tối lắm rồi, và Rilla thiết tha mong mỏi cô có thể làm được một điều gì đó thay vì chỉ biết đợi chờ và làm việc tại nhà, trong khi cứ ngày từng ngày, những chàng trai Glen cô quen biết đều đã lên đường ra trận. Giá như là con trai, cô sẽ khoác bộ quân phục hối hả cất bước bên cạnh Carl để tiến về mặt trận phía Tây! Trong cơn bột phát của tình cảm lãng mạn khi Jem lên đường, cô cũng từng ước ao điều đó, tuy nhiên, có lẽ, không thật lòng mong muốn như vậy. Giờ thì cô thật lòng muốn thế. Có nhiều khi, cô dường như không thể chịu đựng nổi khi chờ đợi ở quê nhà, trong sự an toàn và thoải mái.

Vầng trăng hân hoan nhảy bật ra xuyên qua một đám mây đen kịt và bóng tối cùng ánh bạc rượt đuổi nhau trong những con sóng bao trùm khắp làng Glen. Rilla nhớ lại một buổi tối rực rỡ ánh trăng hồi còn nhỏ, cô từng nói với mẹ, “Mặt trăng giống y như một khuôn mặt buồn rầu, ủ rũ.” Giờ cô vẫn nghĩ nó giống như thế - một khuôn mặt đau khổ, tiều tụy, như thể nó đang nhìn xuống những cảnh tượng kinh khủng. Nó đã nhìn thấy gì trên mặt trận phía Tây? Trong Serbia đổ nát? Trên Gallipoli chìm trong mưa bom bão đạn?

“Cháu phát ốm với sự giày vò kinh khủng vì lo âu căng thẳng này rồi, khi mà ngày nào cũng mang đến một nỗi kinh hoàng mới hoặc mang theo nỗi sợ hãi khi nghĩ đến nó,” cô Oliver nói ngày hôm đó, trong một lần hiếm hoi bột phát tâm trạng mất kiên nhẫn. “Không, đừng nhìn cháu bằng ánh mắt khiển trách như thế, cô Blythe ạ. Hôm nay, cháu chẳng có chút xíu lòng dũng cảm nào đâu. Cháu đã suy sụp rồi. Cháu ước gì nước Anh cứ mặc kệ Bỉ ra sao thì ra… cháu ước gì Canada chưa từng cử bất cứ một người đàn ông nào đi… cháu ước gì chúng ta đã trói chặt những người đàn ông của mình vào váy và không thả cho một ai đi hết. Ôi… nửa tiếng đồng hồ nữa thôi cháu sẽ thấy hổ thẹn vì chính mình… nhưng ngay giây phút này đây, cháu đang hoàn toàn thật lòng cảm thấy như thế. Quân Đồng minh sẽ không bao giờ đầu hàng chứ?”

“Lòng kiên nhẫn là một con ngựa mệt mỏi, nhưng nó vẫn từ từ tiến về phía trước,” bà Susan nói.

“Trong khi đó những chiến mã ở Armageddon thì lao ầm ầm, giày xéo lên trái tim chúng ta,” cô Oliver vặn lại. “Bà Susan ơi, hãy nói cho cháu biết với… bà có bao giờ… bà đã có khi nào… rơi vào trong trạng thái cảm xúc khiến bà phải hét lên… hoặc chửi rủa… hoặc đập phá gì đó… chỉ bởi vì sự đau khổ của bà đã lên đến cái mức khiến cho bà không thể chịu đựng nổi?”

“Tôi chưa bao giờ chửi rủa hay muốn chửi rủa, cô Oliver thân mến ạ, nhưng tôi phải thừa nhận rằng,” bà Susan nói, với dáng vẻ của một người quyết tâm thú nhận dứt khoát một lần cho xong, “có một vài dịp, tôi thấy nhẹ hết cả lòng khi được đóng sầm cửa thật mạnh.”

“Bà không nghĩ rằng đó cũng là một kiểu chửi rủa hay sao, bà Susan? Có gì khác nhau giữa việc hằn học đóng sầm cửa với việc nói khốn…”

“Cô Oliver thân mến ơi,” bà Susan ngắt lời, đánh liều hạ quyết tâm cứu thoát Gertrude khỏi chính bản thân cô, nếu như con người quả có năng lực làm như thế thật, “cô đã mệt mỏi rã rời, tâm trí rệu rã cả rồi… mà cũng chẳng tránh được, khi phải dạy dỗ đám trẻ ngỗ ngược ấy cả ngày, rồi đến lúc về nhà lại nhận được những tin xấu về chiến tranh nữa. Nhưng cô cứ lên tầng nằm nghỉ đi, rồi tôi sẽ mang lên cho cô một cốc trà nóng và khoanh bánh mì nướng, vậy là chẳng mấy chốc cô sẽ chẳng còn muốn đóng sầm cửa hay chửi rủa nữa đâu.”

“Bà Susan ơi, bà đúng là một con người thánh thiện… một viên ngọc quý trong số những người mang tên Susan! Nhưng, bà Susan ơi, sẽ nhẹ nhõm lắm lắm… nếu như chỉ cần được nói thật nhẹ nhàng, thật khẽ, chỉ một từ khốn…”

“Tôi cũng sẽ mang thêm một chai nước nóng để dành cho hai cái gan bàn chân của cô,” bà Susan kiên quyết ngắt lời, và sẽ chẳng có gì nhẹ nhõm khi nói cái từ mà cô đang nghĩ đến đâu, cô Oliver ạ, cô có thể tin chắc như thế.”

“Chà, trước hết cháu cứ thử chai nước nóng đã vậy,” cô Oliver nói, ân hận vì đã trêu chọc bà Susan, và bỏ lên trên gác, khiến bà Susan nhẹ hết cả lòng. Bà Susan vừa đổ đầy nước nóng vào chai vừa lắc đầu e ngại. Cuộc chiến tranh hiển nhiên đã khiến cho lối cư xử chuẩn mực trở nên lỏng lẻo ghê gớm. Phải thừa nhận rằng chính cô Oliver đây cũng đã bắt đầu đến cái ngưỡng nói năng báng bổ rồi.

“Chúng ta phải làm sao cho máu cô ấy lưu thông lên não bình thường,” bà Susan nói, “và nếu cái chai này không hiệu quả thì tôi sẽ xem liệu đắp thuốc bột mù tạt có làm được gì không.”

Gertrude đã hồi phục sức khỏe và lại tiếp tục nhịp sống thường lệ. Ngài Kitchener đã tới Hy Lạp, vậy nên bà Susan tiên đoán rằng chẳng mấy mà Constantine sẽ thay đổi thái độ thôi. Thủ tướng Anh Lloyd George bắt đầu chất vấn quân Đồng minh về những vấn đề liên quan đến súng ống, trang thiết bị, và bà Susan bảo ta sẽ còn nghe nói về Lloyd George nữa. Những người lính dũng cảm của quân đội Úc và New Zealand đã rút lui khỏi Gallipoli và bà Susan dè dặt tán thành hành động này. Cuộc vây hãm Kut-El-Amara đã bắt đầu và bà Susan miệt mài nghiên cứu những tấm bản đồ vùng Lưỡng Hà, đồng thời mắng mỏ hết lời quân Thổ. Henry Ford đã lên đường đến châu Âu và bà Susan không tiếc lời kịch liệt chế giễu, phê phán ông. Sir John French bị Sir Douglas Haig thay thế và bà Susan phát biểu, đậm vẻ hoài nghi, rằng đang ở giữa dòng mà lại đi thay ngựa thì đúng là chẳng khôn ngoan chút nào. Trên cái bàn cờ khổng lồ ấy, cho dù quân vua, quân tịnh hay tốt có đi nước nào thì cũng không thoát khỏi sự theo dõi của bà Susan, vốn trước đây chỉ đọc duy nhất các kỳ ký sự Glen St. Mary. “Từng có thời,” bà rầu rĩ nói, “tôi chẳng quan tâm đến bất cứ chuyện gì xảy ra bên ngoài địa phận đảo Hoàng Tử Edward, còn bây giờ thì một ông vua chẳng thể lên cơn đau răng ở Nga hay Trung Quốc mà lại không khiến tôi lo lắng. Theo lời cậu bác sĩ thì có lẽ nó giúp mở rộng tâm trí ta thật, nhưng nó lại khiến các cảm xúc của ta bị tổn thương ghê gớm.”

Khi một Giáng sinh nữa lại đến, bà Susan không bày biện bất kỳ chỗ trống nào trên bàn tiệc hết. Hai cái ghế trống đã vượt quá sức chịu đựng thậm chí là của bà Susan, vốn hồi tháng Chín vẫn đinh ninh rằng sẽ chẳng có cái ghế nào bị bỏ không.

“Đây là Giáng sinh đầu tiên anh Walter vắng nhà,” tối đó Rilla viết vào nhật ký. “Anh Jem vẫn thường không có mặt ở nhà vào dịp Giáng sinh vì phải đến Avonlea, nhưng anh Walter thì chưa bao giờ. Hôm nay mình đã nhận được hai lá thư của Ken và của anh ấy. Họ vẫn đang ở Anh nhưng đoán chừng sẽ rất sớm góp mặt các chiến hào thôi. Và đến lúc đó… nhưng mình đoán là bằng cách nào đó, nhà mình sẽ có thể chịu đựng được chuyện đấy thôi. Với mình, điều kỳ lạ nhất trong tất cả những điều kỳ lạ đã xảy ra kể từ năm 1914 đến nay, ấy là chúng mình đã học được cách để chấp nhận những chuyện mà trước đây chúng mình chưa bao giờ ngờ là lại có thể chịu đựng được… học được cách tiếp tục sống như một lẽ đương nhiên. Mình biết anh Jem và anh Jerry giờ này đang ở trong các chiến hào… biết rằng Ken và anh Walter cũng sẽ sớm đến đó thôi… rằng nếu có ai trong số họ không quay trở về thì mình sẽ tan nát cõi lòng mất… ấy vậy nhưng mình vẫn tiếp tục sống và làm việc và lên kế hoạch… đúng vậy đấy, và thậm chí thỉnh thoảng còn tận hưởng cuộc sống nữa cơ. Có những lúc cả nhà cũng được vui vẻ thực sự bởi vì, chỉ riêng những lúc đó thôi, chúng mình chẳng nghĩ ngợi gì đến mọi chuyện nữa và rồi sau đó… chúng mình nhớ ra… và cái việc quên rồi nhớ lại ấy còn kinh khủng hơn cả việc nhớ đến nó thời thời khắc khắc.

“Hôm nay trời tối sầm, mây dày đặc, và buổi tối, nói theo lời cô Gertrude, trời dông gió đủ mức làm hài lòng bất kỳ tiểu thuyết gia nào đang tìm kiếm chất liệu phù hợp cho một vụ giết người hay một cuộc bỏ nhà đi theo tiếng gọi của tình yêu. Nước mưa chảy thành dòng trên ô kính cửa sổ, trông chẳng khác gì những dòng nước mắt chảy dài trên mặt, còn gió thì rú rít xuyên qua khoảng rừng phong.

“Nhìn theo cách nào đi chăng nữa thì hôm nay cũng không phải một ngày Giáng sinh dễ chịu. Nan bị đau răng còn bà Susan bị đau mắt đỏ, đã thế bà ấy lại còn cư xử kỳ cục và chẳng ra cái thể thống gì cả, cốt đánh lừa cả nhà để mọi người nghĩ rằng không phải bà ấy đang bị đau mắt, trong khi đó Jims bị cảm nặng suốt cả ngày, và mình chỉ sợ thằng bé bị viêm phế quản. Từ hồi tháng Mười đến giờ, nó đã bị viêm phế quản hai lần rồi. Lần đầu tiên, mình sợ gần chết, vì cả bố lẫn mẹ đều không có nhà - theo mình thấy thì dường như bố quả thật lúc nào cũng vắng mặt mỗi khi có ai đó trong nhà bị ốm. Nhưng bà Susan vẫn tỉnh như ruồi và biết rõ cần phải làm gì, vậy là đến sáng hôm sau thì Jims khỏe lại. Đứa trẻ đó lúc thì đáng yêu vô cùng, lúc lại khiến ta phát bực. Nó đã một tuổi bốn tháng rồi, đã chập chững bước đi khắp nơi và biết nói một vài từ. Thằng bé có cái cách gọi mình dễ thương không cách nào tả được,”Willa-will.” Cách gọi ấy luôn gợi cho mình nhớ lại cái buổi tối vui sướng, buồn cười và đáng bực mình khi Ken đến chào tạm biệt, khi ấy mình đã vừa hạnh phúc vừa bực bội vô cùng. Jims trắng trẻo hồng hào, mắt to, tóc xoăn và thỉnh thoảng mình lại phát hiện thấy nó hiện lên một cái lúm đồng tiền mới. Mình chẳng bao giờ có thể tin nổi nó quả thật chính là cái đứa trẻ bé tí hin xấu xí, vàng vọt, gầy giơ xương được mình mang từ nhà người ta về nhà mình trong cái liễn đựng xúp. Chẳng ai từng nghe được tin tức gì về Jim Anderson. Nếu anh ta không bao giờ trở về thì mình sẽ giữ thằng bé lại vĩnh viễn. Ở đây ai cũng mê mệt và chiều hư nó… hoặc sẽ chiều hư nó nếu Morgan và mình không rắn tay can ngăn. Bà Susan bảo Jims là đứa trẻ thông minh nhất bà ấy từng gặp và hễ nhìn thấy quỷ Satan là thằng bé sẽ nhận ra ngay - ấy là bởi vì có hôm Jims đã ném Bác Sĩ tội nghiệp ra khỏi một cái cửa sổ trên tầng. Trên đường rơi xuống, Bác Sĩ đã biến thành Ông Hyde và đáp xuống một bụi lý chua, vừa phun phì phì vừa rủa sả ầm ĩ. Mình đã thử lấy một đĩa sữa để cố dỗ dành cái phần tính cách cục súc của con mèo, nhưng nó không chịu uống chút gì và vẫn tiếp tục là Ông Hyde từ lúc đó cho tới tận cuối ngày. Thành tích mới nhất của Jims là lấy mật mía trét lên đệm ngồi của cái ghế bành lớn trong phòng hứng nắng; và trước khi có ai kịp phát hiện ra chuyện đó thì bà Fred Clow đã đến bàn chuyện Hội Chữ Thập Đỏ và ngồi lên trên. Cái váy lụa mới của bà ta bị hỏng mất và nếu bà ta có tỏ ra cáu kỉnh thì cũng chẳng ai có thể trách gì được. Nhưng bà ta lại nổi cái cơn thịnh nộ quen thuộc và nói những điều thô tục, chỉ trích mình cực kỳ gay gắt vì đã ‘chiều hư’ Jims, khiến cho mình suýt nữa cũng điên hết cả tiết lên. Nhưng mình vẫn giữ được bình tĩnh, đợi cho tới khi bà ta lạch bạch bỏ về thì mới bùng nổ.

” ‘Cái mụ già béo ị, ục ịch, khó chịu ấy,’ mình nói… và ôi chao, nói ra được điều đó thật mãn nguyện biết bao.

” ‘Bà ấy có ba người con trai đang ở mặt trận đấy,’ mẹ nói giọng khiển trách.

” ‘Có lẽ chuyện đó sẽ bao che được hết thảy những thiếu sót trong lối cư xử của bà ta đấy,’ mình vặn lại. Nhưng rồi mình thấy thật xấu hổ, vì quả thật tất cả mấy người con của bà ta đều đã ra mặt trận và bà ta cũng đã tỏ ra rất dũng cảm và trung thành; và bà ta đúng là một chỗ dựa không thể chê trách được gì cho mọi người trong Hội Chữ Thập Đỏ. Hơi khó để có thể nhớ được hết mọi nữ anh hùng. Tuy nhiên, đây đã là cái váy lụa mới thứ hai của bà ta trong một năm rồi, trong khi ở thời điểm này, tất cả mọi người đều đang - hoặc nên - cố gắng thắt lưng buộc bụng.

“Dạo gần đây, mình đã lại phải lôi cái mũ nhung màu xanh lục ra bắt đầu đội. Mình kiên trì đội cái mũ rơm màu xanh dương càng lâu càng tốt. Mình mới ghét cái mũ nhung màu xanh lục ấy làm sao chứ! Nó quá diêm dúa và đập ngay vào mắt. Chẳng hiểu nổi tại sao trước đây mình lại có thể thích nó chứ. Nhưng mình đã thề sẽ đội nó, vậy nên mình sẽ đội nó.

“Sáng nay Shirley và mình đã xuống ga tàu để mang bữa tối Giáng sinh ngon lành tới cho chú cún Thứ Hai. Thứ Hai vẫn chờ đợi ngóng trông ở đó và vẫn tràn trề hy vọng cùng niềm tin tưởng như từ trước tới nay luôn thế. Thỉnh thoảng, nó sẽ lang thang quanh nhà ga, trò chuyện với mọi người, thời gian còn lại, nó cứ ngồi ở cửa cái chuồng nhỏ của mình, dõi nhìn đường tàu không chớp mắt. Giờ nhà mình chẳng bao giờ tìm cách dỗ nó về nhà nữa, chúng mình biết làm thế chẳng ích gì. Khi nào Jem quay trở lại, Thứ Hai cũng sẽ theo anh về nhà; còn nếu Jem… không bao giờ quay về nữa… Thứ Hai sẽ cứ ở đó đợi anh ấy cho tới chừng nào trái tim chó dấu yêu của nó còn đập trong lồng ngực.

“Tối qua Fred Arnold đã đến đây. Tháng Mười một này anh ấy mười tám tuổi và định sẽ tòng quân ngay khi mẹ anh ấy trải qua một ca phẫu thuật bắt buộc. Dạo gần đây, anh ấy đến nhà mình khá thường xuyên và mặc dù rất mến anh ấy, chuyện đó vẫn khiến mình thấy không thoải mái, vì mình sợ anh ấy cho rằng có lẽ mình có thể quan tâm chút gì đó đến anh ấy. Mình không thể kể cho anh ấy nghe về Ken… bởi vì, xét cho cùng, có gì để mà kể chứ? Dẫu vậy, mình không muốn cư xử lạnh lùng xa cách, vì anh ấy sắp lên đường rồi. Chuyện này làm mình bối rối quá. Mình vẫn nhớ hồi xưa đã cho rằng hẳn sẽ vui lắm nếu có hàng chục người theo đuổi, nhưng giờ thì mình lo đến chết đi được bởi vì hai người đã là quá nhiều rồi.

“Mình đang học nấu ăn. Bà Susan dạy mình. Mình đã cố học từ lâu rồi - nhưng không, để mình nói thật lòng vậy - trước đây bà Susan vẫn cố dạy mình, đó là một chuyện khác hẳn. Có vẻ như mình chẳng bao giờ thành công với bất kỳ món gì và mình trở nên nhụt chí. Nhưng kể từ khi các anh ấy lên đường ra trận, mình muốn có thể tự mình làm bánh ngọt các thứ cho các anh ấy, vậy nên mình đã bắt đầu lại một lần nữa và lần này, mình đã xoay xở êm đẹp đến mức đáng ngạc nhiên. Bà Susan nói hết thảy là do mình biết cách tập trung, còn bố thì bảo hiện tại, tiềm thức của mình đang khát khao học hỏi, và mình tin chắc cả hai người đều đúng. Dù sao đi nữa, mình cũng đã làm được món bánh trái cây và bánh bơ giòn tuyệt hảo. Tuần vừa rồi, mình trỗi dậy tham vọng muốn làm món su kem và đã thử làm thật, nhưng lại thành ra thất bại thảm hại. Lúc được đưa ra khỏi lò nướng, chúng dẹp lép như cá bơn vậy. Mình cứ tưởng lớp kem sẽ lấp đầy ruột bánh và giúp chúng phồng lên, nhưng không phải. Mình nghĩ trong thâm tâm, bà Susan thấy vừa lòng lắm. Bà ấy vốn là chuyên gia trong nghệ thuật làm bánh su kem và bà ấy hẳn sẽ đau lòng lắm nếu bất kỳ ai khác có thể làm được những chiếc bánh su kem ngon như của bà ấy. Mình tự hỏi không biết liệu bà Susan có động tay động chân vào không… nhưng không đâu, mình sẽ không hoài nghi bà ấy làm một chuyện như thế.

“Mấy hôm trước, Miranda Pryor đã ở đây một buổi chiều, giúp mình cắt áo cho Hội Chữ Thập Đỏ để may cái loại áo vẫn được mọi người biết đến bằng cái tên hay ho là áo sâu bọ. Bà Susan nghĩ cái tên đấy không được nhã nhặn cho lắm, vậy nên mình đã đề nghị bà ấy cứ gọi chúng là áo lót con rận, theo đúng cách gọi của ông già Highland Sandy. Nhưng bà ấy lắc đầu và về sau, mình nghe thấy bà ấy nói với mẹ rằng, theo ý bà ấy, ‘con rận’ và ‘áo lót’ không phải chủ đề nói chuyện phù hợp cho các cô thiếu nữ. Bà ấy đặc biệt phát hoảng khi Jem viết trong bức thư gửi mẹ gần đây nhất, ‘Mẹ nhớ kể lại với bà Susan rằng sáng nay con đã có một cuộc săn rận ra trò và đã tóm được năm mươi ba chú đấy!’ Bà Susan tái mét cả mặt, ‘Cô bác sĩ thân yêu ơi,’ bà nói, ‘hồi tôi còn trẻ, nếu người lịch sự nào lâm vào cảnh bất hạnh đến mức dính phải… bọn sâu bọ đó… thì họ sẽ giữ bí mật chuyện đó hết mức có thể. Tôi không muốn tỏ ra là người hẹp hòi, cô bác sĩ thân yêu ạ, nhưng tôi vẫn nghĩ là tốt hơn hết đừng có nhắc đến những thứ như thế.’

“Nhờ vụ áo sâu bọ này mà Miranda đã trở nên dễ tâm tình hơn và chị ấy đã kể cho mình nghe mọi rắc rối của chị ấy. Chị ấy đang đau khổ tột độ. Chị ấy đã đính hôn với Joe Milgrave và Joe đã đăng ký tuyển quân hồi tháng Mười, rồi từ đó đến giờ vẫn đang tham gia huấn luyện ở Charlottetown. Bố chị ấy cực kỳ giận dữ khi thấy anh ấy tòng quân và cấm chị Miranda không bao giờ được liên hệ hay qua lại gì với anh ấy nữa. Anh Joe tội nghiệp giờ đang phải chuẩn bị sẵn sàng để có thể sang bên kia bờ đại dương bất cứ khi nào và anh ấy muốn được cưới Miranda trước khi lên đường - mà như thế chứng tỏ là họ vẫn có liên hệ, mặc kệ ông Ria Mọc Trên Trăng. Miranda muốn cưới anh ấy nhưng không thể, và chị ấy tuyên bố điều đó sẽ khiến chị ấy tan nát cõi lòng.

” ‘Sao chị không bỏ trốn rồi cưới anh ấy?’ mình hỏi. Mình chẳng có một chút xíu cắn rứt lương tâm nào vì đã đưa cho chị ấy một lời khuyên như thế. Joe Milgrave là một chàng trai tuyệt vời và ông Pryor vốn tương đối vui vẻ với anh ấy cho tới tận khi chiến tranh nổ ra; và mình biết ông Pryor sẽ sớm tha thứ cho Miranda thôi, chỉ cần chờ cho chuyện xuôi xuôi là ông ta lại muốn người nội trợ của mình quay trở lại ấy mà. Nhưng Miranda đã ủ rũ lắc mái đầu tóc bạch kim.

” ‘Joe muốn chị làm thế nhưng chị không thể. Khi đang nằm hấp hối trên giường, mẹ chị đã trăng trối với chị, ’Đừng bao giờ, đừng bao giờ bỏ nhà theo tiếng gọi tình yêu nhé, Miranda.’ Và chị đã hứa với mẹ.’

“Mẹ chị Miranda qua đời cách đây hai năm và có vẻ như, theo Miranda, bố mẹ chị ấy thật ra đã bỏ trốn khỏi nhà để tự ý lấy nhau. Mình chẳng thể tưởng tượng nổi Ria Mọc Trên Trăng lại có thể là nhân vật chính trong một câu chuyện bỏ trốn theo tiếng gọi của tình yêu. Nhưng chuyện đúng là như vậy đấy và bà Pryor ít nhất đã phải sống trong nỗi ăn năn hối hận vì hành động đó. Vì chuyện đó mà cuộc sống của bà ấy và ông Pryor rất vất vả, và bà ấy nghĩ đây là sự trừng phạt dành cho bà ấy vì đã bỏ nhà trốn đi. Vậy nên bà ấy bắt Miranda hứa là chị ấy sẽ không bao giờ làm vậy, dù có vì bất cứ lý do gì đi chăng nữa.

“Tất nhiên, ta chẳng thể xúi giục một cô gái phá bỏ lời hứa hẹn đã lập ra với một người mẹ đang hấp hối, vậy nên mình chẳng biết Miranda có thể làm gì được, trừ phi chị ấy bảo anh Joe đến nhà trong lúc bố chị ấy đi vắng rồi làm đám cưới với chị ấy ở đó. Nhưng Miranda bảo chẳng thể thu xếp được chuyện đó đâu. Có vẻ như bố chị ấy đã nghi ngờ chị ấy có thể làm ra một hành động gì đó kiểu thế nên nếu có khi nào phải rời khỏi nhà thì ông ta cũng chẳng bao giờ đi quá lâu, và, tất nhiên, Joe thì không thể nào chỉ được báo tin trước một tiếng mà đã có thể xin nghỉ phép ngay được.

” ‘Không đâu, chị sẽ đành phải để Joe đi thôi, rồi anh ấy sẽ bị giết chết… chị biết anh ấy thế nào cũng sẽ bị giết chết… và chị sẽ tan nát cõi lòng,’ Miranda nói, nước mắt giàn giụa thấm ướt đẫm đống áo sâu bọ!

“Mình viết như thế này không phải do thiếu lòng cảm thông chân thành dành cho Miranda khốn khổ. Mình chỉ quen thói thêm nếm cho mọi thứ một chút gia vị hài hước bất ngờ, như những khi viết thư cho Jem, Walter và Ken, để chọc cười họ. Thật lòng, mình lấy làm thương cảm cho Miranda, người đã dành cho Joe một tình yêu sâu sắc hết mức một cô gái có đôi mắt màu lam gốm có thể dành cho bất kỳ ai và cũng là người ôm trong lòng nỗi xấu hổ tột cùng vì thái độ thân Đức của ông bố. Mình nghĩ chị ấy biết mình thông cảm cho chị ấy, vì chị ấy bảo muốn tâm sự với mình về mọi nỗi buồn phiền của chị ấy, bởi vì trong một năm vừa qua này, mình đã trở nên vô cùng dễ mến. Mình không biết liệu có đúng thế không. Mình biết mình từng là một đứa ích kỷ, thiếu suy nghĩ… giờ mình quá xấu hổ chẳng dám nhớ lại mình đã từng ích kỷ và thiếu suy nghĩ đến mức nào, vậy nên mình không thể cứ xấu tính như ngày xưa được.

“Ước gì mình có thể giúp đỡ chị Miranda. Sẽ lãng mạn lắm lắm nếu được tổ chức một đám cưới thời chiến, thêm nữa, mình cực kỳ muốn được qua mặt Ria Mọc Trên Trăng. Nhưng hiện tại thì không nói trước được gì.”

18. Đám cưới thời chiến

“Tôi có thể nói với cậu điều này, bác sĩ thân mến ạ,” bà Susan nói, tái mặt vì phẫn nộ, “đó là nước Đức sắp biến thành gã hề không gì cứu vãn được rồi.”

Họ đều đang quây quần trong căn bếp rộng rãi ở nhà Bên Ánh Lửa. Bà Susan đang trộn bột làm bánh bích quy cho bữa tối. Cô bác sĩ Blythe đang làm bánh bơ giòn cho Jem, còn Rilla đang nhào bột làm kẹo cho Ken và Walter - trước đây, trong suy nghĩ của cô, nó từng là “Walter và Ken”, nhưng chẳng hiểu sao, gần như một cách vô thức, điều này đã dần dần thay đổi, cho tới khi, như một lẽ tự nhiên, tên của Ken luôn xuất hiện trước. Bà Sophia cũng ở đây, đang ngồi đan.

Ông bác sĩ đã khuấy động khung cảnh yên bình này, trong cơn phẫn nộ và kích động vì vụ đốt tòa nhà Quốc hội ở Ottawa. Và bà Susan cũng vô thức trở nên phẫn nộ và kích động tương tự.

“Sau đây, bọn mức này sẽ làm gì thế nhỉ?” bà hỏi. “Đến tận đây đốt tòa nhà Quốc hội của chúng ta! Có ai từng nghe thấy một sự xúc phạm đến như thế chưa?”

“Chúng ta không biết chắc liệu có phải quân Đức phải chịu trách nhiệm cho vụ này hay không,” bác sĩ nói, bằng giọng điệu cứ như thể ông khá chắc chắn chính chúng đã làm thế. “Thỉnh thoảng lửa vẫn có thể bốc cháy không cần ngoại lực tác động mà. Và kho cỏ của chú Mark MacAllister cũng đã cháy hồi tuần trước đấy thôi. Cô khó có thể đổ tội cho quân Đức về vụ này được, cô Susan ạ.”

“Quả thật là tôi không dám chắc đâu, cậu bác sĩ thân mến ạ.” Bà Susan gật đầu chậm rãi và nghiêm trang. “Đúng ngày hôm ấy, Ria Mọc Trên Trăng cũng có mặt ở đó đấy. Sau khi ông ta đi được nửa giờ thì lửa bùng lên. Sự thật đúng là thế đấy… nhưng tôi sẽ không gán cho một trưởng lão Giáo hội Trưởng lão cái tội đốt cháy kho cỏ của bất kỳ ai, trừ phi tôi đã có chứng cớ. Tuy nhiên, bác sĩ thân mến, ai cũng biết cả hai người con trai của chú Mark đều đã tòng quân, và chính chú Mark cũng đã đứng lên diễn thuyết trong mọi cuộc tuyển quân. Vậy nên, chẳng có gì phải hoài nghi chuyện quân Đức đang lo lắng muốn giải quyết ân oán với ông ấy.”

“Tôi chẳng bao giờ có thể phát biểu được gì ở một buổi tuyển quân,” bà Sophia nghiêm trang nói. “Tôi chẳng bao giờ thuyết phục được lương tâm mình cho phép tôi kêu gọi đứa con của một người phụ nữ khác lên đường, để giết người và bị người giết.”

“Bà không thể ư?” bà Susan nói. “Ái chà, Sophia Crawford, tối qua, khi đọc được tin tức nói rằng ở Ba Lan, không một đứa trẻ dưới tám tuổi nào còn sống được, tôi cảm tưởng như mình có thể kêu gọi bất kỳ ai lên đường. Thử nghĩ mà xem, Sophia Crawford” - bà Susan lắc lắc một ngón tay phủ bột về phía bà Sophia - “không… một… đứa trẻ… dưới… tám… tuổi… nào!”

“Có lẽ quân Đức đã ăn thịt hết bọn chúng rồi,” bà Sophia thở dài.

“Ôi chao, không…ông…ông,” bà Susan nói giọng miễn cưỡng, tuồng như không hề muốn phải thừa nhận rằng trên đời này lại có bất kỳ tội ác nào mà bọn Đức không thể bị tố là đã phạm phải. “Quân Đức vẫn chưa biến thành những kẻ ăn thịt người đâu… theo như tôi biết. Những đứa trẻ bé bỏng đáng thương ấy, chúng đã chết vì đói và vì phải sống không nhà không cửa. Đó cũng là tội giết người đấy, bà Sophia Crawford ạ. Cứ nghĩ về chuyện đó thôi là tôi ăn chẳng thấy ngon, uống chẳng thấy vị gì hết.”

“Cháu đọc thấy Fred Carson ở Lowbridge đã giành được huy chương Hành xử Xuất sắc,” bác sĩ nhận xét, cúi người trên tờ báo địa phương.

“Tôi đã nghe tin này hồi tuần trước rồi,” bà Susan nói. “Cậu ta là thư tín viên của tiểu đoàn và đã thực hiện một hành động cực kỳ dũng cảm táo bạo. Bức thư của cậu ta, kể lại cho người thân biết về chuyện này, được chuyển phát đến nơi khi bà nội Carson già cả đang nằm hấp hối trên giường. Bà ta chỉ còn sống được vài phút nữa thôi và vị mục sư Tân giáo đang có mặt ở đó bèn hỏi không biết bà ta có muốn ông ta cầu nguyện hay không. ‘Ôi có chứ, có chứ, ông cứ cầu nguyện đi,’ bà ta nói, cơ hồ đang sốt ruột lắm. Bà ta là người nhà Dean mà, bác sĩ thân mến, và dòng họ Dean lúc nào cũng dũng cảm. ‘Ông cứ cầu nguyện đi, nhưng vì lòng trắc ẩn, xin hãy cầu nguyện nhỏ giọng thôi và đừng làm phiền đến tôi nhé. Tôi muốn nghiền ngẫm cái tin tức tuyệt vời này mà giờ chẳng còn lại được bao nhiêu thời gian.’ Đúng là Almira Carson. Fred là đứa cháu bà ta cưng hết mực. Bà ta đã bảy mươi lăm tuổi rồi nhưng người ta kể với tôi là bà ta chẳng có lấy một sợi tóc bạc nào trên đầu hết.”

“Nhân nói đến chuyện này, cháu lại nhớ ra… sáng nay cháu đã phát hiện thấy một sợi tóc bạc trên đầu cháu đấy… sợi tóc bạc đầu tiên trong đời cháu,” cô bác sĩ Blythe nói.

“Thỉnh thoảng tôi vẫn để ý thấy sợi tóc bạc đó đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ, chỉ có điều tôi không nhắc nhỏm gì đến nó cả. Tôi tự nhủ, cô ấy đã phải chịu đựng đủ rồi. Nhưng giờ vì cô đã phát hiện ra nó rồi, nên hãy cho phép tôi nhắc cô nhớ rằng những người có tóc bạc đều đáng được kính trọng.”

“Hẳn là em đang già đi rồi, anh Gilbert ơi.” cô bác sĩ Blythe bật ra một tiếng cười nhuốm màu phiền muộn. “Mọi người bắt đầu bảo em là trông em trẻ quá. Khi ta còn trẻ thật thì chẳng ai nói như thế với ta cả. Nhưng em sẽ không mệt lòng về sợi tóc bạc của mình đâu. Em chẳng bao giờ thích tóc đỏ.”

“Mọi người có để ý thấy,” cô Oliver nói, ngước mắt nhìn lên từ cuốn sách đang đọc, tất cả những điều được viết đến trước khi chiến tranh xảy ra thì bây giờ dường như đều trở nên xa xôi vô cùng? Người ta cứ có cảm giác như thể đang đọc một chuyện gì đó xa lắc lơ như Iliad vậy. Bài thơ của Wordsworth này - bài thơ được dùng làm bài kiểm tra đầu năm cho học sinh cuối cấp… cháu vẫn đang xem lướt qua một lượt. Bầu không khí thư thái, yên ả đậm chất cổ điển của nó và vẻ đẹp của các câu thơ dường như thuộc về một hành tinh khác, chẳng mấy liên quan đến tình trạng hỗn loạn của thế giới hiện tại, cũng y như vì sao hôm vậy.”

“Dạo này, thứ duy nhất giúp tôi được an ủi khi đọc chính là Kinh Thánh,” bà Susan vừa đẩy bánh bích quy vào lò nướng vừa nhận xét. “Theo tôi thấy, rất nhiều đoạn kinh trong đó dường như đã miêu tả chính xác bọn Đức. Lão Highland Sandy tuyên bố rằng chắc chắn hoàng đế Đức chính là Kẻ Chối Chúa được nhắc đến trong sách Khải Huyền, nhưng tôi thì không nghĩ đến mức ấy. Theo thiển ý của tôi, cô bác sĩ thân yêu ạ, nói thế là quá vinh dự cho ông ta rồi.”

Một buổi sáng sớm sau đó mấy ngày, Miranda Pryor lén lút lên thăm nhà Bên Ánh Lửa, ra vẻ là lấy món đồ khâu may gì đó cho Hội Chữ Thập Đỏ, nhưng trên thực tế là để trò chuyện với Rilla đáng mến về những rắc rối mà trước nay cô ấy vốn chỉ biết chịu đựng một mình. Cô dẫn theo cả con chó của mình đến - một con chó nhỏ chân vòng kiềng quen ăn uống vô độ được cô hết mực thương yêu, vì Joe Milgrave đã tặng nó cho cô từ hồi nó còn bé xíu. Ông Pryor ghét tất tật mọi con chó trên đời; nhưng dạo ấy, ông ta thấy Joe đang theo đuổi Miranda nên đối xử khá ân cần với anh, bởi vậy đã cho phép cô giữ lại chú chó con. Miranda vô cùng cảm kích, thành ra đã cố hết sức lấy lòng bố bằng cách đặt tên con chó theo tên nhà chính trị vẫn được ông ta hâm mộ, vị lãnh đạo vĩ đại của đảng Tự do, Sir Wilfrid Laurier, nhưng chẳng bao lâu sau, cái tên đó đã được gọi tắt thành Wilfy. Sir Wilfrid dần lớn lên, phát tướng ra và trở nên béo mượt; nhưng Miranda nuông chiều thái quá, khiến nó sinh hư và chẳng ai yêu quý gì nó cả. Rilla đặc biệt ghét nó vì nó có một cái thói đáng ghét là cứ nằm ngửa ra rồi vung vẩy mấy cái chân, tha thiết van xin người ta gãi gãi cái bụng bóng mượt cho nó. Khi nhìn thấy đôi mắt xanh nhạt của Miranda mang bằng chứng hùng hồn cho thấy cô đã khóc suốt đêm, Rilla mời cô ấy lên phòng mình, biết rằng Miranda cần tâm sự chuyện buồn, nhưng cô yêu cầu Sir Wilfrid phải ở bên dưới nhà.

“Ôi, nó không đi cùng được à?” Miranda tha thiết hỏi. “Wilfy tội nghiệp sẽ không gây bất cứ phiền phức gì đâu… và trước lúc mang nó vào trong nhà, chị đã lau sạch chân cẳng cho nó rồi. Nếu không có chị bên cạnh, nó lúc nào cũng thấy cô đơn ở những chỗ xa lạ… và chẳng bao lâu nữa nó sẽ là… tất cả… những gì chị còn giữ lại được… để nhắc nhở chị nhớ… về Joe.”

Rilla đành đầu hàng, vậy nên Sir Wilfrid - cái đuôi cong cong ngạo nghễ bên trên tấm lưng màu nâu đốm - đắc thắng chạy lon ton lên cầu thang phía trước họ.

“Ôi, Rilla ơi,” Miranda nức nở khi họ đã đến được chốn riêng tư. “Chị khổ sở quá. Chị chẳng biết nói làm sao cho em hiểu được chị đau khổ đến mức nào. Thật sự, chị đang tan nát cả cõi lòng.”

Rilla ngồi xuống chiếc ghế dài bên cạnh chị bạn. Sir Wilfrid ngồi chồm hỗm trước mặt hai người, thè là cái lưỡi hồng hồng hỗn xược, lắng nghe câu chuyện.

“Có chuyện gì vậy, chị Miranda?”

“Tối nay, Joe sẽ về nhà nghỉ phép lần cuối. Hôm thứ Bảy chị đã nhận được thư anh ấy… anh ấy nhờ Bob Crawford mang thư về cho chị, em biết đấy, vì bố chị mà… và, ôi, Rilla ơi, anh ấy sẽ chỉ có bốn ngày thôi… sáng thứ Sáu anh ấy phải đi rồi… và có thể chị sẽ không bao giờ gặp lại anh ấy nữa.”

“Anh ấy vẫn muốn cưới chị chứ?” Rilla hỏi.

“Ôi, có chứ. Trong thư, anh ấy tha thiết cầu xin chị hãy bỏ trốn khỏi nhà và rồi làm đám cưới với anh ấy. Nhưng chị không thể làm thế được, Rilla ơi, kể cả là vì Joe thì cũng không được. Niềm an ủi duy nhất của chị là chiều mai, chị sẽ vẫn có thể được gặp anh ấy trong chốc lát. Bố chị phải đi Charlottetown lo công chuyện. Ít nhất bọn chị cũng sẽ được trò chuyện lần cuối cho tử tế. Nhưng, ôi… sau đó thì… thế đấy, Rilla, chị biết bố chị thậm chí sẽ không cho phép chị ra ga vào sáng thứ Sáu để tiễn Joe lên đường.”

“Tại sao chị và Joe không cưới nhau vào chiều mai ở nhà nhỉ?” Rilla hỏi.

Trong cơn sửng sốt, tiếng nghẹn ngào của Miranda tắc lại trong cổ họng, khiến cô suýt thì nghẹt thở.

“Sao chứ… sao chứ… chuyện đó không thể được, Rilla.”

“Tại sao?” câu hỏi ngắn gọn bật ra từ đôi môi của nhà tổ chức của Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên kiêm người vận chuyển trẻ em bằng liễn đựng xúp.

“Này… này… bọn chị chưa bao giờ nghĩ đến chuyện gì như thế… Joe chưa được cấp giấy cho phép kết hôn… chị không có váy… chị không thể mặc váy đen làm đám cưới được… chị… chị… bọn chị… em… em…” Miranda thất hồn lạc phách và Sir Wilfrid, nhìn thấy cô chủ đang lâm vào cảnh cùng quẫn ghê gớm, bèn hất đầu ra sau và bật kêu ăng ẳng đầy u oán.

Rilla vắt óc suy nghĩ rất lung một hồi. Sau đó, cô nói, “Chị Miranda này, nếu chị sẵn lòng phó thác mọi chuyện cho em, thì em sẽ giúp chị cưới được anh Joe trước bốn giờ chiều mai.”

“Ôi, em không thể đâu.”

“Em có thể và em sẽ làm thế. Nhưng chị phải hành động chính xác theo những gì em bảo.”

“Ôi… chị… không nghĩ… ôi, bố chị sẽ giết chị mất…”

“Vớ vẩn. Em đồ là ông ấy sẽ giận dữ lắm. Nhưng chẳng lẽ chị lại e ngại cơn giận của bố chị hơn cả sợ anh Joe sẽ không bao giờ quay trở về với chị sao?”

“Không,” Miranda nói, đột nhiên trở nên kiên quyết, “chị không sợ.”

“Vậy thì chị sẽ làm đúng y như em bảo chứ?”

“Ừ, chị sẽ làm.”

“Vậy thì chị hãy lập tức gọi điện thoại đường dài cho Joe và bảo anh ấy tối nay mang giấy cho phép kết hôn và nhẫn đến nhé.”

“Ôi, chị không thể,” Miranda đang kinh hãi bèn rên lên, “chuyện đó… chuyện đó sẽ quá… quá khiếm nhã.”

Rilla khép đánh gộp hai hàm răng nhỏ trắng tinh. “Lạy trời ban cho con sự kiên nhẫn,” cô thầm thì. “Vậy thì em sẽ làm,” cô nói to, “còn trong lúc đó, chị về nhà và có thể chuẩn bị được gì thì chuẩn bị hết đi nhé. Lúc nào em gọi điện xuống nhờ chị lên đây giúp em khâu vá thì chị nhớ lập tức đến ngay.”

Ngay khi Miranda - tái nhợt, hoảng loạn nhưng vẫn hừng hực ý chí quyết tâm - đã rời khỏi đó, Rilla bèn lao như bay tới bên điện thoại và gọi một cuộc đường dài tới Charlottetown. Cuộc điện thoại thông suốt nhanh chóng đến không ngờ, khiến cô đâm ra tin chắc Chúa cũng tán thành hành động quyết tâm của cô, nhưng cũng phải mất tận một tiếng đồng hồ cô mới có thể liên lạc được với Joe Milgrave ở doanh trại. Trong lúc chờ đợi, cô sốt ruột đi đi lại lại trong phòng, thầm cầu nguyện rằng trong lúc cô nói chuyện với Joe, sẽ không có ai lảng vảng trong tầm nghe để có thể đưa tin cho Ria Mọc Trên Trăng.

“Anh đấy ạ, Joe? Rilla Blythe đang nói chuyện đây ạ… Rilla… Rilla… ôi, thôi bỏ qua đi. Anh nghe này. Tối nay trước khi về nhà, anh nhớ xin cho được giấy cho phép kết hôn nhé… giấy cho phép kết hôn ấy… vâng, giấy cho phép kết hôn… và một cái nhẫn cưới nữa. Anh hiểu chứ? Anh sẽ làm thế chứ? Tốt lắm, nhớ chắc chắn là anh sẽ làm thế nhé… đây là cơ hội duy nhất của anh đấy.”

Phấn khởi vì thắng lợi - vì mối lo duy nhất của cô là có lẽ cô không kịp liên hệ được với Joe - Rilla gọi điện đến nhà Pryor. Lần này thì không còn được may mắn như thế nữa, vì Ria Mọc Trên Trăng là người nhấc máy nhận cuộc gọi.

“Chị Miranda à? Ôi, bác Pryor ạ! Ừm, bác Pryor ơi, cảm phiền bác hỏi hộ chị Miranda xem chiều nay chị ấy có thể lên nhà cháu giúp đỡ chút việc may vá không ạ. Chuyện quan trọng lắm ạ, nếu không cháu đã không dám làm phiền chị ấy. Ôi… cảm ơn bác.”

Ông Pryor đồng ý với thái độ cộc cằn, nhưng dù sao ông ta cũng vẫn đồng ý; ông ta không muốn làm mếch lòng bác sĩ Blythe, và ông ta cũng biết rằng nếu ông ta không chịu cho phép Miranda làm bất cứ việc gì đó cho Hội Chữ Thập Đỏ thì dư luận sẽ khiến cho ông ta chẳng thể sống yên ổn ở làng Glen được. Rilla vào trong bếp, đóng hết mọi cánh cửa lại, bộ dạng toát lên vẻ bí hiểm khiến bà Susan không khỏi cảnh giác, rồi sau đó cô nghiêm trang nói, “Bà Susan ơi, chiều nay bà có thể làm một cái bánh cưới không ạ?”

“Bánh cưới!” Bà Susan trợn mắt nhìn. Hồi xưa, Rilla từng bất thình lình mang về cho bà một đứa trẻ thời chiến. Liệu có phải bây giờ, cũng đột ngột chẳng kém gì hồi ấy, cô sắp đưa một anh chồng về ra mắt?

“Vâng, một cái bánh cưới ạ… một cái bánh cưới ngon tuyệt trần ấy, bà Susan… một cái bánh cưới mứt vỏ thanh yên xinh đẹp ngậy trứng và nhiều mận. Và chúng ta cũng phải làm những thứ khác nữa. Buổi sáng cháu sẽ hỗ trợ bà. Nhưng đến chiều thì cháu không giúp bà được vì cháu còn phải may váy cưới mà thời gian thì eo hẹp, phải tranh thủ từng giây từng phút mới được, bà Susan ạ.”

Bà Susan cảm thấy bà thật sự đã quá già chẳng thể chịu đựng nổi những cú sốc như này.

“Cháu định cưới ai đấy, Rilla?” bà yếu ớt hỏi.

“Ôi, bà Susan yêu quý ơi, cháu không phải là cô dâu hạnh phúc đó đâu. Chiều mai, chị Miranda Pryor sẽ cưới anh Joe Milgrave trong lúc bố chị ấy đi lên thị trấn. Một đám cưới thời chiến, bà Susan ạ… thật lãng mạn và kích thích quá phải không bà? Cháu cả đời chưa từng phấn khích như thế này bao giờ.”

Bầu không khí phấn khích chẳng mấy chốc đã lan tỏa khắp nhà Bên Ánh Lửa, thậm chí lây nhiễm cho cả cô bác sĩ Blythe và bà Susan.

“Bà sẽ đi làm cái bánh đó ngay lập tức đây,” bà Susan hứa, sau khi liếc mắt nhìn về phía đồng hồ. “Cô bác sĩ ơi, cô giúp một tay chọn trái cây và tách vỏ trứng nhé? Nếu có cô hỗ trợ, đến buổi tối tôi sẽ có thể sẵn sàng cho bánh vào lò nướng rồi. Sáng mai chúng ta có thể làm salad và những món khác. Nếu cần thiết, tôi sẵn sàng làm việc thâu đêm suốt sáng để có thể qua mặt được Ria Mọc Trên Trăng.”

Miranda đến, giàn giụa nước mắt và thở không ra hơi.

“Chúng ta phải sửa lại cái váy trắng của em cho chị mặc,” Rilla nói. “Chỉ cần chỉnh lại một chút là nó sẽ vừa như in với chị cho xem.”

Vậy là hai cô gái bắt tay vào việc, dốc toàn tâm toàn lực cắt xé, ướm chỉnh, khâu lược, khâu may. Nhờ miệt mài gắng sức, cuối cùng họ cũng hoàn thành cái váy lúc bảy giờ tối và Miranda mặc thử trong phòng Rilla.

“Nó đẹp quá… nhưng chao ôi, giá như chị có một tấm mạng che mặt,” Miranda thở dài. “Chị vẫn mơ ước được phủ một tấm mạng che mặt màu trắng xinh đẹp trong lễ cưới.”

Rõ ràng một vị tiên thiện lành nào đó vẫn luôn chờ đợi sẵn sàng để thỏa nguyện mong ước của các cô dâu thời chiến. Cánh cửa mở ra và cô bác sĩ Blythe bước vào trong phòng, ôm theo một món đồ bồng bềnh như mây.

“Miranda yêu quý,” cô nói, “ngày mai cháu hãy trùm tấm mạng cô dâu này của cô nhé. Hai mươi bốn năm trước, cô từng là cô dâu ở Chái Nhà Xanh xưa - cô dâu hạnh phúc nhất trên đời - và người ta vẫn bảo rằng tấm mạng che mặt của một cô dâu hạnh phúc sẽ mang lại may mắn đấy.”

“Ôi, cô thật tốt bụng quá, cô Blythe,” Miranda nói, đôi mắt đã bắt đầu ứa lệ.

Tấm mạng được trùm lên đầu và lớp vải mỏng được thả xuống che mặt. Bà Susan ghé vào để bày tỏ sự tán thành, nhưng không dám nấn ná lâu.

“Tôi đã cho bánh vào trong lò nướng rồi,” bà nói, “và tôi đang phải theo dõi sát sao quá trình nướng. Theo tin tức buổi tối, đại công tước đã chiếm được Erzerum rồi. Đây đúng là mối nhục cho quân Thổ. Giá như tôi có cơ hội nói cho Sa hoàng biết ông ta đã sai lầm như thế nào khi hạ bệ Nicholas.”

Bà Susan bỏ xuống bếp, rồi ngay sau đó, một tiếng uỵch đáng sợ kèm theo một tiếng thét chói lói vọng ra. Mọi người vội đổ xô về bếp - bác sĩ Blythe và cô Oliver, cô bác sĩ Blythe, Rilla, Miranda vẫn đang trùm mạng cô dâu. Bà Susan đang ngồi bệt giữa sàn bếp, khuôn mặt toát lên vẻ hoang mang, sửng sốt, trong khi đó Bác Sĩ, hiển nhiên đã biến thân thành Ông Hyde, thì đang đứng trên nóc chạn bát đĩa, lưng cong lên, mắt tóe lửa, cái đuôi xù ra to gấp ba bình thường.

“Có chuyện gì thế, cô Susan?” cô bác sĩ Blythe kêu lên hốt hoảng. “Cô bị ngã à? Cô có bị thương không?”

Bà Susan đứng dậy.

“Không,” bà nói giọng bực bội, “tôi không bị thương gì cả, mặc dù bị choáng hết cả người. Không cần hoảng hốt đâu. Còn về chuyện đã xảy ra… tôi đã cố gắng giơ cả hai chân lên đá cái con mèo trời đánh thánh vật kia, chuyện là thế đấy.”

Mọi người đều cười phá lên. Bác sĩ gần như không thể dừng lại được.

“Ôi cô Susan ơi cô Susan,” ông thở hổn hển. “Cuối cùng thì cháu cũng đợi được đến lúc nghe cô nói tục.”

“Tôi xin lỗi,” bà Susan nói, thực lòng cảm thấy áy náy, “vì đã nói năng theo lối đó trước mặt hai cô gái trẻ. Nhưng tôi đã bảo cái con quỷ đó là đồ trời đánh thánh vật, và nó đúng là đồ trời đánh thánh vật thật. Nó đúng là đồ quỷ ám.”

“Có phải cô vẫn đinh ninh một ngày nào đó gần đây, nó sẽ biến mất cùng với một tiếng bùm và mùi diêm sinh nồng nặc không, cô Susan?”

“Đến lúc phải chết thì nó sẽ về với nơi dành cho nó thôi, và cậu có thể tin chắc như thế,” bà Susan nghiêm khắc nói, giũ bộ xương già rồi đi tới lò nướng. “Đoán chừng một cú ngã như thế của tôi thể nào cũng làm cái bánh bị rung lên, khiến bột không nở nổi, trở nên nặng như chì cho xem.”

Nhưng cái bánh không nặng. Nó là một cái bánh hoàn hảo theo đúng tiêu chuẩn của một cái bánh cưới, và bà Susan phủ lên nó một lớp đường cô đẹp mắt. Hôm sau, bà và Rilla bận rộn suốt buổi sáng, chuẩn bị đồ ăn thức uống cho buổi tiệc cưới, và ngay khi Miranda gọi điện đến báo tin bố cô đã ra khỏi nhà yên ổn thì tất cả mọi thứ đều đã được gói ghém đựng vào trong một cái hòm mây to tướng rồi được mang tới nhà Pryor. Không lâu sau đó, Joe cũng xuất hiện, khoác trên người bộ quân phục và đang trong tâm trạng kích động cao độ, cùng với anh chàng phù rể, trung sĩ Malcolm Crawford. Khách khứa cũng kha khá, vì toàn thể gia đình mục sư và nhà Bên Ảnh Lửa đều có mặt, cộng thêm tầm chục người họ hàng của Joe, tính cả mẹ anh, “phu nhân của Angus Milgrave Quá Cố”, theo cách gọi vui để phân biệt bà với vợ của một ông Angus khác đang còn sống. Bà Angus Quá Cố có vẻ không mấy tán thành, không quá tha thiết đến mối thông gia với gia đình của Ria Mọc Trên Trăng.

Vậy là Miranda Pryor đã cưới binh nhì Joseph Milgrave vào chuyến nghỉ phép cuối cùng của anh trước khi lên đường. Đáng lẽ ra đó phải là một đám cưới thẫm đẫm sắc màu lãng mạn, nhưng hóa ra lại không. Ngay cả Rilla cũng phải thừa nhận rằng đám cưới này có quá nhiều yếu tố chống lại sự lãng mạn. Trước hết, Miranda, bất chấp chiếc váy và tấm mạng che mặt, vẫn chỉ là một cô dâu nhỏ bé bình thường, thiếu sức thu hút, khuôn mặt nhạt nhòa. Thứ hai, Joe khóc lóc chua xót suốt cả buổi lễ và chuyện này khiến cho Miranda cáu kỉnh tốt độ. Rất lâu về sau, cô đã nói với Rilla, “Ngay lúc đó, chị chỉ muốn nói với anh ấy, ‘Nếu cưới em mà anh cảm thấy khó chịu như thế thì anh không cần cưới làm gì.’ Nhưng hóa ra suốt lúc ấy, anh ấy chỉ đang nghĩ anh ấy sắp phải rời xa chị đến nơi rồi.”

Thứ ba, Jims, bình thường vốn rất ngoan ngoãn giữa chốn đông người, bỗng dưng lại trở nên cả thẹn đồng thời lên cơn trái tính trái nết và bắt đầu vặn hết âm lượng gào lên, “Willa.” Chẳng ai muốn bế nó ra chỗ khác, vì ai cũng muốn xem đám cưới, vậy nên Rilla, trong vai trò phù dâu, đành phải ôm nó theo trong suốt cả buổi lễ.

Thứ tư, Sir Wilfrid Laurier lên cơn khó ở.

Sir Wilfrid bị cột ở góc phòng, đằng sau cây đàn piano của Miranda. Trong suốt khoảng thời gian bị kìm kẹp đó, nó phát ra những âm thanh kỳ quái nhất, bí hiểm nhất trên đời. Nó bắt đầu bằng một loạt những âm thanh nghèn nghẹn, lúc có lúc không, tiếp theo là tiếng ùng ục kinh khủng và kết thúc bằng một tiếng tru nghẹn ngào. Chẳng ai nghe ra được ông Meredith đang nói gì, chỉ thỉnh thoảng lõm bõm bắt được vài từ, khi Sir Wilfrid dừng lại lấy hơi. Chẳng ai nhìn ngó gì đến cô dâu ngoại trừ bà Susan, vốn chưa từng dời ánh mắt mê mẩn ra khỏi khuôn mặt cô dâu; tất cả những người khác đều nhìn chằm chằm con chó. Miranda vốn đang lo lắng đến run cả người, nhưng ngay khi Sir Wilfrid bắt đầu màn diễn, cô đã quên luôn nỗi lo. Cô chỉ có thể suy nghĩ đến duy nhất một chuyện, là con chó yêu dấu của cô đang hấp hối mà cô thì lại không thể đi tới chỗ nó. Cô chẳng nhớ được một từ nào trong suốt buổi lễ. Rilla, dù vướng bận Jims, vốn vẫn cố gắng hết sức để tỏ ra chăm chú và mơ mộng, y như một cô phù dâu thời chiến cần phải thế, cuối cùng cũng đành phải từ bỏ cái nỗ lực vô vọng ấy và dồn toàn tâm toàn trí để cố gắng kìm nén tâm trạng buồn cười không đúng lúc này. Cô không dám nhìn bất cứ ai trong phòng, đặc biệt là bà Angus Quá Cố, chỉ sợ sự thích thú đang bị đè nén của cô có thể đột nhiên bùng nổ thành một tiếng cười sằng sặc không hề phù hợp với một quý cô.

Nhưng cuối cùng thì họ cũng đã cưới nhau, và sau đó mọi người được thưởng thức một bữa tiệc cưới trong phòng ăn ê hề và đủ sắc đủ vị đến nỗi ta hẳn sẽ tưởng phải mất cả tháng trời vất vả mới chuẩn bị được. Ai cũng mang đến một món gì đó. Bà Angus Quá Cố mang đến một cái bánh táo đồ sộ, đặt nó lên trên một cái ghế trong phòng ăn rồi trong lúc lơ đãng đã ngồi luôn lên trên. Bởi vậy nên cả tâm trạng cáu kỉnh lẫn cái váy lụa đen dự đám cưới của bà ta đều chẳng thể khá khẩm lên nổi, nhưng chẳng ai nhớ đến cái bánh ở bữa tiệc cưới linh đình này. Cuối cùng bà Angus Quá Cố đành phải lại mang nó về nhà. Dù sao đi nữa, con lợn theo chủ nghĩa hòa bình của Ria Mọc Trên Trăng cũng đừng hòng được ăn nó.

Tối hôm đó, vợ chồng Joe, được Sir Wilfrid đã hồi phục sức khỏe hộ tống, khởi hành đến ngọn hải đăng Bốn Làn Gió, đang được chú của Joe coi sóc và được đôi trẻ dự định lấy làm nơi trải qua kỳ trăng mật ngắn ngủi. Una Meredith, Rilla và bà Susan rửa bát đĩa, dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ ngăn nắp rồi để lại trên bàn cho ông Pryor bữa tối lạnh ngắt cùng bức thư ngắn vô cùng thương tâm của Miranda, sau đó đi về nhà, trong lúc tấm mạng bí ẩn của buổi chạng vạng mùa đông mơ màng, huyền ảo đang bao trùm lên khắp làng Glen.

“Thật lòng, bà sẽ chẳng lấy làm phiền nếu chính bà cũng là một cô dâu thời chiến,” bà Susan bình luận, giọng đa sầu đa cảm.

Nhưng Rilla cảm thấy khá hờ hững - có lẽ đây là phản ứng đáp lại toàn bộ nỗi phấn khích và sự gấp gáp của ba mươi sáu tiếng đồng hồ vừa qua. Chẳng hiểu vì sao, cô lại thấy thất vọng… toàn bộ vụ việc này quá lố bịch, còn Miranda và Joe thì quá bình thường và sướt mướt.

“Nếu chị Miranda không cho cái con chó khốn khổ ấy ăn tối quá nhiều như thế thì chắc hẳn nó đã chẳng lên cơn,” cô cáu kỉnh nói. “Cháu đã cảnh báo chị ấy rồi… nhưng chị ấy bảo chị ấy không thể bỏ đói con chó tội nghiệp đó được… chẳng bao lâu nữa nó sẽ là tất cả những gì chị ấy còn lại, vân vân. Lẽ ra cháu nên thuyết phục chị ấy.”

“Anh chàng phù rể còn phấn khích hơn cả Joe nữa,” bà Susan nói. “Cậu ta đã chúc Miranda ngày nào cũng được hạnh phúc như ngày hôm nay. Cô ấy không có vẻ hạnh phúc cho lắm, nhưng có lẽ trong hoàn cảnh đó thì ta chẳng thể mong đợi gì hơn.”

“Dù sao đi nữa,” Rilla nghĩ, “mình cũng có thể viết cho tất cả các anh ấy một bản tường thuật đầy đủ về nó khiến anh nào cũng cười vỡ bụng. Cứ thử tưởng tượng xem anh Jem sẽ hú hét thế nào khi đọc đến phần của Sir Wilfrid đi!”

Nhưng cho dù có hơi thất vọng về cái đám cưới thời chiến thì Rilla lại chẳng thấy có chút thiếu sót gì ở buổi sáng hôm thứ Sáu, khi Miranda chào tạm biệt chú rể mới ở ga tàu Glen. Bình minh trắng như ngọc trai và trong trẻo như một viên kim cương. Phía sau nhà ga, những thân cây linh sam non thơm nức bị phủ một lớp sương giá. Vầng trăng lạnh lúc rạng đông treo lơ lửng trên những cánh đồng tuyết chạy về phía Tây nhưng những quầng ánh sáng vàng rực của vầng mặt trời đang mọc đã chiếu tỏ phía bên trên những cây phong ở nhà Bên Ảnh Lửa. Joe ôm cô dâu bé nhỏ nhợt nhạt của mình vào trong lòng và cô ngẩng đầu lên áp mặt mình vào mặt anh. Rilla đột nhiên thấy nghẹn ngào. Cho dù Miranda có bình thường, đường nét nhạt nhòa và chẳng có gì nổi bật thì cũng có gì quan trọng đầu cơ chứ. Cho dù cô ấy là con gái của Ria Mọc Trên Trăng thì cũng có gì quan trọng đầu cơ chứ. Điều duy nhất quan trọng là niềm sung sướng vô ngần và vẻ sẵn sàng hy sinh chất chứa trong đôi mắt cô ấy, là cái ngọn lửa thiêng liêng bất diệt của sự hiến dâng, lòng chung thủy và sự dũng cảm cao quý mà cô ấy âm thầm hứa hẹn với Joe rằng cô ấy và hàng nghìn phụ nữ khác sẽ mãi gìn giữ ở chốn hậu phương trong khi những người đàn ông của họ đang bảo vệ nơi tiền tuyến phía Tây.

Rilla đi tránh ra chỗ khác, ý thức được mình không nên nhìn ngó trong một thời điểm như này. Cô đi xuống cuối sân ga, chỗ Sir Wilfrid và Thứ Hai đang ngồi lom lom nhìn nhau.

Sir Wilfrid nhận xét với vẻ bề trên: “Sao chú mày lại lảng vảng ở cái kho hàng cũ này trong khi lẽ ra chú mày có thể nằm trên tấm thảm trải trước lò sưởi ở nhà Bên Ánh Lửa và sống cuộc đời ngồi mát ăn bát vàng? Chú đang làm màu đấy hẳn? Hay xuất phát từ một tư duy thâm căn cố đế?”

Vậy là Thứ Hai trả lời ngắn gọn: “Tôi có một cuộc hẹn.”

Khi đoàn tàu đã rời bến, Rilla bước lại chỗ Miranda bé nhỏ đang run rẩy.

“Thế đấy, anh ấy đã đi rồi,” Miranda nói, “và rất có thể anh ấy sẽ chẳng bao giờ quay trở lại nữa… nhưng chị là vợ anh ấy, và chị sẽ sống cho xứng đáng với anh ấy. Chị về nhà đây.”

“Chị không nghĩ là tốt hơn hết chị cứ nên đi cùng em à?” Rilla hỏi, giọng hoài nghi, Chẳng ai biết ông Pryor đón nhận chuyện này như thế nào.

“Không. Nếu Joe có thể đối mặt với quân Đức thì có lẽ chị cũng có thể đối mặt với bố chị,” Miranda dũng cảm nói. “Vợ một người lính không thể là kẻ hèn nhát được. Đi nào, Wilfy. Chị sẽ về thẳng nhà và đương đầu với chuyện tồi tệ nhất.”

Tuy nhiên, chẳng có chuyện gì quá kinh khủng để mà phải đương đầu hết. Có lẽ ông Pryor đã ngẫm ra rằng chẳng dễ gì kiếm được người nội trợ trong khi có quá nhiều ngôi nhà của dòng họ Milgrave sẵn sàng mở cửa chào đón Miranda, ngoài ra, lại còn có nhiều vấn đề khác, chẳng hạn như tiền trợ cấp sẽ bị chia ra. Dù sao đi nữa, mặc dù cộc cằn bảo với Miranda rằng cô đã tự biến mình thành một con ngốc và thể nào sau này cũng phải hối tiếc vì chuyện đó, nhưng ông ta chẳng nói gì quá đáng hơn, và chị Joe bèn tròng tạp dề lên người và bắt tay vào làm việc như thường lệ, trong khi Sir Wilfrid Laurier, vốn cho rằng các ngọn hải đăng chẳng phải chỗ phù hợp để trú ngụ trong mùa đông, bèn rúc vào ngủ trong cái ổ đằng sau cái hộp gỗ, vô cùng cảm kích vì đã xong xuôi mọi chuyện với những đám cưới thời chiến rồi.

19. “Chúng sẽ không vượt qua được”

Một buổi sáng xám xịt giá lạnh giữa tháng Hai, Gertrude Oliver run bắn người thức giấc, lẻn vào phòng Rilla và chui vào chăn nằm cạnh cô.

“Rilla ơi… Cô sợ quá… sợ hãi y như một đứa bé con vậy… Cô lại có thêm một giấc mơ kỳ quái nữa. Một chuyện khủng khiếp nào đó sắp đến với chúng ta… Cô biết thế.”

“Giấc mơ như nào vậy ạ?” Rilla hỏi.

“Cô lại đang đứng trên bậc thềm ở hiên nhà… y như cô đã đứng trong giấc mơ cô từng mơ vào buổi tối trước vũ hội ở ngọn hải đăng ấy, và trên bầu trời, một đám mây dông khổng lồ đen kịt, đầy hăm dọa đang cuồn cuộn trôi từ phía Đông tới. Cô có thể nhìn thấy cái bóng của nó đang lao vùn vụt phía trước nó và khi nó trùm lên cô, cả người cô lạnh toát, run như cầy sấy. Rồi con bão kéo đến… và đó là một cơn bão kinh khủng… các tia chớp chói lòa nối tiếp nhau, những tràng sấm đinh tai lũ lượt kéo đến, mưa tuôn xối xả. Cô hoảng loạn xoay người và cố gắng chạy vào nhà tìm chỗ trú ẩn, và đúng lúc cô làm thế thì một người đàn ông - một người lính mặc đồng phục sĩ quan của quân đội Pháp - lao vọt lên thềm và đứng cạnh cô trên ngưỡng cửa ra vào. Quần áo anh ta ướt đẫm máu từ vết thương trên ngực, anh ta có vẻ mệt lử và đã kiệt sức; nhưng khuôn mặt trắng bệch của anh ta toát lên vẻ kiên định còn đôi mắt sáng rực lên trên khuôn mặt hốc hác. ‘Chúng sẽ không vượt qua được,’ anh ta nói, bằng giọng thầm thì chứa chan cảm xúc, vang lên rõ mồn một trong tai cô dẫu cho xung quanh con bão vẫn đang quần thảo. Rồi cô tỉnh dậy. Rilla, cô sợ lắm… mùa xuân sẽ không mang đến Cú Huých Mạnh như chúng ta vẫn hằng hy vọng đâu… thay vào đó, nó sẽ mang đến một cú đòn khủng khiếp giáng vào nước Pháp. Cô tin chắc như thế đấy. Quân Đức sẽ tìm cách phá vỡ phòng thủ ở một chỗ nào đấy.”

“Nhưng anh ta đã nói với cô rằng chúng sẽ không vượt qua được mà,” Rilla nghiêm túc nói. Cô không bao giờ cười cợt những giấc mơ của Gertrude như bác sĩ Blythe vẫn làm.

“Cô không biết đó là lời tiên tri hay nỗi tuyệt vọng. Rilla ơi, sự ghê rợn của giấc mơ ấy vẫn khiến cô lạnh toát cả người. Chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ phải huy động toàn bộ lòng dũng cảm ẩn chứa trong mình.”

Bác sĩ Blythe quả nhiên đã cười giễu tại bàn ăn sáng, nhưng sau đó ông không bao giờ còn cười cợt những giấc mơ của cô Oliver nữa; vì cùng ngày hôm đó, theo tin tức báo về, cuộc tấn công Verdun đã bắt đầu, và kể từ thời điểm đó, xuyên suốt trọn vẹn những tuần lễ mùa xuân tươi đẹp, gia đình Bên Ảnh Lửa, tất cả mọi người không trừ một ai, đều sống trong nỗi lo sợ nơm nớp. Có những ngày, họ tuyệt vọng chờ đợi kết thúc trong khi những bàn chân quân Đức len lén nối tiếp nhau càng lúc càng tiến lại gần hàng rào phòng thủ ác liệt của đội quân Pháp sẵn sàng liều mạng.

“Nếu quân Đức mà chiếm được Verdun thì tinh thần nước Pháp sẽ bị đập nát mất,” cô Oliver cay đắng nói.

“Nhưng chúng sẽ không chiếm được đâu,” bà Susan quả quyết, nhưng trong cùng ngày hôm đó, chính bà cũng không thể nuốt nổi bữa tối vì mải lo sợ quân Đức sẽ làm được điều đó. “Đầu tiên mà nói, cô đã mơ là chúng không làm được còn gì… Cô đã mơ chính xác điều người Pháp đang nói trước khi họ thật sự nói ra điều đó - chúng sẽ không vượt qua được. Để tôi nói cho cô biết nhé, cô Oliver yêu quý, khi đọc thấy câu đó trên báo, rồi nhớ lại giấc mơ của cô, tôi đã sợ đến mức ớn lạnh toàn thân đấy. Tôi có cảm giác việc này dường như giống với những thời điểm ở trong Kinh Thánh, khi người ta mơ thấy những chuyện như thế khá thường xuyên.”

“Cháu biết… cháu biết,” Gertrude nói, bồn chồn đi đi lại lại quanh phòng. “Cháu cũng vẫn kiên trì tin tưởng vào giấc mơ của mình… nhưng cứ mỗi lần nhận được tin xấu, cháu lại không tin nổi nữa. Khi đó cháu lại tự nhủ, nó chỉ là trùng hợp thôi… là ‘ký ức tiềm thức’ và đại loại thế.”

“Tôi chẳng hiểu tại sao lại có thể có bất cứ ký ức nào ghi nhớ được một chuyện trước khi chuyện đó thực sự xảy ra cả,” bà Susan khăng khăng, “mặc dù tất nhiên tôi không phải người có ăn có học như cô và bác sĩ. Nhưng nếu việc có ăn có học khiến cho ta khó mà tin nổi bất kỳ điều gì đơn giản như thế thì tôi thà không có học còn hơn. Nhưng dù sao đi nữa, kể cả khi quân Đức có chiếm được Verdun thì chúng ta cũng không cần lấy thế làm lo lắng. Joffre đã bảo nơi đó không mang tầm quan trọng quân sự gì.”

“Cái cách an ủi cũ rích đó đã được sử dụng quá thường xuyên mỗi khi có chuyện không hay xảy ra,” Gertrude vặn lại. “Giờ nó đã chẳng còn khả năng xoa dịu nữa rồi.”

“Trước đây, một trận chiến như thế này đã bao giờ xảy ra trên thế giới chưa nhỉ?” ông Meredith nói trong một buổi tối giữa tháng Tư.

“Đây là một cuộc chiến quá to tát, vượt quá tầm hiểu biết của chúng ta,” bác sĩ nói. “Nếu so sánh với cái này thì những cuộc ẩu đả của mấy nhúm người thời Homer có là gì đâu cơ chứ? Toàn bộ cuộc chiến thành Troy có thể diễn ra quanh một cái pháo đài ở Verdun và một phóng viên thời sự sẽ chỉ dành cho nó vẻn vẹn một câu. Tôi không phải người tin vào các thế lực huyền bí” - bác sĩ nháy mắt với Gertrude - “nhưng tôi có linh cảm rằng số phận của toàn bộ cuộc chiến tranh này phụ thuộc vào kết quả của trận Verdun. Như cô Susan và Joffre đã nói đấy, nó không thật sự mang ý nghĩa quan trọng về mặt quân sự; nhưng nó lại mang ý nghĩa lớn lao là một biểu tượng Tinh thần. Nếu quân Đức giành chiến thắng ở đó, chúng cũng sẽ thắng trong cuộc chiến này. Còn nếu chúng thua, vậy thì con nước sẽ chống lại chúng.”

“Chúng sẽ thua thôi,” ông Meredith nói dứt khoát. “Biểu tượng Tinh thần không thể bị đánh bại được. Nước Pháp chắc chắn rất phi thường. Đối với tôi, dường như nhìn vào nước Pháp, tôi có thể thấy hình ảnh văn minh khoác tấm áo trắng đang quyết tâm đấu tranh chống lại những thế lực đen tối của tình trạng man rợ. Tôi nghĩ toàn bộ thế giới của chúng ta đều nhận ra điều này và chính bởi vậy tất cả chúng ta mới nín thở chờ đợi kết quả như thế. Đây không đơn thuần là vấn đề một vài pháo đài bị chuyển từ phe này sang phe khác hay một vài dặm đất ướt sũng máu bị mất đi và được giành lấy.”

“Cháu cứ băn khoăn” Gertrude mơ màng nói, “không biết liệu có một phúc lành vĩ đại nào đó, đủ vĩ đại để tương xứng với cái giá phải trả, sẽ trở thành phần thưởng cho mọi đau đớn mà chúng ta đã phải chịu? Liệu nỗi thống khổ đang làm chấn động cái thế giới này có phải là cơn đau để hạ sinh ra một thời đại mới diệu kỳ nào đó? Hay đây chỉ đơn thuần là nỗ lực vô ích của đàn kiến đang vật lộn dưới ánh sáng của hàng triệu triệu mặt trời?

Chúng ta vốn chẳng coi ra gì cái tai ương nào đó phá hủy cả một tổ kiến cùng một nửa cư dân của nó. Liệu Sức Mạnh đang vận hành vũ trụ có coi trọng chúng ta hơn chúng ta nghĩ về bọn kiến không, ông Meredith?”

“Cô đã quên mất,” ông Meredith nói, đôi mắt đen lóe sáng, “rằng một Sức Mạnh vô cùng tận thì cũng phải nhỏ bé vô cùng y như to lớn vô cùng vậy. Chúng ta chẳng thuộc diện nào trong hai cái đó cả, bởi vậy nên, sẽ có nhiều thứ quá nhỏ bé cũng như có nhiều thứ quá to lớn khiến chúng ta không thể thấu hiểu được. Đối với thứ nhỏ bé vô cùng thì một con kiến cũng mang tầm quan trọng lớn lao chẳng kém gì một con voi răng mấu. Chúng ta đang chứng kiến những cơn đau đẻ để hạ sinh ra một thời đại mới… nhưng khi được sinh ra, nó cũng là một sinh mạng yếu ớt, than khóc y như tất cả những thứ khác thôi. Tôi không thuộc hàng ngũ những người kỳ vọng rằng kết quả trực tiếp của cuộc chiến tranh này sẽ là một thiên đường mới và một thế giới mới. Đây không phải cách Chúa hành động. Nhưng Người có hành động đấy, cô Oliver ạ, và đến cuối cùng, mục đích của Người sẽ được thỏa nguyện.”

“Đúng đắn và chính thống… đúng đắn và chính thống,” bà Susan lẩm bẩm tán thành trong bếp. Bà Susan thích chứng kiến cảnh cô Oliver thỉnh thoảng lại bị ông mục sư lấn át. Bà Susan rất quý cô Oliver nhưng bà nghĩ cô ưa thích nói những vấn đề dị giáo với các mục sư đến mức thái quá và xứng đáng thỉnh thoảng bị nhắc cho nhớ rằng những vấn đề đó tương đối vượt ngoài tầm hiểu biết của cô.

Vào tháng Năm, Walter viết thư về nhà báo tin cậu được trao tặng huy chương Hành xử Xuất sắc. Cậu không nói tại sao lại được trao huy chương, nhưng các chàng trai khác đã để tâm kể cho làng Glen biết về hành động dũng cảm mà Walter đã thực hiện. “Nếu trong một cuộc chiến khác thay vì cuộc chiến tranh này,” Jerry Meredith viết, “thì hành động ấy hẳn đã được trao tặng huân chương Chữ thập Victoria mới xứng. Nhưng người ta chẳng thể khiến huân chương Chữ thập Victoria trở nên phổ biến quá được, vì ở đây, hành động dũng cảm đã trở thành chuyện thường ngày như cơm bữa.”

“Đáng lẽ ra thằng bé nên được nhận huân chương Chữ thập Victoria,” bà Susan nói và cực kỳ phẫn nộ vì chuyện này. Bà không dám chắc ai là người phải chịu trách nhiệm cho việc Walter không được nhận huân chương này, nhưng nếu người đó là tướng Haig thì lần đầu tiên trong đời, bà bắt đầu ấp ủ mối nghi ngờ nghiêm túc, không biết liệu ông ta có thực sự phù hợp với vai trò tổng tư lệnh hay không.

Rilla mừng đến phát điên. Chính Walter yêu quý của cô đã làm được điều này - Walter, người đã bị ai đó gửi cho một sợi lông vũ trắng hồi ở Redmond: chính Walter đã chạy từ trong căn hào an toàn ra ngoài để lôi một đồng đội bị thương đã ngã xuống trên vùng giáp chiến tuyến vào bên trong hào. Ôi, cô có thể nhìn thấy khuôn mặt đẹp đẽ trắng bệch cùng đôi mắt tuyệt vời của cậu khi cậu làm điều đó! Thật tuyệt biết bao khi được là em gái của một người anh hùng như thế! Vậy mà khi viết thư kể lại, cậu chẳng hề nghĩ chuyện đó có gì to tát. Bức thư của cậu tràn ngập những điều khác - những điều vặt vãnh riêng tư mà hai anh em đã biết và đã cùng yêu thương trong những ngày xa xưa yêu dấu không gợn bóng mây che cách đây hàng thế kỷ.

“Anh cứ nghĩ mãi đến những cây thủy tiên hoa vàng trong vườn Bên Ánh Lửa,” cậu viết. “Đến lúc em nhận được lá thư này thì chúng hẳn đã ra hoa hết rồi, đang bung nở ở đấy dưới bầu trời ửng hồng tuyệt đẹp đó. Có phải chúng thật sự vẫn tươi tắn và vàng rực như trước đây không, Rilla? Đối với anh, dường như chúng ắt hẳn phải bị máu nhuộm thành màu đỏ - y như những bông hoa anh túc của bọn anh ở nơi này vậy. Và mỗi tiếng thì thầm của mùa xuân sẽ rơi xuống thành một đóa viola trong Thung Lũng Cầu Vồng.

“Tối nay có trăng non - một vầng trăng bạc mảnh mai xinh đẹp treo lơ lửng bên trên những cái hố đau khổ này. Tối nay, liệu em có nhìn thấy nó treo bên trên khoảnh rừng phong không nhỉ?

“Anh gửi kèm theo đây một mẩu báo nhỏ có đăng một bài thơ nhé, Rilla. Anh đã viết nó vào một buổi tối trong hầm trú ẩn ở chiến hào, dưới ánh sáng của một mẩu nến… hay nói cho đúng hơn là nó đã đến với anh vào lúc đó… anh không có cảm giác là mình đang viết nó… dường như một thứ gì đó đã mượn anh làm công cụ truyền tải. Trước đây anh cũng từng có cảm giác đó một vài lần, nhưng họa hoằn lắm mới thấy và cảm giác đó cũng chưa bao giờ mạnh mẽ như lần này. Chính bởi vậy, anh đã gửi nó tới cho tờ Spectator ở London. Họ đã cho đăng bài thơ và hôm nay anh đã nhận được tờ báo. Anh hy vọng em sẽ thích. Đây là bài thơ duy nhất anh từng viết kể từ khi anh vượt đại dương ra nước ngoài.”

Bài thơ ngắn và vô cùng cảm động. Trong vòng một tháng, nó đã mang tên tuổi Walter đến mọi ngóc ngách trên địa cầu. Nó được đăng lại ở khắp mọi nơi - trên những tờ nhật báo thủ đô và các tuần san của những ngôi làng nhỏ, trong những mục phê bình uyên thâm và những “mục tâm sự bạn đọc”, trong những lời hiệu triệu của Hội Chữ Thập Đỏ và tài liệu tuyển quân của Chính phủ. Các bà mẹ và những người chị, những cô em khóc nức nở khi đọc nó, các chàng thanh niên rùng mình xúc động vì nó, toàn bộ trái tim vĩ đại của nhân loại đã trở nên cuồng dại vì nó, coi nó như hiện thân của mọi nỗi đau cùng hy vọng, mọi tiếc thương cũng như kết quả của sự xung đột lớn lao, được kết tinh lại trong ba khổ thơ ngắn bất tử. Một chàng trai Canada trong chiến hào Flanders đã viết một bài thơ vĩ đại về cuộc chiến tranh. “Người Thổi Sáo”, do binh nhì Walter Blythe sáng tác, đã trở thành tác phẩm kinh điển ngay từ lần đầu tiên được đăng tải.

Rilla chép lại bài thơ vào nhật ký, trước khi bắt đầu dốc bầu tâm sự về một tuần khó khăn vừa qua.

“Nó là một tuần thật kinh khủng,” cô viết, “và mặc dù nó đã kết thúc và nhà mình đều biết mọi chuyện chỉ là hiểu nhầm thôi, nhưng có vẻ như những vết thương mà nó gây ra thì vẫn chẳng biến mất được. Ấy vậy nhưng, xét trên một vài phương diện khác, nó cũng là một tuần rất tuyệt vời và mình đã loáng thoáng nhìn ra được một số điều mà trước đây mình chưa từng nhận thấy… rằng người ta có thể tỏ ra dũng cảm và giỏi giang thế nào dẫu đang ở trong tình cảnh đau khổ khủng khiếp. Mình chắc chắn mình chẳng bao giờ có thể tuyệt vời như cô Oliver đã thể hiện.

“Hôm nay là vừa tròn một tuần cô ấy nhận được một bức thư từ Charlottetown do mẹ chú Grant gửi. Và bức thư cho biết, một bức điện tín vừa được gửi đến, thông báo rằng thiếu tá Robert Grant đã hy sinh trong lúc chiến đấu cách đây vài ngày.

“Ôi, tội nghiệp cô Gertrude! Thoạt đầu, cô ấy suy sụp. Nhưng rồi, chỉ một ngày sau, cô ấy đã lấy lại tinh thần và quay trở lại trường. Cô ấy không khóc… mình chưa từng nhìn thấy cô ấy rớt một giọt nước mắt nào… nhưng ôi chao, cứ nhìn khuôn mặt và đôi mắt cô ấy xem!

” ‘Cô phải tiếp tục công việc của mình,’ cô nói. ‘Hiện tại, đó là bổn phận của cô.’

“Mình chẳng bao giờ có thể đạt tới được trình độ đó.

“Cô ấy chẳng bao giờ nói gì chua xót hết, chỉ trừ một lần, khi bà Susan nói gì đó đại loại như cuối cùng thì mùa xuân cũng đã đến đây rồi, và cô Gertrude hỏi, ‘Năm nay, mùa xuân có thể đến thật ư?’

“Rồi cô ấy bật cười - một tiếng cười khẽ đáng sợ, mình nghĩ nó tựa như khi người ta có lẽ sẽ cười lúc đối mặt với thần chết vậy - và nói, ‘Hãy xem cái thói ích kỷ của cháu này. Bởi vì cháu, Gertrude Oliver, vừa mất một người bạn, thế là đã chẳng thể tin được mùa xuân lại vẫn đến như thường. Mùa xuân không vắng bóng vì hàng triệu nỗi đau khổ của những người khác… mà vì nỗi đau của cháu… ôi, liệu vũ trụ có thể vẫn tiếp diễn được không?’

” ‘Cháu không cần tỏ ra gay gắt với chính mình, cháu yêu quý ạ,’ mẹ dịu dàng nói. ‘Cũng là chuyện rất bình thường thôi nếu ta có cảm giác dường như mọi thứ chẳng thể tiếp diễn như cũ một khi một cú đòn nặng nề nào đó đã giáng xuống thay đổi thế giới của ta. Tất cả chúng ta đều cảm thấy như thế cả.’

“Đúng lúc đó, cái bà già đáng ghét Sophia họ hàng của bà Susan bèn lên tiếng. Bà ta cũng đang ngồi ở đó, vừa đan vừa than vãn chẳng khác gì ‘một con quạ sầu thảm báo điềm gở’ già khú đế như cách Walter vẫn thường dùng để gọi bà ta.

” ‘Cô đâu có bất hạnh như nhiều người khác đâu, cô Oliver,’ bà ta nói, ‘và cô không nên quá khổ sở vì chuyện đó làm gì. Có nhiều người đã mất chồng; đó mới thật là một cú đòn nặng nề; và cũng có nhiều người đã mất con trai. Cô thì không mất chồng mà cũng chẳng mất con trai.’

” ‘Đúng,’ cô Gertrude nói, càng thêm đau xót. ‘Quả thực là cháu đã không mất chồng… cháu chỉ mất người đàn ông nhẽ ra sẽ trở thành chồng của cháu thôi. Cháu cũng không mất con trai… mà chỉ mất những đứa con trai và con gái đáng nhẽ có thể sẽ được cháu sinh ra… những đứa trẻ giờ đây cháu sẽ chẳng bao giờ sinh ra được nữa.’

” ‘Nói năng kiểu đó thật chẳng giống một quý cô chút nào,’ bà Sophia nói giọng sửng sốt; rồi ngay sau đó cô Gertrude cười phá lên, cười ngặt nghẽo đến nỗi bà Sophia phát hoảng thật sự. Và khi cô Gertrude đau khổ tội nghiệp, không thể chịu đựng thêm được nữa, vội vàng chạy ra khỏi phòng, bà Sophia bèn hỏi mẹ chắc nỗi bất hạnh ấy không ảnh hưởng gì đến trí óc cô Oliver đấy chứ.

” ‘Tôi đã trải qua sự mất mát hai người bạn đời tử tế giỏi giang,’ bà ta nói, ‘nhưng nó không làm tôi xúc động đến thế.’

“Mình nghĩ hẳn là không đâu! Hai người đàn ông tội nghiệp đó ắt hẳn phải mừng húm vì được chết.

“Mình nghe thấy tiếng chân cô Gertrude đi đi lại lại trong phòng gần như suốt đêm. Đêm nào cô cũng đi như thế. Nhưng chẳng bao giờ đi lâu như cái đêm hôm ấy. Và có một lần, mình nghe thấy cô ấy bật ra một tiếng kêu nhỏ đột ngột đáng sợ, cứ như thể cô ấy vừa bị đâm. Mình không thể ngủ được vì thấy đau khổ thay cho cô ấy, nhưng mình chẳng thể giúp gì được cô ấy. Mình cứ tưởng như đêm ấy sẽ chẳng bao giờ kết thúc. Nhưng rồi nó cũng đã qua; và sau đó, ‘buổi sáng đến mang theo niềm vui,’ y như Kinh Thánh đã nói. Chỉ có điều, niềm vui không đến vào buổi sáng mà phải đợi cho mãi đến tận chiều. Điện thoại đổ chuông và mình ra trả lời. Điện thoại của bà Grant gọi từ Charlottetown và bà ấy báo tin rằng mọi chuyện chỉ là do nhầm lẫn - chú Robert không hề bị giết chết; chú ấy chỉ bị thương ở cánh tay và dù sao đi nữa thì cũng tạm thời được an toàn trong bệnh viện, tránh khỏi nguy hiểm. Họ vẫn chưa tìm hiểu được tại sao lại có sự nhầm lẫn như thế này, nhưng họ đoán chắc là phải có một Robert Grant nào đó khác.

“Mình dập máy và bay đến Thung Lũng Cầu Vồng. Mình tin chắc mình đã bay đi thật - mình không thể nhớ nổi hai bàn chân mình có từng chạm vào mặt đất một lúc nào không. Mình gặp cô Gertrude đang trên đường từ trường về nhà, ở giữa trảng vân sam nơi bọn mình thường chơi đùa khi xưa, và mình cứ thế vừa thở hổn hẳn vừa báo tin lại cho cô ấy. Tất nhiên đáng lẽ mình nên suy nghĩ chín chắn hơn. Nhưng mình đang phát điên vì vui mừng và phấn khích đến độ chẳng thể dừng lại mà suy nghĩ gì được. Cô Gertrude ngã quỵ xuống đó, giữa những cây dương xỉ non vàng ươm, như thể vừa bị bắn. Mình kinh hoàng đến độ từ giờ cho đến cuối đời chắc hẳn sẽ phải biết điều mà trở nên khôn ngoan hơn, ít nhất cũng là trên phương diện này. Mình tưởng mình đã giết chết cô ấy rồi, mình nhớ là mẹ cô ấy đã qua đời đột ngột vì bị đau tim khi còn khá trẻ. Thời gian cứ như thể đã trôi qua hàng mấy năm, rồi thì mình mới phát hiện ra tim cô ấy vẫn đập. Mình đã có một quãng thời gian đến là đáng nhớ! Mình chưa từng thấy ai bị ngất bao giờ và mình biết chẳng có ai trên nhà để giúp đỡ mình cả, vì mọi người khác đều đã tới ga đón Di và Nan đang trên đường từ Redmond về nhà. Nhưng mình đã biết - về mặt lý thuyết - người bị ngất cần phải được đối xử như thế nào, và giờ mình cũng biết về mặt thực hành. May là dòng suối ở ngay gần đấy, vậy là sau một hồi mình điên cuồng tìm cách cứu chữa thì cô Gertrude cũng đã quay trở lại với cuộc sống. Cô ấy chẳng nói một lời nào về tin tức mình mang đến mà mình thì chẳng dám nhắc lại nó lần nữa. Mình đỡ cô ấy đi băng qua khoảnh rừng phong, lên tới phòng riêng của cô ấy, và đúng lúc đó, cô ấy nói, ‘Rob… còn… sống’, cứ như thể những từ ấy đã bị giật ra từ trong lòng cô ấy, rồi cô ấy nhào lên giường và khóc, khóc hoài khóc mãi. Mình chưa từng chứng kiến bất kỳ ai khóc lóc như thế bao giờ. Toàn bộ những giọt nước mắt cô ấy đã không nhỏ ra trong suốt cả tuần đó đến lúc ấy bèn tuôn ra. Mình nghĩ cô ấy khóc gần như suốt cả đêm hôm qua, nhưng nhìn mặt cô ấy sáng nay thì có vẻ như cô ấy đã nhìn thấy một ảo cảnh nào đó, và cả nhà đều vô cùng hạnh phúc vì chỉ sợ bóng sợ gió thôi.

“Di và Nan về nhà được vài tuần. Sau đó các chị ấy sẽ quay về với công việc của Hội Chữ Thập Đỏ ở trong trại huấn luyện tại Kingsport. Mình thấy ghen tị với các chị ấy. Bố bảo ở đây mình cũng đang làm việc tốt ngang ngửa thế, với Jims và Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên của mình. Nhưng công việc ở đây thiếu sự lãng mạn mà ắt hẳn ở chỗ các chị ấy sẽ có.

“Kut đã thất thủ. Gần như thật nhẹ cả người khi nó thất thủ, vì mọi người vẫn nơm nớp lo sợ chuyện này từ lâu lắm rồi. Chuyện này khiến chúng mình chán nản mất một ngày, nhưng rồi sau đó chúng mình đã vực dậy tinh thần và bỏ nó lại đằng sau. Bà Sophia vẫn rầu rĩ như thường lệ, bà ta qua chơi rồi than vãn rằng quân Anh đang thua cuộc ở khắp mọi nơi rồi.

” ‘Dù thua cuộc nhưng họ là những người đáng tin cậy,’ bà Susan nghiêm túc nói. ‘Khi đánh mất một thứ gì đó, họ sẽ vẫn tiếp tục tìm kiếm cho tới khi tìm lại được nó! Dù sao đi nữa, hiện tại đức vua của tôi cùng đất nước đang cần tôi cắt khoai tây giâm cho vườn sau, vậy nên bà hãy cầm dao lên rồi giúp tôi một tay đi, Sophia Crawford. Nó sẽ đánh lạc hướng các suy nghĩ của bà và giúp bà tránh khỏi nỗi lo lắng về một chiến dịch mà bà sẽ không được kêu gọi để phải làm người điều khiển đâu.’

“Bà Susan là một bà cụ chính trực, và cái cách bà ấy hạ đo ván bà Sophia tội nghiệp thì thật đã mắt.

“Về phần Verdun, trận chiến vẫn đang tiếp tục, và chúng mình đang chấp chới giữa hy vọng và sợ hãi. Nhưng mình biết giấc mơ kỳ lạ của cô Oliver đã tiên đoán chiến thắng của Pháp. ‘Chúng sẽ không vượt qua được.’”

← Trận Verdun là trận chiến lớn và quan trọng của mặt trận phía Tây trong Thế Chiến I. Trận chiến diễn ra ở Đông Bắc Pháp, giữa quân Đức và quân Pháp, từ 21/02 đến 19/12/1916. Khẩu hiệu nổi tiếng của quân Pháp trong trận này là “Chúng sẽ không vượt qua” (Ils ne passront pas). Cuối cùng, quân Đức không thể chiếm được Verdun nhưng Pháp cũng bị tổn thất khủng khiếp.

20. Norman Douglas to tiếng trong cuộc họp

“Em đang lang thang ở chốn nào thế, Anne của anh ơi?” bác sĩ hỏi, cho dù đến giờ đã kết hôn được hai mươi tư năm nhưng thỉnh thoảng ông vẫn gọi vợ theo cách đó khi không có ai khác ở gần. Anne đang ngồi trên bậc thềm ở hiên nhà, lơ đãng nhìn chăm chăm quang cảnh trăm hoa đua nở đẹp tuyệt vời như trong ngày cưới. Đằng sau vườn quả trắng xóa là khoảnh rừng nhỏ với những cây linh sam non tối sẫm cùng những cây anh đào dại hoa kem, nơi đàn chim cổ đỏ đang không ngừng ríu ra ríu rít; vì giờ bóng tối đã buông xuống và ngọn lửa của những vì sao sớm đã cháy rực phía trên khoảnh rừng phong.

Anne khẽ thở dài quay trở lại hiện thực.

“Em vừa tìm được sự khuây khỏa, thoát khỏi hiện thực khắc nghiệt, nhờ một giấc mơ, anh Gilbert ạ - một giấc mơ rằng tất cả con cái chúng ta lại đều đang ở nhà… và lại là những đứa trẻ… đang chơi trong Thung Lũng Cầu Vồng. Giờ lúc nào bầu không khí cũng chìm trong sự im lặng đậm đặc… nhưng em tưởng như mình vẫn đang nghe thấy những giọng nói rành rọt và những âm thanh vui vẻ trẻ thơ đang tiến lại gần, y như ngày xưa vậy. Em có thể nghe thấy tiếng huýt sáo của Jem và giọng hát của Walter, và tiếng cười của hai chị em sinh đôi, và trong một vài khoảnh khắc may mắn, em chẳng còn nhớ gì đến tiếng súng ở mặt trận phía Tây nữa, mà đã được tận hưởng niềm hạnh phúc nhỏ nhoi ngọt ngào, giả tạo.”

Bác sĩ không trả lời. Đôi khi, công việc đánh lừa ông khiến ông tạm thời quên mất mặt trận phía Tây, nhưng cũng chỉ thỉnh thoảng lắm mới thế. Giờ đây, trên mái tóc vẫn còn xoăn dày của ông đã có kha khá sợi bạc vốn hai năm trước chưa hề xuất hiện. Tuy nhiên, ông vẫn mỉm cười nhìn vào đôi mắt long lanh như hai vì sao mà ông hằng yêu dấu - đôi mắt từng có thời chan chứa nét cười nhưng giờ đây dường như lúc nào cũng đong đầy những giọt nước mắt bị kìm nén.

Bà Susan thong thả bước tới, tay cầm cuốc, đầu đội cái mũ bon nê đẹp thứ nhì của mình.

“Tôi vừa đọc được một bài báo trên tờ Enterprise kể rằng đã có một cặp đôi làm lễ cưới trên máy bay đấy. Cậu có nghĩ như thế là hợp pháp không, cậu bác sĩ thân mến?” bà băn khoăn hỏi.

“Cháu nghĩ là có đấy,” bác sĩ nghiêm túc đáp.

“Chà,” bà Susan nói giọng hoài nghi, theo ý tôi thì có vẻ như đám cưới là một chuyện hết sức trang nghiêm chẳng phù hợp với bất cứ thứ phù phiếm gì kiểu như một cái máy bay. Nhưng giờ thì chẳng có gì còn y như cũ được nữa. Chậc, vẫn còn nửa tiếng đồng hồ nữa mới đến giờ bắt đầu buổi cầu nguyện, vậy nên tôi sẽ vòng ra vườn bếp làm chút việc buổi tối chẳng mấy thú vị với đám cỏ dại. Nhưng suốt thời gian trừng phạt đám cỏ dại, tôi sẽ không ngừng nghĩ đến mối lo mới này ở vùng Trentino. Tôi không thích cái mưu đồ này của Áo chút nào, cô bác sĩ thân yêu ạ.”

“Cháu cũng không,” cô bác sĩ Blythe buồn bã nói. “Suốt cả buổi sáng, tay cháu làm mứt đại hoàng nhưng tâm hồn cháu thì luôn ngóng chờ các tin tức chiến tranh. Khi tin đến, cháu lại co rúm lại. Chà, có lẽ cháu cũng phải đi chuẩn bị sẵn sàng cho buổi cầu nguyện thôi.”

Mọi ngôi làng đều lưu giữ một phần lịch sử không được ghi chép lại mà truyền từ đời này qua đời khác qua con đường truyền miệng, về những sự kiện kịch tính, khôi hài, bi thảm của làng. Chúng được kể tại các đám cưới và lễ hội, được nhắc lại trong những khung cảnh quây quần bên đống lửa mùa đông. Và trong những biên niên sử truyền miệng này của làng Glen St. Mary, câu chuyện kể về buổi cầu nguyện hợp nhất được tổ chức buổi tối hôm đó ở nhà thờ Hội Giám lý đã được định sẵn cho số phận chiếm một vị trí bất diệt.

Buổi cầu nguyện hợp nhất là ý tưởng của ông Arnold. Tiểu đoàn tỉnh, vốn được huấn luyện suốt cả mùa đông ở Charlottetown, chẳng bao lâu nữa sẽ lên đường vượt biển. Các chàng trai vùng Cảng Bốn Làn Gió thuộc tiểu đoàn, từ người làng Glen cho tới bên kia cảng và người Cửa Vịnh hay Thượng Glen, đều đang ở nhà nghỉ phép chuyến cuối cùng trước khi lên đường, và ông Arnold nghĩ, một cách khá xác đáng, rằng hẳn cũng phù hợp nếu tổ chức một buổi cầu nguyện hợp nhất dành cho họ trước khi họ lên đường. Ông Meredith cũng tán thành, và buổi họp mặt được thông báo là sẽ tổ chức ở nhà thờ Hội Giám lý. Các buổi cầu nguyện của làng Glen thường không có nhiều người tham gia cho lắm, nhưng riêng vào buổi tối đặc biệt này, nhà thờ Hội Giám lý đông nghịt. Tất cả những người có thể đến được thì đều có mặt ở đây. Thậm chí kể cả cô Cornelia cũng đến - và đây là lần đầu tiên trong đời cô Cornelia từng đặt chân vào trong một nhà thờ Hội Giám lý. Nếu không phải vì một cuộc xung đột lên đến tận tầm thế giới thì chuyện đó đã chẳng xảy ra.

“Trước đây tôi rất ghét cánh Hội Giám lý,” cô Cornelia bình tĩnh nói, khi chồng cô bày tỏ sự ngạc nhiên vì thấy cô cũng đi, “nhưng giờ thì tôi không còn ghét bọn họ nữa. Khi thế giới này tồn tại một hoàng đế Đức hay một tướng Đức Hindenburg, thì có căm ghét người Hội Giám lý cũng chẳng có nghĩa lý gì hết.”

Vậy là cô Cornelia đã đi. Norman Douglas và vợ cũng đi. Và Ria Mọc Trên Trăng khệnh khạng bước dọc lối đi giữa hai hàng ghế để tới một chỗ ngồi ở phía trước, như thể ông ta hoàn toàn ý thức được rằng ông ta đã ban cho chốn này một sự biệt đãi. Mọi người có phần ngạc nhiên khi thấy ông ta có mặt ở đây, vì ông ta thường hay tránh mặt tại tất cả các cuộc tụ tập có dính dáng tới cuộc chiến tranh theo bất cứ cách nào. Nhưng ông Meredith đã nói rằng ông hy vọng ban điều hành của nhà thờ Giáo hội Trưởng lão sẽ xuất hiện với bộ dạng chỉnh tề và rõ ràng ông Pryor đã chân thành để tâm đến đề nghị này. Ông ta mặc bộ vét màu đen đẹp nhất, thắt cà vạt trắng, mái tóc dày xoăn tít màu xám chì được chải gọn gàng và khuôn mặt to đỏ bừng của ông ta, theo lối nghĩ khắt khe bậc nhất của bà Susan, toát lên vẻ “mộ đạo” hơn bao giờ hết.

“Ngay lúc nhìn thấy gã đàn ông ấy bước vào nhà thờ, với cái bộ dạng như thế, tôi đã cảm thấy một mưu đồ quỷ quái nào đó đang được trù tính rồi, cô bác sĩ thân yêu ạ,” sau này bà nói. “Tôi không thể nói chắc được cái mưu đồ đó sẽ xuất hiện dưới hình thái nào, nhưng nhìn mặt ông ta, tôi biết chắc ông ta đến đây chẳng vì mục đích tốt đẹp gì cả.”

Buổi cầu nguyện bắt đầu theo đúng lộ thường và tiếp tục diễn ra trong bầu không khí lặng lẽ. Ông Meredith nói trước, với tài hùng biện và cảm xúc dạt dào như thường lệ. Ông Arnold nối tiếp bằng một bài diễn văn khiến cho đến cả cô Cornelia cũng phải thừa nhận là không có gì để chê trách cả về chủ đề lẫn cách triển khai.

Sau đó, ông Arnold đề nghị ông Pryor bắt nhịp lời cầu nguyện.

Cô Cornelia vẫn luôn quả quyết rằng ông Arnold chẳng có chút khôn khéo nào. Cô Cornelia không có thói quen tỏ ra khoan dung khi nhận xét về các mục sư Hội Giám lý, nhưng trong trường hợp này, bà đã không nói quá lên cho lắm. Mục sư Arnold chắc chắn không được sở hữu nhiều nhặn gì cái phẩm chất mơ hồ, đáng mong muốn được biết đến với cái tên là sự khôn khéo, nếu không thì ông ta đã chẳng bao giờ mời Ria Mọc Trên Trăng lãnh nhiệm vụ bắt nhịp lời cầu nguyện tại một buổi cầu nguyện cho các quân nhân. Ông ta tưởng mình đang đáp lại nghĩa cử của ông Meredith vì lúc kết thúc bài giảng, ông Meredith đã mời một trợ tế Hội Giám lý lên bắt nhịp.

Một số người chắc mẩm ông Pryor thể nào cũng cộc cằn từ chối và hành động đó cũng đủ gây ra một vụ bê bối rồi. Nhưng ông Pryor đã nhanh nhẹn đứng dậy, nói giọng ngọt xớt, “Chúng ta hãy cùng dâng lời cầu nguyện”, rồi lập tức cầu nguyện. Bằng chất giọng vang rền len lỏi vào mọi ngóc ngách trong nhà thờ đông đúc, ông Pryor tuôn ra cả một tràng những câu từ lưu loát và đang cầu nguyện ngon trớn thì các khán giả đang chìm trong nỗi khiếp sợ và sửng sốt bừng tỉnh lại, nhận ra họ đang nghe lời kêu gọi thuộc dạng trắng trợn bậc nhất của một kẻ theo chủ nghĩa hòa bình. Ít nhất thì ông Pryor cũng dám dũng cảm làm điều ông ta cho là đúng đắn; hoặc có lẽ, như nhiều người sau này nhận xét, ông ta tưởng mình sẽ được an toàn trong nhà thờ và rằng đây là cơ hội tuyệt vời để bày tỏ một số ý kiến vốn ông ta không dám thổ lộ ở bất cứ nơi nào khác, vì sợ sẽ bị quần chúng tấn công. Ông ta cầu nguyện rằng cuộc chiến tranh tội lỗi này có thể dừng lại, rằng những đội quân bị dối lừa đang bị đẩy vào lò mổ ở mặt trận phía Tây có thể mở to mắt ra mà nhìn thấu tội lỗi của họ để kịp ăn năn hối hận khi vẫn còn có thời gian; rằng những chàng trai tội nghiệp khoác bộ đồng phục kaki, vốn bị lùa vào một con đường giết chóc đi theo chủ nghĩa quân phiệt, đáng lẽ nên được giải cứu…

Ông Pryor đi được đến tận đây mà không hề vấp phải bất kỳ sự ngăn cản hay trở ngại nào; còn các khán giả của ông ta đều choáng váng đến đờ cả người cộng thêm bị thấm nhuần cái tư tưởng thâm căn cố đế rằng không bao giờ được phép gây rối trong nhà thờ, cho dẫu có gặp phải sự khiêu khích đến mức nào đi chăng nữa, thành ra có vẻ như ông ta sẽ cứ thế tiếp tục nói cho đến cùng, chẳng sợ bị ai ngăn cản hết. Nhưng ít nhất, trong đám đông khán giả, vẫn có một người đàn ông không bị kìm hãm bởi sự tôn kính - do thói quen hoặc do được truyền từ đời này sang đời khác - dành cho cái tòa nhà thiêng liêng này. Norman Douglas - như bà Susan vẫn thường quả quyết tuyên bố - đích thực là một “kẻ ngoại giáo”. Nhưng ông ta là một kẻ ngoại giáo dạt dào tình yêu nước, và khi bắt đầu nhận thức được rõ ràng ý nghĩa của những điều ông Pryor đang nói, Norman Douglas đột ngột nổi sùng lên. Gầm lên một tiếng đinh tai, ông ta đứng bật dậy khỏi chỗ ngồi bên cánh, đối mặt với đám đông khán giả và hét lên bằng giọng như sấm rền, “Dừng lại… dừng lại… DỪNG ngay cái bài cầu nguyện kinh tởm đó lại! Cái bài cầu nguyện mới kinh tởm làm sao chứ!”

Mọi mái đầu trong nhà thờ đều ngẩng phắt lên. Một chàng trai mặc bộ đồng phục kaki ở phía cuối nhà thờ bật ra một tiếng hoan hô yếu ớt. Ông Meredith giơ tay lên tỏ ý phản đối, nhưng ông Norman giờ chẳng thèm bận tâm đến bất cứ điều gì như thế hết. Tránh khỏi bàn tay can ngăn của vợ, ông giận dữ nhảy vọt ra phía trước hàng ghế và túm lấy cổ áo khoác của ông Ria Mọc Trên Trăng bất hạnh. Ông Pryor không “dừng lại” khi bị ra lệnh, nhưng giờ ông ta đã dừng lại, chẳng thể nào khác được, vì ông Norman - bộ râu đỏ dài đang dựng lên tua tủa vì giận dữ - cứ túm lấy ông ta mà lắc cho tới tận khi xương cốt ông này kêu lên lạch cạch và ngắt quãng các cú lắc bằng một loạt tiếng hô gọi những biệt danh ghê gớm đầy khinh miệt.

“Đồ quái vật om sòm!” - lắc - “Đồ thối tha hiểm ác” - lắc - “Đồ đầu heo vô dụng!” - lắc - “Đồ chó con thối rữa” - lắc - “Đồ ký sinh trùng độc hại” - lắc - “Đồ rợ Hung cặn bã” - lắc -“Đồ đê tiện đáng khinh… đồ… đồ…”

Ông Norman nghẹn lời mất một lúc. Mọi người đều tin chắc rằng điều tiếp theo ông sẽ nói, dù có ở trong nhà thờ hay không cũng kệ, chắc hẳn sẽ là một điều gì đó rất báng bổ; nhưng đúng lúc đó, Norman bắt gặp ánh mắt vợ và ông lùi lại phía sau, nên tay lên cuốn Kinh Thánh. “Đồ đạo đức giả!” ông rống lên, kèm theo một cú lắc chốt hạ và ném Ria Mọc Trên Trăng ra xa mạnh đến mức xô gã đàn ông khốn khổ theo chủ nghĩa hòa bình ấy dạt ra đến tận mép cánh cửa dẫn vào chỗ dành cho dàn hợp xướng. Bộ mặt trước đây vẫn đỏ hồng của ông Pryor giờ xám như tro. “Tôi sẽ kiện ông ra tòa vì chuyện này,” ông ta thở hổn hển.

“Làm đi… cứ làm đi.” Norman gầm lên, định xông lên lần nữa. Nhưng ông Pryor đã đi mất rồi. Ông ta không muốn một lần nữa rơi vào tay của một kẻ quân phiệt đang rắp tâm báo thù rửa hận. Ông Norman quay về phía bục giảng kinh trong một khoảnh khắc vinh quang, bất nhã.

“Đừng có ra vẻ sửng sốt như thế chứ, hai ngài mục sư,” ông nói oang oang. “Các ông không thể làm điều đó… sẽ chẳng ai trông chờ giới thầy tu làm thế đâu… nhưng ai đó phải hành động chứ. Các ngài biết thừa các ngài rất vui khi tôi ném ông ta ra ngoài mà… không thể để cho ông ta cứ thế càu nhàu, kêu ca, la hét xúi giục nổi loạn và mưu đồ phản quốc được. Xúi giục nổi loạn và mưu đồ phản quốc… phải có ai đó xử lý chuyện đấy chứ. Tôi được sinh ra để dành cho cái thời điểm này… cuối cùng thì tôi cũng có cơ hội thể hiện trong nhà thờ rồi. Giờ thì tôi có thể ngồi im sáu mươi năm nữa cũng được! Cứ tiếp tục buổi lễ đi, các ngài mục sư. Hẳn là các ông sẽ không còn gặp rắc rối với bất kỳ kẻ cầu nguyện theo chủ nghĩa hòa bình nào nữa.”

Nhưng tinh thần mộ đạo và lòng sùng kính đã biến mất rồi. Cả hai vị mục sư đều nhận ra điều đó và đồng thời cũng nhận ra rằng điều duy nhất có thể làm được lúc này là lặng lẽ kết thúc buổi cầu nguyện và thả những giáo dân đang phấn khích đi. Ông Meredith nói vài lời tha thiết khích lệ các chàng trai đã khoác lên mình bộ đồng phục kaki - rất có thể chính những lời này đã cứu cho mấy cái cửa sổ nhà ông Pryor thoát khỏi một cuộc tấn công dữ dội lần thứ hai - và ông Arnold đọc một bài kinh tạ ơn không mấy phù hợp, ít nhất ông ta cũng cảm thấy nó chẳng ăn nhập gì với hoàn cảnh, vì ông ta không thể lập tức xóa khỏi trí nhớ cái cảnh tượng ông Norman Douglas khổng lồ đang lắc lắc Ria Mọc Trên Trăng mập lùn vênh váo chẳng khác gì một con chó tai cụp khổng lồ lắc lắc một chú cún to quá cỡ. Và ông ta biết rõ hình ảnh tương tự cũng đã in vào trong tâm trí tất cả mọi người. Nói chung, buổi cầu nguyện hợp nhất khó có thể được gọi là thành công tuyệt đối. Nhưng nó vẫn hằn sâu trong trí nhớ của làng Glen St. Mary trong khi vô số buổi họp mặt êm đềm chính thống đều bị quên sạch sành sanh.

“Cô sẽ không bao giờ, không đâu, không bao giờ, cô bác sĩ thân yêu ạ, nghe tôi gọi Norman Douglas là kẻ ngoại giáo một lần nữa,” bà Susan nói khi đã về đến nhà. “Nếu trước đây Ellen Douglas không thấy hãnh diện thì tối nay bà ta cũng nên lấy làm hãnh diện được rồi.”

“Norman Douglas đã làm một chuyện hoàn toàn không thể biện hộ được,” bác sĩ nói. “Đáng lý ra cứ nên kệ xác Pryor cho đến khi buổi cầu nguyện kết thúc. Rồi sau đó, chính mục sư và ban điều hành nhà thờ của ông ta sẽ giải quyết với ông ta. Đáng nhẽ đó mới là tiến trình phù hợp. Màn thể hiện của Norman cực kỳ không thích hợp, bê bối và quá lố; nhưng, trời ạ” - bác sĩ ngửa đầu ra sau và cười khùng khục - “trời ạ, cô gái Anne ơi, chuyện đó thật quá đã.”

## 21: “Yêu đương thật kinh khủng”

BÊN ÁNH LỬA, 20 tháng Sáu 1916 “Chúng mình bận rộn quá chừng, và mỗi ngày trôi qua lại mang tới những tin tức vô cùng kích thích, cả tốt lẫn xấu, thành ra suốt mấy tuần liền, mình chẳng có đủ thời gian và sự bình tĩnh để mà viết nhật ký. Mình thích duy trì việc này một cách thường xuyên, vì bố đã bảo rằng một cuốn nhật ký viết về những năm tháng chiến tranh hẳn là một thứ vô cùng thú vị để truyền lại cho con cháu. Vấn đề nằm ở chỗ, mình thích viết vào trong cuốn sổ cũ thân thương này một số chuyện riêng tư có lẽ không hẳn là chuyện mình sẽ muốn con cháu mình đọc được. Mình cảm thấy nếu dính dáng đến con cháu thì mình sẽ kiểm soát lối cư xử đúng mực chặt chẽ hơn nhiều so với khi mình chỉ viết cho chính bản thân!

“Tuần đầu tiên của tháng Sáu lại là một tuần kinh khủng nữa. Quân Áo có vẻ như đã mấp mé tràn sang Ý; rồi sau đó bắt đầu những tin tức khủng khiếp đầu tiên về trận Jutland - được quân Đức tự nhận là một chiến thắng vĩ đại. Bà Susan là thành viên duy nhất trong gia đình vẫn luôn kiên định. ‘Mọi người đừng bao giờ kể với tôi rằng hoàng đế Đức đã đánh bại hải quân Anh nhé,’ bà nói, kèm theo cái khịt mũi khinh khỉnh. ‘Đó hoàn toàn là lời dối trá của quân Đức và mọi người có thể tin chắc như vậy.’ Và vài ngày sau, khi phát hiện ra bà đã đúng và quân Anh đã chiến thắng thay vì bại trận, chúng mình phải chịu đựng vô vàn lần câu nói, ‘Tôi đã bảo rồi mà,’ nhưng chúng mình rất thoải mái cam chịu.

“Phải đến tận khi Kitchener qua đời thì bà Susan mới gục ngã. Lần đầu tiên trong đời, mình thấy bà suy sụp. Cả nhà đều cảm thấy choáng váng vì chuyện này nhưng bà Susan thì chìm sâu vào nỗi tuyệt vọng. Tin tức được thông báo vào buổi tối qua điện thoại nhưng bà Susan không chịu tin, mãi cho tới khi bà ấy nhìn thấy tiêu đề tờ Enterprise ra ngày hôm sau. Bà ấy không khóc, không ngất cũng không trở nên kích động, nhưng bà ấy quên cho muối vào món xúp và theo như mình nhớ được thì bà ấy chưa từng như thế bao giờ. Mẹ và cô Oliver và mình đều khóc nhưng bà Susan lại nhìn chúng mình với vẻ chế giễu lạnh lùng và nói, ‘Hoàng đế Đức cùng sáu người con trai của ông ta vẫn còn sống khỏe mạnh cả. Vậy nên thế giới chẳng bị bỏ lại trong cảnh hoang vắng tuyệt đối đâu. Việc gì phải khóc chứ, cô bác sĩ thân yêu?’ Bà Susan vẫn duy trì trạng thái tuyệt vọng, lạnh lùng này trong hai mươi tư tiếng đồng hồ tiếp theo, rồi sau đó bà Sophia xuất hiện và bắt đầu chia buồn với bà ấy.

” ‘Tin tức này kinh khủng quá, bà Susan nhỉ? Có lẽ chúng ta cũng nên chuẩn bị tinh thần để sẵn sàng cho điều tồi tệ nhất, vì nó nhất định sẽ xảy ra thôi. Bà đã từng nói - và tôi vẫn còn nhớ rõ từng từ đấy, Susan Baker ạ - rằng bà hoàn toàn tin tưởng vào Chúa và Kitchener. Ái chà chà, Susan Baker ơi, giờ thì chỉ còn lại mỗi Chúa thôi.’

“Nói đến đó, bà Sophia bèn giơ khăn tay lên mắt với vẻ lâm ly thống thiết cứ như thể quả thật thế giới đang lâm vào tình cảnh khủng khiếp vậy. Về phần bà Susan, bà Sophia chính là sự cứu rỗi của bà. Bà ấy giật mình tỉnh táo trở lại.

” ‘Sophia Crawford, liệu mà giữ mồm giữ miệng của bà đi!’ bà ấy nghiêm khắc nói. ‘Bà ngốc thì cứ việc ngốc, nhưng đừng có biến mình thành một kẻ ngốc nghếch bất kính. Cũng là chuyện đúng lý hợp tình thôi nếu khóc lóc than van vì bây giờ Đấng Tối Cao là chốn nương tựa duy nhất của quân Đồng minh. Còn về phần Kitchener, cái chết của ông ấy là một mất mát lớn lao và tôi không bàn cãi gì về điều đó. Nhưng kết quả của cuộc chiến tranh này không phụ thuộc vào tính mạng của một người nào hết và bây giờ, khi quân Nga lại đang tiến tới, chẳng mấy chốc bà sẽ thấy tình hình sẽ thay đổi theo chiều hướng tốt hơn cho xem.’

“Bà Susan nói điều này bằng giọng điệu hăng hái đến độ chính bà cũng tin vào điều đó và lập tức phấn khởi hẳn lên. Nhưng bà Sophia đã lắc đầu.

” ‘Vợ Albertmuốn đặt tên đứa bé theo tên Brusiloff,’ bà ta nói, ‘nhưng tôi đã bảo nó trước tiên cứ từ từ chờ xem ông ta sẽ thành ra thế nào đã. Dân Nga bọn họ hay có cái thói càng về sau càng đuối.’

“Tuy nhiên, quân Nga đã làm rất tuyệt và họ đã cứu nước Ý. Nhưng thậm chí kể cả khi tin tức hằng ngày cho thấy họ đã đạt được những thắng lợi mang tính chất quyết định thì nhà mình cũng không muốn kéo cờ lên như trước đây vẫn làm nữa. Như cô Gertrude đã nói đấy, Verdun đã giết chết mọi nỗi hoan hỉ rồi. Nhà mình sẽ thích ăn mừng hơn nếu các chiến thắng ấy được gặt hái ở mặt trận phía Tây. ‘Khi nào quân Anh mới tấn công nhỉ?’ sáng nay, cô Gertrude thở dài nói. ‘Chúng ta đã đợi lâu lắm rồi… lâu lắm lắm rồi.’

“Sự kiện quan trọng nhất diễn ra ở vùng này trong vòng mấy tuần gần đây là cuộc hành quân diễn tập được tiểu đoàn tỉnh thực hiện qua toàn tỉnh trước khi họ rời khỏi nơi đây để lên đường vượt biển. Họ hành quân từ Charlottetown tới Lowbridge, rồi vòng qua Mũi Cảng và xuyên qua Thượng Glen, sau đó xuống tới ga St. Mary. Ai cũng đổ ra đường để xem họ, trừ bà cụ Fannie Clow đang ốm liệt giường và ông Pryor, vốn chưa ai thấy ló mặt ra khỏi nhà, thậm chí là để đi nhà thờ, kể từ cái buổi tối diễn ra buổi lễ cầu nguyện hợp nhất tuần vừa rồi.

“Thật tuyệt vời và đồng thời đau xót biết bao khi chứng kiến tiểu đoàn ấy hành quân qua. Đội quân gồm nhiều chàng thanh niên và cũng có cả những người đàn ông trung tuổi. Có Laurie McAllister bên kia cảng mới chỉ mười sáu nhưng cứ thề thốt rằng mình đã mười tám để có thể ghi danh nhập ngũ; còn có Angus Mackenzie, người Thượng Glen, chắc chắn đã năm mươi lăm nhưng cứ thề là mới bốn mươi bốn tuổi. Có hai người lính ở Lowbridge từng tham chiến ở Bắc Phi, ba anh em sinh ba mười tám tuổi người Mũi Cảng. Mọi người vỗ tay hoan hô khi họ đi qua, và họ hoan hô cổ vũ Foster Booth, bốn mươi tuổi, đang sánh bước bên cậu con trai Charley tuổi đời hai mươi. Mẹ của Charley đã qua đời khi sinh anh và khi Charley ghi danh nhập ngũ, ông Foster đã bảo rằng từ trước đến nay, ông ấy chưa bao giờ để Charley đi bất cứ nơi nào mà ông không dám tự mình đi, và ông không định bắt đầu chuyện đó với những chiến hào Flanders. Ở ga, Thứ Hai gần như đã phát rồ. Nó lao đi khắp nơi, nhờ tất cả mọi người gửi tin nhắn đến cho Jem. Ông Meredith đọc một bài diễn văn còn Reta Crawford ngâm bài thơ ‘Người Thổi Sáo’. Binh sĩ cuồng nhiệt hoan hô ủng hộ cô ấy và kêu lên, ‘Chúng tôi sẽ đi theo… chúng tôi sẽ đi theo… chúng tôi sẽ không phản bội.’ Và mình cảm thấy vô cùng tự hào khi nghĩ rằng chính người anh yêu dấu của mình đã viết nên những câu thơ tuyệt vời, lay động tâm can như thế. Rồi sau đó, mình nhìn những quân nhân khoác bộ đồng phục kaki, thầm hỏi không biết những chàng trai cao ráo mặc quân phục kia liệu có thể nào chính là những cậu trai đã từng cùng mình cười đùa, vui chơi, khiêu vũ và trêu chọc nhau từ hồi mình còn bé cho đến giờ. Dường như có một thứ gì đó đã khuấy động cảm xúc của họ và lôi kéo họ ra đi. Họ đã nghe thấy tiếng gọi của Người Thổi Sáo.

“Fred Arnold cũng ở trong tiểu đoàn và mình cảm thấy vô cùng khổ sở khi nghĩ đến anh ấy, bởi mình nhận ra chính vì mình mà anh ấy mới đang rời khỏi nơi đây trong vẻ rầu rĩ thế kia. Mình chẳng thể làm gì được nhưng mình lại cảm thấy khó chịu như thể lẽ ra mình có thể làm được vậy.

“Buổi tối cuối cùng của kỳ nghỉ phép, Fred đã lên nhà Bên Ánh Lửa, nói với mình rằng anh ấy yêu mình và hỏi mình liệu có thể hứa rằng một ngày nào đó, nếu anh ấy trở về được, mình sẽ cưới anh ấy hay không. Anh ấy vô cùng tha thiết và mình cảm thấy khổ sở hơn bao giờ hết. Mình không thể hứa hẹn điều đó với anh ấy - ôi, cho dẫu không hề băn khoăn gì về Ken, mình cũng không quan tâm đến Fred theo cách đó và chẳng bao giờ có thể quan tâm thế được - nhưng dường như thật tàn nhẫn và độc ác khi để anh ấy đi ra mặt trận mà chẳng hề có lấy bất kỳ hy vọng nào để khuây khỏa. Mình đã khóc như một đứa trẻ; tuy nhiên - ôi, mình sợ rằng ắt hẳn mình phải có chút gì đó phù phiếm không cách gì chữa được, bởi vì, ngay giữa lúc đó, giữa lúc mình đang khóc còn Fred thì có vẻ bi thảm và rối loạn vô cùng, trong đầu mình lại nảy bật ra cái ý nghĩ rằng mình hẳn sẽ chẳng thể nào chịu nổi nếu phải nhìn cái mũi ấy ở phía đối diện, tại bàn ăn, vào mọi buổi sáng trong suốt cuộc đời mình. Thế đấy, đây chính là một trong số những đoạn mình không muốn con cháu mình đọc được trong cuốn nhật ký này. Nhưng nó chính là một sự thật đáng xấu hổ; và có lẽ thật may là ý nghĩ đó đã xuất hiện, nếu không rất có khả năng mình đã bị lòng thương cảm và ăn năn làm cho mờ mắt mà trao cho anh ấy một sự đảm bảo khinh suất nào đó. Nếu cái mũi của Fred mà cũng đẹp như mắt và miệng anh ấy thì rất có thể đã xảy ra một chuyện như thế lắm. Và nếu thế thì sau đó mình sẽ bị mắc vào một tình huống khó xử không thể tưởng tượng nổi!

“Khi Fred tội nghiệp hiểu được rằng mình không thể hứa hẹn với anh ấy, anh ấy đã cư xử rất lịch thiệp; tuy nhiên điều đó phần nào lại khiến mọi chuyện càng tệ hơn. Nếu anh ấy tỏ ra cáu kỉnh bực tức vì chuyện đó thì hẳn mình đã chẳng cảm thấy khổ sở và áy náy như thế, mặc dù mình không biết tại sao mình lại nên cảm thấy áy náy, vì mình chưa bao giờ khuyến khích Fred nghĩ rằng mình để ý chút xíu gì đến anh ấy. Tuy nhiên, mình đã cảm thấy áy náy… và vẫn cảm thấy thế. Nếu Fred Arnold không bao giờ quay trở lại từ phía bên kia đại dương, điều này sẽ ám ảnh mình suốt phần đời còn lại.”Rồi Fred nói rằng nếu không thể mang theo tình yêu của mình tới chiến hào thì ít nhất anh ấy cũng muốn cảm thấy được rằng anh ấy đã có được tình bạn của mình, và anh ấy hỏi không biết liệu mình có thể hôn anh ấy chỉ một lần thôi coi như nụ hôn tạm biệt trước lúc anh ra đi… có lẽ sẽ là mãi mãi?

“Mình chẳng hiểu nổi tại sao trước kia mình lại tưởng tượng rằng yêu đương là chuyện thật thú vị và vui vẻ. Nó thật kinh khủng. Mình thậm chí chẳng thể trao cho Fred tội nghiệp đang đau khổ ấy một nụ hôn vớ vẩn, bởi vì mình đã hứa với Ken rồi. Điều đó dường như thật tàn nhẫn. Mình đã phải nói với Fred rằng tất nhiên mình là bạn của anh ấy, nhưng mình không thể hôn anh ấy được vì mình đã hứa với một người khác là mình sẽ không làm thế rồi.

“Anh ấy nói, ‘Đó là… có phải đó là… Ken Ford không?’

“Mình gật đầu. Dường như thật kinh khủng khi phải kể điều đó ra - nó vốn là một bí mật nhỏ thiêng liêng chỉ mình và Ken mới biết.

“Khi Fred đã đi rồi, mình lên đây, về phòng mình và khóc mãi, khóc cực kỳ thương tâm đến độ mẹ phải lên và khăng khăng muốn biết đã có chuyện gì. Mình kể cho mẹ nghe. Mẹ lắng nghe câu chuyện của mình với biểu cảm rõ ràng muốn nói, ‘Có thể nào lại có bất kỳ ai đó đang muốn cưới đứa trẻ này chứ?’ Nhưng mẹ rất chu đáo, thấu hiểu và thông cảm, ôi, đúng là rất xứng danh hậu duệ của Josephy, đến nỗi mình cảm thấy dễ chịu không cách nào diễn tả được. Các bà mẹ chính là điều dấu yêu nhất trần đời.

” ‘Nhưng mẹ ơi,’ mình nức nở, ‘anh ấy đã muốn con hôn tạm biệt anh ấy… mà con thì không thể… và điều đó khiến con khổ sở hơn tất cả những chuyện khác.’

” ‘Chà, tại sao con lại không hôn cậu ấy?’ mẹ điềm tĩnh nói. ‘Xét trong tình huống đó, mẹ nghĩ có lẽ con có thể hôn cậu ấy.’

” ‘Nhưng con không thể, mẹ ơi… con đã hứa với Ken khi anh ấy lên đường rằng con sẽ không hôn bất kỳ ai khác cho tới khi nào anh ấy quay trở về.’

“Đây lại là một quả bom có sức công phá mãnh liệt khác dành cho bà mẹ đáng thương. Mẹ kêu lên, giọng nhuốm một sắc thái gì đó rất lạ, ‘Rilla, con đã đính hôn với Kenneth Ford rồi à?’

” ‘Con… không… biết,’ mình nức nở. ” ‘Con… không… biết?’ mẹ nhắc lại.

“Vậy là mình cũng phải kể cho mẹ nghe toàn bộ câu chuyện; và cứ mỗi lần kể chuyện này, dường như mình lại càng cảm thấy thật ngốc nghếch khi tưởng tượng ra rằng Ken lại có bất kỳ ý định nghiêm túc nào. Đến lúc đã kể xong, mình cảm thấy mình thật ngu ngốc và đáng xấu hổ.

“Mẹ ngồi im lặng một lát. Rồi mẹ bước tới gần, ngồi xuống cạnh mình, ôm mình vào lòng.

” ‘Đừng khóc, bé yêu Rilla-Rilla-của-tôi. Con không có gì phải tự trách trong chuyện liên quan đến Fred; và nếu con trai của Leslie West đã đề nghị con hãy để dành đôi môi của con cho cậu ấy, vậy thì mẹ nghĩ con có thể xem như con đã đính hôn với cậu ấy rồi. Nhưng… ôi, đứa con bé bỏng của mẹ… đứa con út bé bỏng của mẹ… mẹ đã mất con rồi… chiến tranh đã biến con trở thành phụ nữ quá sớm.’

“Mình sẽ chẳng bao giờ là một người phụ nữ quá trưởng thành đến độ không thể tìm được niềm an ủi trong vòng tay mẹ. Tuy nhiên, hai ngày sau đó, khi nhìn thấy Fred hành quân trong đoàn người diễu binh, trái tim mình vẫn đau đớn không thể chịu nổi.

“Nhưng mình rất vui vì mẹ nghĩ mình thật sự đã đính hôn với Ken!”

22. Chú cún Thứ Hai biết rõ

“Hôm nay là tròn hai năm kể từ cái ngày diễn ra vũ hội bên ngọn hải đăng, khi Jack Elliott báo cho chúng ta biết tin về cuộc chiến tranh. Cô còn nhớ không, cô Oliver?”

Bà Sophia trả lời thay cho cô Oliver. “Ồ, quả thật, ta vẫn nhớ như in cái buổi tối ấy, và cháu đã chạy xuống đây khoe trang phục dự tiệc của mình. Chẳng phải ta đã cảnh báo cháu rằng chúng ta không thể nói trước được chuyện gì đang chờ phía trước hay sao? Tối hôm đó cháu chẳng mấy để tâm xem chuyện gì đang chờ cháu phía trước.”

“Chẳng có ai trong chúng ta để tâm mấy đến điều đó cả,” bà Susan nói giọng sắc lẻm, “vì chúng ta đâu có được ban cho năng lực tiên tri cơ chứ. Chẳng cần phải biết nhìn xa trông rộng, bà Sophia Crawford ạ, thì mới có thể nói với người nào đó rằng họ sẽ gặp một số rắc rối trước khi cuộc đời họ đi đến điểm kết. Chính tôi cũng làm được thế.”

“Hồi đó, tất cả chúng ta đều tưởng rằng chiến tranh sẽ kết thúc sau vài tháng,” Rilla bâng khuâng nói. “Giờ ngẫm lại cháu mới thấy, có vẻ thật buồn cười khi chúng ta lại có thể từng tin như thế.”

“Còn bây giờ, sau hai năm, nó cũng chẳng tiến gần đến đoạn kết hơn chút nào so với hồi ấy,” cô Oliver rầu rĩ nói.

Bà Susan mạnh mẽ khua lách cách đôi kim đan.

“Nào, cô Oliver yêu quý ơi, cô biết rõ đó không phải là một bình luận hợp lý mà. Cô biết rõ chúng ta đã tiến thêm được hai năm đến gần với kết thúc hơn rồi, cho dù cái kết thúc ấy có được định sẵn là vào lúc nào đi chăng nữa.”

“Hôm nay Albert đã đọc thấy một tờ báo Montreal nói rằng một chuyên gia chiến tranh đã nêu nhận định cuộc chiến này sẽ kéo dài thêm năm năm nữa,” bà Sophia phấn khởi đóng góp ý kiến.

“Không thể nào,” Rilla kêu lên; rồi cô nói thêm kèm theo tiếng thở dài, “Hai năm trước chúng ta đã bảo, ‘Nó không thể kéo dài hai năm được.’ Nhưng lại thêm năm năm vào đây nữa!”

“Nếu Rumania nhập cuộc, như bây giờ tôi đang vô cùng hy vọng là thế, bà sẽ nhìn thấy kết thúc trong vòng năm tháng chứ không phải năm năm đâu,” bà Susan nói.

“Tôi không tin vào người ngoại quốc,” bà Sophia thở dài.

“Người Pháp là người ngoại quốc đấy,” bà Susan vặn lại, “và cứ nhìn Verdun xem. Và cứ nghĩ đến tất cả những chiến thắng ở Somme trong cái mùa hè quái quỷ này xem. Cú Huých Mạnh đang tới rồi và quân Nga vẫn đang làm rất tốt. Này nhé, tướng Haig đã nói rằng nhiều sĩ quan Đức bị ông ta bắt được đều thừa nhận rằng họ đã thua trong cuộc chiến tranh này.”

“Ta chẳng thể tin bất cứ lời nào quân Đức nói đâu.” bà Sophia phản đối. “Chẳng có ý nghĩa gì nếu tin tưởng điều gì đó chỉ bởi vì ta muốn tin vào nó, bà Susan Baker ạ. Quân Anh đã mất hàng triệu người ở Somme và giờ nhìn xem họ đã đi được đến đâu? Hãy thẳng thắn đối mặt với thực tế, bà Susan Baker ạ, hãy thẳng thắn đối mặt với thực tế.”

“Họ đang vắt kiệt sức quân Đức và chừng nào vẫn còn được như thế thì chừng đó vẫn chẳng cần quá quan tâm xem nó diễn ra ở vài dặm phía Tây hay vài dặm phía Đông. Tôi không phải,” bà Susan thừa nhận với sự nhún nhường ghê gớm, “tôi không phải chuyên gia quân sự, Sophia Crawford ạ, nhưng thậm chí cả tôi cũng nhận ra điều đó, và bà cũng có thể nhận ra nếu bà không nhất quyết muốn nhìn nhận tất cả mọi thứ bằng con mắt u ám. Quân Đức không chiếm hết mọi sự tài giỏi trên thế giới này được đâu. Chậc, từ giờ cho đến cuối ngày, tôi sẽ để mặc kệ chiến tranh đấy cho Haig lo, còn tôi đi làm kem phủ cho cái bánh nướng sô cô la đây. Và khi làm xong rồi, tôi sẽ cất nó lên cái kệ cao nhất. Lần gần đây nhất làm cái bánh này, tôi đã cất nó ở cái kệ thấp hơn, vậy là bé Kitchener đã lẻn vào cào hết lớp kem bên trên để đánh chén. Tối hôm đó chúng tôi có khách đến dùng trà và khi vào bếp lấy bánh ra, cái cảnh tượng tôi trông thấy mới chấn động làm sao chứ?”

“Vẫn chẳng nghe thấy tin tức gì từ cha của đứa trẻ mồ côi tội nghiệp đó à?” bà Sophia hỏi.

“Có ạ, hồi tháng Bảy cháu có nhận được một bức thư của anh ta,” Rilla nói. “Anh ta bảo lúc nhận được tin về cái chết của vợ và chuyện cháu đã nhận nuôi đứa bé - ông Meredith đã viết thư cho anh ta, bà biết đấy ạ - anh ta đã viết thư ngay, nhưng vì chẳng bao giờ nhận được hồi âm gì hết nên anh ta bắt đầu nghĩ rằng hẳn bức thư anh ta gửi đi đã bị thất lạc rồi.”

“Anh ta phải mất tận hai năm mới bắt đầu nghĩ đến chuyện đó,” bà Susan nói giọng khiển trách. “Một số người suy nghĩ chậm chạp lắm. Jim Anderson chẳng bị trầy da trốc vảy gì hết, bất chấp tất cả những gì đã trải qua suốt hai năm trong chiến hào. Kẻ ngốc thường gặp may, như câu ngạn ngữ cổ đã nói đấy.”

“Anh ta viết những lời lẽ rất dễ chịu về Jims và bảo rất mong được gặp thằng bé,” Rilla nói. “Vậy nên cháu đã viết thư lại kể cho anh ta nghe mọi chuyện về cậu nhóc và gửi cho anh ta cả mấy bức ảnh nữa. Tuần tới Jims sẽ được hai tuổi và thằng bé đúng là hoàn hảo không chê vào đâu được.”

“Trước kia, cháu không yêu quý bọn trẻ con lắm,” bà Sophia nói.

“Giờ cháu cũng chẳng yêu quý bọn trẻ con nói chung hơn ngày xưa được chút nào đâu,” Rilla thẳng thắn nói. “Nhưng cháu yêu quý Jims và e là thật lòng, cháu chẳng vui vẻ được bằng một nửa lẽ thường khi bức thư của Jim Anderson đã chứng minh rằng anh ta vẫn đang bình an vô sự.”

“Cháu không hy vọng người đàn ông đó sẽ bị giết chết đấy chứ!” bà Sophia kêu lên bằng giọng thất kinh.

“Không… không… không! Cháu chỉ hy vọng anh ta sẽ tiếp tục quên Jims đi thôi, bà Crawford ạ.”

“Và rồi bố cháu sẽ phải chi trả phí tổn nuôi dưỡng nó,” bà Sophia nói giọng khiển trách. “Bọn trẻ các cháu đúng là những kẻ ích kỷ khủng khiếp.”

Đúng lúc này, Jims chạy vào, hồng hào, tóc xoăn và đáng yêu đến độ ngay cả bà Sophia cũng không kìm được mà phải buông ra một lời khen dè dặt.

“Bây giờ nó đúng là một đứa bé trông khỏe mạnh thật, tuy nhiên có lẽ sắc mặt nó đỏ quá đấy… trông như kiểu bị viêm phổi vậy, có thể nói như vậy đấy. Lúc nhìn thấy thằng bé vào cái hôm sau khi cháu mang nó về nhà, ta chẳng bao giờ nghĩ rằng cháu sẽ nuôi nấng nó. Thật lòng ta không nghĩ cháu có khả năng đó và ta đã bảo thế với vợ Albert khi ta về nhà. Vợ Albert đã bảo, nó đã bảo thế này, ‘Rilla Blythe có nhiều khả năng hơn cô tưởng đấy.’ Vợ Albert vẫn luôn có thiện cảm với cháu.”

Bà Sophia thở dài, như thể muốn ám chỉ rằng trong vấn đề này, vợ Albert phải một mình chống lại cả thế giới. Nhưng thật ra, bà Sophia không có ý như thế. Bà khá mến Rilla, theo cái cách sầu muộn của riêng bà; nhưng bọn trẻ phải được kiểm soát. Nếu chúng mà không bị kiểm soát thì xã hội sẽ trở nên suy đồi mất.

“Em có nhớ chuyến đi bộ buổi tối từ ngọn hải đăng về nhà cách đây đúng hai năm không?” Gertrude Oliver thì thầm với Rilla, giọng trêu chọc.

“Hẳn là có ạ,” Rilla mỉm cười, rồi nụ cười của cô dần trở nên mơ màng và lơ đễnh; cô đang nhớ lại một chuyện khác - quãng thời gian một tiếng đồng hồ ở cùng Kenneth trên bãi biển. Không biết tối nay Kem đang ở đâu nhỉ? Và Jem, Jerry, Walter cùng tất cả những chàng trai khác từng khiêu vũ và tắm ánh trăng trên mũi đất Bốn Làn Gió xa xưa vào cái buổi tối vui vẻ và tràn ngập tiếng cười ấy - cái buổi tối thanh thản tươi vui cuối cùng của họ. Trong những chiến hào bẩn thỉu ở mặt trận Somme; với tiếng súng đạn gầm gào và tiếng những người đàn ông khốn khổ đang rên rỉ, thay cho tiếng violin của Ned Burr; và ánh chớp của những quả đạn pháo sáng thay cho ánh sáng bạc lấp lánh trên con vịnh xanh ngày xưa. Hai người trong số đó đang say ngủ bên dưới những khóm anh túc ở Flanders - Alec Burr người Thượng Glen và Clark Manley người Lowbridge. Nhiều người khác đang bị thương nằm trong các bệnh viện. Nhưng cho tới thời điểm này, vẫn chưa có gì động được đến các chàng trai ở nhà mục sư và nhà Bên Ánh Lửa. Họ dường như vẫn đang được sống dưới sự phù hộ của phép mầu. Dẫu vậy, cho dù hàng bao nhiêu tuần rồi đến bao nhiêu tháng của cuộc chiến tranh đã dần trôi qua, bầu không khí chờ đợi căng thẳng vẫn chẳng bao giờ trở nên dễ chịu đựng hơn chút xíu nào.

“Nó không giống như một dạng cơn sốt nào đó mà nếu như trong hai năm các anh ấy không bị mắc thì ta có thể kết luận rằng các anh ấy đã được miễn nhiễm với nó,” Rilla thở dài. “Mối nguy hiểm vẫn lớn lao và chân thực y như vào cái ngày đầu tiên họ tiến vào trong chiến hào. Em biết điều này, và nó vẫn ngày ngày tra tấn em. Tuy nhiên, em không thể ngăn mình hy vọng rằng vì đến tận lúc này vẫn chưa từng bị thương tổn gì nên thể nào các anh ấy cũng sẽ vượt qua được hết thôi. Ôi, cô Oliver ơi, cái cảm giác không phải thức dậy vào buổi sáng trong nỗi lo sợ chẳng biết ngày hôm nay sẽ mang đến tin tức gì ấy là như thế nào nhỉ? Chẳng hiểu sao, em không thể hình dung được trạng thái đó là như thế nào. Và buổi sáng cách đây đúng hai năm về trước, em đã thức dậy, lòng băn khoăn không biết ngày mới sẽ trao tặng em món quà thú vị gì. Khi ấy em những tưởng hai năm này sẽ tràn ngập những niềm vui.”

“Vậy bây giờ… liệu em có muốn đánh đổi chúng… lấy hai năm tràn ngập những niềm vui không?”

“Không ạ,” Rilla chậm chạp đáp. “Em không muốn. Thật kỳ lạ… phải vậy không ạ?… Đó là hai năm khủng khiếp… ấy vậy nhưng em lại có một cảm giác kỳ quái là rất biết ơn chúng như thể cùng với hết thảy những nỗi đau, chúng đã mang đến cho em một điều gì đó vô cùng quý giá. Cho dù có thể, em cũng sẽ không muốn quay trở về ngày xưa và lại là cô gái của hai năm về trước. Nói như thế không có nghĩa là em đã đạt được bất kỳ tiến bộ vượt bậc nào… nhưng em không còn là cô búp bê nhỏ ích kỷ, phù phiếm của hai năm trước nữa. Có lẽ hồi đó em cũng có tâm hồn, cô Oliver ạ… nhưng em đã không nhận ra. Giờ em đã nhận ra nó rồi… và chuyện ấy xứng đáng phải đánh đổi rất nhiều… xứng đáng phải đánh đổi hết thảy những khổ đau của hai năm vừa rồi. Tuy nhiên” - Rilla bật ra một tiếng cười khẽ về biên giải - “em không muốn phải chịu đựng thêm bất kỳ nỗi đau nào nữa… cho dù nhờ nó mà tâm hồn sẽ trưởng thành hơn thì em cũng không muốn. Qua hai năm nữa, đến lúc cuối, có thể em cũng sẽ nhìn lại và cảm tạ trời đất vì quãng thời gian ấy đã giúp em phát triển, nhưng ngay bây giờ thì em không muốn.”

“Chúng ta chẳng bao giờ muốn đâu,” cô Oliver nói. “Có lẽ chính bởi vì lý do đó nên chúng ta mới không được thả tự do để tự mình chọn lựa phương thức và mức độ phát triển. Cho dù các bài học của chúng ta mang đến cho chúng ta những giá trị lớn đến mức nào thì cũng chẳng có gì quan trọng, chúng ta vẫn không muốn phải tiếp tục cái quá trình học hỏi đầy cay đắng ấy. Chậc, chúng ta hãy cứ hy vọng vào điều tốt đẹp nhất, như bà Susan vẫn nói đấy; giờ mọi chuyện quả thật vẫn đang tiến triển tốt đẹp và nếu Rumania gia nhập hàng ngũ thì kết thúc có thể sẽ đến một cách đột ngột đến mức khiến cho tất cả chúng ta đều phải ngạc nhiên ấy chứ.”

Rumania đã tham gia; và bà Susan nhận xét với vẻ hài lòng rằng đức vua và hoàng hậu của nước ấy là cặp đôi hoàng gia có vẻ ưa nhìn nhất mà bà từng được nhìn thấy qua tranh ảnh. Mùa hè đã trôi qua như thế đó. Đầu tháng Chín, tin tức báo về cho biết quân Canada đã được điều chuyển tới mặt trận Somme và nỗi lo lắng càng lúc càng trở nên căng thẳng hơn, sâu sắc hơn. Lần đầu tiên, tinh thần cô bác sĩ Blythe có phần sa sút và cứ mỗi ngày căng thẳng ì ạch trôi qua, bác sĩ bắt đầu nhìn cô với vẻ lo ngại và ngăn cản cô làm việc này việc nọ đòi hỏi quá nhiều công sức cho Hội Chữ Thập Đỏ.

“Ôi, cứ để em làm việc đi… cứ để em làm việc đi, anh Gilbert,” cô cuống quýt khẩn nài. “Mỗi khi làm việc, em sẽ không suy nghĩ nhiều quá. Nếu biếng nhác, em sẽ tưởng tượng ra đủ thứ… đối với em, nghỉ ngơi chỉ là sự tra tấn thôi. Hai người con trai của em đang ở trên mặt trận Somme ghê sợ ấy… Còn Shirley thì cả ngày cứ miệt mài với các tài liệu về hàng không và chẳng chịu nói năng gì. Nhưng em đã nhìn thấy lòng quyết tâm lớn dần trong mắt nó. Không. Em không thể nghỉ ngơi được… đừng yêu cầu em làm thế, Gilbert ơi.”

Nhưng bác sĩ không hề mủi lòng.

“Anh không thể để mặc em tự giết mình được, cô gái Anne ạ,” ông nói. “Khi các chàng trai của chúng ta quay trở về, anh muốn mẹ chúng có mặt ở đây để chào mừng chúng. Này, em càng ngày càng nhợt nhạt quá rồi đấy. Không được đâu… em cứ hỏi bà Susan xem như thế có được không.”

“Ôi, có khi cả bà Susan và anh đều đang kết bè chống lại em!” Anne bất lực nói.

Một ngày, họ nhận được một tin tức rất phấn khởi rằng quân Canada đã tiếp quản Courcelette và Martenpuich, bắt được rất nhiều tù binh và súng. Bà Susan kéo cờ lên và nói rằng có thể dễ dàng nhận thấy Haig đã biết phải chọn những người lính nào để giao phó một nhiệm vụ khó nhằn. Những thành viên khác trong gia đình không dám tỏ ra hoan hỉ. Ai mà biết cái giá phải trả là gì?

Sáng hôm đó, Rilla thức dậy khi bình minh vừa ló dạng và bước tới cửa sổ ngó ra ngoài trời, hai mí mắt dày trắng như kem của cô chỉ chực sụp xuống vì buồn ngủ. Chỉ riêng vào lúc rạng đông, thế giới mới khoác lên mình một dáng vẻ khác biệt hẳn so với vào bất cứ khoảng thời gian nào khác. Không khí mát lạnh sương đêm; vườn quả, khu rừng nhỏ và Thung Lũng Cầu Vồng thấm đẫm vẻ diệu kỳ và sắc màu huyền bí. Những vực sâu vàng óng và những vùng lòng chảo nhuộm màu trắng hồng phủ khắp ngọn đồi phía Đông. Trời lặng gió và Rilla nghe thấy rõ ràng tiếng một con chó đang tru lên sầu thảm từ đâu đó dưới kia theo hướng nhà ga. Có phải là Thứ Hai không nhỉ? Và nếu đúng là Thứ Hai, tại sao nó lại tru lên như thế? Rilla rùng mình, âm thanh đó chất chứa một điều gì đó thật đau khổ và như mang điềm báo. Cô vẫn nhớ cô Oliver có lần đã nói, khi họ đang trên đường về nhà giữa đêm tối và nghe thấy tiếng một con chó tru lên, “Khi một con chó kêu lên như thế tức là thần chết đang đi qua đấy.” Rilla lắng nghe, lòng sợ hãi đến độ máu như đông lại. Đó chính là Thứ Hai - cô cảm thấy chắc chắn như vậy. Nó đang tru lên khúc ca truy điệu dành cho ai… nó đang gửi lời chào thống khổ và lời vĩnh biệt ấy cho linh hồn nào?

Rilla quay trở lại giường nhưng không tài nào ngủ nổi. Suốt cả ngày hôm ấy, cô theo dõi và chờ đợi với cảm giác khiếp đảm mà cô không chia sẻ được với bất kỳ ai. Cô đến thăm Thứ Hai và viên trưởng ga bảo, “Con chó đó của cháu tru lên kỳ quái lắm, suốt từ nửa đêm cho tới tận lúc mặt trời mọc. Bác không biết cái gì đã nhập vào nó nữa. Bác dạy một lần và ra ngoài nạt nó, nhưng nó chẳng thèm để ý gì đến bác hết. Nó chỉ ngồi một mình ngoài đó dưới ánh trăng, chỗ cuối sân ga, và cứ vài phút, cái con chó con cô đơn tội nghiệp đó lại hếch mũi lên tru như thể tim nó đang vỡ ra vậy. Trước đây nó chưa làm thế bao giờ… luôn ngủ im thin thít trong chuồng và thận trọng quan sát hết chuyến tàu này đến chuyến tàu khác. Nhưng chắc chắn tối qua nó đang lo lắng chuyện gì đó.”

Thứ Hai đang nằm trong chuồng. Nó vẫy vẫy đuôi và liếm tay Rilla. Nhưng nó không hề động tới chỗ thức ăn cô mang đến cho nó.

“E là nó đã bị ốm rồi,” cô lo lắng nói. Cô không hề muốn bỏ đi, để nó ở lại. Nhưng ngày hôm đó, không có tin xấu gì… ngày hôm sau cũng không… và hôm sau nữa cũng không. Nỗi sợ hãi của Rilla tan dần. Thứ Hai không còn tru lên nữa và đã quay trở lại với thói quen đón tàu và theo dõi các đoàn tàu. Sau năm ngày, mọi người ở nhà Bên Ánh Lửa bắt đầu cảm thấy họ có thể vui vẻ trở lại được rồi. Rilla lăng xăng quanh bếp, giúp bà Susan làm bữa sáng và cất tiếng hát ngọt ngào, trong trẻo vang xa đến nỗi bà Sophia phía bên kia đường cũng nghe thấy và than vãn với cô vợ Albert.

” ‘Hát trước khi ăn thì sẽ khóc trước khi ngủ,’ ta vẫn luôn nghe người ta nói thế đấy.”

Nhưng Rilla Blythe không rơi giọt nước mắt nào mãi cho tới tận chập tối. Khi chiều hôm đó, cha cô, khuôn mặt nhợt nhạt, bi thương và già nua, bước tới bên cô và nói rằng Walter đã hy sinh khi đang chiến đấu ở Courcelette, cô đổ sụp xuống, cái cơ thể bé bỏng tội nghiệp bất tỉnh trong lòng ông. Cô cũng không tỉnh dậy để nhận thức được nỗi đau đớn của mình trong nhiều tiếng đồng hồ sau đó.

23. “Và vậy nên, chúc ngủ ngon”

Ngọn lửa mãnh liệt của nỗi đớn đau đã cháy rụi và đám bụi xám từ đống tro tàn của nó bao phủ toàn thế giới. Cơ thể trẻ trung của Rilla hồi phục nhanh hơn mẹ cô. Suốt nhiều tuần lễ, cô bác sĩ Blythe ốm liệt giường vì sốc và đau buồn. Rilla nhận thấy mình vẫn có thể tiếp tục tồn tại được, bởi vì vẫn bắt buộc phải tồn tại. Vẫn có công việc buộc phải hoàn thành, vì bà Susan không thể làm hết được. Vì nghĩ cho mẹ, ban ngày cô buộc phải khoác lên người cái vỏ bọc bình tĩnh và nhẫn nại; nhưng đêm này qua đêm khác, cô nằm trên giường, ứa những giọt nước mắt tuổi trẻ đầy cay đắng và bất trị cho tới khi cuối cùng, nước mắt cũng cạn sạch và bị thế chỗ bởi nỗi đau nhỏ bé nhức nhối sẽ âm ỉ mãi trong trái tim cho tới tận khi cô giã từ cuộc sống.

Cô bám dính lấy cô Oliver - vốn là người biết rõ điều gì nên nói điều gì không. Chẳng có mấy người làm được như thế. Những người đến động viên an ủi và những vị khách tử tế đầy thiện ý nhiều khi lại khiến Rilla phải trải qua những quãng thời gian thật khủng khiếp.

“Rồi đến lúc, cháu sẽ vượt qua thôi,” bà William Reese vui vẻ nói. Bà Reese có ba người con trai khỏe mạnh, không ai trong số đó từng ra mặt trận.

“Thật ơn phước vì người bị chọn là Walter chứ không phải Jem,” cô Sarah Clow nói. “Walter là một thành viên của nhà thờ, còn Jem thì không. Tôi đã bảo với ông Meredith rất nhiều lần là đáng nhẽ ông ấy nên nghiêm túc nói chuyện với Jem về vấn đề này trước khi cậu ấy lên đường.”

“Walter khốn khổ, đáng thương,” bà Reese thở dài.

“Đừng có đến đây mà gọi thằng bé là Walter khốn khổ,” bà Susan phẫn nộ nói khi vừa xuất hiện ở cửa bếp, khiến Rilla thở phào nhẹ nhõm vì ngay chính lúc đó, cô đang cảm thấy mình không thể chịu đựng thêm được nữa. “Thằng bé không khốn khổ. Nó còn giàu có hơn bất kỳ ai trong số các vị đấy. Chính bà, cái người đang ở nhà và sẽ không để các con trai của mình đi, mới là người khốn khổ… khốn khổ và trần trụi và ích kỷ và nhỏ nhen… khốn khổ xấu xa, và các con trai bà cũng vậy, bất chấp tất cả những trang trại phát đạt và gia súc béo mẫm của họ, và tâm hồn họ cùng lắm cũng chỉ lớn bằng tâm hồn của một con bọ chét.”

“Tôi đến đây để an ủi những người đang trong cơn đau buồn chứ không phải đến để bị sỉ nhục,” bà Reese nói và bỏ đi, nhưng chẳng có bất kỳ ai nuối tiếc. Sau đó, ngọn lửa tinh thần của bà Susan tắt ngúm và bà rút lui vào căn bếp của bà, đặt mái đầu già nua trung thành lên mặt bàn rồi khóc thảm thiết một hồi. Rồi bà bắt tay vào công việc, ủi cái quần yếm nhỏ xíu cho Jims. Rilla nhẹ giọng trách bà khi cô vào trong bếp định tự mình làm việc này.

“Bà sẽ không mặc cho cháu tự vắt kiệt sức mình để phục vụ bất cứ đứa trẻ thời chiến nào,” bà Susan ngoan cố nói.

“Ôi, cháu ước gì có thể cứ làm việc suốt không ngừng, bà Susan ạ,” Rilla tội nghiệp kêu lên. “Và cháu ước gì cháu không phải đi ngủ. Thật kinh khủng biết bao khi cháu đi ngủ và tạm thời quên được chuyện ấy rồi đến sáng hôm sau cháu thức dậy, nó lại một lần nữa ùa đến choán hết tâm trí. Người ta liệu có bao giờ làm quen được với những chuyện như thế này không, bà Susan? Và bà Susan ôi, cháu không thể gạt ra khỏi đầu những lời bà Reese đã nói. Không biết anh Walter có phải chịu đau đớn nhiều không… anh ấy vẫn luôn cực kỳ nhạy cảm với nỗi đau. Ôi, bà Susan ơi, nếu như có thể biết được anh ấy đã không phải chịu nhiều đau đớn thì cháu nghĩ cháu sẽ có thể cố gắng mạnh mẽ và dũng cảm hơn một chút.”

Rilla đã được nhận thông tin nhân từ này. Một bức thư từ sĩ quan chỉ huy của Walter đã được gửi đến nhà, kể cho họ biết cậu đã bị trúng đạn chết ngay lập tức trong lúc làm nhiệm vụ ở Courcelette. Cùng ngày hôm đó, Rilla cũng nhận được một bức thư do chính Walter viết.

Rilla không mở thư ra ngay mà mang nó đến Thung Lũng Cầu Vồng rồi đọc ở đó, tại nơi cô đã trò chuyện lần cuối cùng với cậu. Cảm xúc thật lạ khi đọc một bức thư sau khi người viết nó đã qua đời - một cảm xúc ngọt ngào chua xót, nỗi đau và sự khuây khỏa được hòa trộn một cách kỳ lạ. Lần đầu tiên kể từ khi cái bi kịch này giáng xuống, Rilla cảm thấy một cảm giác khác hẳn so với sự tin tưởng và niềm hy vọng rụt rè - rằng Walter, với tài năng xuất sắc và tư tưởng tuyệt vời - vẫn còn sống, cùng nguyên vẹn tài năng ấy và tư tưởng ấy. Nó không thể bị phá hủy… tài năng và tư tưởng ấy không thể bị lu mờ. Cái nhân cách đã tự biểu lộ trong bức thư cuối cùng được viết vào buổi tối trước trận Courcelette ấy không thể nào bị một viên đạn của quân Đức giết chết được. Nó phải tiếp tục sống, cho dù mối liên kết trần tục với những thứ trên cõi trần đã bị phá vỡ.

“Ngày mai bọn anh sẽ lên đỉnh đồi, Rilla-Rilla của-tôi ạ,” Walter viết. “Hôm qua anh đã viết thư cho mẹ và Di rồi, nhưng chẳng hiểu sao tối nay anh lại cảm thấy mình phải viết cho em. Tối nay anh đã không định viết gì hết… nhưng anh phải viết. Em còn nhớ bà già vợ ông Tom Crawford ở bên kia cảng không, cái bà lúc nào cũng bảo rằng bà ta được mách bảo phải làm điều này điều nọ ấy? Chậc, đó đúng là cảm giác của anh đấy. Tối nay anh ‘được mách bảo’ phải viết cho em - em, cô em gái và người bạn thân thiết của anh. Có một số điều anh muốn nói trước… chậc, trước ngày mai.

“Tối hôm nay, em và mái nhà Bên Ánh Lửa dường như gần gũi với anh đến lạ. Đây là lần đầu tiên anh có cảm giác này kể từ khi ra đi. Lúc nào nhà dường như cũng cách quá xa… cách quá xa đến mức tuyệt vọng với cái đống hỗn độn kinh tởm ngập ngụa máu và rác rưởi này. Nhưng tối nay nó lại rất gần anh… anh có cảm tưởng như anh cơ hồ có thể nhìn thấy em… nghe tiếng em nói. Và anh có thể nhìn thấy ánh trăng vẫn đang chiếu sáng rực rỡ và tĩnh lặng bên trên những ngọn đồi lâu năm chốn quê nhà. Kể từ khi đặt chân đến đây, anh vẫn có cảm tưởng dường như ở bất cứ nơi đâu trên thế giới cũng chẳng thể còn tồn tại những đêm dịu dàng bình yên và ánh trăng không hề vụn vỡ. Nhưng tối nay, bằng một cách nào đó, hết thảy những thứ đẹp đẽ anh vẫn hằng yêu mến dường như lại đều trở nên có thể… và điều này thật dễ chịu, và nó giúp anh cảm nhận được một niềm hạnh phúc tao nhã, chắc chắn và sâu sắc. Giờ quê nhà chắc hẳn đang là mùa thu rồi… hải cảng đang kỳ ảo như trong giấc mơ và những ngọn đồi Glen lâu đời đang nhuộm màu xanh dưới màn sương mờ, còn Thung Lũng Cầu Vồng rộn ràng niềm vui nhờ những cây cúc tây dại đang nở rộ hoa khắp nơi nơi… những bông hoa ‘tạm biệt mùa hè’ ngày xưa của chúng ta. Anh luôn thích cái tên này hơn tên cúc tây… tự nó đã là một bài thơ rồi.

“Rilla ơi, em biết anh vẫn luôn có các linh cảm nhỉ. Em còn nhớ Người Thổi Sáo… nhưng không đâu, tất nhiên em không nhớ rồi… hồi đó em còn bé quá. Một buổi tối cách đây rất lâu rồi, Nan, Di, Jem, các bạn nhà Meredith và anh đang quây quần trong Thung Lũng Cầu Vồng thì anh bỗng có một ảo ảnh hoặc một linh cảm kỳ quái - tùy em muốn gọi nó như nào thì gọi. Rilla ạ, anh đã nhìn thấy Người Thổi Sáo đang bước xuống Thung Lũng, theo sau là một đội quân mờ ảo. Những người khác nghĩ anh chỉ đang bịa chuyện… nhưng anh đã nhìn thấy ông ta trong thoáng chốc. Và Rilla ơi, tối qua anh lại nhìn thấy ông ta. Anh đang đi đi lại lại trong lúc làm nhiệm vụ canh gác thì nhìn thấy ông ta băng qua vùng giáp chiến tuyến đi từ chiến hào của bọn anh tới chỗ chiến hào quân Đức… vẫn cùng cái hình dạng mờ ảo cao cao đang thổi điệu sáo huyền bí đó… và theo sau ông ta là các chàng trai mặc đồng phục kaki. Rilla ơi, anh đảm bảo với em anh đã nhìn thấy ông ta… đó không phải là tưởng tượng… không phải ảo giác, Anh nghe thấy tiếng nhạc của ông ta và rồi… ông ta biến mất. Nhưng anh đã nhìn thấy ông ta… và anh biết điều đó có ý nghĩa gì… anh biết anh sẽ nằm trong số những người đi theo ông ta.

“Rilla ơi, ngày mai Người Thổi Sáo sẽ thổi sáo gọi anh về cõi vĩnh hằng. Anh cảm thấy chắc chắn điều đó. Và Rilla ơi, anh không sợ. Khi em nhận được tin tức, hãy nhớ điều đó nhé. Ở nơi đây, anh đã giành được tự do cho mình… tự do thoát khỏi mọi nỗi sợ hãi. Anh sẽ không bao giờ sợ hãi bất cứ điều gì nữa… không sợ cái chết… không sợ sống, nếu như, rốt cuộc, anh vẫn tiếp tục được sống. Và trong hai cái đó, anh cho là, cuộc sống sẽ khó để đương đầu hơn… vì với anh, nó không bao giờ có thể tươi đẹp lại được nữa. Nó sẽ luôn chất chứa những điều kinh khủng ấy để mà phải nhớ đến… những điều sẽ khiến cuộc sống luôn xấu xí và đau đớn đối với anh. Anh không bao giờ có thể quên chúng được. Nhưng cho dù là cuộc sống hay cái chết, anh cũng đều không sợ, Rilla-Rilla-của-tôi ạ, và anh không hối tiếc vì đã lên đường. Anh thấy mãn nguyện. Anh sẽ không bao giờ viết những bài thơ anh từng mơ mình sẽ viết… nhưng anh đã chung tay để giúp cho Canada trở thành chốn an toàn cho những nhà thơ tương lai… cho những người lao động tương lai… phải rồi, và cũng cho cả những người mơ mộng nữa… vì nếu không có ai mơ mộng thì sẽ chẳng có gì cho người lao động thực hiện… tương lai, không chỉ của riêng Canada mà còn là của cả thế giới… khi cơn ‘mưa đỏ’ của Langemarck và Verdun sẽ mang đến một mùa vàng bội thu… không phải trong một hai năm nữa như một số người vẫn mù quáng đinh ninh, mà là sau một thế hệ nữa, khi những hạt mầm được gieo xuống lúc này đã có thời gian để nảy mầm và sinh sôi phát triển. Đúng vậy đấy, anh mừng vì mình đã lên đường, Rilla ạ. Trên bàn cân ấy, không chỉ là số phận của cái hòn đảo nhỏ sinh ra từ biển cả mà anh hằng yêu quý… cũng không chỉ là số phận của Canada hay của nước Anh. Đó là số phận của toàn nhân loại. Chúng ta đang chiến đấu vì điều đó đấy. Và chúng ta sẽ chiến thắng… đừng bao giờ nghi ngờ điều đó dù chỉ trong thoáng chốc, Rilla ạ. Vì không phải chỉ những người sống mới đang chiến đấu… người chết cũng đang chiến đấu đấy. Một đội quân như thế không thể bị đánh bại được.

“Nét cười vui vẻ đã hiện trên khuôn mặt em rồi chứ, Rilla ơi? Anh hy vọng thế. Trong những năm sắp tới, hơn bao giờ hết, thế giới sẽ cần thêm càng nhiều tiếng cười và lòng dũng cảm. Anh không muốn thuyết giảng… giờ không phải là lúc để thuyết giảng. Chỉ có điều anh muốn nói với em một điều gì đó có thể giúp em vượt qua chuyện tồi tệ nhất khi em nghe tin anh đã đi ‘về cõi vĩnh hằng’. Anh đã có một linh cảm về em, Rilla ạ, cũng giống như anh đã linh cảm về chính mình. Anh nghĩ Ken sẽ quay về với em… và chẳng bao lâu sau đó, em sẽ được sống rất nhiều năm hạnh phúc. Và em sẽ kể cho con cái em nghe về cái Lý tưởng mà chúng ta đã chiến đấu và đã hy sinh vì nó… dạy cho chúng biết rằng cần phải sống cũng ngang với sẵn sàng chết, nếu không cái giá phải trả cho nó sẽ thành vô giá trị. Đây chính là một phần nhiệm vụ của em đấy, Rilla. Và nếu các em - tất cả các em những cô gái nơi quê nhà - làm được điều đó, vậy thì những người không được trở về bọn anh sẽ biết rằng các em đã không ‘bội ước’ với bọn anh.

“Tối nay anh cũng định viết thư cho Una, nhưng giờ anh không còn thời gian nữa. Em hãy đọc bức thư này cho cô ấy và bảo cô ấy rằng thật ra nó được gửi cho cả hai em đấy - hai cô gái yêu dấu, chung thủy, giỏi giang. Ngày mai, khi bọn anh hành quân lên đỉnh đồi… anh sẽ nhớ đến cả hai em… nhớ đến tiếng cười của em, Rilla-Rilla-của-tôi ạ, và vẻ kiên định trong đôi mắt xanh của Una… chẳng hiểu sao, tối hôm nay, anh cũng nhìn thấy rõ rành rành đôi mắt ấy. Phải rồi, cả hai em - em và Una - sẽ vẫn giữ lời hứa… anh chắc chắn như vậy đấy. Và vậy nên… chúc ngủ ngon. Đến bình minh bọn anh sẽ lên đồi.”

Rilla đọc đi đọc lại bức thư nhiều lần. Cuối cùng khi cô đứng dậy, giữa những bông cúc tây mà Walter hằng yêu quý, được ánh mặt trời mùa thu bao bọc, khuôn mặt trẻ trung nhợt nhạt của cô bừng lên một ánh sáng mới. Ít nhất, vào lúc ấy, cô cũng đã được nâng lên thoát khỏi nỗi đau khổ và sự cô đơn.

“Em sẽ giữ lời hứa, anh Walter ạ,” cô quả quyết. “Em sẽ làm việc… và dạy dỗ… và học hỏi… và cười, vâng, thậm chí em sẽ cười… trong suốt cuộc đời em, vì anh và vì những gì anh đã trao đi khi anh nghe theo tiếng gọi.”

Rilla định giữ bức thư của Walter như một báu vật thiêng liêng. Nhưng, nhìn thấy vẻ mặt Una Meredith khi đọc thư rồi trả lại nó cho cô, cô đã nghĩ đến một việc. Liệu cô có thể làm thế không? Ôi, không, cô không thể từ bỏ bức thư của Walter… bức thư cuối cùng của cậu. Chắc chắn nếu cô giữ nó thì cũng không có gì là ích kỷ hết. Một bản sao sẽ là thứ nhạt nhẽo không có linh hồn. Nhưng Una… Una chẳng có gì mấy… và đôi mắt chị ấy là đôi mắt của một người phụ nữ đau đớn tận tâm can, ấy vậy nhưng lại không được khóc cho thỏa cũng không được đòi hỏi lòng thông cảm.

“Una ơi, chị có muốn giữ lại… bức thư này không?” cô chậm chạp hỏi.

“Có chứ… nếu em có thể cho chị,” Una nói giọng đều đều.

“Vậy thì… chị hãy giữ nó đi,” Rilla vội vã nói.

“Cảm ơn em,” Una nói. Đó là toàn bộ những gì cô ấy nói, nhưng giọng Una ẩn chứa một điều gì đó đã bù đắp cho Rilla về chút hy sinh này.

Una nhận bức thư và khi Rilla đã đi rồi, cô áp chặt nó lên đôi môi cô đơn của mình. Una biết rằng giờ đây tình yêu sẽ không bao giờ bước vào cuộc đời cô nữa… nó đã bị chôn vùi vĩnh viễn dưới mảnh đất ố máu “đâu đó trên đất Pháp”. Không một ai khác ngoài chính cô - và có lẽ là Rilla - biết điều đó… sẽ không khi nào biết điều đó. Trong con mắt người đời, cô không có quyền thương tiếc. Cô phải dốc hết sức để che giấu và chịu đựng nỗi đau dai dẳng của cô - một mình. Nhưng cô cũng sẽ giữ lời hứa.

24. Mary đến đúng lúc

Mùa thu năm 1916 là một mùa bi thương đối với mái nhà Bên Ánh Lửa. Sức khỏe của cô bác sĩ Blythe hồi phục chậm, còn nỗi buồn đau và trống vắng thì hiện hữu trong mọi trái tim. Ai cũng cố gắng che giấu không để người khác phát hiện và tỏ ra vui vẻ “sống tiếp”. Rilla cười rất nhiều. Chẳng ai ở nhà Bên Ánh Lửa bị tiếng cười của cô đánh lừa, tiếng cười chỉ thoát ra từ đôi môi chứ không bao giờ xuất phát từ trái tim. Nhưng nhiều người ngoài lại bảo rằng có những người dễ dàng vượt qua nỗi buồn quá, và Irene Howard nhận xét rằng cô ta lấy làm ngạc nhiên khi phát hiện ra Rilla Blythe thật ra lại là người nông cạn đến vậy. “Này nhé, cho dù cứ luôn ra vẻ hết lòng yêu thương Walter, nhưng có vẻ như cô nàng chẳng hề bận tâm đến cái chết của cậu ấy. Chẳng có bất kỳ ai nhìn thấy cô nàng từng nhỏ một giọt nước mắt nào, cũng chẳng nghe thấy nó nhắc đến tên cậu ấy lần nào. Rõ ràng nó đã quên cậu ấy rồi. Chàng trai tội nghiệp, thật lòng mà nói, tôi cứ tưởng gia đình cậu ấy đáng ra sẽ xúc động hơn nữa cơ. Tôi đã nhắc đến cậu ấy với Rilla trong buổi họp Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên gần đây nhất… rằng cậu ấy đã từng là người xuất sắc, dũng cảm và tốt như thế nào… và tôi bảo giờ đây khi Walter đã ra đi thì đối với tôi, cuộc sống không bao giờ còn có thể giống y như cũ được nữa… chúng tôi đã từng là bạn bè như thế mà, cậu biết đấy…. này nhé, tôi chính là người đầu tiên được cậu ấy kể cho nghe về chuyện nhập ngũ… thế rồi Rilla trả lời, lạnh lùng và dửng dưng như thể đang nói về một người hoàn toàn xa lạ vậy, ‘Anh ấy chỉ là một trong số rất nhiều chàng trai tốt bụng xuất sắc đã hiến dâng tất cả cho Tổ quốc của mình.’ Chậc, giá như tôi có thể chấp nhận mọi chuyện bằng thái độ bình tĩnh như thế… nhưng con người tôi không phải thế. Tôi quá nhạy cảm… mọi chuyện khiến tôi bị tổn thương kinh khủng… tôi thật sự không bao giờ vượt qua được. Tôi đã hỏi thẳng Rilla tại sao nó không mặc đồ để tang Walter. Nó bảo mẹ nó không muốn thế. Nhưng ai cũng đang bàn tán về chuyện đó.”

“Rilla không mặc trang phục màu sắc mà… chẳng có màu gì ngoài màu trắng cả,” Betty Mead phản đối.

“Màu trắng tôn vẻ đẹp của nó lên nhiều hơn bất cứ màu nào khác,” Irene nói đầy ẩn ý. “Và tất cả chúng ta đều biết màu đen không hề hợp với màu da của nó. Nhưng tất nhiên không phải ý tôi muốn nói là vì lý do đấy nên nó mới không mặc màu đó. Chỉ có điều, ngộ thật đấy. Nếu anh trai của tôi mà chết thì tôi sẽ chìm đắm trong đau khổ. Tôi sẽ chẳng có tâm trí đâu để bận tâm đến bất cứ chuyện gì khác. Phải thú thật là tôi thấy thất vọng về Rilla Blythe.”

“Tôi thì không đâu,” Betty Mead nói, một cách trung thành. “Tôi nghĩ Rilla đúng là một cô gái tuyệt vời. Phải thừa nhận là mấy năm trước tôi từng nghĩ em ấy có phần phù phiếm và dễ cười quá, nhưng giờ em ấy không như vậy chút nào. Tôi không nghĩ là ở Glen lại có cô gái nào can trường và vị tha bằng Rilla, cũng như không có ai hoàn thành bổn phận của mình một cách chu đáo và kiên nhẫn như em ấy. Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên của chúng ta nhẽ ra đã lâm vào cảnh túng quẫn cả chục lần nếu không nhờ có sự khéo léo, bền bỉ và lòng nhiệt tình của em ấy… cậu biết quá rõ điều đó mà, Irene.”

“Này, tôi có chê bai gì Rilla đâu,” Irene nói, trợn trừng hai mắt. “Tôi chỉ đang chê nó là người thiếu tình cảm thôi. Tôi đoán là nó chẳng làm gì khác được. Tất nhiên, nó là một nhà quản lý bẩm sinh… ai cũng đều biết thế. Nó cũng rất thích công việc quản lý nữa… và tôi thừa nhận rằng những người như thế đều vô cùng cần thiết. Vậy nên đừng có nhìn tôi như thể tôi vừa nói điều gì đó khủng khiếp không để đâu cho hết, được không Betty. Tôi sẵn lòng đồng ý rằng Rilla Blythe là hiện thân của mọi đức tính tốt đẹp, nếu điều đó khiến cậu thấy vừa lòng. Và hiển nhiên cả việc khá thờ ơ trước những chuyện hẳn sẽ khiến hầu hết mọi người tan nát cũng là một phẩm chất tốt đẹp rồi.”

Một số nhận xét của Irene đã được thuật lại cho Rilla; nhưng chúng không làm cô buồn lòng như ngày xưa được nữa. Chúng chẳng có gì quan trọng cả, vậy thôi. Cuộc sống quá lớn lao chẳng thể nhường chỗ cho tính nhỏ nhen. Cô có một hiệp ước cần phải duy trì và một công việc cần phải hoàn thành; và trong suốt những ngày và những tuần khó khăn dài dằng dặc của mùa thu thảm khốc ấy, cô vẫn trung thành với nhiệm vụ của mình. Tin tức chiến tranh chỉ toàn tin xấu, vì quân Đức vẫn đều bước hành quân trên khắp Rumania khốn khổ, gặt hái hết chiến thắng này đến chiến thắng khác. “Dân ngoại quốc… dân ngoại quốc,” bà Susan lẩm bẩm đầy vẻ hoài nghi. “Dù có là quân Nga hay Rumania hay quân nước nào đi chăng nữa thì họ cũng đều là dân ngoại quốc và cô không thể tin tưởng họ được. Nhưng sau trận Verdun thì tôi sẽ không từ bỏ hy vọng. Và cô có thể nói cho tôi biết được không, cô bác sĩ thân yêu ơi, rằng Dobruja là một con sông hay rặng núi, hay là một tình trạng khí quyển vậy?”

Cuộc bầu cử tổng thống ở Mỹ diễn ra vào tháng Mười một và bà Susan sôi sục lên vì nó, và khá áy náy vì sự kích động của mình.

“Chẳng thể ngờ nổi tôi lại sống được đến cái ngày tôi có thể chứng kiến mình tỏ ra hứng thú với một cuộc bầu cử của người Hoa Kỳ, cô bác sĩ thân yêu ạ. Nó chỉ chứng tỏ rằng chúng ta chẳng bao giờ biết trước được chúng ta sẽ trở thành người như nào trong cái thế giới này, và bởi vậy, ta không nên quá tự đắc.”

Tối hôm mười một, bà Susan thức tới tận khuya, bề ngoài là để đan cho xong một đôi tất. Nhưng những lúc ngơi tay, bà lại gọi điện xuống cửa hàng tạp hóa của Carter Flagg, và khi nhận được thông báo đầu tiên rằng Hughes đã được bầu, bà nghiêm trang hiên ngang bước lên tầng tới phòng cô bác sĩ Blythe, đứng ở chân giường thông báo tin này bằng giọng thì thầm xúc động.

“Tôi nghĩ nếu không phải đang ngủ thì hẳn cô sẽ muốn được biết tin này. Tôi tin đây là kết quả tốt nhất rồi. Có lẽ ông ta cũng sẽ chỉ bắt đầu viết các bức thư, cô bác sĩ thân yêu ạ, nhưng tôi vẫn hy vọng vào những điều tốt đẹp hơn. Tôi chẳng bao giờ quá ưa chuộng những người để râu, nhưng người ta đâu thể có được tất cả mọi thứ chứ.”

Sáng hôm sau, khi tin tức đến nơi, báo rằng cuối cùng, Wilson đã tái đắc cử, bà Susan bèn chuyển hướng bắt lấy một cơn gió lạc quan khác.

“Chậc, một gã ngốc ta biết vẫn tốt hơn là một gã ngốc ta không biết, tục ngữ đã nói rồi,” bà vui vẻ nhận xét. “Nói như thế không có nghĩa là tôi có ý bảo Woodrow là gã ngốc hay gì đâu nhé, mặc dù thỉnh thoảng ta sẽ không nghĩ là ông ta có được sự sáng suốt như thường lệ. Nhưng ít nhất ông ta cũng là người viết thư hay, và chúng ta thì chẳng biết liệu cái ông Hughes ấy có được như thế không nữa. Xét trên mọi phương diện, tôi phải khen ngợi người Hoa Kỳ đấy. Họ đã chứng tỏ sự sáng suốt và tôi không ngại thừa nhận điều đó. Bà Sophia muốn họ bầu cho Roosevelt và đã rất bất bình vì họ không chịu cho ông ta cơ hội. Chính tôi cũng mê ông ta, nhưng chúng ta phải tin rằng Đấng Tối Cao quyết định những vấn đề này và ta nên thấy hài lòng… mặc dù tôi không thể hiểu được Đấng Toàn Năng có ý định gì trong vụ việc với Rumania này… xin được nói thế với trọn lòng tôn kính.”

Bà Susan đã hiểu được điều đó - hoặc tưởng rằng bà đã hiểu - khi Chính phủ Asquith sụp đổ và Lloyd George trở thành thủ tướng.

“Cô bác sĩ thân yêu ơi, cuối cùng Lloyd George cũng nắm quyền chỉ huy. Từ lâu tôi đã cầu nguyện cho điều này xảy ra rồi. Giờ thì chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ nhìn thấy một sự thay đổi tốt đẹp. Để mang được nó tới thì phải đánh đổi bằng cả thảm họa Rumania, chẳng thể ít hơn, và đây chính là ý nghĩa của nó, tuy nhiên trước đó tôi chưa thể nhìn ra được. Sẽ không còn trù trừ gì nữa. Tôi cho rằng tình hình cuộc chiến tranh này không thể tốt hơn được nữa, và tôi sẽ tin tưởng như thế, dẫu cho Bucharest có thất thủ hay không.”

Bucharest đã thất thủ… và quân Đức đề nghị đàm phán hòa bình. Bà Susan khinh khỉnh làm ngơ và nhất quyết từ chối lắng nghe những đề nghị như thế. Khi tổng thống Wilson gửi bức công hàm kêu gọi hòa bình nổi tiếng của mình vào tháng Mười hai, bà Susan đã nổi cơn mỉa mai kịch liệt.

“Theo tôi hiểu, Woodrow Wilson định sẽ hòa giải. Ban đầu Henry Ford đã cố gắng làm thế và giờ đến lượt Wilson. Nhưng hòa bình không được tạo dựng nên bằng mực đâu, Woodrow, và ông có thể tin chắc như thế,” bà Susan nói, hô lên với ngài tổng thống bất hạnh qua ô cửa sổ bếp gần nước Mỹ nhất. “Bài diễn văn của Lloyd George sẽ nói cho hoàng đế Đức biết điều ông ta cần biết, còn ông có thể giữ các bài diễn văn kêu gọi hòa bình nhạt nhẽo của mình ở nhà và tiết kiệm được cước phí bưu điện.”

“Tổng thống Wilson tội nghiệp sẽ không nghe được lời bà đâu, bà Susan ơi,” Rilla nói, vẻ ranh mãnh.

“Quả thật, Rilla cưng ạ, đúng là tội nghiệp thay cho ông ta khi chẳng có ai ở cạnh để khuyên bảo, vì rõ ràng ông ta không có ai như thế, trong toàn bộ những người Dân chủ và Cộng hòa ấy,” bà Susan bật lại. “Bà không biết họ khác nhau như nào, vì quan điểm chính trị của người Hoa Kỳ là một câu đố bà không thể nào giải được, dù có muốn nghiên cứu như nào đi nữa. Nhưng theo những hiểu biết sơ sài, bà e rằng” - bà Susan lắc đầu vẻ hoài nghi - “tất cả bọn họ đều cùng một giuộc mà thôi.”

“Mình rất mừng vì Giáng sinh đã qua,” Rilla viết vào nhật ký trong tuần cuối cùng của tháng Mười hai bão tố ấy. “Nhà mình chỉ cần nghĩ đến nó thôi cũng đã thấy sợ lắm rồi… Giáng sinh đầu tiên từ sau trận Courcelette. Nhưng chúng mình đã được đón cả nhà Meredith xuống ăn tối và chẳng ai cố gắng tỏ ra vui vẻ hay tươi tỉnh. Tất cả mọi người đều chỉ trầm lặng và tỏ thái độ thân mật, và điều đó thật hữu ích. Rồi thì, mình cũng rất mừng vì Jims đã khá hơn nhiều… mừng đến độ mình gần như thấy vui sướng… chỉ gần như thôi chứ chẳng thấy vui hẳn hoi. Chẳng biết liệu có bao giờ mình còn thật tâm cảm thấy vui sướng về bất cứ cái gì được nữa không. Dường như niềm vui sướng trong lòng mình đã bị giết chết rồi… bị bắn hạ bởi cùng cái viên đạn đã xé rách trái tim Walter. Có lẽ một ngày nào đó, một niềm vui sướng kiểu mới nào đó sẽ được sinh ra trong tâm hồn mình… nhưng cái kiểu cũ ấy thì sẽ không bao giờ sống lại được nữa.

“Năm nay, mùa đông đến sớm khủng khiếp. Trước Giáng sinh mười ngày, chúng mình đã phải đón một trận bão tuyết dữ dội - ít nhất thì tại thời điểm đó chúng mình cũng nghĩ nó thật dữ dội. Trên thực tế, nó chỉ là bước dạo đầu cho màn trình diễn đích thực. Ngày hôm sau, trời đẹp, và Bên Ánh Lửa cùng Thung Lũng Cầu Vồng thật tuyệt xiết bao - cây cối bị tuyết phủ kín mít, những đụn tuyết lớn chất khắp nơi, được cái đục làm từ gió Đông Bắc chạm khắc thành những hình thù kỳ quái nhất. Bố mẹ đã lên đường đến Avonlea. Bố nghĩ sự thay đổi môi trường sẽ giúp mẹ khỏe hơn và hai người cũng muốn đến thăm dì Diana tội nghiệp nữa, vì anh Jack con trai dì ấy đã bị thương nặng cách đây ít lâu. Bố mẹ để bà Susan và mình ở lại coi sóc nhà cửa và bố dự định sẽ trở về vào ngày hôm sau. Nhưng phải mãi đến một tuần sau bố mới về được. Tối đó trời lại bắt đầu nổi bão, và cơn bão dai dẳng kéo dài không ngớt suốt bốn ngày. Đó là cơn bão tồi tệ nhất và dài hơi nhất từng được đảo Hoàng Tử Edward biết đến trong suốt nhiều năm trời. Mọi thứ đều trở nên hỗn loạn - đường sá bị bít kín, các đoàn tàu bị tắc nghẽn, đường dây điện thoại hoàn toàn không hoạt động.

“Và sau đó, Jims bị ốm.

“Lúc bố mẹ đi, thằng bé bị cảm nhẹ và cứ thế trở nặng thêm trong hai ngày tiếp theo, nhưng mình chưa từng nảy ra ý nghĩ rằng sẽ có bất cứ nguy cơ gì khiến tình hình trở nên nghiêm trọng. Mình thậm chí còn chẳng đo nhiệt độ cho nó lần nào, và mình không thể tha thứ cho bản thân được, bởi vì đó là hành vi cẩu thả tuyệt đối. Thực ra, đúng khi đó, mình đã suy sụp tinh thần. Mẹ đã vắng nhà rồi, vậy nên mình không cần kìm giữ bản thân gì hết. Đột nhiên, mình thấy mệt mỏi vì cứ phải kìm nén, vì phải giả vờ tỏ ra dũng cảm và vui vẻ, vậy nên trong vài ngày, mình chỉ buông xuôi, dành phần lớn thời gian trong ngày để nằm trên giường úp mặt vào gối mà khóc. Mình đã bỏ bê Jims - đó là một sự thật đáng ghét… mình đã hèn nhát và đã không thành thật tuân theo điều đã hứa với Walter… và nếu Jims mà chết, mình sẽ chẳng bao giờ có thể tha thứ cho bản thân.

“Buổi tối thứ ba sau khi bố mẹ đi, bất thình lình, tình trạng Jims đột nhiên trở nên rất tệ - ôi, tệ vô cùng. Chỉ có mỗi bà Susan và mình ở nhà. Cô Gertrude đang Lowbridge lúc bão nổi và mãi vẫn chưa quay về được. Thoạt đầu, bà cháu mình không quá lo lắng. Trước đây, Jims đã bị vài trận viêm thanh quản rồi và bà Susan, Morgan và mình vẫn luôn giúp nó vượt qua chẳng mấy khó khăn. Nhưng rất nhanh sau đó, bà cháu mình đã phát hoảng.

” ‘Bà chưa bao giờ thấy người nào bị viêm thanh quản mà lại như thế này,’ bà Susan nói.

“Về phần mình, mình đã biết, khi đã quá muộn, nó là loại viêm thanh quản gì. Mình biết nó không phải viêm thanh quản bình thường - ‘viêm thanh quản giả’ theo cách các bác sĩ gọi - mà là viêm thanh quản thật, và mình biết đó là một bệnh nguy hiểm có thể gây tử vong. Trong khi đó, bố đang đi vắng và bác sĩ gần nhất cũng ở mãi tận Lowbridge; hai bà cháu không thể gọi điện thoại được và chẳng con ngựa nào hay người nào có thể bằng qua tuyết trong điều kiện thời tiết tối hôm đó được.

“Jims bé bỏng dũng cảm kiên cường đấu tranh bảo trụ tính mạng; bà Susan và mình đã thử mọi phương thuốc hai bà cháu có thể nghĩ ra hoặc tìm thấy trong đống sách của bố, nhưng thằng bé vẫn càng lúc càng bệnh nặng hơn. Thật đau lòng thắt ruột khi nhìn thằng bé và nghe tiếng nó như thế. Nó khò khè rất dữ cố hít thở - đứa bé tội nghiệp ấy - và khuôn mặt nó chuyển sang màu xanh tái đáng sợ đồng thời toát lên vẻ thống khổ, và nó cứ không ngừng vung vẩy hai bàn tay bé bỏng, như thể đang cầu khẩn bà cháu mình hãy giúp đỡ nó bằng cách nào đấy. Mình nhận thấy một ý nghĩ đã nảy ra trong tâm trí mình, rằng những chàng trai đã bị nhiễm khí độc ở mặt trận chắc hẳn cũng có dáng vẻ như thế này, và suy nghĩ ấy ám ảnh mình suốt trong lúc mình vẫn không nguôi khổ sở và lo sợ cho bệnh tình của Jims. Trong khi đó, lớp màng chí tử trong cái cổ họng bé tí xíu của thằng bé không ngừng sưng lên, dày thêm, và thằng bé chẳng còn hơi sức để mà cáu giận nữa.

“Ôi, mình phát điện cả lên! Mãi tới tận lúc này, mình mới nhận ra Jims thân thương với mình biết nhường nào. Và mình cảm thấy bất lực tột độ.

“Và rồi, bà Susan đầu hàng. ‘Chúng ta không cứu được nó nữa rồi… ôi, giá như có bố cháu ở đây… nhìn thằng bé kìa, tội nghiệp thằng nhóc! Bà chẳng biết phải làm gì nữa.’

“Mình nhìn Jims và nghĩ thằng bé đang hấp hối rồi. Bà Susan bế nó ra khỏi cũi để giúp nó dễ thở hơn, nhưng có vẻ như nó chẳng thể hít thở gì hết. Đứa trẻ thời chiến bé bỏng của mình, đứa trẻ có khuôn mặt dễ thương tinh nghịch và cung cách đáng yêu, giờ đang nghẹt thở sắp chết ngay trước mắt mình, trong khi mình chẳng giúp gì được cho nó. Mình tuyệt vọng ném chỗ thuốc cao nóng hổi đang định đắp cho thằng bé đi. Nó thì có ích gì cơ chứ? Jims sắp chết rồi, và đó là lỗi của mình… mình đã không chăm sóc nó đủ chu đáo!

“Đúng lúc đó, lúc mười một giờ đêm, chuông cửa kêu vang. Cái tiếng chuông ấy… nó vang khắp căn nhà át cả tiếng cơn bão gầm gào. Bà Susan không đi được - bà ấy không dám đặt Jims xuống - vậy nên mình chạy vội xuống dưới nhà. Mình dừng lại ở hành lang một lát; một nỗi sợ hãi phi lý đột nhiên choán hết người mình. Mình nhớ lại một câu chuyện quái dị từng được nghe cô Gertrude kể. Một tối, một bà bác của cô ấy ở nhà một mình cùng người chồng đang ốm. Bà ấy nghe thấy tiếng gõ cửa. Và khi bà ấy ra mở cửa thì chẳng có gì ở đó hết ít nhất là chẳng nhìn thấy gì hết. Nhưng đúng lúc bà ấy ra mở cửa thì một cơn gió lạnh buốt thổi vào trong và lướt qua bà ấy lúa lên tận trên tầng, mặc dù tối đó, ngoài trời đang là tiết hè ấm áp lặng gió. Ngay lập tức, bà nghe thấy một tiếng kêu. Bà chạy lên tầng… và chồng bà đã chết rồi. Cô Gertrude bảo, bà ấy vẫn luôn tin rằng khi mở cửa ra, bà ấy đã để tử thần tiến vào nhà.

“Mình thấy thật buồn cười, việc gì lại phải kinh hoảng như thế cơ chứ. Nhưng lúc đó mình mệt rã rời và quẫn trí mất rồi, và nhất thời, mình chỉ cảm thấy không dám mở cửa… rằng thần chết đang đợi ngoài kia. Rồi sau đó mình nhớ ra mình không thừa thời gian để mà lãng phí… không được ngốc nghếch như thế… vậy là mình lao vọt về phía trước và mở cửa ra.

“Dĩ nhiên một cơn gió lạnh đã ùa vào nhà, cuốn theo bông tuyết phủ kín cả hành lang. Nhưng trên ngưỡng cửa, một con người bằng xương bằng thịt đang đứng - Mary Vance, tuyết phủ kín từ đầu đến chân - và chị ấy mang theo Sự Sống, không phải Cái Chết, mặc dù ngay lúc đấy thì mình không biết điều đó. Mình chỉ nhìn chị ấy chằm chằm.

” ‘Không phải chị bị đuổi ra khỏi nhà đâu,’ Mary vừa cười toét miệng nói vừa bước vào trong nhà và đóng sập cửa lại. ‘Hai hôm trước chị đã đến chỗ ông Carter Flagg rồi bị cơn bão cầm chân ở đó suốt từ lúc ấy. Nhưng cuối cùng thì chị cũng thấy phát bực với bà già Abbie Flagg, vậy nên tối nay chị đã quyết định sẽ đến đây. Chị nghĩ chị có thể lội tuyết đến tận đây được, nhưng phải nói với em là cũng hên xui lắm. Tuy nhiên, một khi đã nảy ra ý gì rồi thì chị không rõ nó ra khỏi đầu được. Tối nay kinh thật nhỉ?’

“Mình chợt nhớ ra và biết mình phải nhanh chóng lên tầng thôi. Mình bèn cố gắng hết sức giải thích nhanh chóng mọi chuyện với chị ấy rồi để chị ấy ở dưới đó, tìm cách chải cho sạch tuyết trên người. Trên tầng, mình thấy Jims qua cơn phát bệnh lúc nãy rồi. Nhưng gần như ngay khi mình vừa quay trở về phòng thì thằng bé đã lại bột phát một cơn nữa. Mình chẳng thể làm gì, chỉ biết than thở khóc lóc… ôi, giờ nghĩ lại mình mới thấy xấu hổ làm sao chứ, nhưng mình biết làm gì được đâu… hai bà cháu mình đã thử tất cả những gì hai bà cháu biết rồi… thế rồi, đúng lúc đó, mình nghe thấy tiếng Mary Vance nói to ngay đằng sau mình, ‘Này, đứa trẻ kia sắp chết rồi kìa!’

“Mình quay ngoắt lại. Có phải mình không biết thằng bé sắp chết rồi đâu cơ chứ… Jims bé bỏng của mình! Ngay lúc đó, mình sẵn sàng ném Mary Vance ra ngoài cửa chính hoặc cửa sổ… bất cứ nơi nào cũng được. Chị ấy đứng đó, lạnh lùng và bình tĩnh, nhìn xuống đứa bé của mình bằng đôi mắt trắng kỳ dị ấy, chẳng khác gì đang nhìn một con mèo con bị nghẹt thở. Mình vẫn luôn không thích Mary Vance và ngay lúc đó, mình thấy ghét chị ấy.

” ‘Hai bà cháu đã thử mọi cách rồi,’ bà Susan tội nghiệp chán nản nói. ‘Đây không phải bệnh viêm thanh quản thông thường.’

” ‘Không phải đâu, nó là bệnh bạch hầu đấy, Mary nhanh nhẹn nói rồi chộp lấy một cái tạp dề. ’Và chỉ còn một chút xíu thời gian nữa thôi không thì muộn mất… nhưng cháu biết phải làm gì. Hồi cháu còn sống với bà Wiley ở bên kia cảng, cách đây nhiều năm rồi, con của Will Crawford đã chết vì bệnh bạch hầu đấy, cho dù có tới hai bác sĩ chạy chữa. Và khi bà cụ Christina MacAllister nghe được chuyện này… bà biết đấy, bà ấy chính là người đã giúp cháu hồi tỉnh lúc cháu suýt chết vì viêm phổi… bà ấy là người phi thường… các bác sĩ chẳng là gì nếu đem so với bà ấy… để cháu nói cho bà biết nhé, bây giờ bà ấy chẳng cần gì đến họ hết… bà ấy bảo nếu lúc đấy có mặt ở đó thì bà ấy đã cứu được thằng bé nhờ phương thuốc của bà ngoại bà ấy rồi. Bà ấy bảo cho bà Wiley biết phương thuốc đó là gì và cháu chẳng bao giờ quên cả. Cháu có trí nhớ rộng mênh mông mà… mọi thứ cứ nằm yên tít sâu trong đầu cháu cho tới lúc cần dùng đến nó. Trong nhà có chút lưu huỳnh nào không, bà Susan?’

“Có, nhà mình có lưu huỳnh. Bà Susan đi cùng Mary xuống dưới nhà để lấy lưu huỳnh, còn mình trông Jims. Mình chẳng có chút hy vọng nào hết… không một mảy may. Mary Vance muốn huênh hoang như nào thì cứ việc… chị ấy lúc nào mà chẳng huênh hoang… nhưng mình chẳng tin phương thuốc của bất cứ người bà nào lại có thể cứu được Jims bây giờ. Mary quay lại rất nhanh. Chị ấy đã buộc một mảnh vải dày che mũi và miệng, cầm theo cái chảo thiếc cũ bị mẻ của bà Susan, đựng than đang cháy đầy nửa chảo.

” ‘Xem chị nhé, chị ấy nói giọng huênh hoang. ’Chị chưa làm chuyện này bao giờ, nhưng cho dù cách này sẽ giết chết hay cứu sống nó thì đằng nào bây giờ thằng bé cũng sắp chết rồi.’

“Chị ấy rắc một thìa lưu huỳnh đầy lên trên lớp than; rồi sau đó chị ấy bế Jims lên, lật ngược nó lại, giữ cho nó úp mặt xuống, ngay phía bên trên đám khói mù một nghẹt thở ấy. Chẳng biết tại sao mình lại không nhảy tới giật phắt thằng bé ra khỏi đó. Bà Susan bảo đấy là do số phận đã định sẵn rằng mình sẽ không làm thế, và mình nghĩ bà ấy nói đúng, bởi vì quả thật dường như mình không có sức để nhúc nhích gì được. Chính bà Susan cũng dường như bị đóng đinh tại chỗ, quan sát Mary từ trên ngưỡng cửa. Jims vùng vẫy trong đôi bàn tay to, chắc chắn và thành thục của Mary - ôi đúng vậy, chị ấy đúng là thành thục được chưa - và nghẹt và thở khò khè… và nghẹt và thở khò khè… và mình có cảm tưởng như thằng bé đang bị tra tấn đến chết… và rồi đột nhiên, sau một quãng thời gian mình tưởng như phải cả tiếng đồng hồ, mặc dù trên thực tế không lâu đến thế, thằng bé ho bật cái lớp màng đang giết chết nó ra. Mary lật thằng bé lại và đặt nó nằm ngửa trên giường. Thằng bé trắng bệch như đá cẩm thạch và nước mắt chảy giàn giụa từ đôi mắt nâu của nó… nhưng cái vẻ tím tái kinh khủng ấy đã biến mất khỏi mặt nó và nó đã có thể hít thở tương đối dễ dàng.

” ‘Mẹo hiệu quả ra phết nhỉ?’ Mary vui vẻ nói. ‘Cháu không biết nó có hiệu quả không, nhưng cứ thử xem sao. Cháu sẽ phun khói đầy cổ họng nó một hai lần nữa trước sáng mai, cốt để giết chết sạch vi trùng, nhưng hai người sẽ thấy thằng bé sẽ ổn luôn thôi.’

“Jims ngủ thiếp đi ngay - ngủ thật sự chứ không phải hôn mê như ban đầu mình sợ. Mary hun khói thằng bé, theo cách chị ấy gọi, hai lần trong đêm, và đến lúc trời hửng sáng, cổ họng thằng bé đã sạch bong kin kít và nhiệt độ của nó gần như đã trở lại bình thường. Khi đã chắc chắn đúng là như vậy thật, mình bèn xoay người nhìn Mary Vance. Chị ấy đang ngồi trên ghế dài, diễu võ dương oai với bà Susan về một vấn đề gì đấy mà bà Susan chắc hẳn biết rõ hơn chị ấy gấp bốn mươi lần ấy chứ. Nhưng mình chẳng thèm bận tâm chị ấy diễu võ dương oai như thế nào hay thích khoe khoang khoác lác ra sao. Chị ấy có quyền khoe khoang… chị ấy đã dám làm một điều mà mình sẽ chẳng bao giờ dám và chị ấy đã cứu Jims thoát khỏi cái chết kinh khủng. Từ giờ, chẳng còn quan trọng gì chuyện chị ấy từng cầm theo con cá tuyết đuổi mình chạy khắp làng Glen, chẳng còn quan trọng gì chuyện chị ấy làm vấy bẩn cái giấc mơ lãng mạn của mình vào buổi tối vũ hội ở ngọn hải đăng, chẳng còn quan trọng gì chuyện chị ấy nghĩ rằng chị ấy hiểu biết hơn bất kỳ ai khác và không ngừng nhắc đi nhắc lại điều đó… mình sẽ chẳng bao giờ không ưa Mary Vance nữa. Mình bước tới gần và thơm chị ấy.

” ‘Chuyện gì thế này?’ chị ấy hỏi.

” ‘Chẳng có gì đâu… chỉ là em rất biết ơn chị, Mary ạ.’

” ‘Chậc, chị nghĩ em nên thế, đó là sự thật. Hai bà cháu em sẽ để thằng bé đó chết trong tay mình mất nếu chị không tình cờ ghé qua,’ Mary nói, rạng rỡ niềm tự mãn. Chị ấy làm cho bà Susan và mình một bữa sáng ngon tuyệt hảo rồi ép bà cháu mình ăn, và ‘đè đầu cưỡi cổ chúng ta’, như bà Susan nhận xét, trong hai ngày tiếp theo, cho tới khi đường đã được thông để chị ấy có thể về nhà. Đến thời điểm đó, Jims gần như đã khỏe hẳn rồi và bố cũng đã về. Bố nghe bà cháu mình kể lại mọi chuyện và không nói gì nhiều. Thông thường, bố khá coi thường những thứ được bố gọi là ‘phương thuốc của các bà già mê tín’. Bố cười khẽ rồi nói, ‘Sau chuyện này, thể nào Mary Vance cũng trông chờ bố sẽ tham khảo ý kiến của con bé trong các ca bệnh nặng bố phải chữa trị cho xem.’

“Hóa ra Giáng sinh cũng không quá khó khăn như mình vẫn tưởng, và giờ đây năm mới sắp tới rồi… nhà mình vẫn hy vọng ‘Cú Huých Mạnh’ sẽ đến để kết thúc cuộc chiến tranh này… và cún Thứ Hai đang dần trở nên kém linh hoạt và bị thấp khớp do cứ đứng chờ giữa trời lạnh, nhưng nó vẫn tiếp tục, còn Shirley thì tiếp tục đọc về thành tích vượt trội của các phi công xuất sắc. Ôi, năm một chín mười bảy ơi, mày sẽ mang lại những gì đây?”

25. Shirley lên đường

“Không đâu, Woodrow, sẽ chẳng có hòa bình nếu không có chiến thắng,” bà Susan nói, hằn học chọc que đan vào tên tổng thống Wilson trên cột báo. “Người Canada chúng tôi muốn hòa bình và muốn cả chiến thắng nữa. Ông, nếu ông thấy thế là đủ thỏa mãn rồi, thì có thể có hòa bình không chiến thắng.” Và bà Susan hiên ngang bỏ về phòng ngủ, khoan khoái biết rằng mình đã giành được thắng lợi trong cuộc tranh cãi cùng tổng thống. Nhưng vài ngày sau đó, bà vô cùng phấn khích chạy tới chỗ cô bác sĩ Blythe.

“Cô bác sĩ thân yêu ơi, cô thấy thế nào? Bên Charlottetown vừa gọi điện đến, kể là cuối cùng thì Woodrow Wilson đã tống cổ cái gã đại sứ Đức đó đi rồi. Người ta bảo với tôi như thế nghĩa là có chiến tranh rồi. Vậy nên tôi bắt đầu nghĩ là, xét cho cùng cho dù cái đầu của Woodrow có ở đâu đi chăng nữa thì trái tim ông ta cũng vẫn ở đúng chỗ rồi, và tôi sẽ trưng dụng chút đường, làm một ít kẹo mềm chúc mừng dịp này, mặc kệ Ủy ban Thực phẩm muốn gào thét như nào thì gào thét. Tôi nghĩ vụ tàu ngầm đó sẽ đẩy mọi chuyện đến với bước ngoặt quyết định. Tôi đã bảo bà Sophia như thế khi bà ta nói nó chính là khởi đầu cho kết thúc của quân Đồng minh.”

“Cô đừng để anh bác sĩ nghe thấy chuyện kẹo mềm nhé, cô Susan ơi,” Anne mỉm cười nói. “Cô vẫn biết anh ấy đặt ra các quy tắc rất khắt khe cho chúng ta dựa theo đường lối kinh tế đã được Chính phủ vạch ra mà.”

“Đúng vậy, cô bác sĩ thân yêu, và một người đàn ông nên gánh vai trò ông chủ trong ngôi nhà của mình, còn những người phụ nữ của anh ta phải cúi đầu tuân theo các chiếu chỉ của anh ta. Tôi lấy làm hãnh diện là mình đang thực hành chính sách tiết kiệm tương đối hiệu quả, nhưng thỉnh thoảng người ta vẫn có thể im hơi lặng tiếng mạnh tay một chút. Hôm nọ, Shirley thèm được ăn một ít kẹo mềm tôi làm - món thương hiệu của bà Susan, như cách thằng bé gọi - và tôi bảo, ‘Khi nào có chiến thắng đầu tiên, bà sẽ làm cho cháu một ít để chúc mừng.’ Tôi cho rằng tin tức này cũng ngang ngửa với một chiến thắng, và chuyện gì bác sĩ không biết thì sẽ chẳng bao giờ khiến cậu ấy buồn phiền. Tôi sẽ chịu toàn bộ trách nhiệm, cô bác sĩ thân yêu ạ, vậy nên cô không cần cắn rứt lương tâm đâu.”

Mùa đông năm đó, bà Susan đã nuông chiều Shirley đến mức chẳng hề kiêng kỵ gì hết. Cuối tuần nào cậu cũng từ trường Queen về nhà và bà Susan thết đãi cậu tất cả những món khoái khẩu của cậu, miễn là chừng mực bà có thể giấu giếm hoặc ngon ngọt dỗ dành được ông bác sĩ, và chăm chút cậu từng ly từng tí. Mặc dù suốt ngày nói chuyện chiến tranh với tất cả những người khác, nhưng bà lại chưa bao giờ nhắc đến nó với cậu hoặc nói trước mặt cậu; song bà luôn chăm chăm để mắt đến cậu như mèo rình chuột; và khi Đức bắt đầu rồi sau đó không ngừng rút quân khỏi cửa ngõ Bapaume, nỗi hân hoan của bà Susan đã được kết nối với một điều gì đó sâu sắc hơn bất cứ điều gì được bà biểu lộ. Chắc chắn kết thúc đã ở trong tầm mắt rồi… giờ thì nó sẽ đến trước khi… bất kỳ ai khác nữa… kịp lên đường.

“Cuối cùng thì mọi thứ cũng ủng hộ chúng ta,” bà tự hào nói. “Cuối cùng thì Hoa Kỳ cũng đã tuyên bố chiến tranh, đúng như tôi vẫn luôn tin tưởng như thế, bất chấp tài viết thư của Woodrow, và bà sẽ thấy khi đã bắt đầu, họ sẽ tham chiến với tràn trề sinh lực, vì theo tôi biết đó chính là thói quen của họ. Và chúng ta cũng sẽ bắt quân Đức phải bỏ chạy.”

“Hoa Kỳ có ý tốt đấy,” bà Sophia than vãn, “nhưng toàn bộ sinh lực trên thế giới này cũng chẳng đủ để đặt họ vào trận tuyến trong mùa xuân này đâu, và trước lúc đó thì quân Đồng minh đã xong đời rồi. Quân Đức đang như họ thôi. Cái gã Simonds đó nói rằng cuộc rút lui của chúng đã đẩy quân Đồng minh vào thế bất lợi.”

“Cái gã Simonds đó chỉ giỏi khoa môi múa mép chứ chẳng làm được trò trống gì,” bà Susan bật lại. “Tôi sẽ chẳng thèm bận tâm đến ý kiến của ông ta, miễn là Lloyd George vẫn còn làm thủ tướng Anh. Ông ấy sẽ không bị lừa phỉnh đâu và bà có thể tin chắc như thế. Như tôi thấy thì mọi chuyện có vẻ vẫn đang ổn cả. Hoa Kỳ đã tham chiến, còn chúng ta đã chiếm lại được Kut và Bagdad, và tôi sẽ chẳng lấy làm ngạc nhiên nếu nhìn thấy quân Đồng minh xuất hiện ở Berlin vào tháng Sáu… cả quân Nga nữa, vì họ đã loại bỏ được Nga Hoàng rồi. Theo ý tôi, đó đúng là một chuyện tốt đấy.”

“Thời gian sẽ chứng minh liệu có đúng vậy hay không,” bà Sophia nói; bà ta hẳn sẽ vô cùng phẫn nộ nếu có bất kỳ ai nói rằng bà ta thà thấy bà Susan bị vượt mặt trong vai trò nhà tiên tri còn hơn là được chứng kiến sự lật đổ thành công một kẻ độc tài, hay thậm chí là chứng kiến cuộc hành quân của quân Đồng minh xuống Unter den Linden. Nhưng hồi đó, bà Sophia vẫn còn khá mù mờ về những bất hạnh của nhân dân Nga, trong khi cái bà Susan lạc quan, đáng bực mình này vẫn luôn luôn là cái gai trước mắt bà.

Ngay lúc đó, Shirley đang ngồi lên mép bàn trong phòng khách, vung vẩy hai chân - một chàng trai nâu, rắn rỏi, khỏe mạnh, từ đầu đến chân, toàn bộ con người - và hờ hững nói, “Bố mẹ ơi, thứ Hai vừa rồi con đã mười tám tuổi rồi. Bố mẹ có nghĩ là đã đến lúc con nhập ngũ rồi không?”

Người mẹ tái nhợt nhìn cậu. “Hai người con trai của mẹ đã lên đường và một người sẽ không bao giờ trở về nữa. Lẽ nào mẹ lại phải hiến dâng cả con nữa sao, Shirley?”

Tiếng khóc từ bao đời - “Joseph không còn và Simeon cũng không còn; và rồi chúng mày còn định mang cả Benjamin đi nữa.” Biết bao nhiêu bà mẹ của cuộc Đại Chiến đã nhắc lại lời than van ấy của ông lão tộc trưởng từng cất lên từ bao thế kỷ trước!

“Mẹ sẽ không để con trở thành một kẻ trốn tránh nghĩa vụ đấy chứ, mẹ ơi? Con có thể vào không quân. Bố thấy sao hả bố?”

Hai bàn tay ông bác sĩ không được vững vàng cho lắm khi đang gói số thuốc bột được ông điều chế để trị bệnh thấp khớp cho Abbie Flagg. Dẫu biết rồi thời khắc này sẽ đến, nhưng ông vẫn không hoàn toàn sẵn sàng đón nhận tin này. Ông trả lời chậm chạp, “Bố không cố gắng ngăn cản con thực hiện điều con tin là nghĩa vụ của mình. Nhưng con không được phép đi trừ phi được mẹ con cho phép.”

Shirley không nói thêm gì. Cậu không phải người nhiều lời. Ngay lúc đó, Anne cũng không nói thêm gì. Cô đang nghĩ đến nấm mồ của Joyce bé bỏng ở nghĩa trang cũ bên kia cảng - Joyce bé bỏng nếu còn sống thì giờ đây hẳn đã thành phụ nữ, nghĩ đến cây thập giá trắng ở nước Pháp cùng đôi mắt xám tuyệt đẹp của cậu bé đã được dạy bài học đầu tiên về trách nhiệm và lòng trung thành từ khi còn nhỏ xíu; nghĩ đến Jem nơi chiến hào khủng khiếp, nghĩ đến Nan, Di và Rilla, đang chờ đợi… chờ đợi… chờ đợi, trong khi những năm tháng rực rỡ nhất của tuổi thanh xuân dần trôi qua… và cô thầm hỏi, không biết liệu cô còn có thể chịu đựng thêm được nữa không. Cô nghĩ là không, chắc chắn cô đã hiến dâng đủ rồi.

Tuy nhiên, tối hôm đó, cô bảo Shirley rằng cậu có thể lên đường.

Họ không lập tức thông báo cho bà Susan. Bà không biết gì về chuyện này mãi cho tới tận mấy ngày sau, khi Shirley trình diện ở căn bếp của bà trong bộ đồng phục không quân. Bà Susan không làm nhặng xị bằng một nửa những gì bà đã thể hiện hồi Jem và Walter lên đường. Bà nói lạnh nhạt, “Vậy ra người ta cũng bắt cháu rồi.”

“Bắt cháu ư? Không đâu. Cháu tự quyết định đấy chứ, bà Susan… cháu phải đi.”

Bà Susan ngồi bên bàn, chắp hai bàn tay già nua xương xẩu đã dần trở nên còng quèo vì chăm lo cho những đứa trẻ nhà Bên Ánh Lửa, để đôi tay ngừng run rẩy, rồi nói, “Đúng vậy, cháu phải đi. Trước đây, bà không hiểu tại sao những chuyện như thế này lại phải xảy ra, nhưng giờ thì bà có thể hiểu rồi.”

“Bà là người đáng tin cậy, bà Susan ạ,” Shirley nói. Cậu thấy yên lòng hẳn vì bà đã bình tĩnh đón nhận thông tin này, cậu vốn hơi sợ, với nỗi lo sợ của một cậu thiếu niên, rằng sẽ có một “trận ầm ĩ”. Cậu rời khỏi phòng, vừa đi vừa vui vẻ huýt sáo, nhưng nửa tiếng đồng hồ sau đó, khi Anne Blythe xanh xao bước vào bếp, bà Susan vẫn đang ngồi đó.

“Cô bác sĩ thân yêu ơi,” bà Susan nói, thú nhận một điều mà trước đây bà thà chết còn hơn là phải thừa nhận nó, “tôi đã già lắm rồi. Jem và Walter là của cô, nhưng Shirley là của tôi. Và tôi không thể chịu đựng nổi khi nghĩ đến cảnh thằng bé đang bay… cái cỗ máy của nó sầm sầm rơi xuống… sự sống cạn kiệt trong cơ thể nó… cái cơ thể bé bỏng yêu dấu từng được tôi ôm ấp, chăm bẵm hồi nó còn bé xíu.”

“Cô Susan ơi… đừng,” Anne kêu lên.

“Ôi, cô bác sĩ thân yêu ơi, mong cô thứ lỗi. Đáng lẽ ra tôi không được nói thành lời bất cứ điều gì như thế. Thỉnh thoảng, tôi quên béng mất mình đã quyết tâm làm một nữ anh hùng. Chuyện này… chuyện này khiến tôi hơi mất bình tĩnh. Tôi sẽ không ăn nói hồ đồ lần nào nữa đâu. Ít nhất thì,” bà Susan tội nghiệp nói, miễn cưỡng nở một nụ cười sầu khổ trong nỗ lực tuyệt vọng khôi phục lại tư thái đã mất. “Ít nhất, nghề bay cũng là một nghề sạch sẽ. Thằng bé sẽ không bị bẩn thỉu nhếch nhác như khi ở trong chiến hào, và thế cũng là chuyện tốt, vì thằng bé vốn luôn là đứa trẻ sạch sẽ gọn gàng.”

Vậy là Shirley lên đường - không hớn hở như sắp dấn thân vào cuộc phiêu lưu hoành tráng giống Jem, cũng không hừng hực tinh thần hy sinh giống Walter, mà trong một tâm trạng bình tĩnh, thực tế, y như tâm trạng của một người đang làm điều gì đó, có phần bẩn thỉu và gây khó chịu, nhưng vẫn bắt buộc phải làm. Cậu thơm bà Susan, lần đầu tiên kể từ khi lên năm, rồi nói, “Tạm biệt nhé, Susan… mẹl Susan.”

“Thằng bé nâu của tôi… thằng bé nâu của tôi,” bà Susan nói. “Tôi không nhớ liệu cậu có còn nhớ cậu từng tét mông nó một lần hồi nó còn bé không,” bà chua xót nghĩ trong lúc nhìn khuôn mặt phiền muộn của bác sĩ. “Ơn Chúa tôi chẳng làm gì như thế để bây giờ phải day dứt trong lòng.”

Ông bác sĩ không nhớ gì về vụ trừng phạt từ lâu ấy. Nhưng trước khi đội mũ lên đầu để bắt đầu đi thăm khám bệnh nhân, ông đứng một lúc trong căn phòng khách rộng rãi trầm lặng từng có thời tràn ngập tiếng cười của đàn con.

“Đứa con trai cuối cùng của chúng mình,” ông nói thành tiếng. “Cũng là một chàng trai tốt bụng, khỏe mạnh, biết phân phải trái. Luôn nhắc mình nhớ đến bố mình. Có lẽ mình phải thấy tự hào vì thằng bé muốn đi… mình đã hãnh diện biết bao khi Jem lên đường… thậm chí cả khi Walter đi… nhưng ‘rồi đây nhà chúng ta sẽ bị bỏ hoang’.”

“Tôi vẫn nghĩ, bác sĩ ạ,” cụ Sandy vùng Thượng Glen đã nói với ông bác sĩ chiều hôm đó, “rằng ngôi nhà của anh hằng ngày sẽ có vẻ rộng rãi lắm.”

Ông bác sĩ hoàn toàn hiểu được hàm ý trong lối diễn đạt kỳ quặc của Highland Sandy. Tối đó, nhà Bên Ánh Lửa dường như rất rộng rãi và trống vắng. Tuy nhiên, Shirley vốn đi xa suốt cả mùa đông, chỉ có mặt nhà vào mỗi dịp cuối tuần, và thậm chí kể cả khi ở nhà, cậu cũng luôn trầm lặng. Có phải bởi vì cậu là đứa con trai duy nhất còn lại nên việc cậu lên đường đã để lại một khoảng trống quá lớn đến nỗi mọi căn phòng dường như đều trống rỗng hoang vu; đến cả cây cối trên bãi cỏ dường như cũng đang vươn những cành mới đâm chồi nảy lộc để vỗ về, cố gắng an ủi nhau vượt qua sự thiếu vắng người cuối cùng còn lưu lại trong số những cậu bé từng nô đùa dưới bóng chúng thời thơ ấu?

Bà Susan quần quật làm việc suốt cả ngày mãi cho tới khi tối mịt. Khi đã lên dây cót đồng hồ trong bếp và xua Bác Sĩ Jekyll ra ngoài, bằng thái độ không mấy nhẹ nhàng, bà đứng một lúc trên ngưỡng cửa ra vào, nhìn xuống làng Glen đang nằm ngủ say dưới ánh sáng bạc yếu ớt của vầng trăng non đang lặn. Nhưng bà Susan không nhìn rặng đồi và hải cảng quen thuộc. Bà đang nhìn về phía doanh trại không quân ở Kingsport, nơi Shirley ở tối hôm đó.

“Thằng bé đã gọi mình là mẹ Susan đấy,” bà nghĩ. “Chao ôi, giờ thì các chàng trai của chúng ta đều đã đi hết rồi - Jem và Walter và Shirley và Jerry và Carl. Và chẳng ai trong số chúng bị ép buộc. Vậy nên chúng ta có quyền tự hào. Nhưng niềm tự hào” - bà thở dài chua xót - “niềm tự hào là kẻ đồng hành lạnh lùng và chẳng ai có thể phủ nhận được điều đó.”

Vầng trăng lặn xuống thấp hơn, khuất dần sau một đám mây đen phía Tây, làng Glen tắt ngóm mọi ánh sáng, chìm trong bóng tối đột ngột, trong khi ấy, cách xa nơi đây hàng nghìn dặm, các chàng trai Canada mặc bộ đồng phục kaki - cả người sống lẫn người đã chết - đã khống chế được cao điểm Vimy.

Cao điểm Vimy là cái tên được viết bằng vàng và máu trên biên niên sử Canada về cuộc Đại Chiến. “Người Anh không thể chiếm được nó, người Pháp cũng không thể chiếm được nó,” một tù nhân Đức nói với những người đã bắt giam anh ta, “nhưng đám người Canada các anh lại ngu ngốc đến độ chẳng biết đâu là nơi không thể bị đánh chiếm!”

Vậy là “những kẻ ngu ngốc” đã chiếm được nó; và phải trả giá.

Jerry Meredith bị thương nặng ở cao điểm Vimy - bị bắn vào lưng, theo điện tín cho biết.

“Khổ thân Nan,” cô bác sĩ Blythe nói khi nhận được tin này. Cô nghĩ về thời thiếu nữ hạnh phúc của mình ở Chái Nhà Xanh xưa. Hồi ấy, chẳng hề có những chuyện bi thảm như vậy. Các cô gái ngày nay đã phải chịu đựng biết bao điều! Hai tuần sau, khi Nan từ Redmond về nhà, khuôn mặt cô đã cho thấy rõ hai tuần vừa rồi có ý nghĩa như nào đối với cô. John Meredith dường như cũng đột ngột già hẳn đi trong hai tuần đó. Faith không về nhà; cô đang trên hành trình băng qua Đại Tây Dương trong vai trò một thành viên Đội Viện trợ Tình nguyện. Di đã viết thư cho bố mình, cố gắng xin ông cho phép tham gia, nhưng được đáp lại rằng, vì mẹ cô, mong muốn đó không thể được chấp thuận. Vậy nên, sau khi về thăm nhà chớp nhoáng, Di đã quay trở lại Kingsport với công việc quen thuộc ở Hội Chữ Thập Đỏ.

Hoa táo gai đã bung nở trong những ngóc ngách khuất nẻo ở Thung Lũng Cầu Vồng. Rilla vẫn mong ngóng chúng mãi. Ngày xưa, Jem thường hái tặng mẹ những bông táo gai đầu mùa; khi Jem nhập ngũ, Walter mang chúng về cho mẹ; mùa xuân năm ngoái, Shirley đã lùng sục hoa cho cô bác sĩ; còn giờ đây, Rilla nghĩ cô phải thay các chàng trai gánh lấy nhiệm vụ này. Nhưng khi cô còn chưa phát hiện thấy bất kỳ bông hoa nào thì một buổi chạng vạng, Bruce Meredith đã đến Bên Ánh Lửa, hai tay ôm đầy những cành hoa màu hồng thanh nhã. Cậu đĩnh đạc bước lên thềm hiện và đặt chúng vào lòng cô bác sĩ Blythe.

“Vì anh Shirley không có ở đây để hái chúng,” cậu nói bằng giọng điệu thẳng thừng, e thẹn và ngồ ngộ quen thuộc.

“Và cháu đã nghĩ đến việc này, cháu yêu quý,” Anne nói, hai phiến môi run run khi nhìn cậu nhóc lông mày đen, người chắc nịch đang đứng trước mặt, hai bàn tay nhét trong túi quần.

“Hôm nay cháu đã viết thư cho Jem và bảo anh ấy đừng lo lắng về chuyện bác sẽ không có hoa táo gai.” Bruce nghiêm túc nói, “bởi vì cháu sẽ để ý đến việc này. Và cháu đã bảo với anh ấy là cháu sắp mười tuổi rồi, vậy nên chẳng mấy nữa cháu sẽ mười tám tuổi thôi, và đến khi đó cháu sẽ đi giúp anh ấy chiến đấu, và có thể để anh ấy về nhà nghỉ ngơi một thời gian trong khi cháu thế chỗ anh ấy. Cháu cũng đã viết thư cho Jerry. Anh Jerry đang dần khỏe lại rồi, bác biết đấy.”

“Thật vậy à? Cháu có nghe được tin tốt gì về cậu ấy không?”

“Có ạ. Hôm nay mẹ cháu đã nhận được một bức thư, và thư viết là anh ấy đã qua cơn nguy kịch rồi.”

“Ôi, tạ ơn Chúa,” cô bác sĩ Blythe lẩm bẩm, gần như thì thầm.

Bruce nhìn cô vẻ tò mò.

“Cha cháu cũng nói như thế khi mẹ báo tin cho cha nghe. Hôm nọ, khi cháu nói thế lúc phát hiện ra con chó của ông Mead đã không làm bị thương con mèo con của cháu - cháu cứ tưởng con chó đã lắc con mèo chết mất rồi, bác biết đấy - cha cháu tỏ ra nghiêm trang kinh khủng và bảo rằng cháu không bao giờ được nói như thế về một con mèo con. Nhưng cháu không hiểu nổi tại sao, bác Blythe ạ. Cháu cảm thấy biết ơn kinh khủng, và ắt hẳn chính Chúa đã cứu Stripey, bởi vì con chó nhà ông Mead có bộ răng khỏe lắm và, ôi, nó lắc Stripey tội nghiệp mới ghê làm sao chứ. Vậy nên tại sao cháu lại không được phép cảm tạ Ngài? Bởi vì,” Bruce nói tiếp, hồi tưởng lại chuyện cũ, “Có lẽ cháu nói to quá, bởi vì cháu vui mừng và phấn khích kinh khủng khi phát hiện ra Stripey vẫn an toàn. Cháu suýt nữa đã hét lên, bác Blythe ạ. Có lẽ nếu cháu nói bằng giọng thì thầm giống như bác và cha thì sẽ chẳng có vấn đề gì cả. Bác Blythe ơi, bác có biết” - Bruce hạ giọng “thì thầm”, dịch vào gần Anne hơn một chút - “nếu có thể thì cháu muốn làm gì với hoàng đế Đức không?”

“Cháu muốn làm gì hả, nhóc?”

“Hôm nay, Norman Reese nói ở trường là cậu ta muốn trói hoàng đế Đức vào một cái cây và xua chó tới dọa ông ta,” Bruce nói giọng nghiêm trang. “Còn Emily Flagg nói cậu ấy sẽ nhốt ông ta vào chuồng và chọc những thứ sắc nhọn vào ông ta. Các bạn ấy đều nói những chuyện như thế. Nhưng bác Blythe ơi” - Bruce rút một bàn tay nhỏ mũm mĩm ra khỏi túi quần và hăm hở đặt nó lên đầu gối Anne - nếu có thể, cháu muốn lập tức biến hoàng đế Đức thành một người tốt, một người rất tốt. Đó là điều cháu muốn đấy ạ. Bác có nghĩ đó là cách trừng phạt ghê gớm nhất không ạ, bác Blythe?”

“Cầu Chúa phù hộ cho đứa trẻ này,” bà Susan nói, “sao cháu lại cho rằng đó sẽ là sự trừng phạt đối với kẻ ác ôn xấu xa đó chứ?”

“Bà không thấy là,” Bruce nói, nhìn thẳng vào bà Susan bằng đôi mắt xanh đen, “nếu biến thành người tốt, ông ta sẽ hiểu là ông ta đã gây ra những chuyện khủng khiếp như thế nào, và sẽ cảm thấy vô cùng khổ sở vì chuyện đó đến mức ông ta sẽ buồn rầu và đau khổ hơn nhiều so với khi bị trừng phạt theo bất kỳ cách nào khác. Ông ta sẽ cảm thấy hối hận ghê gớm… và ông ta sẽ cứ cảm thấy như thế mãi mãi. Đúng vậy” - Bruce siết chặt hai bàn tay và gật đầu dứt khoát -“đúng vậy đấy ạ, cháu sẽ biến hoàng đế Đức thành người tốt… đó chính là điều cháu sẽ làm… đó sẽ là cách trừng phạt xứng đáng đối với ông ta.”

26. Bà Susan được cầu hôn

Một chiếc phi cơ bay phía trên làng Glen St. Mary, như một con chim khổng lồ lơ lửng in bóng trên bầu trời phía Tây, một bầu trời quang đãng nhuộm màu vàng nhạt óng ánh như dát bạc, đến độ khiến cho người ta không khỏi nảy sinh ấn tượng về một không gian tự do bao la gió mát. Cái nhóm nhỏ đang tụ tập trên bãi cỏ nhà Bên Ánh Lửa ngước lên nhìn nó bằng ánh mắt như bị thôi miên, mặc dù mùa hè đó, chẳng phải sự kiện gì bất thường nếu thỉnh thoảng lại nhìn thấy một chiếc máy bay lượn lờ trên bầu trời. Lần nào bà Susan cũng phấn khích cực độ. Ai mà biết được liệu có khi nào Shirley cũng ở trên đó, giữa những đám mây, đang bay từ Kingsport tới đảo? Nhưng giờ Shirley đã ở nước ngoài rồi, vậy nên bà Susan không còn nhiệt tình quan tâm đến cái máy bay này cùng đoàn phi công của nó nữa. Tuy thế, bà vẫn nhìn nó bằng ánh mắt kính nể.

“Tôi cứ băn khoăn, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà nói giọng nghiêm túc, “không biết những dân làng xưa, giờ đang ở trong nghĩa trang dưới đó, sẽ nghĩ gì nếu họ có thể tạm thời đội mồ đứng dậy và được chứng kiến cảnh tượng này. Tôi dám chắc cha tôi sẽ không tán thành nó đâu, vì ông ấy thuộc kiểu người không tin vào bất kỳ dạng ý tưởng mới lạ nào. Cho tới tận khi qua đời, ông ấy vẫn luôn dùng liềm để gặt lúa. Ông ấy không chịu dùng máy gặt. Ông ấy bảo, thứ gì cha ông ấy thấy đã đủ tốt rồi thì ông ấy cũng thấy vậy. Hy vọng nói thế này không thành bất hiếu, nhưng tôi nghĩ quan điểm đó của ông ấy sai rồi, nhưng tôi không dám chắc liệu mình có đến mức ủng hộ máy bay hay không, mặc dù có lẽ chúng là thứ cần thiết cho quân đội. Nếu Đấng Tối Cao muốn chúng ta bay thì Người hẳn sẽ ban cho chúng ta đôi cánh. Vì Người không làm thế nên rõ ràng ý của Người là chúng ta hằng cứ bám chặt lấy mặt đất vững chắc đi. Dù sao đi nữa, cô bác sĩ thân yêu ạ, cô sẽ không bao giờ nhìn thấy tôi hớn hở bay qua bầu trời trong một chiếc máy bay đâu.”

“Nhưng bà sẽ không từ chối hớn hở chút ít trong chiếc xe hơi mới của bố khi nó được đưa về đây chứ ạ, bà Susan?” Rilla trêu.

“Bà cũng chẳng trông mong có thể tin tưởng đặt bộ xương già này vào trong những chiếc xe hơi đâu,” bà Susan phản bác. “Nhưng bà không nhìn chúng theo kiểu một số người tư duy hạn hẹp vẫn nhìn. Ria Mọc Trên Trăng bảo chính quyền đáng lý ra nên bị đuổi việc hết vì đã cho phép xe hơi chạy trên đảo. Người ta bảo, ông ta đã tức sùi cả bọt mép khi nhìn thấy chúng đấy. Hôm trước, ông ta đã thấy một chiếc xe hơi đang chạy tới trên con đường phụ hẹp bên cạnh cánh đồng lúa mì nhà ông ta, vậy là Ria Mọc Trên Trăng bèn nhảy qua hàng rào và cầm chĩa đứng chắn giữa đường. Người đàn ông ngồi trên cái cỗ máy đó là một người đại diện kiểu gì đấy, mà lão kia căm ghét những người đại diện cũng chẳng kém gì căm ghét xe hơi. Ông ta bắt chiếc xe phải dừng lại, vì hai bên trái phải ông ta chẳng có lối nào để đi hết, mà người đại diện thì đâu thể lái xe vượt qua đầu ông ta được. Vậy là ông ta giơ cái chĩa lên rồi hét to, ‘Mang theo cỗ máy chết tiệt của mày cút khỏi đây ngay, nếu không tao sẽ chọc cái chĩa này xuyên qua người mày đấy.’ Và cô bác sĩ thân yêu ạ, nếu cô sẵn lòng tin tôi, thì đúng là người đại diện khốn khổ đó đã phải chạy lùi xe tới tận đường Lowbridge, cách đó gần một dặm đấy, trong khi lão Ria vẫn bám theo không rời một bước, vừa đi vừa vung vẩy cái chĩa và chửi rủa ầm ĩ. Thế đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ, tôi sẽ gọi cái lối cư xử đó là không thể chấp nhận được; nhưng nói đi cũng phải nói lại,” bà Susan thở dài bổ sung, “vì máy bay và xe hơi và đủ những thứ khác tương tự mà hòn đảo này không còn là hòn đảo ngày xưa nữa rồi.”

Chiếc máy bay bay vút lên, chao cánh nhào xuống rồi lượn vòng tròn, sau đó lại bay vút lên, cho tới khi nó chỉ còn là một chấm đen ở tít xa, phía bên trên rặng đồi nhuốm ánh hoàng hôn.

“Chẳng biết những chiếc máy bay có giúp cho nhân loại trở nên hạnh phúc hơn chút nào không,” cô Oliver nói. “Đối với cháu, có vẻ như tổng giá trị hạnh phúc của loài người vẫn gần như y nguyên từ thế hệ này cho tới thế hệ khác, cho dù nó có thể được phân bổ khác nhau như thế nào đi chăng nữa theo mỗi thế hệ, và hết thảy ‘vô vàn phát minh’ đều chẳng làm nó tăng hay giảm được gì hết.”

“Xét cho cùng, ‘vương quốc thiên đường nằm ở bên trong ta’,” ông Meredith nói, ánh mắt vẫn chăm chú dõi nhìn theo cái vết đen đang dần biến mất - biểu tượng cho chiến thắng mới nhất của loài người trong một cuộc đấu tranh xưa như trái đất. “Nó không phụ thuộc vào những chiến thắng và thành tựu về mặt vật chất.”

“Tuy nhiên, máy bay là thứ rất hấp dẫn,” bác sĩ nói. “Nó vẫn luôn là một trong những ước mơ được loài người mơ tới nhiều nhất - ước mơ được bay. Hết mơ ước này đến ước mơ kia đã trở thành hiện thực - hoặc nói cho đúng hơn, đã được biến thành sự thực nhờ những nỗ lực bền bỉ. Tôi cũng rất muốn được lên máy bay bay một chuyến.”

“Shirley viết thư cho con bảo anh ấy thất vọng khủng khiếp trong chuyến bay đầu tiên,” Rilla nói. “Anh ấy vẫn trông mong sẽ được trải nghiệm cảm giác lao vụt từ dưới mặt đất lên không trung y như một con chim; nhưng thay vào đó, anh ấy lại chỉ có cảm giác rằng mình không hề di chuyển, thế nhưng mặt đất lại cứ bị rơi lại phía dưới anh ấy. Và lần đầu tiên bay một mình, anh ấy đột nhiên cảm thấy nhớ nhà kinh khủng. Trước đây, anh ấy chưa từng cảm thấy như thế bao giờ, nhưng anh ấy bảo, bất thình lình, anh ấy có cảm giác như thể đang trôi dạt trong không gian, và anh ấy cảm thấy một khao khát mãnh liệt được quay trở về nhà, về với hành tinh cũ và về với sự bầu bạn của đồng loại.”

Chiếc máy bay đã khuất nơi chân trời. Bác sĩ thở dài, ngửa đầu ra sau.

“Sau khi dõi mắt nhìn một trong những người chim ấy bay khuất khỏi tầm mắt, tôi quay trở về với mặt đất với một cảm giác kỳ dị, tưởng như mình chỉ đơn thuần là một con côn trùng đang bò lổm ngổm. Anne này,” ông nói, quay sang phía vợ, “em còn nhớ lần đầu tiên anh chở em trên chiếc xe độc mã hồi ở Avonlea không, cái buổi tối chúng mình đi xem ca nhạc ở Carmody, vào mùa thu đầu tiên em dạy học ở Avonlea ấy? Anh đã thắng con ngựa đen nhỏ có túm lông trắng hình ngôi sao trên trán, đánh cỗ xe độc mã mới toanh bóng loáng; và khi đó, anh chính là anh chàng hãnh diện nhất trần đời, không ai sánh được. Có lẽ cháu trai của chúng ta sẽ giữ thái độ tương đối bình thản mà đưa người trong lòng ‘bay’ một chuyến buổi chiều tối trong chiếc máy bay của nó.”

“Máy bay đâu có dễ thương như Silverspot bé nhỏ chứ,” Anne nói. “Một cỗ máy thì chỉ đơn giản là một cỗ máy thôi, nhưng Silverspot, ôi nó có tính cách riêng, Gilbert ạ. Cuộc đi chơi trên cỗ xe do nó kéo mang lại một sự đặc biệt mà thậm chí cả một chuyến bay giữa những đám mây chiều tà cũng chẳng có được. Không đâu, xét cho cùng, em chẳng hề ghen tị với người trong lòng của cháu trai em đâu. Ông Meredith nói đúng đấy. Vương quốc thiên đường… và vương quốc của tình yêu… của niềm hạnh phúc… không phụ thuộc vào những thứ bên ngoài.”

“Ngoài ra,”p bác sĩ nghiêm túc nói, “đứa cháu trai mà chúng ta vừa nhắc đến đó sẽ phải dành phần lớn sự chú ý cho chiếc máy bay; cậu chàng sẽ chẳng thể thả cho dây cương nằm yên trên lưng nó trong lúc đắm đuối nhìn vào đôi mắt người thương. Và anh cũng cực kỳ hoài nghi cái khả năng ta có thể điều khiển máy bay bằng một tay. Không đâu.” Bác sĩ lắc đầu. “Anh tin chắc rằng xét cho cùng, anh vẫn thích Silverspot hơn.”

Mùa hè năm đó, phòng tuyến của quân Nga lại bị phá vỡ lần nữa và bà Susan chua xót nói rằng bà vẫn dự đoán trước rồi sẽ có ngày này, kể từ khi Kerensky đi cưới vợ.

“Mặc dù không phải người thích hợp để gièm pha về sự thiêng liêng của đời sống hôn nhân, cô bác sĩ thân yêu ạ, nhưng theo tôi cảm thấy, một khi đã lãnh đạo một cuộc cách mạng thì người ta đã bận ngập đầu rồi và đáng lẽ ra nên hoãn việc kết hôn lại cho tới thời điểm phù hợp hơn. Lần này người Nga tiêu rồi, và có nhắm mắt bịt tai trước hiện thực thì cũng chẳng có nghĩa lý gì hết. Nhưng cô đã đọc được Woodrow Wilson đáp trả thế nào trước những lời kêu gọi hòa bình của Giáo hoàng chưa? Cừ thật đấy. Thật lòng mà nói, chính tôi cũng chẳng thể phát biểu được về thực trạng của vấn đề này một cách chính xác hơn. Sau chuyện này, tôi cảm thấy có thể tha thứ hoàn toàn cho Wilson được. Ông ta biết rõ ý nghĩa của các từ và cô có thể tin chắc như thế. Nhân nhắc đến chuyện ý nghĩa, cô đã nghe thấy câu chuyện mới nhất về Ria Mọc Trên Trăng chưa, cô bác sĩ thân yêu ơi? Có vẻ như hôm vừa rồi, ông ta ghé qua trường Đường Lowbridge và nảy ra ý định kiểm tra môn đánh vần của đám học trò lớp bốn. Học sinh ở đó học vào mùa hè và nghỉ xuân và thu, cô biết rồi đấy, dân sống trên đường ấy hơi bị lạc hậu. Cháu gái tôi, Ella Baker, học trường đó và chính nó đã kể chuyện này cho tôi. Giáo viên hôm đó không được khỏe lắm, đúng lúc bị đau đầu khủng khiếp, vậy nên cô ấy ra ngoài hưởng chút không khí trong lành trong lúc ông Pryor kiểm tra lớp. Bọn trẻ đánh vần ổn thỏa cả nhưng đến khi lão Ria bắt đầu hỏi về ý nghĩa của các từ thì cả đám ớ hết cả ra, vì chúng đã được học đâu. Ella và những học sinh lớn khác cảm thấy vô cùng khổ sở vì chuyện này. Chúng đều rất yêu quý cô giáo, trong khi đó, có vẻ như em trai ông Pryor, Abel Pryor, ủy viên quản trị của ngôi trường này, không ưa cô ấy và vẫn rắp tâm thuyết phục các ủy viên quản trị khác xuôi theo lối suy nghĩ của ông ta. Ella và các bạn chỉ sợ nếu lớp bốn không giải thích được cho lão Ria biết nghĩa của các từ thì ông ta sẽ nghĩ cô giáo thật kém cỏi và bảo với Abel, thế là Abel sẽ có một cái cớ hữu hiệu để mà lợi dụng. Nhưng cậu nhóc Sandy Logan đã cứu vãn tình thế. Thằng bé là dân nhập cư từ Anh, nhưng đầu óc cực kỳ nhanh nhạy, và nó bắt thóp được Ria Mọc Trên Trăng ngay. ‘Từ giải phẫu có nghĩa gì?’ Ria hỏi. ‘Một cơn đau bụng ạ,’ Sandy đáp nhanh như chớp và chẳng hề chớp mắt lấy một lần. Ria Mọc Trên Trăng là một gã dốt nát cực kỳ, cô bác sĩ thân yêu ạ, chính ông ta cũng chẳng biết các từ ấy có nghĩa gì, vậy là ông ta bảo, ‘Giỏi lắm… giỏi lắm’. Đám học trò hiểu được vấn đề ngay lập tức - ít nhất cũng là ba bốn đứa thuộc nhóm sáng dạ - và chúng bèn nối nhau chơi tiếp trò vui. Jean Blane bảo ‘thính âm’ là một cuộc tranh cãi về tôn giáo, Muriel Baker nói ‘người theo thuyết bất khả tri’ là ‘người bị chứng khó tiêu,’ còn Jim Carter bảo ‘vị chát’ là ‘ta không ăn gì ngoài thực phẩm chay,’ và cứ tiếp tục như thế cho đến cuối danh sách. Lão Ria chấp nhận hết và luôn miệng nói, ‘Giỏi lắm… giỏi lắm’ cho tới khi Ella nghĩ nó sắp chết mất vì cứ cố giữ vẻ mặt bình thường. Khi giáo viên vào lớp, lão Ria khen ngợi cô ấy vì học sinh trong lớp nắm rất vững bài học và bảo rằng ông ta sẽ báo cho ban quản trị biết họ đang sở hữu một viên ngọc quý như thế nào. Thật ‘vô cùng đặc biệt’ khi thấy các học trò lớp bốn có thể trả lời nhanh chóng các câu hỏi yêu cầu giải thích nghĩa của từ như thế, ông ta nói. Ông ta tươi cười rạng rỡ rời khỏi đó. Nhưng Ella bảo tôi đây là một bí mật lớn, cô bác sĩ thân yêu ạ, và chúng ta phải giữ thật kín, vì quyền lợi của cô giáo trường Đường Lowbridge. Rất có khả năng nếu lão Ria phát hiện ra mình đã bị lừa gạt thì các cơ hội bám trụ ngôi trường của cô giáo sẽ bị phá hỏng mất.”

Cùng chiều hôm đó, Mary Vance đến nhà Bên Ánh Lửa thông báo cho mọi người biết Miller Douglas, vốn bị thương trong trận Canada chiếm đồi 70, đã buộc phải cắt bỏ một chân. Mọi người nhà Bên Ánh Lửa đều thấy thương cho Mary, một con người từng cần chút thời gian mới có thể khơi lên ngọn lửa của sự nhiệt huyết và lòng yêu nước nhưng giờ đây ngọn lửa ấy lại cháy sáng rực rỡ và bền bỉ không kém bất cứ ai.

“Một số người chế giễu cháu vì sau này chồng cháu chỉ có mỗi một chân. Nhưng mà,” Mary nói, kiêu ngạo vươn thẳng người lên, “cháu thà sống với Miller chỉ có độc một chân còn hơn là lấy bất kỳ người đàn ông nào khác trên đời dẫu anh ta có cả chục cái chân… trừ phi” - cô bổ sung như thể chợt suy nghĩ lại - “trừ phi người đó là thủ tướng Anh Lloyd George. Chậc, cháu phải đi thôi. Cháu nghĩ mọi người hẳn sẽ muốn nghe tin về Miller nên đã vội chạy từ cửa hàng lên đây, nhưng giờ cháu phải phi về thôi, vì cháu đã hứa chiều tối nay sẽ giúp Luke MacAllister dựng đụn rơm. Giờ chuyện thu hoạch đều phụ thuộc vào đám con gái chúng cháu, vì cánh con trai chẳng còn lại được mấy người. Cháu đã mặc quần yếm và phải nói là nó vừa như in vậy. Bà Alec Douglas bảo quần yếm là thứ không đúng đắn và đáng lẽ bọn con gái không được phép mặc, và ngay cả rộng lượng như bà Elliott cũng vẫn nhìn nó với vẻ nghi ngờ. Nhưng cầu Chúa phù hộ, thế giới vẫn đang chuyển động mà, và dù sao đi nữa, chẳng có gì khiến cháu thích thú bằng việc gây sốc cho Kitty Alec.”

“Nhân tiện, bố ơi,” Rilla nói, “con định làm thay vị trí của Jack Flagg trong cửa hàng của bố cậu ấy trong một tháng. Hôm nay con đã hứa với cậu ấy sẽ làm thế, nếu được bố cho phép. Như vậy cậu ấy sẽ có thể giúp các nông dân thu hoạch. Con không nghĩ con sẽ hữu dụng nếu tự mình tham gia thu hoạch… mặc dù rất nhiều cô gái vẫn làm được… nhưng con có thể làm thay Jack để cậu ấy không vướng bận chuyện cửa hàng. Giờ vào bạn ngày Jims không cần phải được trông giắng nhiều quá, mà buổi tối thì con sẽ luôn có mặt ở nhà.”

“Con có nghĩ là con sẽ thích công việc cân đường cân đậu và bán bơ với trứng không?” bác sĩ vừa hỏi vừa nháy mắt.

“Chắc là không đâu ạ. Nhưng chuyện đó không thành vấn đề. Chỉ là một cách để con đóng góp công sức của mình thôi.”

Vậy là Rilla đứng sau quầy thu ngân ở cửa hàng ông Flagg một tháng, còn bà Susan tới cánh đồng yến mạch của Albert Crawford.

“Tôi cũng thạo việc không kém gì bất kỳ ai trong số họ,” bà hãnh diện nói. “Nói đến chuyện dựng đụn rơm thì không một người đàn ông nào trong số họ có thể đánh bại được tôi đâu. Lúc tôi đề nghị giúp một tay, Albert đã tỏ ra nghi ngờ. ‘Cháu e là công việc này sẽ quá sức đối với cô,’ anh ta nói. ‘Cứ để tôi làm thử một ngày đi rồi sẽ biết,’ tôi nói. ‘Tôi sẽ cố gắng chết bà luôn’.”

Mất một lúc, không ai trong nhà Bên Ánh Lửa nói gì. Họ im lặng vì cảm thấy tinh thần dũng cảm “bày tỏ ý kiến” của bà Susan tương đối ấn tượng. Nhưng bà Susan lại hiểu nhầm thái độ im lặng của họ và khuôn mặt rám nắng của bà đỏ bừng lên.

“Có vẻ tôi đang dần có thói quen nói tục rồi, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà nói giọng áy náy. “Cứ thử nghĩ mà xem, đến tuổi này rồi mà tôi lại còn nhiễm cái thói ấy! Đúng là một tấm gương cực xấu cho các cô thiếu nữ. Theo ý tôi, đấy là do đọc báo nhiều quá đấy. Báo chí nhan nhản câu từ tục tĩu, và người ta viết thẳng chúng ra mà chẳng buồn đánh dấu hoa thị, khác hẳn hồi tôi còn trẻ. Cuộc chiến tranh này đã khiến cho ai nấy đều bị tha hóa rồi.”

Bà Susan, đang đứng trên một đống thóc, mái tóc muối tiêu vung vẩy trong gió, chân váy đã được vén lên đến đầu gối cho an toàn và để tiện làm việc - không có chuyện bà Susan mặc quần yếm đâu, xin miễn cho - chẳng phải một hình ảnh xinh đẹp hay lãng mạn gì; nhưng cái tinh thần đã thổi nguồn sinh lực vào hai cánh tay gầy guộc của bà cũng chính là cái tinh thần từng đánh chiếm cao điểm Vimy và đẩy lùi các quân đoàn Đức khỏi Verdun.

Tuy nhiên, rất có khả năng chính cái hình ảnh ấy đã tỏa ra sức cuốn hút mạnh mẽ nhất với ông Pryor khi ông ta đánh xe qua vào một buổi chiều nọ và nhìn thấy bà Susan đang hiên ngang tung ném các bó rơm.

“Đúng là một người phụ nữ nhanh nhẹn,” ông ta ngẫm nghĩ. “Đáng giá gấp đôi một người trẻ tuổi hơn nhiều. Thế là hay nhất đấy… thế là hay nhất đấy. Nếu Milgrave vẫn còn sống sót về nhà thì mình sẽ mất Miranda và rồi sẽ phải thuê những bà quản gia tốn kém hơn nhiều so với nuôi một bà vợ, mà lại còn có khả năng bất cứ khi nào cũng có thể bỏ rơi một người đàn ông trong cơn hoạn nạn. Mình sẽ ngẫm cho kỹ chuyện này.”

Chiều muộn một tuần sau đó, cô bác sĩ Blythe đang trên đường từ làng về thì phải dừng sững lại ở cổng nhà Bên Ánh Lửa,kinh ngạc đến độ nhất thời đờ hết cả người. Một cảnh tượng khác thường đập vào mắt cô. Ông Pryor xồng xộc vòng ra từ phía sau căn bếp và đã nhiều năm rồi, chưa ai nhìn thấy cái ông Pryor to béo, vênh vang ấy chạy như thế bao giờ, đồng thời trên khuôn mặt ông ta hằn rõ vẻ khiếp sợ - một vẻ khiếp sợ tương đối dễ hiểu, vì đằng sau ông ta, chẳng khác gì một vị thần báo thù, bà Susan xuất hiện, hai tay tóm chặt một cái nồi sắt khổng lồ đang bốc hơi nghi ngút, ánh mắt báo trước sấm sét sẽ giáng xuống kẻ đã gây ra cơn phẫn nộ của bà, miễn là bà bắt kịp được ông ta. Người săn đuổi và kẻ chạy trốn lao vút qua bãi cỏ. Ông Pryor tiến đến cổng trước bà Susan vài bước chân, giật cổng mở ra rồi phi như bay xuống con đường, chẳng mảy may liếc nhìn nữ chủ nhân của nhà Bên Ánh Lửa đang đứng chết sững.

“Cô Susan,” Anne hổn hển kêu.

Đang trên đà chạy phăm phăm đầy phẫn nộ, bà Susan dừng lại, đặt cái nồi xuống, dứ dứ nắm đấm về phía ông Pryor lúc này vẫn đang chạy mải miết, hiển nhiên đinh ninh là bà Susan vẫn đang hò hét đuổi theo ông ta.

“Cô Susan, chuyện này là sao vậy?” Anne hỏi, hơi nghiêm giọng.

“Cô thắc mắc cũng phải thôi, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà Susan đáp, giọng phẫn nộ. “Đã nhiều năm rồi tôi chưa bực mình đến thế lần nào. Cái gã… cái gã… cái gã theo chủ nghĩa hòa bình đó thế mà lại dám trơ tráo lên đây và, trong chính căn bếp của tôi, đề nghị tôi cưới ông ta. ÔNG TA!”

Anne cố kìm tiếng cười.

“Nhưng… cô Susan! Chẳng lẽ cô không thể tìm ra được một… chậc, một phương thức từ chối nào ít gây sự chú ý hơn sao? Nếu ai đó đi ngang qua và được chứng kiến một cảnh tượng như thế thì chẳng biết rồi người ta sẽ đồn thổi về chuyện này như thế nào đâu.”

“Quả thật, cô bác sĩ thân yêu ạ, cô nói cũng đúng. Tôi chẳng nghĩ gì đến điều đó vì tôi chẳng còn đủ lý trí để mà suy nghĩ đúng đắn nữa. Tôi chỉ thấy phát điên cả lên thôi. Vào trong nhà đi, rồi tôi sẽ kể cho cô nghe từ đầu đến cuối.”

Bà Susan nhấc cái nồi lên rồi đi vào trong bếp, người vẫn không ngừng run lên vì phẫn nộ. Bà hằm hằm đặt thịch cái nồi lên trên bếp lò. “Đợi một chút để tôi mở hết các cửa sổ ra cho phòng bếp thoáng khí nhé, cô bác sĩ thân yêu. Đấy, thế này tốt hơn rồi. Và tôi còn phải rửa tay đã, vì tôi đã bắt tay Ria Mọc Trên Trăng khi ông ta vào nhà… không phải tôi muốn bắt tay ông ta hay gì đâu, chỉ là khi ông ta chìa cái bàn tay béo mập, bóng dầu ấy ra, tôi chẳng biết nên làm gì khác vào lúc đó nữa. Tôi vừa làm xong việc lau dọn quen thuộc vào các buổi chiều và ơn Chúa, tất cả đều bóng loáng, không một vết nhơ, và tôi đã nghĩ, ‘Giờ thuốc nhuộm đang sôi rồi, mình sẽ đi lấy đống thảm trải sàn và sẽ xử lý chúng đẹp đẽ xong xuôi hết trước bữa tối.’

“Đúng lúc đó, một cái bóng đổ xuống sàn nhà và khi ngước lên nhìn, tôi thấy Ria Mọc Trên Trăng đang đứng ở ngưỡng cửa, ăn diện bảnh bao và trông cứ như thể vừa được hồ bột rồi là ủi vậy. Tôi bắt tay ông ta, như tôi đã kể lúc trước đây, cô bác sĩ thân yêu, và bảo ông ta rằng cả cô và bác sĩ đều đi vắng cả rồi. Nhưng ông ta bảo, ‘Tôi đến đây cốt để gặp bà, bà Baker ạ.’

“Tôi mời ông ta ngồi xuống, vì phép cư xử nhà chúng ta là như thế mà, rồi tôi đứng đó,ngay giữa phòng, nhìn ông ta chằm chằm bằng thái độ khinh khỉnh hết mực. Dẫu luôn ra vẻ tự tin mặt dày mày dạn, nhưng có vẻ ông ta cũng bị thái độ này làm cho hơi chờn lại, tuy vậy, ông ta vẫn bắt đầu cố gắng nhìn tôi thắm thiết bằng đôi mắt lợn ti hí và đột nhiên, một suy đoán kinh khủng bật ra trong đầu tôi. Có gì đó mách bảo tôi, cô bác sĩ thân yêu ạ, rằng tôi sắp được nhận lời cầu hôn đầu tiên trong cuộc đời. Tôi luôn nghĩ rằng tôi vẫn muốn, dù chỉ một lần trong đời, được ai đó cầu hôn để tôi từ chối, vậy thì từ đó, tôi sẽ có thể nhìn thẳng vào mặt những người phụ nữ khác, nhưng cô sẽ không bao giờ nghe thấy tôi khoe khoang về chuyện này đâu. Tôi thấy nó chẳng khác gì một sự sỉ nhục và nếu có thể nghĩ ra bất kỳ cách nào đó để ngăn chặn nó lại thì hẳn tôi đã làm rồi. Nhưng ngay tại lúc đó, cô bác sĩ thân yêu ạ, cô sẽ thấy là tôi đang ở thế bất lợi, vì tôi bị ngạc nhiên đến mức đờ cả người. Tôi nghe nói, một số người đàn ông cho rằng trước khi cầu hôn thì vẫn nên tà lưa đưa đẩy một chút cho phải0 đạo, cốt là để có sự cảnh báo thỏa đáng về mục đích của họ; nhưng có lẽ Ria Mọc Trên Trăng cho rằng đối với tôi, chuyện này chẳng khác nào chết đuối vớ được cọc và thể nào tôi cũng sẽ vồ lấy ông ta cho xem. Chậc, ông ta không nhầm đâu… đúng vậy đấy, ông ta không nhầm đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ. Chẳng biết bây giờ ông ta còn chạy không hay đã dừng lại rồi.”

“Cháu biết là cô không cảm thấy chuyện đó có gì đáng hãnh diện, cô Susan ạ. Nhưng chẳng lẽ cô không thể từ chối ông ta theo cách nào đó tế nhị hơn là đuổi ông ta ra khỏi nhà như vậy sao ạ?”

“Ôi chao, có lẽ tôi cũng có cách đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ, và tôi cũng định làm như thế đấy chứ, nhưng ông ta lại buông ra một nhận xét khiến tôi bực mình đến mức không thể kìm chế nổi. Nếu không phải vì câu đó thì tôi đã chẳng xách cái nồi đun thuốc nhuộm đuổi theo ông ta rồi. Để tôi kể cho cô nghe tường tận câu chuyện nhé. Lão Ria ngồi xuống, như tôi đã kể đấy, và ngay cạnh ông ta, Bác Sĩ cũng đang nằm trên một cái ghế khác. Con vật đó đang giả vờ ngủ nhưng tôi biết thừa là lúc đó nó chẳng ngủ nghê gì đâu, vì cả ngày hôm ấy, nó vẫn là Hyde mà Hyde thì không ngủ bao giờ. Nhân tiện, cô bác sĩ thân yêu này, cô có để ý thấy dạo này con mèo đó làm Jekyll thì ít mà biến thành Hyde lại nhiều không. Quân Đức càng giành được nhiều chiến thắng thì nó càng trở thành Hyde thường xuyên hơn. Cô cứ thử ngẫm nghĩ rồi rút ra kết luận xem. Tôi đoán là lão Ria cho rằng ông ta có thể nịnh nọt tôi bằng cách khen ngợi con mèo đó, chẳng hề tưởng tượng được thật ra tôi có tình cảm như nào với nó, vậy nên ông ta thò cái bàn tay mập mạp ra vuốt ve lưng Ông Hyde. ‘Con mèo đáng yêu thật đấy,’ ông ta nói. Con mèo đáng yêu đó bèn lao vào cắn cho ông ta một nhát. Rồi nó ngao lên một tiếng kinh khủng khiếp và nhảy vọt lên phi ra ngoài cửa. Lão Ria nhìn theo nó, vẻ khá sửng sốt. ‘Cái thứ đồ ăn hại quái đản,’ ông ta nói. Tôi đồng ý với ông ta về điểm đó, nhưng tôi sẽ không để lộ ra cho ông ta thấy. Thêm nữa, ông ta có quyền gì mà dám gọi con mèo của chúng ta là đồ ăn hại chứ? ‘Chẳng rõ nó có phải đồ ăn hại hay không,’ tôi nói, ‘nhưng dù gì thì nó cũng biết sự khác nhau giữa một người Canada và một tên người Đức đấy.’ Cô hẳn sẽ cho, đúng vậy không cô bác sĩ thân yêu, rằng một lời ám chỉ như thế chắc đã đủ cho ông ta rồi! Nhưng ông ta chẳng hiểu gì hết. Tôi thấy ông ta ngả người ra sau vẻ khá thoải mái, như thể muốn trò chuyện lâu la, và tôi nghĩ, ‘Nếu sắp có chuyện gì thì cứ để chuyện đó đến sớm xong sớm đi, vì với bằng đấy thảm cần nhuộm cho xong trước bữa tối, mình chẳng có thời gian để mà lãng phí vào trò tán tỉnh đâu.’ Vậy nên tôi nói thẳng luôn, ‘Ông Pryor này, nếu ông có chuyện đặc biệt gì cần trao đổi với tôi, tôi sẽ rất biết ơn nếu ông cứ nói luôn, tránh làm mất nhiều thời gian, vì chiều nay tôi đang bận quá.’ Ông ta cười toe toét với tôi qua vòng râu đỏ và nói, ‘Bà là người thực tế và tôi đồng ý với bà. Chẳng việc gì phải nói gần nói xa lãng phí thời gian. Hôm nay tôi đến đây để đề nghị bà làm vợ tôi.’ Chuyện là như thế đó, cô bác sĩ thân yêu ạ. Cuối cùng thì tôi cũng đã được cầu hôn, sau sáu mươi tư năm chờ có người hỏi cưới.

“Lúc đó, tôi chỉ trợn mắt nhìn gã đàn ông tự phụ đó rồi nói, ‘Tôi sẽ không làm vợ ông, cho dù ông có là người đàn ông cuối cùng còn tồn tại trên trái đất, Josiah Pryor ạ. Vậy đấy, ông đã nhận được câu trả lời của tôi và giờ ông có thể mang theo nó mà lập tức rời khỏi đây rồi.’ Cô chẳng bao giờ có thể bắt gặp một người đàn ông nào mang cái vẻ sửng sốt đến như ông ta lúc đấy đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ. Ông ta quá ngạc nhiên đến độ đã buột miệng thốt ra lời thật lòng. ‘Sao chứ, tôi cứ tưởng bà phải mừng húm vì có cơ hội được lấy chồng cơ đấy,’ ông ta nói. Chính khi đó, tôi chẳng còn giữ được bình tĩnh nữa, cô bác sĩ thân yêu ạ. Cô có nghĩ tôi làm thế cũng là phải lẽ không, khi bị một tên thân Đức và một kẻ theo chủ nghĩa hòa bình nhận xét một cách xúc phạm như thế? ‘Biến,’ tôi quát lên rồi cứ thế nhấc cái nồi sắt đó lên. Tôi có thể nhận thấy ông ta cho rằng tôi đột nhiên phát rồ rồi, và tôi đoán ông ta cảm thấy một cái nồi sắt đầy ắp thuốc nhuộm đang sôi sùng sục là một món vũ khí nguy hiểm trong tay kẻ điên. Dù sao đi nữa thì ông ta cũng biến, và biến rất nhanh chẳng hề lần lữa, như chính cô tận mắt chứng kiến đấy. Và tôi không nghĩ là chúng ta sẽ sớm được thấy ông ta quay lại đây ngỏ lời cầu hôn lần nữa đâu. Không đâu, tôi nghĩ ông ta đã vỡ ra được một bài học, rằng ít nhất vẫn còn một người phụ nữ độc thân ở làng Glen St. Mary không ao ước được trở thành vợ của Ria Mọc Trên Trăng.”

27. Chờ đợi

BÊN ÁNH LỬA, Ngày 1 tháng Mười một, 1917 “Giờ đang là tháng Mười một… làng Glen chìm trong sắc màu nâu và xám, chỉ trừ rải rác đây đó mấy cây dương Lombardy đang vươn mình như những ngọn đuốc vàng khổng lồ giữa khung cảnh ảm đạm, mặc dù mọi cây khác đều đã trút hết lá. Dạo gần đây, rất khó để gia đình mình có thể duy trì được ngọn lửa của lòng dũng cảm. Bi kịch Caporetto thật kinh khủng và thậm chí đến cả bà Susan cũng chẳng thể tìm thấy được bao nhiều lý do để có thể khuây khỏa trong tình hình hiện tại. Những người khác trong gia đình chẳng cố thử làm gì. Cô Gertrude không ngừng tuyệt vọng nhắc đi nhắc lại, ‘Chúng không được phép chiếm Venice… chúng không được phép chiếm Venice,’ cứ như thể chỉ cần thường xuyên nói câu đó thì cô ấy có thể ngăn chuyện ấy xảy ra. Nhưng mình chẳng thấy có gì ngăn cản được bọn chúng chiếm Venice. Tuy nhiên, như bà Susan đã chỉ ra một cách rất thuyết phục, hồi năm 1914, dường như chẳng gì có thể ngăn chúng chiếm Paris, thế nhưng chúng cũng có chiếm được đâu, vậy nên bà ấy quả quyết rằng chúng cũng sẽ không chiếm được Venice. Ôi, mình tha thiết hy vọng và cầu nguyện rằng chúng sẽ không chiếm được - Venice nữ hoàng xinh đẹp của biển Adriatic. Mặc dù chưa nhìn thấy nó bao giờ nhưng mình vẫn cảm nhận được nó giống y như Byron từng thấy… mình luôn yêu nó… đối với mình, nó lúc nào cũng là ‘thành phố thần tiên của trái tim’. Có lẽ mình đã lây nhiễm tình yêu đó từ Walter, vì anh ấy vốn tôn thờ nó. Một trong những ước mơ anh ấy hằng ấp ủ chính là được đến thăm Venice. Mình nhớ hai anh em đã từng vạch ra kế hoạch - vào một buổi tối ở dưới Thung Lũng Cầu Vồng, ngay trước khi chiến tranh bùng nổ - rằng một lúc nào đó, hai anh em sẽ cùng nhau đến thăm nó, ngồi trên một chiếc thuyền đáy bằng lướt qua những con phố tắm ánh trăng.

“Từ khi chiến tranh bắt đầu, mùa thu nào cũng thế, luôn có một đòn tấn công khủng khiếp nào đó giáng xuống đoàn quân của chúng ta - Antwerp năm 1914, Serbia năm 1915; mùa thu vừa rồi, Rumania và giờ là Ý, thảm thương hơn hết thảy. Mình nghĩ, có lẽ mình đã tuyệt vọng đầu hàng nếu không nhờ những gì anh Walter đã viết trong bức thư cuối cùng yêu dấu của anh - rằng cả người đã chết lẫn người đang sống đều chiến đấu vì chúng ta, và một đội quân như thế không thể bị đánh bại được.”

“Dạo gần đây, tất cả chúng mình đều đang bận túi bụi tham gia chiến dịch Trái phiếu Chiến thắng mới. Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên chúng mình miệt mài đi vận động và đã gặp phải một vài khách hàng cao tuổi rất khó tính, ngay từ đầu đã thẳng thừng từ chối đầu tư. Mình… thậm chí chính mình… còn phải xử lý ca Ria Mọc Trên Trăng. Mình cứ tưởng sẽ bị gây khó dễ và bị từ chối. Nhưng ngạc nhiên thay, ông ta lại tỏ ra khá dễ chịu và lập tức hứa sẽ mua một nghìn đô. Có lẽ ông ta đúng là một kẻ theo chủ nghĩa hòa bình, nhưng ông ta biết nhìn ra đâu là cơ hội đầu tư có lợi.

“Để trêu bà Susan, bố bảo chính nhờ bài diễn văn bà ấy trình bày ở buổi Vận động Tham gia Trái phiếu Chiến thắng nên ông Pryor đã thay đổi tư duy rồi. Mình không hề nghĩ là có khả năng đó, vì ông Pryor vẫn công khai bày tỏ thái độ rất gay gắt với bà Susan kể từ khi bà ấy tương đối thẳng thừng từ chối lời tán tỉnh mang hơi hướng yêu đương của ông ta. Nhưng đúng là bà Susan đã trình bày một bài diễn văn thật, và đó cũng là bài diễn văn xuất sắc nhất trong cuộc họp. Đó là lần đầu tiên bà ấy từng làm một chuyện như thế và bà ấy thề rằng đó cũng sẽ là lần cuối cùng. Toàn bộ dân làng Glen đều tham gia buổi họp và khá nhiều người đứng lên diễn thuyết, nhưng chẳng hiểu sao mọi thứ cứ đều đều tẻ nhạt và chẳng thể khơi dậy được lòng nhiệt huyết đặc biệt nào. Bà Susan khá hoàng trước sự thiếu hăng hái đó, bởi vì bà nóng lòng đến phát sốt mong đảo Hoàng Tử Edward vượt chỉ tiêu. Bà không ngừng bực bội thì thầm với cô Gertrude và mình rằng các bài diễn văn đều ‘thiếu nhiệt huyết’; và khi thấy sắp kết thúc buổi họp rồi mà vẫn chẳng có ai tiến lên phía trước để đặt mua trái phiếu, bà Susan bèn ‘mất hết sự tỉnh táo’. Ít nhất, chính bà ấy đã tự miêu tả như thế. Bà ấy đứng bật dậy, khuôn mặt toát lên vẻ nghiêm trang và quyết tâm bên dưới chiếc mũ bon nê - bà Susan là người phụ nữ duy nhất ở Glen St. Mary vẫn còn đội mũ bon nê - rồi nói to vẻ châm biếm, ‘Không nghi ngờ gì nữa, nói về lòng yêu nước thì rẻ hơn nhiều so với phải bỏ tiền ra cho nó. Và tất nhiên, chúng tôi đang kêu gọi làm từ thiện rồi… chúng tôi đang kêu gọi các ông các bà hãy cho chúng tôi vay tiền nhưng các ông các bà chẳng nhận được tí lợi ích nào đấy! Không nghi ngờ gì nữa, nếu được nghe về cuộc họp này thì hoàng đế Đức sẽ thất vọng lắm cho xem.’

“Bà Susan có một niềm tin tưởng không gì lay chuyển nổi rằng các gián điệp của hoàng đế Đức - đoán chừng là được ông Pryor đại diện - luôn lập tức thông báo cho ông ta về mọi sự kiện diễn ra trong làng Glen của chúng mình.

“Ông Norman Douglas hét lên, ‘Hay lắm! Hay lắm!’ và cậu thanh niên nào đó ngồi cuối phòng nói bằng tông giọng mà bà Susan không thích chút nào, ‘Thế còn Lloyd George thì sao?’ Giờ đây, khi Kitchener đã qua đời, Lloyd George là người anh hùng được bà ấy mến mộ nhất.

” ‘Tôi luôn ủng hộ Lloyd George,’ bà Susan vặn lại.

” ‘Tôi đoán là chuyện đó sẽ khiến ông ta phấn chấn tinh thần lắm,’ Warren Mead nói, kèm theo tràng cười đặc trưng ‘hố hố hố’ đáng bực mình.

“Lời bình luận của Warren đã châm mồi lửa cho thùng thuốc súng. Bà Susan, như chính bà diễn tả, bèn ‘xông lên’ và ‘bày tỏ quan điểm’. Bà ấy còn bày tỏ một cách rất ấn tượng là đằng khác. Dù sao đi nữa, bài phát biểu của bà ấy cũng không hề thiếu ‘nhiệt huyết’. Một khi đã bị kích thích thì bà Susan thể hiện rõ khả năng hùng biện không hề kém cỏi chút nào, và cái cách bà ấy sửa lưng những người đàn ông ấy thì vừa thú vị, vừa tuyệt vời lại hiệu quả. Bà ấy nói có nhiều người giống bà ấy, hàng triệu người như bà ấy, đã ủng hộ Lloyd George và đã giúp ông ấy phấn chấn tinh thần. Đó là ý chủ đạo trong bài phát biểu của bà ấy. Bà lão Susan yêu quý! Bà ấy đúng là một cỗ máy phát hoàn hảo tích trữ lòng yêu nước, sự trung thành cùng với nỗi khinh ghét dành cho mọi đối tượng trốn tránh nghĩa vụ, và khi cho phép cỗ máy ấy tự do chiếu phát vào đám đông khán giả trong cơn bùng nổ cảm xúc mãnh liệt, bà ấy đã khiến cho tất cả mọi người đều nhiễm phải nguồn năng lượng ấy. Bà Susan luôn thề rằng bà không phải người sẵn sàng tranh đấu cho nữ quyền, nhưng vào buổi tối hôm đó, bà ấy đã trao cho giới nữ những quyền lợi chính đáng và khiến cánh đàn ông co rúm lại, theo đúng nghĩa đen. Khi bà ấy đã phát biểu xong, mọi người đều sẵn sàng mặc bà sai bảo. Bà kết thúc bài diễn văn bằng cách yêu cầu họ - Đúng vậy, yêu cầu họ - lập tức dứt khoát tiến lên bục diễn thuyết và quyên tiền cho Trái phiếu Chiến thắng. Và sau tràng vỗ tay hoan hô như pháo nổ, hầu hết mọi người đều làm thế, thậm chí kể cả Warren Mead. Ngày hôm sau, khi các tờ nhật báo ở Charlottetown công bố tổng số tiền huy động được, chúng mình phát hiện ra làng Glen đã dẫn đầu mọi khu vực trên toàn đảo; và chắc chắn công lao này phải được ghi dấu cho bà Susan. Bà ấy, chính bà ấy, sau khi về nhà tối đó lại khá xấu hổ và rõ ràng lo sợ rằng mình đã phạm tội cư xử không phù hợp; bà ấy đã thú nhận với mẹ rằng bà đã ‘tương đối không ra dáng một phụ nữ đoan trang’.

“Tối nay, cả nhà - trừ bà Susan - đều ra ngoài làm một chuyến chạy thử trên chiếc xe hơi mới của bố. Nhà mình cũng đã có chuyến đi rất vui, mặc dù cuối cùng lại bị kẹt xe dưới rãnh nước đến là xấu hổ, vì một bà già khó tính - tức là, bà Elizabeth Carr ở Thượng Glen - nhất định không chịu gò cương ngựa lại để cho xe nhà mình đi qua, mặc kệ chúng mình đã nhấn còi xin đường. Bố khá bực mình, nhưng trong thâm tâm, mình nghĩ là mình có thể thông cảm cho bà Elizabeth. Nếu mình mà là một bà cô chưa chồng đang đánh cỗ xe được thắng con ngựa già, mải mê thả hồn thiếu nữ bay bổng, thì mình cũng sẽ chẳng thèm nhấc dây cương khi một chiếc xe hơi om sòm cứ rúc còi ầm ĩ đằng sau. Mình chắc hẳn cũng sẽ làm y như bà ấy, lạnh mặt ngồi đó mà nói, ’Nếu các vị nhất quyết muốn vượt thì cứ theo đường rãnh mà đi.’l

“Nhà mình đã đi theo đường rãnh thật… và lún trục xe xuống cát… và chỉ biết ngây ngốc ngồi đó trong lúc bà Elizabeth kêu cục cục ra lệnh cho con ngựa tiến lên và lạch cạch bỏ đi trong niềm đắc thắng.

“Anh Jem thể nào cũng cười phá lên khi mình viết thư kể cho anh ấy nghe chuyện này. Anh ấy quen biết bà Elizabeth từ xưa rồi.

“Nhưng… liệu… Venice… có… được… cứu… không?”

19 tháng Mười một, 1917 “Nó vẫn chưa được cứu… nó vẫn đang trong cảnh vô cùng nguy hiểm. Nhưng cuối cùng thì người Ý cũng lập được tuyến phòng thủ trên sông Piave. Hiển nhiên, các nhà phê bình quân sự tuyên bố quân Ý không thể có khả năng bảo vệ được phòng tuyến này và bắt buộc phải rút lui về sông Adige. Nhưng bà Susan, cô Gertrude và mình đều nói họ phải bảo vệ được, bởi vì Venice nhất thiết phải được cứu, vậy nên các nhà phê bình quân sự làm được gì cơ chứ?

“Ôi, giá như mình có thể tin tưởng họ có thể bảo vệ nó!

“Các đoàn quân Canada của chúng ta đã giành thêm được một chiến thắng nữa; họ đã đột chiếm cao điểm Passchendaele và bảo vệ nó, chống trả mọi cuộc phản công. Không ai trong số các chàng trai của chúng mình tham gia trận đánh đó, nhưng ôi chao, danh sách thương vong đầy tên các chàng trai của những người khác! Joe Milgrave cũng tham gia trận đánh nhưng đã an toàn vượt qua. Chị Miranda khổ sở mất mấy ngày mãi cho tới khi nhận được tin anh ấy. Nhưng thật tuyệt vời là kể từ sau đám cưới, Miranda trở nên rạng rỡ hẳn. Chị ấy hoàn toàn không còn là cô gái ngày xưa nữa. Thậm chí, đến cả đôi mắt chị ấy dường như cũng thẫm hơn và sâu hơn; tuy nhiên mình đoán căn bản chỉ là do chúng đang tỏa sáng nhờ tình cảm mãnh liệt trào dâng trong lòng. Chị ấy bắt cha mình không được can thiệp vào mọi chuyện, bằng một thái độ cực kỳ đáng ngạc nhiên, chị ấy kéo cờ lên bất cứ khi nào quân ta chiếm thêm được một mét hào ở mặt trận phía Tây; và chị ấy thường xuyên đến chỗ Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên bọn mình; và chị ấy thường xuyên khoác lên dáng vẻ”người phụ nữ có chồng nhỏ nhắn ngồ ngộ, tương đối buồn cười. Nhưng chị ấy là cô dâu thời chiến duy nhất ở làng Glen và chắc chắn chẳng ai cần phải tỏ ra ác cảm với sự mãn nguyện mà chị ấy đã giành được từ vai trò đó.

“Tin tức từ phía Nga cũng xấu. Chẳng hiểu sao, thật khó có thể duy trì lòng dũng cảm trong tình cảnh tuyệt vọng u ám của những ngày mùa thu xám xịt tràn ngập tin tức căng thẳng đầy điềm báo này. Nhưng mọi người đã bắt đầu ‘rầm rộ bàn tán’ - theo cách nói của cụ Highland Sandy - về cuộc bầu cử sắp tới. Vấn đề thật sự đang nằm ở thế bấp bênh là chế độ cưỡng bách tòng quân và đây sẽ là cuộc bầu cử hồi hộp nhất mà chúng mình từng có. Mọi phụ nữ ‘đủ tủi’ - trích lời Jo Poirier, và có chồng, con hoặc anh em trai đang ở ngoài mặt trận đều được tham gia bầu cử. Ôi, ước gì mình đã hai mươi tuổi! Cả cô Gertrude và bà Susan đều vô cùng phẫn nộ vì không được phép bỏ phiếu.

” ‘Thế là không công bằng,’ cô Gertrude xúc động nói. ‘Agnes Carr được bỏ phiếu vì chồng cô ta đã ra trận. Cô ta đã tìm đủ mọi cách để ngăn cản anh ta nhập ngũ, và giờ thì cô ta sắp bỏ phiếu chống lại Chính phủ Hợp nhất. Ấy vậy mà cháu lại không được bầu, bởi vì người đàn ông đang ở ngoài mặt trận của cháu chỉ là người yêu chứ không phải chồng cháu!’

“Về phần bà Susan, khi nghĩ đến chuyện bà không thể bỏ phiếu trong khi một lão già phản chiến ghê tởm như ông Pryor lại có thể - và sẽ đi bầu, các câu bình luận của bà đều sặc mùi thuốc súng.

“Mình thật lòng thấy tiếc cho gia đình Elliott, Crawford và MacAllister bên kia cảng. Trước nay họ vẫn luôn ủng hộ một trong hai đảng phái có sự phân tách rất rõ ràng với nhau, Tự do và Bảo thủ, nhưng giờ họ lại bị lôi ra khỏi bến đỗ của mình - mình biết mình đang dùng lung tung phép ẩn dụ - và trôi dạt trong niềm tuyệt vọng. Một vài người trong số các ông già bà cả nhà Grit hẳn sẽ chết mất nếu phải bỏ phiếu ủng hộ Sir Robert Borden, tuy nhiên họ bắt buộc phải làm thế vì họ tin rằng đã đến lúc chúng ta thi hành chính sách tòng quân bắt buộc. Và một số người Bảo thủ tội nghiệp không ủng hộ chế độ cưỡng bách tòng quân buộc phải bầu cho Laurier, vốn vẫn luôn bị họ ghét cay ghét đắng. Một vài người trong số đó cảm thấy bối rối kinh khủng. Những người khác thì có thái độ tương tự như bà Marshall Elliott trong vấn đề Liên hiệp Nhà thờ.

“Tối qua bà ấy đã lên đây. Dạo này, bà ấy không đến thường xuyên như ngày xưa nữa. Bà ấy đã quá già rồi, không tiện đi bộ một quãng đường xa như thế này - cô Cornelia già cả yêu dấu ấy. Mình căm ghét cái ý nghĩ bà đang già đi, chúng mình vẫn luôn vô cùng yêu mến bà và bà ấy lúc nào cũng đối xử rất tốt với thế hệ trẻ nhà Bên Ánh Lửa chúng mình.

“Trước đây, bà ấy thường phản đối kịch liệt Liên hiệp Nhà thờ. Nhưng tối qua, khi bố báo cho bà ấy biết chuyện đó cơ hồ đã được quyết định rồi, bà ấy bèn nói bằng giọng cam chịu, ‘Chậc, trong một thế giới mà tất cả mọi thứ đều bị giày vò tàn phá, thì có giày vò tàn phá thêm chút nữa cũng có gì quan trọng đâu? Dù sao đi nữa, nếu so sánh với quân Đức thì ta vẫn thấy cánh Hội Giám lý còn có vẻ hấp dẫn chán.’

“Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên của chúng mình hoạt động khá trơn tru, dẫu cho Irene đã quay trở lại hội - theo như mình hiểu thì chị ta đã tuyệt giao với hội Lowbridge. Trong cuộc họp gần đây nhất, chị ta đã ngọt ngào đâm cho mình một nhát nhẹ nhàng - về chuyện nhìn từ phía bên kia quảng trường ở Charlottetown chị ta cũng biết đó là mình dựa vào chiếc mũ nhung màu xanh lục. Tất cả mọi người đều nhận ra mình nhờ cái mũ đáng ghét ghê tởm ấy. Đây sẽ là mùa thứ tư mình đội nó. Thậm chí mùa thu này, ngay cả mẹ cũng muốn mình sắm một cái mới, nhưng mình bảo, ‘Không ạ.’ Chừng nào chiến tranh còn thì chừng đó mình sẽ vẫn đội cái mũ nhung ấy vào mùa đông.”

Ngày 23 tháng Mười một, 1917 “Phòng tuyến Piave vẫn giữ được, và tướng Byng đã giành được một chiến thắng huy hoàng ở Cambrai. Mình đã kéo cờ mừng dịp này, nhưng bà Susan chỉ bảo, ‘Tối nay bà sẽ ủ một ấm nước trên lò. Bà để ý thấy bất cứ khi nào quân Anh giành được chiến thắng, bé Kitchener lại mắc bệnh viêm thanh quản. Bà hy vọng thằng bé không mang dòng máu thân Đức trong huyết quản. Chẳng ai biết gì nhiều nhặn về dòng dõi của cha nó cả.’

“Mùa thu này, Jims đã mấy lần bị viêm thanh quản - chỉ là bệnh viêm thanh quản bình thường thôi, chứ không phải cái thứ bệnh khủng khiếp nó đã mắc hồi năm ngoái. Nhưng cho dù cái dòng máu đang chảy trong huyết quản bé bỏng của nó có là gì đi chăng nữa, thì đó cũng là một dòng máu khỏe mạnh, sung sức. Thằng bé hồng hào, mũm mĩm, tóc xoăn và đáng yêu; nó chuyên nói những điều vô cùng thú vị và hỏi những câu vô cùng hài hước. Nó rất thích ngồi ở cái ghế trong bếp, nhưng đó cũng là cái ghế bà Susan ưa thích nhất, và khi bà Susan muốn ngồi thì Jims phải ra chỗ khác. Lần gần đây nhất, lúc bà ấy nhấc thằng bé ra khỏi ghế, nó xoay người lại và hỏi giọng nghiêm túc, ‘Bà Susan ơi, khi nào bà chết rồi thì cháu có được phép ngồi trong cái ghế đó không ạ?’ Bà Susan thấy điều đó khá kinh khủng và mình nghĩ, chính vào lúc đấy, bà ấy đã bắt đầu cảm thấy bất an về dòng dõi khả dĩ của thằng bé. Tối hôm nọ, mình đưa Jims đi bộ cùng mình tới cửa hàng tạp hóa. Đấy là lần đầu tiên thằng bé ở ngoài nhà lúc tối muộn như thế và khi nhìn thấy các vì sao, nó bèn kêu lên, ‘Ôi, Willa ơi, nhìn vầng trăng to và tất cả những vầng trăng nhỏ kìa! Và sáng thứ Tư vừa rồi, lúc thằng bé tỉnh dậy, cái đồng hồ báo thức nhỏ của mình đã ngừng chạy vì mình quên lên dây cót cho nó. Jims nhảy ra khỏi cũi và chạy về phía mình, khuôn mặt phía bên trên bộ pyjama nhỏ bằng vải nỉ mềm màu xanh dương toát lên vẻ khá kinh hãi. ’Cái đồng hồ qua đời rồi,’ thằng bé hổn hển nói. ‘Ôi Willa ơi, cái đồng hồ qua đời rồi.’

“Một tối, thằng bé khá giận dữ với cả bà Susan và mình, vì hai bà cháu mình không cho nó một thứ nó rất muốn. Lúc đọc kinh cầu nguyện, thằng bé tức tối ngồi phịch xuống, và đến lúc đáng lẽ phải cầu nguyện, ‘Xin hãy cho con làm đứa trẻ ngoan’, thằng bé bèn dứt khoát nói thêm, ‘và xin hãy cho Willa và bà Susan làm người tốt, vì họ không phải vậy.’

“Mình không đi khắp nơi kể cho mọi người mình gặp về những lời Jims đã nói. Mình luôn thấy phiền chán khi người khác làm thế! Mình chỉ trân trọng lưu giữ chúng trong cuốn nhật ký tạp nham cũ kỹ này thôi!

“Đúng tối hôm nay, lúc mình đặt Jims lên giường, thằng bé ngước mắt lên và nghiêm nghị hỏi mình, ‘Tại sao ngày hôm qua không thể quay trở lại vậy, Willa?’

“Ôi, tại sao nó lại không thể vậy, Jims ơi? Cái ngày hôm qua tươi đẹp tràn ngập những ước mơ và tiếng cười… khi các chàng trai của chúng mình còn ở nhà… khi Walter và mình cùng nhau đọc sách và dạo chơi và ngắm trăng non cùng hoàng hôn ở Thung Lũng Cầu Vồng. Giá như nó có thể quay trở lại! Nhưng những ngày hôm qua chẳng bao giờ quay trở lại, Jims bé bỏng ạ; còn những ngày hôm nay thì mây đen giăng kín; và chúng ta thì chẳng dám nghĩ về các ngày mai.”

Ngày 11 tháng Mười Hai, 1917 “Hôm nay, những tin tức tuyệt vời đã đến. Hôm qua, quân đội Anh đã chiếm giữ Jerusalem. Chúng mình kéo cờ lên và trong chốc lát, cô Gertrude đã tìm lại được một chút ánh sáng rạng rỡ ngày xưa.

” ‘Xét cho cùng,’ cô ấy nói, ‘kể cũng đáng để sống trong thời có thể chứng kiến người ta giành được cái mục tiêu của các cuộc Thập Tự Chinh. Tối hôm qua, các bóng ma của hết thảy những cuộc Thập Tự Chinh ấy hẳn đã tụ tập bên những bức tường Jerusalem, dẫn đầu là Trái Tim Sư Tử.’

“Bà Susan cũng có lý do để thấy hài lòng.

” ‘Tạ ơn trời đất, tôi đã có thể phát âm từ Jerusalem và Hebron rồi,’ bà ấy nói. ’Sau Przemysl và Brest Litovsk, chúng đã khiến tôi cảm thấy thật sự dễ chịu! Chà, ít nhất chúng ta cũng bắt quân Thổ phải bỏ chạy, Venice được an toàn còn hầu tước Lansdowne đã không được coi trọng, và tôi chẳng thấy có lý do gì để chúng ta chán nản cả.”

“Jerusalem ơi! ‘Lá cờ sao băng của nước Anh!’ đang tung bay nơi đó… lá cờ Trăng Lưỡi Liềm đã biến mất rồi. Walter sẽ xúc động biết bao vì điều đó chứ!”

Ngày 18 tháng Mười Hai, 1917 “Hôm qua, cuộc bầu cử đã hoàn thành. Buổi tối, mẹ, bà Susan, cô Gertrude và mình quây quần trong phòng khách, nín thở chờ đợi trong bầu không khí hồi hộp, còn bố đã xuống dưới làng. Nhà mình không cách nào nghe ngóng được tin tức, vì không gọi điện được tới cửa hàng tạp hóa của ông Carter Flagg; và cứ mỗi khi nhà mình cố gắng gọi thì tổng đài luôn trả lời rằng đường dây đang bận - hẳn nhiên là thế rồi, vì tất cả mọi người trong bán kính mấy dặm quanh đây đều đang cố gắng gọi điện tới cửa hàng của ông Carter vì lý do tương tự.

“Tầm mười giờ, cô Gertrude tới chỗ điện thoại và run rủi thế nào lại bắt được cuộc gọi của ai đó bên kia cảng đang nói chuyện với ông Carter Flagg. Cô Gertrude chẳng ngại ngần gì mà cứ thế nghe cuộc nói chuyện, và tự an ủi bản thân rằng cô đã phải nhận cái điều mà chắc hắn những người nghe trộm khác cũng đều phải nhận, nghĩa là, nghe thấy những điều không hề dễ chịu; Chính phủ Liên hiệp đã ‘chẳng làm được gì’ ở miền Tây.

“Mọi người trong nhà mình nhìn nhau kinh hoảng. Nếu Chính phủ Liên hiệp không thuyết phục thành công bên phía miền Tây thì họ sẽ thua cuộc mất.

” ‘Canada sẽ phải gánh nỗi hổ nhục trong mắt thế giới,’ cô Gertrude cay đắng nói. ‘Giá như ai cũng giống như gia đình Mark Crawford bên kia cảng thì đã chẳng có chuyện như thế này rồi,’ bà Susan rền rĩ. ‘Sáng nay, họ đã khóa ông bác ở trong kho thóc và nhất định không chịu thả ra chừng nào ông ta chưa hứa sẽ bầu cho Liên hiệp. Tôi gọi đó là cuộc tranh cãi hiệu quả đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ.’

“Sau đó, cô Gertrude và mình chẳng thể yên lòng được. Hai cô trò mình cứ đi đi lại lại trong phòng cho tới khi chân mỏi rã rời và bắt buộc phải ngồi xuống. Mẹ vẫn đều tay đan như cái máy và giả vờ điềm tĩnh, bình tâm - giả vờ khéo đến độ ai cũng bị đánh lừa và không khỏi ghen tị, cho mãi tới tận hôm sau, mình phát hiện ra mẹ đang tháo chiếc tất ra khoảng chục phân. Đáng nhẽ ra nên bắt đầu đan phần gót chân thì hẳn mẹ lại đan quá tay mất một đoạn!

“Quá mười hai giờ bố mới về nhà. Bố đứng ở ngưỡng cửa nhìn chúng mình và chúng mình nhìn bố. Chúng mình không dám hỏi bố tin tức như thế nào. Rồi bố nói chính Laurier mới là người ‘chẳng làm được gì’ ở miền Tây và rằng Chính phủ Liên hiệp đã lên cầm quyền với số phiếu áp đảo. Cô Gertrude vỗ tay hoan hô. Mình vừa muốn cười vừa muốn khóc, đôi mắt mẹ lấp lánh ánh sao xưa còn bà Susan bật ra một âm thanh kỳ quái, vừa như tiếng thở hổn hển, vừa như tiếng reo.

” ‘Chuyện này sẽ không làm cho hoàng đế Đức được dễ chịu cho lắm đâu,’ bà nói.

“Rồi chúng mình lên giường, nhưng quá phấn khích nên chẳng ngủ được. Thật ra, như sáng nay bà Susan đã nghiêm túc nói đấy, ‘Tôi nghĩ chuyện chính trị quá căng thẳng đối với cánh phụ nữ, cô bác sĩ thân yêu ạ.’”

Ngày 31 tháng Mười hai, 1917 “Kỳ Giáng sinh thời chiến thứ tư của chúng mình đã qua rồi. Chúng mình vẫn đang cố gắng gom góp chút lòng dũng cảm để đối mặt với một năm chiến tranh nữa. Nhìn chung, nước Đức giành được thắng lợi trong suốt mùa hè. Và giờ người ta nói rằng nước Đức đã chuẩn bị sẵn sàng cho toàn bộ đội quân ở mặt trận Nga để thực hiện một cú huých mạnh vào mùa xuân. Đôi khi, mình có cảm giác dường như chúng mình không thể sống nổi qua mùa đông khi cứ phải thấp thỏm chờ đợi chuyện đó.

“Tuần này, mình nhận được một xấp thư dày gửi từ nước ngoài về. Giờ anh Shirley cũng đang ở tiền tuyến và anh ấy viết về nó bằng thái độ hờ hững và đơn giản như anh ấy từng viết về những trận bóng bầu dục ở trường Queen. Carl viết thư kể rằng trời đổ mưa suốt mấy tuần liền và những tối mưa như thế, ở trong chiến hào, luôn khiến anh ấy nhớ đến cái buổi tối cách đây lâu lắm, anh ấy phải sám hối trong nghĩa địa vì tội đã chạy trốn con ma Henry Warren. Thư Carl lúc nào cũng tràn ngập chuyện đùa và những thông tin thú vị. Trước lúc anh ấy viết thư, họ đã có một cuộc săn chuột hoành tráng - dùng lưỡi lê xiên bọn chuột - và anh ấy đã thu hoạch một túi đầy nhất và giành giải thưởng. Buổi tối, anh ấy vẫn để cho một con chuột đã thuần quen thuộc với anh ấy nằm ngủ trong túi áo. Bọn chuột không quấy rầy Carl như chúng vẫn làm phiền một số người khác - anh ấy vẫn luôn thân thiện với những động vật nhỏ. Anh ấy kể đang tiến hành một nghiên cứu về thói quen của loài chuột trong chiến hào và dự định viết một chuyên luận về nó rồi đến một ngày nào đấy sẽ nhờ thế mà nổi tiếng.

Ken viết một bức thư ngắn. Giờ thư nào của anh ấy cũng đều khá ngắn gọn, và anh ấy không thường xuyên lỡ tay viết mấy câu vặt vãnh đột ngột yêu dấu mà mình vốn thích vô cùng. Có nhiều khi, mình nghĩ, anh ấy đã quên sạch sành sanh cái đêm anh ấy đến đây chào tạm biệt rồi, nhưng sau đó, chỉ cần một dòng hay một từ nào đó là cũng đủ khiến cho mình nghĩ rằng anh ấy vẫn nhớ và sẽ luôn nhớ. Chẳng hạn như, lá thư ngày hôm nay chẳng có bất kỳ điều gì cho thấy nó không thể được viết cho bất kỳ cô gái nào khác, ngoại trừ việc anh ấy ký tên là ‘Kenneth của em’ thay vì ‘Kenneth bạn của em’ như thường lệ. Ôi chao, anh ấy đã cố tình bỏ chữ bạn đi hay đó đơn thuần chỉ là do sơ ý nhỉ? Mình sẽ trằn trọc hết nửa đêm vì băn khoăn mất. Giờ anh ấy là đại úy rồi. Mình thật vui và tự hào - tuy nhiên đại úy Ford nghe có vẻ xa xăm và cao vời đến mức kinh khủng quá. Ken và đại úy Ford dường như là hai người khác hẳn nhau vậy. Có lẽ trên thực tế mình đã đính hôn với Ken - quan điểm của mẹ về vấn đề đó là thứ cho mình nương tựa và bấu víu - nhưng không thể nào có chuyện mình đính hôn với đại úy Ford được!

“Và giờ anh Jem cũng là trung úy rồi, anh ấy đã được thăng cấp nhờ thành tích trên chiến trường. Anh ấy gửi cho mình một bức ảnh chụp anh ấy trong bộ đồng phục mới. Anh ấy có vẻ gầy và già đi - già đi cơ đấy - người anh-chàng trai Jem của mình. Mình không thể quên được vẻ mặt mẹ khi mình đưa ảnh cho mẹ xem. ‘Đó là… bé Jem của mẹ… cậu bé của Ngôi Nhà Mơ ước ngày xưa ư?’ Mẹ chỉ thốt ra được có thế.

“Mình cũng nhận được một bức thư của Faith. Chị ấy đang làm việc trong Đội Viện trợ Tự nguyện ở Anh và chị ấy viết thư bằng giọng điệu tràn ngập vui tươi và hy vọng. Mình nghĩ chị ấy có thể được xem là hạnh phúc - chị ấy đã gặp Jem vào chuyến nghỉ phép mới nhất của anh ấy và hai anh chị đang ở rất gần nhau, nên nhỡ anh ấy có bị thương thì chị ấy có thể đến được. Điều đó có ý nghĩa rất lớn với chị ấy. Ôi, giá như mình được ở cùng chị ấy! Nhưng nhiệm vụ của mình là ở đây, nơi quê nhà này. Mình biết anh Walter sẽ không muốn mình bỏ mẹ mà đi, và mình vẫn luôn cố gắng giữ lời hứa với anh ấy trong mọi chuyện, thậm chí kể cả là ở những chi tiết nhỏ nhặt trong đời sống thường ngày. Walter đã hy sinh vì Canada… mình phải sống vì đất nước. Đó là điều anh ấy đã yêu cầu mình thực hiện.”

Ngày 28 tháng Một, 1918 ” ‘Tôi sẽ neo cái linh hồn bị gió bão vùi dập của mình vào hạm đội Anh và làm một mẻ bánh quy cám,’ bà Susan nói với bà Sophia khi bà ấy đến nhà mình hôm nay mang theo câu chuyện kỳ quái về một cái tàu ngầm mới bất khả chiến bại vừa được quân Đức hạ thủy. Nhưng dạo này bà Susan có phần bẳn gắt do những quy chế điều chỉnh chuyện nấu nướng. Lòng trung thành của bà dành cho Chính phủ Liên hiệp đang bị thử thách nghiêm trọng. Nó đã kiên cường vượt qua được tình trạng căng thẳng đầu tiên. Khi có lệnh phân phối bột, bà Susan đã nói, khá vui vẻ, ‘Tôi giờ đã là một con chó già cả quá đỗi chẳng tiện học những mưu mẹo mới nữa rồi, nhưng tôi sẽ học cách làm món bánh mì thời chiến, nếu chuyện đó góp phần giúp đánh bại quân Đức.’

“Nhưng những đề xuất sau đó thì trái ngược hẳn với ý muốn của bà Susan. Nếu không vì quy định của bố thì mình nghĩ thể nào bà ấy cũng sẽ đưa ngón tay lên quẹt mũi thể hiện sự bất mãn với Sir Robert Borden.

” ‘Thử nói đến chuyện cố gắng đóng thuyền mà không xẻ ván xem, cô bác sĩ thân yêu ơi! Làm sao tôi có thể làm bánh ngọt nếu thiếu bơ hay đường cơ chứ? Chuyện đó là không thể nào… không phải cái bánh ngọt đúng nghĩa bánh ngọt. Tất nhiên, người ta vẫn có thể làm bánh chữ nhật một lớp, cô bác sĩ thân yêu ạ. Và chúng ta thậm chí còn chẳng phủ được một lớp đường cô mỏng lên bánh! Nghĩ mà xem, thế mà tôi lại sống được đến cái ngày chứng kiến một Chính phủ ở Ottawa đặt chân vào căn bếp của tôi để bắt tôi phải hạn chế lượng thực phẩm!’

“Bà Susan sẵn sàng hiến dâng đến giọt máu cuối cùng cho đức vua và Tổ quốc, nhưng phải từ bỏ các công thức nấu ăn yêu quý thì lại là một vấn đề khác hẳn và nghiêm trọng hơn nhiều.

“Hôm nay mình cũng nhận được thư của Nan và Di, hay nói cho đúng hơn là mấy bức thư ngắn. Các chị ấy đang rất bận rộn, chẳng có mấy thời gian để mà viết thư, vì các kỳ thi đang lù lù trước mặt rồi. Các chị ấy sẽ tốt nghiệp cử nhân vào mùa xuân này. Rõ ràng mình là kẻ tối dạ nhất trong nhà. Nhưng chẳng hiểu sao mình chẳng bao giờ tha thiết với chuyện học đại học và thậm chí kể cả bây giờ, nó cũng chẳng khiến mình hứng thú. E là mình hơi thiếu tham vọng. Chỉ có một điều duy nhất mình thật tâm mong muốn… và mình không biết liệu chuyện đó có thành được hay không. Nếu không thì…mình chẳng muốn bất kỳ thứ gì khác. Nhưng mình sẽ không viết nó ra đâu. Chẳng có vấn đề gì cả nếu chỉ nghĩ đến nó thôi, nhưng, như bà Sophia hẳn sẽ nói đấy, viết điều đó ra thì mặt dạn mày dày quá.

“Mình sẽ viết nó ra. Mình không thể bị các tục lệ và bà Sophia dọa cho trở nên hèn nhát! Mình muốn trở thành vợ của Kenneth Ford! Đấy, là thế đó!

“Mình vừa nhìn vào gương và chẳng thấy có bất kỳ dấu vết xấu hổ nào hiện trên mặt mình. Có lẽ mình chẳng phải một cô thiếu nữ đúng chuẩn.

“Hôm nay mình đã đi thăm chú cún Thứ Hai. Nó đã mắc bệnh thấp khớp và cử động dần thiếu sự linh hoạt, nhưng nó vẫn ngồi đó, đợi tàu đến. Nó ve vẩy đuôi và tha thiết nhìn vào mắt mình. ‘Khi nào Jem mới đến?’ nó dường như đang hỏi. Ôi, Thứ Hai ơi, chẳng có câu trả lời cho câu hỏi đó đâu; và, cho tới tận bây giờ, cũng chẳng có câu trả lời cho một câu khác vốn tất cả chúng ta vẫn miệt mài hỏi mãi, ‘Liệu có khi nào quân Đức sẽ lại tấn công mặt trận phía Tây - giáng một đòn hoành tráng, chốt hạ để giành chiến thắng!’

Ngày 1 tháng Ba, 1918 ” ‘Mùa xuân sẽ mang đến điều gì đây?’ hôm nay cô Gertrude hỏi. ‘Cháu kinh sợ nó dù trước đây chưa bao giờ thấy sợ mùa xuân. Các cô các bà có nghĩ rằng rồi sẽ lại có lúc cuộc sống sẽ được giải phóng khỏi nỗi sợ hãi không? Vì gần như suốt bốn năm nay, chúng ta ngủ cùng nỗi sợ và thức cùng nỗi sợ. Nó đã thành vị khách không mời mà tới trong mọi bữa ăn, là đồng bạn không được hoan nghênh tại mọi cuộc tụ họp.’

” ‘Hindenburg bảo ông ta sẽ có mặt ở Paris vào ngày một tháng Tư,’ bà Sophia thở dài.

” ‘Hindenburg!’ Không bút mực nào có thể diễn tả nổi sự khinh thường được bà Susan truyền vào trong cái tên đó. ‘Chẳng lẽ ông ta đã quên mất ngày một tháng Tư là ngày gì rồi à?’

” ‘Từ trước đến nay, Hindenburg vẫn luôn giữ lời,’ Gertrude nói, rầu rĩ chẳng kém gì bà Sophia nếu bà ta có nói ra câu đó.

” ‘Đúng vậy, đấy là khi chiến đấu chống lại quân Nga và Rumania,’ bà Susan vặn lại. ‘Cô cứ đợi cho tới khi ông ta chiến đấu với quân Anh và quân Pháp xem, chứ chưa cần nói tới quân Mỹ, họ sẽ đến đó nhanh hết mức có thể và chắc chắn sẽ thể hiện rất ngoạn mục cho xem!’

” ‘Bà cũng nói y hệt như vậy trước trận Mons đấy, bà Susan ơi,’ mình nhắc bà ấy.

” ‘Hindenburg nói ông ta sẵn sàng hy sinh hàng triệu tính mạng để phá vỡ mặt trận của quân Đồng minh,’ cô Gertrude nói. Với một cái giá như thế thì chắc hẳn ông ta phải thu hoạch được một số thành công rồi và làm sao chúng ta có thể sống sót qua chúng đây, thậm chí kể cả khi đến cuối cùng, ông ta có thất bại đi chăng nữa. Đối với chúng ta, hai tháng nơm nớp chờ đợi cú đòn chốt hạ vừa rồi dường như dài dằng dặc ngang với tổng tất cả những tháng sống trong chiến tranh trước đó. Cháu ước gì không có những thời điểm kiểu như lúc ba giờ đêm. Đó chính là khi cháu nhìn thấy Hindenburg đang ở Paris và Đức hoan hỉ vì chiến thắng. Cháu chưa bao giờ nhìn thấy Đức vào bất cứ quãng thời gian nào ngoài cái thời điểm đáng gọi là quỷ tha ma bắt đó.’

“Bà Susan có vẻ hoài nghi về cách dùng tính từ của cô Gertrude, nhưng hiển nhiên đã kết luận rằng cụm ‘đáng gọi là’ đã cứu vãn tình hình.

” ‘Cháu ước gì có thể được uống một liều thuốc phép nào đó rồi ngủ say suốt ba tháng liền… và đến khi tỉnh dậy, sẽ thấy cuộc chiến Armageddon đã qua rồi,’ mẹ nói, gần như mất kiên nhẫn.

“Mẹ không mấy khi ngã lòng vào một mơ ước nào kiểu thế - hoặc ít nhất thì cũng không nói ra thành lời. Mẹ đã thay đổi rất nhiều kể từ cái ngày tháng Chín khủng khiếp ấy, khi nhà mình biết được rằng Walter sẽ không trở về được nữa, nhưng mẹ vẫn luôn tỏ ra can đảm và kiên nhẫn. Giờ thì, có vẻ như, thậm chí đến cả sức chịu đựng của mẹ cũng đã tới hạn rồi.

“Bà Susan bước tới gần, chạm lên vai mẹ.

” ‘Đừng hoảng sợ hay chán nản, cô bác sĩ thân yêu ơi,’ bà dịu dàng nói. ‘Tối hôm qua, chính tôi cũng hơi có cảm giác như thế, vậy là tôi đã dậy khỏi giường, thắp đèn lên và mở cuốn Kinh Thánh ra; và cô có biết câu đầu tiên lọt vào ánh mắt tôi là gì không? Đó là, Họ sẽ đánh nhau với ngươi, nhưng không thắng ngươi, vì ta ở cùng ngươi đặng giải cứu người, Đức Jehovah phán vậy. Tôi không có tài trong chuyện mơ mộng giống cô Oliver, nhưng ngay lúc đó, cô bác sĩ thân yêu ạ, tôi đã biết rằng đó là một chỉ dẫn rõ rành rành và rằng Hindenburg sẽ không đời nào nhìn thấy Paris được đâu. Vậy nên tôi không đọc tiếp nữa mà quay trở lại giường và không tỉnh dậy, cho dù là vào ba giờ đêm hay là bất cứ giờ nào khác, mãi cho tới tận sáng.’

“Mình tự nhắc đi nhắc lại với chính mình cái câu kinh mà bà Susan đã đọc ấy. Đức Jehovah đang ở cùng chúng ta… và linh hồn của tất cả những người chính nghĩa được vẹn lành… và thậm chí kể cả những quân đoàn, súng ống vẫn đang được quân Đức tập trung mặt trận phía Tây cũng phải tan tác trước một hàng phòng ngự như thế. Trong những thời điểm đang có tinh thần thì thế, chứ vào những lúc khác, mình lại có cảm giác, cũng giống như cô Gertrude, rằng mình không thể chịu đựng thêm được nữa cái sự im lặng kinh khủng báo điềm gở trước khi bão tới.”

Ngày 23 tháng Ba, 1918 “Armageddon đã bắt đầu rồi! Trận chiến ác liệt cuối cùng! Mình băn khoăn không biết có phải thế không? Hôm qua mình đã xuống bưu điện lấy thư. Trời ảm đạm, buốt giá. Tuyết đã tan nhưng mặt đất xám xịt thiếu sức sống vẫn đóng băng cứng đơ còn một cơn gió lạnh cắt da vẫn đang thổi. Cả làng Glen đều chìm trong quang cảnh xấu xí, vô vọng.

“Rồi mình lấy tờ báo với những dòng tiêu đề in mực đen to tướng Quân Đức đã tấn công vào ngày hai mươi mốt. Chúng huênh hoang tuyên bố đã thu giữ được rất nhiều súng ống và tù binh. Tướng Haig cho biết ‘cuộc chiến đấu quyết liệt vẫn đang tiếp diễn.’ Mình không thích nghe cái cụm từ cuối cùng ấy.

“Cả nhà đều nhận thấy chúng mình chẳng thể hoàn thành được bất kỳ công việc gì đòi hỏi sự tập trung suy nghĩ. Vậy nên ai cũng miệt mài đan, vì chúng mình có thể làm việc đó một cách máy móc. Ít nhất thì sự chờ đợi kinh khủng cũng đã qua rồi - nỗi băn khoăn khủng khiếp rằng khi nào và bao giờ thì đòn tấn công mới giảng xuống đã qua rồi. Nó đã giáng xuống… nhưng chúng sẽ không thắng được chúng ta đâu!

“Ôi, tối nay, khi mình đang ngồi đây trong phòng với cuốn nhật ký đặt trước mặt, viết nên những dòng chữ này, thì chuyện gì đang xảy ra ở mặt trận phía Tây đây? Jims đang ngủ say trong cũi và gió đang rền rĩ quanh cửa sổ; bức ảnh Walter treo phía bên trên bàn viết, đang nhìn xuống mình bằng đôi mắt sâu thẳm đẹp đẽ của anh; bức tranh Mona Lisa anh tặng mình vào Giáng sinh cuối cùng anh còn ở nhà đang treo ở một bên bức ảnh, còn phía bên kia là bài thơ Người Thổi Sáo được lồng khung. Mình có cảm giác như mình có thể nghe thấyl tiếng Walter đang nhắc lại nó - cái bài thơ ngắn đã được anh gửi gắm cả tâm hồn, cái bài thơ vì thế sẽ sống mãi đời đời, lưu danh Walter qua suốt tương lai của mảnh đất quê hương chúng ta. Xung quanh mình, vạn vật đều thấm đẫm bầu không khí tĩnh lặng, bình yên và ‘mang hương vị quê nhà’. Walter dường như đang rất gần mình… chỉ cần có thể gạt cái tấm màn mỏng nhỏ đang treo phất phơ ngăn cách ở giữa, mình sẽ được nhìn thấy anh ấy… y như anh ấy đã nhìn thấy Người Thổi Sáo vào buổi tối trước trận Courcelette ấy.

“Đêm nay, ở nơi đó trên đất Pháp… phòng tuyến có giữ được không?”

← Cựu ngoại trưởng và Bộ trưởng Chiến tranh Anh, đã kêu gọi Anh đàm phán hòa bình với Đức.

28. Ngày Chủ nhật đen tối

Trong tháng Ba của năm 1918 đầy ân phước ấy, có một tuần ắt hẳn phải tích tụ nỗi đau thương thiêu đốt tâm can của nhân loại nhiều hơn tất cả những nỗi đau được gói trong bất kỳ quãng thời gian bảy ngày nào mà lịch sử thế giới từng ghi nhận trước đó. Và trong cái tuần đó, có một ngày, dường như tất cả nhân loại đều đã bị đóng đinh câu rút trên cây thập tự, vào ngày hôm đó, cả hành tinh ắt hẳn đều đang rên rỉ bởi cơn chấn động mang tầm vũ trụ; ở khắp nơi, lòng dũng cảm của mọi người đàn ông đều rạn vỡ vì sợ hãi.

Bình minh lên trên mái nhà Bên Ánh Lửa, điềm tĩnh, lạnh lẽo và xám xịt. Cô bác sĩ Blythe, Rilla và cô Oliver chuẩn bị sẵn sàng để tới nhà thờ trong tâm trạng hồi hộp được xoa dịu nhờ niềm hy vọng và lòng tin tưởng. Bác sĩ đang vắng nhà, vì ngay từ lúc sáng tinh mơ đã bị gọi tới nhà Marwood ở Thượng Glen, thăm một cô dâu nhỏ thời chiến đang kiên cường đấu tranh trên chiến trường riêng của mình để mang đến cho thế giới này sự sống, chứ không phải cái chết. Bà Susan tuyên bố sẽ ở nhà sáng hôm đó - một quyết định hiếm hoi đối với bà Susan.

“Nhưng sáng nay có lẽ tôi không nên đi nhà thờ, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà giải thích. “Nếu Ria Mọc Trên Trăng có mặt ở đó và tôi nhìn thấy ông ta ra vẻ mộ đạo và mãn nguyện, như ông ta vẫn luôn ra vẻ như thế những khi tưởng rằng quân Đức đang chiến thắng, thì e là tôi sẽ mất kiên nhẫn và chẳng đủ tỉnh táo để giữ đoan trang nữa, rồi sẽ ném cuốn Kinh Thánh hay sách thánh ca vào ông ta, vậy là sẽ làm mất hết cả thể diện bản thân lẫn làm ô uế chốn thiêng liêng ấy. Không đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ, tôi sẽ ở nhà tránh xa nhà thờ cho tới khi thủy triều đổi hướng, và sẽ tích cực cầu nguyện ở đây.”

“Cô nghĩ có lẽ cô cũng ở nhà thì hơn, vì hôm nay có đi nhà thờ thì cũng chẳng ích lợi gì với cô hết,” cô Oliver nói với Rilla khi hai cô trò thả bước trên con đường đỏ đóng băng cứng ngắc dẫn đến nhà thờ. “Cô chẳng thể nghĩ đến bất cứ điều gì ngoài câu hỏi, ‘Phòng tuyến vẫn trụ được chứ?’”

“Chủ nhật tuần sau là lễ Phục sinh rồi,” Rilla nói. “Nó sẽ dự báo cái chết hay sự sống cho đại nghĩa của chúng ta đây?”

Sáng hôm đó, ông Meredith giảng về đoạn trích, “Hễ ai bền lòng cho tới cuối cùng thì sẽ được cứu rỗi,” và niềm hy vọng cùng sự tự tin rung lên trong những câu nói truyền cảm hứng của ông. Ngước nhìn lên tấm bia tưởng niệm trên bức tường phía bên trên dãy ghế của nhà Bên Ánh Lửa, “Để tưởng nhớ Walter Cuthbert Blythe”, Rilla cảm thấy mình đã thoát khỏi nỗi sợ hãi và lại một lần nữa tràn đầy lòng dũng cảm. Walter không thể hy sinh tính mạng một cách vô ích được. Anh ấy có khả năng nhìn thấy tương lai và anh ấy đã nhìn thấy trước chiến thắng. Cô sẽ bám chặt vào niềm tin đó - phòng tuyến sẽ trụ vững.

Trong tâm trạng vừa được khôi phục này, cô đi từ nhà thờ về nhà, gần như vui vẻ. Những người khác cũng tràn trề hy vọng, và tất cả đều mỉm cười tiến vào trong nhà Bên Ánh Lửa. Chẳng có ai trong phòng khách, ngoại trừ Jims đang ngủ trên sofa và Bác Sĩ đang ngồi “lặng thinh nghỉ ngơi vẻ đầy nham hiểm” trên tấm thảm trước lò sưởi, cực kỳ ra dáng Hyde. Phòng ăn cũng vắng tanh và, kỳ lạ hơn nữa, bữa trưa chẳng hề thấy đâu, thậm chí bàn ăn còn chưa được bày biện. Bà Susan đâu mất rồi?

“Chẳng lẽ bà ấy bị ốm rồi?” cô bác sĩ Blythe lo lắng kêu lên. “Sáng nay mẹ đã thấy lạ vì bà ấy lại không muốn đến nhà thờ.”

Cửa phòng bếp mở ra và bà Susan xuất hiện trên ngưỡng cửa, vẻ mặt tái mét đến mức cô bác sĩ Blythe phải kêu lên kinh hoảng.

“Cô Susan, làm sao vậy?”

“Phòng tuyến của quân Anh đã bị phá vỡ và đạn pháo của quân Đức đang trút xuống Paris rồi,” bà Susan thẫn thờ nói.

Ba người phụ nữ trợn trừng mắt nhìn nhau, choáng váng.

“Không phải thế… không phải,” Rilla thở hổn hển.

“Nếu thế thì… nực cười lắm,” Gertrude Oliver nói… và rồi cô bật ra một tiếng cười khó chịu.

“Cô Susan, ai nói cho cô biết chuyện này… tin này đến lúc nào vậy?” cô bác sĩ Blythe hỏi.

“Nửa giờ trước tôi đã nhận được cuộc điện thoại đường dài từ Charlottetown báo tin này,” bà Susan nói. “Tin tức đến thị trấn tối muộn ngày hôm qua. Chính bác sĩ Holland gọi điện thông báo và ông ấy bảo tin chính xác trăm phần trăm. Kể từ lúc đó, tôi chẳng làm được gì hết, cô bác sĩ thân yêu ạ. Tôi rất xin lỗi vì chưa chuẩn bị sẵn sàng bữa trưa. Đây là lần đầu tiên tôi chểnh mảng công việc như thế. Nếu mọi người chịu khó đợi chút thì tôi sẽ nhanh chóng làm xong món gì đó. Nhưng e là tôi đã để khoai tây bị cháy mất rồi.”

“Bữa trưa! Nào ai còn muốn ăn uống gì nữa chứ, cô Susan,” cô bác sĩ Blythe kêu lên, không thể bình tĩnh. “Ôi, chuyện này thật không thể tin nổi… đây ắt phải là một cơn ác mộng.”

“Paris thua rồi… nước Pháp thua rồi… cuộc chiến thua rồi,” Rilla hổn hển nói, bị vây giữa đống đổ nát tan tành của niềm hy vọng, lòng tin tưởng vững chắc và nỗi mong ngóng.

“Ôi Chúa ơi… Ôi Chúa ơi,” Gertrude Oliver rên lên, đi đi lại lại quanh phòng, vặn xoắn hai bàn tay. “Ôi… Chúa ơi!”

Chẳng có gì khác… chẳng có lời nào khác… chẳng có gì ngoài cái lời khẩn cầu từ xa xưa… tiếng kêu ngàn đời chất chứa sự cầu khẩn và nỗi đau thương tột độ, cất lên từ trái tim nhân loại đã mất hết mọi điểm nương tựa nơi trần thế.

“Chúa chết rồi ạ?” một giọng nói non nớt vang lên từ ngưỡng cửa phòng khách, khiến mọi người giật nẩy mình. Jims đang đứng đó, mặt đỏ bừng vì vừa ngủ dậy, đôi mắt nâu to tràn ngập nỗi sợ hãi. “Ôi, Willa… ôi, Willa ơi, Chúa chết rồi ạ?”

Cô Oliver không kêu mà cũng chẳng đi đi lại lại nữa, chỉ chằm chằm nhìn Jims - lúc này mắt đã bắt đầu loang loáng những giọt nước mắt hoảng sợ. Rilla chạy vội tới an ủi thằng bé, trong lúc bà Susan bật dậy khỏi cái ghế bà vừa ngồi phịch xuống ban nãy.

“Không,” bà mạnh mẽ nói, đột nhiên lấy lại được tính cách thật của mình. “Không, Chúa không chết… LloydGeorge cũng không. Chúng ta đang quên mất điều đó đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ. Đừng khóc, bé Kitchener ơi. Cho dù mọi chuyện có tệ đến như thế chăng nữa, thì dù sao nó cũng chưa đến mức tồi tệ nhất. Phòng tuyến quân Anh có thể đã bị phá vỡ thật, nhưng hải quân Anh thì không đâu. Chúng ta hãy cứ tin điều đó. Tôi sẽ xốc lại tinh thần và bày mấy món đơn giản lên, vì chúng ta phải khỏe mạnh mới được.”

Mọi người giả vờ ăn “mấy món đơn giản” của bà Susan, nhưng cũng chỉ là giả vờ mà thôi. Chẳng ai ở nhà Bên Ánh Lửa quên được cái buổi chiều đen tối đó. Gertrude Oliver đi đi lại lại trong phòng, tất cả họ đều đi đi lại lại trong phòng, chỉ trừ bà Susan, lúc này đã thoát khỏi cú sốc chiến tranh u ám.

“Cô bác sĩ thân yêu ơi, cuối cùng thì tôi cũng phải đan lát vào Chủ nhật. Trước đây tôi chẳng bao giờ ngờ được mình sẽ làm điều này, bởi vì, có thể nói là, tôi vẫn cho rằng làm thế là vi phạm điều răn thứ ba. Nhưng cho dù có phải vậy hay không thì hôm nay tôi vẫn phải đan, nếu không tôi sẽ phát điên mất.”

“Nếu cô có thể đan được thì cứ đan đi, cô Susan ạ,” cô bác sĩ Blythe bồn chồn nói. “Nếu cháu mà đan được thì cháu cũng sẽ đan… nhưng cháu không thể.. cháu không thể.”

“Giá chúng ta có thêm thông tin chi tiết hơn,” Rilla rên lên. “Có lẽ sẽ có gì đó cổ vũ tinh thần chúng ta… chỉ cần chúng ta biết được đầy đủ thông tin.”

“Chúng ta biết rằng quân Đức đang nã pháo vào Paris,” cô Oliver cay đắng nói. “Như thế tức là, ắt hẳn chúng đã phải nghiền nát khắp nơi để tiến lên phía trước và đang ở ngay cổng rồi. Không đâu, chúng ta đã thua rồi… chúng ta hãy đối mặt với thực tế đó, y như những dân tộc khác trong quá khứ đã từng phải đối mặt với nó. Những quốc gia khác, vốn có chính nghĩa, đã dâng hiến những người con ưu tú nhất, dũng cảm nhất của mình… nhưng dẫu có như thế, vẫn bị đánh bại.”

“Em sẽ không khuất phục như thế đâu,” Rilla kêu lên, khuôn mặt tái nhợt bỗng đỏ bừng. “Em sẽ không tuyệt vọng. Cho dù quân Đức có giày xéo khắp nước Pháp thì chúng ta cũng sẽ không bị chinh phục. Em lấy làm xấu hổ vì quãng thời gian tuyệt vọng này. Cô sẽ không nhìn thấy em suy sụp như thế một lần nào nữa đâu, em sẽ lập tức gọi điện tới thị trấn và hỏi cho rõ ngọn ngành.”

Nhưng họ không nối máy được với thị trấn. Tổng Bài liên lạc đường dài đã bị nhấn chìm dưới vô vàn cuộc gọi tương tự từ khắp mọi miền của đất nước đang trong cơn quẫn trí. Rilla cuối cùng đành từ bỏ và len lén đi tới Thung Lũng Cầu Vồng. Cô quỳ trên bãi cỏ xám úa tàn trong góc nhỏ khuất nẻo giữa Thung Lũng Cầu Vồng - nơi cô và Walter từng tâm sự với nhau lần cuối, cúi đầu xuống tựa vào thân xác rêu phong của một cái cây đổ. Mặt trời xé toạc những đám mây đen và trút xuống thung lũng một cơn mưa ánh sáng rực rỡ màu vàng nhạt. Mấy quả chuông treo trên hai Cây Tình Nhân chập chờn sáng lên lấp lánh đầy tinh nghịch trong cơn gió mạnh tháng Ba.

“Ôi, lạy Chúa, xin hãy trao cho con sức mạnh,” Rilla thì thầm. “Chỉ cần sức mạnh thôi… và lòng dũng cảm.” Rồi, như một đứa trẻ, cô vỗ hai bàn tay vào nhau rồi nói, đơn giản chẳng khác gì cung cách của Jims, “Ngày mai, xin hãy mang đến cho chúng con những tin tức lạc quan hơn.”

Cô quỳ ở đó một lúc lâu, và đến khi quay trở lại Bên Ánh Lửa, cô đã lấy lại được sự bình tĩnh và thái độ cương quyết. Bác sĩ đã về nhà, mệt mỏi nhưng phấn khởi, nhóc Douglas Haig Marwood đã an toàn chào đời kịp lúc. Gertrude vẫn bồn chồn đi đi lại lại, nhưng cô bác sĩ Blythe và bà Susan đã hồi lại sau cú sốc và bà Susan đã kịp vạch ra một tuyến phòng ngự mới cho các bến cảng.

“Lúc ở nhà Marwood, cháu có nghe nói phòng tuyến đã bị phá vỡ rồi,” bác sĩ nói, “nhưng cái chuyện quân Đức đang nã pháo vào Paris này có vẻ khá khó tin. Thậm chí, kể cả khi phá vỡ được phòng tuyến thì chúng vẫn cách Paris tối thiểu năm mươi dặm và trong một thời gian ngắn ngủi như thế, làm sao chúng có thể chuyển pháo đến gần đủ để nã đạn vào Paris được? Từ đó suy ra, các cô gái ơi, chẳng thể tin tưởng cái phần tin tức đó được.”

Cách nhìn nhận vấn đề của bác sĩ đã khích lệ tinh thần mọi người lên đôi chút và giúp họ trụ được gần hết buổi tối. Và đến chín giờ tối, cuối cùng thì họ cũng nhận được một cuộc gọi đường dài báo tin, giúp họ trụ được qua đêm.

“Phòng tuyến chỉ bị phá vỡ ở một điểm thôi, trước St. Quentin,” bác sĩ nói ngay khi vừa dập máy, “và quân đội Anh đã rút lui trong trật tự. Thế cũng không đến nỗi tệ lắm. Về phần những khẩu pháo đang nã đạn vào Paris, chúng được bắn ra cách đó bảy mươi dặm… từ một khẩu pháo bắn tầm xa đáng ngạc nhiên nào đó đã được quân Đức phát minh và sử dụng trong trận tiến công mở màn. Xét đến thời điểm này, đó là toàn bộ tin tức thu được, và bác sĩ Holland nói tin này rất đáng tin.”

“Nếu vào ngày hôm qua thì đây thế nào cũng sẽ là tin rất khủng khiếp,” Gertrude nói. “Nhưng nếu so sánh với những gì chúng ta nghe được sáng nay thì đây gần như có thể được xem là tin tốt. Dẫu vậy,” cô nói thêm, cố gắng mỉm cười, “e là tối nay cháu sẽ ngủ không được ngon cho lắm.”

“Dù sao đi nữa, vẫn còn có cái để ta lấy làm may, cô Oliver thân mến ạ,” bà Susan nói, “và đó chính là hôm nay bà Sophia đã không ghé qua. Sau mọi chuyện, nếu phải gặp thêm bà ta nữa thì tôi thật sự không thể chịu đựng nổi.”

29. “Bị thương và mất tích”

“Tơi tả nhưng không sụp đổ” là tiêu đề báo ra ngày thứ Hai, và bà Susan nhắc lại câu đó với bản thân hết lần này đến lần khác trong lúc làm việc. Lỗ hổng do thảm họa St. Quentin gây ra đã được trám lại kịp thời, những phòng tuyến của quân Đồng minh vẫn không ngừng bị đẩy lui khỏi vùng lãnh thổ họ từng giành được năm 1917 bằng sinh mạng của nửa triệu người. Vào thứ Tư, tiêu đề là “Anh và Pháp đã chặn đứng quân Đức”; nhưng dẫu vậy, cuộc rút quân vẫn tiếp diễn. Lùi lại… và lùi lại… và lùi lại! Chuyện này sẽ kết thúc ở đâu đây? Phòng tuyến liệu có bị phá vỡ lần nữa hay không… và lần này sẽ vô cùng thảm khốc?

Thứ Bảy, tiêu đề báo là “Ngay cả Berlin cũng phải thừa nhận cuộc tấn công đã bị ngăn chặn”, và lần đầu tiên trong suốt cái tuần khủng khiếp đó, cư dân của mái nhà Bên Ánh Lửa mới dám thở phào.

“Chậc, chúng ta đã trải qua một tuần rồi… giờ là một tuần tiếp theo nữa,” bà Susan nói giọng chắc chắn.

“Cô có cảm giác mình chẳng khác gì một tên tù trên phản tra tấn đương lúc những kẻ hành hình ngừng tay,” cô Oliver nói với Rilla trên đường hai cô trò tới nhà thờ vào sáng Phục sinh. “Nhưng cô không được đưa ra khỏi cái phản đó. Sự tra tấn có thể bắt đầu lại vào bất cứ lúc nào.”

“Chủ nhật vừa rồi, em đã hoài nghi Chúa,” Rilla nói, “nhưng hôm nay em không còn nghi ngờ Người nữa. Quỷ sứ không thể giành chiến thắng. Linh hồn ủng hộ chúng ta và chắc chắn nó tồn tại lâu hơn thể xác.”

Tuy nhiên, niềm tin của cô thường xuyên gặp thử thách trong suốt mùa xuân tối tăm nối sau đó. Armageddon, đúng như họ đã hy vọng, không phải chuyện chỉ vài ngày là xong. Nó kéo dài thành nhiều tuần, nhiều tháng. Hết lần này đến lần khác,Hindenburg giáng những đòn tấn công đột ngột, tàn bạo, khuấy lên nỗi hoảng sợ, tuy nhiên không gặt hái được mấy thành công. Hết lần này đến lần khác, các nhà phê bình quân sự tuyên bố tình hình đang lâm vào cảnh hiểm nghèo tột độ. Hết lần này đến lần khác, bà Sophia đồng ý với các nhà phê bình quân sự.

“Nếu quân Đồng minh lùi thêm ba dặm nữa thì ta thua trong cuộc chiến này rồi,” bà ta than vãn.

“Hải quân Anh có thả neo ở ba dặm ấy không?” bà Susan hỏi giọng khiển trách.

“Theo ý tôi, chẳng bao lâu nữa quân Đức sẽ có mặt Paris thôi và hơn thế nữa, bà Susan Baker ạ, chúng sẽ có mặt ở Canada đấy.”

“Ở vùng đất này của Canada thì không có chuyện đấy đâu. Bọn Đức sẽ không bao giờ đặt chân được lên đảo Hoàng Tử Edward chừng nào tôi còn đủ sức cầm chĩa,” bà Susan tuyên bố, cảm thấy và đồng thời toát lên dáng vẻ bà có đủ khả năng đơn thương độc mã đánh tan tác toàn bộ quân Đức. “Không đâu, Sophia Crawford lạ, để tôi nói cho bà nghe một sự thật đơn giản, ấy là tôi đã phát ốm lên và chán ngấy những lời tiên đoán u ám của bà rồi. Tôi không phủ nhận rằng đã có một vài sai lầm. Quân Đức đáng lẽ ra sẽ không bao giờ lấy lại được Passchendaele nếu như quân Canada được để ở lại đó; và quả là dở khi lại đi tin tưởng người Bồ Đào Nha trận sông Lys đó. Nhưng đó không phải lý do để bà hay bất kỳ ai khác đi khắp nơi tuyên bố thua cuộc. Tôi không muốn tranh cãi với bà, nhất là vào thời điểm như thế này, nhưng chúng ta phải giữ vững nhuệ khí, và tôi sẽ trình bày rõ ràng thẳng thắn ý kiến của mình, và nói cho bà biết rằng nếu không thể bỏ được cái kiểu bi ai sầu thảm đó thì tốt hơn hết bà ở yên trong nhà đi chứ đừng có gặp gỡ ai.”

Bà Sophia đùng đùng phẫn nộ bỏ về nhà để tiêu hóa sự sỉ nhục này và không xuất hiện lại trong căn bếp của bà Susan suốt nhiều tuần sau đó. Có lẽ như thế cũng tốt, vì đó là những tuần thật khó khăn, khi quân Đức không ngừng tiến công, lúc ở đây, khi ở kia, và dường như mỗi đòn tấn công lại đánh bại một cứ điểm sống còn. Rồi một ngày đầu tháng Năm, gió và ánh mặt trời nô đùa rộn rã trong Thung Lũng Cầu Vồng, khoảnh rừng phong đã ngả sang sắc màu vừa xanh lục vừa vàng ruộm, còn bến cảng tắm trong một màu xanh ngăn ngắt, biển gợn lăn tăn xô những con sóng bạc đầu, họ nhận được tin tức về Jem.

Một cuộc đột kích chiến hào đã diễn ra trên trận địa Canada - một cuộc đột kích chiến hào không mấy quan trọng nên chẳng bao giờ được nhắc đến trên báo chí; và khi cuộc đột kích kết thúc, trung úy James Blythe, theo báo cáo, “đã bị thương và mất tích”.

“Em nghĩ tin này thậm chí còn tệ hơn cả tin tức rằng chắc anh ấy đã hy sinh,” Rilla tối đó rên lên qua hai phiến môi trắng bệch.

“Không đâu… không đâu, ‘mất tích’ thì vẫn còn để lại một hy vọng mỏng manh, Rilla ạ,” Gertrude Oliver cố gắng thuyết phục.

“Đúng vậy… niềm hy vọng thống khổ, giày vò giữ cho ta tránh khỏi việc đành lòng chấp nhận điều tồi tệ nhất,” Rilla nói. “Ôi, cô Oliver vi… lẽ nào chúng ta sẽ phải trải qua hàng bao nhiêu tuần bao nhiêu tháng… không biết liệu Jem còn sống hay đã chết? Có lẽ chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết. Em… em không thể chịu đựng được… em không thể. Walter… và giờ là Jem. Chuyện này sẽ khiến mẹ chết mất… cứ nhìn mặt mẹ mà xem, cô Oliver ơi, rồi cô sẽ thấy ngay điều đó. Còn Faith nữa… tội nghiệp Faith… chị ấy làm sao có thể chống chịu được đây?”

Gertrude run rẩy vì đau khổ. Nhưng cô vẫn dịu giọng nói, “Không đâu, chuyện này sẽ không giết chết mẹ em đâu. Cô ấy kiên cường hơn thế nhiều. Hơn nữa, cô ấy nhất quyết không tin là Jem đã chết, cô ấy sẽ bám chặt lấy hy vọng và tất cả chúng ta cũng phải làm thế. Faith cũng sẽ làm như thế, em có thể tin chắc chắn như vậy.”

“Em không thể,” Rilla nức nở. “Jem đã bị thương… anh ấy còn có cơ hội gì được chứ? Thậm chí nếu quân Đức tìm thấy anh ấy… chúng ta biết thừa bọn chúng đối xử như thế nào với các tù nhân bị thương đấy. Giá như em có thể hy vọng, cô Oliver ơi… thì chắc nó sẽ giúp được phần nào. Nhưng hy vọng dường như đã chết trong em rồi. Em chẳng thể hy vọng nếu không có lý do nào đó để mà bám vào… mà làm gì có lý do gì cơ chứ.”

Khi cô Oliver đã về phòng riêng còn Rilla đang nằm trên giường dưới ánh trăng sáng, tuyệt vọng cầu nguyện mình có thể mạnh mẽ hơn một chút, thì bà Susan rón rén bước vào trong phòng như một cái bóng gầy gò và ngồi xuống cạnh cô.

“Rilla, cưng ơi, đừng lo. Bé Jem không chết đâu.”

“Ôi, làm sao bà có thể tin vào điều đó vậy, bà Susan ơi?” “Bởi vì bà biết thế. Nghe bà nói này. Sáng nay, khi nhận được tin, bà lập tức nghĩ ngay đến Thứ Hai. Và tối nay, ngay khi đã rửa sạch sẽ các đĩa thức ăn cùng đồ làm bánh mì, bà đã xuống nhà ga. Thứ Hai ở đó, đang đợi tàu, vẫn kiên nhẫn như thường lệ. Này, Rilla yêu quý ơi, cuộc đột kích chiến hào ấy đã xảy ra từ bốn ngày trước… vào thứ Hai vừa rồi… và bà hỏi ông coi ga, ‘Cảm phiền ông cho tôi hỏi, tối thứ Hai vừa rồi, con chó kia có tru lên hay có gây ra bất kỳ vụ lộn xộn nào không?’ Ông ấy nghĩ một hồi rồi bảo, ‘Không đâu, nó không làm gì cả.’ ‘Ông có chắc chắn không? Điều đó quan trọng hơn ông tưởng nhiều lắm đấy!’ bà nói. ‘Chắc như đinh đóng cột ấy chứ,’ ông ấy trả lời. ‘Hôm thứ Hai vừa rồi, tôi thức trắng đêm vì con ngựa cái của tôi bị ốm, và tôi chẳng nghe thấy con chó ấy phát ra bất kỳ âm thanh gì hết. Nếu có thì thể nào tôi cũng nghe thấy, vì cửa chuồng ngựa mở toang suốt cả đêm còn chuồng của con chó thì nằm ở ngay đối diện!’ Này, Rilla yêu quý ơi, người đàn ông đó nói chính xác như thế đấy. Và cháu biết rõ con chó nhỏ đáng thương đó đã tru suốt cả đêm sau trận Courcelette đấy còn gì. Mà ấy là nó không yêu quý Walter nhiều như yêu quý Jem đâu nhé. Nếu nó đã khóc than cho Walter như thế thì cháu nghĩ mà xem, chẳng lẽ nó lại ngủ say sưa trong chuồng cả đêm được sau khi Jem đã bị giết chết hay sao? Không đâu, Rilla yêu quý ơi, Jem không chết đâu, và cháu có thể tin chắc như thế. Nếu thằng bé mà chết thì Thứ Hai đã biết rồi, y như lần trước nó đã từng biết đấy, và nó sẽ không còn đợi tàu nữa đâu.”

Điều đó thật lố bịch… phi lý… và không phù hợp chút nào. Nhưng dẫu có thế, Rilla vẫn tin; và cô bác sĩ Blythe tin; và bác sĩ, dù mỉm cười nhợt nhạt vờ như chế giễu, cũng cảm thấy một niềm tin tưởng kỳ dị đã thế chỗ cho nỗi tuyệt vọng ban đầu; và cho dù có ngốc nghếch có buồn cười hay không, thì tất cả bọn họ vẫn xốc dậy tinh thần, gom hết can đảm để tiếp tục tiến về phía trước, chỉ bởi vì một chú chó nhỏ trung thành ở nhà ga Glen vẫn đang dành trọn niềm tin tưởng bất di bất dịch để trông ngóng cậu chủ của mình trở về nhà.

30. Thủy triều đổi hướng

Mùa xuân đó, bà Susan vô cùng sầu muộn khi chứng kiến bãi cỏ lâu năm xinh đẹp của nhà Bên Ánh Lửa bị xới lên để trồng khoai tây. Tuy nhiên, bà không hề phản đối, thậm chí kể cả khi thảm mẫu đơn yêu dấu của bà phải hy sinh. Nhưng khi Chính phủ thông qua đạo luật Tiết kiệm Ánh sáng Ban ngày thì bà Susan đã bị chọc cho phát hỏa. Ngoài Chính phủ Liên hiệp thì vẫn còn một Quyền năng Tối Thượng vẫn được bà nguyện ý trung thành.

“Cậu có cho rằng người ta có quyền can thiệp vào những sự sắp đặt của Đấng Tối Cao không?” bà phẫn nộ hỏi bác sĩ. Bác sĩ, tương đối hờ hững, đáp lại rằng ta buộc phải tuân theo điều luật, cho nên các đồng hồ ở nhà Bên Ánh Lửa đều phải chỉnh thời gian nhanh lên. Nhưng bác sĩ không can thiệp được vào chiếc đồng hồ báo thức nhỏ của bà Susan.

“Tôi đã mua nó bằng tiền riêng, cô bác sĩ thân yêu ạ,” bà nói kiên quyết, “và nó sẽ chạy theo giờ của Chúa chứ không phải theo giờ của Borden.”

Bà Susan thức dậy và đi ngủ theo “giờ của Chúa”, và điều chỉnh các sinh hoạt cá nhân theo giờ giấc đó. Mặc dù phản đối, bà vẫn chuẩn bị các bữa ăn theo giờ Borden và đành phải đi nhà thờ theo cách tính giờ đó - một sự xúc phạm ghê gớm đối với bà. Nhưng bà vẫn cầu nguyện theo cách tính giờ của mình, cho gà ăn theo cách tính giờ của mình; vậy nên mỗi khi nhìn bác sĩ, đôi mắt bà luôn ngấm ngầm ánh lên vẻ đắc thắng. Ít nhất thì bà cũng đã thắng được bác sĩ ở các khoản đó. “Ria Mọc Trên Trăng cực kỳ hài lòng với vụ tiết kiệm ánh sáng ban ngày này đấy,” bà nói với bác sĩ vào một tối nọ. “Tất nhiên, ông ta bắt buộc phải như thế rồi, vì theo tôi hiểu, chính người Đức đã phát minh ra nó mà. Nghe nói dạo gần đây, ông ta suýt nữa đã mất sạch sành sanh vụ lúa mì đấy. Tuần vừa rồi, một hôm, đàn bò nhà Warren Mead đã xông vào cánh đồng - chính là vào cái ngày quân Đức chiếm được Chemang-de-dam ấy, chẳng biết có phải số trời run rủi hay không nữa - và đến khi bà vợ Dick Clow tình cờ nhìn thấy từ cửa sổ áp mái nhà bà ta thì chúng đã tàn phá một trận ra trò rồi. Thoạt đầu, bà ta không định báo cho lão Pryor biết. Bà ta kể với tôi là bà ta chỉ thấy thật hả hê khi được chứng kiến cảnh đám bò đó đánh chén lúa mì nhà ông ta. Bà ta cảm thấy ông ta bị thế là đáng đời lắm. Nhưng ngay lập tức bà ta nhớ ra rằng vụ thu hoạch lúa mì là một vấn đề vô cùng quan trọng và rằng chuyện 'tiết kiệm và phụng sự', cho dù nó có bất cứ ý nghĩa gì đi chăng nữa, thì cũng còn đồng nghĩa với việc cái lũ bò kia phải bị đuổi cho tan tác hết. Vậy nên bà ta bèn xuống dưới nhà gọi điện cho lão Ria thông báo tình hình. Để đền đáp cho hành động đó, ông ta chẳng kiêng nể gì mà nói với bà ta một điều rất khó nghe. Bà ta không sẵn lòng tuyên bố đó đích thực là câu tục tĩu, vì qua điện thoại thì ta không thể đoan chắc được mình vừa nghe thấy gì, nhưng bà ta có ý kiến riêng của mình và tôi cũng vậy, nhưng tôi sẽ không trình bày nó ra đâu vì ông Meredith đang đến đây rồi, mà lão kia lại là thành viên ban trưởng lão của ông ấy, vậy nên chúng ta phải thận trọng mới được.”

“Các cháu đang tìm ngôi sao mới đấy à?” ông Meredith hỏi, nhập hội với cô Oliver và Rilla, lúc này đường đứng giữa đám khoai tây trổ hoa nhìn chằm chằm lên trời. “Vâng ạ… chúng cháu đã tìm thấy nó rồi… kia kìa, nó ở ngay phía bên trên ngọn cây thông cổ thụ cao nhất ấy ạ.”

“Thật tuyệt vời khi nhìn vào một thứ đã xảy ra từ ba nghìn năm trước, đúng không ạ?” Rilla hỏi. “Theo ý kiến của các nhà thiên văn học thì đó chính là thời điểm diễn ra vụ va chạm dẫn đến sự hình thành ngôi sao mới này. Nó khiến cháu có cảm giác mình tầm thường kinh khủng,” cô thầm thì nói thêm.

“Ngay cả trong trường hợp này thì cũng không thể coi nhẹ cái thực tế rằng quân Đức lại một lần nữa chỉ cách Paris có một bước nhảy, để mà dồn sự chú ý lên cái rất có thể chỉ là luật xa gần trong hệ sao mà thôi,” Gertrude bồn chồn nói.

“Tôi nghĩ tôi chỉ mong sao mình đã trở thành một nhà thiên văn học,” ông Meredith mơ màng nói, nhìn chăm chăm lên ngôi sao.

“Việc đó ắt hẳn sẽ mang đến một niềm vui thích thật khác biệt,” cô Oliver tán thành, “một niềm vui thích thoát trần, xét trên nhiều phương diện. Cháu rất muốn được làm bạn với một vài nhà thiên văn học.”

“Cứ thử tưởng tượng đến cảnh buôn chuyện về những vì sao xem,” Rilla bật cười.

“Không biết liệu các nhà thiên văn học có quan tâm sâu sắc đến các vấn đề trần tục không nhỉ?” bác sĩ nói. “Có lẽ các sinh viên nghiên cứu về những kênh đào trên sao Hỏa sẽ không quá nhạy cảm với tầm quan trọng của việc được mất vài mét chiến hào trên mặt trận phía Tây.”

“Tôi đọc được ở đâu đó,” ông Meredith nói, “rằng Ernest Renan đã viết một trong các cuốn sách của mình trong suốt thời gian Paris bị vây hãm năm 1870 và vô cùng tận hưởng quá trình sáng tác cuốn sách đó. Tôi đồ rằng người ta có thể gọi ông ấy là một triết gia.”

“Cháu cũng đọc được rằng,” cô Oliver nói, “trước khi qua đời không lâu, ông ấy đã nói nuối tiếc duy nhất của ông ấy khi lìa đời chính là phải chết trước khi được chứng kiến hoàng đế Đức, chàng thanh niên cực kỳ thú vị ấy sẽ làm được những gì trong đời. Hôm nay, nếu Ernest Renan mà đội mồ sống dậy và nhìn thấy chàng thanh niên thú vị ấy đã làm gì với nước Pháp yêu dấu của ông ấy, chứ chưa cần nói đến việc làm gì với toàn thế giới, thì chẳng biết liệu ông ấy có còn giữ được tâm trạng hờ hững tuyệt đối như hồi 1870 hay không.”

“Không biết tối nay anh Jem đang ở đâu,” Rilla nghĩ, đột nhiên một nỗi nhớ nhung thắt ruột cuộn lên trong lòng.

Đã hơn một tháng trôi qua kể từ khi họ nhận được tin tức về Jem. Bất chấp mọi nỗ lực, vẫn không ai phát hiện được gì liên quan đến anh. Họ nhận được đôi ba bức thư anh viết trước cuộc đột kích chiến hào, và kể từ đó trở đi, chỉ có sự im lặng trường kỳ. Giờ quân Đức đã lại đang ở Marne, càng lúc càng dồn quân đến gần Paris hơn; rồi thì tin đồn nổi lên, cho rằng quân Áo sắp tổ chức một cuộc tấn công nữa vào phòng tuyến Piave. Rilla quay mặt đi không nhìn ngôi sao mới nữa, tinh thần ủ rũ. Đây là một trong những thời điểm cô hoàn toàn đánh mất niềm hy vọng và sự kiên cường… khi dường như chẳng cách nào có thể tiếp tục kiên trì dẫu là thêm một ngày nữa. Giá như họ biết được Jem đã gặp chuyện gì… ta có thể đối mặt với bất kỳ điều gì ta đã biết rõ. Nhưng thật khó có thể giữ được nhuệ khí khi ta bị bủa vây trong nỗi sợ hãi, hoài nghi và hồi hộp. Chắc chắn, nếu Jem còn sống, họ đã phải nhận được tin tức gì đó. Anh hẳn đã hy sinh rồi. Chỉ có điều… họ sẽ không bao giờ biết… họ chẳng bao giờ có thể chắc chắn được; và Thứ Hai sẽ cứ đợi tàu cho đến khi chết vì tuổi già. Thứ Hai chỉ là một con chó nhỏ trung thành, đáng thương, bị bệnh thấp khớp, cũng mù mờ về số phận chủ nhân của nó chẳng kém gì họ cả.

Rilla đã có một “đêm trắng” và thao thức mãi cho tới tận khuya. Cô tỉnh giấc, thấy Gertrude Oliver đang ngồi bên cửa sổ phòng, vươn người ra ngoài trời để đón bình minh bạc đầy huyền bí. Khuôn mặt nhìn nghiêng lanh lợi, hấp dẫn của cô ấy, với mái tóc đen dày phía sau đầu, nổi bật lên trên nền trời phía Đông màu vàng nhạt. Rilla nhớ lại Jem vẫn thường ngưỡng mộ đường cong vầng trán và khuôn cằm của cô Oliver, và cô không khỏi rùng mình. Hết thảy những gì nhắc nhở cô nhớ đến Jem đang bắt đầu khơi dậy một nỗi đau vượt quá sức chịu đựng. Cái chết của Walter đã gây ra một vết thương khủng khiếp trong trái tim cô. Nhưng nó là một vết thương ngọt xớt và đã từ từ lành lại, như những vết thương kiểu ấy vẫn luôn thế, dẫu cho sẹo thì vẫn lưu dấu mãi mãi. Nhưng nỗi thống khổ do sự biến mất của Jem gây ra thì khác hẳn: nó mang trong mình một thứ độc dược khiến cho vết thương chẳng bao giờ lành lại được. Sự đan xen lúc hy vọng khi tuyệt vọng, nỗi trông ngóng bất tận hằng ngày dành cho một lá thư chưa bao giờ xuất hiện - và có lẽ sẽ chẳng bao giờ xuất hiện… những câu chuyện trên báo chí kể về sự ngược đãi tù nhân… nỗi băn khoăn thắt ruột về vết thương của Jem… tất cả đang càng lúc càng trở nên khó có thể chịu đựng nổi.

Gertrude Oliver quay đầu lại. Đôi mắt cô sáng rực lên kỳ dị.

“Rilla ơi, cô lại có một giấc mơ nữa.”

“Ôi, không… không,” Rilla kêu lên, co rúm người lại. Những giấc mơ của cô Oliver luôn báo trước bị kịch sắp xảy ra.

“Rilla ơi, nó là một giấc mơ lành. Nghe này… Cô đã mơ y như từng mơ hồi bốn năm trước, rằng cô đang đứng trên bậc thềm ngoài hiên nhìn xuống làng Glen. Và ngôi làng cũng vẫn chìm trong những con sóng táp lên chân cô. Nhưng khi cô nhìn xuống thì sóng bắt đầu rút… và nó rút đi nhanh chóng chẳng kém gì tốc độ dâng lên hồi bốn năm trước… cứ rút dần rút dần, ra tới vịnh; và làng Glen nằm trước mắt cô, xinh đẹp và xanh mướt một màu, một chiếc cầu vồng đang vắt ngang Thung Lũng Cầu Vồng - một chiếc cầu vồng rực rỡ đến độ khiến cô lóa mắt… và rồi cô tỉnh dậy. Rilla ơi… Rilla Blythe ơi… thủy triều đã đổi hướng rồi.”

“ước gì em có thể tin vào điều đó,” Rilla thở dài nói.

“Điềm báo của ta về nỗi sợ đã thành sự thật Thì hãy tin đi khi nó báo trước niềm vui,“

Gertrude trích dẫn câu thơ, có phần vui vẻ. “Để cô nói cho em nghe nhé, cô không hề hoài nghi chút nào đâu.”

Tuy nhiên, bất chấp chiến thắng oanh liệt của quân Ý tại Piave xảy ra vào mấy ngày sau đó, trong suốt cái tháng khó khăn tiếp theo, cô đã không ít lần cảm thấy hoài nghi; và đến giữa tháng Bảy, khi quân Đức vượt qua Marne, nỗi tuyệt vọng lại một lần nữa trỗi dậy khiến lòng chán nản. Tất cả mọi người đều cảm thấy chẳng ích gì nếu cứ hy vọng rằng phép mầu Marne lại xảy ra lần nữa.

Nhưng nó đã xảy ra thật: một lần nữa, như trong năm 1914, thủy triều đã đổi hướng ở Marne. Quân Pháp và Mỹ giáng những đòn sấm sét bất thình lình lên chỗ bị hở sườn của quân địch, và, với một tốc độ chớp nhoáng đến mức gần như không thể tưởng tượng nổi, toàn bộ chiều hướng của cuộc chiến tranh đã thay đổi.

“Quân Đồng minh đã giành được hai chiến thắng to lớn,” bác sĩ nói vào ngày hai mươi tháng Bảy.

“Đây chính là bắt đầu của sự kết thúc… em cảm thấy được điều đó… em cảm thấy được điều đó,” cô bác sĩ Blythe nói.

“Tạ ơn Chúa,” bà Susan nói, chắp hai bàn tay già nua run lẩy bẩy. Rồi bà nói thêm, giọng thì thầm, “Nhưng nó sẽ không đưa các chàng trai của chúng ta quay trở lại.”

Tuy nhiên, bà vẫn ra ngoài kéo cờ lên, lần đầu tiên kể từ cái mùa thu Jerusalem ấy. Khi lá cờ đón làn gió nhẹ hân hoan tung bay phía trên đầu, bà Susan bàn giơ tay lên chào nó, bắt chước hành động Shirley từng làm. “Tất cả chúng ta đều dâng hiến một cái gì đó để giữ cho người vẫn tung bay,” bà nói. “Bốn trăm nghìn chàng thanh niên của chúng ta đã vượt đại dương… năm mươi nghìn người trong số họ đã hy sinh. Nhưng… ngươi xứng đáng với điều đó!” Ngọn gió hất những lọn tóc hoa râm của bà lòa xòa trên khuôn mặt và cái tạp dề ca rô vốn che kín người bà từ đầu đến chân nhưng nay đã bị cắt ngắn cho tiết kiệm, trông không được nhã nhặn cho lắm, ấy vậy nhưng, chẳng hiểu sao, ngay tại thời điểm đó, bà Susan có vẻ thật oai nghiêm. Bà là một trong những người phụ nữ - dũng cảm, hiên ngang, nhẫn nại, anh hùng - đã biến chiến thắng trở thành điều khả dĩ. Trong bà, tất cả bọn họ đều nhận thấy rõ mồn một cái biểu tượng vẫn khiến cho những người thân yêu nhất của họ đấu tranh vì nó.

“Cô Susan ơi,” bác sĩ nói, khi bà Susan xoay người đi vào trong nhà, “từ đầu cho đến cuối chuyện này, cô vẫn luôn là người đáng tin cậy!”

← Đạo luật được áp dụng tại nhiều nước trong chiến tranh nhằm mục đích tiết kiệm nhiên liệu và được thực hiện ở Canada từ 14 tháng Tư năm 1918 đến 27 tháng Mười năm 1918. Theo đó, tất cả mọi người đồng loạt vặn đồng hồ nhanh lên một giờ để đi ngủ và thức dậy sớm hơn bình thường, tránh lãng phí ánh sáng ban ngày.

← Theo nội dung trên áp phích của cơ quan Quản lý Thực phẩm Mỹ được truyền bá năm 1917 để kêu gọi tích trữ thực phẩm, khuyến khích mọi người ăn ngũ cốc, cá, đậu… để tiết kiệm lúa mì, thịt gia súc, đường và chất béo phục vụ cho quân đội, phụng sự sự nghiệp giải phóng.

31. Bà Matilda Pitman

Khi đoàn tàu dừng lại ở đường tránh tàu nhỏ Millward, Rilla và Jims đang đứng ở thềm toa cuối đoàn tàu. Buổi chiều tối tháng Tám nóng bức và ngột ngạt, thành ra các toa tàu đông đúc đều khiến người ta khó mà thở nổi. Chẳng ai biết đích xác tại sao tàu lại dừng ở đường tránh tàu Millward. Chẳng nghe nói có ai lên hay xuống tàu tại điểm này. Trong vòng bốn dặm quanh đây, chỉ có duy nhất một ngôi nhà, và nó nằm lọt thỏm giữa cánh đồng việt quất cằn cỗi và đám vân sam còi cọc.

Rilla đang trên đường tới Charlottetown để ở lại qua đêm tại nhà một người bạn rồi ngày hôm sau đi mua sắm cho Hội Chữ Thập Đỏ; cô dẫn Jims đi theo, phần vì không muốn làm phiền bà Susan hay mẹ phải trông đứa trẻ, phần vì cô vẫn thầm khao khát được dành cho thằng bé nhiều thời gian hết mức có thể trước khi buộc phải từ bỏ nó vĩnh viễn. Cách đây không lâu, James Anderson đã viết thư cho cô; anh ta bị thương và đang ở trong bệnh viện; anh ta không thể trở lại tiền tuyến được nữa và ngay khi có điều kiện sẽ quay về quê nhà tìm Jims.

Vì chuyện này, Rilla nặng trĩu tâm tư, và cả lo lắng nữa. Cô yêu thương Jims hết mực và sẽ đau lòng tột độ nếu phải từ bỏ cậu, dù trong bất kỳ trường hợp nào đi nữa; nhưng nếu Jim Anderson là một người kiểu khác, có một mái ấm tử tế dành cho đứa bé, thì tình hình cũng không đến nỗi quá tệ. Nhưng nếu phải đem Jims cho một người cha vô trách nhiệm, vụng về, nay đây mai đó, thì dẫu cho anh ta có tử tế tốt bụng như thế nào đi chăng nữa - và cô biết Jim Anderson đúng là người tương đối tử tế tốt bụng - thì Rilla vẫn thấy đó là một viễn cảnh đau lòng. Thậm chí không mấy khả năng Anderson sẽ lưu lại ở làng Glen; anh ta giờ chẳng còn gì ràng buộc ở đây: thậm chí có thể anh ta sẽ quay lại Anh. Rất có khả năng cô sẽ không bao giờ còn gặp lại chú bé Jims yêu dấu, vui tươi đã được nuôi dạy tận tình chu đáo được nữa. Cuộc đời cậu rồi sẽ ra sao đây khi ở cùng một người cha như thế? Rilla những mong có thể cầu xin Jim Anderson cho phép thằng bé ở lại với cô, nhưng, từ bức thư của anh ta mà đoán, cô không mấy hy vọng anh ta sẽ thuận lòng.

“Chỉ cần anh ta ở lại Glen cho mình có thể để mắt đến Jims và thỉnh thoảng được trông nom nó, vậy thì mình sẽ chẳng quá lo lắng làm gì,” cô nghĩ. “Nhưng mình tin chắc anh ta sẽ không ở đây… và Jims sẽ chẳng bao giờ có bất cứ cơ hội nào. Mà thằng bé mới sáng dạ làm sao chứ… và thằng bé có hoài bão, dù chẳng biết thằng bé lấy ở đâu ra… và nó không phải người lười biếng. Nhưng cha nó sẽ chẳng bao giờ có lấy một xu dính túi để cho thằng bé được học hành hay khởi nghiệp. Jims, đứa trẻ thời chiến bé bỏng của tôi ơi, rồi cháu sẽ trở thành con người như thế nào đây?”

Jims đang chẳng mảy may băn khoăn đến chuyện rồi nó sẽ trở thành con người như thế nào. Nó đang thích chí quan sát một con sóc chuột nhảy nhót tưng bừng trên mái nhà ga nhỏ. Khi đoàn tàu rời ga, Jims rút tay ra khỏi tay Rilla, hăm hở nhoài người về phía trước để nhìn chú sóc chuột lần cuối. Rilla đang chìm đắm trong nỗi âu lo không biết trong tương lai Jims sẽ trở thành người ra sao, thành ra cô nhãng đi mất, không để ý xem đang có chuyện gì xảy ra với cậu trong hiện tại. Chuyện đã xảy ra đó là Jims mất thăng bằng, ngã lộn đầu xuống thềm lên xuống tàu, lăn qua sân ga và ngã vào một lùm dương xỉ diều hâu ở phía bên kia.

Rilla ré lên, thất kinh hồn vía. Cô lao xuống bậc thềm lên xuống và nhảy ra khỏi tàu.

May thay, đoàn tàu vẫn đang chạy với tốc độ tương đối chậm; và cũng may thay, Rilla vẫn đủ tỉnh táo để nhảy tránh khỏi đường đi của nó, tuy nhiên, cô vẫn bị ngã và lăn lông lốc xuống bờ đường tàu, rơi vào trong một cái rãnh mọc đầy hoa hoàng anh và cỏ cháy.

Không ai nhìn thấy chuyện vừa xảy ra và đoàn tàu nhanh chóng rẽ vào một khúc quanh trên cánh đồng hoang. Rilla kéo người ngồi dậy, đầu choáng váng nhưng không bị thương gì, lồm cồm bò ra khỏi cái rãnh và chạy như điện qua sân ga, nơm nớp lo sợ sẽ tìm thấy Jims đã chết hoặc thương tích đầy mình. Nhưng, ngoài mấy vết bầm tím và sợ đến mất mật thì Jims gần như không bị sao hết. Cậu sợ chết khiếp đến nỗi thậm chí còn chẳng khóc được, nhưng Rilla, khi phát hiện ra thằng bé vẫn bình an vô sự thì òa khóc nức nở không thể kiềm chế được.

“Đoàn tàu già đáng ghét,” Jims nhận xét vẻ ghét bỏ. “Và Chúa già đáng ghét,” cậu nói thêm, cau có quắc mắt nhìn trời.

Rilla bật cười giữa cơn nức nở, tạo thành một trạng thái rất giống với cái sẽ được bố cô gọi là cơn kích động. Nhưng cô đã lấy lại được bình tĩnh trước khi cơn kích động kịp giành quyền chủ động.

“Rilla Blythe, tôi thật xấu hổ vì cô. Lập tức xốc lại tinh thần đi. Jims ơi, cháu không nên nói bất cứ điều gì tương tự thế.”

Chúa đã ném cháu ra khỏi tàu mà,” Jims bướng bỉnh tuyên bố. “Ai đó đã ném cháu; cô không ném cháu; vậy nên chính là Chúa rồi.”

“Không đâu, không phải thế đâu. Cháu ngã vì cháu thả tay cô ra và nhoài người quá xa về phía trước. Cô đã bảo cháu đừng làm thế rồi mà. Vậy nên đó là lỗi của cháu.”

Jims có vẻ đang cân nhắc xem cô có nói nghiêm túc hay không, rồi thằng bé lại ngước mắt lên trời.

“Vậy thì, cháu xin lỗi Chúa ạ,” thằng bé vui vẻ nói.

Rilla cũng quét mắt nhìn trời; cô không thích bầu trời trông như hiện tại, một đám mây dông nặng nề đang tụ lại phía Tây Bắc. Biết làm gì bây giờ được đây? Tối nay không có chuyến tàu nào nữa, vì chuyến tàu đặc biệt lúc chín giờ chỉ chạy vào các ngày thứ Bảy. Liệu hai cô cháu có kịp đến được nhà Hannah Brewster cách đây hai dặm trước khi bão nổi lên không nhỉ? Rilla nghĩ nếu chỉ có mình cô thì rất đơn giản, nhưng có thêm Jims đi cùng thì lại là chuyện khác. Đôi chân bé bỏng của nó có chịu được không?

“Bọn mình phải thử thôi,” Rilla tuyệt vọng nói. “Hai cô cháu mình có thể ở lại ga cho tới khi bão tan; nhưng có thể sẽ mưa suốt đêm và dù sao đi nữa trời cũng sẽ tối đen như mực. Nếu cô cháu mình đến được nhà Hannah thì chị ấy sẽ giữ bọn mình ở lại qua đêm.”

Hannah Brewster, trước khi lấy chồng là Hannah Crawford, từng sống ở làng Glen và đi học cùng với Rilla. Trước đây, họ vốn chơi khá thân với nhau, dù Hannah lớn hơn Rilla ba tuổi. Cô lấy chồng rất sớm và đã chuyển đến Millward sống. Do công việc vất vả, bộn bề chuyện con cái lại thêm một ông chồng vô tích sự, cuộc sống của cô chẳng thoải mái gì cho cam, và Hannah hiếm khi quay về thăm lại chốn xưa. Rilla từng đến thăm một lần sau khi Hannah lấy chồng ít lâu, nhưng nhiều năm nay chưa gặp lại cô ấy hoặc thậm chí nghe tin về cô ấy thêm lần nào nữa; tuy nhiên, cô biết cho dù cô gái Hannah hào phóng, tốt bụng, khuôn mặt hồng hào ấy có sống trong bất cứ ngôi nhà nào đi chăng nữa thì ngôi nhà ấy cũng sẽ mở rộng cửa đón chào cô cùng Jims và cho hai cô cháu một nơi trú ngụ.

Hai cô cháu dễ dàng vượt qua dặm đường đầu tiên, nhưng đến dặm thứ hai thì chuyến đi trở nên vất vả hơn nhiều. Con đường, vốn hiếm khi có người qua lại, vừa gồ ghề vừa nhiều vết lún sâu. Jims càng đi càng mệt, thành ra đến một phần tư dặm cuối cùng, Rilla phải bế thằng bé. Cô đến được nhà Brewster, gần như kiệt sức, và thở phào nhẹ nhõm thả Jims xuống trên lối đi bộ. Mây đen đã giăng kín bầu trời, những hạt mưa nặng trĩu đầu tiên bắt đầu rơi, tiếng sấm ì ùng đang bắt đầu trở nên inh tai. Rồi cô phát hiện ra một chuyện không dễ chịu chút nào. Mọi tấm mành che trong nhà đều đã được kéo xuống cửa đều đã khóa. Hiển nhiên, gia đình Brewster đang vắng nhà. Rilla chạy tới kho cỏ nhỏ. Nó cũng đã bị khóa. Chẳng có chỗ trú ẩn nào khác. Ngôi nhà nhỏ sơn trắng trơ trụi thậm chí còn chẳng có hiên hay mái vòm.

Lúc này, trời đã nhá nhem tối và tình cảnh của cô có vẻ thật tuyệt vọng.

“Mình sẽ vào trong nhà, cho dù có phải phá vỡ một cái cửa sổ đi chăng nữa,” Rilla quả quyết nói. “Chị Hannah sẽ muốn mình làm như thế. Chị ấy sẽ không thể chấp nhận được nếu nghe tin mình đã đến nhà chị ấy để tìm nơi trú ngụ trong cơn dông nhưng lại không thể vào được trong nhà.”

May thay, cô không cần phải đi đến mức phá cửa vào nhà. Cửa sổ bếp dễ dàng bị đẩy lên. Rilla nhấc Jims lên nâng qua cửa rồi chính cô cũng bò vào trong phòng, đúng lúc cơn dông nổi lên dữ dội nhất.

“Ôi, nhìn những mẩu sấm kìa” Jims hớn hở kêu lên, trong lúc trận mưa rào rào ùa vào trong phòng theo chân họ. Rilla đóng sập cửa sổ lại và sau một hồi chật vật cũng tìm thấy một cái đèn rồi thắp nó lên. Hai cô cháu đang ở trong một phòng bếp nhỏ vô cùng ấm cúng. Một đầu căn bếp thông với một phòng khách gọn gàng bày đồ nội thất đẹp đẽ, còn ở đầu bên kia là một phòng trữ thực phẩm rõ ràng đang ê hề đồ ăn thức uống.

“Mình sẽ cứ tự nhiên như ở nhà thôi,” Rilla nói. “Mình biết Hannah sẽ muốn mình làm thế. Mình sẽ chuẩn bị một bữa ăn nhẹ cho Jims và mình, rồi đến lúc đó, nếu mưa vẫn chưa ngừng và vẫn chưa ai về nhà thì mình sẽ lên phòng dành cho khách ở trên tầng ngủ một giấc. Trong tình huống khẩn cấp thì chẳng cách gì có thể hành động lý trí được. Giá không phát ngốc khi nhìn thấy Jims ngã ra khỏi tàu thì mình đã chạy vào trong toa và kêu ai đó dừng tàu lại. Vậy thì mình đã không vướng vào tình cảnh dở hơi này. Nhưng vì đã vướng vào rồi nên mình sẽ chấp nhận khó khăn và cố gắng làm tốt hết mức vậy.”

“Ngôi nhà này,” cô nói thêm khi nhìn xung quanh, “được sửa sang lại đẹp đẽ hơn nhiều so với lần trước mình đến đây. Tất nhiên hồi đó Hannah và Ted mới bắt đầu coi sóc nhà cửa thôi. Nhưng chẳng hiểu sao mình cứ đinh ninh Ted không thuộc dạng dư dả cho lắm. Dựa vào việc họ có đủ khả năng kinh tế để trang bị nội thất như này thì chắc hẳn anh ấy phải làm ăn khấm khá hơn mình tưởng nhiều. Mình lấy làm mừng kinh khủng thay cho Hannah.”

Cơn dông đã tan, nhưng mưa vẫn tiếp tục rơi nặng hạt. Đến mười một giờ, Rilla rút ra kết luận rằng sẽ chẳng có ai về nhà cả. Jims đã ngủ thiếp đi trên sofa, cô bế thằng bé lên phòng dành cho khách, đặt nó nằm xuống giường. Rồi cô thay trang phục, mặc cái váy ngủ tìm thấy trong cái ngăn kéo tủ chỗ giá rửa mặt, rồi mắt nhắm mắt mở bò lên giường giữa đống chăn đệm thoang thoảng mùi hoa oải hương vô cùng dễ chịu. Cô mệt rã rời sau hành trình phiêu lưu và phải gắng sức quá nhiều, vậy nên cho dù tình huống hiện tại để lộ ra nhiều điểm khác thường thì cô vẫn không đủ khả năng giữ tỉnh táo được, vậy nên chỉ sau vài phút, cô đã chìm vào giấc ngủ say.

Rilla ngủ cho tới tận tám giờ sáng hôm sau và đến lúc ấy mới giật mình choàng tỉnh giấc. Ai đó đang nói bằng giọng cộc cằn, thô lỗ, “Này, hai đứa, dậy đi. Ta muốn biết chuyện này là sao đây.”

Rilla ngay lập tức tỉnh như sáo. Trước đây, chưa lần nào trong đời cô tỉnh ngủ một cách triệt để như thế. Ba người đang đứng trong phòng, một trong số đó là đàn ông, hoàn toàn xa lạ với cô. Người đàn ông dáng người cao lớn, để râu đen rậm rạp và vẻ mặt cau có giận dữ. Một người phụ nữ đứng bên cạnh ông ta - một người cao,gầy nhom, tóc đỏ rực và đội một cái mũ không cách gì miêu tả nổi. Bà ta có vẻ còn cau có và ngạc nhiên hơn cả người đàn ông, nếu như trên đời này vẫn còn có người có khả năng cau có và kinh ngạc hơn ông ta. Ở hậu cảnh là một người phụ nữ nữa - một bà già nhỏ thó ắt hẳn phải tám mươi tuổi là ít. Bất chấp vóc dáng nhỏ xíu của mình, bà vẫn cực kỳ nổi bật; bà mặc chiếc váy màu đen đơn điệu, tóc bạc trắng, mặt trắng bệch, đôi mắt đen như than rất sinh động và lanh lợi. Bà cũng có vẻ kinh ngạc không kém hai người kia, nhưng Rilla nhận thấy bà không hề tỏ ra cau có.

Rilla cũng nhận ra có chuyện gì đó không ổn - không ổn đến mức phát sợ. Rồi sau đó người đàn ông nói, giọng còn cục cằn hơn cả lúc nãy, “Nói đi xem nào. Hai đứa là ai và đang làm gì ở đây thế này?”

Rilla chống một bên cùi chỏ xuống để ngồi nhỏm dậy, cả ngoài mặt lẫn trong lòng đều thể hiện rõ sự ngơ ngẩn và hoang mang đến tuyệt vọng. Cô nghe thấy bà cụ da trắng tóc trắng, mắt đen váy đen ở hậu cảnh bật cười khúc khích một mình. “Bà ấy ắt hẳn phải là người thật rồi,” Rilla nghĩ. “Không thể nào có chuyện mình đang mơ thấy bà ấy được.” Cô hổn hển nói to thành tiếng, “Đây không phải nhà Theodore Brewster ạ?”

“Không” người đàn bà dáng cao nói, lần đầu tiên lên tiếng. “Đây là nhà của chúng ta. Chúng ta đã mua lại nó từ gia đình Brewster hồi mùa thu năm ngoái. Họ đã chuyển đến Greenvale rồi. Chúng ta là nhà Chapley.”

Rilla tội nghiệp ngã ngửa xuống gối, gần như mất hết tinh thần.

“Cháu xin lỗi,” cô nói. “Cháu… cháu… cứ tưởng vợ chồng anh chị Brewster sống ở đây. Chị Brewster là bạn cháu. Cháu là Rilla Blythe… Con gái bác sĩ Blythe sống ở làng Glen St. Mary. Cháu… cháu định đến thị trấn với… với… với… cậu nhóc này… và thằng bé đã ngã khỏi tàu… và cháu nhảy ra theo nó… và không ai biết chuyện đó hết. Cháu biết tối hôm qua cháu không thể về nhà được mà trời sắp nổi bão… vậy nên chúng cháu đến đây và khi không thấy có ai ở nhà… chúng cháu… chúng cháu… cứ thế vào trong nhà qua đường cửa sổ và… và… tự nhiên như ở nhà mình vậy.”

“Rõ là thế rồi,” người phụ nữ nói giọng châm chọc. “Chuyện nghe cứ như thật ấy,” người đàn ông nói.

“Chúng ta có phải vừa mới sinh ngày hôm qua đâu,” người phụ nữ bổ sung.

Bà Đen Lẫn Trắng không nói gì, nhưng khi hai người kia cất lên những lời lẽ đến là hay ho của họ thì bà gập người lại, âm thầm cười rũ rượi không thành tiếng, lắc lắc đầu và giơ hai bàn tay vỗ vào không khí.

Bị chọc tức bởi thái độ khó chịu của mấy người nhà Chanley, Rilla không còn giữ được sự tự chủ nữa và cũng đánh mất sự bình tĩnh. Cô ngồi dậy trên giường, nói bằng giọng ngạo mạn tột độ, “Cháu không biết cô chú sinh ra khi nào và ở đâu, nhưng ắt hẳn phải là ở một nơi nào đó áp dụng lối cư xử rất khác thường. Nếu cô chú có thể lịch sự rời khỏi phòng cháu… Ờ… căn phòng này… cho tới khi cháu đã dậy hẳn và ăn mặc tử tế, thì cháu sẽ không xúc phạm đến lòng hiếu khách của cô chú” - Rilla lộ rõ vẻ mỉa mai ngồ ngộ - “thêm nữa. Và cháu sẽ trả hậu hĩ cho số thức ăn chúng cháu đã ăn cùng với chỗ ở qua đêm mà chúng cháu đã sử dụng.”

Bóng người trắng lẫn đen làm hành động vỗ tay, nhưng không phát ra bất kỳ âm thanh nào. Có lẽ ông Chapley bị dọa bởi giọng điệu của Rilla, hoặc có thể ông ta bị dỗ dành bởi cái viễn cảnh được trả tiền, cho dù vì lý do gì đi chăng nữa thì ông ta cũng đã nói năng lịch sự hơn.

“Chà, thế là hợp lý đấy. Chỉ cần cô trả tiền thì mọi chuyện sẽ ổn cả thôi.”

“Cô bé sẽ không trả tiền cho anh hay gì hết,” bà Trắng Lẫn Đen nói bằng giọng uy quyền, kiên quyết và rành rọt đến mức đáng ngạc nhiên. “Nếu anh không biết tự lấy làm xấu hổ, Robert Chapley ạ, thì anh vẫn còn có mẹ vợ để xấu hổ thay cho anh đấy. Không một người lạ nào phải trả tiền thì mới được trú tạm tại bất kỳ ngôi nhà nào bà Matilda Pitman đang sống. Hãy nhớ lấy nhé, cho dù ta có lẽ đã không còn được sung túc như xưa, nhưng ta vẫn chưa vì thế mà quên hết thói lịch sự đâu. Khi Amelia cưới anh, ta đã biết anh là kẻ keo kiệt, và anh đã biến con bé trở thành người cũng xấu tính y như anh. Nhưng bà Matilda Pitman đã làm chủ gia đình từ rất lâu rồi và bà Matilda Pitman sẽ vẫn làm chủ gia đình. Thế nên, Robert Chapley, anh hãy ra khỏi đây đi, để cho cô gái đó thay trang phục tử tế. Còn chị, Amelia, xuống dưới nhà nấu bữa sáng cho cô ấy đi.”

Từ bé đến giờ, Rilla chưa bao giờ chứng kiến bất cứ điều gì giống như cái thái độ ngoan ngoãn khúm núm mà hai người cao lớn kia đã thể hiện khi phục tùng mệnh lệnh của bà cụ nhỏ thó đó. Họ tuân theo lời bà mà không nói một lời cũng như không hề tỏ vẻ phản đối. Khi cánh cửa đã khép lại phía sau lưng họ, bà Matilda Pitman âm thầm cười vui và sung sướng đu đưa người.

“Vui lắm đúng không?” bà hỏi. “Phần lớn thời gian, ta để kệ cho chúng thoải mái chạy nhảy miễn là không thoát khỏi dây xích của ta, nhưng thỉnh thoảng ta cũng phải ghìm chúng lại, và rồi thình lình giật mạnh. Chúng không dám làm ta phật ý đâu, vì ta có rất nhiều tiền và chúng sợ ta sẽ không để lại hết cho chúng. Mà ta sẽ không làm thế rồi. Ta sẽ để lại cho chúng một phần, nhưng còn một phần thì không, chỉ cốt để chọc tức chúng thôi. Ta vẫn chưa nghĩ ra sẽ quyên tiền vào đâu nhưng ta sẽ sớm phải ra quyết định, vì khi đã tám mươi tuổi rồi thì người ta chỉ còn được sống tạm nhờ chút thời gian và víu thôi. Nào, cháu cứ thư thả thay trang phục nhé, cháu yêu quý, còn ta sẽ xuống nhà giữ cho hai kẻ ranh ma đó đi vào khuôn khổ. Cháu dẫn theo một đứa trẻ xinh xắn đấy. Em cháu đấy à?”

“Không ạ, nó là một đứa bé sinh ra trong thời chiến được cháu nhận nuôi vì mẹ nó đã mất còn cha nó thì đang ở nước ngoài,” Rilla trả lời bằng giọng khẽ khàng.

“Đứa bé sinh ra trong thời chiến! Hừm! Ái chà chà, tốt hơn hết là ta nên lượn đi thôi trước khi nó tỉnh giấc, nếu không thì thể nào nó cũng khóc ré lên cho xem. Bọn trẻ con không yêu quý ta… chưa bao giờ yêu quý ta cả. Ta không thể nhớ nổi đã có khi nào có bất kỳ đứa bé con nào tự nguyện tiến đến gần ta. Amelia là con riêng của chồng ta. Chậc, chuyện đó đã giúp ta tránh được vô khối phiền phức. Nếu bọn trẻ con không quý ta thì ta cũng chẳng việc gì phải yêu quý chúng, và như thế là hòa nhau. Nhưng hiển nhiên đứa trẻ đó xinh thật đấy.”

Jims chọn đúng lúc này để tỉnh dậy. Thằng bé mở đôi mắt nâu to và nhìn bà Matilda Pitman không chớp mắt. Rồi nó ngồi dậy,nhoẻn cười để lộ cái má lúm đồng tiền xinh xắn, chỉ tay về phía bà cụ rồi nghiêm túc nói với Rilla, “Bà cụ xinh, Willa ơi, bà cụ xinh.”

Bà Matilda Pitman mỉm cười. Dẫu đã bước vào độ tuổi tám mươi thì thỉnh thoảng người ta vẫn không thể kìm lòng trước thói tự phụ.

“Người ta thường nói trẻ con và kẻ ngốc luôn nói thật,” bà nói. “Hồi còn trẻ, ta vẫn thường xuyên được nghe lời khen ngợi… nhưng khi đã đến cái độ tuổi như ta đây thì chúng càng lúc càng hiếm hoi. Nhiều năm rồi, ta chưa được ai khen lần nào. Cảm giác thoải mái thật đấy. Nào, khỉ con ơi, hẳn là cháu không định thơm ta đâu nhỉ.”

Đúng lúc đó, Jims đã có một hành động khá bất ngờ. Thằng bé vốn không phải người thích bày tỏ tình cảm và rất dè sẻn những nụ hôn của mình, thậm chí là với mọi người trong nhà Bên Ánh Lửa. Nhưng khi ấy, không nói một lời, thằng bé đã đứng dậy trên giường, cái thân hình bé nhỏ mũm mĩm chỉ mặc mỗi bộ đồ lót ấy chạy tới chỗ chân giường, vòng tay lên cổ bà Matilda Pitman và ôm chặt lấy bà, kèm theo ba bốn nụ hôn chân thành hào phóng kêu chùn chụt.

“Jims,” Rilla phản đối, phát hoảng trước hành động tùy tiện này.

“Cứ mặc kệ nó đi,” bà Matilda Pitman ra lệnh, chỉnh lại cái mũ bon nê cho thẳng thớm. “Trời ạ, ta rất muốn gặp ai đó không sợ hãi ta. Ai cũng đều sợ ta cả… cháu cũng thế đấy, cho dù cháu đã cố gắng che giấu. Và tại sao chứ? Tất nhiên Robert và Amelia sợ ta rồi, vì ta chủ tâm muốn khiến cho chúng sợ ta mà. Nhưng mọi người lúc nào cũng sợ hãi… cho dù ta có cố gắng tỏ ra lịch sự đến mức nào đi chăng nữa. Cháu có định giữ đứa trẻ này không?”

“Cháu chỉ e là không được ạ. Chẳng bao lâu nữa, bố nó sẽ về nhà thôi.”

“Anh ta có tốt không… ý ta là, ông bố ấy?”

“Chậc… anh ta là người tử tế và dễ mến ạ… nhưng anh ta nghèo lắm… và cháu e là anh ta sẽ chẳng bao giờ thoát khỏi cảnh nghèo cả.” Rilla ấp úng nói.

“Ta hiểu rồi… không biết cách xoay xở… không biết kiếm cũng chẳng biết giữ. Ái chà chà, để rồi xem… để rồi xem. Ta vừa nảy ra một ý tưởng. Đó là một ý tưởng hay ho, và bên cạnh đó, nó sẽ làm Robert và Amelia khổ sở. Trong mắt ta, đó mới là giá trị chủ yếu của chuyện này, tuy nhiên ta quý đứa bé đấy, nhớ lấy nhé, bởi vì nó không sợ hãi ta. Cho dù có chút phiền phức thì vẫn xứng đáng vì thằng bé. Nào, cháu thay trang phục đi, như ta đã nói đấy, rồi khi nào đã tươm tất sẵn sàng thì xuống dưới nhà nhé.”

Rilla đang cứng đờ và đau nhức cả người sau cú ngã cùng với chuyến đi bộ đêm trước, nhưng cô không mất quá nhiều thời gian thay quần áo cho chính mình và Jims. Lúc xuống bếp, cô nhận thấy bữa sáng nóng hôi hổi đã được bày sẵn trên bàn. Ông Chapley đi đâu không thấy còn bà Chanley thì đang sưng sỉa cắt bánh mì. Bà Matilda Pitman đang ngồi trên ghế bành, đan một chiếc tất quân đội màu xám. Bà vẫn đội mũ bon nê và vẻ mặt toát lên vẻ đắc thắng.

“Ngồi vào bàn luôn đi, các cháu yêu quý, rồi ăn sáng ngon miệng nhé,” bà nói.

“Cháu không đói đâu ạ,” Rilla nói, gần như nài nỉ. “Cháu không nghĩ là cháu có thể ăn gì được. Và đã đến lúc cháu phải tới nhà ga rồi ạ. Chuyến tàu sáng sắp khởi hành rồi. Xin bà thông cảm, cho phép chúng cháu lên đường… cháu sẽ lấy cho Jims một mẩu bánh mì và bơ ạ.”

Bà Matilda Pitman giơ một cây kim đan về phía Rilla lắc lắc vẻ trêu chọc.

“Ngồi xuống ăn sáng đi,” bà nói. “Bà Matilda Pitman ra lệnh cho cháu đấy. Mọi người đều tuân lệnh bà Matilda Pitman - kể cả Robert và Amelia.”

Rilla tuân lệnh bà. Cô ngồi xuống và, chịu ảnh hưởng bởi đôi mắt như thôi miên của bà Matilda Pitman, cô ăn một bữa sáng tương đối ngon lành. Bà Amelia nhu mì không nói năng gì; bà Matilda Pitman cũng không nói gì, nhưng bà đan thoăn thoắt và cười khúc khích. Khi Rilla đã ăn xong, bà Matilda Pitman cuộn cái tất đang đan lại.

“Giờ nếu muốn thì các cháu cứ đi đi,” bà nói, “nhưng các cháu không bắt buộc phải làm thế. Các cháu có thể ở lại đây bao lâu tùy ý và bà sẽ bảo Amelia nấu cho các cháu ăn.”

Cô Blythe quen tính độc lập, vốn từng bị một nhóm thành viên Hội Chữ Thập Đỏ Thiếu niên quy kết là có thói hống hách và “thích chỉ đạo”, hoàn toàn bị dọa cho sợ.

“Cảm ơn bà,” cô ngoan ngoãn nói, “nhưng hai cô cháu cháu phải đi thật rồi ạ.”

“Chà, vậy thì,” bà Matilda Pitman nói, mở toang cánh cửa ra vào, “xe cộ đã sẵn sàng rồi. Ta đã bảo Robert đánh xe tới để chở các cháu tới nhà ga. Ta rất thích sai bảo Robert. Đó gần như là thú vui duy nhất ta còn giữ lại được. Ta đã hơn tám mươi rồi và hầu hết mọi thứ không còn khiến ta thích thú được nữa, ngoại trừ chuyện sai bảo Robert.”

Robert ngồi trước cửa, trên ghế trước cỗ xe độc mã hai chỗ ngồi gọn gàng, ngăn nắp, lắp bánh xe cao su. Ắt hẳn ông ta phải nghe thấy từng lời bà mẹ vợ nói, nhưng ông ta chẳng có bất kỳ phản ứng gì.

“Cháu rất mong,” Rilla nói, gom góp chút can đảm ít ỏi còn sót lại, “bà sẽ cho phép cháu… Ờ… à” - rồi cô lại chùn bước trước ánh mắt của bà Matilda Pitman - “báo đáp bà vì… vì…”

“Lúc trước, bà Matilda Pitman đã nói - và nói rất nghiêm túc - rằng bà ấy không thu phí tiếp đãi người lạ, cũng không để cho những người sống cùng bà ấy làm điều đó, cho dù cái thói bần tiện bẩm sinh có thôi thúc họ làm thế đi chăng nữa. Cháu đến thị trấn đi và lần tới đi qua cung đường này thì đừng quên ghé thăm đây nhé. Không cần phải sợ gì đâu. Nhưng dựa vào cách cháu trả treo với Robert sáng nay, ta cho rằng cháu cũng không thấy sợ hãi gì cho lắm. Ta thích khí thế của cháu đấy. Hầu hết các cô gái thời nay đều rụt rè, dễ bị dọa. Hồi còn thiếu nữ, ta chẳng sợ bất cứ cái gì cũng chẳng ngán bất cứ ai hết. Nhớ chăm sóc cậu nhóc đó cẩn thận nhé. Nó không phải đứa trẻ tầm thường đâu. Và nhớ bảo Robert đánh xe vòng qua tất tật các vũng nước mưa trên đường nhé. Ta không muốn cỗ xe mới đó bị bắn bùn.”

Khi cỗ xe chở họ rời khỏi căn nhà, Jims không ngừng hôn gió bà Matilda Pitman cho tới tận khi bóng dáng bà đã khuất khỏi tầm mắt, còn bà Matilda Pitman cũng vung vẩy chiếc tất đáp lại thằng bé. Suốt trên đường tới ga, Robert không nói một lời, dù thiện ý hay ác ý, nhưng ông ta vẫn nhớ tránh các vũng nước mưa. Khi xuống xe nhà ga phụ, Rilla lịch sự cảm ơn ông ta. Sự hồi đáp duy nhất cô nhận được là một tiếng càu nhàu khi Robert cho ngựa quay lại và khởi hành về nhà.

“Ái chà” - Rilla hít một hơi thở sâu - “mình phải cố gắng quay trở lại làm Rilla Blythe thôi. Mấy tiếng đồng hồ vừa rồi, mình đã biến thành một con người khác… mình không biết là người nào… một tác phẩm nào đó của cái bà cụ lạ kỳ kia. Mình tin chắc bà ấy đã thôi miên mình. Đây đúng là một chuyến phiêu lưu ra trò để mình viết thư kể cho các anh ấy.”

Rồi cô thở dài. Cô chua xót nhớ ra giờ chỉ có thể viết thư kể chuyện này cho Jerry, Ken, Carl và Shirley. Jem - người thể nào cũng sẽ nhiệt tình đánh giá cao bà Matilda Pitman - Jem đang ở đâu?

32. Tin từ Jem

Ngày 4 tháng Tám, 1918 “Tối nay là tròn bốn năm kể từ buổi vũ hội ở ngọn hải đăng - bốn năm chiến tranh. Dường như thời gian phải dài gấp ba quãng đó. Hồi đó mình mười lăm tuổi. Giờ mình mười chín. Hồi đó, mình cứ đinh ninh bốn năm vừa rồi sẽ là bốn năm tươi vui nhất trong đời, nhưng đó lại là bốn năm chiến tranh - những năm tháng tràn ngập sợ hãi, buồn thương và lo lắng, nhưng mình cũng khiêm nhường hy vọng rằng, đó cũng là những năm tháng trưởng thành thêm chút ít, xét về cả sự bền bỉ lẫn tính cách.

“Hôm nay, mình đang đi trên hành lang thì nghe thấy mẹ nói với bố điều gì đó liên quan đến mình. Mình không định nghe lỏm… mình không thể không nghe thấy tiếng mẹ khi mình băng qua hành lang để lên tầng, vậy nên có lẽ chính vì vậy nên mình đã nghe thấy một điều mà người ta vẫn bảo rằng những người nghe lỏm chẳng bao giờ nghe thấy được một điều tốt đẹp về bản thân. Và vì mẹ là người nói ra điều đó nên mình sẽ viết lại nó vào trong cuốn nhật ký này, để an ủi mình những hôm ngã lòng, khi mình cảm thấy mình là kẻ phù phiếm, ích kỷ, yếu đuối và chẳng có cái nết gì đẹp hết.

” ‘Trong bốn năm vừa rồi, Rilla đã trưởng thành theo một cách thật tuyệt vời. Trước đây, nó vốn là một đứa trẻ vô trách nhiệm. Nhưng nó đã trở thành một cô gái chín chắn, tháo vát và giúp em khuây khỏa rất nhiều. Nan và Di lớn lên có phần hơi cách xa em… chúng hiếm khi có mặt ở nhà… nhưng Rilla thì càng lớn càng gần gũi với em hơn. Hai mẹ con như đôi bạn thân. Nếu không có con bé thì em không biết mình làm sao có thể vượt qua những năm tháng khủng khiếp này được, Gilbert ạ.’

“Đấy, mẹ đã nói như thế đấy… và mình cảm thấy thật vui mừng… và tiếc nuối… và tự hào… và thấy mình thật tầm thường! Thật tuyệt biết bao khi mẹ nghĩ về mình như thế… nhưng mình không thật sự xứng đáng với điều đó. Mình không tốt đẹp và mạnh mẽ đến mức đó. Rất nhiều lúc, mình cảm thấy cáu kỉnh, mất kiên nhẫn, ủ rũ và tuyệt vọng. Chính mẹ và bà Susan mới là rường cột của gia đình này. Nhưng mình tin là mình cũng giúp ích được đôi chút, và mình rất vui và mãn nguyện.

“Tin tức chiến tranh đều rất khả quan. Quân Pháp và Mỹ không ngừng đẩy lùi quân Đức. Đôi khi, mình sợ rằng những tin tức ấy tốt quá, khó mà duy trì lâu được; sau gần bốn năm sống trong những bất hạnh nối tiếp nhau, ta sẽ cảm thấy khó mà tin nổi vào những chiến thắng liên tiếp này. Nhà mình không ầm ĩ vui mừng vì nó. Bà Susan vẫn kiên trì kéo cờ, nhưng chúng mình hành động thật lặng lẽ. Cái giá phải trả quá cao, chẳng phù hợp để tưng bừng hớn hở. Mọi người chỉ cảm tạ trời đất vì sự trả giá đã không vô ích.

“Không có tin tức gì về Jem. Chúng mình vẫn hy vọng… bởi vì chúng mình không dám làm bất cứ điều gì khác. Nhưng có nhiều lúc, tất cả mọi người đều cảm thấy - mặc dù không bao giờ chúng mình nói ra thành lời - rằng cứ hy vọng thế thì thật ngờ nghệch. Khi tuần lại tuần trôi qua, những thời điểm như thế càng lúc càng dày đặc hơn. Và có lẽ nhà mình sẽ chẳng bao giờ biết rõ được. Đó mới chính là suy nghĩ khủng khiếp hơn hết thảy. Mình lấy làm băn khoăn không biết Faith chịu đựng chuyện này như thế nào. Dựa vào những bức thư của chị ấy mà đoán thì chị ấy chưa một lúc nào từ bỏ hy vọng, nhưng ắt hẳn chị ấy cũng phải có những thời điểm u ám bị nỗi hoài nghi giày vò, giống y như những người còn lại trong chúng mình.”

Ngày 20 tháng Tám, 1918 “Quân Canada đã lại tham chiến và hôm nay ông Meredith nhận được điện tín thông báo Carl bị thương nhẹ và đang ở trong bệnh viện. Điều bất bình thường là bức điện không nói rõ vết thương ở đâu, và tất cả chúng mình đều thấy lo sợ.

“Giờ thì ngày nào cũng có tin về một chiến thắng mới.”

Ngày 30 tháng Tám,1918 “Hôm nay, gia đình Meredith nhận được thư của Carl. Vết thương của anh ấy chỉ là một thương tích nhẹ - nhưng nó nằm ở mắt phải và con mắt ấy vĩnh viễn không còn nhìn thấy được nữa!

” ‘Chỉ cần một con mắt là đủ ngắm bọn bọ rồi,’ Carl vui vẻ nói. Và chúng mình biết tình hình đáng nhẽ ra còn có thể tồi tệ hơn nhiều! Giả dụ như đó là cả hai con mắt! Nhưng sau khi đọc thư Carl, mình vẫn khóc suốt cả buổi chiều. Đôi mắt xanh lơ xinh đẹp can đảm ấy của anh!

“Vẫn có một sự an ủi - anh ấy sẽ không phải quay lại mặt trận. Ngay khi được ra viện, anh ấy sẽ trở về nhà - người đầu tiên trở về nhà trong số các chàng trai của chúng mình. Khi nào thì những người còn lại sẽ về đây?

“Và có một người không bao giờ trở về. Ít nhất nếu anh ấy có về thì chúng mình cũng sẽ không nhìn thấy anh ấy được. Nhưng, ôi, mình nghĩ anh ấy sẽ ở đó… khi những người lính Canada quay trở về quê hương, một đội quân vô hình sẽ về cùng họ - đội quân của những người đã ngã xuống. Chúng mình sẽ không nhìn thấy họ… nhưng họ sẽ vẫn hiện diện ở đó!”

Ngày 1 tháng Chín, 1918 “Hôm qua mẹ và mình đến Charlottetown xem bộ phim điện ảnh ‘Những trái tim của thế giới’. Mình đã tự biến bản thân thành một cô nàng ngốc nghếch khủng khiếp… từ giờ cho đến tận cuối đời, mình sẽ chẳng bao giờ thoát khỏi cảnh bị bố lôi chuyện này ra mà trêu chọc mất. Nhưng bộ phim dường như chân thật đến kinh khủng… và mình mải mê xem đến độ quên hết mọi thứ, chỉ để ý đến những cảnh phim đang được trình chiếu trước mắt mình. Và rồi, gần đến lúc kết phim, có một cảnh kịch tính tột độ. Nhân vật nữ chính vật lộn với một tên lính Đức kinh tởm đang tìm cách lôi cô ấy đi. Mình biết cô ấy có một con dao; mình đã thấy cô ấy giấu nó đi, để chuẩn bị sẵn sàng dùng đến, và mình không thể hiểu nổi tại sao cô ấy lại không lôi nó ra rồi kết liễu thằng cha thô bạo ấy. Mình nghĩ ắt hẳn cô ấy đã quên béng nó đi rồi, và đúng lúc cảnh phim căng thẳng đạt đến cao trào, mình hoàn toàn mất hết cả lý trí. Mình đứng bật dậy giữa rạp chiếu phim đông nghịt và kêu ré lên to hết cỡ, ‘Con dao ở trong tất cô đấy… con dao ở trong tất cô đấy!’

“Mình đã khiến cả rạp náo động! Buồn cười ở chỗ, ngay khi mình nói xong câu ấy, cô gái đã rút phắt con dao ra để đâm tên lính!

“Mọi người trong rạp đều cười phá lên. Mình tỉnh trí lại và ngồi phịch xuống ghế, xấu hổ không để đâu cho hết. Mẹ cười run lên bần bật. Mình những muốn lắc cho mẹ rung bần bật lên đây. Sao mẹ không lôi mình xuống và bịt miệng mình lại trước khi mình tự biến mình thành một cô nàng ngốc nghếch như thế chứ. Mẹ phản bác rằng chẳng kịp có thời gian làm thế.

“May mà rạp chiếu phim tối om và mình không nghĩ ở đó sẽ có bất kỳ ai quen biết mình. Ấy thế mà mình cứ chắc mẩm mình đang càng ngày càng trở nên khôn ngoan, tự chủ và chín chắn đấy! Rõ ràng mình còn phải đi một quãng đường nữa thì mới chạm được đến cái mục tiêu đáng mơ ước khát khao đó.”

Ngày 20 tháng Chín, 1918 “Ở phía Đông, Bulgaria đã cầu hòa, còn ở phía Tây, quân Anh đã đập tan tành phòng tuyến Hindenburg; và đây, ngay tại làng Glen St. Mary này, cậu nhóc Bruce Meredith đã có một hành động mà mình nghĩ thật tuyệt vời - tuyệt vời bởi tình yêu ẩn chứa đằng sau nó. Tối nay, cô Meredith đến chơi, kể cho nhà mình nghe chuyện đó; và cả mẹ lẫn mình đều khóc, còn bà Susan đứng dậy khua khoắng loảng xoảng mọi thứ quanh bếp.

“Từ xưa đến giờ, Bruce vẫn yêu quý anh Jem tột bậc, và suốt mấy năm nay, cậu nhóc chưa bao giờ quên anh ấy. Thằng bé là đứa trung thành theo một cách riêng, cũng y như Thứ Hai trung thành theo cách đặc biệt của nó. Chúng mình vẫn luôn nói với nó rằng anh Jem sẽ quay trở về. Nhưng có vẻ như tối hôm qua, nó đang ở trong cửa hàng tạp hóa của ông Carter Flagg thì nghe thấy ông Norman thẳng thừng tuyên bố rằng Jem Blythe sẽ không bao giờ quay trở về và rằng người nhà Bên Ánh Lửa có lẽ nên từ bỏ hy vọng anh ấy sẽ về đi là vừa. Bruce về nhà và âm thầm khóc cho tới tận lúc ngủ thiếp đi. Sáng nay mẹ thằng bé nhìn thấy nó mang theo con mèo cưng ra khỏi vườn, vẻ mặt quyết tâm và sầu muộn lắm. Cô ấy không suy nghĩ gì nhiều về chuyện đó, cho tới tận một lúc sau thằng bé vào nhà, khuôn mặt nhỏ nhắn toát lên vẻ bi thảm tột độ, thân hình bé bỏng run lên cùng những tiếng khóc nức nở, và nói với cô ấy rằng nó đã để Stripey ra đi rồi.

” ‘Sao con lại làm thế?’ Cô Meredith kêu lên.

” ‘Để đưa anh Jem quay về ạ,’ Bruce sụt sùi đáp. Con nghĩ nếu con hy sinh Stripey thì Chúa sẽ đưa anh Jem quay trở về. Vậy nên con đã để nó ra đi… và, ôi, mẹ ơi, chuyện đó thật khó kinh khủng… nhưng giờ thì chắc chắn Chúa sẽ đưa anh Jem quay trở về, bởi vì Stripey là thứ thân thương nhất mà con có. Con nói với Chúa rằng con sẽ tặng Stripey cho Người nếu Người đưa anh Jem về. Và Người sẽ làm thế, đúng không mẹ ơi?

“Cô Meredith không biết nói gì với đứa trẻ đáng thương đó. Cô ấy không thể nói với nó rằng có lẽ sự hy sinh của nó sẽ không đưa anh Jem quay về được… rằng Chúa không hành động theo lối đó. Cô ấy đành bảo thằng bé rằng đừng nên mong đợi chuyện đó sẽ xảy ra ngay lập tức… rằng có lẽ phải mất một thời gian khá lâu thì Jem mới quay về được.

“Nhưng Bruce nói, ‘Đừng lâu quá một tuần nhé, mẹ ơi. Ôi, mẹ ơi, Stripey là chú mèo con mới đáng yêu làm sao chứ. Nó kêu rừ rừ dễ thương ghê gớm. Mẹ có nghĩ là Chúa sẽ phải thích nó lắm không, đủ để cho phép chúng ta có anh Jem?’

“Ông Meredith không khỏi lo lắng về ảnh hưởng của chuyện này lên niềm tin vào Chúa của Bruce, còn cô Meredith thì không khỏi lo lắng về ảnh hưởng của chuyện này lên chính Bruce nếu hy vọng của thằng bé không được thỏa mãn. Còn mình thì có cảm giác hễ nghĩ đến chuyện đó là mình sẽ khóc mất thôi. Nó thật tuyệt vời… và buồn… và đẹp xiết bao. Đứa bé nhiệt thành yêu dấu ấy! Nó mê mẩn con mèo con đó. Và nếu như toàn bộ chuyện này chỉ hoài công vô ích - vì rất nhiều hành động hy sinh dường như điều hoài công vô ích - thằng bé sẽ tan nát cõi lòng mất, vì nó chưa đủ lớn để hiểu rằng Chúa không đáp trả lời cầu nguyện của chúng ta như ta hằng hy vọng… và không thực hiện giao dịch với chúng ta khi chúng ta dâng cho Người thứ gì đó mà ta yêu quý.”

Ngày 24 tháng Chín, 1918 “Mình đã quỳ bên cửa sổ dưới ánh trăng sáng một lúc lâu, không ngừng cảm tạ Chúa. Niềm vui sướng trong buổi tối hôm qua và ngày hôm nay lớn lao đến độ dường như một nửa đã biến thành nỗi đau, như thể trái tim chúng ta không đủ lớn để cất chứa nó.

“Mười một giờ đêm hôm qua, mình ngồi trong phòng này viết thư cho Shirley. Cả nhà đều đã đi ngủ, chỉ trừ bố đang vắng nhà. Mình nghe thấy tiếng chuông điện thoại và chạy vội xuống hành lang nhấc máy lên tránh để nó đánh thức mẹ dậy. Đó là một cuộc gọi đường dài, và khi mình trả lời, người ở đầu dây bên kia nói, ‘Đây là văn phòng công ty điện báo ở Charlottetown. Có điện tín từ nước ngoài gửi bác sĩ Blythe.’

“Mình cứ tưởng là tin về Shirley… tim mình hẫng mất một nhịp… và rồi mình nghe thấy ông ta nói, ‘Điện gửi từ Hà Lan.’

“Nội dung bức điện là,” ‘Vừa đến nơi. Đã trốn khỏi Đức. Khá ổn. Đang viết thư. James Blythe.’

“Mình không ngất, không ngã cũng không kêu lên. Mình không cảm thấy mừng rỡ hay ngạc nhiên. Mình chẳng cảm thấy bất kỳ điều gì hết. Mình cảm thấy tê dại, y như lúc nghe tin anh Walter nhập ngũ. Mình dập ống nghe và xoay người lại. Mẹ đang đứng ở ngưỡng cửa phòng ngủ của mẹ. Mẹ mặc chiếc kimono màu hồng cũ, tóc tết thành một bím dày, thả dài chấm lưng, và đôi mắt mẹ sáng long lanh. Trông mẹ không khác gì một cô thiếu nữ.

” ‘Có tin từ Jem à?’ mẹ hỏi.

“Sao mẹ biết nhỉ? Mình chẳng nói một lời nào trên điện thoại ngoại trừ ‘Vâng… vâng… vâng.’ Mẹ nói mẹ cũng chẳng rõ tại sao mẹ lại biết, nhưng mẹ đã biết. Mẹ tỉnh dậy, nghe thấy tiếng chuông điện thoại và mẹ biết có tin từ anh Jem.

” ‘Anh ấy còn sống… anh ấy khỏe… anh ấy đang ở Hà Lan,’ mình nói.

“Mẹ bước ra hành lang và nói, ‘Mẹ phải gọi điện báo tin cho bố con mới được. Bố con giờ đang ở Thượng Glen.’”Mẹ rất bình tĩnh và trầm lặng… chẳng hề giống như mình đã tưởng tượng về phản ứng của mẹ. Nhưng khi đó, mình cũng chẳng khác gì. Mình đi đánh thức cô Gertrude và bà Susan dậy rồi báo tin cho họ biết. Đầu tiên bà Susan nói, ‘Tạ ơn Chúa’, rồi sau đó bà ấy bảo, ‘Bà đã chẳng báo cháu là Thứ Hai biết rõ đấy thôi’ và sau đó nữa, ‘Bà sẽ xuống nhà pha một tách trà đây’; rồi bà ấy hiên ngang bước xuống dưới nhà pha trà, vẫn mặc nguyên cái váy ngủ. Bà đã pha trà, và ép mẹ với cô Gertrude uống, nhưng mình thì quay trở về phòng, đóng cửa rồi khóa hẳn lại, và quỳ xuống bên cửa sổ mà khóc… y như cô Gertrude đã làm khi nhận được cái tin tức tuyệt vời của cô ấy.

“Mình nghĩ cuối cùng mình cũng biết đích xác vào buổi sáng Phục sinh, mình sẽ có cảm giác như thế nào.”

Ngày 4 tháng Mười, 1918 “Hôm nay, thư của anh Jem đã về. Thư mới đến nhà được vẻn vẹn sau tiếng đồng hồ nhưng gần như đã bị đọc đến rách bướm ra rồi. Bà trưởng bưu cục đã kể với tất cả mọi người ở Glen rằng thư đã đến, vậy là mọi người đều đến nhà mình để nghe tin tức.

“Anh Jem bị thương nặng ở đùi, và anh ấy đã bị bắt làm tù binh, bị sốt cao hôn mê thành ra không biết đã có chuyện gì xảy ra hay mình đang ở đâu. Tới tận mấy tuần sau anh ấy mới tỉnh táo lại và có thể viết thư được. Sau đó anh ấy đã viết thư… nhưng nó chẳng bao giờ đến nơi được. Anh ấy không bị đối xử tệ hại ở trại, chỉ có điều thức ăn thì thiếu thốn. Anh ấy chẳng có gì để ăn ngoài một mẩu bánh mì đen bé xíu cùng củ cải luộc và thỉnh thoảng được cho ít xúp nấu với đậu đen. Trong khi suốt thời gian đấy, ngày nào chúng mình cũng ngồi ăn ba bữa xa xỉ ngon lành tươm tất! Cứ lúc nào tiện là anh ấy lại viết thư về nhà, nhưng anh ấy sợ là thư không tới được tay nhà mình, vì anh ấy chẳng bao giờ nhận được hồi âm. Ngay khi sức khỏe đã tương đối hồi phục, anh ấy bèn tìm cách bỏ trốn, nhưng bị bắt và lại bị mang trở về một tháng sau đó, anh ấy cùng một người đồng đội cố gắng bỏ trốn lần thứ hai và đã thành công đến được Hà Lan.

“Jem không thể về nhà ngay được. Anh ấy không khá ổn như đã nói trong bức điện tín, vì lúc trước vết thương của anh ấy không được xử lý đúng cách nên anh ấy phải nhập viện ở Anh để chữa trị thêm. Nhưng anh ấy bảo rồi anh ấy cũng sẽ khỏe mạnh lại thôi và nhà mình biết rằng anh ấy vẫn đang an toàn và một ngày nào đó sẽ quay trở về nhà và, ôi chao, việc đó đã khiến cho mọi thứ trở nên khác hẳn!

“Hôm nay, mình cũng nhận được một bức thư từ Jim Anderson. Anh ta đã cưới một cô gái người Anh, đã giải ngũ và đang trên đường quay trở về Canada cùng người vợ mới. Mình không biết nên vui hay buồn nữa. Điều đó sẽ còn tùy thuộc vào việc vợ mới của anh ta là người phụ nữ như thế nào. Mình còn nhận được một bức thư khác nữa, có phần khá bí ẩn. Thư từ một luật sư ở Charlottetown, mong mình thu xếp đến gặp ông ấy sớm nhất để trao đổi về một vấn đề liên quan đến tài sản thừa kế của ‘bà Matilda Pitman quá cố’.

“Cách đây vài tuần, mình đã đọc được tin bà Pitman qua đời - vì suy tim - trên tờ Enterprise. Mình lấy làm băn khoăn, không biết thư mời này có liên quan gì đến Jims không.”

Ngày 5 tháng Mười, 1918 “Sáng nay mình đã vào thị trấn nói chuyện với luật sư của bà Pitman - một người đàn ông nhỏ thó, tóc lơ thơ, nhắc đến vị khách hàng quá cố của ông ta bằng thái độ kính trọng sâu sắc cho thấy rõ ông ta cũng răm rắp nghe lời bà Pitman chẳng kém gì Robert và Amelia. Ngay trước khi bà ấy qua đời ít lâu, ông ta đã soạn thảo một di chúc mới cho bà ấy. Bà ấy sở hữu khối tài sản trị giá ba mươi nghìn đô la, phần lớn trong số đó được để lại cho Amelia Chapley. Nhưng bà ấy đã để lại năm nghìn đô cho Jims, được ủy thác cho mình. Phần lợi tức sẽ được chi tiêu cho quá trình ăn học của thằng bé, tùy theo mình thấy sao cho phù hợp, còn khoản tiền gốc sẽ được trao toàn bộ cho Jims vào ngày sinh nhật lần thứ hai mươi của nó. Hiển nhiên Jims là một đứa trẻ may mắn bẩm sinh. Mình đã cứu nó khỏi cảnh chết dần chết mòn trong tay bà Conover, Mary Vance đã cứu nó khỏi chết vì bệnh viêm thanh quản cấp; ngôi sao chiếu mệnh của thằng bé đã cứu nó khi nó rơi khỏi tàu. Và nó không chỉ ngã nhào vào một lùm dương xỉ diều hâu, mà còn rơi thẳng vào cái khối tài sản thừa kế nho nhỏ ngon nghẻ này. Rõ ràng, đúng như bà Matilda Pitman đã nói, và như mình vẫn luôn tin tưởng, thằng bé không phải đứa trẻ tầm thường và số phận được định sẵn cho nó cũng không hề tầm thường.

“Dù sao đi nữa, thằng bé cũng đã được chu cấp đầy đủ, và theo một cách khiến cho Jim Anderson dẫu có muốn thì cũng không thể hoang phí khối tài sản thằng bé đã được thừa kế. Thế đấy, chỉ cần bà mẹ kế mới toanh người Anh kia là người tử tế thì mình sẽ khá yên lòng về tương lai đứa trẻ thời chiến của mình.

“Chẳng biết Robert và Amelia nghĩ gì về chuyện này nhỉ. Mình đoán là sau vụ này, mỗi khi rời nhà đi đâu, họ sẽ phải đóng đinh bịt kín các cửa sổ nhà họ lại thôi!”

33. Chiến thắng!

“Một ngày ‘gió lạnh cắt da và trời u ám’,” Rilla trích dẫn câu thơ vào một chiều Chủ nhật - nói một cách chính xác là ngày mùng sáu tháng Mười. Trời lạnh đến độ họ phải đốt lửa sưởi trong phòng khách và những ngọn lửa nhỏ tươi vui đang cố hết sức chống lại cảnh khắc nghiệt ngoài trời. “Như thế này chẳng giống tháng Mười gì cả mà cứ như đang tháng Mười một ấy… tháng Mười một đúng là một tháng khó chịu kinh lên được.”

Bà Sophia cũng ở đây, vì đã lại một lần nữa tha thứ cho bà Susan, cộng thêm bà vợ ông Martin Clow, không phải chủ đích sang chơi vào ngày Chủ nhật mà chỉ tạt qua để xin phương thuốc chữa bệnh của bà Susan - như thế sẽ rẻ hơn so với việc được bác sĩ kê đơn.

“Ta e là chúng ta sắp có một mùa đông ra trò đấy,” bà Sophia tiên đoán. “Bọn chuột hương đang đào những cái ổ lớn khủng khiếp ở quanh ao, và đó là một dấu hiệu không lẫn vào đâu được. Trời đất ơi, cái đứa trẻ đó đã trưởng thành như thế nào đây chứ!” Bà Sophia lại thở dài, như thể một đứa trẻ phải trưởng thành trong hoàn cảnh như này thì đúng là bất hạnh. “Cháu nghĩ bao giờ thì bố nó về đấy?”

“Tuần sau ạ,” Rilla đáp.

“Chậc, ta hy vọng bà mẹ kế sẽ không ngược đãi đứa trẻ tội nghiệp đó,” bà Sophia thở dài nói, “nhưng ta lấy làm nghi lắm… ta lấy làm nghi lắm. Dù sao đi nữa, chắc chắn thằng bé sẽ thấy cách đối xử nó nhận được ở đây và cách đối xử nó sẽ được nhận ở bất kỳ nơi nào khác chẳng hề giống nhau chút nào. Cháu đã chiều hư nó ghê lắm, Rilla ạ, vì cái thói hầu hạ nó từng li từng tí như cháu luôn làm từ trước đến nay.”

Rilla mỉm cười và áp má lên mái tóc xoăn của Jims. Cô biết Jims bé bỏng, vui tươi và dễ thương không hề bị chiều hư. Tuy nhiên, dẫu ngoài miệng mỉm cười nhưng trong lòng cô vẫn không tránh khỏi lo lắng. Cô cũng đã nghĩ rất nhiều về bà Anderson mới và bồn chồn băn khoăn không biết cô ấy là người như nào.

“Mình không thể trao Jims vào tay một người phụ nữ không yêu thương thằng bé,” cô ngang ngược nghĩ.

“Ta tin là trời sắp mưa rồi,” bà Sophia nói. “Mùa thu này, chúng ta đã thấy trời mưa nhiều kinh khủng. Thế này thì ai mà muốn gieo trồng sẽ vất lắm đây. Hồi ta còn trẻ thì không như thế này đâu. Hồi đấy, nhìn chung chúng ta có tháng Mười đẹp lắm. Nhưng giờ thì các mùa đã khác hoàn toàn so với ngày xưa.”

Tiếng chuông điện thoại vang lên rõ ràng, cắt ngang giọng nói sầu thảm của bà Sophia. Gertrude Oliver trả lời điện thoại. “Vâng… cái gì? Cái gì? Có thật không… đã chính thức chưa? Cảm ơn… cảm ơn.”

Gertrude quay ngoắt lại, đối mặt với mọi người trong phòng, đôi mắt đen của cô sáng long lanh, khuôn mặt ngăm ngăm đỏ bừng lên vì xúc động. Đột nhiên, vầng mặt trời xé toạc những đám mây dày và trút ánh sáng xuống cây phong to lớn đỏ rực ngoài cửa sổ. Ánh sáng phản chiếu rực rỡ bao bọc lấy cô trong một ngọn lửa phi thực dị thường. Trông cô chẳng khác gì một nữ tư tế đang thực hiện một nghi lễ huy hoàng, huyền bí nào đó.

“Đức và Áo đang đề nghị được đàm phán hòa bình,” cô nói.

Rilla phát cuồng lên mất một lúc. Cô nhảy tưng tung, tung tăng nhảy nhót khắp phòng, vỗ tay, vừa cười vừa khóc.

“Ngồi xuống đi, cô nhóc,” bà Clow nói, bà ta vốn chẳng bao giờ kích động trước bất cứ điều gì, và bởi vậy đã bỏ lỡ vô vàn phiền toái cũng như niềm vui thú trên hành trình cuộc sống.

“Ôi,” Rilla kêu lên. “Suốt bốn năm vừa qua, cháu đã đi đi lại lại trong phòng hàng bao nhiêu tiếng đồng hồ trong tâm trạng tuyệt vọng và lo lắng. Giờ hãy để cháu được đi trong niềm phấn khởi đi ạ. Vì giây phút này thì ta có phải sống qua bao nhiêu năm u ám dài lê thê cũng đáng. Bà Susan ơi, kéo cờ lên đi thôi… và chúng ta phải gọi điện báo tin cho tất cả mọi người trong làng Glen nữa.”

“Giờ thì chúng ta muốn bao nhiêu đường cũng được đúng không ạ?” Jims háo hức hỏi.

Đó là một buổi chiều không bao giờ có thể quên được. Khi tin tức được lan truyền, mọi người phấn khích chạy khắp làng và vội vàng lên nhà Bên Ánh Lửa. Gia đình Meredith ghé qua ở lại ăn tối và ai cũng nói trong khi chẳng ai lắng nghe hết. Bà Sophia cố gắng phản đối rằng quân Đức và Áo không hề đáng tin và đây đơn thuần chỉ là một phần của âm mưu nào đó, nhưng chẳng ai thèm mảy may để ý đến bà ta.

“Ngày Chủ nhật hôm nay là sự đền bù cho cái ngày Chủ nhật hồi tháng Ba đấy,” bà Susan nói.

“Cô lấy làm băn khoăn,” Gertrude mơ màng nói riêng với Rilla, “không biết có phải khi hòa bình thật sự đến, mọi thứ dường như sẽ có phần vô vị và tẻ nhạt hay không. Sau bốn năm trời bị nhồi nhét không biết bao nhiêu nỗi kinh hoàng và sợ hãi, những thất bại khủng khiếp, những chiến thắng bất ngờ, liệu có bất cứ thứ gì lại không bị xem là nhạt nhẽo và không thú vị? Sẽ thật kỳ lạ… thật may mắn… và tẻ ngắt khi không còn phải ngày ngày sợ hãi chuyến thư báo.”

“Em nghĩ là chúng ta sẽ vẫn phải sợ nó thêm một thời gian ngắn nữa,” Rilla nói. “Hòa bình sẽ chưa đến… không thể đến… cho tới vài tuần nữa. Và trong những tuần lễ ấy, những chuyện kinh khủng vẫn có thể xảy ra. Em đã qua cơn phấn khích rồi. Chúng ta đã giành chiến thắng… nhưng ôi, hãy nghĩ xem chúng ta đã phải trả bằng cái giá nào!”

“Không phải một cái giá quá đắt cho tự do,” cô Gertrude nhẹ nhàng nói. “Em có nghĩ thế không, Rilla?”

“Vâng,” Rilla nói, thầm thì. Cô đang nhìn thấy một cây thập giá trắng nhỏ trên một chiến trường ở Pháp. “Vâng… không quá đắt nếu những người còn sống trong chúng ta sẽ chứng tỏ được chúng ta xứng đáng với cái giá đó… nếu chúng ta ‘giữ lời hứa’.”

“Chúng ta sẽ giữ lời hứa, Gertrude nói. Cô đột nhiên đứng bật dậy. Bầu không khí im lặng bao trùm khắp bàn, và trong sự im lặng đó, Gertrude đọc lại bài thơ”Người Thổi Sáo” nổi tiếng của Walter. Khi cô đọc xong, ông Meredith đứng dậy và giơ cao cái cốc đang cầm trong tay.

“Chúng ta hãy nâng cốc,” ông nói, “vì đoàn quân thầm lặng… vì những chàng trai đã nghe theo lời hiệu triệu của Người Thổi Sáo. Họ đã hy sinh ngày hôm nay của mình cho ngày mai của chúng ta… chiến thắng này xin dành cho họ!”

34. Ông Hyde về nơi dành cho mình và bà Susan đi hưởng tuần trăng mật

Đầu tháng Mười một, Jims rời khỏi nhà Bên Ánh Lửa. Rilla dõi nhìn thằng bé ra đi mà nước mắt giàn giụa, nhưng trong lòng không còn vướng bận nỗi âu lo. Bà Jim Anderson, Đời Thứ Hai, là một phụ nữ nhỏ bé dễ mến thường tấm tắc không biết vận may nào đã ban Jim cho cô. Cô có đôi mắt xanh lơ, mặt hồng hào, dáng khỏe khoắn, người gọn gàng tròn trịa như một lá cây phong lữ. Ngay lần đầu tiên nhìn thấy cô, Rilla đã biết có thể tin tưởng giao Jims cho cô ấy.

“Tôi yêu quý trẻ con lắm, cô gái ạ,” cô ấy chân thành nói. “Tôi quen với chúng lắm… tôi đã để lại quê hương sáu đứa em trai em gái đấy. Jims là đứa trẻ đáng yêu và tôi phải nói là cô đã làm được những kỳ tích khi chăm bẵm để thằng bé được khỏe mạnh xinh xắn như thế. Tôi sẽ đối xử tốt với nó như thể nó là con ruột của tôi vậy, cô gái ạ. Và tôi sẽ bắt Jim phải nghe theo tôi.Anh ấy làm việc giỏi giang lắm đấy… anh ấy chỉ cần có một người đốc thúc và quản lý tiền bạc cho anh ấy thôi. Chúng tôi đã thuê một trang trại nhỏ ngay ngoài làng và sẽ định cư ở đó. Jim muốn ở lại Anh nhưng tôi bảo,”Không. Tôi khao khát được nếm trải cuộc sống ở một đất nước mới và tôi vẫn luôn cảm thấy Canada sẽ phù hợp với tôi.”

“Em rất mừng vì anh chị sẽ sống gần chúng em. Anh chị sẽ cho phép Jims thường xuyên đến đây chứ ạ? Em yêu quý thằng bé lắm.”

“Rõ là cô rất yêu quý nó rồi, cô gái ạ, vì tôi chưa từng thấy đứa trẻ nào được yêu thương nhiều hơn thế. Chúng tôi, cả Jim và tôi, đều hiểu cô đã làm những gì cho thằng bé, và cô sẽ thấy chúng tôi không phải kẻ vô ơn đâu. Thằng bé có thể lại đây bất cứ khi nào cô muốn gặp nó và tôi cũng sẽ luôn rất mừng nếu cô sẵn lòng góp ý bất cứ điều gì liên quan đến việc nuôi dạy nó. Tôi phải nói rằng cho dù có thuộc về ai thì trên hết, Jims vẫn là đứa trẻ của cô, và tôi sẽ trông giắng để cô vẫn có những quyền hạn xứng đáng đối với thằng bé, cô gái ạ.”

Vậy là Jims đã rời đi - cùng với cái liễn đựng xúp, tuy nhiên không phải là nằm ở bên trong nó. Sau đó, tin tức về thỏa thuận đình chiến đến, và thậm chí cả làng Glen St. Mary cũng phát cuồng cả lên. Tối đó, làng đốt lửa mừng và đốt hình nộm hoàng đế Đức. Các chàng trai làng chài bỏ hết mọi công việc và đốt lửa trên khắp các Cồn cát, tạo thành một đám cháy khổng lồ sáng rực kéo dài tới tận bảy dặm. Trên nhà Bên Ánh Lửa, Rilla vừa cười vừa chạy lên phòng.

“Giờ thì em sẽ làm một việc cực kỳ không ra dáng quý cô và không cách nào biện bạch được,” cô nói trong lúc lôi cái mũ nhung màu xanh lục ra khỏi hộp đựng. “Em sẽ đá cái mũ này quanh phòng cho tới khi nó biến dạng và không còn sử dụng được nữa; và từ giờ cho tới tận cuối đời, em sẽ không bao giờ tròng lên người bất cứ thứ gì mang cái màu xanh lục đó nữa.”

“Dĩ nhiên em đã can đảm giữ nguyên lời thề của mình,” cô Oliver bật cười nói.

“Như thế không phải là can đảm đâu ạ… đó đơn thuần là sự ngoan cố thôi… em khá xấu hổ vì nó,” Rilla nói, hân hoan đá cái mũ. “Em chỉ muốn chứng minh cho mẹ thấy. Ta thật xấu tính khi muốn thể hiện với mẹ mình - cái lối cư xử cực kỳ không xứng đạo làm con! Nhưng em đã chứng minh cho mẹ thấy. Và em đã chứng minh với chính bản thân một vài điều! Ôi, cô Oliver ơi, trong một thoáng, em thật lòng cảm thấy mình trẻ hẳn lại - trẻ trung, phù phiếm và ngốc nghếch. Em đã bao giờ nói rằng tháng Mười một là một tháng tệ hại chưa nhỉ? Ôi chao, nó chính là tháng đẹp nhất trong cả năm. Hãy lắng nghe tiếng chuông reo trong Thung Lũng Cầu Vồng kìa! Em chưa bao giờ nghe thấy nó rõ ràng đến thế. Chuông đang reo lên vì hòa bình… và vì hạnh phúc mới… và vì hết thảy những thứ lành mạnh, ngọt ngào, yêu dấu, thân thiết mà giờ đây ta lại có thể được sở hữu, cô Oliver ơi. Nói thế không có nghĩa là ngay bây giờ đầu óc em đang lành mạnh đâu, em không giả vờ như thế. Hôm nay, cả thế giới đều đang có phần mất trí. Chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ tĩnh tâm lại… và giữ lời hứa… và bắt đầu xây dựng thế giới mới. Nhưng riêng ngày hôm nay, hãy cứ điên rồ và vui sướng đi.”

Từ không gian ngập nắng ngoài trời, bà Susan bước vào phòng, có vẻ hài lòng tột độ.

“Ông Hyde đi rồi,” bà thông báo. “Đi rồi! Ý cô là nó đã chết rồi a, cô Susan?”

“Không đâu, cô bác sĩ thân yêu ơi, con quái vật đó chưa chết đâu. Nhưng cô sẽ không bao giờ gặp lại nó nữa. Tôi cảm thấy chắc chắn như thế đấy.”

“Đừng tỏ ra bí ẩn thế chứ, cô Susan ơi. Nó làm sao rồi?”

“Ái chà, cô bác sĩ thân yêu ạ, chiều nay nó đang ngồi trên bậc thềm sau nhà. Khi ấy đúng là lúc có tin báo hiệp định đình chiến đã được ký kết và nó đang bày ra cái dáng vẻ Hyde tột độ. Tôi có thể đảm bảo với cô rằng lúc đó trông nó đúng là một con quái vật đáng sợ. Đột nhiên, cô bác sĩ thân yêu ạ, Bruce Meredith rẽ ra từ góc bếp, đi trên đôi cà kheo. Dạo gần đây, thằng bé đã học cách đi cà kheo và nó đến đây để khoe với tôi nó đi giỏi như nào. Ông Hyde vừa nhìn một cái bèn nhảy phắt lên, vọt qua hàng rào ở vườn. Rồi nó nhảy những bước dài, lao phăm phăm xuyên qua khoảnh rừng phong, hai tai ẹp về phía sau. Cô chẳng bao giờ có thể nhìn thấy một sinh vật nào khủng khiếp như vậy đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ. Nó không bao giờ quay về.”

“Ôi, nó sẽ quay về thôi, cô Susan ạ, có lẽ sẽ bị cơn sợ hãi uốn nắn cho biết đường cư xử.”

“Cứ để rồi xem, cô bác sĩ thân yêu ạ… cứ để rồi xem. Cô nhớ nhé, hiệp định đình chiến đã được ký kết rồi. Và điều đó nhắc tôi nhớ lại rằng tối qua Ria Mọc Trên Trăng bị một cơn đột quỵ đấy. Tôi sẽ không nói rằng đây là sự trừng phạt dành cho ông ta, vì tôi nào biết được Đấng Tối Cao có ý định gì cơ chứ, nhưng ai cũng có thể có ý nghĩ riêng của mình. Cả Ria Mọc Trên Trăng lẫn Ông Hyde sẽ đều không được nhắc đến nhiều nhặn gì cho cam ở làng Glen St. Mary nữa đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ, và cô cứ tin chắc như thế đi.”

Chắc chắn họ không còn nghe nhắc đến Ông Hyde nữa. Vì khó có khả năng cơn sợ hãi đã ngăn cản bước chân nó quay về, nhà Bên Ánh Lửa rút ra kết luận rằng hẳn một liều thuốc độc hoặc một phát súng định mệnh u ám nào đó đã giáng xuống đời nó; chỉ trừ bà Susan, vẫn luôn tin tưởng và tiếp tục khẳng định rằng nó đơn thuần là “đã về nơi dành cho mình”. Rilla khóc thương nó rất nhiều, vì cô vô cùng yêu quý con mèo vàng oai nghiêm ấy và cho dù nó có đang ở trạng thái Ông Hyde kỳ quái hay Jekyll ngoan ngoãn thì cô vẫn rất yêu thương nó.

“Giờ thì, cô bác sĩ thân yêu ơi,” bà Susan nói, “vì công việc dọn nhà mùa thu đã xong xuôi và rau quả tươi vườn nhà đã được cất trữ an toàn trong hầm, tôi sẽ đi hưởng kỳ trăng mật để chúc mừng hòa bình đây.”

“Kỳ trăng mật ư, cô Susan?”

“Đúng vậy đấy, cô bác sĩ thân yêu ạ, một kỳ trăng mật,” bà Susan quả quyết nhắc lại. “Tôi sẽ chẳng bao giờ kiếm được một ông chồng nhưng tôi sẽ không bị lừa mất hết mọi thứ và tôi dự định sẽ thực hiện một kỳ trăng mật. Tôi định đến Charlottetown thăm gia đình người anh đã yên bề gia thất của mình. Vợ anh ấy bị ốm suốt cả mùa thu nhưng chẳng ai biết liệu chị ấy có sắp mất hay không. Chị ấy chẳng bao giờ nói cho bất kỳ ai biết chị ấy sắp làm gì, cho tới khi mọi chuyện đã xong xuôi rồi. Đó chính là lý do chị ấy chẳng bao giờ được gia đình yêu quý. Nhưng để cho chắc thì tôi thấy cứ nên đi thăm chị ấy là hơn. Suốt hai mươi năm qua, tôi chưa bao giờ ở lại thị trấn quá hai mươi tư tiếng đồng hồ và tôi cảm thấy có lẽ mình có thể đi xem một trong những bộ phim chiếu rạp vốn được rất nhiều người nhắc đến, để không đến nỗi mù tịt chẳng biết đang có chuyện gì. Nhưng đừng lo tôi sẽ mải mê quên cả đường về nhé, cô bác sĩ thân yêu ơi. Tôi sẽ vắng nhà hai tuần, nếu cô cho phép tôi nghỉ lâu được chừng ấy.”

“Chắc chắn cô xứng đáng được hưởng một kỳ nghỉ ra trò rồi, cô Susan ạ. Tốt hơn hết là cô cứ nghỉ hẳn một tháng đi ạ… như thế là vừa tầm cho một kỳ nghỉ trăng mật đấy ạ.”

“Không đâu, cô bác sĩ thân yêu ạ, tôi chỉ xin hai tuần thôi. Thêm nữa, tôi phải có mặt ở nhà ít nhất là ba tuần trước lễ Giáng sinh, để còn chuẩn bị mọi thứ cho chu đáo. Năm nay chúng ta sẽ có một lễ Giáng sinh đúng nghĩa, cô bác sĩ thân yêu ạ. Cô có nghĩ là sẽ có khả năng các chàng trai của chúng ta sẽ có mặt ở nhà kịp lúc đó không?”

“Không đâu, cháu nghĩ là không đâu, cô Susan ạ. Cả Jem và Shirley đều viết thư bảo là chúng không nghĩ sẽ về được nhà trước mùa xuân đâu… thậm chí có lẽ Shirley không về được trước tầm giữa hè. Nhưng Carl Meredith sẽ có mặt ở nhà, cả Nan và Di nữa, và chúng ta sẽ lại được tổ chức một buổi lễ hoành tráng thêm lần nữa. Chúng ta sẽ bày ghế cho tất cả mọi người, cô Susan ạ, như cô đã làm vào Giáng sinh năm đầu tiên chiến tranh của chúng ta… đúng vậy đấy, cho tất cả mọi người… cho cả chàng trai yêu dấu của cháu - chiếc ghế của nó sẽ vĩnh viễn bị để trống, cũng như cho tất cả những người khác, cô Susan ạ.”

“Không đời nào tôi quên sắp chỗ cho thằng bé đâu, cô bác sĩ thân yêu ơi,” bà Susan nói, vừa lau nước mắt vừa rời đi để thu xếp hành lý cho “kỳ trăng mật” của mình.

35. “Rilla-Rilla-của-tôi!”

Carl Meredith và Miller Douglas về nhà ngay trước Giáng sinh và làng Glen St. Mary đón hai chàng trai ở nhà ga, mời thêm cả một ban nhạc từ Lowbridge và phát biểu những bài diễn văn cây nhà lá vườn. Miller vẫn nhanh nhẹn, tươi cười, dẫu phải đeo một cái chân gỗ; anh đã trở thành một chàng trai có bờ vai rộng, dáng vẻ oai nghiêm, và chiếc huy chương Hành xử Xuất sắc anh đang mang đã xoa dịu cô Cornelia để cô du di cho những khuyết điểm thuộc về dòng dõi của anh đủ để cô âm thầm thừa nhận vụ đính hôn giữa anh và Mary.

Mary hơi lên mặt đôi chút - nhất là khi Carter Flagg nhận Miller vào làm quản lý cho cửa hàng của ông - nhưng chẳng ai chê trách gì cô cả.

“Tất nhiên hiện tại không có khả năng bọn chị tính đến chuyện làm nông rồi,” cô nói với Rilla, “nhưng Miller nghĩ một khi đã lại làm quen với cuộc sống tĩnh lặng, anh ấy sẽ thích công việc trông nom cửa hàng thôi, và Carter Flagg là một người chủ dễ chịu hơn bà già Kitty nhiều. Bọn chị sẽ kết hôn vào mùa thu và sống trong căn nhà cũ lợp mái hai mảng và trổ cửa sổ trông ra vịnh của gia đình Mead. Chị vẫn luôn cho rằng đó là căn nhà đẹp nhất làng Glen, nhưng chưa từng mơ sẽ có ngày được sống ở đó. Tất nhiên, bọn chị chỉ thuê nó thôi, nhưng nếu mọi chuyện diễn ra đúng như bọn chị kỳ vọng và ông Carter Flagg cho Miller góp vốn thì sẽ có ngày bọn chị biến nó thành của mình. Này, cứ xét đến xuất thân của chị mà nói thì chị đã đạt được chút thành công trong xã hội rồi đấy nhỉ? Chị chẳng bao giờ tha thiết được trở thành vợ của một ông chủ cửa hàng tạp hóa. Nhưng Miller quả thật giàu tham vọng lắm và anh ấy sẽ lấy được một người vợ luôn hậu thuẫn cho anh ấy. Anh ấy bảo anh ấy chẳng thấy một cô gái Pháp nào đáng để nhìn tới lần thứ hai và trong suốt thời gian đi xa, trái tim anh ấy luôn hướng trọn về chị.”

Jerry Meredith và Joe Milgrave trở về vào tháng Một, và suốt mùa đông, các chàng trai làng Glen và các vùng phụ cận nối nhau tốp hai tốp ba trở về nhà. Không ai trong số họ vẫn còn y nguyên là chàng trai của ngày lên đường, thậm chí chẳng ai may mắn được đến độ không dính một vết thương nào. Một ngày mùa xuân, khi những bông thủy tiên hoa vàng đang nở rộ trên bãi cỏ nhà Bên Ánh Lửa, còn hoa viola nhuộm màu tím và trắng xinh đẹp dọc hai bên bờ suối trong Thung Lũng Cầu Vồng, đoàn tàu chiều uể oải tiến vào ga Glen. Hành khách dừng chân ở Glen chẳng mấy khi bắt chuyến tàu đó, vậy nên chẳng ai có mặt ở ga để đón tàu, ngoại trừ nhân viên mới của nhà ga và một chú chó nhỏ lông màu vàng đen vốn đã đón mọi chuyến tàu phả hơi nước tiến vào Glen St. Mary suốt bốn năm rưỡi qua. Chú chó Thứ Hai đã gặp hàng nghìn chuyến tàu, nhưng chưa một lần nào đón được chàng trai chú vẫn hằng chờ đợi và mong ngóng trở về. Ấy vậy nhưng, Thứ Hai vẫn không thôi hướng đôi mắt chưa từng đánh mất niềm hy vọng để mong ngóng đợi chờ. Có lẽ, trái tim loài chó thỉnh thoảng cũng không tránh khỏi mệt mỏi; chú chó đã dần trở nên già nua và mắc bệnh viêm khớp; giờ đây, khi quay trở về chuồng sau mỗi lần một đoàn tàu rời ga, dáng đi của nó đã vô cùng điềm tĩnh; nó chẳng bao giờ chạy lon ton mà chỉ bước đi chậm rãi, đầu cúi gục xuống và cái đuôi chán chường gần như đã chẳng còn giữ được cái dáng vểnh cao vui vẻ ngày xưa nữa.

Một vị khách bước xuống tàu, một chàng trai cao ráo mặc đồng phục trung úy đã bạc màu, bước đi khập khiễng thấy rõ. Khuôn mặt anh sạm màu, những lọn tóc đỏ hoe rủ xuống trán loáng thoáng vài sợi bạc. Nhân viên coi ga mới nhìn anh lo lắng. Anh ta đã quen chúng kiến những hành khách mặc bộ đồng phục kaki rời khỏi tàu, vài người được một đám đông lộn xộn đón tiếp, còn những người khác, vốn không nhắn tin thông báo cho ai về hành trình của mình, cũng lặng lẽ rời đi y như chàng thanh niên này. Nhưng nét mặt và cử chỉ của chàng thanh niên này lại toát lên một nét đặc biệt nào đó khiến nhân viên coi ga phải chú ý và không khỏi băn khoăn muốn tìm hiểu xem anh là ai.

Một vệt màu đen và vàng phóng vụt qua người coi ga. Thứ Hai kém linh hoạt? Thứ Hai bị thấp khớp? Thứ Hai đã già? Đừng bao giờ tin điều đó. Thứ Hai là chú chó con trẻ trung phát điện trong niềm vui sướng khiến nó trẻ hẳn lại.

Nó phi vào người chàng lính cao ráo, bật ra một tiếng sủa mắc nghẹn trong cổ họng do quá mức sung sướng. Nó quăng mình trên mặt đất và vặn vẹo thân mình trong con cuồng loạn hân hoan chào đón. Nó cố tìm cách leo lên ống quần kaki của người lính rồi nằm phục xuống trong niềm ngất ngây dường như ắt hẳn sẽ xé toạc cái cơ thể nhỏ bé của nó ra thành nhiều mảnh. Nó thè lưỡi liếm đôi bốt của người lính và khi chàng trung úy ấy, nụ cười nở trên môi và lệ long lanh trong đôi mắt, cuối cùng cũng có thể nhấc cái con vật bé bỏng ấy lên ôm vào trong lòng, Thứ Hai bèn ngả đầu lên bờ vai đang khoác chiếc áo kaki và liếm liếm cái cổ rám nắng, bật ra những âm thanh kỳ quái vừa như tiếng sủa lại vừa như tiếng nức nở.

Người coi ga đã từng nghe câu chuyện về chú chó Thứ Hai. Giờ thì anh ta đã biết người lính hồi hương này là ai. Cuộc ngóng chờ dài đằng đẵng của Thứ Hai đã chấm dứt. Jem Blythe đã về nhà rồi.

“Cả nhà đều vô cùng hạnh phúc… và buồn… và cảm thấy may mắn,” Rilla viết vào nhật ký một tuần sau đó, “tuy nhiên, bà Susan thì mãi vẫn chưa hồi phục được khởi cơn sốc - mình tin là sẽ chẳng bao giờ hồi phục được - vì Jem đã trở về nhà vào đúng buổi tối mà, do đã vất vả cả ngày, bà ấy đã nấu một bữa tối quấy quá”. Mình sẽ không bao giờ có thể quên được cái cảnh bà ấy cuống cuồng chạy khắp từ kho cho tới hầm, lùng sục các món bánh kẹo tích trữ. Cứ như thể có bất kỳ ai quan tâm món gì được bày trên bàn ấy, dù sao đi nữa, cả nhà mình chẳng ai ăn uống được gì hết. Chỉ cần nhìn Jem là đã đủ rồi cần gì ăn với uống nữa. Mẹ dường như không dám dời mắt khỏi anh ấy, chỉ sợ anh ấy biến mất khỏi tầm nhìn. Thật tuyệt biết bao vì anh Jem đã quay trở về… và cả chú cún Thứ Hai bé bỏng nữa. Thứ Hai không chịu tách ra khỏi anh Jem dẫu chỉ trong chốc lát. Nó ngủ trên chân giường của anh ấy và cứ đến bữa ăn là ngồi chồm hỗm cạnh anh ấy. Vào Chủ nhật, nó theo anh ấy đến nhà thờ và nhất quyết đòi chui vào hàng ghế của nhà mình rồi tựa lên bàn chân Jem nằm ngủ. Đúng giữa bài giảng, nó tỉnh dậy và có vẻ đinh ninh rằng nó cần phải chào đón Jem một lần nữa, vì nó nhảy bật lên rồi sủa một tràng và không chịu im mãi cho tới khi anh Jem phải bế nó lên ôm vào lòng. Nhưng có vẻ như chẳng ai lấy làm phiền vì chuyện đó, và sau buổi lễ, ông Meredith còn đến vỗ vỗ vào đầu nó rồi nói, ‘Niềm tin, lòng yêu thương và sự trung thành luôn là những điều quý giá, dẫu cho chúng có được phát hiện ra ở đâu đi chăng nữa. Tình yêu của con chó nhỏ này là một kho báu đấy, Jem ạ.’

“Một tối, Jem và mình đang ở Thung Lũng Cầu Vồng, trò chuyện về đủ chuyện trên đời, mình bèn hỏi lúc ở ngoài mặt trận, anh ấy có bao giờ thấy sợ hãi hay không.

“Anh Jem cười phá lên.

” ‘Sợ ư! Anh đã sợ hãi vô khối lần ấy chứ… sợ đến phát ốm cả lên… anh, người đã từng cười nhạo Walter khi thấy thằng bé hoảng sợ. Em biết không, kể từ khi ra mặt trận, Walter chưa từng sợ hãi lấy một lần. Hiện thực chưa bao giờ khiến thằng bé sợ hãi… chỉ có trí tưởng tượng của nó mới có thể làm được điều đó. Đại tá chỉ huy của thằng bé kể với anh rằng Walter là người dùng cảm nhất trong trung đoàn. Rilla ạ, mãi cho tới khi về đến nhà, anh mới nhận ra Walter đã mất rồi. Em không biết giờ đây anh nhớ thằng bé đến mức nào đâu… xét ở một phương diện nào đó, mọi người ở đây đã quen với điều đó rồi… nhưng với anh, nó vẫn còn quá mới mẻ. Walter và anh đã lớn lên cùng nhau… hai đứa anh vừa là anh em vừa là bạn bè thân thiết… và bây giờ, ở nơi đây, trong cái thung lũng lâu đời bọn anh vẫn hằng yêu quý hồi còn thơ trẻ, anh đã ý thức được một cách rõ ràng rằng anh sẽ không còn được gặp lại nó nữa.’

“Mùa thu này, anh Jem sẽ quay trở lại trường học, và Jerry cùng Carl cũng vậy. Mình đoán Shirley cũng sẽ thế. Anh ấy dự định sẽ về nhà vào tháng Bảy. Nan và Di sẽ tiếp tục đi dạy học. Faith dự kiến sớm nhất là tháng Chín mới có mặt ở nhà. Mình đoán đến lúc về nhà rồi, chị ấy cũng sẽ đi dạy học, vì chị ấy và anh Jem chưa thể cưới nhau được, cho tới khi anh ấy hoàn thành xong xuôi khóa học y. Mình cho là Una Meredith đã quyết định theo học Quản lý Gia đình ở Kingsport… còn cô Gertrude sẽ cưới chàng thiếu tá của cô ấy và cô ấy thực lòng hạnh phúc về điều này - ‘hạnh phúc đến mức chẳng biết xấu hổ’, theo lời cô ấy, nhưng mình nghĩ thái độ của cô ấy không chê vào đâu được. Mọi người đều nhắc đến những kế hoạch và hy vọng riêng - bớt phần sôi nổi đi nhiều so với ngày xưa, nhưng vẫn tràn đầy hứng thú, quyết tâm tiến về phía trước và sống thật tốt, bất chấp những tháng năm mất mát ấy.

” ‘Chúng ta đang sống trong một thế giới mới,’ anh Jem nói, ‘và chúng ta sẽ khiến nó trở nên tốt đẹp hơn nhiều so với thế giới cũ. Điều đó vẫn chưa được thực hiện, cho dù một số người có vẻ vẫn đinh ninh rằng ắt hẳn nó đã được như thế rồi. Việc vẫn chưa xong đâu… nó còn chưa thực sự bắt đầu cơ. Thế giới cũ đã bị phá hủy và chúng ta phải xây dựng một thế giới mới. Nhiệm vụ đó sẽ cần tới nhiều năm. Anh đã chứng kiến chiến tranh đủ nhiều để nhận ra rằng chúng ta sẽ phải xây dựng nên một thế giới không đời nào có chỗ cho chiến tranh. Chúng ta đã gây ra cho chủ nghĩa Phổ một vết thương chí mạng, nhưng nó vẫn chưa chết và nó cũng không kiềm hãm được nước Đức. Chỉ xua đuổi tinh thần cũ đi thì chưa đủ… chúng ta phải mang đến một tinh thần mới.’

“Mình viết những lời Jem nói vào trong nhật ký để thỉnh thoảng, vào những lúc đang ở trong tâm trạng khiến mình cảm thấy không dễ gì giữ lời hứa , mình có thể đọc lại chúng để lấy thêm dũng khí.”

Rilla khẽ thở dài gấp cuốn nhật ký lại. Ngay tại thời điểm ấy, cô chẳng hề cảm thấy có thể dễ dàng giữ được lời hứa. Tất cả những người khác đều đã có một mục tiêu hay tham vọng đặc biệt nào đó về cách xây dựng cuộc sống của mình, nhưng cô thì chẳng có gì. Và cô vô cùng cô đơn, cô đơn khủng khiếp. Jem đã trở về… nhưng anh không còn là người anh trai-chàng thanh niên hay cười đã lên đường vào cái năm 1914 ấy, và thêm nữa, anh thuộc về Faith. Walter sẽ không bao giờ quay trở lại… cô thậm chí còn chẳng được giữ lại Jims. Đột nhiên, thế giới của cô dường như thật mênh mông và trống trải… thật ra là, nó dường như đã trở nên mênh mông trống trải từ ngày hôm qua, bắt đầu vào cái thời khắc cô đọc được trên một tờ báo Montreal danh sách những người lính hồi hương, vốn được công bố từ cách đây hai tuần, trong đó có tên đại úy Kenneth Ford.

Vậy ra Ken đã về nhà… ấy vậy nhưng anh thậm chí còn chẳng viết thư cho cô báo tin anh sắp về. Anh đã ở Canada hai tuần, vậy mà cô chẳng nhận được một dòng tin nào từ anh. Tất nhiên anh đã quên rồi… nếu đã từng có bất cứ cái gì để mà quên… một cái siết chặt tay… một nụ hôn… một ánh mắt… một lời hứa hẹn được đưa ra dưới tác động của một cảm xúc nhất thời. Thật lố bịch làm sao… Cô đúng là một cô nàng khờ dại non nớt, lãng mạn, ngốc nghếch. Ôi chao, sau này cô sẽ khôn lên thôi… khôn lên nhiều… thận trọng hơn nhiều… và rất khinh thường cánh đàn ông cũng như cung cách của họ.

“Có lẽ tốt hơn hết mình nên đi cùng Una và cũng tham gia khóa học Quản lý Gia đình,” cô nghĩ lúc đương đứng bên cửa sổ, hướng ánh mắt xuyên qua một cụm dây leo mới mọc mỏng manh xanh mướt mát, nhìn xuống Thung Lũng Cầu Vồng đang nằm dưới ánh hoàng hôn tím lịm đẹp vô ngần. Ngay tại thời điểm đó, cái ngành Quản lý Gia đình dường như chẳng có gì hấp dẫn cho lắm, nhưng, với cả một thế giới mới đang chờ được xây dựng ở trước mặt, một cô gái cũng phải làm điều gì đó chứ. Chuông cửa reo lên. Rilla miễn cưỡng xoay người tiến về phía cầu thang. Cô phải ra mở cửa - chẳng còn ai khác ở nhà nhưng ngay lúc đó, cô chẳng hề mong muốn có khách ghé thăm. Cô chậm chạp xuống cầu thang và mở cửa trước.

Một người đàn ông mặc bộ đồng phục kaki đang đứng trên bậc thềm - một chàng thanh niên cao ráo, mắt đen tóc đen, một vết sẹo mảnh trắng bệch chạy vắt ngang qua gò má nâu. Rilla ngơ ngẩn nhìn anh chằm chằm mất một lúc. Đây là ai vậy?

Tất nhiên cô phải quen biết anh rồi… ở anh toát lên một điều gì đó vô cùng quen thuộc…

“Rilla-Rilla-của-tôi ơi,” anh nói.

“Ken,” cô thở hổn hển. Dĩ nhiên rồi, đây là Ken… nhưng trông anh già dặn hơn trước nhiều… anh thay đổi nhiều quá… vết sẹo đó… những vết nhăn hằn quanh mắt và môi anh… đầu óc cô quay cuồng không cách gì ngăn cản được.

Ken nắm bàn tay ngập ngừng cô vừa chìa ra và nhìn thẳng vào cô. Cô gái Rilla bốn năm về trước đã có da có thịt, vóc dáng cân đối hẳn ra. Anh đã ra đi, để lại sau lưng một cô học sinh, và anh đã tìm thấy một người phụ nữ - một người phụ nữ có đôi mắt đẹp tuyệt trần cùng bờ môi chẻ, bầu má hồng hào… một người phụ nữ vừa xinh đẹp vừa quyến rũ… người phụ nữ trong các giấc mơ của anh.

“Đây có phải Rilla-Rilla-của-tôi không?” anh hỏi, đầy ẩn ý.

Nỗi xúc động khiến Rilla run rẩy toàn thân. Niềm vui sướng… hạnh phúc… đau khổ… sợ hãi… mọi cảm xúc từng vò xé trái tim cô trong suốt bốn năm đằng đẵng vừa qua dường như đã cuộn trào trong tâm hồn cô ngay lúc ấy, khi đáy lòng cô bị khuấy động. Cô cố lên tiếng; thoạt tiên, cô không thể nào thất được thành lời. Rồi…

“Vưng,” Rilla nói.

UNTITLED

1. 1. “Ký sự” Glen và những chuyện khác
2. 2. Sương sớm
3. 3. Nô đùa dưới ánh trăng
4. 4. Người Thổi Sáo thổi sáo
5. 5. “Tiếng bước chân”

6. 6. Bà Susan, Rilla và chú chó Thứ Hai ra quyết định

7. 7. Đứa trẻ ra đời trong thời chiến và liễn xúp

8. 8. Rilla quyết định
9. 9. Bác Sĩ gặp xui xẻo
10. 11. Tối và sáng
11. 12. Trong những ngày Langemarck
12. 13. Miếng bánh nhận sai
13. 14. Thung lũng Quyết Định
14. 15. Cho tới khi hừng đông ló dạng
15. 16. Hiện thực và lãng mạn
16. 17. Tuần lại tuần ì ạch trôi qua
17. 18. Đám cưới thời chiến
18. 19. “Chúng sẽ không vượt qua được”

19. 20. Norman Douglas to tiếng trong cuộc họp

20. 22. Chú cún Thứ Hai biết rõ
21. 23. “Và vậy nên, chúc ngủ ngon”
22. 24. Mary đến đúng lúc
23. 25. Shirley lên đường
24. 26. Bà Susan được cầu hôn
25. 27. Chờ đợi
26. 28. Ngày Chủ nhật đen tối
27. 29. “Bị thương và mất tích”
28. 30. Thủy triều đổi hướng
29. 31. Bà Matilda Pitman
30. 32. Tin từ Jem
31. 33. Chiến thắng!

32. 34. Ông Hyde về nơi dành cho mình và bà Susan đi hưởng tuần trăng mật

33. 35. “Rilla-Rilla-của-tôi!”

1. Title Page