Author: Ki Ju Lee; Sun Tzô (dịch)
Date: 2021-05-19 17:00:00+00:00
Keywords: @.Hàn; Fiction; Slice Of Life; Nhẹ Nhàng; đời thường; Kinh điển; Tâm Lý Xã Hội
Description: “Những điều trân quý nhất sẽ rời bỏ đi về nơi xa xôi nhất. Bởi vậy trước khi dòng nước lũ thời gian cuốn mọi thứ đi xa mãi mãi, trước khi mọi ký ức bị bôi xóa mịt mờ, khi người còn ở bên cạnh ta, hãy dành thời gian cho nhau, thấu hiểu, thông cảm cho nhau. Ta vẫn còn có thể làm được nhiều điều. Bất cứ lúc nào, chúng ta vẫn luôn có thể làm lại từ đầu.
Publisher: vctvegroup

ebook©vctvegroup

KI JU LEE

Những điều từng là quý giá

• 한때 소중했던 것들 •
The things that I once loved

Sun Tzô dịch

Phát hành: Mintbooks

Nhà xuất bản Văn Học 2019

Hoa đẹp vì đâu?

Phải chăng bởi hoa chẳng nở mãi không tàn.

Lời nói đầu

Vì những điều trân quý nhất, sẽ rời bỏ đi về nơi xa xôi nhất

Thời còn đi học, tôi hay phải đưa mẹ ra vào bệnh viện. Bệnh viện là thư viện trang nghiêm nhất trên thế gian này. Ở nơi đó, tôi được tiếp xúc với biết bao nhiêu mảnh đời, bao nhiêu số phận, nhờ đó mà nhận ra được những nguyên tắc bất di bất dịch trong cuộc sống, và xem xét lại mình.

Có lần, tôi đã ngồi lặng im rất lâu quan sát một người đàn ông lớn tuổi nằm cùng phòng bệnh với mẹ. Các biện pháp điều trị ung thư dường như không mang lại kết quả gì nhiều, cơn đau đớn hành hạ khiến ông không ngừng kêu than với các bác sĩ và điều dưỡng. Nước mắt lúc nào cũng nhạt nhòa trên gương mặt ông.

Vậy nhưng chỉ riêng trước mặt người con gái duy nhất, ông không hề để lộ chút đau đớn bệnh tật nào ra ngoài mặt. Một ngày nọ, sau khi người con gái ra về, một ai đó trong phòng đã hỏi ông:

“Ông đau đớn thế mà sao không nói gì với con gái? Hay là ông xấu hổ với chị ấy?”

Ông cố nén nước mắt chực trào ra, mãi mới nói được thành lời:

“Không phải vậy đâu. Tôi sợ nếu lúc nào cũng kêu đau thì sau này tôi đi rồi sẽ chỉ để lại toàn những ký ức đau buồn cho con bé, nên tôi cố nghiến răng chịu đựng. Dù chẳng được vui vẻ gì, nhưng ít nhất sau này con bé sẽ không nghĩ về những đau đớn bệnh tật khi nhớ về tôi…”

Những giọt nước mắt cố kìm nén của ông từ lúc nào đã lăn dài trên đôi má nhăn nheo, sống mũi tôi cay sè, lệ cũng đã dâng đầy trong mắt. Vậy nhưng trong lòng lại cảm thấy như có một ngọn đèn được thắp lên sáng bừng.

Ông bị cơn đau hành hạ đến mức có lúc thần trí không còn tỉnh táo, ấy vậy mà vẫn dứt khoát không muốn để con cái nhìn thấy mình trong bộ dạng đau đớn ấy. Không phải ông xấu hổ. Ông chỉ muốn giảm bớt phần nào nỗi buồn thương đè nặng trong lòng cô con gái. Những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời, ông không còn nghĩ ngợi gì đến bản thân nữa, mà chỉ lo lắng cho cuộc sống của đứa con phải đành lòng để một mình trên cõi đời, và lặng lẽ chuẩn bị cho cuộc biệt ly.

Phải rời xa người đã từng yêu, không có cách nào không để lại tổn thương.

Lý do lớn nhất, ấy chính là ta đã từng ở trong nhau.

Người ấy một thời đã từng là một phần cơ thể ta, và ta cũng đã từng là một phần của người ấy.

Những điều đã từng ở lại bên trong ta sẽ chằng thể nào lặng lẽ rời đi không để lại dấu vết. Chúng sẽ dần dần rời xa rồi đột ngột biến mất không tăm tích, để lại cho ta một nỗi đau dai dẳng tới độ lưỡi dao thời gian dù có sắc đến đâu cũng chẳng thể cắt bỏ đi được.

Bởi một thời người đã từng là một phần thân thể ta, nên khi bỏ ta đi, có khi người chẳng chịu bỏ đi một mình, mà mang theo mất một nửa linh hồn ta. Trái tim ta như bị đục ra một lỗ hổng sâu thăm thẳm. Chẳng điều gì có thể vá lại được nỗi trống vắng mênh mang người để lại.

Biết bao nhiêu thời gian trôi qua, cuối cùng ta mới nhận ra một điều.

Rằng những chuyện đã kết thúc ngay từ giây phút khởi đầu và những người đến bên ta rồi lại bỏ ra đi
vẫn chưa bao giờ ngừng can dự rất sâu vào cuộc sống của ta.

Rằng hầu hết những điều đang giày vò ta giờ này
lại là những điều đã từng khiến ta ngập tràn hạnh phúc.

Những điều trân quý nhất sẽ rời bỏ đi về nơi xa xôi nhất. Bởi vậy trước khi dòng nước lũ thời gian cuốn mọi thứ đi xa mãi mãi, trước khi mọi ký ức bị bôi xóa mịt mờ, khi người còn ở bên cạnh ta, hãy dành thời gian cho nhau, thấu hiểu, thông cảm cho nhau.

Ta vẫn còn có thể làm được rất nhiều điều.

Bất cứ lúc nào, chúng ta vẫn luôn có thể làm lại từ đầu.

Mong sao trong khi dạo bước qua từng dòng chữ trong cuốn sách này
trái tim bạn có được những phút giây thanh lọc về những ngày tinh sạch nhất

Ki Ju Lee

01
Trấn tĩnh

Chẳng ai có thể đổi dời được thời gian, cũng chẳng ai được cuộc đời khoan dung nhiều hơn người khác. Nhưng nếu bên cạnh có người chịu thấu hiểu cho nỗi đau này thì dù đớn đau thế nào cũng có ngày giải thoát.

Bình tĩnh, trưởng thành

Thời gian trôi đi, càng ngày càng có nhiều điều chẳng thể tùy tiện nói ra. Có những lời cứ nằm mãi trong tim rất lâu mà chẳng biết cách nào để nói ra ngoài miệng, rồi lại tự biến tan đi mất.

Những lời biến mất nơi đầu môi, tôi lại tìm cách làm sống lại trên trang giấy trắng bằng đôi câu mộc mạc. Có lẽ tôi kiệm lời là để dành viết ra những điều mình muốn nói.

Một mùa đông năm nào đó. Tôi ngồi trong một tiệm cà phê nhỏ, tay đặt trên bàn phím máy tính cố viết vài dòng lưu lại những vết dấu của cuộc sống từ những điều sâu kín trong lòng chẳng thể nói ra. Đã mấy giờ đồng hồ trôi qua mà trong đầu chẳng hiện lên được một câu văn nào ý nghĩa. Tôi gập lại máy tính, mở ra cuốn thơ đang đọc dở.

Trong cuộc sống, sẽ có rất nhiều khi ta cảm thấy cái suy nghĩ “hình như có điều gì không đúng…” cứ cuốn chặt lấy đầu óc. Cảm giác như thể một điều gì đó rất quan trọng trong cuộc đời ta đang cắm đầu chạy về phía trước như một con ngựa trên đường đua.

Mỗi lần như thế, tôi lại nhắm mắt, hít vào một hơi thật sâu và nín thở, cố lần lại xem mình đã cố tình bỏ quên điều gì, và vô tình đánh rơi điều gì. Tất nhiên nói thì dễ, nhưng làm được điều đó lại không hề đơn giản.

Tôi thở ra một hơi dài, quay nhìn ra bên ngoài cửa sổ. Trên ngã tư Gwanghwamun, một người phụ nữ khoảng gần bốn mươi tuổi dắt theo một đứa bé đi về hướng tháp chuông.

Đống tuyết đang tan dở còn sót lại trên mặt đường khiến đứa bé khoảng sáu, bảy tuổi trượt chân chới với. Người phụ nữ, có lẽ là mẹ đứa bé vội vàng kéo bàn tay đứa con, đỡ cho nó đứng thẳng lại. Miệng chị mấp máy trong vài giây, nụ cười trên môi chị không hề tắt. Đứa bé không rời mắt khỏi mẹ, khe khẽ gật đầu.

Cơn tò mò bỗng chốc dậy lên trong lòng. Người mẹ đã nói gì với đứa trẻ trong khi ánh mắt nhìn con âu yếm đến thế?

Ngồi bên trong cánh cửa quán cà phê này, tôi chỉ có thể nhìn biểu hiện trên gương mặt họ mà tự đoán ra câu chuyện giữa hai người. “Đường trơn thế này con phải bước từng bước thật cẩn thận”. Có lẽ đó là những lời đã đi qua đôi môi của người mẹ đến với đứa bé. Tôi cứ thế ngồi nhìn theo họ cho đến khi bóng chiếc mũ mất hút trên con đường xa. Chiếc đồng hồ ký ức trong tôi chợt quay ngược trở về nhiều năm về trước.

Mùa đông năm tôi học lớp Hai. “Reng reng!” Tiếng chuông điện thoại lạnh ngắt phá tan không gian im lặng lúc sáng sớm. Điện thoại đến từ bệnh viện nơi bố đang nằm. Mẹ xoắn sợi dây điện thoại trong tay, khuôn mặt không lộ chút cảm xúc. Nghe điện thoại xong, mẹ chợt kéo thằng bé là tôi lúc đó còn đang mắt nhắm mắt mở chưa tỉnh hẳn vào lòng, ôm thật chặt. Rồi mẹ bắt tôi mặc áo khoác ngoài lên người.

Chúng tôi ra khỏi nhà. Hai người lặng lẽ bước bên nhau trong con ngõ vẫn còn mờ sương tuyết. Gió đông lạnh buốt táp vào mặt, tung bay những sợi tóc mỏng mảnh, bàn chân ngập vào tuyết khiến tôi lảo đảo không giữ được thăng bằng. Tôi bám chặt tay mẹ, vất vả dò dẫm một hồi cũng ra khỏi được con ngõ nhỏ. Tôi hỏi mẹ:

“Mẹ ơi, mình đến bệnh viện thăm bố à?”

Mẹ dừng bước, hít một hơi thật sâu như để cố nén không cho hai dòng nước mắt trào ra. Nhìn trên gương mặt mẹ, tôi tưởng như cả một thời đại vừa tan biến thành tro bụi. Giọng mẹ nghẹn ngào:

“Ki Ju à, con phải lớn, phải trưởng thành nhé. Nhưng hãy lớn thật chậm, thật từ từ thôi, con nhớ chưa?”

Cậu bé tôi lúc đó hiểu được thế nào là phải lớn, nhưng lớn thật từ từ là sao thì không thể cắt nghĩa nổi. Tôi chỉ biết nghiêng đầu thắc mắc tại sao hôm nay hành động của mẹ lại khác lạ đến thế, dù vậy cũng không mất quá nhiều thời gian cho đến khi tôi hiểu được những lời mẹ thốt ra ngày hôm đó. Trải qua thời gian dậy thì, tôi đã rất tự nhiên vỡ ra được ẩn ý đằng sau những lời nói của mẹ. Người chồng chưa được ở bên nhau bao lâu đã vội vã rời đi, thì ít nhất đứa con trai cũng hãy ở lại bên mẹ càng lâu càng tốt. Có lẽ vì ước muốn ấy nên mẹ mới nghẹn ngào dặn đi dặn lại rằng tôi hãy “từ từ” mà lớn thôi.

Lời mẹ nói mùa đông năm ấy “Hãy lớn thật chậm, thật từ từ thôi”, chỉ một câu nói ngắn ngủi mà vấn vương trong đầu óc tôi đến mãi sau này, như chứng bệnh ù tai không dễ dàng tan biến. Những lời mẹ nói hòa lẫn với những giọt nước mắt đè nặng từ đáy lòng đã đi qua đôi tai tôi, lăn xuống tận trái tim và khắc sâu vào xương tủy.

Câu nói chưa một lần tôi dám xóa bỏ khỏi đầu óc mình từ lúc nào đã trở thành lời động viên giúp tôi vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống. Đôi lúc nó là bóng mát che dịu những khoảng nắng gắt trong lòng, đôi lúc lại là miếng băng cứu thương ấp ôm những vết cắt sâu không dễ gì lành lại.

Ai cũng có cho riêng mình

Một câu nói tựa như bông hoa nở dịu dàng sâu trong trái tim.

Câu nói có quyền năng an ủi mọi vết thương, vỗ về mọi cơn đói khát.

Nhờ có cây cột trụ vững chắc ấy ở trong lòng mà có lẽ một ai đó cũng đang vượt qua bao nhiêu bão tố cuộc đời. Hãy ở lại bên người yêu quý của cuộc đời mình, thật trưởng thành, thật dài lâu…

Những điều đến theo làn gió

Mỗi cuối tuần cùng mẹ đi chợ về, chúng tôi lại ghé qua khu vườn cây cảnh gần nhà, vừa để ngắm hoa, vừa để học lỏm cách chăm cây. Một lần, mẹ tôi hỏi chủ một cửa hàng cây cảnh:

“Lần trước tôi có mua cây này. Tôi cũng để chỗ nhiều ánh nắng và chăm tưới tắm lắm, ấy thế mà đến tận bây giờ vẫn chưa thấy nở được bông hoa nào. Liệu có phải bón thêm phân đạm không anh?”

Chủ cửa hàng hoa mỉm cười đáp:

“Ánh nắng cũng tốt, nhưng chị phải để ở chỗ nhiều gió nữa cơ. Nuôi cây thì quan trọng nhất là phải đủ nước và ánh sáng, nhưng để cây nở được hoa thì phải cần đến gió. Nhiều lúc gió phải thổi chị ạ, gió phải thổi.”

Lúc đó tôi cũng thắc mắc không biết lời ông chủ cửa hàng cây cảnh liệu có căn cứ khoa học gì hay không, nhưng câu nói ngắn ngủi của ông “Nhiều lúc gió phải thổi” cứ rì rào mãi trong ốc tai. Chỉ một từ “gió” mà làm gợn sóng mặt hồ yên lặng trong lòng tôi.

Gió…

Cũng phải. Dù tôi không biết gì nhiều về cây cối, nhưng quay đầu nhìn lại cuộc đời mình mới thấy, quả thật mầm cây cuộc sống phải trải qua mưa, qua nắng, qua gió mới có thể đâm chồi, rồi dần dần hé nở.

Rõ ràng gió phải mang theo trong mình một điều gì đó. Một điều gì đó mà mặt trời, mưa, mây đều không thể mang đến được, một điều mà chỉ mình gió ấp ôm mang về.

Vì ta sẽ luôn đứng về phía người

Một mùa Trung thu rất lâu trước đây, cậu bé họ hàng đang học mẫu giáo tiến đến hỏi tôi, mặt mũi ra vẻ nghiêm trọng.

“Cậu ơi, cháu có điều này muốn hỏi. Bao giờ thì cháu mới thành người lớn?”

Dù biết câu hỏi của cậu bé không đơn thuần chỉ là một từ “người lớn” giản đơn, nhưng không biết có phải do chén rượu ban nãy lỡ uống lúc ăn cơm không, mà tôi lỡ buột miệng nói ra một câu, hẳn đã phá tan suy nghĩ ngây thơ vô tội của đứa bé:

“Người lớn? Cháu muốn trở thành người lớn à? Không cần phải lớn cũng được mà…”

“Thế nhưng cháu vẫn tò mò. Bao giờ cháu mới thành người lớn được?”

“Xem nào, có lẽ khi có một việc nào đó khiến cháu dù cố gắng đến đâu cũng không làm được, thì lúc đó cháu đã thành người lớn.”

Sự tĩnh lặng quay trở lại. Cậu bé chẳng hỏi gì thêm, chỉ nhìn tôi chằm chằm bằng ánh mắt lạnh nhạt như thể muốn nói “Cậu à, đấy không phải câu trả lời cháu muốn nghe đâu nhé!”, rồi đứng lên bỏ ra ngoài. Bây giờ nghĩ lại tôi vẫn thấy câu trả lời ấy quả thật đã quá tàn nhẫn. Trong lúc ăn năn tự trách những lời ngớ ngẩn lỡ nói với đứa cháu nhỏ, tôi chợt có một vài phút giây nhìn lại mình. Từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường cho đến lúc ra ngoài xã hội, kiếm cho mình được một công việc, những khoảnh khắc khiến tôi quay nhìn lại những con đường đã đi qua không phải là khi đạt được một vài thành công nhất định, mà lại là khi tôi bối rối đứng trước ngưỡng cửa cuộc sống, không biết phải rẽ về hướng nào.

Luôn là như thế. Niềm vui và hạnh phúc chỉ dạy cho ta một nửa cuộc đời. Chỉ có nỗi buồn mới có thể dạy cho ta biết cuộc đời có cả những mảng sáng và những mảng tối. Mỗi khoảnh khắc nhận ra sự thật rằng có những điều dù cố gắng đến đâu cũng không đạt được, dù cắm cúi chạy thế nào cũng không chạm được đến đích, tôi lại tự hỏi mình “Làm thế nào để sống thật với bản thân mình nhất?”, “Làm thế nào để bảo vệ được cái tôi riêng trong tổ chức này?”. Những câu hỏi đó phần nào cũng giúp tôi bước qua những khi khó khăn nhất.

Tất nhiên không phải lúc nào tôi cũng tìm được ra câu trả lời chính xác. Đôi khi may mắn, dù không tìm được câu trả lời hoàn hảo, ít nhất tôi cũng tìm ra được thứ gì đó tựa như một lời giải đáp. Còn lại phần lớn các vấn đề đều không thể tìm được câu trả lời, hoặc vốn dĩ đã không có cách giải quyết, nên tôi thường chấp nhận như bản thân nó vốn đã vậy.

Mỗi lần như thế, tôi lại bật cười với ý nghĩ “À, hóa ra mình cũng chẳng phải kẻ tài cán hơn người gì hết”.

Trong bộ phim Sau cơn bão (After the Storm), nhân vật Ryota (Hiroshi Abe) là một người chồng, người cha bình thường như bao người khác, cũng giận dữ khi bao nhiêu cố gắng của mình không được đền đáp, cũng rơi nước mắt khi cuộc đời không đi theo những dự định đã đặt ra. Anh là một nhà văn đã từng nhận giải thưởng văn học cho cuốn tiểu thuyết xuất bản hàng chục năm trước, nhưng dù sao đó cũng chỉ là vinh quang trong quá khứ. Bây giờ, anh làm việc trong một văn phòng thám tử tư, thay vì cầm bút, anh lại cầm máy ảnh đi đào bới cuộc sống riêng của người khác.

Lúc nào cũng thiếu thốn tiền bạc nên Ryota thường xuyên phải ngửa tay xin tiền mẹ và chị gái. Không những thế, vì chẳng thể đều đặn đưa tiền nuôi con cho người vợ cũ đã ly hôn, anh chỉ có thể bao biện bằng những lời giải thích tầm thường. Mỗi khi có một chút thu nhập, anh lại như con chó của Pavlov[1], hễ nghe thấy tiếng chuông là tiết nước bọt, vội vàng đến trường đua xe đạp. Thế nhưng ở nơi đó, tiền của anh còn biến mất nhanh hơn vòng quay của những bánh xe đua.

Ryota chưa từng xếp lại giấc mơ trở thành tiểu thuyết gia của mình. Khi được một nhà xuất bản đề nghị tham gia viết kịch bản truyện tranh, anh đã thẳng thừng từ chối vì lý do “Tôi đang chuẩn bị cho một cuốn tiểu thuyết mới”. Anh vẫn thường xuyên ghi chú lại những cuộc hội thoại với người xung quanh, quan sát hành động của họ và thu thập nội dung từ những câu chuyện đời thường. Anh có một câu cửa miệng như sau:

“Tôi thuộc thể loại thành công muộn ấy mà! Ha ha ha!”

Mẹ Ryota, bà Yoshiko dường như rất hiểu mơ ước của con trai. Gặp ai bà cũng giới thiệu Ryota là “Con trai tôi đấy, nó viết tiểu thuyết”. Ryota tuy có chút xấu hổ nhưng cũng chẳng buồn che giấu nụ cười lan rộng trên gương mặt. Bởi sâu trong lòng anh, giấc mơ tiểu thuyết gia vẫn sáng lấp lánh như ngôi sao giữa bầu trời đêm.

Một ngày nào đó, khi cơn bão vừa đi qua, Ryota tình cờ phải ở lại căn hộ của mẹ một đêm. Cậu con trai mới đang học tiểu học ngước lên hỏi Ryota Shinoda:

“Hồi bé bố muốn lớn lên trở thành người như thế nào? Bố đã trở thành người bố mong muốn chưa?”

Ryota trầm ngâm một hồi lâu rồi đáp:

“Vẫn chưa con ạ. Nhưng đó không phải là vấn đề. Điều quan trọng là con có còn giữ mơ ước ấy trong lòng hay không.”

Giống như nhân vật Ryota trong phim, có một thời tôi cũng đã sống chật vật, từ bỏ mọi dục vọng trong cuộc sống. Đã từng có những lúc tôi mất phương hướng giữa ngã ba đường, cứ thế lang thang rồi cuối cùng thụt sâu xuống một nơi đầm lầy không ai biết đến.

Mỗi lần như thế, người đưa bàn tay kéo tôi lên, người chỉ đường dẫn lối cho tôi không ai khác ngoài mẹ. Những giọt nước mắt của mẹ kéo tôi ra khỏi những cuộc lang thang không có điểm dừng. Giống như người mẹ của Ryota trong bộ phim kia, mẹ cũng dành cho tôi niềm tin vững vàng như sắt đá.

“Ki Ju à, con mệt rồi phải không? Mẹ biết mà.”

“…”

“Con chỉ cần nhớ một điều này thôi. Người khác thì không biết thế nào, chứ mẹ lúc nào cũng tin tưởng con trai mẹ. Thế nên mẹ mong con cũng có thể tin tưởng vào bản thân mình.”

Những lời của mẹ ngấm dần vào trong tôi, khiến cảm giác bất lực, nỗi xấu hổ chiếm đóng trong lồng ngực tôi bấy lâu nay dần dần đứt gãy.

Và từ những vết nứt ấy, ánh nắng mặt trời khe khẽ len vào.

Tôi vươn cổ cố nuốt vào bên trong những giọt nước mắt đang chực trào ra. Ngoảnh đầu nhìn lại hiện thực và những người bên cạnh mình, dần dần tôi cũng bình tâm trở lại. Tôi bắt đầu đặt những câu hỏi mới dành cho cuộc đời và thế gian này, và rồi tôi cũng quyết định, từ giờ sẽ không để người khác điều khiển cuộc đời mình nữa.

Chúng ta chẳng thể làm gì để thay đổi thời gian, và cuộc sống cũng chưa từng rộng lượng với bất kỳ ai. Chỉ cần có người hiểu thấu nỗi đau của mình, ta sẽ có sức mạnh vượt qua mọi vực thẳm tăm tối nhất.

Chỉ cần có một người duy nhất có thể đứng bên cạnh ta, trở thành bức tường thành che chở cho ta, và nói với ta rằng “Dù tất cả có quay lưng lại với con, ta sẽ mãi mãi ở bên con”.

Nhìn thấy tình yêu

Tôi cầm điều khiển ti vi bấm hết kênh nọ đến kênh kia, cuối cùng dừng lại ở một chương trình có tên Hãy cùng ăn tối. Chương trình với nội dung chính là một đoàn diễn viên đi dạo quanh các khu dân cư và xin phép chủ nhà cho vào cùng ăn một bữa tối. Bữa tối ấy không chỉ vỗ về cơn đói bụng mà còn vỗ về cả những trái tim đơn côi.

Ngày hôm ấy, đoàn làm chương trình đi loanh quanh qua nhiều ngôi nhà, cuối cùng quyết định dừng lại ở ngôi nhà của một đôi vợ chồng già sống tại Pil-dong Seoul. Bị bữa tối của hai ông bà làm cho mê mẩn, các diễn viên liên tục thi nhau ngợi khen “Ngon thật đấy ạ”, “Tài nấu ăn của bác gái quả là đáng nể”.

Nhưng thứ thu hút sự chú ý của tôi hơn cả là ánh mắt đôi vợ chồng già trao cho nhau. Những câu chuyện thường ngày hai người họ nói với nhau đã khiến tôi phải dỏng tai, mắt nhìn không chớp về phía màn hình. Lúc chương trình quay đến đoạn ông già hơn chín mươi tuổi hồi tưởng lại suốt quãng thời gian cùng bà chung sống dưới một mái nhà, ánh mắt ông không ngừng quay sang nhìn bà âu yếm, trìu mến. Rồi ông nói bằng giọng đều đều:

“Tôi nhìn thấy tình yêu. Tình yêu…”

Nhìn thấy tình yêu? Lời thổ lộ ấy ấm áp, giản dị mà đẹp đẽ, lấp lánh biết bao. Một câu nói mộc mạc mà khiến người ta phải suy nghĩ lại về cội nguồn của tình yêu.

Tình yêu bắt đầu khi hai người nhìn thấy nhau, nhận ra nhau. Trong số biết bao nhiêu con người trên thế gian, đôi mắt ta chợt sáng lên khi nhận ra một người khác biệt hẳn với những người còn lại, rồi ta tìm cách thu hẹp khoảng cách địa lý để đến gần bên nhau, để đôi mắt trong trái tim có thể mở to ra nhìn rõ những nét đẹp trong tâm hồn nhau. Đến khi khoảng cách tâm lý cũng được thu ngắn dần dần, thì đó là lúc tình yêu bắt đầu đâm chồi nảy lộc.

Tôi vẫn không biết tình yêu lụi tàn đi bằng cách nào.

Hay tôi không dám nói ra. Tôi chỉ có thể cẩn trọng nói về cách tình yêu sinh ra như thế nào.

Tình yêu bắt đầu từ nơi ta nhìn thấy nhau.

Khoảnh khắc đắm chìm vào nhau

Nỗi buồn sâu kín, biển sâu thăm thẳm, ánh mắt sâu lắng, mối quan hệ sâu đậm, tình yêu sâu nặng…

Có lẽ chỉ những điều có thể khiến ta chìm đắm vào bên trong mới ghép được thêm tính từ “sâu” vào phía sau. Cũng chỉ những điều đó mới có thể ném ta vào không gian của hàng ngàn chiều sâu khác nhau, chỉ ở những nơi đó ta mới có thể thả rơi mình vào những lắng sâu hun hút.

Tình yêu chính là một trong số đó. Có rất nhiều động từ có thể ghép được với tình yêu, nhưng có lẽ động từ tự nhiên nhất có thể ghép đôi với danh từ này chính là “rơi vào tình yêu”. Chúng ta không “kết tình yêu” như kết bạn, cũng chẳng thể thông đồng, câu kết với ai để tạo ra được tình yêu. Khi hai trái tim chạm vào nhau, khi ta cảm nhận được âm thanh cộng hưởng vang dội từ trong lòng, chúng ta sẽ muốn hét lên bằng thứ giọng lanh lảnh:

“Nghe tôi nói này. Hình như tôi đã rơi vào tình yêu với người ấy rồi!”

Đúng vậy. Tình yêu không dâng từ bên dưới lên trên như người ta leo núi, mà là quá trình từ ngoài vào trong, xuống sâu, sâu mãi, đến tận nơi đáy tâm hồn, và bị khóa chặt nơi sâu thẳm nhất trong trái tim của người kia. Ta cảm thấy một thứ cảm xúc đặc biệt vô cùng, và muốn dâng hiến tất cả cho người ấy. Ta chìm đắm vào trong nhau, không cách nào ngăn cản được.

Khi rơi vào tình yêu, chúng ta nắm lấy bàn tay nhau, ôm chặt lấy nhau và cùng nhau rơi vào sâu, sâu mãi. Từ khoảnh khắc ấy, những khung cảnh lạ lẫm cứ thế trải dài ra trước mắt hai người đang yêu. Nói chính xác hơn, ấy chính là đôi mắt ta đã bắt đầu có thể nhận ra những điều mới lạ. Trong không gian lạ lùng lần đầu được chứng kiến ấy, tình yêu dẫn ta đi những bước dài dũng cảm, kiên cường. Đó có lẽ chính là bản chất của tình yêu.

Thế nhưng, nếu có thể rơi vào, thì hoàn toàn ta cũng có thể rơi ra khỏi tình yêu.

Khi rơi ra khỏi thế giới của tình yêu, khác với khi rơi vào, ta chỉ có một mình, gắng gượng vượt ra khỏi nơi ấy. Nói cách khác, khi mở cánh cửa bước vào bên trong ngôi nhà tình yêu, hai người cùng nhau đẩy cửa bước vào, nhưng khi đi ra, mỗi người lại xoay một chiếc tay nắm khác nhau, mỗi người bước ra đi về một hướng.

Bởi vậy, tình yêu có thể thuộc sở hữu của một hoặc hai người, nhưng chia tay sẽ mãi mãi chỉ là của riêng một người mà thôi. Cuộc biệt ly nào cũng là riêng lẻ.

Phần lớn chúng ta đều cho rằng tình yêu là do ta tự mình lựa chọn. Nhưng xem xét thật kĩ thì dường như điều đó chưa hẳn đã đúng. Có thể phát hiện ra người yêu là do chúng ta chủ động, nhưng bản thân cảm xúc yêu đương chưa chắc đã là thứ có thể lựa chọn được. Ai cũng có một tình yêu trong mộng, nhưng không phải ai cũng đạt được thứ tình yêu đúng như mình mơ ước.

Có khi tình yêu là một thứ sinh vật lạ lùng vẫn lang thang trên trái đất này, bỗng một ngày lén lút chui vào trái tim một người đặc biệt nào đó, rồi ngồi lì ở đó chẳng chịu rời đi. Có khi chúng ta chỉ đợi chờ ngày tình yêu đến, rồi đến khi được tình yêu chọn lựa, ta như bị một viên đá nam châm khổng lồ hút bước chân tiến về phía người mình yêu thương.

Đương nhiên đây không phải là “sự chờ đợi bị động”, ta chỉ khoanh tay đứng nhìn tình yêu muốn đến thì đến, muốn đi thì đi, mà là “sự chờ đợi tích cực”, với biết bao nhiêu khát khao, mong mỏi ôm ấp trong lòng.

Dù sao đi nữa, tình yêu xuất hiện và tan biến đều là những điều ta không thể điều khiển được theo ý mình. Trong thế giới tình yêu, tất cả chúng ta đều bình đẳng. Tất cả đều là những thực thể lang thang vô định.

Chợt nhớ lại ngày hôm ấy. Ngày mà dự cảm tình yêu tan vỡ đến thật gần, ngày đặt lên môi nhau hơi thở không còn nồng nàn, ngày trao cho nhau lời chia tay cuối, phút giây ta đánh mất nhau, con đường chia đôi mỗi người đi về một hướng, khoảnh khắc bật khóc vì tiếng bước chân người dần xa xôi về nơi không còn nhau, ngày ta rơi ra khỏi tình yêu…

Ai cũng phải sống cuộc đời thứ hai

Hôm đó, tôi đi xuống Daejeon vì có chút chuyện cần đến thư viện K. Đến bến xe liên hợp Dae Jeon, tôi đang định bắt taxi thì chợt nhìn thấy một người đàn ông trung niên cùng một đứa trẻ đang mò mẫm như hai con ốc sên chầm chậm bước đi trên đoạn đường không có vạch kẻ cho người sang đường. Mấy người lái xe trờ tới bấm còi inh ỏi, nhưng bước chân của họ vẫn không hề có vẻ khẩn trương hơn. Dường như hai người không thể bước nhanh thêm được nữa.

Tôi đứng đợi taxi ở bên kia đường liếc mắt trộm nhìn hai người, có lẽ là hai cha con. Người đàn ông có thể hình khá cao lớn, nhưng bước chân dường như rất khó khăn. Mỗi khi dấn thêm một bước về phía trước, cả cơ thể đồ sộ lại nghiêng hẳn về một phía. Mỗi lần như vậy, cẳng chân giả của anh lại lấp ló thò ra dưới lớp quần tây rộng thùng thình.

Cậu bé bên cạnh khoảng hơn mười tuổi, khuôn mặt ngăm đen, đi chầm chậm bên cạnh làm cây gậy đỡ cha. Bờ vai bé nhỏ làm điểm tựa cho người đàn ông cao lớn gấp đôi mình, cậu bé vẫn hiên ngang bước đi trên đường, à không, bước đi giữa thế gian.

Bước lên taxi rồi tôi mới lén nhìn được vào đôi mắt cậu bé. Phải nói thế nào nhỉ? Ánh mắt dường như muốn nói “Chú à, thế giới này có điều gì con đều biết cả rồi”.

Trong một khoảnh khắc, tôi chợt phỏng đoán về áp lực cuộc sống mà cậu bé phải gánh vác. Có khi cậu bé còn đang phải đội cả vũ trụ lên đầu. Tôi không nỡ rời bước, nhưng vì cuộc hẹn sắp đến mà đành bắt mình ngồi vào trong taxi. Suốt quãng đường đi, ánh mắt vừa nặng nề vừa sáng rực của cậu bé cứ hiển hiện mãi trước mắt tôi.

Lúc câu chuyện về hai cha con ở Dae Jeon gần như đã mờ nhạt hẳn trong tâm trí, tôi được tin anh Noh Hong Cheol, vốn vẫn làm bên truyền hình, mới mở một tiệm sách ở Haebang-chon, Yongsan-gu, Seoul, bèn lên đường tìm đến đó. Sau khi tìm được một chỗ trong bãi đỗ xe gần ga Noksapyeong, tôi men theo con dốc dẫn lên khu chợ mới, nơi có nhà sách của anh Noh. Được nửa đường, mồ hôi mồ kê nhễ nhại, tôi dừng lại nghỉ mệt.

Tôi đưa mắt nhìn quanh, chợt một tiếng “kéttt” vang lên khiến tôi giật mình đứng lại. Một chiếc xe buýt vừa thả khách xuống rồi lại rùng rình chuẩn bị đi lên con dốc. “Ôi, đáng lẽ mình phải bắt chuyến xe buýt này mới phải…” Tôi thầm hối hận, tự lấy tay đập lên đầu. Vừa lúc đó, tôi thấy một người đàn ông trung niên đỡ người mẹ già tóc hoa râm xuống khỏi xe buýt rồi nói “Mẹ, mẹ lên lưng con cõng”.

Người đàn ông cõng người mẹ già trên lưng, chuẩn bị rảo bước đi. Tôi chầm chậm vừa đi theo, vừa liếc mắt quan sát hai mẹ con họ. Khuôn mặt người đàn ông tươi cười rạng rỡ, người mẹ già cũng vùi mặt vào tấm lưng rộng của anh con trai, tủm tỉm cười vui vẻ. Nụ cười thanh khiết cứ thế lan rộng mãi trên gương mặt hai mẹ con.

Trong một khoảnh khắc, hình ảnh hai cha con ở bến xe Dae Jeon đã ghi dấu trong đáy mắt tôi ngày nào chợt trở về nhảy múa nơi tâm trí.

Tôi khẽ nhắm mắt lại, trong lòng chợt dâng lên một thắc mắc: Cha mẹ và con cái thực ra là mối quan hệ như thế nào? Chúng ta phải sống như thế nào, trong vai trò là cha mẹ, và trong vai trò là con cái?

Nghĩ lại mới thấy, thật chẳng có mối quan hệ nào lạ kỳ như mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái.

Tôi vốn hay chia sẻ với mẹ những chuyện lặt vặt trong cuộc sống. Khi chia sẻ với nhau đủ nhiều những câu chuyện thường nhật, tôi thường cảm thấy như mình đang được đi một chuyến du lịch trong tâm can của mẹ. Hiểu được lòng mẹ, tự nhiên tôi cũng vỡ ra được nhiều điều. Rằng mẹ vẫn thích mặc quần áo đẹp như thời còn trẻ, rằng mẹ vẫn giấu cho riêng mình bí mật giản dị ở một góc sâu tâm hồn.

Nhưng không phải vậy mà mẹ và tôi có thể hằng ngày vui vẻ với nhau, không có bất kỳ cãi vã, bất đồng nào. Thân thiết lắm mà nhiều lúc cũng xa cách lắm, tưởng hiểu nhau đến tận chân tơ kẽ tóc mà hóa ra vẫn còn có bao nhiêu điều chưa biết về nhau.

Trong cuộc sống, sẽ có lúc gần gũi, lúc xa xôi, chẳng phải đó chính là mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái hay sao?

Mối quan hệ ấy đôi khi sẽ phức tạp rối ren, đôi khi người trong cuộc cũng sẽ lẫn lộn không biết mình đang nắm giữ vai trò gì, đôi khi các vai trò ấy còn đổi ngược cho nhau. Bố mẹ vốn là người trông chừng con cái thì rồi cũng có lúc con cái phải trông chừng bố mẹ, bố mẹ vốn phải chăm sóc bảo vệ con cái thì rồi cũng có lúc sẽ phải nhận lại sự chăm sóc bảo vệ từ con cái mình. Giai đoạn ấy chắc chắn sẽ đến với bất kỳ ai.

Khi vai trò của bố mẹ và con cái đổi ngược cho nhau là lúc ta phải trải qua những biến cố lớn của cuộc đời. Vượt qua được giai đoạn ấy là lúc ta tiếp tục cuộc sống từ quá khứ, và đồng thời cũng là lúc nói lời chia tay với một thời đã qua. Có khi khoảnh khắc ấy chính là lúc cả bố mẹ và con cái đều đang được sinh ra thêm một lần nữa. Sinh ra để được sống thêm một cuộc đời mới mà cho đến giờ ta chưa một lần được trải qua…

Cây chửi bới

Có một bộ tộc ở châu Phi năm nào cũng chọn ra một thân cây khỏe mạnh nhất để đặt làm Cây chửi bới. Ngay trước cổng làng, họ treo lên những quy định về việc chửi bới.

“Tuyệt đối không được phép chửi bới trước mặt người khác. Nếu thực sự muốn chửi bới, hãy làm việc đó trước Cây chửi bới!”

Luôn luôn có rất nhiều người đứng đợi trước Cây chửi bới để được xả bớt những giận dữ trong lòng. Tuổi thọ của các Cây chửi bới luôn rất ngắn ngủi. Một thân cây vốn khỏe mạnh xanh tốt, nhưng chỉ cần được lựa chọn làm Cây chửi bới thì chẳng được mấy chốc đã trở nên khô héo tàn lụi. Vỏ cây bung ra, phơi lớp ruột dưới nắng mưa bão tố. Thân cây ở đó nhắm mắt lắng nghe những tiếng chửi bới của người dân, chẳng được một năm đã úa tàn. Bởi vậy mà dân làng hằng năm đều phải chọn ra một Cây chửi bới mới.

Về những nỗi lo sợ vừa phải

Đang đọc cuốn tiểu thuyết của tác giả Kim Ae Ran, tôi chợt dừng lại trước đoạn “phải biết cách sống hòa hợp với những kẻ mình không thích mới gọi là trưởng thành”. Tôi lấy bút gạch chân câu văn, và gạch thêm một dòng đậm hơn trong tâm trí mình. Những ký ức xa xưa tưởng đã lãng quên chợt ùa về trong trí nhớ, sống động như chiếc kính vạn hoa. Ký ức về những ngày khổ sở với những tổn thương vì không biết cách nào chung sống với những người mình không thích.

Trong cuộc sống, nhất lại là cuộc sống trong tổ chức, có những khi tôi cảm thấy sợ hãi, không phải vì công việc, mà bởi chính những người xung quanh mình. Bởi những con người ta buộc phải va chạm trong công cuộc cơm áo gạo tiền mà hiện thực cuộc sống mới trở nên khó khăn đến vậy.

Đó là câu chuyện của vài năm trước. Lâu lắm tôi mới có dịp được tụ tập cùng ngồi uống chén rượu với hội bạn học cùng ngày xưa. Chúng tôi kể cho nhau nghe những câu chuyện về cuộc sống chẳng mấy dễ dàng. Chợt một kẻ say khướt bật ra một câu hỏi, mà thực ra câu hỏi ấy nghe giống một lời tự trách, tự quở mắng mình nhiều hơn:

“Các cậu, đã có ai từng khóc một mình chưa? Khóc mà giấu không cho ai trong nhà biết ấy? Ở công ty, mỗi lần va chạm với đồng nghiệp, mỗi lần mệt mỏi vì công việc, mình lại về nhà khóa trái cửa phòng lại khóc rưng rức một mình. Công việc, con người, điêu gì cũng đáng sợ. Mình không có bản lĩnh vượt qua bất cứ điều gì. Nhiều lúc mình thấy bản thân như con robot, đi làm chỉ mong đến giờ về…”

Kết thúc lời than phiền của cậu ấy, tất cả chúng tôi chìm vào yên lặng. Lời thổ lộ “khóc rưng rức một mình” của cậu cứ xoay tròn trong hư không, rồi bám chặt vào trái tim những người ngồi trên bàn rượu ngày hôm ấy.

Mỗi lần nói về nỗi buồn của kẻ làm công ăn lương, tôi lại nghĩ đến phim Bí mật của Walter Mitty, một bộ phim dựa trên cuốn tiểu thuyết The secret life of Walter Mitty của nhà văn James Thurber.

Nói ngắn gọn lại thì bộ phim là quá trình trưởng thành của những người đã lớn hoàn toàn. Nhân vật chính Walter Mitty (Ben Stiller) hồi nhỏ cũng để kiểu đầu Mohican huyền thoại dựng ngược lên như cái mào gà chọi, cũng xưng hùng xưng bá trong hội trượt ván thiếu niên. Thế nhưng bây giờ khi đã trở thành người lớn, anh cũng chỉ là một anh nhân viên quèn tháng tháng đợi đến ngày lĩnh lương, không mong gì hơn một cuộc sống ổn định, bình thường như bao người khác. Làm mười sáu năm trời trong bộ phận ảnh minh họa của tạp chí Life, có thể nói anh đã trở thành chuyên gia trong lĩnh vực ngồi thẫn thờ cả ngày chẳng biết làm gì. Anh thường xuyên để lỡ tàu vì mải đuổi theo những mộng mơ tưởng tượng ngớ ngẩn tự mình vẽ ra trong đầu trên đường đi làm.

Ngày Walter đón sinh nhật lần thứ bốn mươi hai, có một kẽ nứt chợt xuất hiện trong cuộc sống thường nhật đều đặn của anh. Với lý do tình hình kinh doanh khó khăn, ban giám đốc quyết định rút ra lưỡi dao cắt giảm nhân viên, điều chỉnh tổ chức. Để đổ thêm dầu vào lửa, cuộn phim quan trọng mà nhà nhiếp ảnh huyền thoại Sean O’Connell (Sean Penn) gửi đến phòng minh họa đã biến mất không dấu vết.

Sean là một nhiếp ảnh gia chuyên chụp ảnh phim, ông không định cư ở một nơi nào cố định mà một mình đi lang thang khắp nơi trên thế giới. Không có cách nào liên lạc được với Sean, cuối cùng, Walter hạ quyết tâm vượt ra khỏi nhà tù của nỗi sợ hãi và dây cương của thực tế đã bó buộc anh bấy lâu nay, quyết định lên đường đi tìm vị nhiếp ảnh gia ấy.

Bỏ qua mọi bất an sợ hãi trong lòng, Walter đặt máy bay đến Greenland, nơi anh cho rằng Sean đang tác nghiệp ở đó. Walter đã trải qua một cuộc phiêu lưu đầy mạo hiểm. Anh chưa từng chùn bước ngay cả khi phải nhảy xuống biển từ máy bay trực thăng, thậm chí phải vật lộn chiến đấu với cả cá mập. Trong quá trình ấy, anh đã dần dần tìm lại được giá trị và ý nghĩa của cuộc sống. Những tưởng tượng mơ mộng ngày nào của Walter đã trở thành hiện thực.

Ánh mắt Walter giờ đây hừng hực như lửa cháy. Thật vậy, một khi đã đạt được thành tựu gì đó lớn lao trong đời, cuộc sống sẽ trở nên có ý nghĩa hơn nhiều so với lúc mới chỉ tự nhủ với lòng mình phải quyết tâm làm được.

Biết đâu chính nhờ những quá trình đó, những khoảnh khắc đó mà cuộc sống của chúng ta mới được tiếp tục cho đến tận bây giờ.

Suốt thời gian xem phim, trong đầu tôi cứ quay mòng mòng những câu hỏi “Đó có phải nỗi khó khăn bắt buộc ta phải vượt qua hay không?”, “Ai là người đã tùy tiện đánh giá, tùy tiện ra lệnh cho mình ở trường học, ở công sở?”, “Đã khi nào mình bị cầm tù trong những nỗi sợ tự mình vẽ ra, hay trong những định kiến của người khác chưa?”

Mỗi khi có chút thời gian rảnh, những câu hỏi ấy liền trở đi trở lại trong đầu, bắt tôi phải tìm kiếm câu trả lời. Nhưng chưa bao giờ tôi tìm ra được cho mình một lời giải đáp khiến bản thân cảm thấy hài lòng.

Cũng trong khoảng thời gian đó, tôi nhận được một câu hỏi rất nhỏ thôi nhưng lại không kém phần quan trọng. Một hôm nọ trong khi ngồi dùng bữa cùng nhau, một người đã đặt một câu hỏi đi thẳng vào trái tim tôi: “Tôi cho rằng viết lách là công việc cực kỳ khó khăn và mệt mỏi. Tôi có thể hỏi tại sao anh lại chọn nghề viết được không?” Câu trả lời ngay lập tức bật lên ngự ngay đầu lưỡi, nhưng tôi muốn đẩy ngược nó lại về phía sâu nhất trong tâm hồn, rồi mới từ từ giãi bày.

“Cũng có lúc tôi thấy sợ hãi và mệt mỏi với việc viết lách. Mỗi lần như thế, tôi lại nghĩ đến những tình huống ngược lại. Nếu mình không viết nữa, thì cuộc sống của mình sẽ thế nào? Có lẽ tôi sẽ chẳng trụ được nổi một ngày đâu.”

“Thật thế ạ? Tại sao?”

“Ừm, đối với tôi, nỗi đau đớn khi không được viết khiến tôi khổ sở hơn nhiều so với những mệt mỏi khi cầm bút. Không biết từ bao giờ tôi đã lựa chọn việc quay lưng với những nỗi đau lớn, để chỉ đối mặt với những nỗi đau nhỏ mà thôi. Tôi lựa chọn cuộc sống của một người viết văn.”

“Quay lưng với những nỗi đau lớn, để chỉ đối mặt với những nỗi đau nhỏ…”

“Đúng vậy. Vả lại tôi không cho rằng sợ hãi luôn là điều xấu. Không biết anh đã từng đọc qua cuốn tiểu thuyết Moby Dick của nhà văn người Mỹ Herman Melville chưa? Trong đó có một nhân vật tên là Starbuck, giữ chức đại phó trên thuyền.”

“Star… Cái tên chỉ khiến tôi nghĩ đến quán cà phê thôi.”

“Haha, đúng rồi. Cũng có chút liên hệ. Trong tiểu thuyết này Starbuck là một thủy thủ có nhiều năm kinh nghiệm trên tàu đánh bắt cá voi và là người rất biết suy nghĩ, ông ấy đã nói một câu như thế này: ‘Tôi sẽ không cho người không biết sợ cá voi lên thuyền đi đánh cá’.”

“Vậy ý của Starbuck là nếu không biết cảm nhận được nỗi sợ hãi thì sẽ dễ làm hỏng việc?”

“Vâng, có thể hiểu như vậy. Không phải chỉ riêng việc đi thuyền, mà khi làm bất cứ việc gì tôi cũng cho rằng cần phải biết sợ một chút. Nên gọi là ‘nỗi lo sự vừa phải’ chăng? Nếu biết lo lắng một chút, ta sẽ bớt tự tin thái quá dẫn đến khinh suất. Nếu như thế, nỗi lo lắng ấy sẽ trở thành sự nghiêm túc trong công việc, và sự nghiêm túc ấy chính là động lực để chúng ta hoàn thành công việc. Ngược lại trong một tình huống nào đó, nếu nỗi lo sợ hoàn toàn biến mất, không còn điều gì khiến ta phải lo lắng, thì có lẽ ta cũng sẽ dễ dàng đánh mất sự khiêm tốn cần thiết. Nếu nhầm tưởng rằng mình đã quá giỏi rồi, ta sẽ dễ dàng phạm phải sai lầm.”

“Nỗi lo sợ vừa phải… ‘vừa phải’ chẳng phải là từ khó định đoán nhất trên thế gian này hay sao? Đây chính là vấn đề đấy.”

“Vâng, đúng là như vậy. Làm thế nào để ‘vừa phải’, đó mới chính là vấn đề. Tôi cũng luôn mượn cây bút từ thằng nhóc ‘vừa phải’ này để viết đấy. Bởi thế, tôi sợ nhất những lúc mình không còn cảm thấy một chút lo sự nào đối với việc viết lách.”

Lý do ta đợi tuyết đầu mùa

Trời đã trở nên lạnh hơn rất nhiều. Vừa bước ra khỏi nhà, những cơn gió buốt đã thi nhau táp vào mặt, luồn vào trong quần áo. Tôi đi ngược chiều cơn gió về phía bãi đỗ xe. Bóng những tàng cây trồng quanh khu chung cư run run trong gió, thậm chí đến cả ánh nắng dường như cũng đang run rẩy.

Trong cơn giá buốt, ta cảm nhận rõ hơn gánh nặng và bóng tối của thời đại mình đang sống.

Tôi lái xe hướng về phía thành phố xuất bản Paju. Cơn mưa tuyết từ hư không đổ xuống, đập mạnh vào cửa kính xe rồi theo gió bay đi mất. Những bông tuyết lả tả trong không trung trong một chốc lát dường như mang đi bớt những bụi bẩn và ồn ã của thế gian.

Tôi ngắm phong cảnh Paju vừa gần vừa xa qua cửa kính ô tô, rồi đưa tay bật radio. Người dẫn chương trình và VJ dự báo thời tiết đang nói chuyện với nhau về cơn mưa tuyết.

“Chị Kim này, cơn mưa tuyết hôm nay hình như là tuyết đầu mùa phải không nhỉ? Tuyết với mưa rơi lẫn vào nhau, đường sá bẩn hết thế này liệu có được cho là tuyết rơi không nhỉ? Ai là người quyết định khi nào thông báo trời có tuyết?”

“Vâng, chúng tôi cũng có tiêu chuẩn riêng để công nhận khi nào trời có tuyết. Nếu nhân viên quan trắc có thể nhìn thấy tuyết rơi bằng mắt thường tại lều quan trắc khí tượng trong vùng thì có thể đưa ra thông báo chính thức về việc có tuyết rơi, bất kể lượng rơi bao nhiêu và thời gian rơi bao lâu. Tất nhiên mưa tuyết cũng bao gồm trong trường hợp này. Hễ mắt người phân biệt được thì có thể công nhận đó là tuyết từ trên trời rơi xuống.”

“Haha, thú vị thật!”

Bất kể thời tiết có ngày càng thay đổi thất thường đến đâu, thì cơn mưa tuyết đầu mùa vẫn lén lút đến như tên kẻ trộm, rơi ướt trái tim con người. Thế rồi người ta sẽ thi nhau rối rít kêu lên “Tuyết đầu mùa rơi rồi! Tuyết đầu mùa!”. Om sòm chán chê một hồi, người ta lại quay sang hỏi nhau một câu vô nghĩa. Vì sao chúng ta lại mong chờ tuyết đầu mùa đến thế nhỉ? Đã là người lớn cả rồi, chỉ là được đạp chân lên vài bông tuyết đầu mùa mà cũng cuống quýt lên như con cún nhỏ lần đầu nhìn thấy tuyết trong đời. Lý do vì đâu?

Tôi không phải là nhà quan trắc khí tượng, cũng không phải nhà nghiên cứu vật lý, nên tôi sẽ bỏ qua những phân tích về mặt khoa học, để nghiêng một chút về phía lãng mạn. Có lẽ khi nhìn thấy “bông tuyết đầu tiên” rơi xuống từ bầu trời, người ta sẽ chợt nhớ đến khuôn mặt của người đã khiến mình say đắm ngay từ “ánh mắt đầu tiên”[2]. Hai từ đồng âm khác nghĩa khiến ta có đôi chút lẫn lộn, trong một giây phút cả cơ thể và tâm hồn bị kéo tuột trở về những ký ức xưa cũ. Có lẽ ta đã dồn nén những ý nghĩ ấy thật lâu trong trái tim mình, mong chờ đến ngày tuyết rơi đầu mùa để mọi cảm xúc được trào dâng.

Nếu có ai đó hỏi “Hừm, suy luận chẳng có căn cứ nào thuyết phục. Hay anh đang nói theo kiểu đúng thì đúng chả đúng thì thôi đấy à?”, vậy tôi cũng chẳng biết trả lời ra sao. Nhưng có một lời dứt khoát tôi muốn nói với người đưa ra cho tôi câu hỏi đầy tính chất máy móc này rằng:

“Cũng không hẳn như vậy. Nhưng anh có công nhận với tôi rằng rõ ràng tuyết đầu mùa rơi là khi ký ức và những cảm xúc vấn vương ùa về trong tâm trí không?”

Dù tâm hồn có chai sạn cứng rắn đến đâu, khi tuyết đầu mùa rơi, ai cũng sẽ có cho mình một, hai người trong lòng để ít nhất cũng muốn gửi cho người ấy một dòng tin nhắn “tuyết đầu mùa rơi rồi kìa”. Trong trái tim ai cũng khắc sâu một cái tên, để khi tuyết đầu mùa rơi xuống, trong lòng lại dâng lên khát khao sau khi tan làm được cùng người đó nắm tay nhau chậm rãi bước đi trên con đường có những bông tuyết trắng bay mơ hồ trong cái lạnh đầu mùa.

Bởi vậy, những bông tuyết chất đầy bên đường kia chẳng phải cũng giống như nỗi nhớ của ta đang chất đầy trong tim hay sao?

Thể hiện tình yêu và nhận ra tổn thương

Mỗi mùa Noel đến, đồng hành cùng với ông già Noel đi phát quà cho các bạn nhỏ luôn là chú tuần lộc mũi đỏ Rudolph - nhân vật biểu tượng của việc vượt qua mọi nghịch cảnh trong cuộc sống. Chú tuần lộc Rudolph vốn luôn bị bạn bè trêu chọc và tẩy chay vì chiếc mũi đỏ rực của mình. Thế nhưng kể từ khi được kéo chiếc xe trượt tuyết của ông già Noel, từ chỗ bị trêu đùa, ghét bỏ, chú đã biến thành nhân vật được bao người yêu thương. Chuyện về Rudolph cũng giống với câu chuyện cổ tích của Andersen về chú vịt con xấu xí vốn hay bị người xung quanh chê cười, bỗng một ngày biết được bí mật về thân phận của mình và hóa thân thành thiên nga xinh đẹp.

Có rất nhiều lời đồn đại xung quanh thần phận của Rudolph mũi đỏ. Có người cho rằng Rudolph không phải thuộc loài hươu, mà thực sự có một loài động vật mang tên tuần lộc. Cũng có người cho rằng có một học giả tôn giáo nào đó nghĩ ra câu chuyện đó để thuyết phục những đứa trẻ còn hoài nghi tin vào sự tồn tại của ông già Noel.

Cũng có ý kiến cho rằng hình ảnh Rudolph đã được cụ thể hóa nhờ một nhân viên viết nội dung quảng cáo người Mỹ. Chuyện kể lại rằng, cuối những năm 1930, Robert May, một nhân viên chuyên viết nội dung quảng cáo cho một công ty bán hàng qua điện thoại ở Chicago, Hoa Kỳ, trong lúc loay hoay tìm cách mang lại nụ cười cho người vợ đang vất vả chiến đấu chống lại căn bệnh ung thư, chợt nhớ lại hình ảnh nhút nhát của mình hồi nhỏ, và đã dựa vào đó để sáng tạo nên nhân vật Rudolph. Từ chất liệu đó, ông đã kể lại cho vợ một câu chuyện hết sức sinh động về việc ông già Noel xuất hiện cùng chú tuần lộc mũi đỏ Rudolph như thế nào.

Rudolph đã được ra đời bởi trái tim, bởi tình yêu thành thật nồng nàn của một người đàn ông dành trọn vẹn cho vợ mình. Trí tưởng tượng đậm tính ngôn ngữ của tình yêu đã sinh ra Rudolph.

Giống như câu chuyện này, tình yêu chính là những rung động và sự ấm áp từ trái tim ta dành riêng cho một người. Mặc dù tình yêu là cảm xúc nảy sinh một cách rất tự nhiên, nhưng cách thể hiện tình yêu rõ ràng có sự xuất hiện của lý trí.

Có phải vậy chăng mà khi trao gửi tình yêu cho đối phương, chúng ta chỉ có thể cảm thấy hài lòng khi mình đã làm được một điều gì đó thật tích cực, chủ động? Chúng ta nghĩ đó mới là tình yêu. Thậm chí chúng ta còn lầm tưởng rằng tất cả mọi hành động dành cho đối phương đều là để thể hiện tình yêu mà không chịu nghĩ cho lập trường và những nỗi khổ riêng của người ấy.

Ví dụ không phải tìm ở đâu xa. Mỗi lần đến các dịp lễ tết là những câu hỏi như “Đi làm chưa?”, “Bớt kén chọn đi tí nào chưa đấy?”, “Bao giờ cưới?”, “Bao giờ sinh con?”… lại được tới tấp tung ra. Thế rồi người ta sẽ nói thêm một câu như thế này để hòng giấu đi tí chút tính công kích sắc nhọn từ những lời nói vô tình của mình.

“Đừng bực mình. Là tôi lo cho cậu nên mới hỏi thế thôi!”

Dối trá. Dối trá. Tất cả là dối trá!

Nếu thật sự lo lắng cho người nghe thì liệu người ta có nỡ lòng nào ném ra một câu hỏi tàn nhẫn đến thế không? Tôi nghĩ rằng thật ra có rất nhiều trường hợp mà sự thực còn trái ngược hoàn toàn, chẳng phải người ta không biết cách đặt mình vào lập trường của đối phương, không biết nghĩ một chút nào cho những tổn thương trong lòng đối phương nên mới dùng những câu hỏi ấy để xoáy sâu vào trái tim đối phương hay sao?

Bất chợt, những ký ức xưa cũ ùa về. Ký ức về người một thời đã cùng tôi mắc chứng bệnh “chúng ta”. Tôi hễ cứ mở miệng ra lại nói “những gì anh làm đều là vì tương lai của chúng ta”. Và rồi thay vì dành thời gian cho cô ấy, tôi hoàn toàn đắm chìm vào sách vở, viết lách. Mãi sau này tôi mới nhận ra, rằng những việc tôi đã làm vì hai chúng tôi, dưới cái danh mỹ miều gọi là “tình yêu”, thực chất đều chỉ vì riêng bản thân tôi.

Trong thời gian yêu người ấy, đáng lẽ ra tôi phải quan tâm đến người ấy nhiều hơn, viết về người ấy nhiều hơn. Tôi chỉ cố chia sẻ với nhau những điều tốt đẹp, những ngày nắng ấm, mà lơ đễnh quên đi mất những ngày âm u người ấy đã cô đơn đến thế nào, lơ đễnh không để ý đến những tổn thương trong lòng nhau.

Giống như cách mọi tiếp xúc vật lý đều để lại dấu vết, tình yêu cũng để lại dấu chân rất sâu trong lòng mỗi người. Nếu tình yêu mới đến nhanh hơn suy nghĩ ban đầu, thì có thể những rung động mới mẻ ấy sẽ trở thành chiếc chổi quét sạch những “dấu vết của tình cũ trong trái tim”. Nhưng điều đó hẳn không hề dễ dàng.

Con người thường sẽ lần theo những dấu chân để lại của mối tình đã qua, vừa rơi nước mắt vừa hồi tưởng lại ký ức về một tình yêu đẹp đã kết thúc.

Nếu ta dành đủ thời gian ngẫm nghĩ về những chuyện đã qua, cuối cùng ta sẽ rút ra được cho mình những bài học và kinh nghiệm cho cuộc đời.

Có những người hoàn thiện không phải vì họ đã làm điều gì đó, mà bởi họ đã không làm. Nếu coi những nỗi buồn, những khổ sở của người mình yêu là vặt vãnh, nếu lờ đi những khoảng tối trong lòng đối phương, thì đó chính là bằng chứng rõ ràng nhất chứng minh đó không phải là tình yêu thật sự. Bởi vậy ta buộc phải nhớ lại khoảnh khắc mình quyết định nhảy vào ngọn lửa của tình yêu. Liệu có thật ta đã biết cách yêu?

Tuy nhiên sau tất cả những thắc mắc và giác ngộ này, liệu ta có thể áp dụng được toàn bộ những kinh nghiệm đã rút ra vào tình yêu đến sau hay không vẫn còn là một ẩn số. Tại sao? Vì tình yêu luôn bắt đầu từ con số không. Ta luôn phải quay về vạch xuất phát và bắt đầu bước lại trên “con đường mang tên tình yêu”, lãng quên tất cả những điều đã cảm nhận, đã phát hiện ra từ những mối tình cũ, để cất những bước chân mới với tốc độ và nhịp điệu hoàn toàn khác xưa.

Phát âm quan trọng nhất

Tên, tiếng Hán là “danh - 名” được ghép từ “tịch - 夕” nghĩa là “buổi tối” và “khẩu - 口” nghĩa là “miệng”. Khi mặt trời lặn, bóng tối tràn xuống là lúc cha mẹ cất tiếng gọi những đứa con về ăn cơm. Khi đó, âm thanh tha thiết đầy yêu thương phát ra từ miệng cha mẹ chính là tên của những đứa con. Không biết có phải bởi lý do ấy không mà có những người cha người mẹ, vào giây phút cuối của cuộc đời vẫn cố lấy chút hơi tàn để gọi tên con.

Suốt cuộc đời, một con người đã gọi tên những điều quan trọng đối với mình biết bao lần, với khát khao trái tim mình sẽ chạm được đến trái tim của người mình yêu thương.

Rút ra chiếc đinh đóng sâu vào tim

Dạo này, hương vị mùa thu không chỉ vấn vương trên đầu mũi mà còn len sâu vào tận trong tim tôi. Có lần, tôi lấy cớ đi hưởng chút không khí mùa thu, một mình dạo bước trên con đường đầy lá rụng vào lúc hoàng hôn dần tắt, trời chuyển dần sang bóng tối chạng vạng, tôi nhận được tin nhắn từ một người bạn vốn nổi danh vì việc “tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn”.

“Dạo này mình thấy u ám quá. Lúc nào cũng như có một chiếc đinh nhọn hoắt cắm chặt vào một góc trái tim, buồn đến ứa nước mắt. Cảm giác như thể có điều gì đó sắp vỡ òa. Tóm lại là đau lòng. Đau lòng đến mức bất cứ lúc nào cũng muốn ngả đầu nằm xuống, dù lúc đó bên cạnh chỉ có cái bóng của chính mình chìa tay ra làm gối.”

Con người ai cũng mang trong mình ít nhiều tổn thương. Khi bị tổn thương, chúng ta hoặc sẽ né tránh, hoặc sẽ tìm cách vượt qua nó. Nếu là vế sau, thay vì che giấu, ta sẽ cố gắng đào sâu tìm ra lý do, xem gốc rễ của vết thương ấy bắt nguồn từ đâu.

Phía cuối mọi thăng trầm, khoảnh khắc đối mặt với tổn thương, nhận ra chiếc đinh nhọn hoắt ai đó đã cắm sâu vào lồng ngực mình, phát hiện ra nguồn gốc của mọi nỗi đau, ta sẽ rùng mình ghê tởm khi nghĩ đến những lời thóa mạ, những sự phản bội đáng sợ mà người khác đang tâm mang đến cho ta.

Rút ra được chiếc đinh sắc nhọn cắm trên ngực, ta vô thức đưa tay lên chạm vào vết thương sâu còn nguyên trên cơ thể mình. Và rồi ta sẽ gắng gượng đi những bước mới trên con đường đời, đợi chờ một điều gì đó sẽ đến lấp đầy vào chỗ trống cũ, hoặc lớp da thịt mới sẽ đẩy lên che lấp đi tổn thương ngày nào.

Khi đối diện với tổn thương, trong mỗi con người luôn tồn tại song song hai dạng tâm lý. Một mặt ta luôn cố gắng che giấu những vết sẹo và nỗi đau, mặt khác lại mong muốn ai đó có thể thấu hiểu cho lòng mình.

Bởi vậy khi ở bên cạnh người mà mình tin tưởng, ta sẽ dễ dàng thổ lộ hết những buồn đau, trống trải, khó khăn của cuộc sống bấy lâu nay vẫn giữ kín trong lòng. Kể ra không phải để mong người ấy tìm cho mình cách giải quyết, mà đơn giản ta chỉ cần ai đó hiểu cho nỗi đau của mình, ai đó đồng cảm với tổn thương trong lòng mình mà thôi. Tôi thường vô thức rùng mình khi có ai đó thì thầm bên tai câu nói họ đã giữ trong lòng từ lâu “đau lòng quá….” Thế rồi tôi thầm nghĩ:

Phải chăng việc học cách tự rút ra chiếc đinh sắc nhọn bị người khác cắm sâu vào trái tim, dù nó đang oằn mình rỉ máu, chính là cách con người ta học cách trải qua năm tháng, học cách trưởng thành?

Bởi muốn hiểu một ai đó hoàn toàn là điều không thể

Trong lúc cắm đầu vào màn hình máy tính xách tay trong một tiệm cà phê gần thành phố xuất bản Paju, tình cờ tôi nghe được câu chuyện của đôi vợ chồng già ngồi bàn kế bên. Bác trai quay nhìn ra ngoài cửa sổ, hậm hực lầm bầm. Hình như ông vừa cãi nhau với con.

“Nó đúng là con tôi thật đấy, nhưng tôi không làm sao mà hiểu được nó.”

“Mình à, mình với tôi đắp chung chăn suốt mấy chục năm nay rồi mà nhiều lúc tôi cũng có hiểu được mình đâu. Dù sao nó cũng là đứa con mình rứt ruột đẻ ra, mình thử nói chuyện với nó thêm một lần xem nào. Mình nghe tôi nói đi.”

“…”

“Muốn hiểu được nhau thì phải cố gắng chứ. Dù có không hiểu được đi chăng nữa thì ít nhất cũng an ủi được cho nhau cơ mà.”

Bàn tay gõ phím lách cách của tôi đã ngưng lại từ lúc nào để tập trung chăm chú lắng nghe câu chuyện vẳng lại từ bàn bên cạnh. Một góc trong trái tim bỗng chốc trống trải lạ lùng.

Ngoại trừ các nhà phi hành gia, toàn bộ nhân loại đều đang cư trú trên trái đất. Thế nhưng chỉ cần xét riêng tâm hồn, cảm xúc, cách suy nghĩ thôi cũng có thể thấy dường như mỗi con người lại sống trên một hành tinh của riêng mình. Bởi vậy nếu có nói chúng ta là một “chủng tộc đa hành tinh” có lẽ cũng không có gì quá mức.

Chúng ta cách xa nhau đến thế cơ mà. Giữa con người với con người tồn tại cả một khoảng trống mênh mông rộng lớn bằng cả vũ trụ này. Bởi vậy muốn thấu hiểu và cảm thông hoàn toàn cho một ai đó hầu như là điều không thể.

Chúng ta chỉ có thể trải qua quá trình va chạm với nhau, gây ra tổn thương cho nhau, và cuối cùng nhận ra mọi mối quan hệ đều có thể đổi thay không phải bởi “ta hiểu nhau như thế nào”, mà bởi “ta hiểu như thế nào về sự thật rằng hai con người khác biệt không thể hiểu nhau hoàn toàn”.

Con người và cuộc sống không hề đơn giản. Sự tồn tại mang tên con người không phải một sợi dây đơn lẻ, mà giống như sợi dây thừng được tạo thành từ rất nhiều sợi dây kết nối với nhau. Tùy theo mỗi cách nhìn mà tính cách con người lại được đánh giá theo một cách khác nhau, cũng giống như lớp vảy cá luôn ánh lên những màu sắc khác nhau khi ta thay đổi góc nhìn.

Đúng vậy. Có lẽ nội tâm con người không phải một khối tĩnh thuần nhất, mà liên tục trải qua quá trình sinh trưởng cái mới và đào thải cái cũ, tạo nên những mảnh nhỏ vừa phức tạp lại vừa mềm dẻo.

Có khi những trường hợp tính cách con người khác hẳn với những gì họ thể hiện ra bên ngoài lại nhiều hơn cả. Những người dễ cười có khi cũng lại là những người mau nước mắt. Những người thường ngày lúc nào cũng tươi tắn rạng rỡ có khi đêm về lại khóc ướt gối vì những nỗi niềm không một ai hay. Chúng ta chỉ đang nhìn được vào một khía cạnh nào đó trong biết bao nhiêu niềm vui nỗi buồn ẩn sâu trong lòng người khác mà thôi.

Không ai có thể dễ dàng đưa ra kết luận về người khác. Bởi vậy, để hiểu được người, và hiểu được mình, ta phải dành cả cuộc đời tìm hiểu. Đó là việc ta cần phải làm, dù có thể dành bao nhiêu thời gian cũng vẫn không hiểu được. Yêu là không bao giờ từ bỏ. Trong quá trình đó, biết đâu ta có thể tìm thấy động lực đi tiếp trong khoảnh khắc may mắn nhìn thấy khung cảnh chứa đựng trong đôi mắt người ấy.

Trước đây trong một bữa rượu, người anh vốn quen biết với tôi từ lâu có bày tỏ quan điểm như sau, mà tôi chẳng biết phải nói sao, chỉ im lặng ngồi nghe. Tôi không đồng ý hoàn toàn với anh, nhưng cũng chẳng thể phủ định được quan điểm ấy.

Vì chuyện này đã xảy ra khá lâu rồi, nên có thể tôi không nhớ rõ ràng từng câu từng chữ, nhưng đại để câu chuyện là như thế này. Một cậu em khóa dưới của chúng tôi cằn nhằn về lý do muốn nhảy việc: “Công ty em toàn những người kỳ lạ, em không thể chịu được nữa. Không cùng đẳng cấp với nhau tí nào.” Nghe cậu nói vậy, anh bạn tôi bèn mắng thẳng vào mặt cậu ta:

“Cái gì? Chú cũng mới đổi công ty chưa được bao lâu cơ mà. Thế đã nói chuyện nhiều với đồng nghiệp chưa?”

“Chưa, nhưng mà… Nhìn mặt là biết ấy mà.”

“Chưa chắc, con người là giống loài khó hiểu nhất trên đời này. Phải đặt vào từng mối quan hệ, từng hoàn cảnh, xem xét cho thật kĩ mới có thể nhận ra được anh ta là người như thế nào, chẳng phải thế sao? Cách cư xử của con người sẽ thay đổi tùy vào người anh ta gặp, tùy vào tình huống anh ta phải đối diện. Có những ông bà sếp ở công ty rất lạnh lùng nhưng về nhà lại trở thành người cha người mẹ hiền lành ấm áp đấy thôi.”

“Cái đó cũng đúng nhưng…”

“Vả lại mối quan hệ giữa người với người cũng là một thế giới hết sức mơ hồ. Trong thế giới ấy có biết bao nhiêu những hiểu lầm, những bóp méo xuyên tạc. Ví dụ mình mới quen một người, nói chuyện với người ta được một, hai lần đã vội vàng nhận xét ‘người này đúng là lạnh như tiền’, nhưng sự thật có khi lại không phải vậy. Nếu một ai đó khiến ta cảm thấy tính cách hết sức lạnh lùng thì biết đâu nguyên do lại là một trong ba điều sau. Một, bản tính người đó thực sự lạnh như nước đá. Hai, chúng ta không dành đủ thời gian tìm hiểu ra sự ấm áp trong trái tim người ấy. Ba, sự ấm áp của người ấy vốn không dành cho ta, mà chỉ để hướng về một người khác. Lý do có thể là một trong ba điều này, hoặc cả ba đều đúng.”

Sự khác biệt giữa việc đi xe đạp và cuộc đời

Vừa rồi tôi mới được xem một buổi triển lãm lấy chủ đề “thanh xuân” ở một phòng tranh tại Yongsan, Seoul. Mỗi tác phẩm đều mang đậm dấu ấn của nỗi buồn rầu và sự tự do. Đặc biệt tác phẩm của một nhiếp ảnh gia gốc Nga có tên Marcia de Mianova đã giữ chân tôi lại rất lâu.

Bức ảnh tỏa ra một bầu không khí rất lạ lùng. Bức ảnh chụp một cô gái mặc đồ bơi đứng trên một thân gỗ, đang trong tư thế chuẩn bị lao xuống mặt đất. Khoảnh khắc nhìn thấy tác phẩm ấy, trong đầu tôi bỗng nảy ra suy nghĩ: “Bức ảnh định thể hiện ý tưởng lao đầu xuống đất hay sao?”, nhưng xem kĩ hơn chút nữa, tôi mới nhận ra tên của bức ảnh là Polina nhảy vào thinh không.

Đến lúc đó tôi mới nhận ra ý nghĩa của bức ảnh. Đó là nỗi khổ sở của những người trẻ tuổi lạc lối, không biết phải đi về đâu, không biết phải vươn mình nhảy về hướng nào.

Thuần khiết và đam mê, thanh xuân và tuổi trẻ, những từ ngữ đầy nhiệt huyết và trong sáng ấy khiến chúng ta chợt quay đầu nhìn lại ý nghĩa của việc “già đi”, về cơ bản, già đi chính là việc trải qua gió mưa cuộc đời. Chúng ta chấp nhận dòng chảy của thời gian theo những cách riêng mà ta học được.

Khi chúng ta biết cách đứng trong gió mưa cuộc đời, điềm tĩnh nhìn những điều một thời đã từng là tất cả với ta tự động rơi ra khỏi bàn tay ta, tan tác bay đi theo gió, ấy là khi ta đã già.

Hồi còn trẻ, tôi đã từng nghĩ việc lớn lên cũng giống như khi ta đi xe đạp. Tôi tin rằng ai cũng phải ngã vài lần, đầu gối trầy xước, thâm tím mà vẫn chăm chỉ nhấn bàn chân trên chiếc pê-đan của cuộc đời, thì rồi sẽ đến ngày ta trưởng thành hơn, có thể tự tin vững vàng tiến về phía trước.

Ta sẽ chẳng thể nào dễ dàng quên đi những bài học đạt được bằng cách trải qua những kinh nghiệm đau thương. Việc đi xe đạp một khi đã học thành công cũng chẳng thể nào quên đi được.

Việc đạp xe đạp, dù trái tim có quên thì cơ thể sẽ vẫn còn nhớ mãi. Sau bao nhiêu lâu không động tới, chỉ cần ta ngồi lên yên xe, đặt chân lên pê-đan, khẽ dùng sức nhấn bàn đạp là chiếc xe sẽ tự động di chuyển không mấy khó khăn.

Khi bánh xe bắt đầu lăn tròn trên mặt đất, cơn gió mát lành sẽ trìu mến lướt qua gương mặt người đạp xe. Nếu dùng sức nhấn bàn đạp mạnh hơn chút nữa để cho làn gió lướt đi vi vút bên cạnh mình, khoảnh khắc ấy ta sẽ thấy chính ta và con đường như đang hòa làm một. Có lẽ bởi vì thế mà tiểu thuyết gia Kim Hoon đã đặt tên cho chiếc xe đạp của mình là Phong Luân ( 風輪 - bánh xe gió).

Thế nhưng đến khi thực sự phải đặt chân vào thế giới này, những suy nghĩ của tôi về xe đạp và cuộc đời lập tức sụp đổ dễ dàng như trở bàn tay.

Sau khi tốt nghiệp đại học, vào một ngày nào đó trong suốt hơn một năm trời không thi đỗ được vào một tòa soạn báo nào, tôi phát hiện ra một chiếc xe đạp bị bỏ lại suốt nhiều tháng trời trong bãi giữ xe. Tôi phủi lớp bụi dày trên yên xe và thử nhấn bàn đạp. Dùng chiếc xe này để đi từ nhà đến thư viện chắc là vẫn tốt.

Xích bị lỏng nên xe hơi lảo đảo một chút, nhưng chỉ cần đạp vài vòng là tôi có thể nhanh chóng lấy lại thăng bằng và đều đều tiến về phía trước, “Ôi, mình đi được này. Mấy năm rồi mới đi lại xe đạp mà vẫn đi được. Haha!” Tôi bất giác tự lẩm bẩm một mình. Mọi việc vẫn tốt cho đến lúc đó.

Khoảnh khắc đứng lên khỏi yên xe để vào lại thư viện, tôi chợt nhận ra một sự thật đáng buồn. Sự thật khiến tôi phải nở nụ cười cay đắng.

“Phải rồi. Đi xe đạp thì dễ. Chỉ cần vài lần tập, vài lần ngã đau là học được thôi. Nhưng việc kiếm ăn đâu có dễ dàng như thế. Dù có tập nhiều đến đâu, dù có ngã đau bao nhiêu lần thì rõ ràng vẫn không thể nào quen được!”

Dù ta có nhiều tuổi hơn, dù ta có cố muốn tìm ra gương mặt thật của cuộc đời ta đang sống, cũng không điều gì có thể đảm bảo rằng một ngày nào đó ta sẽ trở nên quen thuộc với mọi hiện thực trong xã hội. Bản chất của việc đi xe đạp hoàn toàn khác với việc sống sót trong xã hội lúc nào cũng căng như dây đàn này.

Chỉ là chúng ta đang cố kìm nén lại những muộn phiền, đau đớn trong lòng, để lấy động lực rảo bước đi tiếp trên con đường trước mặt.

Mỗi người một nhịp điệu riêng.

Chúng ta liên tục nhấn đôi chân lên bàn đạp.

Để bản thân không gục ngã.

Để cuộc đời mình không sụp đổ.

Lựa chọn và lý do

Cuộc đời không chỉ là hành động nhặt ra một vài lựa chọn trong số rất nhiều những lựa chọn bày sẵn trước mắt. Tôi cho rằng lựa chọn đúng đắn nhất là khi ta không lưu luyến những điều mình không lựa chọn, và tập trung hoàn toàn tâm trí vào điều mình đã lựa chọn. Lựa chọn không phải chỉ là một điểm (點) trên trang giấy trắng cuộc đời, mà là một tuyến đường (樘) mà ta đã dày công vạch ra.

Tuy nhiên, khi vẽ ra con đường mang tên lựa chọn, những căn cứ và lý do để biến con đường ấy trở thành chiếc la bàn dẫn hướng cho ta lại không hề tỉ mỉ, rõ ràng như ta tưởng.

Ta thường hay lớn tiếng nói “Tôi chọn vì có lý do chính đáng cả đấy”. Thế nhưng sau một khoảng thời gian nhất định, khi đã bình tâm suy nghĩ kĩ, nhiều khi ta lại thấy thực ra lựa chọn của mình cũng chẳng vì lý do gì to tát cả.

Có nhiều khi ta hạ quyết tâm làm một điều gì đó khi chẳng có lấy một lý do cụ thể, mà lý do lại tìm đến sau khi ta đã đưa ra quyết định. Thậm chí khi đưa ra một quyết định nào đó, nhiều lúc ta còn chăm chỉ đi tìm lý do hơn là tập trung tâm trí vào lựa chọn của mình. Để sau này ta có thể biến lựa chọn của mình trở nên hợp lý, để tạo sẵn ra những lời biện minh, những lý do bào chữa, nếu lỡ có chuyện gì không như ý muốn…

Đóa hoa nở trong vườn nhà người ta

Ngày xửa ngày xưa
có một thư sinh nọ rất thích ngắm hoa.

Một hôm nào đó giữa những ngày từ cuối thu đến đầu xuân, chàng thư sinh bỗng chán ghét việc học hành bèn ra khỏi nhà từ khi trời chưa sáng.

Vì sốt ruột muốn thưởng hoa xuân trước tất cả mọi người chàng đã lang thang cả ngày tìm hoa trên những ngọn núi và những cánh đồng.

Tất cả đều trống không.

Tuyết tan nhỏ nước tí tách khắp muôn nơi nhưng hoa nở rực rỡ nơi đâu
chàng không cách nào tìm thấy.

Mãi đến khi mặt trời gần xuống núi
chàng thư sinh mới lê bước chân mỏi mệt về nhà.

Ấy vậy mà vừa mở cánh cổng ra bước vào sân nhà mình,
trong góc vườn, dưới thân cây mảnh dẻ nơi ánh hoàng hôn ấm áp đang chiếu vào
lọt vào mắt chàng là những mầm cây xanh tươi đang nhen nhói nhú lên.

Không phải trên những rặng núi, những cánh đồng, mà chính ở nơi góc vườn
mùa xuân đang thì thầm cất tiếng.

Lần đầu tiên được nghe câu truyện truyền miệng với nhiều biến thể khác nhau này, trong đầu tôi chợt nảy ra một suy nghĩ, thì ra dục vọng chàng thư sinh mang trong lòng cũng không mấy khác biệt so với dục vọng của chúng ta.

Tôi rất thích cách so sánh khoảnh khắc tuyệt đỉnh nhất của cuộc sống với hình ảnh bông hoa nở. Chúng ta phải đấu tranh để được thấy cảnh bông hoa rực rỡ bung nở, hoặc để tìm ra bông hoa xinh đẹp ở nơi núi cao, rừng sâu. Nhưng rồi đứng trước tham vọng quá lớn của mình, nhiều khi ta không đủ kiên nhẫn để nuôi nấng chăm sóc bông hoa trong vườn nhà mình, mà lại muốn rình rập hái trộm bông hoa trong vườn nhà người khác. Ta đã hoàn toàn bỏ qua niềm hạnh phúc suốt quá trình chăm bẵm, tỉa tót khu vườn của chính mình.

Thế nhưng trước khi đặt bông hoa hái được ở vườn nhà người khác lên bàn nhà mình, ta sẽ tự động đặt ra cho mình một câu hỏi.

“Hoa nở trong vườn nhà người ta rốt cục liệu có thể trở thành hoa của mình được không?”

Để tìm ra được câu trả lời cho những câu hỏi như thế này, ta cần phải xem xét kĩ bản chất của từ “hoa”. Có một vài nhà ngôn ngữ học cho rằng từ gốc của “hoa” (꽃) là “mũi” (콧). Từ “mũi” này để chỉ một mảnh đất chạy dài ra phía biển, với ý nghĩa nguyên bản là “phần nhô ra”.

Tức là, bộ phận mọc ra từ thân thực vật và vươn hẳn ra bên ngoài, về sau sẽ trở thành hoa. Hoa không mọc từ bên ngoài len vào bên trong thân cây. Bản chất của hoa là mọc ra từ bên trong thân thực vật, và dùng hết sức vươn dài ra bên ngoài.

Ấy vậy mà chúng ta suốt đời vẫn lang thang trên những dãy núi, những cánh đồng để kiếm tìm những đóa hoa nở rộ, như thể có ai đang giục giã sau lưng. Chúng ta cứ thẫn thờ mò mẫm trong hư không. Thậm chí ta còn xâm phạm vào cả khu vườn của người khác, tàn nhẫn giẫm đạp lên cỏ cây nơi đó. Chúng ta quá vội vàng, không một ai đủ kiên nhẫn chờ đợi đến ngày bông hoa mang tên mình bung nở.

Dù có rực rỡ, lộng lẫy đến đâu, đóa hoa nở trong vườn nhà người khác cũng không bao giờ có thể thuộc về sở hữu của mình. Đóa hoa của mình, chỉ có thể nở ra từ trái tim mình mà thôi.

Tham vọng

Thời còn làm phóng viên, tôi có dịp được phỏng vấn những nạn nhân của một vụ lừa đảo. Những nạn nhân vừa mất người, vừa mất của ấy uất ức bộc bạch “càng là người quen lại càng phải cẩn thận”, để rồi đến cuối buổi phỏng vấn, họ ngập ngừng nói thêm, rằng thủ phạm chính lại là kẻ khác. “Tôi không bị người khác lừa, mà sập bẫy bởi chính lòng tham của mình.”

Trong cuộc sống, có những lúc ta buộc phải để tham vọng lên tiếng. Đôi lúc tham vọng sẽ trở thành vũ khí, và lòng khát khao sẽ giúp ta mơ được những giấc mơ huy hoàng. Ánh sáng và hương thơm của tham vọng vô cùng rực rỡ. Duy chỉ có điều, có những tham vọng giống như thanh gỗ đang cháy dở, lỡ tay chạm vào sẽ gây ra những vết thương sâu, không cách nào quay lại được như ban đầu. Tất cả mọi điều sẽ tan tành thành mây khói.

Cây mọc trong lòng người

Bộ phim Trumbo dựa trên bối cảnh nước Mỹ những năm 1950, khi chủ nghĩa McCarthy đang thịnh hành. Vào thời điểm đó, rất nhiều người có tư tưởng tiến bộ ở Hoa Kỳ bị cho là đi theo chủ nghĩa cộng sản đã bị trục xuất hoặc bỏ tù.

Thời hoàng kim của Hollywood cũng chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa này. Ủy ban hoạt động chống Mỹ, ra mắt năm 1947, với mục tiêu săn tìm những người cộng sản, đã tổ chức các phiên điều trần với đối tượng là các diễn viên, đạo diễn và biên kịch.

Nhà biên kịch nổi tiếng Dalton Trumbo (Brian Cranston), đã từ chối đưa ra lời khai cụ thể tại một phiên điều trần vì cho rằng câu hỏi của ủy ban đã vi phạm Điều 1 của Hiến pháp, đảm bảo quyền tự do tư tưởng và ngôn luận của cá nhân. Anh đã thực hiện quyền giữ im lặng của mình.

Phong trào McCarthy quá mạnh mẽ thời kỳ đó có lẽ đã làm cho lý trí con người tê liệt. Anh đã bị bắt đi phục dịch một năm trời cho tội xúc phạm Quốc hội, và sau khi được thả về thì không tìm được cho mình một công việc nào. Không còn cách nào để kiếm sống, anh tìm đến nhà sản xuất Frank King (John Goodman), một nhà sản xuất phim hạng B, và bán kịch bản của mình với giá rẻ mạt. Về sau, Trumbo đã dùng đến 11 cái tên giả để viết kịch bản. Cuối cùng, tác phẩm Ngày nghỉ ở Roma mà anh phát hành dưới cái tên của một người đồng nghiệp đã được nhận giải thưởng Hàn lâm cho kịch bản hay nhất.

Trong phim, nhân vật Trumbo có thể viết ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào. Ngay cả ở trong quán rượu hay trong nhà tắm, hễ có thời gian là anh lại cúi gập người như con sâu cắm cúi gõ lách tách trên bàn phím máy đánh chữ.

Khoảnh khắc nghe thấy tiếng lách cách dễ chịu phát ra từ máy đánh chữ, và những dòng chữ đen xuất hiện dần trên giấy, tôi chợt như một chú thỏ dỏng tai lên nghe, và ngẫm nghĩ về con đường viết lách của mình.

Để diễn đạt được những suy nghĩ nảy ra trong đầu và trong tim, ta cần góp nhặt từng con chữ, lắp ghép, kết nối lại thành một câu trơn tru, rồi từ đó, ta lại ghép từng câu thành một đoạn văn mạch lạc. Đó chính là điêu căn bản nhất trong quá trình viết văn.

Viết lách thuộc về lĩnh vực văn chương, nhưng tôi cho rằng bản thân việc viết lại là hiện thực cuộc sống.

Thỉnh thoảng cũng có một vài nhà văn viết gì cũng hay, nhưng phần lớn người viết đều phải vật lộn với thời gian, cứ viết rồi xóa, viết rồi xóa mãi trên chiếc “màn hình tưởng tượng” trong đầu mình.

Về mặt này, sẽ có những người lấy thói quen viết lách thường nhật để dồn mình đến đường cùng, hoặc cũng có người đến bước đường cùng rồi mới trở về cùng những giác ngộ của riêng mình. Có lẽ đây cũng chính là tâm trạng của Trumbo khi anh liên tục gõ bàn phím không ngừng nghỉ để nhuộm đen những trang giấy trắng.

Mặt khác, việc viết lách cũng là cách để các nhà văn tự nhìn thấu nội tâm của mình. Để tìm ra được nguồn cảm hứng trong cuộc sống đời thường, nhà văn phải đi đây đi đó, phải luôn để tâm và nhạy cảm với các yếu tố bên ngoài. Nhưng để có thể ghi lại tất cả mọi dấu hiệu của cuộc sống, họ phải đi vào sâu bên trong nội tâm mình. Chỉ khi bình tĩnh nhìn thật sâu vào bên trong nội tâm mình, họ mới có thể nắm bắt được những suy nghĩ liên tục xoay chuyển trong đầu, và giải nghĩa được những hình thái của trái tim. Họ chỉ có thể viết nên câu văn đúng với mong muốn của mình nhất sau khi đã trải qua quá trình quan sát, giải nghĩa chính bản thân mình một cách thành thực nhất. Nói tóm lại, viết chính là một cách để ngắm nhìn thế giới và nắm bắt được trái tim mình.

Mỗi khi nhìn vào những suy nghĩ ngổn ngang trong đầu óc mình để sắp xếp lại thành câu văn, tôi lại nghĩ, trong trái tim mỗi con người đều có một tán cây chứa đựng đức tin, tín ngưỡng, nguyên tắc của riêng mình.

Tán cây ấy đang nảy mầm xanh tốt ở một nơi nào đó không ai hay biết, sâu thẳm trong trái tim mỗi người. Tán cây có hoa nở, có lá vàng rụng, có những chiếc đinh sắc nhọn cắm vào thân cây và rơi ra để lại những vết thương sâu…

Trở lại câu chuyện bộ phim. Thay vì bị ảnh hưởng bởi thời đại, Dalton Trumbo đã không hề từ bỏ việc chăm chút cho tán cây trong lòng mình. Anh đã dám đứng lên bảo vệ đức tin của mình, chống lại cường quyền bất công, ôm chặt chiếc máy chữ trong tay, giữ lại vẹn nguyên niềm hy vọng cho cuộc sống. Phải chăng đây chính là câu chuyện mà Trumbo muốn kể cho chúng ta nghe?

“Biết đâu sống chính là việc trồng lấy một tán cây trong trái tim và ngày ngày chăm chút nó, tuyệt đối không từ bỏ ngay cả khi có bị ướt lạnh vì gió mưa. Bạn có biết điều này không? Chúng ta cứ dành thời gian chăm sóc tán cây ấy, để nó không bị khô héo dần theo tháng năm, biết đâu một ngày xuân ấm áp, từ phương trời xa xôi nào sẽ có một chú chim xinh đẹp bay về đậu trên cành lá của chúng ta.”

Finger test

“Trước khi tưới cây, ta dứt khoát phải lấy ngón tay kiểm tra (finger test). Đó là cách ta đọc và cảm nhận tín hiệu của đất.”

Đây là câu tôi thường được nghe từ những người trồng hoa hay chăm vườn cây cảnh. Nếu chỉ nhìn qua loa và đoán bằng mắt thường sẽ khiến ta tưới quá nhiều hoặc quá ít nước cho cây. Bởi vậy phải trực tiếp chạm tay mình vào thớ đất đang ôm chặt lấy rễ cây để kiểm tra cho đúng tình trạng thực tế.

Đối với tôi, đến nhà sách kiểm tra sau khi sách được xuất bản cũng là một loại kiểm tra bằng ngón tay. Cũng như mặt đất giữ chặt lấy gốc rễ cho cây đứng thẳng, nhà sách là nền móng để những cuốn sách được phô bày. Cũng như người nông dân trồng cây phải thường xuyên đi thăm đồng, người viết sách cũng cần thường xuyên ra thăm hiệu sách. Thực tế khi cuốn Nhiệt độ ngôn ngữ được xuất bản vào khoảng giữa năm 2016, tôi đã từng đi thăm hết tất cả các chi nhánh của nhà sách K và nhà sách Y trên toàn quốc.

À không, có lẽ nên gọi đó là những cuộc hành hương, bởi mong muốn được giới thiệu sách của mình đến với nhiều độc giả hơn nữa đã xóa tan hết những mệt mỏi về thể chất. Dù mục đích cuối cùng là gì đi chăng nữa, nếu ta cảm nhận thấy sự khát khao sôi sục trên mỗi bước chân, nếu ta đặt cược tất cả những gì mình có vào hành trình ấy, thì cũng không có gì quá lời khi ta gọi đó là một chuyến “hành hương”, dù chuyến đi của ta chẳng có chút gì liên quan đến tôn giáo.

Trong những lần đi hành hương đến các tiệm sách, tôi thường hay chạm tay vào tờ bìa và tay gấp của cuốn Nhiệt độ ngôn ngữ và tự thủ thỉ một mình: “Với đôi cánh này, mày hãy sải rộng và bay thật xa nhé.” Mỗi lần như thế, những người xung quanh lại lén đưa đôi mắt tò mò nhìn tôi. Cứ như vậy, tôi đã lang thang khắp đất nước suốt hơn sáu tháng trời. Vào những giây phút muốn bỏ cuộc giữa chừng, tôi lại nghĩ đến ánh mắt ấm áp, những cái vỗ vai thân ái của biết bao nhiêu nhân viên làm việc tại các tiệm sách cùng những chai nước uống họ chuyền tay đưa cho tôi. À, thì ra sách vẫn là thứ kết nối con người với con người!

Ngược lại, có những người vốn đã quen biết từ lâu vẫn hay bĩu môi: “Rỗi hơi đi làm mấy việc vô tích sự như thế để làm gì?” Thế mới thấy trên đời vẫn có quá nhiều người mà cuộc sống của mình thì không lo, nhưng lại không tiếc lời dạy đời người khác. Hay do xã hội này có quá nhiều nhà hảo tâm với tấm lòng bác ái, luôn quan tâm đến cuộc sống con người bất kể khác biệt chủng tộc hay tôn giáo, chỉ một lòng mong mỏi thúc đẩy phúc lợi xã hội cho toàn nhân loại? Đương nhiên “nhà hảo tâm” ở đây chỉ hoàn toàn là một cách châm biếm. Chỉ là châm biếm mà thôi.

Dù sao, tôi cũng chỉ muốn kiểm chứng xem sách tôi viết liệu có được ghép rễ thành công trên mảnh đất mới, là các nhà sách này không. Tôi muốn tận mắt nhìn và cảm nhận xem chúng có đang đâm rễ sinh sôi trên mảnh đất mới được đưa đến ấy không. Bởi vậy nên tôi không thể từ bỏ công việc mình đang làm được.

Những thân cây mọc trên vách đá, hay chẳng may đâm rễ trên nền đất nông thì chẳng mấy sẽ tàn úa lìa đời. Gốc cây không vững chắc thì thân cây sẽ dễ dàng nghiêng ngả. Rễ cây sẽ trồi ra khỏi mặt đất. Khi mưa lớn đến, đất thịt trôi hết, đến mùa khô, cây sẽ thiếu nước mà úa tàn khô héo.

Không phải chỉ người trồng hoa và người viết sách mới cần đến bài thử nghiệm ngón tay. Sống trên thế gian này, mỗi công việc mà ta gắn bó, mỗi mảnh đất mà ta đi qua, nơi nào, điều gì cũng cần ta chăm chỉ đưa tay ra, chạm vào và cảm nhận.

Người đời vẫn có câu, từng bông hoa, từng nhành cây, từng thứ rau quả, từng hạt ngũ cốc đều ngày ngày nghe tiếng bước chân người nông dân qua lại mà lớn lên.

Nếu muốn nuôi nấng một điều gì đó, thay vì đứng từ xa theo dõi, ta phải đến gần, vuốt ve và cảm nhận. Khoảng cách ấy phải đủ để ta vươn tay ra chạm vào.

Tôi cần thêm thời gian

Khi ai đó nói họ cần thêm thời gian
thì chưa chắc thứ họ cần thật sự đã là thời gian
mà có khi họ cần thêm lý do không chừng.

Công dụng của nước mắt

Có người nói rằng, nước mắt chẳng có tác dụng gì. Chưa chắc. Suy nghĩ của tôi thì khác. Đôi khi phải có nước mắt ta mới có thể nhìn ra những nỗi đớn đau, thống khổ trong cuộc sống. Thế giới thực ấy, chỉ khi nước mắt trào ra ta mới nhìn thấu những điều còn ẩn giấu bên trong.

Có những giọt nước mắt không khiến ta hèn nhát, bé nhỏ đi, mà ngược lại khiến ta trưởng thành hơn trước. Bằng cách nào đó, những giọt nước mắt ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn ta, khiến ta mạnh mẽ hơn những ngày đã qua.

02
Trao gửi

Ta chỉ có thể tạo nên một mối quan hệ có ý nghĩa với người cùng ta chia sẻ thời gian.

Đặc biệt tình yêu là khi cả hai luôn sẵn lòng trao cho nhau từng phút giây cuộc đời.

Yêu là khi trao cho nhau thời gian

Tiếng ho húng hắng vẳng từ phòng ngủ của mẹ sang tận phòng tôi. Trời còn chưa sáng. Tôi rón rén bước sang ngó vào phòng mẹ. Mẹ vẫn đang ngủ, chăn thì lật sang một bên.

Tôi định vào đắp lại chăn cho mẹ, chợt ngậm ngùi đứng nhìn tấm lưng cuộn tròn cùng bờ vai bé nhỏ mà nỗi xót xa dâng lên ngập lòng. Dáng đứng thẳng vững chãi của mẹ ngày nào đi đâu mất rồi? Phải chăng đã bị mưa gió tháng năm cuộc đời làm cho hao gầy mòn mỏi?

Ngày hôm sau, tôi đặt lịch hẹn với bệnh viện. Bình thường tôi cũng hay đưa mẹ đến bệnh viện khám định kỳ. Sau khi phẫu thuật, mẹ được yêu cầu phải thường xuyên đến kiểm tra lại tình trạng sức khỏe. Mỗi lần kết thúc buổi khám, ra khỏi bệnh viện, tôi hay đứng nhìn dáng mẹ từ đằng sau. Tấm lưng gầy guộc như sắp bị gió thổi bay cùng chiếc bóng run rẩy đổ nghiêng trên mặt đường khiến tôi xót xa nhìn mãi không thôi.

Tấm lưng yếu ớt của cha mẹ già là đường cong lưu giữ nhiều câu chuyện nhất, cũng là đường cong buồn nhất trên đời này.

Thời gian trôi đi, mỗi lần nhận ra điều này lại là một lần khiến tôi ngập trong hàng ngàn vạn những cảm xúc không tên. Có bao nhiêu điều tôi muốn nói với mẹ, nhưng cuối cùng cũng chỉ có thể dồn nén lại trong tim, và lẩm bẩm với chính mình bằng những câu văn đắng ngắt: “Dưới bóng mát đời mẹ, con đã trưởng thành mà không biết đến nắng mưa. Thế nhưng tại sao trên gương mặt người dành cho con chốn ngơi nghỉ bình yên nhất cuộc đời lại có dòng sông chảy mãi không bao giờ cạn? Tại sao trong đôi mắt người luôn có những đám mây ngậm đầy mưa dông?”

Dù là nửa đêm, sáng sớm hay giữa trưa, mỗi lần nhìn vào đường cong buồn bã của mẹ cha, tôi lại loáng thoáng nhìn thấy năm tháng đè nặng lên đôi vai người. Đôi khi tôi còn nhìn thấy trước mắt mình phô bày ra rõ ràng những điều mắt thường không thể nhìn thấy, những điều không hề hiển hiện mà luôn giấu mình sau tấm rèm mang tên cuộc đời, nhất là những nỗi buồn đau, khổ sở của người mình yêu thương.

Thế nhưng không ai có thể sống với nỗi buồn thường trực và đôi mắt không khi nào thôi ngấn lệ. Hồi còn nhỏ, đã từng có lân trái tim tôi tưởng như tan vỡ vì những giọt nước mắt của mẹ. Đến lúc đó tôi mới lờ mờ nhận ra một sự thật rằng, nước mắt mẹ cha là thứ giữ lại bàn chân con lang thang không biết đường về, và thứ ngăn lại dòng nước mắt mẹ cha chính là nụ cười của con. Có một điều thật rõ ràng, rằng nước mắt của mẹ cha là thứ làm thay đổi cuộc đời con, và nụ cười của con là điều làm thay đổi cuộc đời cha mẹ.

Mỗi lần xong việc ở bệnh viện về, tôi thường tươi cười quay sang hỏi mẹ trước khi khởi động xe: “Hôm nay mẹ muốn ăn gì ạ?”

Trước khi mẹ kịp trả lời, tôi đã vội vàng cầm điện thoại chăm chú tìm kiếm. Mỗi lần như thế mẹ lại nói:

“Mẹ lấy mất nhiều thời gian của con quá rồi…”

Trong đầu tôi lại hiện ra vài dấu hỏi chấm.

“Đưa cha mẹ đi bệnh viện mà cảm thấy tiếc thời gian, dành thời gian cho cha mẹ mà còn tiếc rẻ, liệu mình có xứng làm con không? Giả thử trong đầu óc mình thực sự có chỉ một chút ý nghĩ đó thôi, thì liệu có phải mình không hề yêu thương cha mẹ?”

Khi thời gian của ta và thời gian của người được ghép với nhau thật mịn màng như những đường kinh tuyến và vĩ tuyến, ta sẽ dệt được một mảnh vải mềm mại mang tên yêu thương.

Khi thời gian ở bên cạnh người một thời vẫn thì thầm bên nhau những lời yêu thương trở nên quá phiền hà, khi không còn muốn ở bên cạnh nhau dù chỉ một giây thêm nữa, thì lý do chỉ có một, ấy là tình yêu đã nguội lạnh, hoặc hai người chưa từng yêu nhau.

Chúng ta chỉ có thể tạo nên một mối quan hệ có ý nghĩa với người cùng ta chia sẻ thời gian. Đặc biệt trong tình yêu, sẵn sàng dành thời gian cho nhau chính là trao cho nhau tình yêu.

Tổng hòa của cảm xúc và suy nghĩ

Kết thúc sự kiện Đêm sách tại thư viện K trên quảng trường Gwanghwamun, tôi len trong dòng người thoát ra khỏi nhà sách. Đang định bước lên bậc cầu thang, tôi chợt nhìn thấy một đôi vợ chồng già đang tranh luận với nhau.

Trong lòng tôi chợt dâng lên một nỗi tò mò kỳ lạ khiến bước chân tôi chậm lại. Trong không gian vạn vật đều vội vã xoay vần, những khung cảnh ấm áp hiếm hoi như thế luôn khiến tôi quay nhìn mãi không sao rời mắt được. Tôi bắt chước điệu nhảy Moonwalk của Micheal Jackson, len lén đi lùi lại về phía sau, cốt để tiến gần về phía đôi vợ chồng già.

Câu chuyện của hai ông bà mang hơi ấm lan tỏa ra khắp không gian, sưởi ấm cả quảng trường Gwanghwamun.

“Bà này, nhân tiện đến nhà sách, hay là mình ở lại đọc sách thêm một lát nữa rồi về nhé!”

Bà nhíu mày, giậm chân phản đối.

“Ông cũng thật là! Sách thì ở nhà thiếu gì!”

“Nhưng đọc sách ở những nơi như thế này cảm giác nó khác!”

Ông đang định quay lưng rời bước đi về phía nhà sách, bà chợt hạ giọng nói như nài nỉ:

“Ngồi ghế lâu quá nên lưng tôi đau lắm rồi. Tôi muốn về nhà nhanh còn nằm nghỉ nữa…”

Nghe bà nói thế, ông vội vã quay lại.

“Ừ, đau lưng thì không được rồi. Sách về nhà đọc sau vậy. Ta về thôi.”

Mỗi lần nhìn thấy những cảnh tượng này, tôi lại thêm một lần chắc chắn rằng tình yêu không phải là điều chỉ được gây dựng nên bởi cảm xúc. Luôn có hai cây cột trụ vững vàng chống đỡ cho một tình yêu chắc chắn, ấy chính là cảm xúc và suy nghĩ.

Nếu tình yêu chỉ đơn thuần đến bởi cảm xúc, không có những suy nghĩ kỹ càng và tìm hiểu cẩn thận về đối phương thì một khi cảm xúc ban đầu dần nguội lạnh đi, tình yêu ấy cũng sẽ dễ dàng tan biến theo. Ngược lại, khi ta có quá nhiều những suy nghĩ xung quanh đối phương nhưng lại không có đủ cảm xúc thì đó cũng chỉ là một mối tình vô nghĩa. Nói về định nghĩa của tình yêu, nội dung sau được đặt lên đầu tiên trong từ điển: “Tình yêu là tình cảm vô cùng yêu thương, quý trọng một người hoặc một thực thể nào đó”.

Tình yêu có lẽ là tổng hòa của cảm xúc và những suy nghĩ hướng về đối phương. Có người nói rằng “tình yêu” (사랑) vốn được bắt nguồn từ “tư lượng” (사량), nghĩa là suy nghĩ, ưu tư, thương nhớ, chẳng phải nguồn gốc này cũng được liên hệ từ lý do trên hay sao?

Nghĩ lại mới thấy, tôi chưa từng phải lòng ai từ cái nhìn đầu tiên. Tình yêu của tôi không tuôn trào ra như ngọn núi lửa, mà từ từ rò rỉ từng chút một từ bên trong ra bên ngoài. Tôi cần nhiều thời gian, và tự bản thân cũng muốn suy nghĩ kĩ trước khi quyết định.

Bởi vậy cảm xúc khi thích một ai đó chính là khi bên trong xảy ra cuộc phân tranh dữ dội giữa “chắc chắn” và “ngờ vực”. Nhiều khi không biết phải đi về hướng nào giữa hai hướng ấy, nên tôi cứ lang thang lạc lối mãi chẳng biết về đâu.

Bởi trạng thái ấy phức tạp và mong manh đến thế, nên nhiều lần tôi không thể xác định được thứ tình cảm trong trái tim mình có thật sự là tình yêu không, không thể cắt nghĩa được cảm xúc rộn lên trong lồng ngực mình mỗi khi nhìn thấy người con gái ấy là vì đâu. Rốt cục, khi trái tim đã tích lũy đủ tổng hòa của cảm xúc và nghĩ suy, trái tim tôi mới có thể đạt được đến trạng thái thực sự của tình yêu. Có lẽ là như vậy.

Tất cả chúng ta đều là nhà sưu tập

Nhà văn là người sưu tập câu chữ, họa sĩ là người sưu tập hình ảnh. Không phải chỉ nhà thơ, tiểu thuyết gia hay người vẽ tranh mới như vậy. Ngay cả chủ tiệm giặt là cũng không hề chỉ làm duy nhất công việc giặt giũ, ông ta chính là người sưu tập từng đặc điểm của đồ cần giặt, thậm chí cả ý nghĩa gắn liền với từng loại quần áo. Trước đây ở khu tôi từng sống có một cửa tiệm giặt là hoạt động đã được hơn ba mươi năm. Ông chủ cửa tiệm có lần đã kể cho tôi nghe một câu chuyện hết sức thú vị.

“Trên mỗi bộ quần áo cũ đều lưu lại cuộc sống của người chủ của nó.”

Theo lời ông nói, phần cạp quần hay váy, nếu một bên bị sờn nhiều thì phần lớn là người hàng ngày đeo túi chéo đi lại, hoặc thường xuyên phải mang hàng đi giao chỗ nọ chỗ kia.

Có người giữa mùa hè cũng mang áo khoác dày đi sửa, sau này ông mới nhận ra họ là người làm việc ở chợ cá, hay người thường xuyên làm việc trong kho lạnh. Đối với họ, áo khoác dày không chỉ giúp họ ngăn cái lạnh, mà còn là chiếc áo giáp giúp họ đương đầu với cuộc sống. Bởi vậy khi nhận giặt hay sửa những thứ quần áo như thế, ông thường đặc biệt để tâm làm cho cẩn thận.

Chúng ta chắc chắn đều đang tìm kiếm và sưu tập lại một vài điều gì đó. Điều duy nhất khác biệt chỉ là mức độ coi trọng và mục đích sưu tập của mỗi người dành cho những sự vật ấy mà thôi.

Không phải sức mạnh mà là tâm trạng

Có rất nhiều cách ví von để diễn tả sự tồn tại của một tiệm sách. Trong số đó, cách diễn tả tôi thích nhất chính là “cửa tiệm bán linh hồn”. Tiệm sách không chỉ là nơi bán sách đơn thuần. Mỗi cuốn sách đặt trong cửa tiệm đều mang trong trong mình một câu chuyện riêng.

Một cuốn sách không chỉ được tạo nên bởi giấy và mực, mà còn bởi biết bao nhiêu thời gian và nỗ lực của tác giả, người biên tập, người thiết kế minh họa và cả những nhân viên làm việc trong nhà sách. Bởi vậy trong mỗi nhà sách lại cất giấu hàng ngàn những điều chúng ta bỏ quên, và hàng ngàn những điều chúng ta khát khao tìm kiếm.

Có người gọi hiệu sách là “thư lâm” (書林) - khu rừng sách. Có phải vậy chăng mà mỗi khi cảm thấy bị lưỡi dao cuộc đời đâm cho rỉ máu, tôi lại vội vã tìm đến các tiệm sách. Mỗi khi chìm đắm trong những giá sách, dạo bước trong khu rừng của các con chữ mà các nhà văn kỳ công vun trồng, tôi lại cảm thấy như được rũ xuống gánh nặng đè lên đôi vai mình, hoặc đôi khi như sắp tìm thấy cho mình một điều gì đó cực kỳ quan trọng cho cuộc sống.

Nói hơi quá lên một chút thì một năm 365 ngày có đến 300 ngày tôi dành thời gian ở các nhà sách. Dạo quanh nhà sách, xem hết một lượt từ những cuốn sách cũ cho đến những cuốn sách mới xuất bản gần đây, chọn cho mình một cuốn ưng ý mang ra trả tiền, rồi ngồi trong một góc vắng người, chăm chú nghiền ngẫm từng con chữ.

Ngoài nơi đó ra, tôi không có phòng viết sách hay không gian làm việc riêng nào khác. Ở nhà thì tôi ngồi viết trên gác xép, còn nếu ra ngoài, tôi sẽ ngồi xử lý công việc ngay trong nhà sách hoặc một quán cà phê nào gần đó. Nhưng bạn đừng cảm thấy tội nghiệp cho tôi. Bởi không có không gian làm việc riêng đôi khi cũng có nghĩa là có thể làm việc ở bất kỳ không gian nào.

Nếu một hôm nào đó tình cờ gặp được một độc giả đang đọc sách của mình, tôi cũng sẽ bước tới bắt chuyện với họ. Bởi sự hiện diện lúc đó của họ đối với tôi, về cả mặt thể chất lẫn tinh thần, luôn là điều khiến tôi cảm kích. Tất nhiên thỉnh thoảng cũng có người nhíu mày nghi ngờ “Anh mà là Ki Ju Lee á? Xì! Anh là nhân viên nhà xuất bản chứ gì?”

Cũng có những ngày tôi đến nhà sách để tìm ra cho mình những điều cốt lõi cần thiết cho cuộc sống. Muốn tìm kiếm bản chất và logic của cuộc sống, tôi cho rằng không dứt khoát phải đi đến nơi nào thật xa, tìm đến nơi nào thật đặc biệt.

Đôi khi chỉ cần nghe nhân viên cửa hàng tiện lợi hay người môi giới bất động sản nói chuyện thôi, ta cũng có thể nắm bắt được tình hình kinh tế hiện tại chứ chẳng cần phải đọc những học thuyết của người đoạt giải Nobel về kinh tế học. Đôi khi ta có thể hiểu ra được bản chất cuộc sống chỉ bằng vài lời căn dặn của mẹ cha trước khi đi làm chứ chẳng cần đến những dòng chữ cao siêu được gạch đậm chân trong sách của những triết học gia lỗi lạc.

Khi mở rộng phạm vi suy nghĩ của mình, từ những điều giản dị, gần gũi đến những thứ to lớn, vĩ đại, từ những điều vụn vặt bên ngoài cho đến bản chất bên trong, từ cuộc sống thường ngày cho đến cả cuộc đời con người, ta sẽ tìm thấy giá trị cốt lõi của cuộc sống từ những điều rất bình dị quanh mình.

Có lần, tôi gặp một độc giả trong một nhà sách ở Seoul Banpo, câu chuyện chúng tôi chia sẻ với nhau ngày hôm đó đã khiến tôi nhận ra một giá trị khác của cuộc sống. Vị độc giả ấy tự giới thiệu mình là chủ một cửa hàng thuốc tân dược. Bác đã kể cho tôi nghe một câu chuyện rất thú vị.

“Xin lỗi, anh có phải là nhà văn Ki Ju Lee không? Tôi đọc sách của anh rồi. Hóa ra anh cũng đi thăm các nhà sách thật à?”

“Haha, vâng ạ.”

“Tôi có câu chuyện này, tự nhủ nếu gặp được thì dứt khoát phải kể cho anh nghe. Tôi mở hiệu thuốc đến nay cũng được gần ba mươi năm rồi. Ngày nào tôi cũng gặp bao nhiêu người, nói chuyện và bán thuốc cho họ. Mỗi lần bán thuốc cho họ, anh có biết tôi nghĩ gì không?”

“Ừm, bác nghĩ gì ạ?”

“Tôi nghĩ rằng, hình như mọi người không sống bằng sức mạnh năng lượng, mà phần nhiều sống bằng tâm trạng thì phải. Khi ở bên cạnh một ai đó trông có vẻ chán nản, ta thường nói với họ rằng ‘mạnh mẽ lên nào’, nhưng tôi cho rằng thứ mang lại động lực cho cuộc sống của chúng ta không phải sức mạnh, mà chính là tâm trạng.”

Bác còn dưa kịp dứt lời, tôi đã gật đầu lia lịa. Suýt nữa tôi còn vỗ tay hoan hô vì quá đồng tình với ý kiến của bác. Tâm trạng của tôi lúc đó giống hệt như nhà toán học Archimedes thời Hy Lạp cổ đại tình cờ phát hiện ra nguyên lý vật nổi trong lúc đang tắm dở, và vừa kêu to “ơ-rê-ka” vừa chạy ra phố trong tình trạng không mảnh vải che thân.

Tôi cho rằng không phải ai cũng có thể chỉ ra rõ ràng vai trò của sức mạnh và cảm xúc như thế này. Dường như những luồng suy nghĩ đan xen phức tạp trong tâm trí tôi vừa được gỡ ra khỏi mớ rối bùi nhùi.

Sau khi chia tay bác, trở về nhà, tôi bắt đầu ngẫm nghĩ lại cuộc đời, như thể tua ngược lại trong đầu cuốn băng video về bản thân mình. Phải nói thế nào nhỉ? Ký ức về những lần quá chán chường đến mức không có đủ sức mạnh làm bất cứ việc gì chợt vụt qua đầu, tựa như một chiếc xe buýt liên tỉnh đợi chờ đến hơn ba mươi phút để khách lên đầy xe, rồi cứ thế bon bon mà đi không cần dừng lại thêm một lần nào nữa.

Nhà văn Seong Seok Jae trong cuốn tiểu thuyết Không yêu ai, không ghét ai của mình có nói: “Con người không thể sống nếu thiếu tình yêu, con người chính là hoa thơm trái ngọt của tình yêu, và cũng là cỗ máy vận hành với nhiên liệu là tình yêu”. Mượn câu nói này của nhà văn, ta có thể kể ra một câu chuyện như thế này:

“Con người không thể có sức mạnh nếu tâm trạng không tốt, con người là hoa thơm trái ngọt của tâm trạng, cũng là cỗ máy vận hành với nhiên liệu là tâm trạng.”

Những chiếc bóng ngập ngừng trong đêm

Mỗi lần lái xe về nhà, tôi phải rẽ trái ở một ngã tư nhỏ trước khi tiến vào lối xuống hầm để xe. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đợi đèn giao thông, tôi có thói quen quay đầu nhìn về hướng lối vào khu nhà mình. Mỗi lần như thế, tôi lại nhìn thấy những người phụ nữ đi qua đi lại trước sảnh nhà chờ chồng, chờ con trở về.

Những cái bóng kiên nhẫn chờ đợi dưới ánh trăng lấp lánh, ôm trong lòng những lời dịu dàng ấm áp, đợi người thân yêu trở về để cùng nói cho nhau nghe “Mình vất vả rồi”, “Về nhà ăn cơm thôi”. Những cái bóng ấy sao mà thuần khiết, đẹp đẽ đến vậy!

Mỗi lần như thế, tôi lại nghĩ, phải chăng chính sự ấm áp lan tỏa ra từ những cái bóng đứng ngập ngừng trước cửa nhà đợi chờ người thân yêu trở về mỗi đêm ấy đã mang lại sức mạnh gồng gánh cả thế gian này? Phải chăng chính những cái bóng ấy đã mang ánh sáng từ tận mặt trăng về đây, để ánh sáng ấy soi chiếu lên từng bước chân trở về của người mình yêu thương?

Điêu gì khiến chúng ta đôi khi dù mất phương hướng trong bóng tối vô tận, nhưng vẫn bằng mọi cách tìm đường xuyên màn đêm trở về nhà? Phải chăng vì phía bên kia màn đêm, có người vẫn đang ngập ngừng trước ngưỡng cửa, tha thiết đợi chúng ta trở về?

Bởi vậy, mỗi khi cuộc sống trở nên quá mệt mỏi và cô đơn, tôi thường nhớ về những cái bóng không ngừng đi lại dưới ánh trăng xanh. Trong bóng tối đen đặc, ta phải nhớ được ra gương mặt của người mang lại cho ta chút hơi ấm trong cuộc đời này.

Bởi vì, người đã giúp ta vượt qua mọi gian khó trong đời ấy, ta dứt khoát phải bảo vệ, bằng bất cứ giá nào.

Thứ lăn tròn như trái bóng tuyết trong lòng cha mẹ

Hàng cây ven đường đang dần chuyển màu đỏ rực. Một, hai chiếc lá đầu tiên của mùa thu đã rơi xuống bước chân. Mỗi khi làn gió thu vô tình lướt qua gương mặt, nỗi nhớ về những con người, những cuộc tình đi qua cuộc đời lại bập bùng lay động phía bên kia ký ức. Trời càng vào thu, ta càng nhận ra sự quan trọng của những người xung quanh mình, và những điều nhỏ nhặt mà cuộc sống thường ngày mang lại. Khi những cơn gió se lạnh làm lòng ta trống trải, ta càng tin rằng sự quan tâm chăm sóc của những người xung quanh chính là cách duy nhất để xua tan đi những nỗi trống vắng trong lòng.

Mùa thu vài năm trước, tôi bắt đầu biếu mẹ tiền tiêu vặt hằng tháng. Mỗi lần gửi tiền xong, tôi thường gửi cho mẹ một tin nhắn, đại loại như “Mẹ giữ gìn sức khỏe nhé”. Dù biết lần nào nội dung tin nhắn cũng giống nhau, nhưng mẹ vẫn luôn đọc không sót một câu. Tin nhắn ngắn ngủi tôi gửi mẹ, nơi phụ âm và nguyên âm gặp nhau, nơi khoảng trống giữa từng từ từng chữ đều được mẹ đọc, không phải bằng mắt, mà bằng cả trái tim. Tiền tôi gửi mẹ không được bao nhiêu, nhưng lần nào mẹ cũng trả lời tin nhắn của tôi bằng câu: “Sao con gửi cho mẹ nhiều thế?”

Mùa thu năm ngoái, tôi làm cho mẹ một chiếc thẻ tín dụng, rồi nhắn mẹ: “Mẹ cần gì thì cứ tiêu thoải mái nhé.” Ấy vậy mà hơn một tuần trôi qua tôi vẫn chưa thấy mẹ dùng đến chiếc thẻ lần nào. Sợ cứ thế thì chiếc thẻ sẽ mãi bị cất trong ngăn kéo, tôi mới tìm cớ hỏi khéo mẹ. Mẹ trả lời tôi bằng câu nói quen thuộc như bao lần trước:

“Giá mà quay lại được cái thời mẹ vẫn cho con tiền tiêu vặt nhỉ. Bây giờ lúc nào là mẹ nhận tiền của con, mẹ áy náy lắm. Mẹ áy náy nên mới thế…”

Cho đến năm ngoái, nghe mẹ nói vậy, tôi vẫn còn đáp lại “Mẹ cứ dùng thoải mái đi mà”, nhưng dạo này, tôi chỉ nhìn mẹ rồi cười.

Những câu nói âm thầm vang lên từ đôi môi cha mẹ không phải là ca khúc thịnh hành nhất của những ca sĩ thần tượng nổi tiếng, mà giống hơn với những ca khúc một thời đã được bao nhiêu người yêu thích, nhưng bây giờ đã trở nên lỗi thời, chẳng ai còn buồn cất lời hát lên nữa. Những lời gan ruột của cha mẹ không phải một bài toán có đáp án đúng sai rõ ràng, mà giống hơn với một tập thơ giữa chừng bị xé rách mất một vài trang từ lúc nào không biết.

Những câu văn thênh thang đến vậy không cần phải được phải phân tích hay chấm điểm một cách máy móc. Không cần phải cáu kỉnh cãi lại “Mẹ đừng nói thế nữa!”, ta chỉ cần đơn giản chấp nhận, hoặc bỏ qua, vậy là đủ.

Thế nên mỗi khi mẹ nói “Mẹ áy náy lắm”, tôi thường chẳng nói gì, chỉ nghiêng người khẽ chạm tay mình lên đôi bàn tay mẹ.

Đứng trước dòng sông tháng năm luôn luôn chảy xiết, tôi mới nhận ra được một điều, rằng tất cả những điều con cái biếu tặng cha mẹ, luôn được coi trọng hơn rất nhiều so với giá trị ban đầu của nó.

Dù là chút tiền tiêu vặt hay một tin nhắn hỏi thăm, tất cả những gì nhận được từ con cái, chỉ cần đi qua trái tim cha mẹ, sẽ trở thành quả bóng tuyết lăn từ trên đỉnh dốc xuống, chẳng mấy chốc đã phình to ra thêm gấp nhiều lần.

Đặc biệt những lời con cái nói với cha mẹ sẽ không dễ dàng tan biến. Những lời nói, những dòng chữ ấy sẽ lan tỏa vào trong không trung, và cuối cùng ở lại thật lâu trong đôi tai cha mẹ. Cũng như con suối nhỏ trên ngọn núi sau nhà, chảy qua xóm làng rồi hòa vào dòng sông lớn, những điều nhỏ bé ấy chảy qua trái tim cha mẹ, và trở thành một phần trong cuộc sống của họ. Cha mẹ là người luôn giữ những trái bóng tuyết ấy ở đâu đó trong trí nhớ, và nâng niu trân trọng đến suốt cuộc đời.

Chẳng ai sống mà không ôm trong lòng nỗi nhớ

Một kẻ du thủ du thực, người ngợm héo hon vì rượu và thuốc lá, đang lang thang trên bờ biển. Bỗng bờ vai hắn ta rung mạnh. Nước mắt hắn nhỏ xuống ướt cả lối đi.

Gã đàn ông khóc nức nở trên bờ biển lúc tờ mờ sáng ấy là Kang Jae (Choi Min Sik). Kang Jae nắm trong tay lá thư của người vợ đã mất. Thế nhưng hắn ta chưa từng được gặp vợ mình một lần nào. Đây là tình huống như thế nào đây?

Trong bộ phim Bạch Lan, nhân vật chính Kang Jae là một tên du côn. Thế nhưng so với cái danh hiệu du côn, nắm đấm của hắn ta lại quá yếu ớt, và trái tim thậm chí còn nhu nhược hơn nữa. Những gã thanh niên lêu lổng cùng thời đã trở thành đại ca sừng sỏ trong giang hồ từ lúc nào, chỉ riêng Kang Jae, vì chẳng bao giờ làm được việc gì nên hồn nên bị tất cả lũ đàn em không coi ra gì.

Đương nhiên Kang Jae cũng có mục tiêu riêng trong cuộc sống của mình. Con người ta luôn ôm trong mình giấc mơ được lên thiên đường. Còn riêng Kang Jae, hắn chỉ ước ao đóng cho mình được một con thuyền chắc chắn để lên đường quay trở về quê hương. Giấc mộng ấy đã đưa Kang Jae vượt qua hiện thực cuộc sống bần tiện và vô nghĩa của hắn lúc này.

Bộ phim tưởng như chỉ kể về cuộc sống lang thang của những kẻ hạ lưu trong giang hồ, đột ngột chuyển sang một hướng khác từ khi nàng Bạch Lan (Trương Bá Chi) - cô gái xinh đẹp như một đóa hoa lan xuất hiện. Bạch Lan vốn là người Trung Quốc. Để có thể ở lại và kiếm sống được ở đất nước Hàn Quốc, cô buộc phải giả kết hôn với Kang Jae. Một kẻ cặn bã của xã hội như Kang Jae không đời nào quyết định kết hôn giả với Bạch Lan chỉ vì lòng trắc ẩn hay cảm thông cho cuộc đời cô. Tất cả những gì hắn cần lúc đó chỉ là tiền, và không một chút tình cảm nào dành cho cô vợ hờ.

Thế nhưng sau những giờ vùi mặt vào những công việc lặt vặt kiếm sống, quay trở về căn phòng nhỏ tối tăm, nàng Bạch Lan lại lặng ngắm bức ảnh của Kang Jae, và dành cho hắn một thứ tình cảm vô cùng thuần khiết. Có lẽ ai cũng cần cho mình một nơi ngơi nghỉ, không phải dành cho cơ thể, mà dành cho tâm hồn. Ở nơi đất khách quê người, gồng mình kiếm sống từng ngày, hẳn nàng Bạch Lan cũng cần cho mình một nơi bình yên như thế.

Phần sau của bộ phim khiến khán giả không cầm được nước mắt. Nghe tin Bạch Lan mất, Kang Jae lên tàu hỏa trở về đưa tiễn cô. Nắm chặt trong tay hắn là lá thư cô gái ấy viết vội bằng nét bút nguệch ngoạc: “Tôi đã yêu anh mất rồi. Có câu này tôi vẫn luôn muốn hỏi anh nếu được gặp anh sau này. Anh Kang Jae, tôi có thể yêu anh được không?”

Cái chết của Bạch Lan đã mang lại một sinh mệnh mới đặt vào cuộc đời Kang Jae.

Tình yêu dành cho Bạch Lan, dù mãi sau này mới được nhận ra, đã bật lên chiếc công tắc cảm xúc trước đây chưa từng được chạm đến trong lòng Kang Jae. Kang Jae khóc nửc nở vì xót thương cho cô gái chưa một lần gặp mặt. Hắn cố kìm nén thứ cảm xúc cứ chực vỡ òa trong lồng ngực, nhưng không làm sao ngăn nổi những giọt nước mắt tuôn trào. Kang Jae ôm chặt lá thư của Bạch Lan trên ngực, thẫn thờ chìm trong cơn thổn thức mãi không nguôi.

Thực ra nếu chỉ đọc phần giới thiệu tóm tắt của bộ phim Bạch Lan, ta sẽ cảm thấy nội dung ấy cũng na ná như bao nhiêu những bộ phim về xã hội đen khác đã từng xem, chẳng có gì mới mẻ. Thế nhưng chẳng hiểu sao khoảnh khắc Ending credits[3] hiện lên, tiếng sụt sịt vang lên từ khắp nơi trong phòng chiếu. Chính tôi cũng phải rút khăn tay ra chấm lên đôi mắt ướt.

Những giọt nước mắt xót thương của Kang Jae dành cho Bạch Lan cứ vương vấn mãi trong trái tim tôi, khiến tôi chợt nghĩ về bản chất của nỗi nhớ.

Nỗi nhớ là gì?

Là nỗi khắc khoải thiết tha
mong được nhìn thấy điều mà mình không cách nào với tay chạm đến.

Là khoảng trống không gian tồn tại như một lẽ đương nhiên giữa người với người,
khoảng trống mà không một ai dám tìm đường chặn lại.

Điều ta nhung nhớ tựa như đóa hoa.

Chỉ ấp ôm trong tim, chẳng thể nào dùng hai cánh tay ghì chặt.

Chằng thể với đến, cũng không thể chạm vào.

Nên ta chẳng làm được gì ngoài thiết tha khao khát.

Là con người, bất kỳ ai cũng sẽ gieo trong trái tim mình một cành hoa như vậy. Xuân qua hạ tới, biết bao nhiêu loài hoa đua nở trong vườn. Nhưng dù có nâng niu đến cỡ nào, hoa có rực rỡ đến đâu cũng đến lúc phải úa tàn, cánh hoa rồi sẽ rụng rơi, tan theo mây khói. Nỗi thương nhớ phù du ấy, chẳng có cách nào xoa dịu được. Chẳng thứ cảm xúc nào có thể chỉ một lần mà thay thế hoàn toàn dấu vết nỗi nhớ trong lòng.

Chẳng ai sống trên đời mà không ôm trong lòng nỗi nhớ. Không nhớ nhung một ai, có khi cũng đồng nghĩa với việc chưa từng thật lòng yêu thương một ai trong đời.

Tuy nhiên, nỗi nhớ đôi khi cũng trở thành một thứ động lực thầm lặng cho cuộc sống của chúng ta. Biết đâu chúng ta vì mỗi ngày đều nhung nhớ một ai đó, hay một điều gì đó, nên mới nhờ “sức mạnh của nỗi nhớ” mà vượt qua được đại dương. Như cái cách Kang Jae chịu đựng được cuộc sống tăm tối hiện tại nhờ nỗi nhớ quê hương, như Bạch Lan vượt qua mọi khó khăn trước mắt chờ ngày Kang Jae trở về.

Sở thích là chiếc chong chóng chỉ hướng gió của tâm hồn

Đầu thu.

Những chiếc lá từ lúc nào đã thay màu áo đỏ rực, đu đưa trong gió. Mỗi lần bước đi trên đường, ngẩng mặt lên nhìn bầu trời, sắc màu rực rỡ của mùa thu lại ùa vào mắt như những đợt sóng ào ạt xô bờ. Mỗi năm khi mùa thu đến, tôi lại bất giác nhớ đến bộ phim When Harry met Sally. Đối với khán giả yêu thích thể loại phim hài lãng mạn, đây có lẽ sẽ là bộ phim xem hoài không chán.

Nội dung bộ phim rất đơn giản. Sau khi tốt nghiệp đại học ở Chicago, Harry (Billy Crystal), qua lời giới thiệu của cô bạn gái, đi nhờ xe của Sally (Meg Ryan) để đến New York. Vừa mới gặp nhau, hai người đã bắt đầu tranh cãi nảy lửa về chủ đề có hay không tình bạn trong sáng giữa nam và nữ. Thế rồi nhận ra tính cách và sở thích khác nhau hoàn toàn, bọn họ lạnh lùng quay lưng mỗi người đi một hướng, thậm chí không hẹn ngày gặp lại chứ đừng nói đến “thả thính” nhau - như cách giới trẻ bây giờ vẫn hay nói.

Sau này, trải qua biết bao nhiêu khó khăn vất vả của cuộc sống, Harry và Sally lại vô tình chạm mặt ở sân bay, và thậm chí lại gặp nhau ở một nhà sách trong thành phố. Trong lúc trò chuyện về thói quen khi ngủ và một vài bộ phim họ thích, hai người chợt cảm thấy đồng cảm và thân thiết lạ lùng.

Họ dần thu lại những định kiến ban đầu về nhau, và bắt đầu nhìn nhau dưới những góc độ mới. Hai người chia sẻ với nhau cả những câu chuyện về tình yêu, chia ly, và dần dần mở lòng với nhau. Mỗi khi mệt mỏi với cuộc sống thường nhật, họ lại lắng nghe tiếng nói của nhau qua điện thoại.

Sau mười năm kể từ lần đầu tiên gặp mặt, Harry và Sally đã trở thành những người bạn tri kỷ, chia sẻ với nhau những nỗi buồn đau, trống vắng trong cuộc đời.

Cũng như rất nhiều những bộ phim tình cảm lãng mạn khác, giữa hai người bạn nảy sinh những điều ngọt ngào bất ngờ, khiến câu chuyện dần dần mở ra theo một hướng khác.

Thế rồi một ngày mùa thu khi cùng nhau dạo bước trên con đường đầy lá vàng rơi trong công viên Central Park, nhận ra rõ ràng tình cảm trong lòng mình, Harry hướng về phía Sally, dành cho cô lời tỏ tình vụng về mà vô cùng tinh tế. “Anh yêu cái cách em cảm thấy lạnh giữa mùa hè, anh yêu cả cái cách em gọi sandwich thôi cũng mất hơn một tiếng đồng hồ.”

Có thể sẽ có những người cho rằng đây chỉ là một bộ phim hài lãng mạn đơn giản mà kỳ nghỉ lễ nào cũng được chiếu đi chiếu lại trên truyền hình. Thế nhưng đối với tôi, thông điệp của bộ phim không chỉ như thế.

Những cảnh phim Sally và Harry cãi nhau long trời lở đất chỉ vì vài chuyện vặt vãnh làm cho người xem bật cười thú vị lại khiến tôi suy nghĩ về mối quan hệ giữa tình yêu và sở thích.

Vài năm trước, nghe tin bố của một người anh quen biết qua đời, tôi đến thắp hương viếng bác. Anh đau đớn đấm ngực nuốt nước mắt vào lòng. Không ai là không có những câu chuyện của riêng mình. Tôi thực sự tò mò muốn biết chuyện gì đã xảy ra giữa hai cha con anh. Đến gần sáng, khi nước mắt đã cạn, anh mới khó nhọc mở lời.

“Tôi muốn chuẩn bị món ăn ông thích nhất đặt lên bàn thờ cho ông, nhưng có cố nghĩ thế nào tôi cũng không thể nhớ ra ông thích ăn món gì…”

Mối quan hệ giữa hai người xấu đi từ khi anh còn là một cậu thiếu niên. Kể từ sau đó, anh tự dựng lên một bức tường vô hình giữa anh và cha, và chủ động không quan tâm gì đến những điều xảy ra phía bên kia bức tường nữa. Lần nào cũng vậy, hai phía bức tường luôn là thinh lặng. Thinh lặng này nối thinh lặng kia, ngày một dày đặc, sâu thẳm hơn. Thế rồi dần dần họ không còn biết người kia thích điều gì, ghét điều gì, và đương nhiên cũng không hề biết món ăn ưa thích của nhau là gì. Trong lúc anh dốc hết bầu tâm sự bấy lâu vẫn giấu kín trong lòng, tôi chẳng biết nói gì, chỉ quay đầu nhìn ra ngoài cửa sổ. Tôi không muốn phải an ủi anh bằng những lời sáo rỗng. Và đương nhiên cũng chẳng có cách nào khác có thể khiến lòng anh được an ủi.

Ngoài cửa sổ, trời vẫn mưa như trút nước. Tiếng mưa lẫn vào với tiếng sụt sịt của anh suốt đêm dài, khiến tôi không sao phân biệt được đâu là tiếng đất trời, đâu là tiếng con người.

Sở thích của mỗi người đều khác nhau. Hơn nữa, sở thích không phải là thứ xuất hiện ngày một ngày hai, mà theo năm tháng ngấm vào cơ thể, vào trái tim con người.

Sở thích là chiếc chong chóng báo chiều gió, và cũng là bản tính con người. Tìm hiểu sở thích của người khác cũng chính là tìm hiểu con người đó. Tôn trọng sở thích của người ấy cũng chính là một cách rất tuyệt vời để thể hiện tình yêu của ta dành cho người ấy.

“Không cần nói cũng hiểu”, chỉ đơn thuần là một câu quảng cáo không hơn. Một khi đã yêu, ta cần nỗ lực để hiểu được sở thích và những tín hiệu của nhau mà không cần hỏi đáp. Nếu thật sự yêu, nếu tình cảm dành cho người kia là chân thật, có lẽ ta càng cần cố gắng nhiều hơn nữa.

Kiêu hãnh và định kiến

Cánh cửa tâm hồn được khóa kín bằng chiếc then cài mang tên kiêu hãnh chính là cánh cửa khó mở nhất trên đời. Dù có tra chiếc chìa khóa nào vào ổ khóa ấy ta cũng không thể mở ra được. Ngôi nhà trong trái tim được xây nên kiên cố bằng những viên gạch mang tên định kiến chính là ngôi nhà chật hẹp và sắc nhọn nhất trên đời. Không gian chỉ dành cho một người duỗi chân ấy sẽ chẳng đủ để đón nhận thêm bất kỳ điều gì. Chủ nhân của ngôi nhà ấy, nơi mà chỉ cần khẽ quay người thôi cũng sẽ chảy máu bởi hàng ngàn những lưỡi dao sắc bén treo lơ lửng khắp nơi, sẽ chẳng thể mời thêm bất cứ ai vào bên trong. Ngôi nhà của kiêu hãnh và định kiến sẽ là nơi chẳng bao giờ có một vị khách nào tìm đến.

Người bất hạnh nhất thế gian

Khí xuân thấp thoáng trong không gian. Lịch đã báo hôm nay là tiết thanh minh. Thanh (淸) - trong trẻo, minh (明) - sáng sủa. Tiết thanh minh vốn để chỉ khoảng thời gian mà bầu trời trở nên trong sáng, rạng rỡ. Ấy thế mà ngước nhìn lên bầu trời, chẳng ai thấy được cái “thanh” ấy ở đâu, chỉ thấy bụi mịn bít kín từ mũi xuống phổi.

Bụi mịn lơ lửng đầy bầu trời tuy cũng là vấn đề đáng lo, nhưng những hạt bụi vương vấn trong lòng mới là điều nan giải hơn cả.

Một khi bụi bay vào trong trái tim, cả thế gian bỗng trở nên mờ đục. Trái tim bị che mờ tức là đôi mắt cũng bị che mờ. Con người ta không thể ngắm nhìn thế gian và sự vật bằng đôi mắt cân bằng, nên cuồng điên đi bới móc khuyết điểm của nhau mà phớt lờ đi bao nhiêu những điều tốt đẹp còn lại.

Có lẽ người bất hạnh nhất trên thế gian này chính là những người cứ vật lộn tìm kiếm điểm yếu của người khác. Bởi họ đã lãng phí quãng thời gian đáng lẽ phải sống cho mình, để chạy theo bắt lỗi người ngoài.

Chắc cũng bởi luôn giữ trong lòng suy nghĩ này, nên thường khi được mời tham gia những buổi phỏng vấn bình luận về một vài nhà văn hay thư viện nào đó, tôi thường không nhận lời. Thậm chí có những lúc những lời mời kiểu như vậy ùa đến liên tục như thủy triều tràn bờ, nhưng lần nào tôi cũng trân trọng từ chối. Tôi vẫn chưa biết cách phải trả lời những đề nghị ấy như thế nào. Bởi chính tôi luôn hiểu rõ hơn ai hết, phê bình thì dễ, sáng tác mới là chuyện khó.

Đương nhiên cũng có lúc tôi nghe như trong cổ họng đang dâng lên mấy lời như: “À, để nói về cuốn sách đó thì…”, nhưng rốt cục tôi cũng không thể nói ra được. Năm tháng trôi qua, càng ngày càng có nhiều những lời nói chưa ra được đến đầu môi đã bị đẩy ngược lại vào trong.

Cũng có nhiều lúc tôi phải liếm bờ môi khô khốc, tự hối hận nhủ với lòng mình “đáng lẽ ra phải suy nghĩ kĩ trước khi nói mới phải…”. Mỗi lần như thế, cảm giác khó chịu và tội lỗi cứ vương vất mãi trong trái tim không dễ gì xóa đi được, cảm giác ấy còn nặng nề hơn nữa nếu lỡ nói ra những lời khó nghe với người quan trọng đối với mình.

Mặc dù hiếm khi bình phẩm về sách người khác viết, nhưng những lời bình luận của người khác dành cho sách mình viết ra luôn cần được chú ý lắng nghe. Mỗi người lại có một cách suy nghĩ khác nhau. Dù cùng là một cuốn sách, nhưng chắc chắn cảm nhận của mỗi người một khác. Có khi khác biệt trong suy nghĩ chính là minh chứng cho việc ta đang sống.

Bởi vậy nên tôi rất hay tìm đọc bình luận của mọi người về sách của mình. Thỉnh thoảng tôi cũng tìm vào thăm blog của một vài độc giả có những bình luận gay gắt, và để lại một lời nhắn: “À, hóa ra sách của tôi khiến bạn cảm thấy như vậy. Nếu lần sau có dịp, mong bạn sẽ đọc sách một cách chậm rãi hơn, và đón nhận nó với một tâm hồn rộng lượng hơn. Cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc sách của tôi.” Tuy nhiên lỡ có khi nào phát hiện ra vài bình luận ác ý bôi nhọ gia đình và bạn đọc của tôi, tôi cũng không ngăn được mình chau mày bực bội.

Đối với những lời bình luận ấy, thà coi như không biết còn hơn.

Chỉ cần mặc kệ cho chúng trôi theo dòng sông quên lãng mang tên thời gian.

Cách đây ít lâu, mẹ tôi bắt đầu học sử dụng máy tính. Mẹ chỉ biết gõ máy tính bằng hai ngón trỏ, như cái cách người ta gọi là “mổ cò”, mà cứ cặm cụi suốt đêm tìm kiếm cái gì không biết.

Khoảng một tháng trước, người mẹ đang hoàn toàn chìm đắm vào niềm vui học máy tính chợt tái xanh mặt gọi tôi ra.

“Ki Ju à, câu này nghĩa là gì thế?”

Giọng mẹ yếu ớt mỏng mảnh. Có lẽ mẹ đã đọc phải một vài bình luận ác ý về sách của tôi trong số những bình luận trên trang web của nhà sách mất rồi. Tôi quay máy tính về phía mình. Giữa màn hình, những câu chữ đang nhìn chằm chằm vào tôi một cách đáng sợ:

“Chỉ một mình mày có mẹ chắc?”

“Chỉ một mình mẹ mày có bệnh chắc?”

“Đi bệnh viện với mẹ về thôi mà viết thành sách làm cái gì?”

“Thế là đủ hiểu người đọc sách kiểu này trình độ đến đâu rồi!”

…

Tôi đã từng đọc được những bình luận kiểu này, được tải lên liên tiếp từ cùng một tài khoản. Thời mới bắt đầu sự nghiệp viết lách, tôi muốn tìm đủ mọi cách để sách của mình được nhiều người biết đến, nhưng như thế cũng đồng nghĩa với việc ngày càng có nhiều những lời lăng mạ khiến một góc trái tim đớn đau như bị cào xé, đào bới mỗi lần vô tình đọc phải.

Tôi khẽ liếc mắt dò xét thái độ của mẹ. Mẹ nhắm chặt mắt, nhưng những nếp nhăn phía đuôi mắt và khóe môi khẽ giật lên từng hồi. Tôi đưa tay chạm lên khuôn mặt run rẩy của mẹ. Mẹ liền ngả đầu dựa vào ngực tôi. Tôi có lỗi với mẹ nhiều quá. Chỉ vì con trai làm nhà văn mà khiến mẹ phải đọc được những lời ác ý này. Tôi chẳng thể làm gì khác ngoài ôm trong lòng nỗi cắn rứt vì thương mẹ.

Có lần trên bàn rượu, tôi đã được nghe một câu chuyện rất ý nghĩa từ một người bạn vốn là bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Anh kể rằng, để xác định tình trạng tâm lý của người bệnh, anh thường dùng biện pháp tên là “liệu pháp chiếc ghế”.

“Liệu pháp chiếc ghế ấy ạ? Đó là liệu pháp gì?”

“Đơn giản lắm. Tôi chuẩn bị hai chiếc ghế, ‘chiếc ghế khen ngợi’ và ‘chiếc ghế phê bình’, rồi yêu cầu bệnh nhân lần lượt ngồi lên hai chiếc ghế ấy. Sau đó, tôi yêu cầu họ bắt chước diễn viên kịch khi lên sân khấu, nói những lời thoại sau cánh gà (Bàng bạch - 傍白).”

“Lời thoại sau cánh gà…”

“Chính là tự kể ra với bản thân những câu chuyện có thể ghi vào nhật ký. Những lúc như thế, có nhiều người khi ngồi trên ‘chiếc ghế phê bình’ thì có bao nhiêu chuyện để nói, ngược lại khi ngồi trên ‘chiếc ghế khen ngợi’ lại tuyệt nhiên không thể mở miệng ra nói được nửa lời. Cũng có nhiều người vừa khóc rưng rức vừa tự trách móc bản thân, vấn đề là ở chỗ trong số bệnh nhân của tôi, có những người thể hiện phẫn nộ bằng thái độ hết sức công kích. Phỉ báng và chê bai thành công của người khác là việc khiến ta tốn rất nhiều năng lượng. Tại sao ư? Vì phải như thế ta mới thấy bớt bất an trong lòng.”

“À, con người ta hay công kích không chỉ bởi sự phẫn nộ, giận dữ mà còn có thể là do họ sợ hãi và bất an.”

“Tôi nghĩ rằng luôn có một số lượng nhất định những người như thế. Có kiểu công kích mà sự phẫn nộ bùng phát bên trong chứ không bộc phát ra ngoài. Thế còn các vị ngồi đây, nếu được ngồi lên ‘chiếc ghế khen ngợi’, liệu các vị có thoải mái tự khen bản thân mình được không? Các vị sẽ tự nói cho mình nghe những lời như thế nào? Các vị thử nghĩ xem.”

Chiếc bát

Có câu: Trên đời này có những thứ mà ta chỉ có thể tiếp nhận với mức độ mà cái bát của bản thân có thể chứa được. Câu nói đó thật đúng đắn. Có những thứ, dù có đổ bao nhiêu nước vào chiếc bát “bản thân” cũng không thể đầy thêm được. Có những điều dù có cố gắng đến đâu cũng không thể nào tìm được cách lấp đầy. Điều đó có thể là tri thức đối với người này, có thể là trí tuệ đối với người kia. Nhưng nếu điều đó là tình yêu với một ai đó, thì thực sự đáng buồn.

Lời nói gần với sự thật

Trong khi đi dạo lòng vòng quanh nhà sách, tôi tình cờ cầm lên tập thơ của nhà thơ Cheon Yang Hee. Đọc qua một trang có tác phẩm Lời nói khiến trái tim tan vỡ, tôi bất giác nhắm mắt lại, mân mê những trang sách trong tay, và không thể ngừng gật gù đồng tình. Nếu viết lại nội dung bài thơ, ta có thể kể ra một câu chuyện như sau:

Một người phụ nữ sau khi nghe tin chồng mình vừa mất việc, bèn bất giác thở dài. Thấy mẹ lạ lùng quá, đứa con gái năm tuổi bèn hỏi:

“Mẹ ơi, mẹ đang khổ não phải không?”

Người mẹ ngạc nhiên hỏi lại:

“Con nói gì cơ? Khổ não là cái gì? Con có hiểu nghĩa của từ ấy không?”

Sau một chút băn khoăn, từ đôi môi như cánh hoa, cô bé đưa ra câu trả lời khiến người mẹ đau lòng như dao cắt.

“Vâng, con biết chứ. Khổ não tức là trái tim tan vỡ ấy mà mẹ.”

Chuyện chẳng có gì, mà khiến lòng day dứt hoài không thôi. Không phải bởi bản thân lời nói sắc nhọn, mà bởi ý nghĩa ẩn trong lời nói quá gần với sự thật. Đúng vậy. Sự thật đôi khi có thể an ủi, xoa dịu lòng người, nhưng cũng có lúc khiến trái tim ta đau như bị cắt ra thành muôn ngàn mảnh.

Không một ai có thể chuẩn bị sẵn tâm lý để đón chờ sự thật.

Thỉnh thoảng đi qua Hong Dae hay Itaewon, tôi lại nhìn thấy một đôi tình nhân chẳng hiểu sao trông rất lạ lùng, không gian xung quanh họ như thể mách lẻo rằng họ sắp chia tay. Mỗi khi bắt gặp tình huống đó, trong đầu tôi lại hiện lên vô số những tưởng tượng. Tất nhiên những tưởng tượng ấy được chắp cánh từ chính kinh nghiệm của tôi ở những lần chia tay trước.

Chắc bọn họ đều biết trước rằng nước mắt sẽ rơi chứ? Hẳn một trong hai người sẽ mang theo khăn tay chứ? Ai sẽ là người nói lời chia tay trước nhỉ? Liệu họ có chọn cách nói vòng vo không, hay sẽ nói thẳng luôn? Dù không biết rõ được sự tình, nhưng hẳn căn nguyên từ cuộc chia tay kia chính là “ta không còn yêu nhau nữa…”, có phải vậy không? Không phải chuyện xin việc, không phải người bạn trai phải đi nghĩa vụ quân sự, cũng không phải do gia đình ngăn cấm, chỉ là bởi tình yêu giờ đã tan biến mà thôi. Phải chăng đó mới là sự thật?

Thứ ngôn ngữ sắc nhọn nhất trên thế gian này không phải những lời chửi thề bẩn thỉu, hay những tiếng quát tháo ầm ĩ. Tôi cho rằng, thứ ngôn ngữ bén ngọt nhất chính là những lời gần nhất với sự chân thật, những lời không mâu thuẫn với lẽ phải, điều mà ai cũng biết nhưng không phải ai cũng có thể dễ dàng nói ra.

Quay nhìn lại mới thấy,
những lời nói, những câu văn chân thật nhất cũng để lại những vết cứa sâu nhất trong tim.

Con đường nhất định phải đi

Thấu suốt (洞察 - động sát) nghĩa là khả năng nhìn rõ bản chất sự vật bằng sức quan sát của mình. Trong Hán tự, từ “động” (洞) ngoài ý nghĩa là “sáng sủa”, “minh bạch”, còn có nghĩa là “hư không”, “trống rỗng”. Bởi thế nên nó cũng mang ý nghĩa “hang động”.

Ta có thể giải nghĩa điều này thành: phải đi vào trong hang tối mới có thể tìm thấy được sự thấu suốt. Ở đây, “hang động” không chỉ nói đến không gian vật lý. Nó còn có hàm nghĩa là tránh xa khỏi những ồn ào, hỗn tạp của thế gian, tự tìm đến cảm giác cô lập, tách biệt.

Vì lý do này mà trong thời gian sáng tác, tôi hầu như từ chối hết những buổi hẹn rượu chè. Trong quá trình viết văn, làm sách, điều quan trọng hơn cả đối với tôi chính là dành thật nhiều thời gian để một mình suy nghĩ và trau chuốt các câu văn. Có lúc đang giữa thời kỳ tối mắt tối mũi sửa bản thảo để kịp nộp cho đúng hạn, lại có người bạn gọi đến: “Lúc nào làm một chén chứ hả?” Những lúc như thế, tôi thường nửa đùa nửa thật mà rằng:

“Dạo này tôi đang bận viết lắm. Mà rượu thì hồi làm phóng viên tôi cũng uống đủ lắm rồi.”

Nói thì nói vậy, chứ tôi cũng không thuộc về phần thiểu số tuyệt đối không bao giờ nhấp môi một ngụm rượu nào. Mỗi khi lòng dạ ngổn ngang, tôi vẫn hay mượn rượu giải sầu.

Những khi cuộc sống trở nên khó khăn, tâm hồn quá nhiều mỏi mệt, thì thứ được trút vào chén đâu phải chỉ mỗi rượu. Lo âu và tuyệt vọng, tham vọng và tổn thương, tất cả đều tan ra thành dòng chất lỏng chảy vào chén. Mỗi khi ngửa cổ uống một chén rượu đắng là trong cổ họng cả một cơn bão tuyết đang hoành hành.

Những ngày trái tim mệt nhoài, ngồi trong quán rượu ồn ào, tiếng người say lè nhè vang lên đập vào nhau trong không gian tanh nồng mùi thức ăn, uống hoài mà chẳng say, chỉ thấy tinh thần ngày càng tỉnh táo.

Khi những chén rượu pha lẫn bao nhiêu khổ đau cuộc đời theo cổ họng trôi xuống đầy cơ thể, là lúc tôi bắt đầu tự vấn, mình đã sống cho ra sống chưa, từ giờ về sau mình phải sống như thế nào. Thế rồi tôi chợt nghĩ:

“Trong đời có nhiều điều phải say (취- 醉 - túy) mới đạt được (취 - 取 - thủ), nhưng hóa ra cũng có nhiều điều sau khi đạt được rồi (취 - 取 - thủ) lại khiến ta say (취 - 醉 - túy).”

Trong phim Born to be blue, nghệ sĩ chơi đàn trumpet Chet Baker (Ethan Hawke) là một người đàn ông luôn trong tình trạng say xỉn. Ban đầu anh ta say âm nhạc, rồi dần dần nghiện cả rượu và ma túy. Đến một thời điểm nào đó trong đời, anh ta bắt đầu thương nhớ quá khứ hào hoa, và nhận ra mình đi sai hướng. Vì vậy, anh quyết chí tìm về lại thời kỳ hoàng kim của mình.

Bộ phim đã thêm vào các tình tiết hư cấu để miêu tả súc tích những thành công và sai lầm của Chet Baker.

Thời kỳ đó là vào khoảng đầu những năm 1950, khi Charlie Parker và Miles Davis được ca ngợi là những nghệ sĩ lỗi lạc, Chet bỗng chốc nổi lên như cồn vì vẻ ngoài bắt mắt cùng đôi mắt và giọng nói buồn thăm thẳm, thậm chí anh còn được gọi là “James Dean của thế giới nhạc Jazz”.

Ánh sáng càng rạng rỡ thì cái bóng sau lưng càng đậm màu.

Chet bắt đầu làm quen với heroin. Sau vài lần bị bắt vì tình nghi tàng trữ ma túy, sự nghiệp của Chet dần dần sụp đổ. Không có tiền trả cho số ma túy đã sử dụng, anh bị bè lũ xã hội đen đánh đến gãy cả răng cửa.

Người rút cây kim tiêm, đặt lại cây kèn trumpet vào tay Chet là một cô gái tên Jane. Nhờ có sự an ủi và ủng hộ của Jane mà Chet quyết định đi trồng lại răng mới để tự tin bước lại lên sân khấu, thắp lửa cho tâm hồn nghệ sĩ vốn ngủ quên bao lâu nay. Và tình yêu nồng cháy cũng bắt đầu giữa Jane và chet.

Nếu kết thúc ở đây thì bộ phim cũng không mấy khác so với những câu chuyện cổ tích luôn có cùng một cái kết “kể từ đó về sau, hoàng tử và công chúa sống hạnh phúc đến đầu bạc răng long trong căn nhà đẹp như tranh vẽ trên một thảo nguyên xanh”. Nhưng rốt cục Chet đã không thoát ra khỏi được cám dỗ của thuốc phiện, và lại rơi vào vòng nghiện ngập.

Có những bộ phim ta xem không phải vì nội dung, mà vì bầu không khí toát ra từ đó. Bộ phim này cũng vậy. Trong suốt quá trình xem phim, lúc nào tôi cũng cảm thấy như mình đang ngồi trong góc một quán rượu tối tăm, vừa nhấm nháp một chai bia vừa nghe nhạc Jazz.

Mỗi khi tiếng kèn trumpet vang lên trong phim, dù âm thanh vẳng trong tai thật nhẹ nhàng, dễ chịu, nhưng một góc trái tim tôi lại cảm thấy buốt lạnh, xót xa. Bởi những hình hài dấu vết cuộc sống của Chet Baker đã in đậm trong tiếng kèn giá lạnh ấy.

Có câu: Hòn đá phía trước bay đến là “vận mệnh”, hòn đá phía sau bay đến là “nghiệp chướng”.

Cuộc sống không thể nói trước điều gì.

Ta cũng chẳng thể làm được điều gì khác.

Khi mang trên vai gánh nặng cuộc sống với một câu chuyện buồn trong lòng, đôi khi có những ngã rẽ ta buộc phải bước đi, dù thật tâm không hề mong muốn.

Ta cũng sẽ bước đi trên con đường mà có đi hay không cũng chẳng có gì thay đổi. Có lúc ta quay lưng lại với những con đường tuyệt đối không được phép dấn thêm một bước nào khác. Cũng lại có khi đứng trước một con đường ta dứt khoát phải đi, mà cứ chần chừ hoài không thể nhấc nổi bước chân.

“Con đường dứt khoát phải đi” ở đây chính là con đường bản tính của mỗi người. Con đường bản tính là con đường được xây nên bằng những viên đá tính tình và khí chất nguyên bản của mỗi con người, là con đường mà dù sao đi nữa ta cũng sẽ bị kéo vào, không cách nào rẽ được sang hướng khác.

Xưa kia, trong sách Trung Dung (中庸), Tử Tư có viết: “Mệnh trời gọi là tính, làm theo tính gọi là đạo, tự tu sửa mình theo đạo gọi là giáo.” (Thiên mệnh chi vị tính, suất tính chi vị đạo, tu đạo chi vị giáo)[4].

Thử đặt điều này vào cuộc đời của Chet Baker thì sao? Âm nhạc của Chet nhận được vô số những lời tán dương như “Màn trình diễn của một thiên thần sa ngã”, “Lời thổn thức đẹp nhất thế kỷ XX”. Cuộc sống của anh luôn chìm đắm trong cô độc, rượu, mâu thuẫn, ma túy và bạo lực.

Nhưng biết đâu Chet sinh ra là để buồn (blue)? Điều quan trọng hơn cả, là anh luôn cặm cụi bước đi trên con đường dành riêng cho mình, để ánh sáng xanh u sầu phát ra từ trong trái tim mình ánh lên rực rỡ, mang lại sự ấm áp cho người khác, còn riêng mình, chẳng thể làm gì khác ngoài tan biến thành tro bụi…

Nghiêng về phía em

Thu phân, thời kỳ mà người ta vẫn nói ngày và đêm dường như dài ngang nhau. Bên này dâng lên thì bên kia hạ xuống, đó là logic của tự nhiên. Giờ là lúc mùa hạ nhường chỗ cho mùa thu, và cũng là lúc mùa thu nghiêng dần về phía đêm.

Tôi thật sự rất thích động từ “nghiêng”. Ta thường sử dụng từ này để miêu tả trạng thái mất cân bằng của cảm xúc và suy nghĩ, hơi hạ xuống hoặc ngả sang một phía nào đó.

Nghiêng là một trạng thái nguy hiểm, nhưng lại rất tuyệt vời. Khi cảm xúc hay suy nghĩ dồn về một hướng nào đó tức là ta đã bắt đầu quan tâm đến một ai đó. Và khi sự quan tâm khiến ta nghiêng hẳn về một phía, tức là ta đã coi đối phương là người vô cùng đặc biệt rồi.

Ít ra đối với tôi là như thế.

Có rất nhiều điều bên ngoài trông có vẻ bình thường, nhưng khi kiên nhẫn nhìn thật sâu vào bên trong, ta mới nhận ra được sự nồng nàn cháy bỏng che giấu.

Đó là ngôi nhà ta trở về sau một ngày dài mệt mỏi, đó là tên người yêu dấu ta gọi mỗi khi cuộc sống trở nên quá khó khăn, đó là vòng tay gia đình, dù có thế nào cũng luôn dang rộng ôm lấy ta vào lòng. Ở bên trong mỗi điều giản dị ấy luôn có một điều gì đó thật ấm áp, thật đặc biệt sưởi ấm trái tim ta.

Thực ra những điều đặc biệt đâu chỉ tỏa sáng nhờ một người nào đó, hay một sự kiện nào đó. Khi ta ngơ ngẩn ngắm những bông hoa bung nở trong vườn hoa trước sảnh chung cư, khi ta lặng thinh nhìn những bông hoa đã đến thời kỳ tàn lụi, khi những điều vô nghĩa trở nên có ý nghĩa, khi nhận ra hạnh phúc chính là có ít những điều bất hạnh xảy đến với ta, khi ta cảm nhận thấy giá trị của những điều nhỏ nhặt giúp cuộc sống của ta hoàn thiện hơn, chứ không phải những thứ lớn lao có thể một phút giây mà đổi thay cả cuộc đời, khi ta nhận ra những thứ cảm xúc mới lạ đang dâng đầy trong lòng khi một mối quan hệ mới bắt đầu, thay thế cho người đã bỏ ta mà đi, thì đó là lúc cuộc sống đang trao tặng cho ta món quà mang tên “điều đặc biệt”.

Bởi vậy những điều đặc biệt mà ta gặp trong cuộc sống hằng ngày, hoặc nó vốn đã là một sự đặc biệt, hoặc ta cũng có thể nói đó là kết quả của những lần nghiêng ngả của trái tim.

Những đợt sóng buồn vui

Trong tiếng Hàn Quốc, từ “xin lỗi” (죄송) được bắt nguồn từ tiếng Hán 罪 (tội - tội lỗi) 悚 (tủng - ngượng ngùng, xấu hổ), tức là cảm thấy có lỗi đến mức xấu hổ. Có rất nhiều vận động viên Olympic không đạt được huy chương vàng, khi được phỏng vấn thường bắt đầu bằng câu “Thành thật xin lỗi quý khán giả”.

Mỗi khi nhìn những vận động viên cúi đầu vừa khóc vừa nói “xin lỗi”, tôi thậm chí còn lắc đầu xua tay với những hình ảnh trên ti vi ấy. Những người đã dành hết sức lực cho cuộc thi, chỉ thêm một bước nữa thôi là kiệt sức, tại sao lại phải nói những lời như thế? Phải chăng chính xã hội của chúng ta đã ép họ buộc phải thốt lên những lời ấy thì mới vừa lòng? Liệu chúng ta có góp phần tiếp tay tạo nên sự ép buộc ấy không?

Giống như thể thao, trong cuộc sống, chúng ta ai cũng mong muốn giành được thành công lớn một, hai lần trong đời, ai cũng muốn được đeo lên cổ mình thứ được gọi là huy chương vàng. Để đạt được thành công rực rỡ như vậy, ngoài thực lực ra, ta còn cần có cả may mắn nữa.

Thành tựu lớn lao không đảm bảo sẽ mang lại cho ta hạnh phúc lớn lao. Niềm vui mang lại từ những thành tựu ấy không ở lại bên ta lâu như ta tưởng. Niềm vui mang lại khi đạt được một thành tựu nào đó sẽ không bám chặt lấy nơi gốc rễ của cuộc sống, thậm chí còn nhanh chóng bốc hơi khi mục tiêu tan biến, hoặc khi nỗi buồn ùa về. Ta không cần phải cúi đầu thất vọng khi không đạt được huy chương vàng ở một lĩnh vực nào đó.

Trên hành trình mang tên cuộc sống, đôi khi ta đi vào những khúc quanh, có nhiều lúc niềm vui và nỗi buồn vô thức đan xen lẫn lộn vào nhau. Có khi nỗi buồn lan rất nhanh vào trong niềm vui, lại có lúc niềm vui làm cho nỗi buồn biến tan lúc nào không biết.

Tôi nghĩ rằng những đợt sóng buồn vui cứ liên tiếp ùa vào bờ rồi lại trôi dạt ra xa, tự nhiên như mưa tạnh thì nắng sẽ lên, mùa đông qua thì mùa xuân sẽ tới.

Niềm vui tựa như những lắng cặn ở sâu dưới đáy trái tim, thỉnh thoảng lại được khuấy tung lên. Những niềm vui nhỏ nhặt ta gặp được trong cuộc sống hằng ngày sẽ pha loãng bớt nồng độ của những muộn phiền, khổ đau trong lòng, biến chúng thành những nỗi buồn nho nhỏ mà trái tim ta có thể cáng đáng được, để giảm thiểu đi những ảnh hưởng của nỗi buồn đến mỗi chúng ta.

Đáp trả

Có những người bị tổn thương bao nhiêu sẽ tìm cách đáp trả lại đủ bấy nhiêu. Thế nhưng một khi đã vung lên lưỡi dao thù hận, sẽ có một câu hỏi nhọn hoắt khác đâm thẳng vào trái tim ta:

“Trên đời này làm gì có cách nào trả lại hết cho đối phương những gì ta đã từng phải chịu?”

Khoảng cách giữa im lặng và lời nói

Trong tiếng Anh, từ “silent” (im lặng) và “listen” (lắng nghe) đều sử dụng các con chữ giống nhau, chỉ có cách sắp xếp là khác.

Để nghe được rõ ràng lời người khác, ta phải biết cách im lặng. Để nói ra được những lời tử tế, ta phải biết cách lắng nghe những lời vốn chôn chặt trong trái tim đối phương. Ta phải hiểu thấu được đằng sau lặng im là biết bao nhiêu do dự, ngần ngại, đằng sau nụ cười là biết bao nhiêu khóc than buồn bã.

Biết đâu lặng im không phải vì không có gì để nói, mà sự thật là vì lời nói ấy quá nặng nề để nói ra, nên người ta đành cay đắng nuốt hết vào trong.

Chắc chắn rằng, im lặng là một tên gọi khác của khoảng trống.

Nhờ có khoảng trống mà ta được nói thành lời, được vẽ thành bức tranh, được viết thành câu chữ.

Lời nói nhờ có sự lặng im mà sâu sắc hơn.

Lời nói là thế giới sinh ra phía sau lặng im.

Nhưng có một sự thật là ở giữa lời nói và lặng im, có biết bao nhiêu viên đá ẩn mình cản đường. Để kể ra vài điều dễ thấy nhất thì, thứ nhất, chính là vì mối quan hệ giữa người với người không hề dễ dàng, nên người ta không thể lần nào cũng giữ im lặng. Có những khi im lặng là vì thái độ bàng quan của người ngoài cuộc, hay vì tâm trạng hoài nghi của kẻ yếm thế. Sự im lặng kiểu ấy chính là con đường ngắn nhất dẫn đến sự đổ vỡ của các mối quan hệ giữa con người và con người.

Bởi vậy nhiều khi ta phải nói cho đối phương hiểu rõ mình thích điều gì, ghét điều gì. Ta phải cho người ấy biết mình muốn như thế nào. Có vậy ta mới ngăn chặn được những tác hại không đáng có của sự im lặng.

Thứ hai, trong mối quan hệ giữa người với người, không phải lúc nào thành thật, minh bạch cũng là điều tốt. Trong cuộc sống, nhiều lúc phải thổ lộ hết tâm sự trong lòng để gây dựng niềm tin nơi nhau, nhưng cũng có vô số những trường hợp càng biết ít lại càng giữ gìn được mối quan hệ lâu dài.

Chỉ là, cuộc sống của ta cứ lang thang đâu đó giữa hai điểm “tất cả” và “vừa phải”. Giữa lời nói và im lặng, chúng ta là những sự tồn tại vô định.

Mùa thu đi gặt hái

Hôm nay là ngày sương giáng (霜降) - ngày mà sương giá bắt đầu buông. Từ sáng sớm, mưa thu đã lất phất rơi. Kết thúc công việc trong thành phố, trên đường di chuyển đến Ilsan, tôi chợt bẻ bánh lái quay về phía thành Haengjusanseong. Những cảnh vật lạ lẫm trên con đường tôi chưa từng một lần đi qua thi nhau ùa vào tầm mắt. Lái xe một hồi trên con đường mới khiến tôi cảm thấy buồn ngủ, bèn dừng xe lại bên lề đường, khẽ nhắm mắt nghỉ ngơi. Khi nhắm mắt lại, ta thường nghe thấy rõ hơn những điều bình thường ít khi để ý.

Phải chăng vì thế mà khi đi qua những hàng cây ảm đạm ướt đẫm mưa cuối mùa thu, tôi lại nghe thấy tiếng xôn xao. Âm thanh huyền vi phát ra từ những chiếc lá va khẽ vào nhau. Dường như ai đó đã giấu kín những cơn gió trong tán cây suốt mùa hè, để rồi đến giờ cùng một lúc bung mở. Gió luồn giữa những chiếc lá ùa ra, khiến cả vòm lá và thân cây rung rinh huyên náo.

Kỳ sương giá vừa đi qua, nhiệt độ đột ngột giảm mạnh. Trên hàng cây ven đường, một, hai chiếc lá gắng sức bám víu lấy cành rồi cũng không chịu nổi sức nặng của chính mình, đành buông xuống chỏng chơ trên mặt đường. Tôi kéo cao cổ áo co ro bước đi, rồi chợt dừng ánh mắt lại phía những chiếc lá rụng đỏ rực.

Những chiếc lá rụng về với cát bụi mỗi lần chạm phải bàn chân đều vang lên tiếng lạo xạo. Âm thanh ấy khiến cho trái tim ta bỗng như đỏ ối hơn cả mùa thu.

Có người còn gọi mùa thu là mùa u sầu. Nhìn những chiếc lá rụng lăn tròn trên vỉa hè, ta lại ngẩn ngơ nhớ đến những ngày tháng cũ, và rồi những nỗi âu sầu buồn bã lại từ đâu ùa đến phủ kín một góc trái tim. Thực tế đã có một nghiên cứu chỉ ra rằng vào mùa thu, thời gian có ánh nắng mặt trời giảm xuống dẫn đến việc giảm tiết serotonin - một chất dẫn truyền thần kinh kiểm soát cảm xúc trong não, điều này khiến cho “chứng bệnh trầm cảm theo mùa” tăng mạnh.

Thế nhưng bản thân “mùa thu” không hề là một từ buồn đến thế. Danh từ “mùa thu” còn có ý nghĩa là thu hoạch, gặt hái. Thậm chí từ danh từ “mùa thu” (가을) còn có một động từ phái sinh từ nó (가을하다) mà theo Đại từ điển Quốc ngữ tiêu chuẩn của Viện Quốc ngữ Quốc gia (Hàn Quốc), động từ này được giải nghĩa là “việc thu hoạch cây trồng như lúa hoặc lúa mạch”.

Bởi vậy, mùa thu vốn không phải là thời gian để ta tận hưởng khung cảnh kỳ vĩ của thiên nhiên, mà là thời kỳ thu hoạch ngũ cốc đã chín thơm sau một mùa hè đầy nắng gió, và chuẩn bị những thứ cần thiết cho mùa đông sắp tới.

Mùa thu đến, có rất nhiều điều chôn chặt trong lòng, rồi tan biến về một nơi ta không thể chạm tay vào được nữa. Những điều đó khiến ta thầm nghĩ trong lòng rằng “những cuộc gặp gỡ, những lần lướt qua nhau như thế này hóa ra là lần cuối…” và không thể nào ngừng nuối tiếc.

Mỗi khi mùa thu đi qua nhanh như một mũi tên bay, tôi lại nghĩ thầm.

Sống trên đời này, có khi cũng chỉ là trải qua thêm một mùa thu nữa.

Và rồi tôi tự hỏi mình. Mùa thu này tôi phải thu hoạch những gì; trước khi mùa đông đến, tôi phải chuẩn bị những gì; giữa cánh đồng cuộc đời, tôi đã thu hoạch thật tốt “mùa thu” của chính mình chưa?

Linh tính

Có một từ gọi là “linh tính”. Căn nguyên, nguồn gốc của việc có thể sẽ xảy ra sau này. Người ta vẫn thường nói “Việc lần này linh tính không được tốt”, “Linh tính sẽ có chuyện chẳng lành”. So với những từ như “dấu hiệu”, “dự cảm”, thì dường như từ này mang trong mình ý nghĩa tiêu cực hơn hẳn. Thế nhưng mỗi khi bắt gặp từ “linh tính” (늦), thật lạ lùng, tôi lại hay liên tưởng đến từ “đầm lầy” (늪) tăm tối.

Trước đây, có ĩân một cậu em khóa dưới nói chuyện với tôi: “Em mới quen một cô gái. Nhưng dạo này vì tập trung chuẩn bị xin việc nên em đang cố gắng để không suy nghĩ về cô ấy nữa.” Vì chẳng phải chuyện của mình, thành ra tôi chỉ trả lời vu vơ chẳng suy nghĩ gì:

“Hóa ra là vậy. Phải cố để không thích người ta tức là vốn đã thích rồi còn gì? Vốn mình đã sa phải đầm lầy rồi.”

Ấy vậy mà cậu ấy đáp lại bằng vẻ mặt vô cùng ngạc nhiên:

“Dạ? Cái… cái gì cơ…”

Trong cuộc sống, khi đã xuất hiện một linh tính nào đó, thì bản thân linh tính đó đã giống như một đầm lầy đầy nước và bùn đen quánh đặc, nơi mà ta chẳng thể nào thoát ra. Càng vùng vẫy lại càng lún sâu. Nhất là khi ta đã có linh tính về một ai đó, về một điều gì đó, thì sẽ càng nhận ra rõ cảm giác này.

03
Tiễn đưa

Một ai đó, một tồn tại nào đó quan trọng đối với ta khi rời đi, không hề cứ thế là biến mất. Họ sẽ để lại trong ta một điều gì đó quan trọng và lấy mất từ ta một điều gì đó quan trọng để ra đi.

Vì đã tha thiết nhớ nhung nhiều hơn thế

Một cảnh trong bộ phim Lời hồi đáp 1988: Sung Dong II (Sung Dong II) trong những ngày nhớ thương người mẹ vừa về với đất, tình cờ gặp cậu bé kỳ thủ cờ vây Taek (Park Bo Geum) trong con ngõ nhỏ trước nhà. Taek cũng đã mất mẹ từ khi còn nhỏ.

“Taek nhà ta đã thành người lớn rồi. Từ lúc nào mà cháu đã trưởng thành thế này? Lớn quá rồi. Lớn thật rồi.”

“Chú, cháu mới nghe tin bà vừa qua đời. Cháu xin lỗi, vì không đến tiễn đưa bà được.”

“Tự nhiên nói chuyện đấy làm gì. Làm chú lại muốn khóc. Chú nhớ mẹ chú quá.”

“…”

“Taek nhà ta khi nào thấy nhớ mẹ nhất?”

“Hằng ngày ạ. Ngày nào cháu cũng thấy nhớ mẹ…”

Cảnh cậu bé Taek lí nhí trong cổ họng hai chữ “hằng ngày” đã khiến tôi phải với tay tắt nguồn tivi. Cổ họng bỗng dưng nghẹn ngào.

“Ngày nào cháu cũng nhớ mẹ”, ngoài nghĩa nỗi nhớ tồn tại hằng ngày hằng giờ, còn khiến ta hiểu rằng nỗi nhớ ấy “vẫn còn nguyên vẹn” chưa phút giây nào vơi đi, và cả “về sau này nữa”, cậu vẫn sẽ không ngừng nhớ mẹ. Suốt một thời gian rất dài, tôi cũng đã từng như vậy, chưa bao giờ thôi nhớ người cha đã qua đời.

Ti vi cũng đã tắt rồi, tôi đành lôi nhật ký ra tìm kiếm những trang viết cũ. Tôi chợt nhớ đến khoảng thời gian này năm ngoái, khi nhìn thấy một đôi bạn trẻ ở Mapo Seoul, trong lòng chợt dâng lên một cảm giác mơ hồ kỳ lạ.

Khi đó hình như đã là nửa đêm. Một đôi nam nữ khoảng ngoài hai mươi tuổi đứng gần trường Đại học Seogang, hai người nắm tay nhau, mơ màng nhắm mắt lại rồi mở mắt ra, liên tục gật đầu. Giữa hai người tồn tại thứ không khí vừa bối rối lại vừa thiết tha. Dưới ánh trăng xanh, bóng hai người chạm vào nhau, le lói phát ra ánh sáng của nỗi nhớ.

À, liệu có phải họ giận dỗi không thèm liên lạc nhau suốt một thời gian rồi bây giờ mới gặp lại? Họ đang làm lành với nhau phải không nhỉ?

Tôi đứng từ xa nhìn họ, rồi bỗng cơn tò mò cứ lan ra trong lòng như làn khói.

Nếu vậy thì ai sẽ là người làm hòa trước nhỉ?

Trong một khoảnh khắc, những ý nghĩ này chợt nảy ra, và vấn vương mãi trong đầu óc tôi.

Ai là người đề nghị gặp nhau trước nhỉ? Ắt hẳn sẽ là người nhớ người kia da diết hơn. Ắt hẳn sẽ là người suốt đêm chẳng thể ngủ được, cả trái tim và cơ thể trăn trở nghĩ mãi về một người mình chẳng thể chạm đến, chẳng thể vuốt ve. Ắt hẳn sẽ là người ngày từng ngày trôi qua trong nước mắt…

Nhảy múa và ngưng nghỉ

“Nhảy múa” trong tiếng Anh là “dance”, vốn được xuất phát từ chữ “tanha” trong tiếng Phạn (tiếng Ấn Độ cổ đại). “Tanha” còn mang nghĩa “dục vọng của cuộc đời”, “kỳ vọng của cuộc sống”. Bởi vậy, từ này có nghĩa là hành động lắc lư, nhún nhảy của cơ thể và tâm hồn khi cảm nhận được niềm hứng khởi trong cuộc sống. Mỗi người nhảy theo một nhịp điệu riêng của mình.

Ngược lại, khi không còn cảm nhận thấy niềm vui trong đời, tất cả chúng ta sẽ đứng yên. Điệu nhảy bị ngưng lại. Ta buông thõng cánh tay, chịu đựng những đớn đau, muộn phiền của cuộc sống, nhận ra rằng phải có những khoảnh khắc ngưng nghỉ thì mới có những phút giây nhảy múa, và chuẩn bị cho những vũ điệu tiếp theo…

La La Land và luân hồi

Tôi có những tiêu chuẩn riêng để đánh giá một bộ phim hay. Dư âm? Tính nghệ thuật? Tài nghệ của đạo diễn?

Tất cả đều không phải. Đối với tôi, một bộ phim hay phải khiến ta lập tức muốn xem cùng người mình yêu thương. Mà đâu chỉ phim ảnh, với ẩm thực hay các không gian đẹp, tôi cũng có chung một tiêu chuẩn như vậy. Nếu muốn được cùng ăn với một ai đó, cùng đi với một ai đó, thì chắc hẳn đó phải là một món ăn ngon, một không gian đẹp.

Từ quan điểm đó, đối với tôi, La La Land là một bộ phim hay. Thực chất, để cho điểm một cách công bằng, tôi sẽ chỉ chấm cho bộ phim ba trên năm sao mà thôi. Nhưng bởi đó là bộ phim về sau này tôi sẽ vẫn muốn xem lại cùng người mình yêu thương, nên tôi dành tặng cho bộ phim năm sao, điểm của trái tim.

Ở đâu đó thuộc miền Nam nước Mỹ, trên thành phố huyền ảo được gọi tên là Lalaland, Sebastian (Ryan Gosling) - một nghệ sĩ piano nuối tiếc thời hoàng kim của dòng nhạc Jazz, và Mia (Emma Stone) - một nữ diễn viên đầy tham vọng nhưng lần nào thử vai cũng trượt, đang lầm lũi sống cuộc sống hiện thực tầm thường nhạt nhẽo.

Trên thế gian này, vạn vật đều có cho riêng mình một thời hoa dạng niên hoa (花樣年崋)[5]. Đôi trai gái cùng nhau trải qua giai đoạn đẹp nhất của cuộc đời mình, từ đầu đến cuối luôn cuồng nhiệt nhảy múa, hát ca, và thì thầm vào tai nhau những lời yêu thương.

Thế rồi họ nhận ra những vì sao lấp lánh nhất không chỉ ở trên bầu trời, mà còn có ở trong đôi mắt, trong trái tim nhau. Tâm hồn họ, và cả mảnh đất Lalaland của họ nhuộm đầy một màu hồng mơ mộng.

Có rất nhiều cảnh phim và lời thoại đã chạm đến trái tim tôi. Khi xem cảnh Sebastian và Mia nhảy điệu tap dance dưới ánh sao lấp lánh, trên con dốc nhìn xuống thành phố đêm lung linh ánh đèn, tôi đã phải thốt lên lời cảm thán: “À, hóa ra có thể dùng cách này để miêu tả khoảnh khắc tình yêu sinh ra.”

Nhưng cuộc sống vốn chẳng dễ dàng, giấc mơ thì mãi vẫn giậm chân tại chỗ. Một hôm nào đó giữa những khó khăn vây quanh đến nghẹt thở, Mia đặt ra cho Sebastian một câu hỏi. Câu hỏi xuất phát từ đôi môi của Mia, đi qua trạm trung chuyển là “đôi tai” của Sebastian, nhưng điểm đến cuối cùng lại chính là “trái tim” của Mia. Tôi đã cảm thấy như vậy.

“Chúng ta đang ở đâu rồi nhỉ?”

“Mình cứ trôi theo dòng đời thôi.”

Trong phân đoạn này, tôi đã cảm thấy hơi tiếc nuối và đặt lòng ngờ vực lên Sebastian. Tại sao anh không dành cho Mia một câu trả lời chắc chắn đại loại như “Mình hãy cùng nhau đi”, mà chỉ trả lời cô bằng một câu nói mơ hồ không rõ ràng “Cứ trôi theo dòng đời thôi”? Nhưng mặt khác, từ sâu trong thâm tâm tôi cũng bật ra hai chữ “luân hồi”.

“Luân hồi” trong Hán tự được ghép từ hai chữ “luân” (輪) - bánh xe và “hồi” (迴) - vòng quay. Cũng như bánh xe quay mãi không dừng, ở một thế giới khác, sự sinh tử không ngừng lặp đi lặp lại. Điều này được một số học giả tôn giáo giải nghĩa thành “mối quan hệ cùng nhau chảy trôi”, và có thể dịch sang tiếng Anh thành “flow together”.

Luân hồi không phải là nhận ra nhau giữa muôn vàn những gặp gỡ và chia ly, để rồi hẹn ước một mối tình kéo dài mãi mãi như trong bộ phim Yêu tinh. Khi ta gặp gỡ một ai đó, cùng người đó trao cho nhau tình cảm, sức ảnh hưởng, và cùng nhau trôi theo dòng chảy cuộc đời, đó chính là luân hồi.

Trong bộ phim này, Mia và Sebastian tình cờ gặp nhau, cùng nhau xây dựng một mối nhân duyên, cùng nâng đỡ nhau và giúp nhau nhận ra giấc mơ của mình. Đây chẳng phải là một phân của luân hồi hay sao?

Nếu xem xong phim La La Land rồi chìm vào giấc ngủ, chúng ta có thể sẽ suy tư lại những mối tình đã qua, trân trọng hơn tình yêu ở hiện tại, hoặc thỏa lòng mơ mộng về chuyện tình trong tương lai. Và rồi bỗng dưng ta sẽ muốn tìm cho mình một định nghĩa riêng về tình yêu. Có người lại sẽ lẩm nhẩm trong đầu một câu nào đó trong vô vàn những bài hát về tình yêu “Linh hồn tôi mới chỉ một lần lóa mắt. Đó là tình yêu, đó là tình yêu”, và rồi sắp xếp lại cho mình những ý niệm riêng về tình yêu.

Thật khó nói. Có lẽ tình yêu là điều duy nhất con người không thể tìm cách định nghĩa.

Tình yêu có lẽ chỉ là tình yêu mà thôi.

Thay vì nói “Tình yêu là thế này, thế kia”

hãy nói rằng “Điều này, điều kia có thể trở thành tình yêu”

có lẽ sẽ hợp lý hơn chăng?

Không ai có thể tự tiện đưa ra bất cứ một quy định nào về tình yêu. Cũng không ai có thể tự tin nói “Ta đã hiểu hết về tình yêu”. Bởi không ai hiểu rõ về tình yêu, nên cả cuộc đời này ta vẫn lang thang đi tìm tình yêu đấy thôi…

Riêng đối với tôi, khi nói về tình yêu, tôi sẽ nghĩ về một chuyến đi dạo. Không phải cuộc dạo chơi thư thả trên những con đường đã được người ta xây đắp cẩn thận, mà là những bước đi chậm rãi, tự do trong khung cảnh do chính hai người tạo nên.

Cảm nhận được cảm xúc của đối phương rất tự nhiên thấm vào trái tim mình; trên con đường hướng về phía nhau, dưới ánh nắng mai đậu nhẹ lên mái tóc, khẽ thủ thỉ vào tai nhau những lời yêu thương; cùng nhau cười, cùng nhau khóc; với tôi đó chính là tình yêu.

Nhân duyên hay là nghiệt duyên

Tôi ghé qua Bảo tàng Nghệ thuật Sejong để xem triển lãm của Diego Rivera, một họa sĩ người Mexico. Diego Rivera? Thoạt nghe thì tưởng người họa sĩ có cái tên giống với tên của một cầu thủ bóng đá đẳng cấp thế giới đến từ Nam Mỹ chơi ở giải Ngoại hạng Anh, nhưng thực ra anh ta lại nổi tiếng hơn với tư cách là chồng của Frida Kahlo. Để hiểu được cuộc sống và thế giới trong tác phẩm của Diego, trước hết, ta phải hiểu rõ được cuộc sống của vợ anh ta, Frida. Tại sao? Bởi sẽ không có gì quá cường điệu khi nói rằng Diego Rivera chính là Frida Kahlo và Frida Kahlo chính là Diego Rivera.

Nếu có quan tâm đến tranh của Frida Kahlo thì hẳn bạn đã biết cuộc sống của cô từng bất hạnh như thế nào sau khi trải qua việc chồng ngoại tình cùng một vài sự cố khác. Năm mười tám tuổi, một tai nạn giao thông xảy ra khi cô đang đi xe buýt khiến cột sống và xương khuỷu tay vỡ vụn. Tai nạn đó khiến cô phải trải qua hơn ba mươi ca phẫu thuật.

Thứ kéo cô ra khỏi đầm lầy tuyệt vọng chính là những bức tranh. Frida nằm trên giường, cả ngày chìm đắm vào việc vẽ tranh. Cô quyết định coi vẽ tranh như một chiếc khiên giúp mình đối mặt với số phận bất hạnh của mình.

Những bức tranh cũng chính là điều mang Frida và Diego gần lại bên nhau. Frida đã tìm đến Diego Rivera, một họa sĩ nổi tiếng thời đó, để nhờ anh đưa ra nhận xét cho những bức vẽ của mình.

Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên nhìn vào mắt Frida, Diego đã phải lòng cô, đột ngột như một vụ tai nạn giao thông xảy ra vào ngày mưa. Rốt cục, họ đã vượt qua hai mươi năm khoảng cách tuổi tác để trở thành vợ chồng của nhau. (Nói đúng ra, tình yêu có thể vượt qua mọi thứ, thế nên nói họ “vượt qua khoảng cách tuổi tác” ở đây cũng có thể chưa hẳn là phù hợp).

Bây giờ, ta hãy tìm hiểu thêm một chút về người chồng Diego. Một thời anh ta đã được ca ngợi là họa sĩ quốc dân nhờ những bức tranh về cuộc sống của thổ dân Mexico. Tuy nhiên anh ta còn nổi tiếng xấu vì tật háo sắc. Diego đã nhiều lần vượt qua rào cản gia đình, mang đến cho vợ mình những tổn thương sâu sắc. Thậm chí anh ta còn ngoại tình với cả em gái của Frida.

Frida đã nhiều lân ly hôn rồi lại tái hợp với người một thời cô coi là người bạn nghệ thuật tâm giao của mình, nhưng rồi đến năm 1954, Frida đã quyết tâm rời xa người cô yêu bằng cả trái tim nhưng cũng hận thù đến tận xương tủy. Tháng Bảy năm ấy, bệnh viêm phổi đã mang Frida Kahlo đi mãi mãi.

Điều đáng chú ý ở đây là dù trải qua biết bao lần trái tim đau đớn vì những sai trái của chồng, Frida vẫn chưa một lần từ bỏ niềm tin vào tình yêu và cuộc sống. Thời kỳ tăm tối nhất trong cuộc đời của Frida được cô thể hiện thành những kiệt tác hội họa. Cô đã làm việc không mệt mỏi để đưa những đau khổ về thể xác và tinh thần lên những tấm vải canvas, đặc biệt là lên những bức chân dung tự họa. Khi vẽ, thay vì nhìn ngắm những vật thể khác, cô dành nhiều thời gian hơn cả để tự nhìn ngắm chính mình. Nỗi cô độc, lẻ loi của Frida phải gánh chịu đã trở thành cảm hứng cho những bức tranh của cô.

“Lúc nào tôi cũng một mình. Bởi thế, tôi chỉ có thể vẽ được ‘bản thân’, chủ đề mà tôi hiểu rõ nhất.”

Trong rất nhiều tác phẩm của mình, Frida đã so sánh bản thân mình và chồng như mặt trăng và mặt trời. Hai người họ đã kết duyên vợ chồng, đã chia sẻ với nhau hệ tư tưởng và niềm đam mê nghệ thuật, nhưng giữa họ có một bức tường chắn ngang khiến họ không thể lại gần bên nhau. Có lẽ Frida đã muốn dùng tranh của mình để thể hiện điều đó.

Xem xong buổi triển lãm, vừa định quay lưng đi ra cửa thì chuông điện thoại kêu ding dong báo có tin nhắn đến.

“Dạo này anh có khỏe không? Không ốm đau gì chứ?”

Hừm, vẫn còn nhắn tin hỏi thăm nhau tức là sợi dây nhân duyên vẫn còn chưa đứt phải không nhỉ…

Đó là tin nhắn của người mà một thời tôi vẫn cho rằng cô ấy thật giống tháng Năm. Thực sự cô ấy giống tháng Năm vô cùng. À không, phải nói rằng những ngày tháng cô ấy mang lại cho tôi thật giống với tháng Năm xanh mát thì mới chính xác.

Tình cờ nhận được tin nhắn từ người một thời đã từng quan trọng đối với mình, giống như có một cơn gió mát ùa vào trái tim. Trong một lúc, tôi cảm giác như tất cả mọi thứ như bị hút hết vào cơn gió ấy. Tôi đứng lại một lát, soạn một tin trả lời, ngắn gọn như tin nhắn cô gửi cho tôi. Và nuốt ngược vào trong những lời chẳng thể gửi đi.

“Dù sao đi nữa, anh vẫn muốn nói lời cảm ơn em. Nhờ có em mà anh đã vượt qua…”

Rời bước chân đi, tôi cứ nghĩ mãi về con người và những mối duyên trong đời. Có khi tất cả những mối quan hệ trên thế gian này đều là kết quả của những mối nhân duyên. Trong cuộc đời mỗi con người, chúng ta đều trải qua rất nhiều lần tạo dựng những mối duyên, và ngược lại xóa bỏ đi những duyên phận ấy. Thế nhưng, có những mối duyên không dễ gì kết thúc. Có những mối duyên mà đến khoảnh khắc cuối cùng ta vẫn không thể nào quay mặt đi, cứ thế đứng nhìn nhau, trong khi đi lùi từng bước chân, gắng gượng lắm mới có thể rời xa nhau.

Trong Phật giáo, nhân duyên của con người được gọi bằng đơn vị “kiếp” (刼). Một kiếp là quãng thời gian đủ dài để những giọt nước ngàn năm mới nhỏ xuống một lần tạo ra một cái lỗ sâu trên phiến đá.

Theo thuyết nhân duyên tiền kiếp, người ta phải đợi suốt hàng trăm kiếp mới có được một lần va phải nhau trên đường đời ở kiếp này. Phải đợi hai ngàn kiếp mới được đi cùng nhau một ngày, phải đợi bốn ngàn kiếp mới được cùng sinh ra trong một dân tộc, phải đợi năm ngàn kiếp mới được chung sống trong một ngôi làng, và để kết duyên vợ chồng với nhau, người ta phải trải qua tới bảy ngàn kiếp.

Đến lúc này tôi mới đặt ra một thắc mắc. Cuộc hội ngộ và chia ly của Frida và Diego là kết quả của hàng ngàn kiếp đợi chờ, của cả những vô tình và hữu ý. Vậy đây là nhân duyên, hay là nghiệt duyên?

Tôi cũng không biết nữa.

Khứu giác của ký ức

Mỗi khi tâm hồn trở nên trống rỗng, tôi lại tìm về với biển. Đứng trước tấm gương đại dương khổng lồ, tôi vừa có cơ hội soi lại bản thân mình, cũng vừa gột sạch bụi trần hoen ố. Mỗi lần như thế, tôi lại có cảm giác như dòng nước tù đọng trong con người mình vừa được đại dương lọc cho tinh sạch.

Bỗng nhiên thấy nhớ biển, tôi liền mua vé tàu lên đường. Qua mấy lần đổi từ tàu hỏa sang xe buýt, cuối cùng tôi cũng được ngắm bầu trời hoàng hôn đỏ rực phía tây. Quá trình di chuyển quả đúng là bà đỡ của ký ức. Khi nhìn ra ngoài cửa sổ, những khung cảnh ngủ yên trong hồi ức bỗng đột ngột xuất hiện, như những lưỡi dao sắc bén cứa vào tim ta.

Tôi về đến nơi nghỉ ở Yeosu khi mặt trời sắp tắt. Ánh nắng ban ngày vừa tàn, bóng tối đã vội vàng ùa đến. Tôi mở hé cánh cửa sổ đê ánh trăng tràn vào. Cơn gió nhẹ khiến cánh cửa khẽ đung đưa kẽo kẹt. Trong làn gió mang đây hơi muối mặn mòi, tôi ngắm ánh trăng trên cao tỏa ánh sáng xuống những cơn sóng nhấp nhô trên biển, và nhớ về quãng thời gian cùng trải qua với người đối với tôi đã từng vô cùng quý giá.

Cô và tôi đã rất nhiều lần cùng nhau thẫn thờ nhìn ra ngoài cửa sổ. Tôi muốn cảm nhận lại những dấu vết khi chúng tôi tựa đầu vào vai nhau, tôi muốn tìm lại những khoảnh khắc ngẩn ngơ ngắm bầu trời, dòng sông và đại dương, cố cắt nghĩa không phải lời nói, mà là sự im lặng của nhau.

Có lần chúng tôi ngồi bên bờ sông Hàn, ngẩn người ngắm mãi những đợt sóng lăn tăn nổi lên theo từng làn gió. Bầu trời Seoul xanh nhàn nhạt phản chiếu trên dòng sông Hàn sẫm màu. Ánh nắng tháng Năm ào xuống xối xả như mưa. Tiếng cô thì thầm:

“Người ta bảo ai mà hay ngồi ngắm biển ngắm sông lâu là người muốn buông bỏ nhiều điều.”

Tôi không đồng tình, cũng chẳng phản đối, chỉ khẽ mỉm cười.

Lại một lần khác khi đang ngắm biển, cô nói với tôi “Em bảo này. Em thấy ánh trăng còn ấm áp hơn ánh mặt trời đấy”. Tôi không nói gì, chỉ khẽ gật đầu và quay nhìn ánh trăng và đại dương dâng đầy trong đôi mắt cô.

Đêm hôm đó, chúng tôi soi rọi lòng nhau, thời gian dường như cũng trôi chậm rãi hơn nhiều.

Cô và tôi đã nói chuyện nhiều đến mức ô cửa kính trước mặt phủ kín hơi nước. Biết bao nhiêu câu chữ đã được chúng tôi ghi lại trong lòng nhau. Và rồi, một cách rất tự nhiên, chúng tôi nhận ra.

Rằng có những ký ức không thể do một người, mà chỉ có thể tạo ra khi hai người cùng chia sẻ thời gian bên cạnh nhau. Và rằng tình yêu bắt đầu khi ta hiểu ra người ấy thấy ánh trăng ấm áp, hay ánh mặt trời ấm áp, và hiểu ra bản thân ta cảm thấy như thế nào…

Buổi sáng ở Yeosu. Tôi uống tạm một tách cà phê rồi đi ra bờ biển Mooseulmok ngắm bình minh. Tình hình thời tiết không được tốt lắm. Trong cơn gió lạnh, tôi đi dọc bãi biển đây bùn và cát.

Mặt nước biển trông rất lạ lùng. Trên mặt đại dương thẫm đen, cơn sóng này vừa ào lên đã bị cơn sóng khác ùa tới đập vào nhau vỡ tan tành. Có lúc lại như thể cơn sóng này sinh ra từ ngay trong cơn sóng khác. Những con sóng xanh thẫm rì rào đẩy nhau vào bờ cát. Con sóng trước chở theo con sóng sau mãi mãi không ngừng xô bờ.

Những cơn sóng giận dữ xô vào bờ, chỉ nháy mắt đã cuốn đi tòa lâu đài cát ai đó dày công xây nên. Khi sóng rút xa ra phía biển khơi, thoạt nhìn tưởng như bờ cát vừa bị rút đi một chút, nhưng nhiều lúc bờ biển lại như vừa được đắp bồi thêm bởi những loài tảo biển, những viên đá nhỏ và rất nhiều cát từ đại dương theo sóng mang về. Vì thời tiết không được tốt nên con người khó có thể phân biệt được điều đó bằng mắt thường.

À, có lẽ nhờ hàng ngàn con sóng liên tục xô vào bờ, không ngừng cắt gọt và bồi đắp nên bờ biển mới tồn tại đến tận bây giờ…

Tôi bỗng nhớ lại những ngày đã qua.

Có những điều ùa vào trái tim tôi như cơn sóng
để lại trong đó bao nhiêu trầm tích lẫn xói mòn
rồi một ngày lại đột ngột rời đi.

Một ai đó, một sự tồn tại nào đó quan trọng đối với ta
khi rời đi, không hề cử thế là biến mất.

Họ sẽ để lại trong ta một điều gì đó quan trọng
và lấy mất từ ta một điều gì đó quan trọng để ra đi.

Đi dạo trên bờ biển một hồi, mặt trời đã đội mây trồi lên từ lúc nào không biết. Những cơn gió trong trẻo ở Yeosu không đẩy hết được mây ra khỏi bầu trời, nhưng cũng đủ để ánh nắng le lói chiếu qua những kẽ mây tìm xuống mặt đất. Ánh nắng chạm xuống mặt biển, rồi lan ra khắp nơi. Từng mảnh từng mảnh ánh sáng mịn như bột vung vãi khắp nơi, lấp lánh như lớp vảy của đàn cá vừa mới đánh lên từ ngoài khơi trở về.

Có lần tôi đã cùng cô đi dạo trên bờ biển nhuộm đầy ánh bạc. Những lắng cặn ký ức đã nằm yên trong “giấc ngủ kỷ niệm” bỗng chốc bị khuấy lên dữ dội, ký ức về ánh nắng ùa xuống tràn trề trên mặt biển, rồi bỗng chốc tan biến nơi đường chân trời.

Tôi chợt nghĩ, đôi khi thứ gọi là ký ức của con người không tan biến đi theo dòng chảy của thời gian, mà cứ lặng lẽ trôi từ thượng nguồn đến hạ nguồn của dòng sông tháng năm, rồi mắc kẹt ở môt tấm lưới nào đó mà ta không hay biết đến.

Phải chăng những cảm xúc đã qua, những con người tưởng đã lãng quên theo thời gian đôi lúc bất chợt xuất hiện trong trái tim ta chính là những phần tử mắc kẹt trong tấm lưới đang cố vật lộn để không bị trôi theo dòng nước, để quay trở lại thượng nguồn?

Theo rất nhiều học thuyết, loài cá hồi có thể nhớ được mùi hương của dòng sông nơi nó sinh ra. Bởi thế nên chẳng cần phải được ai dẫn đường chỉ lối, chúng có thể dựa vào khứu giác, tự tìm về cố hương của mình chờ ngày sinh nở.

Có khi ký ức của con người cũng gần như thế. Biết đâu mọi ký ức đều giống như loài cá hồi, có khứu giác của riêng mình. Có những ký ức tìm về được thượng nguồn, khiến trái tim ta đập rộn ràng, và bờ mi ta bỗng trở nên ấm nóng.

Hơn nữa, ký ức về tình yêu luôn giống như chiếc bánh crepe ngàn lớp, vô cùng phức tạp. Những ký ức về từng khoảnh khắc giống như những lớp bột mỏng tầng tầng lớp lớp xếp lên nhau. Bởi vậy quên đi ký ức về một người không chỉ đơn thuần là lãng quên một con người. Ấy chính là việc rũ bỏ ra khỏi trái tim cả một thế giới, cả một vũ trụ được hình thành nên bởi biết bao nhiêu lớp kết nối giữa người và ta. Bởi thế nên chằng phải người ta vẫn thường nói rằng:

Nếu đã yêu thì không thể quên, và nếu có thể quên thì là bởi đó không phải tình yêu.

Không có một ai khiến ta có thể dễ dàng quên đi. Chỉ là giống như ánh trăng bị tòa nhà lớn che đi mất, khi một tình yêu mới đến thế chỗ vào trái tim, tình yêu cũ sẽ âm thầm lắng xuống, và dần nhạt nhòa đi bởi những con sóng thời gian. Đây cũng chính là lý do vì sao khi trong lòng vẫn còn nhiều luyến lưu mà buộc phải rũ bỏ ai đó ra khỏi trí nhớ, ta lại đau lòng đến thế và cần nhiều thời gian đến vậy.

Nếu là điều ta phải cố gắng giữ gìn

Những ngày cuối cùng của tháng Mười một. Trong không khí đã nghe mùi lạnh lẽo ảm đạm. Khi tháng Mười một - khoảng thời gian giao mùa giữa thu và đông - sắp đi đến đoạn kết, tôi chợt có cảm giác mình phải đứng lên ra mở cửa đợi sẵn mùa đông về.

Tháng Mười một rất đáng thương. Vì nó lướt qua nhanh quá. Giống như ai đó sẽ chẳng bao giờ trở về.

Có người gọi tháng Mười một là “trạm trung chuyển của mùa”. Tên gọi ấy cũng có lý. Đi qua thời điểm này là lúc ta phải chuẩn bị bước xuống khỏi chuyến tàu mang tên mùa thu.

Có người lại không đành lòng để thời điểm giao mùa cứ thế qua đi, nên tự tổ chức một nghi thức tiễn đưa của riêng mình. Có lẽ họ đang xót thương cho những điều quá chóng vánh tan biến mất theo dòng chảy bốn mùa. Riêng tôi, tôi chọn cách làm như đã viết trong nhiều cuốn sách, mỗi khi mùa cũ qua đi, mùa mới sắp đến, tôi lại đặt lên bàn trang điểm của mẹ một lọ hoa.

Vài hôm trước, tôi đi theo còn đường đầy lá rụng dưới chân, tìm đến cửa hàng hoa. Vừa bước vào cửa tiệm, những bông hoa đã mở lời chào tôi bằng mùi hương vô cùng êm ái, theo sau đó là lời mời của chủ tiệm “Hôm nay anh muốn chọn loại hoa nào?”. Tôi trả lời “Để tôi từ từ xem đã”, rồi bắt đầu dạo quanh cửa tiệm.

Ở đó, tôi tình cờ nghe được một câu chuyện buồn về hoa. Cảm giác lúc đó tựa như vô tình nhặt được vài câu văn buồn bã ai đó đánh rơi. Một người phụ nữ trung niên đến trước tôi đang nói chuyện với chủ tiệm hoa:

“Hoa đẹp mà sao nhiều gai thế này? Nhìn như thể gai muốn bảo vệ bông hoa vậy.”

“Hầu như hoa nào đẹp cũng có gai đấy ạ. Với cả, những chiếc gai này vốn không phải sinh ra đã là gai đâu ạ.”

“Sao cơ? Gai, mà lại không phải là gai?”

“Gai của những loài cây sống trên sa mạc, đặc biệt là xương rồng, vốn dĩ không phải gai, mà là lá. Vì sống trên sa mạc nên phải ngăn cản tối đa việc bốc hơi nước. Chính vì thế nên những chiếc lá đã thay đổi và thoái hóa thành những chiếc gai nhọn đấy ạ.”

“Hóa ra là thế. Vậy thì hôm nay tôi sẽ chọn loại hoa nào có một chút gai thôi. Hoa hồng cũng được.”

Hai chữ “hoa hồng” khiến tôi chợt nhớ đến câu chuyện trước đây chủ tiệm hoa kể cho tôi nghe. Một ngày nọ, sau khi chọn được vài bông hồng, tôi bèn hỏi chủ tiệm “Làm thế nào để giữ được hoa tươi lâu?” Và chủ tiệm trả lời:

“Anh hãy nhỏ một, hai giọt nước tẩy rửa vào trong bình. Nó sẽ giúp ngăn chặn vi khuẩn và nấm mốc phát triển. Nước cũng không bị nhớt nên hoa sẽ tươi được lâu.”

Trong một khoảnh khắc, tôi bất giác nhíu mày, nghiêng đầu thắc mắc. Nhưng thay vì bất ngờ với tính hiệu quả của phương pháp đó, tôi lại cảm thấy cách làm đó thật khiến người ta đau lòng. Và tất nhiên tôi cũng đã không làm theo lời hướng dẫn của chủ hàng hoa.

Vài ngày trước, tôi được nghe từ radio một bài hát của nhạc sĩ Yoon Sang. Ca khúc của anh dường như không được cất lên từ cổ họng, mà từ nơi nào đó sâu thẳm trong trái tim. Suốt thời gian lắng nghe, ca từ của bài hát như găm chặt vào tim tôi.

“Tình yêu cũng có thể khác với những gì ta đã mơ mộng từ lâu. Hãy lắng nghe, bầu không khí tự do mà tình yêu đang cùng ta hít thở. Nếu là điều ta phải cố gắng giữ gìn, thì chẳng phải đó chính là tình yêu hay sao…”

Khi bị tước mất một cái tên

Dạo này, số người lạ biết đến tôi tăng lên với tốc độ chóng mặt so với số lượng người tôi mới làm quen. Thế nên, càng ngày tôi càng thường xuyên được nghe mọi người gọi mình bằng cái tên “nhà văn Ki Ju Lee”.

Ngược lại, thay vì tên gọi xã hội, tên gọi có gắn cả chức danh đằng trước, số lượng những người gọi tôi bằng “Ki Ju ơi”, những người chỉ biết đến tôi như là chính tôi thôi, thì càng ngày càng giảm sút. Điều đó khiến tôi đôi lúc cảm thấy tiếc nuối.

Tên gọi là một thứ thật kỳ lạ. Nó giống như chiếc bát chứa đựng mối quan hệ giữa con người với con người. Ngay cả khi mối quan hệ với một ai đó trở nên thân thiết hay cách xa, chúng ta cũng sẽ thay đổi cách gọi nhau một cách rất tự nhiên.

Ngay từ lúc mới yêu, cách gọi nhau cũng đã đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Đối với rất nhiều người, khi tình yêu bắt đầu đâm chồi giữa hai người, họ sẽ không gọi nhau như trước đây đã gọi, mối quan hệ ấy sẽ khiến họ tạo ra những cái tên mới cho nhau.

Cách gọi mới mẻ và đặc biệt ấy vừa giúp ta thắp sáng rực rỡ từng góc nhỏ trong tâm hồn nhau, cũng vừa là chiếc cầu nối hai trái tim gần lại. Có lẽ ta nên gọi đó là việc dựng lên một bờ rào tình cảm. Mỗi thứ tên gọi lại là một nhánh cây để ta kết thành bờ rào ấy. Ở trong đó, ta có thể ôm lấy nhau, có thể buồn bã, có thể cùng nhau chơi đùa, hát ca, và cùng nhau xây đắp cho tình yêu ngày một vững bền.

Mặc dù vậy, thật đáng buồn vì không có thứ cảm xúc nào lại không có ngày phai nhạt. Và khi tình yêu chết đi, hầu hết những tên gọi cũng sẽ chết theo.

Khi đoạn cuối của tình yêu buông xuống tấm màn kết thúc, người đã từng ở bên trong hàng rào, người đã từng gọi ta bằng cái tên đặc biệt cũng sẽ đột nhiên biến mất, để lại mình ta cùng nỗi trống vắng vùng vẫy trong lòng.

Khi xốc lại được cảm xúc và tinh thần, ta phải trải qua bước cắt bỏ khỏi đôi môi mình, khỏi trái tim mình tên gọi cũ đã héo úa, rách sờn. Ta phải tự tay bỏ cái tên một thời ta yêu quý vào chiếc “máy hủy cảm xúc” để cắt rời nó ra thành từng mảnh. Đó là lúc ta vứt bỏ, xóa đi tên gọi đã từng thuộc về ta.

Nói về tên gọi, ta không thể không nhắc đến cha mẹ. Thời cha tôi còn sống, mẹ tôi ít khi gọi ông bằng cái tên “mình ơi”. Mẹ bảo rằng, hồi đó dù hai từ ngọt ngào “mình ơi” cũng luẩn quẩn mãi trong miệng, nhưng chẳng thể nào nói được ra bằng lời. Từ lúc sinh tôi ra, mẹ đã bắt đầu gọi cha bằng “bố Ki Ju”. Nhưng chỉ chín năm sau, ngay cả cái tên đó thôi mẹ cũng chẳng thể gọi được thêm một lần nào nữa. Điều đó vẫn luôn làm mẹ không ngừng tiếc nuối.

“Hồi đó, đáng lẽ dù có ngại đến mấy mẹ cũng nên gọi bố một câu ‘mình ơi’ mới phải…”

Đánh mất một điều gì đó quý giá
có lẽ giống như việc đánh rơi ở một nơi xa xôi
một phần thân thể của mình.

Một phần trái tim bị xé tan tành, có lẽ nào lại không đau?

Nếu có ai đó hỏi tôi biệt ly là gì, tôi sẽ trả lời “Tôi cũng không rõ lắm, có lẽ nó giống với việc xóa bỏ đi một cái tên đã từng thuộc về mình”. Khoảnh khắc ta xóa đi tên của mình trên môi nhau, là khoảnh khắc ta phải chia tay với một người nào đó. Một cách chóng vánh, vô vọng, chẳng thể làm được điều gì khác.

Nhà tù của phép nhị phân

Trong một quán cà phê ở Jamsil. Một trong số những người ngồi ở bàn bên sà đến ngồi cạnh một người bạn của mình, hối hả hỏi:

“Thế nào rồi? Yêu nhau chưa? Thành công chứ?”

“À, người đó? Chuyện với người đó thì thất bại rồi! Thất bại hoàn toàn! Thất bại!”

Đúng lúc đó, hai từ ngắn ngủi “thành công” và “thất bại” bay lên, quay mòng mòng trong hư không, va vào nhau, rồi đậu lại buồn bã trên đôi tai tôi.

Bình thường, dù không phải cực kỳ ghét những từ như “thành công”, nhưng vốn dĩ tôi cũng không mấy tin tưởng vào nó. Từ vựng ấy chứa quá nhiều sự phóng đại và nỗi buồn, nhiều đến mức không cần thiết.

Trong thời đại nền kinh tế phát triển chóng mặt, câu nói mà người ta vẫn dùng để động viên nhau “Cứ làm sẽ được” từ lâu đã bị chuyển thành “Nếu được sẽ làm”. Ở xã hội hiện tại, thành công là thứ mà chỉ một bộ phận người rất nhỏ có thể hưởng thụ. Đôi khi sự thúc ép buộc phải thành công còn ảnh hưởng đến việc tự suy ngẫm đánh giá bản thân và quá trình trưởng thành của tâm hồn.

Đôi khi càng nhiều tuổi, càng hiểu biết thêm về thế gian này, ta lại càng biến mình thành tù nhân của căn nhà ngục do mình tự xây lên. Có quá nhiều loại ngục tù ta tự giam cầm mình vào bên trong: ngục tù của định kiến, ngục tù của sự chán ghét bản thân, ngục tù của nỗi sợ hãi.

Trong số đó, nhà tù được bảo vệ vững chắc nhất, khó thoát ra nhất có lẽ chính là nhà tù của phép nhị phân, nơi mà ta tự cho rằng “thế gian này chỉ được chia ra thành hai mảng màu, hoặc trắng hoặc đen”.

Trong thế giới ta đang sống, chẳng có mấy việc có thể chia thành hai phần rõ rệt như một nhát dao cắt đôi gọn ghẽ. Những việc như thế có lẽ chỉ có thể đếm được trên đầu ngón tay. Dù có trăm lần nhượng bộ rằng có những việc như thế đi chăng nữa thì ranh giới giữa hai phần cũng sẽ liên quan đến nhau vô cùng mật thiết.

Có lần tôi đi xem triển lãm tranh thủy mặc cùng một người em vốn học chuyên ngành mỹ thuật và hiện tại đang làm họa sĩ. Tranh thủy mặc không dùng đến các màu sắc rực rỡ khác mà chỉ được vẽ bởi hai màu trắng đen nên trông có thể khá đơn điệu. Đối với kẻ không có chút hiểu biết gì về tranh thủy mặc như tôi, ngay từ khi mới bước vào triển lãm, tôi đã nghĩ đơn giản rằng “Tranh được vẽ bằng thế giới quan của phép nhị phân, phân đôi vạn vật thành hai màu trắng đen chăng?”

Thế nhưng khi dành thời gian đứng ngắm tác phẩm thật kĩ lưỡng, tôi mới mơ hồ nhận ra rằng, bằng kỹ thuật dùng cọ và điều chỉnh sự đậm nhạt, họa sĩ có thể tạo ra vô vàn sắc thái màu xám khác nhau trong khoảng giữa màu trắng và màu đen, và rằng định kiến chính là thứ nảy sinh từ trong vô tri, ngu dốt.

Phép nhị phân đã giới hạn lại mọi quan điểm về cuộc sống. Người càng hay nhận xét người khác bằng những câu như “Người này là người tốt, người kia là người xấu” thì càng không thể có cơ hội phát hiện ra những khía cạnh đa dạng bên trong mỗi người. Thêm vào đó, người chỉ đánh giá cuộc sống bằng hai tiêu chuẩn bất hạnh và hạnh phúc thì sẽ càng khó tìm ra giá trị và ý nghĩa của bản thân mình.

Hơn nữa, tôi cho rằng, chúng ta hoàn toàn không nên đưa tiêu chuẩn máy móc “thành công hay thất bại” vào quá trình gặp gỡ và chia tay giữa người với người.

Chưa nói đến những điều khác, nhưng với tình yêu, ít nhất chỉ riêng tình yêu thôi, ta đừng mang thế giới của phép nhị phân vào áp dụng lên điều này.

Bản chất của những điều ta nhung nhớ

Ta không nhớ những gì mới mẻ.

Điều ta nhung nhớ phần nhiều đều cũ kĩ.

Hoặc là những gì đã bỏ ta đi từ rất lâu.

Bởi ta không thể lãng quên nhanh như cái cách một bông hoa tàn úa

Rất nhiều người đồng tình rằng nhà thơ Baek Seok - người sinh ra ở vùng Pyeonganbokdo, tỉnh Jeongju - là “ngôi sao Bắc cực trên bầu trời văn học của chúng ta”. Những tác phẩm của Baek Seok để lại không nhiều, nhưng những bài thơ sử dụng ngôn ngữ phương Bắc sinh động thể hiện tình yêu dân tộc, vừa giữ nguyên phong tục địa phương lại vừa mới mẻ, tinh tế, cho đến nay vẫn sáng lấp lánh như ngôi sao Bắc cực trên bầu trời cao.

Đương thời, Baek Seok vốn được coi là một “modern boy”, cuộc sống của ông được coi như một bản thu nhỏ của lịch sử hiện đại đầy vất vả. Năm 1930, chàng trai Baek Seok mười chín tuổi bắt đầu đăng đàn sau khi đạt giải trong cuộc thi Văn nghệ Tân xuân. Sau khi đi du học Nhật Bản về, ông bắt đầu sự nghiệp ký giả và giảng dạy, và rồi bất ngờ quyết định rời đi Mãn Châu.

Những con người, những mối tình đi qua cuộc đời Baek Seok đều được ông lưu lại trong thơ. Đặc biệt, mối tình giữa Baek Seok và Tử Dạ nổi tiếng đến mức hiếm có người chưa từng nghe đến. Giữa những năm hai mươi tuổi, Baek Seok gặp một cô kỹ nữ tên là Kim Jin Hyang ở Hamheung, tỉnh Hamgyeongnamdo và lập tức phải lòng cô. Baek Seok đã học theo bài thơ Tử Dạ thu ca (子夜秋歌) của Lý Bạch để đặt tên cho người con gái ông yêu thương. Tử Dạ thu ca là bài hát buồn thương của người con gái chờ đợi đức lang quân đi chiến trận trở về. Liệu có phải vì vậy chăng? Do sự phản đối của gia đình, hai người đã không thể nên duyên vợ chồng, thậm chí sau chiến tranh, họ phải chia đôi kẻ Nam người Bắc, sống khắc khoải trong nỗi nhớ cho đến tận khi chia lìa xa cõi đời vẫn chẳng thể gặp lại nhau.

Nỗi nhớ Tử Dạ dành cho Baek Seok kéo dài đậm sâu từ năm này qua năm khác. Hằng năm cứ đến ngày sinh nhật mùng 1 tháng Bảy của Baek Seok, Tử Dạ lại tuyệt thực không buồn đụng đến một chút đồ ăn nào.

Về sau, Tử Dạ đã quyên góp khối tài sản trị giá một trăm tỷ won của mình để xây dựng đền Gilsangsa. Mỗi khi ai đó hỏi có tiếc nuối số tiền mình đã bỏ ra hay không, Tử Dạ đều trả lời họ bằng gương mặt dứt khoát nhưng da diết nỗi buồn:

“Bấy nhiêu tiền cũng chẳng bằng một câu thơ của Baek Seok.”

Hội ngộ rồi chia ly. Gặp gỡ nhau rồi sẽ đến lúc phải chia lìa. Nếu hiểu điều này theo hướng buồn bã một chút, có lẽ ta có thể nói như thế này:

“Con người là giống loài dù biết đến cuối cùng sẽ là chia lìa, nhưng vẫn không ngừng gặp gỡ. Đã là con người, không ai có thể thoát ra khỏi vòng xoáy hội ngộ và chia ly. Nhờ có những lần gặp gỡ và chia tay, ta mới biết rằng mình đang sống.”

Có người nói rằng chia tay không phải kết thúc của tình yêu, mà là khởi đầu của một tình yêu mới. Chia tay là thứ giúp cho tình yêu và cuộc sống tiếp tục chảy trôi, về lâu dài, điều này cũng có phần đúng đắn. Nhưng nếu ai đó buộc phải chia ly với nỗi đau trong lòng không cách nào nguôi ngoai suốt cuộc đời như Baek Seok và Tử Dạ, thì hẳn sẽ khó lòng đồng tình được với điều này. Không có cuộc chia ly nào đẹp đẽ. Mọi cuộc chia ly đều khiến con người ta rơi nước mắt. Khi không thể nào níu kéo được thứ đang dần tan biến, ta sẽ không đành lòng nổi mà bật khóc nức nở. Ta dùng nước mắt để tiếc thương cho cuộc chia ly.

Thời còn làm phóng viên, tôi có chơi rất thân với một người anh tiền bối. Vài năm trước, vợ anh qua đời sau một vụ tai nạn giao thông. Cuộc ly biệt bất ngờ để lại trong lòng anh vết thương quá lớn, nhưng vì không muốn rơi nước mắt trước mặt bọn trẻ, nên hễ về đến nhà là anh lại cố ép mình cười.

Thế rồi đến một ngày, nhìn thấy chiếc thìa vợ vẫn hay dùng do cô con gái đang học tiểu học mang nhầm ra đặt lên bàn, anh òa ra khóc đến ướt cả chiếc áo đang mặc trên người. “Nước mắt cứ thế tuôn ra. Sợ bọn trẻ nhìn thấy, tôi chạy vội vào phòng làm việc, cứ thế dựa vào tường lạnh mà khóc suốt đêm.”

Tình cảm không ngừng hướng về phía một người giống như một loài sinh vật, dù người ấy có biến mất, hay tình yêu có tan biến đi, thì tình cảm ấy cũng không chết đi ngay tức khắc. Khoảnh khắc chia tay, nó sẽ liều mạng bám chặt lấy đoạn cuối của tình yêu, như người ta cố sống cố chết bám chặt gấu quần khi muốn giữ một người.

Đôi khi nó cũng ngập ngừng mãi trong trái tim ta, vì chẳng biết phải thoát ra theo hướng nào. Thế rồi nó lạc đường luống cuống, hay ứa nước khóc thầm, vì muốn thoát được ra ngoài, vì quán tính hướng về phía người đã từng yêu vẫn còn ở lại…

Tôi bỗng tưởng tượng. Giả sử những cảm xúc sinh ra vì tình yêu mà có miệng, chúng sẽ muốn nói với ta điều gì? Biết đâu chúng sẽ khum tay thì thầm vào tai ta những lời như thế này:

“Tôi cũng không chắc nữa. Dù tình yêu đổi thay, nhưng sự thật rằng ta đã yêu chẳng phải không bao giờ thay đổi hay sao? Bởi vậy nên dù năm tháng có qua đi, ta vẫn có thể nhớ về tình yêu một thời trong quá khứ. À, có một lời tôi nhất định phải nói ra. Dù người ta có cho rằng tình yêu đến nhanh như tốc độ của một bông hoa nở, cũng không thể nói ta sẽ lãng quên nhanh như cách hoa úa tàn. Hình như chúng ta đang quên đi quá nhanh. Quá vội vàng.”

Vuốt ve bóng tối

Đôi khi dù ta có tuyệt vọng về nhiều điều
ta vẫn nuôi hy vọng về một điều nào đó và sống tiếp.

Hy vọng chính là cây cột trụ đỡ cuộc sống.

Sức mạnh giúp ta chống chọi lại những thứ không thể chống chọi được
chính là thể nguyên sinh của hy vọng.

Tuy nhiên tôi cho rằng, hy vọng không thể được tạo nên chỉ với nguyên liệu là sự mong chờ và xao xuyến về những ngày sắp tới. Hy vọng đôi khi còn đến từ quá khứ. Niềm tin rằng quá khứ của mình không hề vô ích sẽ khiến những hạt mầm hy vọng nảy nở từ trong một góc trái tim.

Đoạn cuối, không chỉ mang nghĩa là phần cuối cùng, mà còn ẩn trong nó ý nghĩa về một khởi đầu mới. Đôi khi ta cũng nên ngồi ghé lên đoạn cuối của quá khứ, để nhìn thẳng vào sâu bên trong cảm xúc và suy nghĩ, để tìm ra câu trả lời của riêng mình. Nếu ta nhận ra vấn đề ấy không có câu trả lời, thì tìm cách chấp nhận và tìm kiếm cho mình một khởi đầu mới cũng là giải pháp không tệ chút nào.

Có những hy vọng không sinh ra từ điểm bắt đầu, từ tương lai, từ nơi ngập tràn ánh nắng, mà sinh ra ở nơi âm u, ở điểm kết thúc, ở chính trong quá khứ.

Sau khi xem xong một buổi phỏng vấn phát trên kênh phim tài liệu về những người sống trên một vùng núi nào đó, tôi lại càng chắc chắn hơn nữa với suy nghĩ này. Nhân vật xuất hiện trong buổi phỏng vấn là người dành cả đời mình leo lên những ngọn núi cao, thử thách bản thân với những đỉnh cao nguy hiểm nhất, nên bản thân anh cũng sừng sững vững chãi như một ngọn núi. Anh hồi tưởng về quá khứ của mình và nói về việc leo núi ban đêm như sau:

“Khi chinh phục đỉnh Everest, có rất nhiều trường hợp xuất phát ngay trong đêm. Bởi vì ban ngày nhiệt độ lên cao, tuyết mà tan nhiều cùng một lúc thì tỉ lệ gặp phải tuyết lở sẽ cao hơn so với ban đêm. Để leo lên được những đỉnh núi cao, so với lúc mặt trời chiếu rạng, có lẽ tôi đi trong đêm tối đen như mực nhiều hơn. Lần nào tôi cũng chọn lúc đêm đen để lên đường.”

Có lẽ sống trên đời chính là việc mò mẫm đi trong đường hầm tăm tối để hướng về phía ánh sáng chỉ riêng mình phát hiện ra. Chẳng phải nếu lúc nào cũng chỉ nhìn vào nơi tươi sáng, ta sẽ khó lòng phát hiện ra ánh sáng của đời mình hay sao?

Đôi khi ta phải bước đi trong tăm tối, vuốt ve bóng tối bằng những đầu ngón tay. Khi đi ngang qua bóng tối, ta phải gom lại những mảnh vụn bóng tối vương vãi trong không trung, tìm hiểu thật tỉ mỉ đặc tính của chúng, cẩn thận như nhìn qua kính hiển vi. Có như thế ta mới có thể tìm được lối đi hướng về ánh sáng. Chỉ khi đối mặt với bóng tối, ta mới có thể nắm bắt được ánh sáng.

Mẹ cha là người khóc thay cho con cái

Không khí mùa xuân đã tràn xuống rõ rệt. Thời sự có nói năm nay, hoa xuân sẽ nở sớm hơn mọi năm vài ngày. Hôm qua trên đường về nhà, tôi đã mua tặng mẹ một chiếc khăn quàng cổ màu bạc.

Mỗi khi chuẩn bị một món quà nào đó đặt lên bàn trang điểm của mẹ, tôi lại nhớ đến câu mẹ thường hay lẩm nhẩm như một thói quen khi tôi còn nhỏ:

“Ki Ju à, mỗi lần làm được điều gì cho con, mẹ lại thấy thật vui.”

Đông qua, xuân tới, là lúc những cảm xúc và ký ức ngủ quên trong ta lại ồn ào trỗi dậy, tựa như những mầm non xanh mướt mạnh mẽ đâm qua khỏi lớp vỏ cây xù xì. Xuân đến, vạn vật trên thế gian này dường như đều như vậy, bung từ trong ra ngoài, trồi từ dưới lên trên.

Không phải ngẫu nhiên mà ý nghĩa của sự sinh sôi và khả năng phục hồi đều được ẩn chứa trong hai chữ “mùa xuân”, bất kể từ đông sang tây. Trong tiếng Hán, “xuân” (春) là hình ảnh lá non được ánh mặt trời chiếu rọi, nảy mầm ra từ cành cây. Trong tiếng Anh, từ “spring” bắt nguồn từ con suối nơi dòng nước trong veo ào ạt chảy ra từ khe đá. Nguồn gốc này cũng thật thú vị.

Tuy nhiên, thế gian là vậy, có nơi ánh mặt trời chiếu soi rực rỡ thì cũng có nơi âm u, tăm tối. Đối với một số người, mùa xuân thậm chí còn cay đắng, buồn đau nhiều hơn cả mùa đông. Mùa đông có thể che giấu những tổn thương buồn bã cho họ, còn mùa xuân thì không. Đối diện với ánh nắng và làn gió mùa xuân, họ buộc phải mang hết ra những gì ẩn giấu tận sâu trong đáy lòng.

Vì không thể che giấu nữa, nên nỗi đau càng mênh mông.

Một mùa xuân năm nào đó rất lâu trước đây, tâm trạng của mẹ tôi cũng đã từng như vậy.

Lúc đó, tôi vừa bước vào lứa tuổi dậy thì. Một hôm kết thúc buổi học ở trường, trở về nhà sớm hơn mọi ngày, tôi chợt nghe thấy tiếng thổn thức phát ra từ phòng ngủ của mẹ.

Tôi bước về phía tiếng khóc, nhìn vào phòng qua khe cửa hé mở. Nước mắt lã chã tuôn rơi từ đôi mắt của người phụ nữ mất chồng sớm, một mình nuôi dạy hai đứa con thơ mà chưa bao giờ đánh mất nụ cười.

Tôi không dám hỏi “Mẹ ơi, có chuyện gì thế ạ?” Tôi cố gắng kìm nén cơn thôi thúc hỏi mẹ về nguyên nhân của những giọt nước mắt. Bởi có lẽ phía bên kia những giọt nước mắt của mẹ là những đớn đau, những nỗi niềm mà tôi chẳng thể nào thấu hiểu được.

Chẳng biết làm gì khác, tôi chỉ đành trốn sau bức tường nhìn mẹ khóc. Nhưng hình như nước mắt cũng là một thứ bệnh truyền nhiễm. Chỉ một lát sau, tôi cũng bật ra khóc nức nở theo mẹ. Nhìn thấy tôi như vậy, mẹ càng không thể kìm được dòng nước mắt của mình.

Mẹ ôm lấy tôi vào lòng, đưa tay bịt chặt miệng khóc không thành tiếng. Những giọt nước mắt trong lặng yên của mẹ theo đôi mắt, theo khóe miệng, theo cổ họng lan ra, khiến toàn cơ thể mẹ run lên lẩy bẩy.

Tại sao? Phải chăng nhìn thấy đứa con mình rứt ruột đẻ ra rơi nước mắt, người đã đau đến tận cùng xương tủy? Mà cũng có thể vì những lý do khác nữa. Phải chăng vì người đang khóc kia mang gương mặt giống mình, giọng nói giống mình, nên nỗi đau càng khắc sâu hơn nữa? Vì rốt cục, những giọt nước mắt ấy là của chính mình chứ đâu phải ai khác.

Sự việc ấy về sau này còn lặp lại thêm nhiều lần nữa. Tôi lén đứng nhìn mẹ khóc, và lại òa lên khóc theo. Mỗi lần mẹ khóc ướt đầm vai áo, tôi lại dần dần đoán ra được điều gì đã khiến nước mắt mẹ rơi.

Phải chăng mẹ cha đã khóc thay cả phần của con cái? Nói chính xác hơn, phải chăng mẹ cha không khóc vì bản thân mình, mà lén lút khóc thầm vì những đứa con?

Mỗi khi tiếng khóc của mẹ găm chặt vào nơi tận cùng trái tim, tôi lại nhận ra một điều. Rằng khi chân thành yêu thương một ai đó, ta phải biết cách nhận ra không chỉ nụ cười, mà cả những lần nước mắt tuôn rơi.

Chúng con sẽ nhận ra

Tôi vừa đến viện dưỡng lão thăm bà về. Bà mắc bệnh mất trí nhớ từ vài năm trước, và càng ngày càng chẳng thể nhận ra ai với ai. Bác sĩ phụ trách giải thích rằng “Không phải mắc bệnh mất trí nhớ nghĩa là toàn bộ ký ức đều biến mất. Đối với trường hợp của bệnh nhân này, do các ký ức không liên kết được với nhau nên tình trạng ngày càng nặng. Bởi vậy, các mảnh ghép ký ức ngày càng bị phân mảnh, rời rạc và không thể tái tạo lại được”. Tôi chẳng thể hiểu nổi một câu trong lời giải thích của bác sĩ. Dù sao đi nữa, đó cũng là một chuyện thật đáng buồn.

Bác sĩ lắc đầu nói, từ giờ trở đi, thế giới quanh bà có lẽ sẽ chỉ toàn là nước mắt. Khóc vì chuyện buồn đã đành một nhẽ, nhưng chuyện vui cũng sẽ kích thích tuyến lệ khiến bà rơi nước mắt. Tôi tưởng tượng ra bà như đang đi một mình trên con thuyền giữa biển khơi, trong khi vẫn không ngừng vẫy tay hướng về đất liền gọi lớn “Tôi vẫn đang ở đây này!” Tôi chẳng thể đáp lại bà lấy một lời.

Một hôm nào đó, thần trí của bà bỗng rạng rỡ như ánh nắng xuân, bà gọi các con cháu đến và nói: “Sau này lỡ bà mãi mãi không nhớ được các con nữa thì biết phải làm sao nhỉ?”

Tôi xót xa như vừa bị cắt mất một mảnh trái tim. Không khí trong căn phòng bệnh tối tăm nặng nề. Tất cả đều im lặng. Đúng lúc đó, một đứa em họ đang học tiểu học của tôi bỗng cười rạng rỡ bước đến gần bà.

“Bà ơi, bà đừng lo. Không sao đâu mà. Bà không nhận ra chúng con cũng được. Chúng con sẽ nhận ra bà.”

Tấm gương

Tôi ngồi cả ngày trong căn gác xép chỉnh sửa bản thảo, mà mãi vẫn chẳng viết được câu nào nên hồn. Tôi bức bối vò đầu bứt tai, than ngắn thở dài, rốt cục cũng quyết định gấp máy tính lại.

Tôi chuẩn bị đi ra ngoài. Biết đâu đi hóng một chút gió mát mùa hè, để cho ánh nắng lóa mắt rọi chiếu lên cơ thể, tôi lại nghĩ ra được một vài câu văn mới mẻ. Tôi bước xuống tầng một. Ánh nắng tháng Bảy đang nhởn nhơ trước bậu cửa.

Trước khi bước ra khỏi nhà, tôi soi lại khuôn mặt mình vào tấm gương treo trên tường. Nói quá lên một chút thì dường như công việc của tôi không phải là chỉnh sửa bản thảo (퇴고 - 推敲 - thôi xao), mà là người nông dân cuốc đất (토고 - 吐敲 - thổ xao) nên gương mặt mới già nua khắc khổ như thể đã trải qua hết bão giông sương gió cả một đời người. Khác với thế giới ồn ào rộn rã bên ngoài, khung cảnh trong gương quá đỗi tịch mịch, đơn côi.

Tôi chợt nghĩ về việc nhìn ngắm mình trong gương. Từ “chiếc gương” trong tiếng Anh, “mirror” vốn nguyên gốc mang các nghĩa như “nhìn - xem”, “ngạc nhiên”, “hoảng hốt”. Cũng đúng. Xưa kia người ta thường mài đồng hay đá để làm gương, thế nên khi lần đầu được soi mình trong tấm gương sáng bóng, bỏ qua sự hiếu kỳ thú vị, có mấy ai là không giật mình thảng thốt?

Ta không chỉ soi gương để sửa sang áo xống, chỉnh trang ngoại hình. Mỗi khi muốn đối diện với những gì sâu thẳm nhất trong trái tim mình, khi muốn rũ sạch những điều buồn bã còn vương trên nét mặt để tự cổ vũ mình bước đi trên con đường mới, khi muốn chọn ra những điêu khiến nét cười còn vương lại mãi trên gương mặt, để tưng bừng rộn rã nhảy múa reo ca, ta cũng sẽ soi mình trong gương.

Không ai có thể lần nào nhìn vào gương cũng mỉm cười với chính mình. Dù có yêu thương bản thân đến đâu đi chăng nữa vẫn sẽ có những lúc ta cảm thấy không thể tha thứ, hoặc vô cùng căm ghét bản thân. Có những ngày ta nhìn vào gương bằng đôi mắt cay sè, thấy hiện lên gương mặt của một kẻ nào đó lạ lẫm, phủ đầy sự giả dối nhơ nhớp bởi thất bại, sai lầm, cảm giác tội lỗi, hổ thẹn, từ bên trong ta sẽ dâng lên câu hỏi “Liệu mình sống như thế có được không?”

Thế nhưng phải chăng phần lớn con người đều chỉ có thể duy trì sự sống khi tha thứ cho người khác, và nhận được sự thứ tha từ những người xung quanh? Nhất là khi ngồi trên “chiếc ghế chật hẹp mang tên tha thứ”, không phải cùng với bất kỳ ai khác, mà là với chính mình, ta mới có thể tìm về được trạng thái an ổn cho tâm hồn. Đó là khi trái tim tìm được phút giây ngơi nghỉ.

Chỉ có điều thứ tha là việc không hề dễ dàng. Chỉ đến khi vô tình ngồi xem một bộ phim, tôi mới cảm thấy sức nặng của hai chữ “tha thứ” vẫn đè lên đôi vai trở nên nhẹ nhàng đi đôi chút. Một dòng thoại ngắn ngủi trong phim đã vỗ về an ủi nơi sâu thẳm tâm hồn tôi.

Tôi viết lại ra đây, biết đâu sẽ giúp ích được cho một ai đó. Trong bộ phim có Son Ye Jin và Jung Woo Sung thủ vai có một câu thoại như sau:

“Tha thứ không phải điều gì khó khăn. Tha thứ chỉ là dành cho sự ghét bỏ một căn phòng mà thôi…”

Chia ly là rời xa để trở thành những vì sao trong trái tim nhau

Có người nói rằng, trong số các cách thể hiện tình yêu phim ảnh, cách hay nhất chính là xem lại những bộ phim đã từng xem. Từ vài năm trước, tôi đã bắt đầu thực hiện cách này. Thay vì những bộ phim mới công chiếu, tôi thường đến rạp chiếu phim để tìm xem những bộ phim chiếu lại.

Mùa hè năm ngoái, sau hai mươi năm trời, tôi đã xem lại bộ phim Người tình của đạo diễn Jean Jacques Ano, dựa trên cuốn tiểu thuyết tự truyện của nhà văn Marguerite Duras.

Cuối những năm 1920, Đông Dương đang là thuộc địa của Pháp. Chàng trai người Trung Quốc (Lương Gia Huy) kết thúc việc học hành trở về. Trên chuyến tàu vượt sông Mekong, anh đã gặp một cô gái người Pháp (Jane March).

Chàng trai đã phải lòng cô gái ngay từ khoảnh khắc đầu tiên nhìn thấy ánh mắt ngây thơ và đôi môi hờn dỗi của nàng. Anh bước xuống xe, tiến về phía cô, đề nghị được đưa cô về ký túc xá.

Hai người ngồi bên nhau trên hàng ghế sau trong bầu không khí kỳ quặc lạ thường. Chàng trai như thể bị hút bởi nam châm, khẽ khàng chạm vào đầu ngón tay cô gái. Thế rồi anh vươn tay, đan những ngón tay mình vào bàn tay cô. Và hai người bắt đầu có những buổi hẹn bí mật, tránh xa khỏi ánh mắt tò mò của người đời.

Dù biết rằng tình cảm giữa hai người sẽ chẳng kéo dài mãi mãi, nhưng cả hai người họ đều tin rằng, khoảnh khắc họ chia sẻ tình yêu với nhau ấy sẽ là vĩnh cửu.

Dù có chìm đắm vào hoan lạc, vượt qua mọi giới hạn về dục cảm xác thịt, họ vẫn không thể vượt qua giới hạn của hiện thực. Để được thừa kế lại tài sản từ cha mình, chàng trai lựa chọn kết hôn với một cô gái khác môn đăng hộ đối với gia đình anh. Mối tình hừng hực như lửa cháy ngày nào giờ bị hai người bọn họ lạnh lùng rũ bỏ ra khỏi trái tim nhau.

Ngày cô gái trở về Pháp, chàng trai chỉ ngồi trong xe dõi theo cô từ đằng xa, lặng im tiễn biệt. Cô gái bật khóc nửc nở, nhận ra cảm xúc dành cho chàng trai chính là tình yêu.

Vậy mới thấy, chẳng còn từ ngữ nào đau đớn hơn từ “tiễn biệt”.

Khoảnh khắc phải buông tay để một người đã từng vô cùng quý giá với ta đi sang bờ bên kia của dòng sông thời gian, trái tim ta nhói đau quặn thắt. Dù có cố nhủ lòng rằng rồi sẽ quên, nhưng nỗi đau và sự trống vắng trong lòng cũng chỉ phần nào vơi bớt.

Cuộc sống có lẽ luôn mặc định rằng rồi sẽ có điều gì đó mờ nhạt đi trong tâm trí ta. cảm xúc, mối quan hệ giữa ta và người đến một lúc nào đó sẽ tan biến đi không còn để lại dấu vết. Đến lúc một lúc nào đó, nó sẽ như ánh sao trên bầu trời đêm, lấp lánh tỏa sáng, rồi dần dần mờ nhạt.

Sự nhạt nhòa ấy khiến chúng ta trải qua rất nhiều những cuộc chia ly. Dù chỉ là quay lưng ra đi sau một câu chào, hay chia tay sau một thời yêu đương nồng cháy, tất cả đều là những cuộc ly biệt mà con người chẳng thể làm thế nào thay đổi được.

Chia tay là điều không thể luyện tập được. Dù có cố gắng đến đâu, ta cũng không thể quen được với chia ly. Chỉ có điều, chia tay không phải mãi mãi lãng quên nhau, mà chỉ là chúng ta sẽ trở thành những “vì sao” trong nhau, lấp lánh sáng ở nơi không ai có thể vươn tay chạm lấy nhau được nữa.

Tình yêu suốt đời dành cho một người sẽ không bao giờ lặng lẽ tan đi. Giống như khi một tòa nhà sụp đổ, bụi sẽ phủ kín mọi con đường, khi thế giới tình yêu tan vỡ, những ký ức mờ nhạt sẽ như một cuộn phim cũ kĩ, liên tục sống dậy, lướt qua tâm trí khiến cho ta đau đớn.

Ký ức về một ngày xuân bối rối nói lời yêu đầu, về hương hoa ngập đầy trong sống mũi khi nắm tay nhau dạo chơi trong công viên, về đám mây màu xám chỉ cho nhau xem vào một ngày đông lạnh giá khi cùng sánh bước bên nhau đi lên triền dốc…

Xem xong bộ phim Người tình, bước ra khỏi rạp, tôi ngước nhìn lên bầu trời. Ánh hoàng hôn nhuộm đỏ một góc trời phía tây đang tan ra rất nhanh, giống như nỗi nhớ loang dần ra khắp không gian của chàng trai và cô gái bị dòng Mekong chia cắt.

Tôi ngẩn ngơ đứng nhìn ánh thái dương tàn dần nhường chỗ cho mặt trăng nhô lên, chợt trong đầu hiện lên một vài suy nghĩ.

Có lẽ mối tình khiến ta nhớ suốt một đời không phải tình đầu, mà là tình yêu dang dở. Và biết đâu lý do ta háo hức tìm đến rạp xem những câu chuyện tình yêu không phải chỉ vì tình yêu đẹp, mà còn bởi những khoảnh khắc chia ly đau lòng.

Vẽ tranh chấm

Một dấu chấm là một hình họa không có kích thước, chỉ có vị trí.

Dấu chấm có thể trở thành hình họa nhỏ bé nhất.

Dấu chấm cũng có thể trở thành hình họa to lớn nhất.

Có khi cuộc sống
không phải một đường thẳng, không phải một vùng, mà là từng điểm từng điểm được chấm xuống
để tạo thành bức tranh chấm của riêng mỗi người.

Bản chất của cuộc sống
chẳng phải là việc lấp đầy bức họa cuộc đời
bằng những dấu chấm hay sao?

Tiễn biệt

Tôi ngước lên nhìn tấm lịch treo tường. Một năm đã gần trôi qua hết. Giờ là lúc quãng thời gian một năm trời sẽ nằm lại trong ký ức, hoặc mãi mãi tan đi.

Khi phải tiễn đưa một điều gì đó ra đi về một nơi khác, tôi thường không tránh khỏi cảm giác hối hận dâng lên trong lòng. Cả khi gửi những sám hối, tiếc nuối trôi theo dòng sông thời gian cũng vậy. Khoảnh khắc hiện tại trở thành quá khứ là lúc cảm giác hối hận lan ra khắp trái tim.

Hối hận không phải là một thực thể, nên cũng chẳng dễ dàng tan biến.

Điều cốt lõi của hối hận là sự hư vô (虛無).

Là trạng thái trống rỗng không mang trong mình bất cứ thứ gì.

Khi hư vô bám chặt lấy quá khứ, trở thành thứ ký sinh ăn mất ký ức
ta sẽ thấy hối tiếc dâng lên trong lòng,
khi hư vô không phai tàn theo tháng năm, mà đeo bám đến cả tương lai
ai rồi cũng sẽ đắm chìm trong tuyệt vọng.

Mỗi khi trong lòng ngập đầy những hối hận, ăn năn, tôi lại chợt nghĩ “Giá như bây giờ có chiếc máy du hành thời gian để trở về quá khứ, sửa chữa những sai lầm đã gây ra…” Giá như ta có thể quay ngược thời gian, để thay đổi những sự việc trong quá khứ thì tốt biết mấy.

Ước ao mà ai cũng từng một lần nghĩ đến này đã được nhiều lần đưa lên màn ảnh. Một trong số đó là About time.

Vào ngày tròn hai mươi mốt tuổi, Tim (Domhnall Gleeson), một cậu thanh niên hết sức bình thường, thậm chí trông còn hơi ngờ nghệch, được cha (Bill Nighy) tiết lộ cho một bí mật động trời. Thông qua nhiễm sắc thể Y của gia đình, cậu được di truyền năng lực du hành thời gian. Đó là khả năng giúp cậu có thể di chuyển từ hiện tại tới quá khử mà không cần đến bất cứ một phương tiện hay ma thuật gì. Chỉ cần ngồi trong một căn phòng kín, nhắm mắt lại tưởng tượng đến quá khứ, cậu có thể tự do đi đến bất cứ thời điểm nào mình muốn. Vô cùng dễ dàng.

Nếu một ngày nào đó bất ngờ được trao cho năng lực này, có người sẽ muốn thay đổi dòng chảy lịch sử, hoặc tìm cách làm giàu, nhưng với người ế chỏng ế chơ suốt bao nhiêu năm trời, chưa từng một lần được yêu như Tim, cậu quyết định phát huy toàn bộ năng lực của mình để đi tìm bạn gái.

Sau khi tốt nghiệp đại học, tình cờ gặp được Mary (Rachel McAdams) trong một nhà hàng ở London, Tim đã phải lòng cô ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nhờ khả năng đặc biệt của mình, Tim đã dễ dàng tìm ra được sở thích và thói quen của cô nàng. Hai người nhanh chóng trở nên thân thiết, rồi kết hôn và cùng nhau xây dựng một gia đình đầm ấm.

Vậy nhưng hạnh phúc ngắn chẳng tày gang. Mỗi khi Tim can thiệp vào quá khứ, hiện tại của cậu lại trở nên rối tung rối mù. Cậu càng thay đổi quá khứ nhiều bao nhiêu thì cuộc sống hiện tại của cậu càng chệch hướng bấy nhiêu. Gia đình và hàng xóm xung quanh cậu gặp rất nhiều rắc rối xảy ra từ đó. Tim đi qua đi lại giữa quá khứ và hiện tại như thể người ta rẽ vào cửa hàng tạp hóa trên đường đi làm về. Điều đó khiến cho cuộc sống của cậu ngày càng chìm sâu vào đống bùng nhùng hỗn tạp.

Rốt cục sau rất nhiều lần du hành thời gian, Tim mới nhận ra một lẽ đương nhiên rằng, có những điều ta nên cất sâu vào một nhà kho đâu đó trong trái tim, và trân trọng như những gì nó vốn có.

“Cuộc sống chính là chuyến du hành thời gian mà tất cả chúng ta cùng đi với nhau. Điều chúng ta có thể làm chính là cố gắng hết sức để tận hưởng chuyến du hành tuyệt vời này.”

Bộ phim hài tình cảm About time không chỉ kích thích đến từng tế bào yêu đương của khán giả, mà còn đặt ra cho chúng ta một câu hỏi về cuộc sống và thời gian.

“Con người ta càng nhiều tuổi càng nhớ nhung về quá khứ. Nhưng nếu chúng ta có thể như Tim, trở về quá khứ làm lại cuốn phim cuộc đời, thì liệu cuộc sống hiện tại của chúng ta có thực sự trở nên hạnh phúc không?”

Trong cuộc sống, có nhiều lần ta cảm nhận được rõ sự muộn màng. Đó là những khoảnh khắc ta chẳng thể làm được gì, chỉ ngẩn ngơ đứng nhìn những điều tàn lụi theo thời gian. Giống như lời một ai đó đã trích dẫn trên truyền hình, có lẽ khi ta nghĩ rằng đã muộn, tức là thực sự đã muộn mất rồi.

Khi những điều quý giá trôi đi theo dòng sông thời gian, thay vì cố gắng sức vươn tay giữ lại, có lẽ tốt hơn hết ta nên từ bỏ, để chúng trôi đi theo dòng nước xiết.

Có một thời tôi đã nghĩ rằng mình có thể đuổi theo kịp tốc độ của dòng nước. Tôi cũng đã tin rằng đến một lúc nào đó mình sẽ vượt qua tốc độ của con sông, để vươn tay bắt lấy những thứ lấp lánh đang phiêu bạt trên mặt nước.

Nhưng tôi đã sai. Khi tuổi càng nhiều lên, tôi càng cảm nhận rõ hơn. Rằng thời gian luôn mang đến cho dòng sông những con nước mới, những điều trôi về hạ lưu cuộc đời càng ngày càng nhiều lên, mà bước chân của tôi thì ngày càng chậm lại, và rằng nếu muốn dùng cả trái tim để trân trọng một điều gì đó, thì cũng phải biết dùng cả trái tim để tiễn biệt những điều cũ người xưa.

Bản chất của những điều thật sự đẹp đẽ

Cuối mùa đông, tôi nghỉ lại trong một guesthouse ở đảo Jeju. Sáng ngủ dậy nhìn ra ngoài cửa sổ, tưởng như mùa xuân từ phương xa đang tìm về.

Mùa đông vẫn chưa hoàn toàn đi mất, nhưng dường như mùa xuân đang đứng trong cánh gà, luyện tập vở diễn của mình để chuẩn bị lên sâu khấu.

Ánh mặt trời chiếu qua ô cửa, rồi vỡ tan thành những hạt bụi vàng lấp lánh, vung vãi ra khắp nơi trong căn phòng. Tôi mở cửa sổ nhìn ngắm xung quanh, chim, hoa, cây và mùa mới đang không ngừng xôn xao.

Tôi dỏng tai lắng nghe. Tiếng chim ríu rít vọng lại từ rặng núi trước mặt và sau lưng. Dù chẳng thấy bóng hình, nhưng tiếng véo von như thể cả trăm loài cùng đua nhau ca hát. Hễ cứ có một tiếng chim cất lên là dường như những chú chim khác cũng vội vã đồng thanh đáp lời. Tiếng chim lan đi rộn rã giữa những vòm cây xanh mát.

Trong một khoảnh khắc, không hiểu vì lý do gì mà tôi nghe đâu đây chợt vẳng lại câu nói “Người ta nói chim chết đi, cụp đôi cánh rơi xuống mặt đất, từ nơi đó sẽ có một thân cây mọc lên đấy!”.

Hồi nhỏ tôi đã từng nghĩ “Nếu đi theo tiếng chim lích rích biết đâu sẽ gặp được mùa xuân sớm hơn?” Lúc đó tôi cũng tưởng tượng rằng, phải chăng cánh chim theo mùa đến mà bay lên. Bởi mỗi khi bắt đầu nghe thấy tiếng chim lảnh lót khắp nơi nơi cũng là lúc mùa xuân náo nức ùa về.

Ăn xong bữa sáng với bánh mì và cà phê, tôi lái xe về phía Gulmae Oreum (Gunsan Oreum). Tôi đỗ xe, bước xuống đi bộ theo con đường mòn thoai thoải. Mỗi lần đặt bước chân xuống, tôi cảm giác như nền đất mềm lún, và hương vị mùa xuân lập tức ùa lên. Khắp nơi nơi những lá non xanh biếc vội vã hít thở không khí mùa xuân. Ánh mặt trời phủ lên con dốc, tỏa ra thứ ánh sáng lấp lánh diệu kỳ.

Một làn gió phảng phất không khí mùa xuân lướt nhẹ qua má. Luồng không khí từ phía biển ùa lên tận rặng núi, khẽ khàng ve vuốt trái tim tôi. Dường như cơn gió đang nhè nhẹ vỗ lên vai tôi, thì thầm rằng, thời tiết cũng đã ấm lên nhiều rồi, hãy chuẩn bị tinh thần chào đón những ngày tươi mới hơn thôi.

Có lẽ cuối cùng mùa xuân cũng đã đến thật rồi. Mùa xuân luôn báo hiệu sự xuất hiện của mình bằng cách này. Từ những nơi mơ hồ đến nơi bàn tay có thể chạm đến, từ nơi ký ức không thể chạm vào, đến nơi khiến ký ức rung động như mặt hồ gợn sóng, mùa xuân hân hoan lan ra, như ánh đèn rực rỡ rạng soi những điều tăm tối.

Đứng trước phong cảnh mùa xuân toàn vẹn như thế, tôi chẳng mấy khi lấy điện thoại ra chụp lại một tấm ảnh nào để lưu giữ.

Vì tôi chỉ muốn ở lại mãi
trong khoảnh khắc tươi đẹp này.

Vì tôi chỉ muốn đắm chìm mãi
trong phút giây rực rỡ này.

Tôi chợt nhớ câu hỏi nhận được từ một vị độc giả từ vài tháng trước. Hôm đó, khi đang thì thầm trò chuyện với một vài vị độc giả trong nhà sách, một ai đó đã đề nghị tôi: “Anh hãy kể về khung cảnh đẹp nhất đã từng gặp trong đời mình “ Tôi ngập ngừng.

“Để tôi xem nào. ừm, khoảnh khắc đẹp nhất trong đời… Những khoảnh khắc như thế chỉ đến với ta một, hai lần trong đời thôi. Nếu cảnh tượng ấy có bày ra trước mắt, tôi sẽ không kể với ai khác. Tôi cũng sẽ không chụp ảnh. Giống như những nhà nhiếp ảnh gia, nếu được nhìn ngắm khung cảnh cả một đời đếm ngón tay chờ đợi, tôi sẽ ngỡ ngàng đến mức không bấm nổi nút chụp trên chiếc máy ảnh. Tôi sẽ chỉ muốn ở mãi trong khoảng thời gian ấy thôi. Tôi sẽ nhìn ngắm, tận hưởng, và lưu giữ nó lại trong một góc trái tim. Và rồi đến một ngày nào đó, tôi sẽ khẽ khàng lấy ra, để kể lại cho người mình yêu thương.”

Thế gian này có lẫn lộn những điều xấu xí và những điều đẹp đẽ. Trong sự hỗn loạn, bùng nhùng ấy, tôi tin rằng khi ta tìm ra được những điều đẹp đẽ bằng góc nhìn của riêng mình, cuộc sống của ta sẽ trở nên phong phú hơn nhiều. Bởi khi ta cảm nhận được vẻ đẹp của những điều đẹp đẽ ấy, ta chính là người hạnh phúc.

Một trong những khung cảnh đẹp nhất mà chúng ta được chứng kiến, chính là phong cảnh thiên nhiên lúc giao mùa.

Khoảng thời gian và không gian diệu kỳ ấy không cần ta phải lưu lại bất cứ điều gì làm bằng chứng. Ta cũng không cần chỉnh sửa, tô vẽ thêm điều gì. Không chỉ khoảnh khắc giao mùa mới như vậy. Cả văn học, cả âm nhạc, những điều thực sự đẹp đẽ không cần thêm bất cứ sự trang hoàng nào, tự bản thân nó đã đủ rực rỡ rồi.

Chẳng phải tình yêu cũng như vậy hay sao? Khi người ta liên tục cao giọng ca ngợi “tình yêu”, cố sống cố chết để chứng minh, tô điểm, trang trí cho tình yêu, thì chỉ có một lý do duy nhất. Đó không phải là tình yêu.

Lời kết

Nếu ánh nắng không chạm vào được trái tim thì sẽ mãi là mùa đông.

Đối với tôi, có rất nhiều từ ngữ tự bản thân nó đã rất đẹp. Như “tình yêu”, như “hơi thở”, hay “khu rừng”. Đặc biệt khi phát âm từ “khu rừng”, tôi luôn tưởng như mình đang thực sự được dạo bước trong rừng. Lòng chợt cảm thấy bình yên.

Ở trong rừng, ta nghe được tiếng gió. Ở trong đó, tiếng những chiếc lá trên vòm cây va vào nhau lao xao rộn rã.

Người ta nói rằng, trong năm giác quan của con người, thính giác là quan được hoàn thiện đầu tiên, và cũng là giác quan cuối cùng đóng lại. Có lẽ bởi thứ giác quan gây ảnh hưởng đến con người lâu dài nhất chính là thính giác. Khi dạo bước trong con đường rừng rậm rạp những tán cây, tôi có cảm giác như âm thanh lọt vào tai đã đánh thức dậy mắt, mũi và những cơ quan khác trong cơ thể.

Có lẽ rừng chính là nơi khiến tất cả các giác quan, thị giác, thính giác, xúc giác… phải đồng loạt thức dậy cảm nhận mỗi khi ta đi qua.

Khu rừng mang tên sách vở phải chăng cũng như vậy? Mỗi cuốn sách là một “khu rừng chữ” được tạo nên bởi hàng chục vạn những nguyên âm và phụ âm. Thay vì rảo bước chạy với hai cánh tay vung nhanh như mũi tên, ta phải chậm rãi như thể đang dạo bước trong công viên thì mới có thể cảm nhận được hơi thở của tác giả qua từng khoảng trống, từng chỗ cách dòng.

Viết chính là việc bám dính lấy và trượt đi theo cuộc sống, để những suy nghĩ và cảm xúc của mình tạc lên thành những câu văn.

Nếu chỉ loanh quanh mãi ở nơi có ánh nắng mặt trời ấm áp, tươi sáng, ta sẽ không thể ghi chép lại đầy đủ dáng hình cuộc sống. Ta cần phải bước vào những nơi âm u, dỏng tai nghe những lời thì thầm của nội tâm. Đôi khi ta cũng phải ve vuốt chiếc bóng mờ nhạt của tình yêu cũ, và nhiều lúc phải mở cánh cửa, lật tung lên những vết thương mà ta không muốn đối diện. Có như vậy ta mới lọc ra được những câu chữ vốn hòa tan trong cuộc sống, xếp nó thành từng lớp trên những trang giấy trắng.

Có người nói rằng viết văn chính là việc “chết đi cùng những con chữ rồi hồi sinh trở lại”. Quá trình chia tách và hợp nhất lại suy nghĩ và cảm xúc cũng chẳng khác nào phá hủy đi cơ thể và tâm hồn mình.

Bản thân tôi cũng vậy. Mỗi lần dồn hết tâm huyết lựa chọn câu chữ mà vẫn không hài lòng, tiến độ thì quá sức chậm chạp, tôi lại cảm thấy bức bối nặng nề như có cả một tảng đá đè nặng lên trái tim. Những khi không thể nắm bắt được những suy nghĩ lơ lửng trong đầu để biến chúng thành câu văn, tôi lại có cảm giác như đang bị giam cầm trong “nhà ngục của ngôn từ”.

Bởi vậy, từ giờ về sau, tôi sẽ tận tụy gom góp những câu văn hiện lên từ bên trong mình, không bỏ lỡ hay đánh rơi bất cứ một ngôn từ nào, để đưa vào những trang sách. Tôi sẽ coi những gợi ý và sự ủng hộ hết mình của độc giả như mực viết, để chăm chỉ viết ra hết những gì mình nghĩ. Tôi muốn tạo nên một khu rừng thật rộng lớn, bao la, nơi độc giả của tôi có thể thỏa lòng dạo bước.

Tôi sẽ trồng những vòm cây tươi tốt trên mảnh đất phì nhiêu
sẽ cắm những rặng hoa trà đỏ rực trên con đường ngoài bìa rừng
ở nơi bàn chân người không bước tới
tôi sẽ đào ao cho nước suối trong mát chảy ra, để hoa sen bung nở
để tiếng nước mưa tí tách rơi trên lá
sẽ lan tỏa ra khắp khu rừng.

Tôi ước rằng ai đó sẽ lạc bước lang thang hoài trong khu rừng ấy. Tôi ước rằng nhờ khu rừng ấy mà ai đó vượt qua được mùa đông. Tôi ước rằng ai đó sẽ đứng trước những bông hoa trà tàn lụi, òa khóc nức nở vì những ký ức đau đớn trong tim.

Tôi ước rằng trong lúc đọc cuốn sách này, ai đó sẽ bớt đau lòng. Mong sao mỗi lần lật qua một trang sách, một trang của những đau thương trong trái tim cũng sẽ được lật qua. Tôi thật lòng mong giây phút gấp sách lại, mọi nỗi buồn sẽ được hong khô.

Và ở nơi nước mắt khô đi
tôi mong ánh mặt trời ùa đến.

Nếu ánh nắng không chạm vào được trái tim
thì trong ta sẽ chỉ là mùa đông mãi mãi.

Mong rằng bạn đang dạo bước đón mùa xuân

Ki Ju Lee

[1] Pavlov có đề tài nghiên cứu về vấn đề tiết dịch vị. Pavlov đã tiến hành thí nghiệm trên chó, ông muốn biết đại não truyền đạt mệnh lệnh cho dạ dày như thế nào. (Chú thích của người dịch.)

[2] Trong tiếng Hàn, “tuyết” và “ánh mắt” là từ đồng âm (chú thích của người dịch).

[3] Danh sách những người đã tham gia thực hiện một tác phẩm điện ảnh (chú thích của người dịch).

[4] Đoạn dịch tham khảo Internet (chú thích của người dịch).

[5] Giai đoạn đẹp nhất cuộc đời (chú thích của người dịch).

Table of Contents

1. Start
2. Lời nói đầu
3. 01 Trấn tĩnh
4. 02 Trao gửi
5. 03 Tiễn đưa
6. Lời kết

Landmarks

1. Table of Contents

2. Cover

Table of Contents

- Start
- Lời nói đầu
- 01 Trấn tĩnh
- 02 Trao gửi
- 03 Tiễn đưa
- Lời kết