Người Mẹ Cầm Súng
Author: Nguyễn Thi
Date: 2018-09-10 17:00:00+00:00
Publisher: NXB Văn Học

Mục lục

Người Mẹ Cầm Súng Chương 1
Người Mẹ Cầm Súng Chương 2
Người Mẹ Cầm Súng Chương 3
Người Mẹ Cầm Súng Chương 4
Người Mẹ Cầm Súng Chương 5
Người Mẹ Cầm Súng Chương 6
Người Mẹ Cầm Súng Chương 7
Người Mẹ Cầm Súng Chương 8
Người Mẹ Cầm Súng Chương 9
Người Mẹ Cầm Súng Chương 10
Người Mẹ Cầm Súng Chương 11
Người Mẹ Cầm Súng Chương 12
Người Mẹ Cầm Súng Chương 13
Người Mẹ Cầm Súng Chương 14
Người Mẹ Cầm Súng Chương 15
Người Mẹ Cầm Súng Chương 16
Người Mẹ Cầm Súng Chương 17
Người Mẹ Cầm Súng Chương 18
Người Mẹ Cầm Súng Chương 19
Quê Hương
Làm Việc
Xuống Núi
Trăng Sáng
Về Nam
Món Qùa Tết
Mặt Trận
Đôi Bạn
Cậu Huân
Tự Do
Một Chuyến Về Phép
Hai Cha Con Người Chính Uỷ
Ngày Về
Mẹ Vắng Nhà

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 1

Tại xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh có một người đàn bà đã sáu con tên là Nguyễn Thị Út. Dáng người nhỏ gọn, chị có khuôn mặt tròn và đôi mắt to, sáng. Cô bác lớn tuổi quen gọi chị là con Út Trầu, vì chị hay ăn trầu. Lại có người đặt danh chị là "Bà Hồng" (1)vì chị đánh giặc rất giỏi. Xóm giềng theo tục địa phương, ghép tên chị với tên chồng, cứ kêu là Út Tịch. Mới đây bà con lại bàn tán một chuyện xảy ra về chị.

Một đêm tối trời tháng Chạp giáp Tết vừa qua, dân làng đáy (2)ở ngoài cồn Bần Chát bỗng nghe tiếng đàn bà kêu cứu. Vào mùa nước rong, sông chảy xiết, sóng to, có lượn lớn bằng con trâu, dân nghèo đi làm ăn bị chìm ghe, đồ đạc trôi láng sông. Người ta chạy ghe máy ra giữa dòng, vớt lên được một người đàn bà chỉ có đôi mắt là tỉnh táo. Trên vai chị, một đứa bé tuổi còn bú, cứng đờ, thở thoi thóp. Cùng với chị còn ba đứa nhỏ gái run rẩy, da tím ngắt.

-----

(1) "Bà Hồng": dân gian mê tín cho là vị thần trấn áp ma quái.

(2) Dân đánh cá.

Đó là chị Út Trầu. Hỏi ra mới biết hôm đó nghe tin giặc bố ngoài sông, chị mướn xuồng chở ít dưa sang Cầu Lộ bán, tiện dịp thăm dò tình hình giặc ngoài đó ra sao. Giặc chặn đường ban ngày, chị phải đi ban đêm.. Ra tới giữa sông, sóng lưỡi búa đã bốc nước làm chìm xuồng chị. Sông Hậu Giang rộng mênh mông bề ngang bốn kilômét, chèo thẳng tay cũng mất ba tiếng. Mấy mẹ con ngụp lặn giữa trời nước tối đen. Chị Út vai vác đứa con mới đẻ, lội đứng, miệng hò hét điều khiển ba đứa con gái, đứa nhỏ nhất mới tám tuổi, bám theo mép xuồng còn chìm lờ đờ, thả trôi. Xuồng muốn chìm luôn xuống đáy sông, chị cố nâng lên. Mọi việc đều phải tỉnh táo, chính xác. Nếu không khéo, đứa con trên vai sẽ chết. Quá tay một chút, cái xuồng cũng có thể chìm luôn. Cứ như vậy, hai tiếng đồng hồ, sông lớn, sóng cả đã thua chị.

Lên bờ, thoa bụng con, chị thử sức con bằng cách thọc lét (3)cho nó cười.

Mấy mẹ trong xóm nói:

- Đàn bà như tao thì sình lên (4)rồi. Nó vậy mà mẹ con còn y.

-----

(3) Cù.

(4) Chết trương.

Mấy mẹ Khơ Me nói:

- Con đó chuyện gì nó cũng làm như đụng giặc vậy.

Bà Sáu Hò kêu lên:

- Nó uống thuốc gì đâu. Hồi nhỏ cực quá nên bây giờ gan thôi. Mười hai tuổi từng đánh vợ Hàm Giỏi mà.

Cô bác hay nhập chuyện đời xưa vào chuyện đời nay của chị như vậy.

Ngày đó, Út mặc quần bố tời (5). Rận ôi là rận! Lấy chai lăn, nó kêu như muối rang. Út ở giữ con cho vợ Hàm Giỏi, vừa phải leo cau, vừa leo dừa. Hai bên hông Út sần sượng, nổi cục. Leo cau tối ngày, đói, đến lúc đút cơm cho con nó ăn Út rất thèm. Thịt nạc nó kho nước dừa béo vàng. Những miếng thịt lưng cá trê nó lóc ra trắng như bông. Út ăn đại một miếng, ngọt quá, Út ăn luôn cả chén, rồi chén nữa. Chiều thấy con đói, vợ Hàm Giỏi kêu Út lại chửi:

- Bộ ông nội bay hồi đó chết đói thụt lưỡi hả?

Rồi mụ đánh Út, quyết cho lòi thịt, lòi cá ra. Nhưng thịt cá vào bụng Út rồi, ra sao được? Mụ quất một roi, làm Út nằm giẫy như sâu bị bắn. Lúc ngồi dậy, sẵn tay, Út liệng luôn cái chén vào mặt mụ. Út không hiểu sao lúc đó mình dám làm như vậy. Vợ Hàm Giỏi cao, mập. Ngay thằng chồng đứng cạnh mụ cũng chỉ như "lóc nói" (6)mà ôm cột dừa". Uy thế của mụ cũng ghê gớm như cái thây mụ. Mỗi lần ngồi ghe đi góp lúa (7) mụ ngả người ra sau, chỏi chân ra trước, hai bên ghe chạm hai con khỉ bằng cây ngồi chầu.

Cái chén đập lại của Út làm mụ Hàm Giỏi tím mặt. Mụ nắm tóc Út, mớ tóc non có chút tị. Út với con dao cau lia vào tay mụ. Mụ vốn sợ dao, buông ngay, Út phóng ra ngoài.

Bắt đầu ở đợ, Út là một con bé tám tuổi, cởi truồng, ốm nhách. Đến lúc đánh lại địa chủ, Út mới mười hai tuổi, vẫn ốm nhách, nhưng lại có thêm mối thù trong người.

Trốn nhà này đi, Út lại phải ở đợ. Một nhúm tuổi, biết làm đâu, ăn đâu bây giờ. Con gái hội đồng Thanh mướn Út để leo dừa, leo cau và để đổ đờm ho lao. Cho đến ngày cách mạng, rồi kháng chiến. Một buổi Tây vào bố (8), các anh đàng mình rút, bỏ quên cái máy chữ. Út mến các anh nên rất thương cái máy. Em lấy dây buộc, lôi nó lên ngọn dừa, giấu kỹ. Chiều, các anh về, cách mạng còn cái máy... nhưng đồ đạc và hộp vàng của con gái mụ địa chủ bị Tây lấy sạch. Chờ các anh đi, nó kêu Út lại chửi:

- Bây giấu đồ cho người ta còn đồ nhà bây bỏ. Quân bây ăn xong rồi quẹt mỏ như gà.

-----

(5) Bao tải.

(6) Một loại cá bằng ngón tay.

(7) Thu tô, thu nợ thóc.

(8) Càn: khủng bố.

Nó sấn sổ tới. Từ chiều, thấy các anh đi, biết là thế nào cũng sẽ bị đòn, Út đã thủ sẵn nắm ớt bột. Con kia lớn gấp ba Út. Nó vừa quơ cây lên thì cả nắm ớt bột đã đập vào mặt nó. Lần trước, Út không hiểu sao mình dám đánh vợ Hàm Giỏi, lần này, Út đã hiểu rằng phải đánh nó để nó không đánh được mình. Năm ấy, Út mười bốn tuổi.

Có uống thuốc gì đâu! Bị đòn nhiều quá mà cứ phải ngậm ở trong lòng nên nó nẩy ra cái gan như vậy.

Nhân dịp chìm ghe, nhớ chuyện cũ, ông Sáu Hò, thông tin xã đặt tặng Út mấy câu thơ:

Vợ Hàm Giỏi thây to, mặt mốc

Vợ hội đồng Thanh vai cóc, mình lươn

Đập cho bể mặt bể sườn

Bản mặt chườn vườn, hết đánh Út chưa!

Út ơi, Út hỡi, bây giờ

Chìm ghe, sóng cả, con thơ, giữa dòng

Sông sâu phải chịu thua cùng...

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 2

Một buổi sáng, các anh bộ đội thấy một em bé gái ốm tong teo, mặc quần cụt, áo cánh vải xe lửa (1)vá chằng, vết roi đòn còn hằn trên cổ, đến nằn nì xin đi theo bộ đội, các anh hỏi:

- Tại sao em xin đi?

-----

(1) Một loại vải trắng nhãn hiệu đầu xe lửa.

Em nói:

- Ở đợ cực quá mà.

- Đi đánh Tây cũng cực vậy!

- Đánh Tây sướng bằng tiên chớ cực gì.

Các anh đều cười, em nói tiếp:

- Nó đánh mình, mình đánh lại nó mới sướng chớ. Em ở đợ, chủ đánh em, em phải chạy.

Em đưa cổ cho các anh coi. Các anh rất thương em nhưng hoàn cảnh lúc đó đem em theo sao được.

Mấy ngày sau, má, chị Hai, chị Ba của Út đều thôi ở đợ cho hội đồng Thanh. Một đồng bạc nợ của nhà nó đã có các anh bộ đội trả giúp. Út, cô bé hụt đi bộ đội lần đầu, theo mẹ về lập chòi (2)làm mướn.

-----

(2)Lều.

Út lại leo cau, leo dừa, đồng xu một cây. Chiều về, Út đem tiền cho má và báo tình hình giặc đã nhìn thấy trong lúc leo dừa cho chú Chín - một cán bộ bộ đội.

Ba năm sau, cách mạng mở chiến dịch Cầu Kè, Út đem cả tuổi mười bảy của mình lao vào chiến dịch. Út chạy thư mặt trận, phất khăn ra hiệu cho chú Chín Luông chỉ huy bộ đội đánh trận Rạch Cách, chọi đất báo tin cho các anh để đánh bọn bót Bến Cát. Út đánh Tây bằng khăn và bằng những cục đất của quê hương mình.

Một buổi sáng, Út có dè đâu, chú Chín dắt một anh bộ đội mặt mũi hiền khô đến nhà nói với má:

- Con Út nó đã lớn. Tôi lựa được thằng nầy tướng tá coi cũng được, chị gả cho nó đi.

Út chạy một hơi ra bờ sông, ngồi.

Anh bộ đội đó tên là Tịch, người Khơ Me. Sau đó cả tiểu đội anh Tịch đến đóng nhà Út, Út rủ bạn gái tới nhảy cò, nhảy u, đá banh, vật lộn cho anh Tịch chê, vì đàn bà con gái mà chơi những trò đó thì quá lắm! Nhưng anh Tịch vẫn không chê.

Trong trận đánh bót Chông Nô, thấy Út tay không, anh Tịch hỏi:

- Hồi nào tới giờ cô có biết chọi lựu đạn không?

Út nói không. Anh cho Út một trái, rồi làm điệu bộ dạy. Út chọi rất giỏi, Út nghĩ, anh này đánh giặc ngon đây!

Bót Chông Nô bị diệt, anh Tịch vác ra một vác súng, Út mừng hoa mắt, đón lấy từng cây súng xếp xuống xuồng, Út hỏi:

- Trước anh có ở đợ không?

- Sao không! Mới bỏ bò theo chú Chín đi bộ đội đây.

Pháo giặc bắn như giã gạo. Chiến dịch còn dài. Anh Tịch lại đi, Út chở súng về. Miểng pháo rơi quanh người lụp bụp.

Bộ đội ta hạ đồn Bắc Sa Ma, bao bót Bến Cát, đánh tàu. Tầu giặc bắn như vãi cát. Trận này, Út cùng chị Chương, cô bạn ở đợ ngày trước, bò ra dưới làn đạn giặc, lấy cây súng nồi của anh em ta rút còn để sót lại. Cây súng tốt quá, anh Tịch và các anh bộ đội đã từng nhảy vào đồn, đổ máu ra mới lấy được nó. Hai chị em è ạch lôi cây súng dưới sình (3). Chiều hôm ấy, nó được trao trả tận tay bộ đội.

Nửa chừng chiến dịch, bỗng có tin anh Tịch hy sinh. Chưa phải là vợ, cũng chưa biết yêu, nhưng Út khóc anh Tịch, thù thằng Tây lắm. Út đã đi trinh sát, thấy tàu nó vô sông Cầu Kè, Út chạy băng băng về báo. Nó bắn moọc-chê đuổi theo. Mỗi lần nghe éo éo trên đầu, Út chỉ hụp xuống một chút, lại chạy. Thương anh Tịch quá, Út không biết sợ chết là gì. Bộ đội được tin ra dàn kịp. Trận ấy, tàu sắt giặc bị thương tháo chạy. Tây chết ục ục dưới sông. Một chiếc tàu cây (4)bị súng "ống trúm" (5)của ta thổi trúng một lỗ bằng cái nia. Út la:

- Trám đất sét, kéo nó về để dành độc lập chạy chơi!

-----

(3) Bùn.

(4) Tàu bằng gỗ.

(5) Súng Badôca.

Tưởng nói chơi, chẳng dè các anh làm thật. Chiếc tàu được kéo về, gỡ hết máy, chỉ còn cái bộng. Đứng dưới tàu, Út nghĩ hoài không biết mình đã trả thù được cho anh Tịch hay chưa!

Chiến dịch hết. Đột nhiên, anh Tịch trở về. Thì ra ở đời, con người ta trùng tên là chuyện thường. Út trở thành cô dâu. Ngày cưới, vui hơn Tết. Út ra điều kiện với chồng: Hễ theo giặc là thôi nhau luôn, còn đánh lộn chết bỏ cũng không thôi nhau! Anh Tịch gật. Bộ đội kéo đến đầy một chùa. Má Út lên ngồi ghế danh dự. Út mặc áo cưới. Chú Chín, người chỉ huy cao nhất quận Cầu Kè, ra xin thưa với má mấy lời...

Chị Hai của Út nói:

- Phải tao biết đằng mình nổi dậy, tao nhịn để bây giờ hãy lấy chồng.

Má khóc:

- Tao có ngờ đâu đời nó bây giờ lại được vậy...

Út lên nói cảm tưởng:

- Tôi vừa được đi đánh giặc, lại vừa được chồng...

Sau đó trẻ con hát nghêu ngao lời các anh bộ đội dạy:

Ai đi chiến dịch Cầu Kè.

Về giồng Tam Ngãi, giang ghe xóm chùa.

Hỏi thăm cô Út ngây thơ

Ngày xưa cực khổ, bây giờ thì sao?...

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 3

Cưới xong, anh Tịch đi chiến đấu, Út ở nhà trồng dưa, lúc nào có công tác thì chú Chín tới kêu đi. Hai năm sau, Út mười chín tuổi. Sông bao lớn Út cũng không sợ. Út còn ao ước có một cây dừa nào cao tới trời để leo lên ngọn theo dõi địch. Út đi bán bánh tận nhà giam Cầu Kè, trao kế hoạch của chú Chín cho cơ sở cứu một đồng chí huyện ủy viên bị bắt. Đồng chí đó đã thoát, nhưng sau đó ít lâu, Út được tin buồn: Chú Chín hy sinh.

Út khóc, kêu anh Tịch cùng đi trả thù. Lúc đó, huyện nhà đang gặp khó khăn. Giặc đóng bót tràn lan. Sông Hậu ngày nào cũng có xác người chết. Đêm đêm, Tây đem anh em mình ra bắn ở cầu sắt. Người làm việc trong xã chỉ còn lơ thơ. Ông Chín Đông, chủ tịch xã, phải lánh trong chùa. Hàng ngày, Út đi bán mì nấu và nước mía ở chợ Cầu Kè. Út đã bỏ súng sáu vào thúng mì, mang vào giữa chợ, trao cho anh em giết thằng quận Hùm, trả thù cho chú Chín. Việc bại lộ, thù chú Chín chưa trả, lại bị rượt bắn ráo riết. Cuộc sống hình như co hẹp lại, nhưng cái quyết đánh Tây thì vẫn còn nguyên vẹn. Út tìm được một tấm hình Bác Hồ in trong tấm bằng khen, cắt ra, giấu kỹ. Bác Hồ ở xa, Út chưa gặp Bác nhưng có Bác thì cách mạng nhất định sẽ thành công.

Bị giặc lùng bắt, Út bồng đứa con mới đẻ lưu lạc lên Sa Đéc. Ở đó, chị lại móc được với cơ sở nội tuyến, đi tìm anh em mình vô phá cầu, lấy bót Cai Châu. Thấy chị lạ, anh em trên đó không tin, chị đưa tấm hình Bác ra. Đồng chí chỉ huy nhìn Út từ đầu đến chân. Út nghèo thật, quần phèn, đầu không có nón. Đồng chí đó cầm tấm hình Bác lâu lắm, rồi hỏi:

- Chị nói thiệt chớ?

Út gật, đôi mắt sáng long lanh. Cầu Cai Châu bị đốt, bốt giặc bị san bằng, Út lại bồng con trở về Tam Ngãi.

Tây thua to ở miền Bắc. Nam Bộ ùn ùn trỗi dậy. Du kích Tam Ngãi bung ra, giải phóng xã nhà.

Đình chiến. Các anh bộ đội, đội nón lưới có gắn sao, kéo về đầy nhà Út. Vợ chồng Út tiễn anh em đi tập kết, ra tận ngã ba Chà Bang. Có bao nhiêu tiền, chị may đồ tặng anh em hết.

Út chưa lường hết được những khó khăn của người ở lại, nhưng chị nghĩ: Trước mình đã dám đánh nó thì bây giờ chẳng có gì đáng sợ nó.

Một buổi sáng Út mang khoai đi chợ bán. Thằng Ẩn, một thằng phản bội dắt lính tới bắt anh Tịch. Được tin, chị bỏ khoai, bồng con, cũng chưa vội đi thăm chồng mà đi tìm ngay thằng Ẩn, chửi vào mặt nó:

- Mày ăn của tao còn dính kẽ răng mà đã vội quẹt mỏ dắt lính bắt chồng tao!

Bà con kéo tới. Thằng Ẩn cao lớn, mặt tái, đứng chết trân giữa lộ. Đôi mắt Út dữ quá.

Chị lại bồng con vào dinh quận. Qua mả chú Chín, chị vái:

- Chú Chín, anh em đi tập kết vắng, nhưng còn chú, chú phù hộ cho vợ chồng con.

Tới trước dinh quận, chị la:

- Thằng Ẩn khai chồng tôi làm công an xung phong giết quận Hùm. Nhưng giết quận Hùm hỏi có gì sai mà mấy ông bắt?

Bà con lại kéo tới thật đông. Thằng quận mới đến nhậm chức, phải ra. Út lại la:

- Quận Hùm là quân giết người, cả hai dãy phố chợ đều biết. Bây giờ nó còn sống nhăn ở Sài Gòn. Sao mấy ông không đi bắt nó mà đi bắt chồng tôi?

Thằng quận nói như ngậm sỏi:

- Gần đây vợ chồng mày có nối với cộng sản không?

- Vợ chồng tôi nối với cục đất, với cái gánh trên vai. Cộng sản làm sao ai biết đâu mà nối.

Chiều hôm ấy, nó phải thả anh Tịch. Út ngồi ngoài hè bồng con. Nhìn chồng ăn cơm, nghĩ: Chưa hết khó đâu!

Những cái gì sẽ xẩy ra với vợ chồng Út trong thời gian tới? Út sẽ phải làm gì? Chưa biết. Út đã trải qua nhiều cực khổ. Bây giờ cực hơn nữa chị cũng không sợ. Hồi nào tới giờ Út có bao giờ được sướng? Nhưng bọn giặc mong Út cúi đầu khuất phục như đời ở đợ ngày xưa thì "xin lỗi", không được đâu! Út nói với chồng:

- Còn cái lai (1) quần cũng đánh!

-----

(1) Gấu

IV. CÁCH MẠNG Ở TRONG LÒNG MÌNH

Đang cho con bú, Út bỗng nghe thấy tiếng gì như tiếng người ngáy trên nóc nhà. Trời đất tối đen. Anh Tịch đi vắng. Đặt con xuống, chị cầm lấy cái đòn gánh. Đến gần cái giàn gác góc nhà, tiếng ngáy rõ hơn, Út chọc lên. Một con người cựa mình, rồi nhảy xuống.

- Anh Hai!

Anh Hai ra hiệu cho Út im lặng. Đó là anh Hai Tấn, một cán bộ cách mạng, giặc lùng bắt cả năm nay. Út vừa mừng, vừa la:

- Anh còn sống thiệt hả, anh Hai?

- Tôi còn đây.

Anh cho Út biết anh đã theo anh Tịch về đây ở mấy bữa nay, nhưng còn bí mật, chưa dám ra mắt Út, Út hỏi:

- Đằng mình vẫn còn phải không anh?

- Còn chớ đi đâu mà mất.

- Thế hả anh?

Út muốn reo lên. Anh Hai phải ngăn lại, Út giận anh Tịch lắm. Sáng anh Tịch đi đặt câu về, chị nói:

- Tôi đánh lại địa chủ, bị nó lột trần truồng, chạy về gặp anh giờ anh coi tôi thiếu hiểu hơn anh hả?

Anh Tịch phải năn nỉ mãi. Cũng bởi Út hay nói lô la thẳng ruột ngựa, nên anh ấy sợ. Út biết vậy.

Anh Tịch dừng (2) lại buồng thật kín. Ngày ngày Út đi chợ nấu cơm bưng tới tận chỗ anh Hai ăn. Bọn lính tới nhà rà rê, Út mua rượu, gà xách sang nhà bên cạnh, dụ nó sang bên đó. Giặc bố liên miên. Ruộng đất cách mạng cho, nó cướp lại hết. Vào nhà ai, chúng muốn đào đâu, cày đâu cũng phải chịu. Đêm đêm, chúng tự do bao xóm, bắt người tra tấn. Chúng thảy (3) vào nhà Út tấm bảng sơn "Nhà tôi không chứa Việt cộng", bắt mua treo trong nhà. Anh Hai vẫn ở đó. Đêm đêm, anh cùng anh Tịch đi công tác. Út ở nhà nằm võng, đưa con, nghe ngóng, chờ cửa với một nỗi mừng vô hạn, vì cách mạng của mình vẫn tiếp tục, hai vợ chồng Út vẫn được làm việc. Cái công việc mà nếu phải ngưng lại một lúc nào đó thì hai vợ chồng sẽ cảm thấy lẻ loi, trơ trọi, buồn khổ biết chừng nào.

-----

(2) Che kín.

(3) Ném.

Ít lâu sau, anh Hai đổi chỗ ở. Lâu lắm Út không nhận được tin gì về anh. Một buổi chiều, đang lục cơm nguội cho con, Út bỗng thấy bọn lính lôi anh Hai đi ngang. Út sững sờ, cái muỗng trong tay rơi xuống đất. Anh Hai bị nó trói chéo cánh, ngực bầm đen. Anh không nhìn Út, nhưng lại mỉm cười như chào. Nước mắt Út trào ra. Anh Tịch đi vắng. Mình phải làm gì đây? Chị suy nghĩ mà chết đứng trong ruột.

Tới đầu xóm, bọn lính kéo vào một nhà dân, nhậu. Chúng cười giỡn ầm ĩ. Ngoài chỉ còn anh Hai Tấn bị trói ngồi đó và một đám lính dở say. Bỏ con nằm nhà, Út mò đến. Gần tới nơi bọn lính bỗng nghe thấy tiếng giặc hô hoán và bắn ầm ĩ. Anh Hai chạy được rồi! Út mừng, trống ngực đập tưng tưng. Giặc bắt cả xóm ra đốt đuốc, nổi trống mõ, bao giáp vòng vạch từng kẽ lá đi tìm. Bọn lính nghĩ anh Hai chạy ra chỗ đó chứ không đâu cả. Chỗ đó, trước đây, Út biết rồi.

Chạy một hơi lên xóm Đậu, vòng xuống Rạch Bờ, Út mượn xuồng đâm sang ngang. Chị vừa bơi vừa vái "ông Bổn" (4) cho chị cứu được anh Hai, chị sẽ ăn chay mười ngày. Đằng kia, bọn lính vẫn ra sức tìm kiếm, bắn đùng đùng.

-----

(4) Một vị thần, dân thờ trong miếu ở Nam Bộ.

Cặp xuồng vào bờ, Út mò mẫm vạch tìm từ bụi này tới bụi khác. Trời tối đen. Ô rô, cóc kèn cào trên mặt. Út ghé sát mặt xuống đất vừa trườn vừa gọi:

- Anh Hai! Anh Hai! Vợ Tịch đây! Vợ Tịch đây!

Không thấy tiếng trả lời. Út trườn vào trong:

- Vợ thằng Tịch đây! Anh Hai! Anh ở đâu?

Tiếng gọi nhẹ như hơi thở, nhưng lại mang theo một sức sống tha thiết, mãnh liệt dâng lên trên bờ sông lạnh lẽo, khuya khoắt.

Súng giặc nổ càng gần, Út lại gọi giọng nghẹn lại:

- Anh Hai! Anh ở đâu? Vợ Tịch đây! Vợ Tịch đây!

Từ trong bụi, tiếng anh Hai vọng ra, rất nhỏ:

- Vợ Tịch hả? Anh đây nè...

Anh bò ra. Người lạnh run. Thân thể trần trụi không còn một mảnh áo. Út lột khăn đưa cho anh choàng. Thương anh quá, Út đứng chết trân.

Út đưa anh qua cơ sở bên Cồn. Từ đó, anh xuống Cần Thơ...

Nhiều việc đang chờ anh dưới đó. Lúc tạm biệt anh dặn Út một câu:

- Cách mạng không ở đâu xa, ở ngay trong lòng mình.

Cũng là câu anh dặn bà con Tam Ngãi. Hửng sáng về đến vàm, Út còn nghiệm câu nói đó. Câu nói như có phép, làm cho anh Hai đã đi xa mà vẫn thấy như gần.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 4

Đang cho con bú, Út bỗng nghe thấy tiếng gì như tiếng người ngáy trên nóc nhà. Trời đất tối đen. Anh Tịch đi vắng. Đặt con xuống, chị cầm lấy cái đòn gánh. Đến gần cái giàn gác góc nhà, tiếng ngáy rõ hơn, Út chọc lên. Một con người cựa mình, rồi nhảy xuống.

- Anh Hai!

Anh Hai ra hiệu cho Út im lặng. Đó là anh Hai Tấn, một cán bộ cách mạng, giặc lùng bắt cả năm nay. Út vừa mừng, vừa la:

- Anh còn sống thiệt hả, anh Hai?

- Tôi còn đây.

Anh cho Út biết anh đã theo anh Tịch về đây ở mấy bữa nay, nhưng còn bí mật, chưa dám ra mắt Út, Út hỏi:

- Đằng mình vẫn còn phải không anh?

- Còn chớ đi đâu mà mất.

- Thế hả anh?

Út muốn reo lên. Anh Hai phải ngăn lại, Út giận anh Tịch lắm. Sáng anh Tịch đi đặt câu về, chị nói:

- Tôi đánh lại địa chủ, bị nó lột trần truồng, chạy về gặp anh giờ anh coi tôi thiếu hiểu hơn anh hả?

Anh Tịch phải năn nỉ mãi. Cũng bởi Út hay nói lô la thẳng ruột ngựa, nên anh ấy sợ. Út biết vậy.

Anh Tịch dừng (1)lại buồng thật kín. Ngày ngày Út đi chợ nấu cơm bưng tới tận chỗ anh Hai ăn. Bọn lính tới nhà rà rê, Út mua rượu, gà xách sang nhà bên cạnh, dụ nó sang bên đó. Giặc bố liên miên. Ruộng đất cách mạng cho, nó cướp lại hết. Vào nhà ai, chúng muốn đào đâu, cày đâu cũng phải chịu. Đêm đêm, chúng tự do bao xóm, bắt người tra tấn. Chúng thảy (2)vào nhà Út tấm bảng sơn "Nhà tôi không chứa Việt cộng", bắt mua treo trong nhà. Anh Hai vẫn ở đó. Đêm đêm, anh cùng anh Tịch đi công tác. Út ở nhà nằm võng, đưa con, nghe ngóng, chờ cửa với một nỗi mừng vô hạn, vì cách mạng của mình vẫn tiếp tục, hai vợ chồng Út vẫn được làm việc. Cái công việc mà nếu phải ngưng lại một lúc nào đó thì hai vợ chồng sẽ cảm thấy lẻ loi, trơ trọi, buồn khổ biết chừng nào.

-----

(1) Che kín.

(2) Ném.

Ít lâu sau, anh Hai đổi chỗ ở. Lâu lắm Út không nhận được tin gì về anh. Một buổi chiều, đang lục cơm nguội cho con, Út bỗng thấy bọn lính lôi anh Hai đi ngang. Út sững sờ, cái muỗng trong tay rơi xuống đất. Anh Hai bị nó trói chéo cánh, ngực bầm đen. Anh không nhìn Út, nhưng lại mỉm cười như chào. Nước mắt Út trào ra. Anh Tịch đi vắng. Mình phải làm gì đây? Chị suy nghĩ mà chết đứng trong ruột.

Tới đầu xóm, bọn lính kéo vào một nhà dân, nhậu. Chúng cười giỡn ầm ĩ. Ngoài chỉ còn anh Hai Tấn bị trói ngồi đó và một đám lính dở say. Bỏ con nằm nhà, Út mò đến. Gần tới nơi bọn lính bỗng nghe thấy tiếng giặc hô hoán và bắn ầm ĩ. Anh Hai chạy được rồi! Út mừng, trống ngực đập tưng tưng. Giặc bắt cả xóm ra đốt đuốc, nổi trống mõ, bao giáp vòng vạch từng kẽ lá đi tìm. Bọn lính nghĩ anh Hai chạy ra chỗ đó chứ không đâu cả. Chỗ đó, trước đây, Út biết rồi.

Chạy một hơi lên xóm Đậu, vòng xuống Rạch Bờ, Út mượn xuồng đâm sang ngang. Chị vừa bơi vừa vái "ông Bổn" (3)cho chị cứu được anh Hai, chị sẽ ăn chay mười ngày. Đằng kia, bọn lính vẫn ra sức tìm kiếm, bắn đùng đùng.

-----

(3) Một vị thần, dân thờ trong miếu ở Nam Bộ.

Cặp xuồng vào bờ, Út mò mẫm vạch tìm từ bụi này tới bụi khác. Trời tối đen. Ô rô, cóc kèn cào trên mặt. Út ghé sát mặt xuống đất vừa trườn vừa gọi:

- Anh Hai! Anh Hai! Vợ Tịch đây! Vợ Tịch đây!

Không thấy tiếng trả lời. Út trườn vào trong:

- Vợ thằng Tịch đây! Anh Hai! Anh ở đâu?

Tiếng gọi nhẹ như hơi thở, nhưng lại mang theo một sức sống tha thiết, mãnh liệt dâng lên trên bờ sông lạnh lẽo, khuya khoắt.

Súng giặc nổ càng gần, Út lại gọi giọng nghẹn lại:

- Anh Hai! Anh ở đâu? Vợ Tịch đây! Vợ Tịch đây!

Từ trong bụi, tiếng anh Hai vọng ra, rất nhỏ:

- Vợ Tịch hả? Anh đây nè...

Anh bò ra. Người lạnh run. Thân thể trần trụi không còn một mảnh áo. Út lột khăn đưa cho anh choàng. Thương anh quá, Út đứng chết trân.

Út đưa anh qua cơ sở bên Cồn. Từ đó, anh xuống Cần Thơ...

Nhiều việc đang chờ anh dưới đó. Lúc tạm biệt anh dặn Út một câu:

- Cách mạng không ở đâu xa, ở ngay trong lòng mình.

Cũng là câu anh dặn bà con Tam Ngãi. Hửng sáng về đến vàm, Út còn nghiệm câu nói đó. Câu nói như có phép, làm cho anh Hai đã đi xa mà vẫn thấy như gần.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 5

Út sanh đứa con thứ hai. Như mọi người đàn bà Tam Ngãi khác, chị nuôi con, thương chồng, làm rẫy mướn, hàng ngày phải xấn xả chống lại những cái gì đe dọa, chết chóc do giặc phủ lên xóm mình, nhà mình. Trong tiếng ru con, trong những lúc nhìn ra sông, người đàn bà nghèo nào cũng đều có ý mong mỏi, chờ đợi, không nói với ai, nhưng lại như nói với tất cả, là thời thế này nhất định phải thay đổi, phải khác đi. Rồi tự nhiên, người ta bắt nhớ đến hồi chín năm. Lòng người lại sôi lên, có một sự khuấy động nào đó mà những người đàn bà thùy mị nhất, ít nói nhất cũng không thể ngồi yên được.

Út treo thang thuốc ở đầu giường, nói với chồng:

- Bữa nay chúng nó bắt anh đi làm khu trù mật, anh cứ vận vào thang thuốc này mà làm tới cho tôi.

Thằng đại diện tới, Út nhai cơm phun cùng nhà. Hai đứa nhỏ bị mẹ gắt, khóc om sòm. Anh Tịch vin vào cảnh vợ bệnh, con thơ, không đi. Cả xóm đều làm theo Út, không ai đi.

Thằng đại diện bắt cả xóm phải hầm (1)gạch, chở đi khu. Hầm xong, Út nói với nó:

- Cầu xóm mới bắc, chưa có mang cá. Ba cái gạch này chở đi khu thì hai cái mang cá nầy để cho ai? Sẵn gạch đây ta trám vào. Cầu bắc xong, ông có việc quan ông đi một hơi từ Bà Mi về Cây Sanh cho khỏe, khỏi xuống xe.

-----

(1) Nung.

Thằng đại diện ngắm nghía một hồi, rồi gật. Đàn ông khỏi phải chở gạch đi khu, bà con trong xóm được lợi cây cầu.

Từng chút một, Út giữ chặt lòng mình với cách mạng như vậy. Năm đó, 1959, Tam Ngãi nghèo lắm, đất đai chui dần vào tay những bọn như Hàm Giỏi. Giặc rêu rao chúng đã bắn được người này, giết được người kia. Tam Ngãi đói. Khoai tháng bảy cũng không đủ ăn. Nhà không còn hạt gạo. Út bồng con theo chồng xuống Kế Sách làm mắm.

Một hôm anh Tám Táo, người mới vượt ngục ra, công tác ở Kế Sách đến nhà Út chơi, than:

- Mình binh vận được sáu thùng đạn, nó đã mang ra ngoài rào bót rồi mà không sao vô lấy được.

Út vừa cho con ăn vừa nói:

- Tôi lấy cho!

Chị mượn lưỡi hái, bơi xuồng đến bót, kêu:

- Ông xếp ơi, cho tôi cắt cỏ nghe!

Cắt cỏ thì sạch bót, nó cho ngay. Út men theo rào. Mấy thằng lính ghẹo: "Ôn Sro-lanh boòng tê?" (2)rồi cười rộ lên. Út trả lời: "Tê" (3)nhưng mắt Út vẫn không rời hàng rào. Vào tới đây, Út mới thấy gay go. Lấy đạn ra, bị lộ, nó cũng bắn. Gặp bọn lính phản vận, mình vô lấy, nó cũng bắn. Nhưng phải lấy. Đằng mình sắp nổi dậy. Một thùng đạn lấy được lúc này là cả tỉnh được nhờ. Ngồi cắt cỏ từ sáng tới trưa, chịu cho bọn lính chọc ghẹo, Út mới tìm ra dấu vết. Lần lượt, cả sáu thùng đạn được Út ôm lẫn với cỏ, xếp xuống xuồng chở về.

-----

(2) Em có thương anh không?

(3) Không.

Từ giã Kế Sách, Út cùng chồng trở về Tam Ngãi với một xuồng lỉnh kỉnh gạo, mắm, củi, đồ làm cá và tất cả những gì thu vén được của một người đàn bà tần tảo. Thêm vào đó, một đứa con mới ra đời. Nhưng trên hết vẫn là chút việc cách mạng mà Út vừa làm được trong lúc đi làm ăn xa. Giờ đây, trên đường về, sự sung sướng đó càng trở nên náo nức hơn vì Út được tin quê nhà đã bắt đầu đồng khởi.

Về tới nhà, anh Tịch nhào đi du kích. Út lại đi trinh sát, lại leo lên ngọn dừa, giống như hồi xưa. Chỉ khác là bây giờ nhìn được xa hơn, chắc hơn. Trận Rạch Chiếc, Út ra dấu cho các anh diệt cái ghe thằng cảnh sát, giết năm thằng, lấy súng. Rồi trận Vườn Dơi. (Đó là cái vườn đầy dơi quạ của nhà tổng Lâm). Sáng hôm ấy, Út đi chợ, bỗng thấy giặc từ ba mặt đổ vô, đếm được ba trăm thằng. Út chạy vô nhà dân, mượn xe đạp phóng về. Chỉ kịp vứt cái xe ở cửa chùa, Út chỉ hướng giặc sẽ đi và đề nghị anh em mình đón đánh. Trận đó, mình đánh từ sáng tới chiều. Mỗi lần cái cù ngoéo của thằng chỉ huy giặc huơ lên, Út lại thấy bọn lính bò lên như vịt xiêm. Đến lúc bị mình bắn chết, nó cũng giãy lên như vịt xiêm bị cắt cổ vậy. Mấy lúc Út nhảy lên, mấy lần các anh nắm giò lôi lại. Có một anh bị thương buông cây trung liên, Út chạy lên, chụp lấy súng.

Đánh xong, Út quay trở lại thăm dò. Tất cả có chín chục thằng vừa chết vừa bị thương nằm ngoài đồng. Lần đầu tiên, Út thấy giặc chết nhiều như vậy. Đáng kiếp những ngày nó muốn bắn ai thì bắn, bỏ tù ai thì bỏ. Út nhận xét rằng đằng mình đã nổi dậy tựa như hồi đánh Tây, nhưng bây giờ mình khôn hơn, bản thân Út cũng đã trở thành người mẹ ba con rồi còn gì!

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 6

Đó là hai câu thơ ông Sáu Hò đặt cho tổ gọi loa của ấp để mở đầu một bản tin. Nguyên do như thế này.

Ông Chín Đà, cán bộ mặt trận, nói với Út:

- Thím có lời lẽ, đi phụ với bà con, đấu tranh.

Mười lần đi, mười lần Út bị đánh. Một lần, thằng quận hỏi:

- Con nào đi đầu đảng?

Thằng lính đằng sau trả lời thằng quận bằng cách thúc mũi súng vào lưng Út.

Lần khác, thằng quận hỏi:

- Chồng mày đâu?

Út trả lời:

- Đi lính trên Sa Đéc.

- Sao không đi theo chồng làm vợ lính chân giày chân dép?

- Vợ cũng không bằng mẹ. Mẹ của lính cũng bị quan bắt ngồi phơi nắng ngoài kia.

Út chỉ cho thằng lính Độ thấy bà mẹ nó đang ngồi ngoài sân.

Thằng quận đánh Út một trận bằng roi mây. Lúc đó, chị có thai đứa con thứ tư. Về, Út nói với ông Chín Đà:

- Tôi bị đòn từ tám tuổi. Tôi không sợ đòn. Nếu không nhớ đường lối, chắc tôi đánh nó rồi.

Ông Chín chuyển sang giao cho Út thăm dò bót Tám Thế. Bót Tám Thế đóng ở giữa giáp ranh hai xã Tam Ngãi, An Phú Tân, khống chế cả hai bên, hỗ trợ bọn địa chủ Cầu Kè lấy thuế và thu tô.

Chiều chiều Út rủ Phượng, Ân, hai cô gái đẹp nhất xóm ra rà rê trong đám dưa cạnh bót. Cũng tính thả giỡn sóng (1)với nó, nếu được thì giật súng.

-----

(1) Giả vờ đùa cợt.

Bọn lính thằng nào cũng giống thằng nào, thấy gái là kéo ra. Út về báo với ông Chín:

- Đám nầy:"hám chua" lắm, bót nầy lấy được.

Út về nói với chồng:

- Tôi nhứt định lấy cái bót này, nhưng lỡ phải đem thân ra cho nó giỡn hớt, giày vò, anh chịu không?

Anh Tịch nói:

- Em làm sao được cứ làm.

Anh chân tình như vậy, Út thấy thương chồng vô cùng. Mình hy sinh thân mình được rồi, nhưng anh ấy là chồng... Làm sao sẻ được nỗi đau lòng ấy của anh để Út xin gánh chịu một mình? Út nhớ đến chú Chín Luông, thầm cám ơn chú đã kiếm cho mình một người chồng thật tốt.

Đêm ấy, Út hỏi chồng lần nữa. Anh nhìn Út, cười. Nụ cười hiền hậu đầy tình thương như mỗi lần anh trở về sau một trận đánh.

Út yên tâm đi công tác. Chiều nào chị cũng rủ Phượng, Ân ra đám dưa, bỏ giùm hột. Cô Phượng, gốc người Khơ Me, trắng trẻo, con gái không mở miệng thì thôi, mở miệng là cười. Cô Ân có duyên ngầm, nói chuyện rất khéo. Cả hai cô đều gan, không biết sợ là gì. Út phụ trách Tám Thế, lớn tuổi, sếp bót. Hai cô gái phụ trách hai thằng lính. Chiều về, ba người lại báo cáo với ông Chín. Ông Chín gom ý lại, ngồi suy tính, rồi hướng dẫn ngày mai nên nói gì.

Cả mười hai thằng giặc đều mám hơi Út và hai cô gái. Dưa bỏ hột xong, hết cớ để ra, ba người xoay ra cắt cỏ quanh đám dưa. Cắt xong, mang xuống sông để bỏ, nhà có bò đâu mà cho ăn. Lúc cả ba người sắp ngả theo mình thì dưa lên cao. Chủ đám dưa không cho ba người vào, họ nói dưa gặp hơi đàn bà, thúi gốc. Út nói với Tám Thế:

- Chừng nào tiện, mấy anh bắn ba phát súng báo hiệu kêu mấy em vô bót chơi nghe.

Tám Thế làm thật. Ngày nào cũng đuổi vợ đi chợ. Ba người vào được bót.

Công việc đang chạy, đùng một cái, má cô Phượng không cho cô đi. Bà không thích Út đến rủ con bà đi làm những điều "kỳ cục". Út đến năn nỉ:

- Nhà tôi bốn đời thù giặc, thím không tin tôi sao?

Út phải chạy đi viện cả ông Chín Đà tới nói.

Cuộc tấn công lại tiếp tục.

Nhưng Tám Thế vẫn không chịu giao bót cho ta. Út nghĩ: "Tao đã nói lấy bót là lấy, đâu có chịu thua mày!". Út cùng hai cô về bàn với ông Chín, tổ chức một bữa nhậu ở một nhà cạnh bót.

Tám Thế có tật nhậu nửa ly là Long Xuyên y nói ra Châu Đốc. Tiệc nửa chừng, Út nói:

- Anh Tám à, người ta nói làm lớn láu ăn, đúng à. Sao anh không kêu anh em ra nhậu?

Y kêu hết bọn lính ra, chỉ chừa một thằng gác kho súng ở chuồng cu. Ba anh du kích cải trang đi ngang. Út giả đò kêu vô luôn. Bọn lính bắt đầu say. Đã đến lúc phải đánh rồi mà ruột Út rối như tơ, không biết làm sao kêu được thằng gác chuồng cu xuống. Để cho Phượng, Ân kèm chúng, Út lẻn lại bót, kêu:

- Anh gác à, lấy thêm rượu cho ông sếp.

Nó không chịu xuống. Út lại nói:

- Anh không xuống thì chỉ chỗ tôi lấy cho.

- Chị không lấy được!

- Sao không? Bót này, trên Tám Thế, dưới tôi, chớ còn ai nữa.

Út nghĩ: "Tao có hy sinh thì bốn con tao nhân dân nuôi chớ không lo gì!".

Thằng gác bị chọc giận, xuống. Út dã lã, vừa cười vừa tuột cây súng trên vai nó:

- Anh đưa tôi gác cho, vô lấy rượu đi...

Thằng lính giữ lại, Út giả đò lôi ra, rồi bất thần giằng mạnh một cái, cây súng gọn trong tay.

- Đầu thì sống! Giơ tay lên!

Thằng lính ngơ ngác, mặt tái xám:

- Thiệt sao chị Út?

- Không giơ tay tao bắn!

Thằng lính giơ vội tay lên như bị phỏng. Út bắt nó ra đứng một góc rào để cho nó không rượt được mình rồi thót lên chuồng cu, ra hiệu cho anh em mình phục bên ngoài vô lấy bót. Bọn lính tay không, nhậu ở đằng kia, ta chỉ việc bao lại, chong súng vào bụng trói dắt về. Bót Tám Thế bị diệt gọn không nổ một phát súng. Dọc đường về, ba tên lính nhìn ba "người yêu" của mình, mặt mũi như chó ăn vụng bột.

Tám Thế có hai đời vợ. Vợ lớn của y đã bỏ đi lấy lão từ đốt đèn cầy cho bàn thờ "Chúa" ở bót nhà thờ Bà Mi. Vợ sau này mới lấy, y để sống chung trong bót. Mụ này đã mấy lần ghen đến tắc cổ với Út. Đánh xong, Út kêu cả hai vợ chồng lại nói:

- Tôi vì dân giết giặc đã xong, nhiệm vụ tôi làm tròn, giờ chồng chị tôi trả chị.

Vợ Tám Thế đỏ mặt, líu ríu:

- Dạ, em hiểu rồi...

Út nói như vậy để cho mụ yên tâm thôi chớ mụ hiểu sao nổi câu "vì dân giết giặc".

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 7

Con bé, con gái lớn của Út, đã tám tuổi. Nó ốm nhách, mà nhanh, cha mẹ đi công tác, ba em ở nhà nó bao (1)hết. Nó chạy đầu này ru đứa nhỏ ngủ, chạy đầu kia lôi đứa lớn đi tắm. Nhà hết gạo, nó dắt em sang ăn cơm bên hàng xóm. Những việc gì nó không làm nổi: Sửa lại mái dột, hoặc bện lại cặp dây võng, người mẹ về làm cho nó. Mỗi buổi mẹ về, nó lại biết thêm vài việc.

-----

(1) Lĩnh phần chăm sóc, lo.

Út có một đàn con như vậy. Bây giờ chị lại đang có thai.

Mỗi lần cầm lấy súng, lòng Út lại chộn rộn như người làm không hết việc, bót Tám Thế vừa bị diệt, giặc lại quay sang đóng bót mới ở Ấp Ba. Mặt mũi chúng chườn ườn ra đó, không đánh chúng không yên.

Chính vì vậy nên Út về nhà một lát, lại muốn đi. Ru con được vài câu, chị lại trao nó cho con Bé.

Chiều hôm trước, nhân dân cho Út hay bọn lính bót Ấp Ba mới lãnh lương, tám thằng đi chơi chợ Cầu Kè, chiều nay nó sẽ về. Út báo cáo với ông Chín lựa mấy anh du kích thiệt ngon (2), cùng Út ra đón đánh. Sau khi đạp xe đi rảo nắm tình hình, Út quay về dặn anh em:

- Đánh xong bọn này khoan rút. Chờ bọn hiến binh xuống tiếp viện, đánh nữa. Nó còn năm thằng để tiếp viện thôi.

-----

(2) Giỏi.

Nổ súng, Út cũng ngồi đó, mặc dù tay không. Thấy tám thằng giặc còn bắn hoài, Út nóng lắm. Chợt anh bắn trung liên tự tạo bị thương tay, Út vụt lên chụp súng. Súng đụng hàm sanh làm Út muốn đứt lưỡi. Út hô lớn:

- Hỏa lực xiên hông đâu, tạt lên!

Út bắn một phát, một thằng chết nhảy dựng, Út lại la:

- Nó "lâm thôn" (3)rồi! Đánh tới, anh em ơi!

-----

(3) Vào thôn.

Tất cả đều la rần rần. Bọn giặc đâm hoảng. Chúng tạt xuống mé vườn. Anh em nằm đó lại nã vào hông, gục thêm ba thằng nữa. Còn một thằng toan chọi lựu đạn, Út nhảy lên thọc cây trung liên tự tạo vào ngực. Nó giơ tay. Thực ra cây súng của Út bị kẹt từ nãy rồi.

Thu súng xong, Út vừa giở trầu ra ăn, thì anh em nghe lầm lệnh ai rút mất. Một lát, năm thằng hiến binh xuống lấy xác. Út tay không ngồi trong bụi, dòm ra, tức muốn nổ mắt.

Trận đó, mười hai thằng lính vừa đến thay thế bọn lính bót Tám Thế lại bị chụm hết sáu.

Thằng quận trưởng Cầu Kè tức, bổ sung thêm sáu thằng khác. Nó cương quyết đóng lại bót Ấp Ba. Đích thân nó ngồi xe díp, có xe nồi đồng hộ tống, vô thăm bót hàng ngày. Cấp trên quyết định đánh nó tại chòm Dừa.

Trận này, cái thai đã lớn rồi nhưng Út cũng đòi đi. Ông Ba Tê, mới thay ông Chín Đà, nói:

- Bụng dạ vầy mà đi đâu?

Út trả lời:

- Tôi có bụng vầy nhưng tôi khỏe. Mấy anh đào giùm công sự. Súng nổ mặc tôi.

Năn nỉ mãi không được, Út muốn khóc.

Đến lúc xung phong, anh em nhìn thấy một người nhỏ con, bới tóc, nhảy tưng tưng đằng trước, họ mới biết có "Út Tịch" đi theo. Út cũng nhào vô lấy súng, bắt tù binh, đốt xe.

Lúc về, chị bơi xuồng chở một anh thương binh. Pháo giặc bắn như rắc hột. Anh thương binh bảo Út bỏ anh lại chạy đi. Út chỉ cười. Trận đó, ta đốt được một xe và diệt gọn bọn lính đi theo thằng quận trưởng Cầu Kè.

Út đã có thai đến tháng thứ bảy. Bây giờ mỗi lần đòi đi chiến đấu, ông Ba Tê rầy dữ lắm nhưng xưa nay có ai đánh giặc mà chờ sanh xong mới đánh? Chị bảo chồng lén cho mình đi đánh bót Đường Châu. Đó là cái bót đóng giữa hai ấp chiến lược Chông Nô, án ngữ cho Cầu Kè.

Anh Tịch và Năm Liêm, tổ trưởng ấp, đã móc với thằng sếp bót Mách từ lúc nào. Thằng Mách, địa chủ bắt cá hai tay, vừa làm sếp bót, vừa móc với ta vì sợ ta đánh bót và phá không cho nó thu tô. Bởi vậy, hàng ngày Út đem cá cơm ra bót bán để thăm dò. Nó biết chị đã lấy bót Tám Thế, nhưng không dám bắt. Mỗi lần vô bót nói chuyện với nó, con mắt Út cứ buộc phải đảo đảo như sao.

Hôm đó là ngày Tết vô năm (4), anh Tịch và Năm Liêm quyết định chụp cả bót. Út cho bốn đứa con nhỏ tản cư vô sát thị trấn. Lúc chuẩn bị đánh, thấy chồng không nói gì mình, Út nói:

- Anh tính không cho tôi đi sao?

-----

(4) Tết vào năm mới của người Khơ Me ở miền Nam.

Anh Tịch nói:

- Em đi để đẻ dọc đường à?

Út nói, nửa cười, nửa mếu:

- "Đồng chí" đã hại người ta, giờ lại còn cản nữa.

Út mới dự trận đánh xe hôm trước, người còn xanh lét. Nói mãi anh Tịch phải cho đi. Ngang qua chùa ông Bổn, Út vái, nếu ông Bổn phù hộ cho lấy được bót, Út sẽ về cúng cái đầu heo.

Hồi đó, Út còn sợ ông Bổn, vì chùa ở ngay trước cửa nhà.

Tới nơi, Út vô bót mời thằng Mách ra gặp Năm Liêm. Rượu, xoài chua chị bày sẵn cho cả hai ngồi nói chuyện. Kế hoạch là lát nữa làm một bữa tiệc, mời tất cả bọn lính ra nhậu say rồi đánh úp luôn. Nhưng nhìn vô trong bót thấy trống trơn, Út đã hơi giật mình. Chị đi hỏi cơ sở. Thì ra, thằng Mách âm mưu phản vận. Út chạy đi tìm chồng lúc đó đang cùng tổ du kích giấu quân trong vườn, nói:

- Thằng quận Nghĩa treo đầu anh mười ngàn, đầu tôi mười ngàn. Bữa nay thằng Mách nó cho bọn lính vào phục hết trong xóm. Trên chuồng cu chỉ còn thằng nhỏ con nó cầm một khẩu súng đứng nhử, tôi với anh vô chơi như mọi bữa là tụi nó bắt.

Anh Tịch điếng người. Út nói:

- Nếu không thì cũng phải giựt cây súng đó mà chạy, đâu có chịu thua nó.

Út lại rảo vào trong xóm, mấy thằng lính phục lâu, đói, đã bỏ vào nhà dân kiếm ăn. Hôm đó lại sẵn ngày Tết. Út chạy tức tốc ra gặp chồng:

- Đánh ngay đi!

Lúc vo (5) quần chuẩn bị xông vào bót, một ý nghĩ vụt đến trong óc Út. Ý nghĩ mà người mẹ cầm súng nào cũng phải nghĩ tới. Đó là con! Chỉ một tiếng gọn như vậy, nhưng lại đọng bao tình sâu nặng. Út nói với chồng:

- Bữa nay mình sẽ giựt được một cây súng, một thùng đạn, nhưng mấy đứa nhỏ nhà mình tản cư trong kia chắc nó bắt nó chặt đầu mất.

-----

(5) Xắn.

Tịch suy nghĩ rất lung. Nhưng nó phản vận rồi, lần này không chớp mà đánh là bỏ luôn, Tịch nói:

- Em đang có thai, còn gà mái thì còn gà giò. Cứ đánh!

Anh Tịch lẻn vào bót, dã lã mấy con thằng Mách như mọi bữa, rồi bất thần kẹp cổ nó, lấy súng. Út nhảy vô vác thùng đạn. Tổ du kích yểm hộ ở ngoài. Không khí trong bót lặng trang. Thằng Mách đang bị Năm Liêm kềm ngồi nhậu thoáng thấy bóng vợ chồng Út, nó chạy tụt vô xóm. Năm Liêm đuổi theo không kịp. Nó kêu được bọn lính chạy ra bắn tới tấp. Út đã vọt khỏi rào. Anh Tịch còn kẹt trong bót. Lanh trí, anh kẹp cổ con thằng Mách day về phía bọn lính, vừa lôi nó vừa chạy ra. Tổ du kích nổ súng yểm hộ. Thấy con sếp bót, bọn lính không dám bắn.

Lớp nào mang bụng, lớp nào mang đạn, Út chạy một hơi tới bờ sông, chị chợt nghĩ mình lấy được đạn mà chạy trước, anh em mỗi người có vài viên, lấy đạn đâu bổ sung. Chị vác đạn quay lại. Vừa lúc đó, anh em mình cũng rút tới nơi. Tất cả lội qua sông. Bọn lính rượt tới bờ sông đứng ngó.

Chiều hôm đó, bà mẹ già của Út, dắt chị em con Bé đi tản cư về ngang. Thằng Mách đang ăn cơm, vụt chén chạy ra. Nó chỉ vào những bộ mặt nhem nhuốc sau một ngày tản cư của tốp nhỏ:

- Đ.mẹ, tụi này là con vợ chồng thằng Tịch nè! Đồ cái quân ăn cướp ngày!

Nó trợn mắt, phùng má ra chửi. Chỉ chửi thôi chớ không dám làm gì, vì còn sợ anh Tịch. Con Bé tay bồng em nhỏ, tay dắt hai em lớn, đi như đi chợ, không thèm ngó.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 8

Thế là Út đã là mẹ của năm đứa con. Việc nhà kéo níu hơn. Vừa làm việc, chị vừa phải trông chừng từng lúc bóng nắng ngoài giọt. Từ Cầu Kè, những ấp chiến lược giặc lập ra năm ngoái theo vết dầu loang đã bị chặn lại. Bây giờ là lúc ta tấn công. Cái kế hoạch Xtalây - Taylo của giặc ở Tam Ngãi càng rạn nứt thì công việc của người mẹ càng bận rộn và đầy hấp dẫn. Sanh chưa đầy tháng, Út lại đi công tác. Đi không nổi, con Bé bơi xuồng chở mẹ đi. Để tránh mắt giặc, Út trùm khăn kín mặt. Thường là lúc ra đi hầu như chỉ để ra đấy mua cá về chợ bán, nhưng khi về chị lại có thêm dăm ba chục đạn ở trong xuồng. Cũng không cần phải giấu giếm khi qua bót giặc vì chính những cái bót ấy cho chị đạn. Đó là những buổi gặp gỡ kỳ lạ. Những tên lính mà Út và đội du kích đã từng bắt sống trong các trận trước, bây giờ lại trở ra đi lính. Họ nhìn ra mặt Út, tưởng như bị bắt tới nơi, nhưng qua lời chị và nhất là nhớ cái ơn cứu sống của chị năm trước, họ lại cho chị đạn. Rồi dần dần họ trở thành những cơ sở của chị, hăng hái và trung thành. Chị nói rất kém, nhưng tấm lòng của chị nói thay cho chị. Chị không thể nằm yên trên giường được trong lúc những con người đó hàng ngày trông chị tới. Chị chà gạo lức với muối, xay nhuyễn để ở nhà cho con Bé quấy bột cho em. Chị dạy con ở nhà nấu cơm không chắt nước, sợ nó bị phỏng. Rồi chị đi, cả năm đứa con đã quen đến nỗi không hề có ý đòi mẹ ở nhà.

Cấp trên quyết định tấn công ấp chiến lược Chông Nô 2. Đó là một ấp lớn có trên năm mươi súng, nằm trên phòng tuyến bảo vệ thị trấn Cầu Kè.

Một đêm, vợ chồng Út cùng một tổ du kích bò vô thử. Anh em cơ sở trong đó đem ra tặng ba cây súng và một số lựu đạn. Út nói với chồng:

- Mình làm lớn thì không đủ sức, làm nhỏ thì uổng cơ sở. Phải báo cáo cấp trên kêu bộ phận huyện về đánh lấy luôn cả ấp.

Hai vợ chồng trả súng, trả lựu đạn, tiếc lắm.

Sáng hôm sau, Út đang nấu cơm thì thư ông Chín Đà, bây giờ là trưởng ban binh vận huyện, gửi ra. Chị nhờ bà Sáu Hò đọc "tiếng đặng tiếng được" không hiểu gì hết. Một lát, mệt quá, gió mát đâm ngủ quên.

Chiều, Út chạy vô, mọi người đã chuẩn bị xong xuôi. Một chút nữa là hụt đi. Mừng quá! Chỉ tại mình dốt. Anh em cũng muốn cho Út ở nhà vì chị mới sanh, nhưng chị không đi thì rất khó móc cơ sở. Lúc sắp lên đường, anh Mười ở tỉnh nói với Út:

- Chị về cho thằng nhỏ bú rồi trở ra.

Hồi nãy vì vội, Út chưa cho bú thật. Nhưng về thì trễ. Chị nói:

- Ở nhà có con Bé tôi nó quấy bột rồi.

- Chị cứ về cho cháu bú, anh em chờ.

Út bơi xuồng về. Chị chọc cho con dậy bú. Con bú no, chị thọc lét nó cười, rồi hối hả đi.

Trời mưa như trút nước. Nửa đêm hôm đó, anh Tịch và Út bò vào móc cơ sở, mở cửa rào dẫn một cánh đột vô. Vợ chồng Út lại thu được ba cây súng và rổ lựu đạn hôm qua. Bộ đội tràn vô khắp ấp, lùng bắt ác ôn, rượt bọn lính chạy, thu thêm một số súng. Suốt đêm, Út đi lay từng cây cọc sắt, tìm lựu đạn gài để đồng bào yên tâm phá rào.

Sáng hôm sau, những người đàn bà đi chợ Cầu Kè ngang qua ấp chiến lược Chông Nô 2, thấy một người phụ nữ đầu đội nón nhựa chiến lợi phẩm, tay cầm súng, lá cây giắt đầy mình, miệng ăn trầu tươi, đứng gác trong công sự đầu ấp. Hình ảnh ấy của Út được các bà truyền đi khắp xã cùng với tin cái ấp chiến lược kiên cố, ác ôn nhất Cầu Kè bị phá banh.

Út đứng như vậy, dưới trời mưa từ ba giờ khuya tới sáng. Những tên thanh niên chiến đấu, sáng sớm tưởng ta rút, mò về, bất thần bị Út bắt giơ tay. Và cứ trông chừng hắn ta chụp tay vào lưng chỗ nào là y như chỗ đó có lựu đạn.

Lúc gần rút về, một tên ác ôn chọi Út một trái lựu đạn. Trong lúc hoảng hốt, nó không rút chốt. Út nhanh mắt chụp lấy. Chị chưa kịp chọi lại thì anh em đã nổ cho nó một phát vào giữa ngực. Hôm đó, Út thu được một đống lựu đạn đem chất đầy vọng gác.

Về nhà, trong buổi liên hoan mừng chiến thắng, anh Mười ở tỉnh ôm thằng nhỏ của Út giơ ra giữa đám đông nói:

- Cháu à, má cháu bỏ cháu cả đêm, nhờ bác la má cháu mới về cho cháu bú đó.

Sau tiếng cười rộ lên, mọi người đều im bặt. Tất cả đều hướng về phía mẹ con Út. Bây giờ, ngồi đây, chị đang dịu dàng ve vuốt tóc con, nhưng sao hồi khuya, lúc xông vào ổ địch trông chị gan lì, khác hẳn. Anh em chuyền tay nhau thằng nhỏ, hôn từ dưới lên trên, từ trên xuống dưới.

Út nói:

- Nó cũng đánh giặc phải không mấy anh? Sau này tụi nó đánh giặc còn ngon hơn tụi mình bây giờ nhiều.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 9

Hỏi bà con những ai là người nghèo ở Tam Ngãi bà con sẽ nói ngay là nhà Út Tịch. Má Hai vẫn ngồi kể chuyện gia đình đó cả ngày không hết. Má sẽ nói rằng vợ chồng con cái nó như sao trên trời, đêm quang mây mới tụ lại. Má sẽ hết lời khen Út vì đã tóc quàng tai, vai quàng súng, vừa đánh giặc, vừa làm nuôi con. Út trồng dưa. Con Bé được mẹ dạy bón phân và chiết trái. Trồng dưa không đủ ăn, Út đi vay gạo làm bánh, cho con đem ra chợ bán. Miếng ăn trên cạn, dưới sông, trong giồng, ngoài bãi, mẹ con đều đã làm qua.

Có một đêm, anh Tịch được Út nhắn về gấp. Về tới nhà, anh chỉ thấy Út ngồi giỡn với con. Đến lúc đập chân đi ngủ, Út mới nói:

- Nhà hết gạo rồi.

Không để chồng phải nghĩ ngợi lâu, Út nói tiếp:

- Tính nhắn anh về hai bữa, cuốc mướn ít công khoai lấy tiền cho con nó mua gạo, nhưng thôi.

- Em tính sao lại thôi?

- Tôi tính vầy. Hồi cưới nhau tôi đã hứa với chú Chín Luông bận bịu mấy cũng không được để chồng mất công tác, bây giờ cũng phải giữ y như vậy. Anh lỡ về đây rồi thì vui cho thỏa mãn với con rồi đi, vậy thôi.

Sáng hôm sau, anh Tịch đi sớm. Út cũng chuẩn bị súng đạn đi công tác, tiện thể đi hỏi giá dưa ở ngoài sông. Chị em con Bé đã dậy, đang đùa giỡn nhí nhố ở trong mùng. Anh Tịch đi, nửa bụng thương vợ, nửa bụng thương con, và thương nhiều nhất là cái câu vợ anh nói: Anh đi cho gấp, đừng để anh em trông, rán làm sao vừa rõ mặt người là phải qua hết ven đồng...

Nhân dân Tam Ngãi cũng có một thói quen. Dù là Ngãi Nhứt, Ngọc Hồ nhiều vườn hay Bưng Lớn nhiều lúa, dù là bà con người Kinh hay người Khơ Me, dù là các mẹ chiến sĩ hay các cô gái trong đội văn nghệ, tất cả đều làm một việc giống nhau: giúp đỡ gia đình Út. Nếu thấy chị em con Bé đi một mình thì người ta hiểu rằng cha mẹ chúng đang đi đánh giặc. Và nếu lúc đó có pháo hoặc máy bay bắn thì bất cứ ai cũng có thể kéo chúng xuống hầm mình. Còn gặp bữa ăn thì khỏi nói, ai cũng cảm thấy mình có bổn phận ôm chúng vào nhà, cho ngồi vào mâm, và tìm mọi cách cho chúng thấy ở đây cũng như ở nhà chúng vậy. Út đi ra trận bớt phải lo con. Sau khi đi đánh trận về, mấy mẹ lại kêu chị vào bọc cho vài lít gạo.

Bà lão bán phân cá ở dưới Cồn lên bến Cây Sanh gặp con Bé có một buổi đầu, bà đã mến nó và cho ngay giạ rưỡi phân cá để mẹ nó trồng dưa. Các anh bộ đội lần nào xẻ thịt trâu liên hoan cũng chừa phần cho chị em con Bé. Các cô cán bộ ghé chơi, nghèo cách mấy cũng có đồng bạc kẹo. Mỗi lần em bị bệnh, con Bé lại bồng sang nhà hộ sinh để cô mụ cho uống thuốc. Chị em con Bé cũng có một thói quen, không ai dạy, nó kêu tất cả ông già bà cả là ông nội, bà nội, còn những người khác là các bác, các chú, mấy cô, mấy dì, y như tất cả Tam Ngãi đều có họ hàng ruột thịt với gia đình mình vậy.

Hàng xóm với Út có ông Sáu Hò. Người thông tin xã, già, hay đặt thơ, nghèo, thương vợ chồng Út như con. Ông đã từng nuôi Út trốn sau những lần đánh lại địa chủ. Bây giờ Út làm điều gì sai ông vẫn rầy. Hàng ngày, mẹ đi vắng, khạp (1)hết gạo, chị em con Bé lại kéo sang ông. Ông nội, bà nội vẫn nhịn miệng cho cháu.

-----

(1) Vại.

Con Bé mới mười tuổi. Nó bồng hết em này đến em khác. Hông nó lúc nào cũng sần sượng, nổi chai. Bữa cơm, nó nhường hết thức ăn cho em. Nó nhường riết đến nỗi bây giờ không biết ăn thịt cá. Muỗi nhiều quá, nó cắt lá chuối hơ nóng, lót võng cho em ngủ. Nửa đêm, muỗi đốt, thằng em ngủ trèo lên ngực nó. Hằng ngày, chị em đi câu cá bống về bằm sả, đi lượm vỏ đạn giặc bắn bỏ ngoài gò mả về cho mẹ. Thấy cái thau, cái vung nào rỉ người ta vứt lại lượm về cho ông Mười quân giới. Con Bé vô vườn bà Ba xin bẻ bắp chuối, rọc lá, lượm chanh rụng đem ra chợ bán. Bán được đồng nào, nó mua dầu, nước tương đem về, không quên mua đồng bạc bánh bèo về chia cho em. Nó đi chở nước đá mướn, lâu lâu kiếm được vài chục.

Tháng bảy, giáp hạt, mẹ nằm chỗ, con Bé dậy sớm nấu xông cho mẹ, rồi dắt em đi mót khoai, lặt khoai nước. Đầu mưa, đi mót giá đậu mọc trắng ngoài rẫy. Tháng năm đi xin dây khoai về giâm. Chị em bơi xuồng đi bắt ốc móc cua, ra cồn cắt lác làm dây buộc gói mang ra chợ bán. Những tháng Tam Ngãi đói, con Bé nấu cháo buổi sáng, chiều mới nấu cơm cho em ăn. Đêm, no bụng, em không khóc, còn ban ngày, có đói, chị em kéo sang hàng xóm được. Cả bốn đứa em đều sợ chị. Bảo tắm là tắm, nằm là nằm. Có khi ngủ cái roi của chị còn hăm trên đít. Con Bé chỉ hiểu rằng mẹ đi đánh giặc thì mẹ không có ở nhà, còn nó thì là chị nên phải lo cho em. Nó chưa hiểu được kế hoạch Xtalây - Taylo đang bị sa lầy ở Tam Ngãi, mẹ nó đang cùng các bác các chú đánh tới tấp vào các ấp chiến lược, và cô bác Tam Ngãi vẫn thường nói: "Mẹ con nó dạy nhau cùng một khuôn, con Út kia đi đánh giặc thì lại có con Út nọ ở nhà".

Tháng 5 năm 1964, Út được Mặt trận tỉnh tuyên dương công trạng. Cuộc lễ đông hơn ba ngàn người. Chị được tặng một cây cạc bin và mười lăm mét vải.

Giữa ánh điện sáng rực, trước máy phóng thanh, Út nói:

- Tôi đi đánh giặc được Mặt trận thương, cô bác thương nên cứ đánh hoài. Bây giờ trên cho làm xã đội phó tôi cũng đánh hoài.

Út vác cạc bin xuống ngồi gốc cây bàng. Mấy mẹ, mấy chị ở Láng Sắc, Trà Cú đeo dính chung quanh. Không ai hiểu được người mẹ nghèo năm con nhỏ làm cách nào mà vẫn cầm súng được. Út sung sướng đến chảy nước mắt, trả lời lúng túng:

- Nói đến công bao bọc thì con nặng tội với cô bác hết sức, không biết chừng nào con mới bù đắp lại cô bác cho đầy đủ.

Bà Sáu Hò ngồi cạnh Út, nói:

- Không phải bây ăn của tao rồi bây gánh trả tao là được. Bây đánh giặc cho giỏi là bây bồi bổ lại cho tao được rồi.

Như mọi người dân Tam Ngãi khác, đêm ấy bà Sáu Hò cũng cảm thấy vinh dự. Niềm vinh dự của những người đã biết sống xứng đáng trên miếng đất còn nghèo khổ mà đầy giặc này.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 10

Lúc ấy anh Tịch đang đi học xa. Từ chỗ học, anh nghe tin có một người đàn bà năm con ở Tam Ngãi được tuyên dương công trạng và thưởng súng. Tự nhiên, anh biết đó là vợ mình. Không nói với ai, anh về lớp, lòng bồn chồn, háo hức.

Chiều hôm ấy, bắn đạn thật. Phát đầu tiên, anh cảm động bắn không trúng. Mãn khóa, về tới Tiểu Cần, anh nghe đồng bào nói đùa:

- Kỳ này vợ chồng anh bắn bia được rồi! Chị cạc bin, anh bá đỏ. (1)

-----

(1) Súng trường báng đánh xi màu đỏ.

Tới Tam Ngãi, anh chạy vội về nhà. Chưa kịp mừng vợ con, anh đã bốc cây súng của vợ ra bắn thử. Vợ anh la:

- Không có đạn đồng chí ơi!

Anh cười:

- Công của đồng chí cũng có công tôi chớ. Tuy hai, ta là một đồng chí à!

Anh nói đúng. Hồi Út đi lấy bót Tám Thế, anh đã trả lời người vợ trẻ yêu quý của mình:

- Em làm sao được cứ làm.

Anh ít nói. Và khi nói thì nói những lời như vậy. Anh thấp, bắp chân tròn vo, chắc như thân dừa. Tính anh cũng hiền như dừa. Anh gánh một lần ba giạ khoai. Ra trận, anh nổ những phát rất chính xác yểm hộ cho tiếng súng của vợ. Vừa rồi, anh được đi học. Trước khi đi, anh đưa hết tiền tiêu vặt lãnh được để vợ ở nhà nuôi con. Người ta đi học xin thêm tiền nhà, anh đi học thì như vậy.

Chiều hôm đó, vợ chồng Út đi ngang chợ Bến Cát, vai bá đỏ, vai cạc bin, đồng bào vỗ tay hoan hô "đồng chí vợ", "đồng chí chồng".

Cô bác không phải chờ đợi lâu. Năm bữa sau, hai vợ chồng Út cùng một tốp anh em du kích thị trấn đi ngang Rạch Cách thì gặp chiếc trực thăng đang đáp xuống chợ Cầu Kè. Anh Tịch ra lệnh bắn. Anh bắn trước, Út và tất cả nổ theo. Chiếc trực thăng chóa lửa, chích xuống như chiếc ghe lườn, cắm đầu. Hai thằng Mỹ vọt ra, co giò chạy bán mạng. Út nghĩ: Cái dòng nó đi máy bay nên nó chạy thiệt nhanh. Máy bay Mỹ đến tiếp viện, thấy bọn lính ngụy đứng lố nhố ở bờ ấp chiến lược, tưởng là ta, xả súng bắn. Hồi nãy anh Tịch đã lanh trí dắt tiểu đội rút vòng hướng ấy nên bọn lính kia chạy tới đâu, máy bay bắn tới đó. Nó bắn xiết vào tới dinh quận. Thằng quận trưởng đang mặc quần cụt, giông thẳng ra phố trốn.

Sáng hôm sau, đám vợ lính có chồng bị máy bay Mỹ bắn chết vừa khóc vừa chửi, vừa đòi bồi thường rùm beng khắp chợ Cầu Kè.

Anh Tịch được làm đội trưởng đội vũ trang thị trấn. Út được giao làm xã đội phó. Nhưng xã đội phó là gì? Út nghiệm không ra. Ông Ba Tê giải thích xã đội phó như Út là đi tổ chức đội du kích nữ, đánh giặc. Nghe đi đánh, Út thích rồi. Nhưng làm sao tổ chức? Út gom các cô có thể đi được lại, nói chuyện. Ai cũng hăng, chỉ lo cha mẹ không cho. Út viện cả ông Ba Tê cùng mình đến vận động các bà mẹ. Toàn là những người đã từng ở đợ, nói cũng dễ, nhưng lại nghèo, các cô đi, nhà không có ai làm. Chị Phan, người Khơ Me, chồng tử sĩ, hai con, giặc quăng bom nhà cháy không còn cái đũa. Chị nói "Tôi đi trả thù cho chồng tôi!". Bà mẹ chồng lo đói, Mặt trận cấp cho bà năm công đất. Du kích thay nhau đến giúp bà. Chị Phan đi.

Được cô nào Út lại cho đeo "bá đỏ", đội nón tai bèo, đi vận động các cô khác. Làm động lây như vậy được mười lăm cô. Dù mập hoặc gầy, có chồng hoặc chưa, dù Kinh hay Khơ Me, tất cả các cô đều giống nhau: trước đã từng ở đợ, rất trẻ và đối với thằng Mỹ thì, cũng như Út quyết đánh đến cùng!

Để các bà mẹ yên tâm, đêm đi công tác, ban ngày Út cho các cô làm vần công ruộng rẫy của gia đình mình. Vừa là du kích đánh giặc, vừa là vạn cấy, vạn gặt. Sau đó làm cả ra ngoài, lấy tiền may mùng, may nón. Sáng ra ruộng, súng để châu đầu lại, các cô vừa làm vừa hát. Các cô khác xin vô du kích, can không kịp.

Hồi đó Tam Ngãi có tình trạng như thế này. Du kích nữ được thành lập, đội du kích nam cũng nhiều anh xin vô hơn. Nữ còn đi cầm súng, nam há lại ở nhà? Khi đụng giặc, du kích nam đánh cũng hăng hơn, vì dù sao các anh cũng phải làm gương cho nữ. Còn việc sản xuất tự túc, các anh cũng có kế hoạch hơn, mặc dù về mặt đó so với nữ, các anh khó mà bằng. Trong xã nếu còn anh thanh niên nào ở nhà với vợ chưa tham gia công tác thì không cần nói cũng biết. Ra đường, trông anh trọi lỏi, nói năng xẻn lẻn, không dám ngó ngay. Nói gì đến những buổi du kích nữ tập quân sự thì gặp phải việc đi ngang, anh chỉ còn nước cắm đầu chạy.

Đó là những buổi Út dắt chị em ra nhị tì (2)tập bắn. Bia là cái mả của Hàm Giỏi. Nó cao, to bằng cái nhà, xây toàn bằng đá xanh. Xưa nay, Út chỉ biết bắn, giờ lại phải dạy lại chị em, không biết làm sao. Có học hồi nào mà biết? Về mặt quân sự thì ra trận, Út có thể coi cung cách thằng giặc, đoán ra con đường nó sẽ đi, rồi nhìn lại cách nằm phục của anh em mình, đoán ra được mình sẽ thắng và thắng ra sao. Thường thì đoán mười đúng tám. Nhưng bảo dạy ai thì chịu. Út nói ngắm ở chỗ này, bấm cò chỗ này, rồi lấy vải mưa trùm lên một đầu trụ của mả đá, cho chị em bắn vào đó. Út núp ở trụ bên kia, thổi tu huýt, ra lệnh, dòm coi có ai bắn trúng thì la lên. Nhưng trúng sao được! Mấy cô đứng thẳng lưng bắn, đạn bay mất hết. Út bơi xuồng đi hỏi chồng. Anh Tịch vẽ cho cái vòng tròn dán ngoài cây, chỉ cho các cô nhắm. Nhắm riết rồi bắn trúng thật. Út phải phục chồng là giỏi.

-----

(2) Bãi tha ma.

Cho đến lúc cả tiểu đội biết thương nhau như một bụng mẹ đi ra, đêm ngủ, vỗ tay cái bốp là biết lồm cồm ngồi dậy, cuốn đồ đạc chuẩn bị, không kêu gọi nhau í ới nữa thì Út xin ông Ba Tê cho đi chiến đấu.

Từ đó, hai tiểu đội du kích nữ và nam đi đâu cũng như hình với bóng. Đánh giặc chung, no đói có nhau. Cũng như vợ chồng Út, anh "bá đỏ", chị "cạc bin" anh em nói đùa là "Bà Hồng, ông Cống nắm tay nhau đánh giặc mù trời!". Còn bọn giặc ở Tam Ngãi Cầu Kè nghe du kích nổ súng là réo chửi "vợ chồng thằng Tịch".

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 11

Chiều hôm trước, anh Tịch về nói với vợ:

- Ngày mai, "đồng chí vợ" đưa tiểu đội nữ đi phối hợp rải truyền đơn với tôi đi!

Vợ anh đáp:

- Đi thì đi chớ!

Lúc đó Út mang thai bảy tháng.

Muốn vào được sát Cầu Kè để vũ trang tuyên truyền, ta phải qua vòng đai của nó là ba ấp chiến lược Chông Nô, ấp 2 vừa bị phá, bót Tám Thế đóng lại ba lần không được, bót Đường Trâu bị cướp súng giữa ban ngày, bọn giặc ở Cầu Kè ra sức củng cố. Chúng tàn phá khu giáp ranh với ta thành một vùng trắng, tuần tiễu, biệt kích ngày đêm, thấy bóng người là bắn. Vườn cây xơ xác, ô rô, rau muống mọc hoang dại. Địa thế hoàn toàn bất lợi cho ta vì đường rút bị con sông nhỏ Cầu Kè chắn ngang.

Sáng hôm sau, Út dặn con Bé ở nhà trông em, khéo léo nịt bao đạn vào cái bụng đang có thai, cùng hai cô Chín và Thà, trưởng và phó tiểu đội nữ, đi phối hợp với tổ vũ trang của chồng.

Chín, Thà nằm lại ở bờ bên này. Út theo chồng vượt qua sông. Tới gần hết vùng trắng, nơi chia hai ấp 1 và 2, Út nói:

- Mấy anh vô rải đi, tôi gác đây cho.

Anh Tịch nhìn vợ ái ngại:

- Chỗ này em gác không được, bụng vậy làm sao chạy?

- Sao không được? Tôi bảo đảm, anh cứ đi đi!

Út ở lại đó. Không khí vùng trắng lặng trang. Những con chim sâu cũng sợ, bay đi làm tổ nơi khác. Xa lắm, từ phía trong Cầu Kè, vẳng tiếng chó sủa. Trước mặt Út là một dải đê dài, giặc rất hay biệt kích để chặn đường rút của quân ta. Sanh mạng của tổ võ trang của chồng nằm trong tay chị. Đứng gác, Út nghĩ: "Mấy thằng lính bây có làm gì cũng để tao ăn xong miếng trầu đã nghe!". Nhưng chị chưa kịp đưa trầu vào miệng thì hai dọc lính địch đã xuất hiện cả trên và dưới bờ đê, cách chị có vài chục mét.

Đạn đã lên nòng rồi. Một viên Út bắn có thể xỏ xâu cả ba thằng. Chỗ này trống, gác thì dòm dễ, nhưng bắn sẽ không có đường chạy. Nhưng nếu không bắn thì tổ võ trang trong kia không ai báo động, nó bao chết. Phải bắn! Mệnh lệnh tự trong lòng Út đề ra cho mình. Chị lách sang một bên, lùi xuống một chút, nổ súng. Bị một phát bất thần, giặc nổ cả hai cây trung liên về phía chị. Súng giặc vừa ngớt, chị lủi xuống bìa sông, nổ nữa. Bọn giặc chúi đầu xuống bờ đê bắn nát gốc tre, ngọn cỏ. Chị kèm súng, lội đứng qua sông.

Từ phía ấp 2 bỗng có tiếng súng bắn chéo về phía giặc. Út nhận ra tiếng súng của chồng. Chị thở ra một hơi nhẹ nhàng: họ rút ra kịp rồi! Trong lúc giặc quay họng súng trung liên về phía chồng, Út vọt lên bờ, cùng hai cô du kích nã đạn sang chúng. Giặc lại quay họng súng sang chị. Từ phía bên kia nghe tiếng súng chi viện của vợ, anh Tịch đưa tổ võ trang nhanh chóng rút qua sông. Qua tới bên này, anh lại cho bắn, kéo hỏa lực giặc về mình để tổ nữ du kích rút xa thêm đoạn nữa. Út hiểu ý, rút một quãng lại nằm bắn để yểm trợ cho chồng rút theo. Cứ thế cho đến lúc cả hai tổ võ trang nam nữ, cả đôi vợ chồng gặp nhau ở chỗ an toàn.

Út cười nói với chồng:

- Tôi "chia lửa" cho "đồng chí chồng" rút đó nghen!

Tất cả đều cười. Nhưng còn kế hoạch tuyên truyền chưa làm và bó truyền đơn chưa rải thì tính sao đây?

Hôm sau, họ lại vô nữa. Lần này, Út chỉ cầm một trái lựu đạn cho gọn. Bờ sông lạnh lẽo, rậm rạp, giặc có thể mai phục bất cứ chỗ nào. Tới chỗ gác hôm trước, Út lại giành nhau với chồng. Anh Tịch sợ vợ chết, vì bụng lớn quá, chạy không kịp. Út lại sợ anh em khác, cả anh Tịch nữa chết, nếu không biết ý đứng gác ở chỗ này.

Anh Tịch đi chưa tới chân vườn ấp 2 bỗng nghe tiếng bọn giặc la ó ở phía vợ đứng gác. Chúng vừa nổ súng, vừa la:

- Vợ thằng Tịch! Bắt sống!

Ở bên này, không để chồng lo ngại lâu, Út nhào vào bụi, ném lựu đạn lại giặc. Bị một cú bất thần, bọn giặc nằm im. Một chút chúng ngóc lên, bắn nữa. Út chọi luôn ba cục đất rồi lặn xuống sông. Vừa lặn chị vừa nghĩ: "Quân mày chỉ rượt tao bằng đạn chớ cóc có dám rượt bằng người!".

Út đã lặn quá nửa sông, bọn giặc vẫn còn núp tránh ba cục đất, chưa dám bắn.

Như lần trước, tất cả đã ra hết, nhưng còn bó truyền đơn chưa rải được tính sao đây!

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 12

Đó là truyền đơn dùng để rải trong thị trấn Cầu Kè, chuẩn bị cho đợt tấn công rộng rãi của ta trong tháng 7 năm 1964.

Nhìn bó giấy lớn bằng cái bình tích trong tay chồng, Út nói:

- Bữa nay không rút nữa. Phải nhờ dân thôi. Ta ra đón tàu Cần Thơ về, nhờ cô bác đem ra chợ rải giùm.

Anh em đều tán thành, kể cả ông Chín Đà, bây giờ phụ trách binh vận huyện, cùng đi. Tất cả ra bố trí. Một tiếng sau, tàu từ Cần Thơ về ngang sông Cầu Kè, Út ra thổi tu huýt kêu ghé. Khách dưới tàu toàn là người trong thị trấn, nghe tu huýt biết là đàng mình, nhưng không hiểu cái người bụng mang thai, cầm súng đứng trên bờ kia là ai đây?

Tàu ghé. Vợ chồng Út, ông Chín Đà mời bà con xuống. Một bà lo lắng hỏi Út:

- Nổ ở đâu nghe hung quá vậy thím?

Út cười:

- Tụi con mới đụng nó một "tăng" (1)quá trời, bà ơi!

-----

(1) Một trận, một chập.

- Vậy ra thím là... "Giải phóng"?

- Dạ, cháu là bộ đội mình đây.

- Trời đất, bụng dạ vầy mà đụng giặc ở đâu?

Mấy bà vuốt ve cái bụng gần sanh của Út. Quần áo chị ướt mèm vì lội sông, lưng áo còn đang lên hơi, sình dính khắp người. Bà con nắn tay nắn chân chị, hết nhìn cây súng chị đeo trên vai lại nhìn Chín Thà đứng gác ngoài xa. Vậy ra vợ Út Tịch là người này đây! Hồi nào tới giờ nghe tiếng du kích mà có biết mấy đứa ra sao đâu...

Út cười luôn miệng, vừa mắc cỡ, vừa sung sướng, giống như hôm được tuyên dương vừa rồi, xuống ngồi ở gốc cây bàng. Chị nói:

- Bữa nay tụi con đi rải truyền đơn, nhưng bị đụng giặc nên mắc đánh nó. Cô bác giúp chúng con, mỗi người cầm một ít, đem về rải trong thị trấn.

Ông Chín Đà nói chuyện thời sự cho bà con nghe. Út biết mình nói kém lắm, nhưng là chuyện cách mạng, hiểu gì cứ nói nấy. Chị nói chuyện đánh Mỹ, chuyện dân mình khổ cực trong ấp chiến lược, chính sách Mặt trận ta đoàn kết, công bằng... Một chị người Khơ Me nói:

- Chị Út bụng bự vậy mà còn cầm súng, bà con mình có mấy tờ truyền đơn mà không dám cầm sao?

Tất cả đều nhận hết. Mấy bà bàn: Nếu giặc hỏi thì nói tôi lượm được ở đường, già cả không biết chữ cứ đem về thôi. Bà khác góp ý cứ nói thẳng với giặc, Giải phóng quân đón tàu biển mang về cho nó, nó có muốn gì thì cứ vô trỏng.

Lúc chia tay, cô bác không muốn rời Út, một bà mẹ xuống tàu rồi, còn hỏi với lên:

- Chừng nào con phá bầu (2)?

Sáng hôm sau, bọn giặc ở Cầu thấy truyền đơn xuất hiện trắng trên con đường phía cầu sắt. Chúng không sao hiểu nổi Giải phóng quân đã vô đây võ trang tuyên truyền từ lúc nào.

-----

(2) Đẻ.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 13

Cuối tháng Bảy 1964, cả nước vô đợt tấn công. Riêng ở Tam Ngãi, du kích phải bao vây khu bót Bà Mi. Đó là cái khu do thằng sếp bót giả danh cha cố, sáng mặc áo đạo, chiều mặc đồ lính, sáu mươi tuổi, cùng với con vợ nó là mụ dì phước giả hiệu, hai mươi tuổi, chỉ huy một trung đội lính đóng trong bốt nhà thờ Bà Mi, chiếm giữ. Bàn thờ Chúa được dùng làm nơi luận việc giết người, hang đá tượng trưng cho nơi ra đời của Chúa thành phòng tuyến hầm ngầm có lỗ châu mai. Những con chiên ngoan đạo và nhẹ dạ có thể thấy ở đây những buổi cầu kinh đầy hấp dẫn, còn những tên chuyên môn giết người cũng có thể học ở đây đủ kiểu giết người. Đó cũng là nơi nương tựa của quận Hùm để thu tô trong đồng bào công giáo. Cùng với bót Nhà thờ, còn có bót Bà Mi nhỏ do hai tiểu đội dân vệ đóng giữ, họp thành một hệ thống, làm cánh tay mặt cho chi khu Cầu Kè, thọc vào giữa Tam Ngãi.

Muốn bao chặt nó, du kích phải làm đủ việc: đắp mô cắt đường tiếp viện từ Cầu Kè, diệt ác ôn, đánh bọn Cầu Kè để dằn mặt, thường trực ngày đêm quanh bót...

Những mô đất đồng bào đắp trên đường đi Cầu Kè cao như trái núi con. Tiểu đội du kích nữ gom hàng xuồng gáo dừa về gắn vào mô, có gài kèm lựu đạn. Giặc đến phá, bị nổ tung, chúng nổ đạn có đến hàng tấn vào đám gáo dừa mà xe vẫn không dám chạy.

Đó là sáng kiến của đồng bào Kế Sách, Út đã học được trong lúc đi làm mắm.

Du kích nam vào sát bót, du kích nữ đánh vòng ngoài. Trận đánh đầu tiên, cũng là trận kết quả lớn của các cô thì lại không phải bắn một viên đạn. Một hôm, Út thấy con nít thả bong bóng bay lơ lửng trên trời. Hỏi ra mới biết nó bơm khí đá. Chị xin một trái, cột cái khăn vào, thả ra nó cũng bay tuốt. Út về bàn với chị em treo cờ mình cho bay về hướng Cầu Kè, rồi neo lại, nhử giặc. Ở dưới đào thật nhiều hầm chông, bố trí thêm mấy cái lon con nít kêu roong roong để cho giặc giật mình. Đầu trận địa, gài một trái lựu đạn. Hôm đó, giặc từ Cầu Kè bủa ra hai cánh bao lấy ấp 3, chỗ neo bong bóng. Hai mươi thằng đi cánh thứ nhất, đụng lựu đạn ta nổ, chúng bắn ầm ầm; mười lăm thằng đi cánh thứ hai đang ở bên ấp 1 vòng qua, bất thần bị đạn bọn kia bắn, chúng tưởng là ta, bắn trả lại quyết liệt. Du kích nằm phục trong ấp 3, tha hồ cười. Đánh nhau một hồi, cả hai bọn đều lết vào trúng bãi chông. Chúng đạp lên mấy cái lon gài kêu roong roong, hoảng hồn, nhảy lung tung, rớt xuống hầm chông như ếch tháng bảy.

Ba mươi lăm thằng vừa chết đạn vừa bị thương chông gần hết.

Tam Ngãi vào đợt thật rộn rã. Xuồng, ghe, người, súng qua lại sáng đêm, hàng ngày. Út chỉ gặp con từ nửa đêm tới sáng.

Ban ngày, đôi khi chị cũng ghé về. Nhìn thấy mẹ bước vô cửa, đàn con reo lên. Nhưng mẹ chúng chỉ về lấy thêm đạn, xắn tay chùi mũi cho đứa nhỏ một cái, rồi đi ngay. Cả năm đứa không đứa nào đòi theo. Súng vẫn nổ dồn dập. Súng của ta ở cái thế đi tìm giặc mà đánh. Ở nhà, mỗi lần nghe súng, mấy đứa trẻ lại bi bô: má đánh chỗ này, ba đánh chỗ kia. Ngay trước nhà là hướng ấp chiến lược 3. Dịch sang một chút là ấp 2, ấp 1. Ngang hông là Cầu Kè. Sau hè là bót Bà Mi. Mấy đứa trẻ nghe hướng súng nhận ra nơi cha mẹ. Thị trấn nổ là ba đánh. Bà Mi nổ là má và các cô. Hàng ngày, con Bé vừa đi làm vừa điều khiển đàn em núp máy bay. Máy bay như bọ hung trên nóc nhà. Trực thăng Mỹ kêu loa ong óng đòi Giải phóng quân ra đầu hàng! - "Giải phóng quân mắc đi đánh bóp, chỉ có "Giải phóng quân con" ở nhà đây thôi! Con Giải phóng quân không biết đầu hàng! Chừng nào giết hết không còn thằng Mỹ và tay sai nào nữa thì Giải phóng quân sẽ về cùng nhân dân trồng rẫy nuôi con". Con Bé vẫn nghe mẹ nói vậy.

Tối ngày nó cột khăn trên đầu, lúc ngủ quần cũng còn vo quá gối. Nó nấu cơm cho em ăn rồi cho tất cả lên võng ngồi đưa. Nó chạy tới trạm giao liên xin chạy thư hỏa tốc phụ với các cô. Buông việc ra là nó leo lên ngọn dừa trước nhà. Lên đó, nó nhìn thấy dinh quận, nhà máy, lằn sông, thấy những nơi ba má nó đánh giặc. Có máy bay ném bom xa, nó leo lên dòm hướng: Chà Mẹt, Phong Phú, Tân An, Xẻo Khế, Đường Đức, Trà Ôn... bom nổ nơi nào, nó nói ngay nơi đó. Mấy bà mẹ bồng con đứng bên chợ, bên sông, tất cả đều nhóng lên ngọn dừa chờ tin nó. Má đi vắng, nó bơi xuồng đến tất cả các cơ sở binh vận của má đem về hàng túi đạn. Mấy mẹ chiến sĩ mà nó vẫn kêu là bà nội, kêu nó ghé xuồng, cho gạo, cho thức ăn, cho bánh đem về cho em. Bao giờ nó cũng chừa phần cho má, có khi là một trái chuối đã chín rục.

Thường đã quá nửa đêm, Út mới về đến nhà. Con Bé bật dậy ra mở cửa. Trong mùng, bốn đứa nhỏ la nhí nhố: "Má về, má về", rồi thức dậy đều hết. Út không kịp cởi bao đạn, ôm lấy con. Thằng Hiển nhỏ nhất, níu lấy cạc bin của mẹ, đòi ngoéo cò. Con Thanh em kế con Bé, cởi bao đạn cho mẹ. Con Thơ, con Anh, em kế con Thanh, ôm lấy cổ mẹ. Út phân phát bánh cho con. Những tấm bánh Út đã nhịn sau khi đánh trận về, mấy mẹ cho du kích mỗi người một cái ăn lót dạ. Trong những tiếng ríu rít của đàn con, Út nghe câu được câu mất. Chị vui như vừa đi xa về. Một niềm vui kỳ lạ, tưởng như mọi việc sống chết vừa xảy ra hồi nãy đây là không có. Và nếu có, nó cũng chỉ còn những tia chớp rất yếu ớt, rất xa trong những đêm mưa mát dịu, không hề làm xao động tới cảnh đầm ấm của mẹ con trong nhà. Thực ra, lúc nằm phục kích, bao ý nghĩ của Út đều quay cả vào giặc. Súng nổ, chị quên hết, cả lỗ công sự cũng bỏ. Lúc rút lui trên đường về, chị mới giật mình nhớ đến đàn con. Nếu mình hy sinh thì nó sẽ ở với ai đây? Nó ở với nhân dân! Bây giờ nó cũng đã ở với nhân dân rồi. Đời mình cực thì đời sau nó sướng. Giặc còn thì giặc cũng giết cả đời con mình. Nghĩ đến cảnh đàn con phải đi ở đợ như mình ngày xưa, Út không chịu nổi - "Còn cái lai quần cũng đánh!", Út dạy con như vậy.

Quây quần bên đàn con, Út tập cho con bắn súng. Tay chân chị cũng múa may cùng với con. Thằng Hiển, hai tuổi rưỡi, ôm súng của mẹ, ngọng líu hát:

Anh eng ta như ạn con ùi

Nó có dúng mình có dao gam

Nó éo cò thì mình ảy ô đâm (1)

Cả sáu mẹ con cùng cười.

-----

(1) Anh em ta như vạn con ruồi

Nó có súng mình có dao găm

Nó ngoéo cò thì mình nhảy vô đâm

(Bài hát do trẻ con Tam Ngãi tự đặt ra hát).

Út kiểm điểm lại khạp gạo và chai nước tương rồi đặt kế hoạch ngày mai cho đàn con. Mẹ con đi ngủ. Con Bé ra vườn hái lá so đũa hơ nóng cho mẹ lót lưng, mẹ đang có thai. Một lát, anh Tịch về. Cảnh đầm ấm ấy lại diễn ra. Hôm sau, hai vợ chồng lại ra chỗ phục kích.

Họ đi thật sớm, trước lúc giặc có thể càn. Tới nơi, Út kể lại chuyện mấy đứa nhỏ cho các cô du kích nghe. Các cô cười ré lên. Cuộc chiến đấu lại tiếp tục. Trong chiến đấu, họ lại có nhiều niềm vui khác nữa. Hàng ngày, tiểu đội nữ vác súng tự tạo lên bắn "chình... phà..." nhử mấy thằng ác ôn ra rượt để du kích nam tiêu diệt. Bảy thằng ác ôn ra rượt để du kích nam tiêu diệt. Bảy thằng ác ôn chết trong trường hợp này. Út đem tiểu đội đi đánh thằng ác ôn "Thầy Mười". Súng nổ, nó nhào xuống dạ cầu, đeo tòn ten thành cái bia sống cho các cô ngắm bắn. Rồi những đêm đi bố bót, qua ruộng nước, cất cao giò, thả bàn chân nghe tùm tũm. Gần tới bót. Chị em truyền thầm nhau súng xuống tay, đi vô. Cực nhưng nó vui kỳ lạ. Những ngày căng thẳng, Út đem chuyện hồi ở đợ lấy trái mắt mèo thổi vào giường vợ chồng Hàm Giỏi, hai vợ chồng nó gãi như gảy đờn, cho các cô nghe. Tiểu đội rút về liên hoan, sẵn có cái bụng có thai, Út đeo mặt nạ, thắt lưng đỏ làm ông Địa để các cô múa lân. Lân múa té nghiêng té ngửa. Ông Địa cái bụng chang bang, nghẹo bên nọ nghẹo bên kia, bà con cười đến bể xóm. Út vui từ lúc đó cho tới lúc về gặp đàn con ở nhà.

Đêm ấy, ta siết chặt hai bót Bà Mi, phối hợp cùng với bộ đội đánh bót bên Thạnh Phú. Đó là đêm cả xã Tam Ngãi đi ra trận. Ông già, trẻ con đánh trống mõ. Tự vệ đắp mô. Du kích nam bao vây bót Nhà thờ. Út đưa du kích nữ đi bao bót Bà Mi nhỏ. Bụng Út lớn lắm, năn nỉ mãi ông Ba Tê mới cho đi.

Lúc chạng vạng, vô bố trí, Út đã thấy dúng (2)mình rồi, vì phải nhảy qua một lúc mười cái mương. Chị nghĩ: "Thằng con sau này đánh giặc, chắc là giỏi!". Bên Thạnh Phú, bộ đội nổ súng. Bên Bà Mi, ta bắt đầu kêu loa. Bọn giặc réo chửi vợ chồng Út. Máy bay đang thả pháo sang bên Thạnh Phú, nghe động ở bót Bà Mi nó bay sang. Út cho tiểu đội bắn lên. Bắn để chia lửa bớt cho Thạnh Phú, cũng như vợ chồng Út từng chia lửa giúp nhau. Tam Ngãi vẫn có thói quen như vậy. Nghe súng nổ ở đâu là chạy ngay tới phối hợp, dù chỉ là một người mang súng đang đi trên đường.

-----

(2) Rợn người.

Một giờ khuya, tiểu đội rút về. Nhảy qua cái mương cuối cùng, hai cái gân sau lưng Út như có ai rút lên. Đi hai bước nữa, chị té xuống. Chị rờ khắp mình mẩy coi có bị thương ở đâu không nhưng không có, chỉ thấy cái thai trong bụng đập đập, thằng nhỏ sắp ra đời.

Đêm ấy, bộ đội ta tiêu diệt hoàn toàn bót Thạnh Phú.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 14

Hàng ngày, Út vẫn nói thầm với đứa con trong bụng: "Mày khoan đã nghe, để má đi công tác hết đợt này rồi hãy ra nghe!". Ai dè bữa nay nó ra thật. Ngay giữa đợt Út nằm chỗ (1), cây súng của chị, anh em nói đùa là "cây cạc bin hôi khói", ông Ba Tê viết thư vô mượn. Đưa súng cho cô liên lạc đem đi, Út còn khổ hơn cả lúc xa con.

-----

(1) Đẻ.

Sanh được ba ngày, chị ngồi dậy tập đi. Chị ra cửa, rồi ra lộ, hai chân cứ sụn xuống. Máy bay quần đảo suốt ngày. Nằm bên con, Út dòm thấy cả thằng cầm súng máy trên trực thăng. Đêm, nó thả pháo sáng rọi vào tận giường. Một chiếc máy bay xẹt ngang nóc nhà, xịt khói, đâm đầu xuống mé Rạch Chiếc. Nhân dân vác búa đi xẻ máy bay, Út nằm mơ màng tưởng như mình cùng đi với họ.

Má Tư bơi xuồng đi báo tin cho mấy má trong Bưng Lớn, đem về cho Út hai giạ gạo. Cô bác thị trấn gặp Út hôm đón tàu, gửi cho vô số thức ăn, có cả đôi guốc. Cô Chín, tiểu đội trưởng đến thăm hàng ngày. Các anh bộ đội cũng đến hỏi thăm tình hình để bố trí chỗ đóng quân. Giường sanh của Út không lúc nào vắng khách. Nếu có cần công tác, chị viết thư cho các cô du kích. Nhưng cái thư không có chữ vì Út không biết chữ. Đó là một miếng giấy trong đó chị vẽ một khoanh tròn và chấm một cái. Nhận được những bức thư đó, các cô chạy hỏa tốc về ngay.

Đến ngày thứ bảy, Út không nằm nữa. Nhớ đến tiểu đội gần hết đạn, chị ngồi xuồng cho con Bé chở đến các cơ sở binh vận. Một cơn mưa đã quật ngã chị xuống. Đờm kéo lên cổ. Chị nằm sốt mê man.

Ông Ba Tê đến thăm, nói:

- Để thím nằm đây thím cứ đi công tác hoài, không hết được. Cho qua bên kia nằm nghỉ một thời gian.

Tức là bên kia sông Hậu, ở nhà ông chú của Út. Nhưng qua bên đó, chị cũng không hết. Bệnh ngày càng nặng thêm.

Bên Tam Ngãi, ban ngày, máy bay rù ra tận giữa sông lấy đà liệng bom xuống đầu giồng. Vợ chồng thằng sếp bót giả danh cha cố vẫn xua bọn lính đi càn. Út nằm nghe đếm từng tiếng bom nổ bên xã nhà. Con Bé chiều ý mẹ, ngày hai lần chèo ghe một mình qua lại con sông rộng bốn kilômét về xã nắm tin sang báo cho mẹ. Út nghĩ tới tiểu đội nữ. Bên đó anh em mình không ngày nào dứt công tác, chị em không ngày nào ngưng bắn giặc. Trong cơn sốt mê man, Út nghĩ tới lúc mình mạnh sẽ trở về. Chị em gặp lại nhau, cùng đi đánh giặc. Nhớ đến công tác, Út lại cảm thấy mình dốt quá. Không biết từ lúc vô đợt tới giờ công việc mình làm có phải hết hay là không, trúng hay trật, có sai gì với Mặt trận? Anh Tịch và ông Ba Tê qua thăm hẹn với Út khi nào về sẽ cho đi đánh bót. Ở nhà, những người trong cơ sở binh vận đang chờ chị. Cơ sở đó Út đã gây được từ mấy năm nay. Hồi Tam Ngãi đói, chị đã đi xin gạo đem vào cho họ, trong lúc khạp gạo cho đàn con ở nhà không còn một hột. Nghĩ tới đó, Út muốn đứng dậy về ngay, nhưng nhấc chân lên không nổi.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 15

Ba tuần sau, Út về. Chị em mừng như đi xa cả năm. Bót Bà Mi còn trơ trơ. Thằng sếp bót giả danh cha cố xin được thêm một trung đội nữa là hai, đóng thêm trước bót Nhà thờ. Nhưng nó sắp chết. Bộ đội đã về. Tiểu đội nữ thay nhau ba người một nằm tại mặt trận làm liên lạc cho bộ đội.

Thằng nhỏ mới hơn một tháng nhưng biết nhìn rồi. Út cho nó bú rồi dặn con Bé:

- Nếu má về không kịp, con quấy bột cho em ăn.

Chị mò vào trong Bà Mi. Dọc đường, dân công, bộ đội tấp nập. Ông Ba Tê đuổi chị về nghỉ, nhất định không cho vào chỗ bao bót. Út yếu lắm, mắt thụt, hơi thở ồ ồ. Chị trở ra, nhào vào chỗ chị em đang nấu cơm. Nấu từ đứng bóng cho tới ba giờ chiều, vừa chụm lửa vừa núp hầm, vắt được năm trăm vắt cơm úp vào bẹ chuối. Máy bay giặc lên. Chị em kiếm chỗ núp, Út nóng lòng cho các con quá, ra gốc dừa ngồi coi. Nó ném bom ngay xóm nhà chị. Lửa cháy nhà bốc lên mịt trời. Bao nhiêu bom lớn, bom nhỏ, giồng nào, xóm nào, Út nhớ hết, đến hết. Toàn là chỗ bà con mình cả. Xóm đó đụng nhà mẹ Tư, quãng kia là nhà mẹ Hai, còn xóm Cây Sanh đụng bà con Khơ Me mình ở chợ. Nhà cháy hết, cô bác chạy đâu? Út nhào về, khói mù mịt. Máy bay vẫn đảo. Tới xóm chùa, lỗ bom bịt mất đường. Bà con vẫn ở dưới hầm. Trong xóm, lửa vẫn bốc ngọn. Ba lô, đồ đạc của anh em mình gửi đó để đi bao bót, đang cháy, Út đi tìm sào móc dừa, móc ba lô ra. Hai cô gái, cháu má Hai, người xóm đó, phụ móc với Út. Móc được khoảng năm chục cái thì lửa nám mặt, lựu đạn lép anh em cất trong ba lô nổ tung. Không móc được, ba chị em ngồi tức.

Hai cô chạy về tới nhà thì nhà không còn. Cả hai chỉ còn bộ đồ mặc trên người. Út về, con Bé bồng em từ dưới hầm chui lên. Mặt mũi thằng nhỏ vẫn tỉnh khô, lại còn cười. Út cũng bắt cười theo. Chị xoa đầu con và cho nó bú. Cái thằng bú thiệt dữ, muốn đứt vú.

Sẩm tối, Út lại trở vào Bà Mi. Ông Ba Tê bảo nấu cơm. Út nghĩ: Sắp lấy bót rồi mà còn bảo tôi ngồi đó nấu cơm tôi chịu đâu nổi! Sẵn máy bay đang thả pháo sáng, Út lôi ba cô du kích đang nghỉ ở đó đi vớt dù, may mùng cho những anh em có đồ đạc bị cháy hồi chiều. Hàng trăm cái dù bay cùng trời không sao vớt hết. Đột nhiên, súng Bà Mi nổ dữ dội. Bốn chị em vụt sào chạy tới. Cả hai trung đội giặc đã bị diệt. Bộ đội đang xung phong. Út nhào vào. Trong bót, bàn thờ Chúa còn nguyên vẹn, nhưng phòng tuyến và lỗ châu mai chung quanh đã bị ta phá tan. Từ trong đống gạch vụn ấy, Chín chạy ra gặp Út, thở hổn hển:

- Chị Út, con mẹ "dì phước"(1)nó không chịu đi!

-----

(1) Bà xơ.

Út chạy lại. Mụ "dì phước" chân mày cạo mỏng, móng tay thoa son, cổ đeo tượng thánh. Nó vừa bị lột mất cây súng sáu cán vàng. Út hỏi:

- Con vợ thằng sếp bót kia, mày đi không?

- Không!

- Không đi thì "cấp đất" liền tại chỗ! (2)

-----

(2) Tiếng lóng, nghĩa là xử tử và chôn luôn tại chỗ.

Nó cúi đầu đi. Út quát:

- Thằng sếp bót chồng mày đâu?

Thằng đó, anh em dắt đi cho nó kêu gọi bọn lính ở bót Bà Mi hồi sáng, trong lúc mọi người mải đi tìm hầm súng, thằng cáo già dắt con dì phước giả hiệu trốn đâu mất. Mọi người xô đi tìm. Tám Thế, anh chàng sếp bót bị mất bót vì tay chị em Út hồi trước, đã được cải tạo, giờ làm trong ban binh vận xã, cũng bổ nhào đi tìm. Anh đã lập công xứng đáng. Anh vô gặp mu vợ lớn đã bỏ anh đi lấy lão từ trong nhà thờ này để hỏi. Từ lão từ, anh đã khám phá ra một kho súng và cái hầm vợ chồng thằng sếp bót trốn. Ở đó, trên cùng là lầu chuông, dưới là phòng rửa tội, dưới nữa là cái hầm bí mật rộng thênh thang có đủ súng đạn và thức ăn thông ra phòng tuyến bên ngoài.

Bây giờ Tám Thế đã có hai con, có nhà, có ruộng và hơn tất cả là có cuộc sống xứng đáng. Mấy tháng vừa rồi, anh đã lặn lội góp công trong việc diệt bót Nhà thờ Bà Mi. Nhìn Tám Thế vai đeo súng giải vợ chồng thằng sếp bót đi, Út vui quá.

Út hỏi:

- Hồi này chị Tám còn ghen hay hết, anh Tám?

- Nó cám ơn cô không hết chớ ghen!

Tám Thế toét miệng ra cười. Nụ cười hết sức phấn khởi.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 16

Về tới nhà, chị em Út chia nhau số dù vớt được đi may mùng cho bộ đội. Đồ đạc các anh bị cháy chỉ còn mỗi người một bộ đồ trên người. May đâu được chục cái thì trên huyện đội báo tin giặc càn. Út nghĩ: "Muốn càn thì cho mày càn luôn xuống sông!". Lập tức chị em đi bố trí.

Hai giờ chiều giặc đổ bộ lên ấp Tân Vinh một trung đoàn càn vào hai mặt. Út đi nắm tình hình giặc rồi về bàn với các anh bộ đội:

- Các anh gài súng hai đầu cho cứng, đánh. Khúc giữa cứ để du kích tụi tôi.

Mặt trận dàn thành hai hướng đón địch. Công sự của du kích đào gần nhà Út, cách một cây cầu. Hai con "đầm già" vè vè trên đầu. Súng giặc nổ lai rai ngoài xa. Vú căng sữa quá, Út chạy về cho con bú. Nửa chừng, nghe súng nổ gần, chị đặt con xuống, chạy sang. Giặc đã đến đầu giồng. Đạn đum đum nổ chát chúa. Út dặn chị em bình tĩnh, chờ bộ đội nổ trước. Chị vọt về cầu, la:

- Cô bác xuống hầm hết nghe, nó tới rồi!

Út lại chạy sang. Người mệt, chân muốn bẻ lái ra sau. Giặc khúm núm dò từng bước.

Bộ đội vẫn kiên gan chờ nó vào tầm súng. Út chạy về nhà, dặn con:

- Đừng có ra nghen con! Nó tới rồi! Đừng sợ nó nghen!

Tiếng đàn con ó ré từ dưới hầm trả lời mẹ. Cái hầm là một lớp áo đất, trên để bộ vạt. Út nhìn vào. Con Bé đang bồng thằng nhỏ. Bốn đứa kia nhìn mẹ cười, Út nói:

- Chổng khu lên con!

Cả bốn đứa đều chống tay xuống đất, chổng mông lên trời như bốn tai nấm. Đó là động tác ngồi hầm, chống bom làm tức ngực, Út đã dạy con từ trước.

Chưa lần nào mặt trận của Út lại ở gần con như vậy. Chị chạy sang, một loạt đạn giặc véo trên đầu.

Trên một trăm thằng giặc bị tiêu diệt ngay loạt đầu tiên. Cả hai cánh, nó đều giơ bụng đi vào giữa họng súng cho ta nổ. Trước mặt tiểu đội du kích nữ có năm thằng chết. Một thằng ôm cây cạc bin nằm phơi xác ngay gần đó. Giặc bắn hoảng, đạn như mưa, bay lên ngọn tre cũng có mà cày đất công sự ta cũng có. Út chỉ huy tiểu đội bắn đồng loạt trấn áp địch. Tiếng "bá đỏ" kêu ùm ùm như trống đánh. Anh Tịch từ trên thị trấn đánh lướt xuống, gặp Út, anh kêu lên:

- Yếu vậy mà ra đây chi? Cho con bú chưa?

Út cũng "quân sự" trở lại:

- Giờ không có con cái gì hết! Cho bú rồi. "Đồng chí" xung phong ra lấy cây cạc bin giùm chị em tôi đi.

Nhưng ai cho lệnh mà xung phong? Tất cả phải chờ lệnh bộ đội. Đánh một chập nữa, giặc nhốn nháo chạy. Cả một trung đoàn liệng nón, liệng đạn, chạy bỏ xác. Bộ đội xung phong. Du kích nhào theo. Đang thu súng thì sáu khu trục, bảy trực thăng, hai cào cào lên bắn phá như điên xuống giữa xóm. Lửa cháy rát mặt. Bộ đội lao vào cứu dân. Út chạy vào nhà bà Ba, ném đồ ra ngoài. Một anh bộ đội bị thương. Út và hai cô du kích khiêng vào nhà hộ sinh, kêu mấy cô mụ (1)ở dưới hầm lên băng bó. Út để lại trên người anh năm trái cam vừa xin được rồi chạy về nhà. Máy bay ném bom chếch sang xóm trên. Nhà Út không cháy nhưng miểng bom phang nát như rổ sảo. Cây dừa trước cửa bị chặt đứt, rơi xuống bít lối. Bụi đất tùm lum ngoài miệng hầm. Con Bé, một tay bồng em, một tay thò ra ngoài hầm quấy bột. Nó bắc xoong lên ba cục đất, chụm bằng lá dừa. Bốn đứa nhỏ vẫn chổng mông lên trời. Con Thanh giương hai con mắt đen nhánh dòm ra. Thằng Hiển đang chửi, miệng ngọng líu: "Ụ ẹ ằng ỹ!" (2)

-----

(1) Nữ hộ sinh, cô đỡ.

(2) Đ.mẹ thằng Mỹ!

Đàn con bu lấy mẹ. Tóc chúng hôi mùi khói bom. Út rờ khắp mình các con coi có đứa nào bị thương không. Nhưng không, cả sáu đứa như sáu củ khoai, da thịt vẫn chắc như anh Tịch.

Bỗng ngoài cửa có tiếng la rần rần. Du kích đang rượt Mỹ. Một thằng Mỹ còn sót lại, trốn trong lùm tre. Út chạy tới thì nó vừa bị tóm. Mặt đối mặt. Út chong súng, bậm môi, nhìn: "À, vậy ra là mày như vầy đây?". Thằng Mỹ trợn trắng, há miệng, nhìn vào ngón tay ngoéo cò của người đàn bà. Nó cao, to gấp sáu lần Út, mắt thô lố, môi chề dề, mặt tái mét. "Tưởng mầy đi máy bay thì mầy chạy nhanh?". Út muốn cho nó một phát vào đầu. Nhìn cái quân dã man thêm dơ mắt.

Đêm ấy, Út đi lượm súng. Hai mươi chín thằng giặc nằm chết bừa bãi ngoài ruộng. Một thằng cổ đeo lon, mùi máu bốc lẫn với mùi dầu thơm. Bất giác Út nhớ đến cái thằng quơ quơ gậy xua lính ở Vườn Dơi. Chị nhổ nước miếng.

Xác giặc ngày càng trương phình lên như con bò thúi. Út bàn với cán bộ:

- Bây giờ đi kiếm ông nào mà uống rượu vào thì ông trời cũng không sợ, mua rượu cho mấy ổng uống, rồi nhờ mấy ổng bốc xác tụi nó xuống bè, ra Cầu Kè trả nó.

Chín cái xác thằng quan có gắn chín cái thư của du kích gửi bọn lính được ông Lục (3)và bà con bè ra chợ. Thằng quận trợn mắt, chửi "thượng cấp":

- Đ.mẹ, vậy mà bọn Mỹ nó nói chỉ có một thằng lính Việt chết đã đem đi rồi!

-----

(3) Thầy tu, sư sãi người Khơ Me.

Bọn lính trợn trắng lên nhìn mấy cái xác, mặt tái xám.

Hai bữa sau, giặc lại càn, nhưng không dám vào. Út lận trái lựu đạn lên đầu tóc, choàng khăn đi tìm giặc. Tới khúc quẹo, gần đụng đầu mà Út không thấy chúng. Chị câm, người Khơ Me, một người đàn bà nghèo, không chồng, khoát tay la ơ ơ cho Út chạy. Giặc xả súng bắn theo. Chúng đến lấy báng súng đánh người đàn bà tật nguyền ấy gần chết.

Tam Ngãi hoàn toàn giải phóng, sau gần hai mươi năm bị kìm kẹp.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 17

Bót không còn, tiểu đội nữ du kích được lệnh rút lên huyện để làm cốt thành lập nữ địa phương quân. Tiểu đội trưởng Chín thành trung đội trưởng. Út ở lại xã, công tác ven thị trấn. Một hôm, anh Hai Trung, người Khơ Me, cán bộ huyện đến thăm. Ngày đó, Út không bao giờ quên. Anh Hai hỏi rất nhiều và Út đã kể cho anh nghe về đời mình. Con Bé ngồi ở góc nhà, say sưa nghe mẹ nói như nghe chuyện cổ tích. Nó vừa khóc vừa cười. Ngoài kia bà con đang bắc lại cây cầu qua rạch, xuồng ghe qua lại tấp nập.

Út kể:

- Nói đến chuyện cực thì đời tôi sơn trường (1)lắm anh à. Hồi xưa, ông nội tôi ruồng rừng (2)tới đâu, Hàm Giỏi chiếm tới đó. Đến đời cha tôi cũng ở đợ cho nhà nó, kêu bằng ở không có ngày ra. Cha tôi người khỏe, hiền như đất cục, làm quá đâm bịnh, người sưng lên. Hàm Giỏi thảy (3)ra nhà thương thí ở chợ. Má tôi muốn đem cơm đi nuôi nhưng nó đâu có cho. Mình đi nó sợ mất việc. Đêm hôm đó, cha tôi đói quá bò từ nhà thương ra chợ Cầu Kè lượm trái táo thúi dưới đường mương ăn, đờm kéo lên cổ làm ổng chết luôn tại đó. Má tôi hồi còn con gái ở đợ theo đời con gái, lúc lấy chồng ở đợ theo chồng. Bả phải nấu cơm chảo lá sen cho năm sáu chục người nhà nó ăn. Canh ba ngả xuống, canh tư đã dậy. Nó biểu má tôi làm bánh sao đó mà bánh không phồng, nó chửi, má tôi đâu có chịu nhịn, tánh bả hệt tánh tôi. Nó lấy cây kẹp bánh đánh má tôi một cái xụi tay, đeo tật cho tới chết. Còn chị Hai tôi lúc đó mới mười hai tuổi, vóc dạc lớn đứa lắm, nó giao cho nuôi một bầy heo, con nào con nấy như con bò, quạ khoét mông không hay, quanh năm nước ăn chân cho đến lòi xương trắng. Tôi nhớ thỉnh thoảng chị kêu tôi: "Út ơi, Út à, lại chị bắt rận cho!". Tôi vừa xách quần chạy lại thì con vợ nó vả miệng chị cái đốp. Nhà nó cữ tên Út. Còn tôi, tối ngày ở ngoài vườn cởi truồng ra leo cau. Cái quần bố tời mặc vào leo sợ rách. Có bữa té cái ạch, nằm chết ngất một hồi lại bò dậy một mình. Vậy mà bữa nào mệt quá, tôi trốn vào lùm ngủ, con vợ nó cũng biết. Nó ra giựt tóc lôi tôi dậy. Có bữa nó đánh trong lúc tôi chiêm bao thấy mình đang ăn khoai. Bật dậy, tôi ngơ ngác cứ tưởng mình ăn trộm khoai của nó nên bị đòn. Tôi giận quá, lần sau leo tuốt lên ngọn dừa khoanh lại ngủ cho đã thèm. Tôi thù nó thấu xương nên hồi chín năm nghe người ta nói đàn bà đi đái không khỏi ngọn cỏ không đánh giặc được, tôi tức mình leo tuốt lên ngọn dừa đái xuống coi bi cao cho biết.

-----

(1) Lao đao, lận đận.

(2) Phá rừng.

(3) Ném.

Anh Hai Trung nói:

- Thím được khen mấy lần rồi?

- Có nhớ đâu anh. Năm ngoái được tuyên dương, tỉnh cho cây súng và mười lăm thước vải. Vải để ở nhà ai lấy mất tiêu. Con Bé tôi nó tiếc, tối ngày ra vườn, vạch từng ngọn cỏ, kiếm. Tôi nói: "Thôi con à, mình đứt ruột lại còn có người ruột đứt hơn mình, cho người ta".

Anh Hai hỏi tiếp:

- Bữa nay trong khạp nhà thím còn gạo không?

Út cười:

- Anh cứ ở đây với tôi ăn bữa cơm, khỏi lo. Hôm trước ông Ba Tê thấy tôi đi vay gà nấu cháo bán trong cuộc mít tinh, nhè gặp anh em mình tôi múc cho ăn hết, ổng rầy anh em rồi cấm không được ăn ở nhà tôi. Tôi giận ổng hết sức.

Anh Hai nói:

- Tôi hỏi thím hiện nay thiếu thốn làm sao kia?

- Tôi cũng như anh vậy thôi. Lớp mình có giầu hồi nào đâu mà biết nghèo. Tôi không sợ nghèo, chỉ sợ dốt.

Anh Hai Trung cũng ở đợ từ nhỏ. Hiện nay anh cũng đông con, vợ đi công tác, cô bác giúp đỡ gạo từng bữa. Nghe Út nói, anh phát cười to. Út cũng cười, nói:

- Thiệt, cứ lo nghèo làm sao dám đánh giặc phải không anh? Tôi kém chữ tôi nói như vậy đó.

Sáng hôm sau, anh Ba Giảng, thay mặt huyện ủy, cùng anh Ba Tê xuống dạy Út học Điều lệ và kết nạp chị vào Đảng Nhân dân cách mạng. Chị hết sức bỡ ngỡ. Ông Ba Tê nói Đảng đã có sẵn trong người chị lâu rồi.

Trước mặt anh em trong chi bộ, Út cảm động không nói được. Chị nhớ đến câu "Cách mạng ở trong lòng mình" của anh Hai Tấn. Từ đó tới giờ Út đã làm theo lời anh dặn, bây giờ Út được vào Đảng, còn anh thì đã anh dũng hy sinh. Chị tự giận mình tại sao hôm đó run quá không nói được hết những lời thề trước Đảng, nhưng chị lại sung sướng và bớt lo vì những lời thề ấy chị đã được Đảng dạy và có làm rồi.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 18

Một buổi sáng tháng Tư năm 1965, trực thăng Mỹ đổ năm trăm quân và bốn thằng Mỹ xuống Cầu Kè. "Đ.mẹ nó, nó định làm gì Tam Ngãi đây?". - Ông Sáu Hò chửi máy bay rồi hỏi Út. Trưa hôm ấy, lần đầu tiên bà con hết sức bất ngờ vì tiếng cà nông giặc từ Cầu Kè bắn ra. Từng loạt bốn trái một, rền rĩ, rơi giáp vòng, từ Phong Phú, Phong Thạch, Trà Mẹt, Tân An trở lên Thuận Thới, Tân Vinh, Giồng Nổi, đáo xuống Rạch Nút, vô Bến Cát, vòng qua Mặt Lá, Giồng Lớn... gần khắp huyện. Riêng xóm Cây Sanh bị năm trăm trái. Bà già, con nít phải ăn cơm dưới hầm. Đêm đó lại bắn. Trên đầu nghe đùng... quéo... không ngớt. Ai cũng tính nó càn. Trung đội nữ địa phương quân cũng đóng gần đó. Nửa đêm, cô gái trinh sát của trung đội đến tìm Út, nói:

- Ngày mai nó bố, tụi em chuẩn bị đánh. Chị Chín nói em lên coi chị có khỏe mời chị xuống chỉ huy giúp tụi em. Chị Chín có chừa cho chị cây cạc bin ở trển.

Út nói:

- Bịnh tao cũng đi!

Chị dặn con rồi đi ngay với cô gái. Suốt đêm hôm đó, chị em đào công sự. Bốn giờ khuya ra nằm. Bác Sáu Hò đem trứng vịt muối ra cho trung đội nữ ăn cơm.

Sáng, cà nông giặc rống lên. Nó bắn riết tới trưa, không thấy đi bố, con nít khóc nhoi nhói dưới hầm. Út dặn chị em rồi ra thị trấn, nắm tin. Hỏi ra mới biết hai cây cà nông nó mới chở tới hôm qua. Năm trăm thằng đã rút còn sáu chục thằng với bốn thằng Mỹ ở giữ. Nó bắn như vậy để cầu may coi ai sợ thì chạy ra cho nó gom ấp chiến lược, còn đi càn vào Tam Ngãi lùa dân như trước thì nó xin chịu. Thì ra nó đem hai cây ông nội nó về đây là để làm như vậy! Tam Ngãi đã có người chết. Đó đây nổi lên tiếng khóc đám ma.

Mặt trận chuẩn bị lực lượng đấu tranh. Út đi tìm bộ đội, bàn phải đánh!

Chạng vạng Út cùng một tổ du kích đưa mấy anh bộ đội vác cối đi dập. Út bò vô trước, xem thiệt êm mới ngoắt tay ra hiệu cho anh em vô. Cà nông vẫn thụt nghe điếc tai. Cối ta bắn vô bốn phát. Út nghe nổ cũng giòn giã, nhưng sao cà nông nó cứ thụt ra hoài. Suốt đêm cho tới bữa sau, nó thụt không ngớt. Đạn nổ như lúc mình đi cấy bước tới từng hàng, vỏ bọc đạn cà nông trôi dọc từ sông Cầu Kè tới đập Tam Ngãi. Mấy bà già ngồi hầm nước bị lạnh cóng. Tại nhà hộ sinh, các bà mẹ phải đẻ ở dưới hầm. Út nhìn bà con đứt ruột, không ngồi hầm, nhưng lòng còn khổ hơn ngồi hầm. Chị nói:

- Cô bác đừng sợ. Chúng con đâu có nhịn nó.

Chị lại đi nắm tin. Nghe ra, tức muốn hộc máu. Đồng bào ta nói đạn ta nổ cách nó có vài chục thước. Út không biết thước tấc gì ráo, nhờ cô bác dắt đi chỉ độ chừng từ nhà nào tới nhà nào, rồi về chỉ lại các anh y như vậy, chị lại dẫn bộ đội đi. Bà con thấy, mừng hết sức. Qua bên Chùa, Út nói với các mẹ:

- Mấy mẹ rán chịu giùm con một đêm nữa nghen!

Út bò vô trước, bố trí cơ sở, rồi bò ra, dắt anh Năm, người Khơ Me, chỉ huy trưởng vô coi chỗ. Đồn giặc đốt măng-xông sáng trưng. Giặc ngáp lớn cũng nghe. Út nói:

- Anh coi "đường lối" tôi làm như vậy được không?

Anh Năm cười, gật đầu. Ta bắn luôn một loạt cả mười trái, lửa nhoang nhoáng, nổ thiệt giòn. Mỗi lần nổ, Út ngắt khẽ mấy anh, cười. Út thương nhất anh đặt trái, ai ngồi hầm thì ngồi, còn anh cứ phải đứng. Giặc bắn ra loạn xạ. Nhưng cà nông thì im. Nó câm luôn rồi. Về tới nhà cả xóm ra hoan hô. Mấy mẹ còn nấu cháo, thức đợi.

Sáng, Út ra nắm tin. Bốn thằng chết, bị thương lu bù. Hai cây cà nông chúng đã móc vào xe, cùng bốn thằng Mỹ cuốn gói. Út chạy về, vừa chạy vừa la:

- Nó rút dù rồi! Cái quân miệng cọp gan thỏ rút dù rồi.

Ngay buổi chiều, tại phòng thông tin có dán bài thơ của ông Sáu Hò:

Cà nông vừa nổ đùng đùng,

Thằng Mỹ ăn mừng, ngoắt quận ra coi.

Moọc chê ta nổ ít thôi,

Quận duột (1)quần chạy, Mỹ chui gầm giường.

Cái quân man rợ một phường,

Cao tay đánh tới, cùng đường là đi.

-----

(1) Tụt.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Người Mẹ Cầm Súng Chương 19

Tối hôm đó, giữa buổi liên hoan, anh Hai Trung kêu Út ra:

- Cô về thu xếp con cái, kỳ này đi đại hội

Út ngạc nhiên và hồi hộp cứ tưởng là đi công tác, đang mừng thầm. Nghe đi họp miền, Út sững sờ như hôm được anh Hai Trung kêu lên chùa ông Bổn kết nạp vào Đảng. Út có biết gì đâu mà đi họp! Anh Hai hỏi đến quần áo, Út nói có. Anh đưa cho hai trăm, bảo may tươm tất một chút.

Tin ấy đến giữa lúc Út đang múa lân, má Tư làm ông Địa. Lân ngủ, lân thức, lân qua cầu, mấy mẹ ngắt má lân, cho lân ăn trầu. Bên Hòa Âu cũng kéo lân sang liên hoan chung. Đuổi được hai cây cà nông đi, mấy xã đổ bún, ăn mừng.

Út đi đại hội sau chiến công ấy. Sáu đứa con, cô bác lo hết. Chị ra đi thật nhẹ nhàng. Nhưng sao đêm ấy chị lại khóc? Nghĩ mình dốt, lên đại hội không biết nói gì, khóc. Nhớ con quá, khóc. Phong trào ở nhà mình không góp phần được, khóc. Bỏ mấy cô nữ địa phương ở lại, khóc. Nhớ mấy mẹ Khơ Me, khóc. Nhớ má Hai, má Tư, bác Sáu Hò... khóc. Nhớ cả Tam Ngãi, nơi lặn lội, sống chết, no đói với cô bác, anh em mấy chục năm, bây giờ lên đại hội phải ăn nói làm sao cho đầy công cô bác, lo quá, mừng quá, cũng khóc. Khóc hoài.

Hôm sau Út lên đường. Tam Ngãi vẫn đang tưng bừng mừng chiến thắng. Má Tư Khơ Me nói:

- Cha! Tới giờ đi, nó còn cướp được hai cây cà nông đeo lưng. Lên họp, rán, nghe con?

Út cười:

- Các anh bộ đội đánh chớ tụi con có làm gì đâu má.

- Thì bây làm đầu dây mối nhợ, thụt ra thụt vô cho anh em nó đánh.

Cả xóm ra tiễn chân Út. Đứng trước trung đội trưởng nữ địa phương quân là Chín. Hồi Út đến móc đi du kích, cô gái mười chín tuổi này mới vừa thoát cảnh ở đợ. Lúc đó cô còn đánh lộn cả với con trai. Cô theo Út đi đánh giặc như đi với người chị lớn. Trước đây cô là tiểu đội trưởng du kích Tam Ngãi, bây giờ đã thành cô trung đội trưởng nữ địa phương quân Cầu Kè. Trong số người ra tiễn Út còn có một người đáng chú ý. Đó là con Bé. Nó vừa chạy xong chuyến thư hỏa tốc về. Nhìn mẹ đi, nó cũng muốn xin mấy chú cho đi công tác lắm. Bây giờ nó đang đứng sát bên cô trung đội trưởng Chín của nó. Cô Chín cho nó đeo cây cạc bin. Nhìn mắt nó long lanh, môi nó chúm chím, quần nó vo quá đầu gối, đầu súng đưa đi đưa lại, mấy bà mẹ phát kêu lên: "Nó giống hệt mẹ nó hai mươi năm trước".

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Quê Hương

Không biết từ chỗ nào, trên đường Vinh vào giới tuyến, tôi gặp lại dãy Trường Sơn. Lúc ấy vào cuối mùa hè, giữa trưa, núi hiện lên màu chàm xanh, trông như một bức tường thành cổ kính. Bên trái tôi, những đụn cát uốn lên lượn xuống, nắng nhuộm thành màu da cam trông rất mịn màng, nghĩ xa tưởng có mùi thơm của những màu bánh ngọt. Ngoài kia là biển, mặt nước bao la vừa trữ tình vừa nghiêm nghị, dù chỉ hiện ra trong một khung rất nhỏ, người ta cũng chẳng lầm được đấy là mặt nước của một con sông. Dài theo ven biển có những rặng phi lao tóc tai xanh mướt, dáng vồn vã, bao giờ cũng như bắt người ta phải yêu mến, trò chuyện.

Xe hơi đưa tôi vào quãng đường râm mát. Những cái gì thuộc về quê hương lại nối tiếp hiện ra: vài cái lá bánh rơi ngoài cửa, có lẽ ngôi nhà ấy vừa có người mẹ về chợ; trên một cái cầu ao, một em bé chừng bảy tám tuổi đang tắm đã biết kéo quần lên che kín ngực, sự thẹn thùng sớm sủa về giới tính rất thân thuộc của quê ta; xa xa, một vuông phản lau nhau toàn trẻ con đang ngồi ăn cỗ dưới bóng mát của một cái rạp dài: đám cưới hay đám giỗ? Gánh cỏ của cô gái nào đó đang dở rửa chân dưới bến còn để ở chân cầu...

Xe đi qua những ngôi nhà thờ - Có phải bóng dáng của Việt Nam chúng ta? - Những ngôi nhà thờ tạm gọi là cổ mà ở bên dưới, bức tường màu xám xanh còn cố nhắc nhở lại cho con chiên đôi chút tôn nghiêm và cảm giác được vuốt ve khi gục đầu bên chân tượng Chúa, thì ở trên đầu, trên nóc, phơi mặt lên thinh không bao la là những dòng chữ Pháp kẻ sơn màu trắng rất lớn, làm dấu cho một căn cứ quân sự, máy bay khu trục bay nhanh cách mấy cũng nhận ra được.

Xuôi theo dòng hình ảnh ấy, tôi đi mãi. Mặt cây số đã hiện ra tên thành phố Huế. Huế gần đây rồi! Chào Huế thân thiết, một miền của đất nước lần đầu tiên tôi gặp, dù chỉ mới thoáng nhìn thấy cái tên ngắn ngủi ấy trên trục cây số.

***

Tôi đoán chồng chị là bộ đội, chị có kể hồi kháng chiến đã vào chiến khu thăm chồng. Một lát sau tôi lại đoán rằng anh ấy đã phục viên, vì chị hay nói tới việc làm của một công nhân cảng. Và cứ cái đà rất mặn mà trong câu chuyện giữa hai người đàn bà ấy, tôi hiểu thêm được chị vừa mới đi thăm anh ấy ở Hải Phòng về. Con người chắc là dễ tính và hay xúc động: cách nói của chị gần như buồn, gần như vui.

Chẳng phải tôi nghe trộm. Tình trạng buộc tôi không thể không nghe. Chị ngồi sát ngoài cửa sổ xe, tôi ngồi cạnh chị rồi mới đến người bạn gái của chị. Trong sự ồn ào lấy vé sáng nay, số ghế đã sắp đặt như vậy. Khổ cho tôi, như trên đã nói, tôi rất thích ngắm cảnh vật bên ngoài. Nhưng mỗi lần tôi khẽ ló cổ qua mặt chị để nhìn ra cửa sổ xe thì lại làm vướng ngang câu chuyện giữa chị và người bạn gái. Lần đầu tiên và lần thứ hai, chị vui vẻ nhường nhịn; lần thứ ba thấy tôi giở sổ tay ra hí hoáy thì chị đoán là tôi đang mang trong bụng một sự gì quan trọng, thì chị cũng vẫn sẵn sàng; nhưng đến lần thứ bảy, thứ tám thì chị phát biểu:

- Cái anh ni răng mà ưa nhìn!

Đôi môi chị cười nhưng đôi lông mày chị nhíu lại, nhìn tôi.

Xe leo đèo Ngang, đất nước bên ngoài càng mở rộng. Vài phút sau tôi lại quên và cái đầu cứ phải ló ra. Chị lại khẽ lườm tôi như muốn nói: ngoài ấy có cái gì mà khỏe nhìn! Tôi lại vội thụt vào. Biết làm sao? Đổi chỗ thì ô tô chật, chân cũng không nhích được nói chi tới việc sàng qua sàng lại cả hai con người. Chị thì đang ngon chuyện với cô bạn gái. Tôi vẫn cứ phải ngồi đấy, phải nghe, không được ló cổ ra ngắm cảnh và làm trọng tài cho cả hai người.

Thỉnh thoảng gió Lào tạt vào xe đến khó thở. Đường xa, mệt, hành khách trên xe gần như ngủ cả. Chỉ còn hai người đàn bà đang thủ thỉ tâm sự là tỉnh táo. Tôi có cảm giác rằng mình đang là người thừa thãi - vào hoàn cảnh này mà mình còn tỉnh táo nữa thì thật vô lý! - Thú thật, lắm lúc tôi chỉ muốn nhắm mắt lại, quên đi, cho mọi sự ở đời được tự nhiên hơn.

Rồi tôi nhắm mắt thật, gục đầu vào ba lô trên lòng, cố ngủ. Chị, nghe cái chị rủa tôi là khỏe nhìn ấy nói:

- Rứa mới biết Chính phủ ta lắm của. Những cái tàu lớn rứa, dỡ ra cơ man là hàng. Ở nhà hơi chút thì thắc mắc, thắc mắc cửa hợp tác nhà mình có đi tới mô. Chỉ bằng cái rác.

Cô bạn gái vừa cười vừa ừ, nhai cái gì tóp tép. Chị vẫn nói:

- Phải chi tôi cứ ở luôn Hải Phòng. Biết đâu chẳng có đứa con. Mấy o còn son sõi không thích con, tôi lớn rồi. Anh ấy nói cứ cố ở nửa tháng nữa coi ra răng...

Chị ngáp thật dài, gần như thẹn. Ô tô chui qua một phiên chợ. Tôi ngẩng lên. Chị lại nói về Hải Phòng:

- Kể xa anh ấy cũng nhớ. Gạo trắng nước trong, người đông nườm nượp. Các o xắn tay áo lên tới nách, cánh tay trên trắng dưới đen, nước da nhỏ khít, chít khăn vuông hoa ngồi lái ô tô. Rứa mới biết nước mình lắm của.

Chị say sưa kể. Với tất cả tấm lòng của người đang tha thiết với Hải Phòng, chị không biết rằng ca tụng vẻ đẹp của người con gái trước mặt một người con gái khác là thất sách, cho nên cô bạn chỉ ậm ừ. Chị nói tiếp:

- Anh ấy nói Hải Phòng là cửa biển. Biển gì mà coi như sông. Nước lại ngọt. Không ai phơi muối mà cũng không có ghe đi nghề. Anh nói biển ở đây không phải như Cửa Tùng nhà cô. Hai vợ chồng lại cãi nhau. Thì ra biển ở tận nơi mô tề. Đó chỉ là chỗ tàu đến đổ tiền đổ của ra rồi lại ra đi. Kể Chính phủ ta cũng khéo.

Chị nói, vui mãi với Hải Phòng, như một người vui mãi với một câu chuyện để nói thay cho một câu chuyện nào khác chưa tiện nói ra: Hải Phòng có con sông Lấp, đêm đêm đèn nhấp nháng như ai thả rò tôm - tôi nghĩ trên sông Bến Hải làm gì chẳng có những rò tôm sáng thâu đêm của chị. Hải Phòng có rạp hát cải lương hay diễn tích vợ chồng Ngâu, một năm mới gặp mặt nhau một lần - chị nói rất vui, chưa chắc có phải tâm sự của chị. Hải Phòng có nhà lầu cao như núi, ống khói nhà máy to hơn cả ống khói tàu, buổi trưa, tiếng guốc tan tầm khua trên hè phố bằng mấy những ngày làng mở hội. Hải Phòng có chồng chị, những bạn bè thân thiết của chồng chị ở đấy. Khéo thay, cửa biển quý người. Chị về thêm nhớ anh Duệ, hai nách vợ chồng đùm bọc bốn nách con, khó khăn đấy nhưng hạnh phúc.

Chị khẽ thở dài; cô bạn trẻ nói, giọng miền Bắc nhiều hơn miền Trung:

- Em chả thích có con vội. Em giao hẹn cho nhà em là năm năm nữa mới...

Cô bạn trẻ bỗng ngừng lại. Cô ngượng vì tôi chăng? Tôi cứ ngủ say. Chị đang nhớ Hải Phòng chép miệng nói:

- Hai năm nữa mà chưa có con coi o có cuống lên như chuột phải khói không nào...

Rồi như nhớ tới chuyện gì, giọng chị bỗng hạ hẳn xuống, như con thuyền đang lênh đênh ngoài bể bỗng rẽ vào một bến sông:

- Tội nghiệp con bé nhà tôi, tôi cứ hẹn chờ bố nó về rồi bồng nó đi chụp ảnh. Ảnh chưa kịp chụp thì nó đã bỏ tôi rồi. Nhưng răng con bé lại hay ăn hay chơi như vậy chớ? Mập múp míp đầu chạch! Tôi sổ nó giữa đường đó. Khi vô tới nhà thương Hồ Xá cả ba cô mụ xoay xoay một lúc lâu lắm nó mới khóc được. Tưởng nó mất thể lúc ấy rồi thì khó nuôi, nhưng có ai dè con nhỏ lại bụ bẫm lớn như người ta thổi thông phong vậy chớ. Đi ngủ không nghịch vú mà chỉ thích nghịch nách - chị hơi ngừng lại - Ngày thì chơi, đêm ngủ một giấc tới sáng. Mẹ đi làm, nằm nhà hàng xóm bơi bơi trên giường như con chó con. Sau này nó hay bò vào chơi ở ngách cửa trong buồng, lắm lúc tôi cứ rộn lên chạy khắp làng trên xóm dưới gọi con hỡi, con hời con đi mô? Tội nghiệp, bố đi vắng mà lại hay nhắc bố. Hỏi nó bố mô? Nó chỉ tay ra biển. Nó nói đi biển đấy, đi biển là nghề đấy, đánh cá đấy! Nhưng mà đúng. Bố nó làm ở Hải Phòng thì cũng vẫn là cửa bể của ta... Nước mình lắm bể nhỉ... Dài dài là. Đi hết cơm hết gạo cũng chưa hết. Anh ấy nói biển của mình từ trong Cửa Tùng chạy ra đến tận đây. Sau này rồi quê ta sẽ có tàu. Muốn đi thì chỉ xuống đó nằm ngủ một giấc là tới nơi, khỏi vất vả...

Tiếng nói của chị chen đầy hơi thở, dồn dập như có những đợt sóng. Cô bạn trẻ nói:

- Bể của mình còn chạy vô trong Nam nữa kia. Bản đồ nước ta hình chữ S, trông ra bể, dài những hai ngàn cây số. Nhà em bảo sau này thống nhất, nhà em sẽ xin vào Sài Gòn đi dạy. Em cũng thế.

Bây giờ tôi mới biết cô bạn trẻ kia là cô giáo. Chúc cho hai vợ chồng nhà giáo còn ít tuổi ấy mau đạt được ước mong. Chị lớn tuổi vẫn nói. Đối với quê hương, chị vẫn chưa hiểu rõ mặt mũi của nó hình chữ S và dài những hơn hai nghìn cây số như cô giáo xinh đẹp ngây thơ kia, nhưng tôi biết, trong con người chị đang có rất nhiều những cái gì thuộc về quê hương, những cái gì đấy mà tôi chưa hiểu, chưa có dịp hiểu được.

Nhưng cái gì cần hiểu rồi cũng được hiểu. Chị là mẹ của một đứa con - tôi hiểu như vậy. Hai tiếng mẹ con tự ngày xửa ngày xưa đã dính liền với những lời ru tiếng hát, những giọt sữa và những giọt nước mắt lo âu, tiếng gọi của con trẻ và bước chân đi làm về vội vàng của người mẹ; hai tiếng ấy hôm nay bỗng đánh thức tôi dậy, khuấy động trong tôi như một ý nghĩ rất xa xưa mà cũng rất thực tế, gần gũi.

Chị nói tiếp:

- Nó mất đi tôi có dám viết thư cho anh biết mô. Thấy tôi khóc hoài các chị em cứ bày cho tôi ra thăm anh ấy. Mất con này thì đi bày con khác, lo chi. Vậy mà tôi cứ ngại quá. Chỉ e có người nào đó nói mình lấy nề hám con để ra tìm hơi chồng. Chắc là con nhỏ nó cũng khôn, nó bắt tôi đi nên ruột gan tôi cồn cào. Đi để cho nó có cửa nó trở lại chớ. Vậy là tôi đi. Ra tới nơi, tôi nhờ các anh ấy dắt đi thẳng vào chỗ nhà tôi đang làm việc. Trời khiến sao tôi lại quên mất không chào các anh ở chung quanh đó chớ. Tôi chỉ nói với nhà tôi được một câu: "Con anh chết rồi!". Vậy là tôi khóc òa lên. Tội nghiệp, làm các anh ở đó lo cuống cuồng. Nghĩ ngượng quá. Khốn nhưng vừa nhìn thấy mặt nhà tôi là tôi không sao cầm được nước mắt, hai bố con hắn cứ giống nhau như đúc một khuôn.

Cô giáo nói:

- Thế mà họ chả giữ chị lại!

- Dại quá... Nhà tôi mới cười cười rồi xin phép anh em đưa tôi ra. Ra tới đường anh ấy mới làu nhàu với tôi, cáu mà... Anh ấy nói: "Ai cho phép vào? Ra bao giờ? Sao lại khóc ầm lên mất cả trật tự công tác?". Ấy, cáu vậy nhưng khi tôi nói tới câu: "Con bé nó chết rồi", thì lại lặng im, mắt cứ đỏ hoe mãi ra. Rồi anh ấy nói: Tội nghiệp, đi như rứa mà không sợ à, sao không nói trước để anh ấy đi đón, viết thư cho anh ấy biết để anh ấy về có được không, đường sá xa xôi... Lúc đó mới biết nghĩ thương vợ.

Cô giáo nói:

- Em mà như thế thì em cáu lại!

Không để ý đến ý nghĩ của cô giáo, chị nói tiếp:

- Nếu viết thư không thì ai còn ra làm chi. Ra báo tin cho biết... nhân ngày còn thăm nữa chớ. Tôi cứ lặng im. Một lúc lâu anh ấy mới hiểu, rồi nói: À, ra vậy thì cứ ở đây ít hôm, con cái là nghĩa lâu dài sau này, lo gì. Tưởng rằng đàn ông họ không mang nặng đẻ đau, khóc con như vậy là xong, nhưng không ngờ tối hôm đó anh ấy cứ hỏi mãi, tra mãi, lý mãi, răng để con bé chết? Anh ấy nhớ cả cái mũi tẹt của nó giống mẹ. Nghe như có khóc thì phải, thấy khịt mũi. Cứ chép miệng tội nghiệp cho con bé chết mà không thèm chờ bố về.

Xe hơi dừng lại ở bến phà. Tôi ngẩng đầu lên. Hình như cả hai người đàn bà đều nhìn tôi, cười. Có lẽ việc ngủ nghê của tôi đã gợi nên ý nghĩ vui vui nào đó, tôi nghe thấy tiếng chị lớn tuổi nói với cô giáo trong lúc bước xuống xe:

- Đi họp về khuya nằm ngủ thẳng một giấc tới sáng. Ngủ như lên đồng. Nghe nói hồi kháng chiến anh ấy ngủ quên ở trong hàng rào tới khi súng nổ đòm đòm mới choàng dậy hô xung phong. Tôi nói với anh ấy cuối tháng mà ông trời chưa để cho thì tôi cũng về, anh ấy lại cáu.

Tiếng cô giáo:

- Thích có con mà lại tài ngủ...

Tiếng cười khúc khích của hai người đàn bà cứ vẳng mãi trong tôi, mặc dầu cả con người tôi lúc ấy đang bị cuốn đi giữa cái dòng người rất tấp nập, ầm ĩ của bến phà.

***

Lên xe, tất nhiên lần này tôi được ngồi sát cửa sổ xe để tha hồ ngắm cảnh quê hương và hai chị em kia cũng được ngồi sát bên nhau để tha hồ tâm sự. Nhưng cảnh vật của tôi bây giờ lại ở bên trong, nó nằm trong câu chuyện của hai người đàn bà ấy. Biết làm sao? Họ cứ nói, tôi ngồi đấy cứ phải nghe, như một kẻ tự trọng biết vâng lời.

Câu chuyện về đứa con ấy được người mẹ kể lại đứt quãng cho cô giáo nghe, và cũng cho cả tôi nghe nữa thì phải. Nghe chị nói, tôi cảm thấy như chị không cần phải giấu gì ai những giọt nước mắt thương con, cũng như không cần phải giữ ý tứ gì với ai về những tình cảm tự nhiên vốn có trong lòng của một người mẹ.

Dạo ấy cũng là mùa hè - Ờ, hồi đó hai cái doi cát ngoài Cửa Tùng còn xa nhau tề, đã gần lại với nhau được như chừ mô! - chồng chị về phép, lần ấy chị có thai. Mùa hè năm sau, chồng chị về chơi thì đứa con gái bụ bẫm ấy đã biết lật - Đường xa vậy mà anh ấy cất công chở cả hai mẹ con lên tận Hồ Xá chụp với anh ấy một tấm ảnh đấy chớ! - Đó là nỗi niềm mừng rỡ đầu tiên của người chồng. Còn người vợ, chị, năm sáu năm lấy chồng lần đầu tiên làm mẹ. Mỗi ngày chị khám phá thêm được một nỗi vui mừng mới. Nỗi mừng trước hết và to lớn nhất, đơn giản nhất là chị thành người mẹ. Hai tiếng làm mẹ khi còn con gái thì chị sợ, lúc mới lấy chồng thì lo, đến lúc đầy tuổi làm mẹ mà chưa được làm thì cứ nghĩ đến lúc nào là giật mình lúc ấy. Ngồi xuống mâm cơm, chị lại giật mình vì thấy tiếng khua đũa chén của đứa trẻ. Chiều đi làm về mệt, bước từ dưới bến tắm lên, chị lại giật mình vì thấy lưng mình lạnh lẽo, trống trải, thiếu một bàn chân trẻ nhỏ vùng vẫy sau lưng. Đêm, từ bên bờ Nam vọng sang những tiếng chó sủa bọn cảnh sát đi tuần, những con chó mẹ rồ lên vài tiếng cụt ngủn để lại cho hàng lũ lĩ chó con cứ nhẩm nhẳn sủa mãi hàng giờ. Sự việc ấy có cái gì mà cũng làm chị giật mình không sao ngủ được? Mẹ già chị còn bên tê sông. Ngày xưa mẹ cho chị đi lấy chồng vì nhiều lẽ: mẹ thương anh ấy là bộ đội, cha mẹ lại mất sớm, còn có một thân một mình e ra trận anh ấy nghĩ đời mình chẳng còn ai, đánh liều một chút là chết uổng. Chị đi lấy chồng để bảo vệ sự sống cho chồng - Kể tới đây tôi thấy chị cười. Tôi cũng cười theo. Cô giáo thì cứ lè lưỡi và vo tròn đôi mắt như muốn hỏi: Sao người ta lại yêu nhau, lấy nhau như thế nhỉ? Không được tự do yêu nhau nhỉ? Còn một điều nữa quan trọng hơn, chị đi lấy chồng sớm để mẹ sớm có cháu bồng. Chị phải cố có đứa con để mẹ bớt tủi phận trước khi mấy cô em gái của chị bước chân về nhà người khác. Nhưng chồng chị là người không sợ chết. Lấy vợ xong anh ấy lại càng đi hết năm này qua tháng khác, càng đem sự sống của mình ra mà chiến đấu hăng hơn với giặc. Lâu lâu mới ghé về nhà được một lần. Mấy năm trời sống bên cạnh mẹ, chị vẫn chưa có con. Bà mẹ già có những nỗi lo gần như nỗi lo của con gái. Hòa bình lập lại, chồng chị đi tập kết, chị cũng từ giã mẹ và em ở lại bên tê sông, sang ở bên bờ Bắc, như thế vừa được ở gần mẹ vừa được gần chồng. Hai năm sau chị có thai. Con bé ra đời mang theo nó một niềm vui. Bao nhiêu nỗi mừng chị gom góp để viết thư thổ lộ với chồng, đùa với con, còn mẹ già bên tê sông thì chị vẫn mong mỏi một ngày nào đó hai vợ chồng sẽ được bồng con về nhà thăm mẹ.

Con bé bụ bẫm, dễ tính, sống bên người mẹ cũng thật dễ tính. Năm thứ nhất chị còn bồng nó lên vai đi họp, vai mẹ là cái giường. Năm lên hai nó ngủ ngay cạnh bàn học bình dân của chị. Năm lên ba, chiều chiều cơm nước xong vừa đỏ ngọn đèn là nó đã biết chỉ vào cuốn sổ ghi điểm kéo tay chị lôi ra ngoài cửa - O biết nó kéo tôi đi mô không? Đi họp đó! Tối nào hai mẹ con tôi cũng đi họp hợp tác, khuya mới về!

Con bé chết thật dễ dàng. Dễ như người ta cầm một con cá chuồn, lỏng tay, cá choài mình xuống biển. Vào một đêm mùa hè, sáng trăng, chị nằm quạt cho con ngủ. Cũng như những bà mẹ hiếm con khác, trong phút yên tĩnh này chị hay khám phá thêm được những điều mới lạ trong những nét giống bố của đứa con, thì ở bên bờ Nam, chó bỗng sủa râm ran, có tiếng xe hơi hãm vội, tiếp theo đó là một tiếng nổ rất lớn. Tiếng nổ như dựng đứng mọi người hai bờ sông dậy. Con bé chị giật mình, cong người lại, khóc lặng đi. Bên tê sông tiếng hò hét, chửi bới, đấm đá, lạy van vọng sang rền rĩ cả một khu xóm, tiếp theo là từng loạt tiểu liên bắn bùm bụp xuống nước. Chúng lại vi phạm rồi! Giữa sông có tiếng người kêu cứu ơi ới. Chị chạy vụt ra bờ sông. Bà con kéo ra đông đặc. Đêm ấy chị đi tới hai giờ sáng mới về. Chiếc ghe nhỏ của hợp tác do chị giữ gìn đã cứu được hai đồng bào ở bờ Nam bị giặc khủng bố phải liều mạng nhảy xuống sông. Khi chị về thì con bé đã ngủ. Hai mi mắt nó sưng mọng lên. Chị ngồi ôm chặt lấy con, vừa chú ý nghe từng hơi thở của nó vừa lắng nghe ngoài sông coi có tiếng kêu cứu nữa không. Nhưng mọi việc đã tạm yên tĩnh. Chỉ có con bé con - tại sao nó lại như thế? - cứ giật mình liên tiếp. Nó giật mình đến nỗi chị cũng giật mình theo, và cũng chảy nước mắt theo mỗi lần nó khóc thét lên. Cả ngày hôm sau nó nóng đầu, nóng như quả trứng gà đang nằm trong ổ ấp. Trong giấc ngủ li bì nó càng giật mình nhiều hơn, bàn tay của chị không giữ lại được nữa. Tối hôm sau nó ho. Ho thốc tháo và đã biết rên khe khẽ trong ngực mẹ. Không ho thay cho nó được, chị ôm nó đi bệnh viện. Vài ngày sau nó khỏi. Nhưng cũng từ đó trở đi đêm nào nó cũng trở lại cái chứng giật mình. Giật mình như nghe phải tiếng nổ khủng khiếp đêm hôm nào. Cứ thế, con bé héo hắt đi, xanh xao hơn cả nước da tái xám của người mẹ. Cho tới cái ngày điều chị không dám nghĩ nó đã đến: con bé chết! Nó cướp công chị, nó đi, như cùng một lúc dứt hết cả mớ tóc của chị lôi tuột đi theo. Chị mất nó thật dễ dàng, như người vừa tỉnh dậy không còn kịp tiếc rẻ một giấc mơ - Thôi, cũng mong sao cho con được như con cá chuồn, bây giờ tha hồ mà đi chơi tung tăng ngoài biển!

Xe hơi vòng theo ven núi, đi qua một công trường làm đá. Tiếng hát, tiếng cười đâu ở trên cao, đông lắm, nhưng không nhìn thấy người.

Để đánh dấu câu chuyện này tôi thấy cô giáo đưa khăn lên chùi mắt, nhưng ngược lại, người mẹ vừa mất con kia thì lại bình thản lạ lùng. Quả thế, chị thở ra một hơi dài rất nhẹ nhõm, tay vuốt lại mái tóc vốn đã rất gọn gàng, rồi cứ ngồi nhấm mãi mấy cái vảy cơm nếp còn dính trên tay mình. Thấy cô giáo vẫn buồn, chị xin cô một múi chanh, cùng ăn với cô cho vui. Hai người đàn bà cùng ăn của chua, họ nhăn mặt lại, rùng mình với nhau, câu chuyện trở nên vui thật:

- Chồng xa, con chết, ở nhà ai mà không đứt ruột ra được, nhưng khi giáp mặt nhà tôi, có anh ấy ở một bên, những sự tình của mình như có chồng gánh đỡ cho một nửa, cho nên anh ấy tra mãi, lý mãi, tôi mới trả lời thử rằng: Tại tôi vụng nuôi thì nó chết, chớ răng? Anh ấy lại càng giận, vặn lại: Vụng nuôi như thế nào? Tôi nói: Tại mả bên họ nội nhà ta vốn hiếm con nên con mình nó mới chết. Anh ấy càng giận già. Tôi cứ mặc cho đả thông. Cuối cùng tôi mới nói: Thôi, để tôi kể cho mà nghe. Tội nghiệp, nghe xong anh ấy cứ chết lặng đi. Lúc đó vừa thương con, vừa thương chồng, nước mắt tôi cứ động tới chỗ nào cũng ướt - Chị đưa khăn lên chùi mặt, tiếng chị lấp trong khăn - Tội nghiệp, con bé ở nhà với mẹ không chịu, bây giờ ra nằm ngoài bãi chiếu bóng. Ở đó tháng nào mà không chiếu. Không ưng mẹ bồng cho coi thì bây giờ nằm dưới đất ấy mà coi.

Mấy phút sau đôi mắt hơi váng đỏ của chị khẽ mỉm cười với cô giáo, nụ cười ý tứ thường kết thúc cho những câu chuyện tâm tình giữa hai người thân.

***

Tôi quen được chị vì đã nhắc hộ chị nhớ một tên phố trong lúc chị nói về Hải Phòng. Thân thiết hơn, chị cứ đinh ninh rằng tôi ở tại đấy, mặc dù tôi chỉ nói mình hay đi qua đó. Chiều hôm ấy tới Đồng Hới, tôi đi ghi vé ô tô hộ hai chị. Sáng hôm sau, trong lúc chờ xe đi Hồ Xá, tôi đang ngồi đợi trước hiên nhà trọ thì hai chị đến. Thấy tôi, chị lớn tuổi mừng lắm, chị nói:

- Chỉ lo anh đi trước mất rồi. Các anh bộ đội nhẹ mình như chim.

Tôi cứ để ý chờ mãi tưởng như chị sẽ nhờ tôi giúp điều gì chăng, nhưng không có. Cả hai đều ngồi chờ ô tô với tôi. Họ lại hỏi chuyện tôi về Hải Phòng. Với cô giáo, tôi có thể ví Hải Phòng như một bản tình ca vì ở đấy có cửa biển, nhưng đối với chị, tôi nghĩ đến Hải Phòng như một người đàn bà tần tảo, đầu tắt mặt tối lo cơm lo gạo cho chồng cho con. Chị nói với cô giáo:

- Nhà tôi ra làm việc ở đó như vậy là bốn năm, tháng này nữa là bốn năm hai tháng. Anh ấy nói đã gửi cho tôi tất cả hai mươi tám cái thư. Tôi nói tôi chẳng nhớ, đọc xong rồi con nó lại lấy nó chơi, nó xé mất. Anh ấy mắng tôi là vô tâm. Tôi chỉ cười. Đến khi tôi hỏi lại anh ra làm việc ở đây để hai mẹ con ở nhà được bao lâu rồi? Anh ấy lại cười, có nhớ chi mô. Thư của tôi viết ra nhà tôi để dành cả trong hộp. Tôi đếm được tất cả tám cái. Tôi giấu đi. Còn định để cho ai coi? Tính anh ấy giống tính mạ tôi ở nhà.

Cô giáo nói:

- Trước đây em hẹn nhà em là phải gửi cho em mười cái em mới trả lời một. Nhà em cũng bằng lòng.

Như không để ý đến cô giáo, chị lớn tuổi nói tiếp:

- Tội nghiệp, hơn tháng ni mạ tôi nhìn sang bờ Bắc thấy nhà tôi đóng cửa chắc mạ tôi mong lắm. Tính mạ tôi cẩn thận, lại nghĩ ngợi không biết rằng con đi mô. Đi mô? Con nó chết rồi thì nó ra với chồng nó chớ đi mô chừ? Bọ tôi bị Tây bắn để lại tám con dại. Còn cái xuồng cũng bị chúng nó cướp luôn. Mạ tôi tay trắng nuôi con. Ngày mùa thì gặt thuê. Ngày dưng mạ con lại kéo nhau gánh muối lên chợ Bầu, chợ Bạn. Họ gọi tôi đi ở giữ em chăn trâu, cơm no mắm mặn, mạ tôi không cho. Tôi là con đầu lòng, không ở nhà thương mạ thương em thì ai thương cho. Chín mạ con no đói nhưng vẫn một lòng theo nghiệp với bọ tôi. Em tôi nó đi bộ đội. Tôi cũng lấy chồng bộ đội. Mạ tôi đỡ lo. Bây giờ mạ tôi lại ở với mấy đứa em gái tôi bên nớ, năm nay chúng cũng lớn rồi, bộ đội đâu mà gả, không biết mạ tôi nghĩ ngợi ra răng. Mỗi lần trông sang bờ Bắc, thấy tôi vẫn đi lại làm ăn vui vẻ là mạ tôi chắc dạ. Vì thấy được tôi thì chắc có ngày tôi sẽ trở về. Lúc ở Hải Phòng, mỗi lần tôi nhắc tới chuyện đó thì nhà tôi lại nói tôi tính đàn bà. Kéo tôi đi coi hát, rồi pha trò cho tôi quên đi. Tôi biết vậy nên một lát tôi lại nhắc.

Cô giáo cứ hết đan rồi lại lục lọi đồ đạc trong làn cho nên câu chuyện trên chị lớn tuổi nói với tôi thì đúng hơn. Thấy tôi hý hoáy ghi sổ, không biết nghĩ sao, cô giáo nói:

- Anh bộ đội văn nghệ lên cho vui!

Rồi cô cười, đưa mảnh len lên che miệng. Tôi nhớ rằng hôm qua tôi có đưa cho cô xem một bài ca dao trong cuốn sổ. Hơi ngượng, cô giáo nói với chị lớn tuổi:

- Các anh bộ đội là hay văn nghệ lắm cơ. Nhà em chả được lấy một - Tôi bỗng thấy hơi lạnh sau lưng - Em không bực với anh ấy thì kỳ nghỉ hè này em chẳng về làm gì. Kể đi cũng nhớ nhưng mà tức lắm kia. Em bảo cho em về Hà Nội ba hôm để em gửi mấy cái thư về quê, anh ấy lại nói: Hải Phòng cũng có nhà bưu điện! Cứ một hai bắt em về quê anh ấy tận Phú Thọ, buồn chết đi được. Em nói anh có quê thì tôi cũng có quê, quê tôi ở giới tuyến, trong ấy cũng có hợp tác xã làm cá, khối việc lao động mà tham gia. Anh không đi thì tôi đi một mình. Vậy là em tức em đi. Bây giờ tha hồ cho mà nhớ. Cũng tại chị đấy. Không gặp chị cùng đi thì em ở lại với anh ấy rồi.

Cô giáo bỗng thở dài, mặt thần ra như gặp một đường len lỗi. Chị lớn tuổi ngạc nhiên:

- Ác rứa! Chị em răng không nói cho tôi hay trước, đi tới đây mới nói?

Cô giáo ấm ức nửa muốn nói, nửa không. Đến bây giờ tôi mới biết hai người là hai chị em, chắc là hai chị em hàng xóm, lâu lắm bây giờ mới gặp nhau.

Tôi nói với cô giáo:

- Chị phải viết thư xin lỗi anh ấy đi!

Người chị nói như phân trần với tôi:

- Đàn ông ai mà không thương vợ, phải không anh. Cứ nghiệm như nhà tôi đó. Tôi nói số tôi chưa có con được thì để tôi về. Anh ấy nói cứ ở, rồi sẽ có. Anh ấy chỉ lo cho cái tuổi hăm sáu hăm bảy của tôi thôi. Một hôm đi làm về, mừng quýnh chạy xuống bếp tìm tôi, anh ấy la lên rằng đã xin được việc cho tôi đi làm ở Hải Phòng rồi. Làm than hay làm xi măng gì ấy. Vậy là hai vợ chồng sẽ ở luôn với nhau, anh em đã sắp xếp giúp đỡ cho phần ưu tiên. Mới nghe tôi cũng mừng. Đến tối hôm đó, nghĩ lại, tôi nói với nhà tôi thôi để cho tôi về. Anh ấy nói không được. Tôi nói không được thì anh cũng cho tôi về thôi. Mỗi năm một mùa nước lớn, mạ trước là người đất Hồ Xá, lúc lấy chồng mới qua bên tê sông, có biết chèo chống chi mô. Em thì còn dại, mùa nước này chúng lo ra răng? Làm giấy rồi thì anh đi xin lại với các anh ấy. Nhà tôi giận lắm, nửa đêm mặc áo bỏ đi. Tôi nắm lại, anh ấy giật ra mà đi. Tôi nằm thở dài. Nhưng một lát lại thấy anh ấy lò mò về. Chưa vô tới cửa đã nói: Phải như hồi kháng chiến thì đi luôn; bây giờ hòa bình nên mới trở lại! Mồ hôi mồ kê như vừa tắm dưới sông lên. Tôi ngồi quạt cho một lúc. Nguôi nguôi, anh ấy lại khuyên tôi. Khuyên xong, tôi cũng cố xin phép cho tôi về. Anh ấy nói cô có nghĩ gì đến tình nghĩa vợ chồng, có thiết gì đến con cái! Ôi chao, anh ấy đã nói tới câu đó thì còn thương tôi nỗi gì nữa! Con tôi đứt ruột đẻ ra mà lại nói tôi không thiết đến con! Tôi khóc. Anh ấy nói đó là nói tới những đứa con sắp tới chớ không phải nói con bé đã bỏ đi. Thì tôi cũng biết vậy, nhưng càng nhắc tới con bé đã bỏ đi tôi lại càng khóc. Biết rằng khóc thì làm chồng khổ, nhưng phải khóc. Lúc ấy nhà tôi mới ngồi quạt lại cho tôi. Tôi nói anh cứ cho tôi một đứa con đi, rồi một năm anh mới về một lần tôi cũng vui. Còn với tôi không thương anh thì răng tôi lại thương con anh? Răng tôi lại cất công cất ngày ra tận đây với anh làm chi? Mạ ở bên nớ sáu mươi tuổi đầu rồi mà chúng còn bắt đi gác. Một tháng nay ngồi gác nhìn sang nào có thấy con! Anh ở xa, anh có thấy các dì nó với chị em bên nớ ngày nào cũng phải gánh nước vào đồn chúng đâu mà anh lo... Nghe tôi nói nhà tôi chỉ ngồi gật gù, một lát mới nói: Cô làm như cô là phụ nữ ban chấp hành không bằng! Tôi nói tôi không phải là ban chấp hành chi hết, chỉ làm tổ trưởng lao động thôi. Phơi muối, chèo ghe cho hợp tác thôi. Nhưng chị em đã bầu cho tôi vào ban chấp hành thì tôi phải làm. Chồng đi vắng, hai mạ con tôi ở nhà người ta thương người ta mới bầu cho chớ. Lúc đó nhà tôi mới cười nói: Ủa, được vào ban chấp hành phụ nữ thật sao? Vậy mà sao không viết thư ra cho biết? Việc của tôi so với công tác của nhà tôi thì có đáng cái chi mà phải viết, con tôm con tép chui hầm cá chim, phải không anh?

Càng nói, mặt chị càng lồ lộ, đỏ hồng; nói xong, môi chị vẫn run run mấp mấy như muốn nói thêm nữa. Những người như thế thật có thể đảm đương được nhiều việc xứng đáng trong một lần. Tôi nghĩ đến giới tuyến. Quê hương ấy trong lòng chị chẳng phải chỉ có mặt biển xanh ngày đêm hai lần lên xuống, chẳng phải chỉ có những ngày thơ ấu và tấm lòng của người mẹ già bên tê sông, cũng chẳng phải chỉ có đứa con bé bỏng đã nằm im mãi mãi trên ngọn đồi có bãi chiếu bóng. Gọi là quê hương hay giới tuyến cũng được. Có cái gì nữa phải có và đã có trong lòng một người đàn bà như chị?... Tháng Một, tháng Chạp đi góp gạo giúp đồng bào mình bên Nam... Tháng Sáu nghỉ hè làm cách nào gửi giúp thư từ của các em sang bên sông cho bạn... Ngày mai thống nhất, xóm này ai nên về trước, về sau... Xã cất trường học cấp hai, chị em ta góp vào bao nhiêu công chở lá... Mậu dịch của ta sao không về cho thật nhiều thứ vải may quần... Và đêm qua, bọn cảnh sát chửi ai, đánh ai ở bên tê... Ngày và đêm những gì trong cuộc sống ở quê hương đã làm âm ỉ trong lòng chị, qua đôi môi mấp máy như còn muốn nói rất nhiều nữa ấy?

Tôi ngồi im lặng. Cô giáo vẫn ngồi đan. Từ nãy giờ cô không phát biểu gì chắc là cô không nghe. Thỉnh thoảng lại thấy gỡ len lỗi. Hình ảnh người chồng của cô đang rộn trong trí của cô chăng? Tôi nói với người chị:

- Bây giờ chắc anh ấy nhớ chị lắm. Khéo mai kia lại mò về.

Tưởng nói chuyện về mình, mắt cô giáo bỗng sáng hẳn lên. Nhưng người chị đã tiếp tục câu chuyện với tôi:

- Anh ấy không về được đâu. Tàu tới nhiều lắm. Có ngày làm cả buổi trưa không kịp ăn cơm. Tối đến lại đi họp với anh em. Thấy lúc nào cũng giở sách ra coi. Nhà tôi cũng mong có con lắm chớ. Đi mua rẻ đâu được cái xe trẻ con về cứ loay hoay sửa chữa mãi. Thấy vậy, tôi hẹn với nhà tôi nửa tháng thì cho tôi về.

Cô giáo nói:

- Hôm chị về sao không thấy anh ấy giữ lại?

- Đêm đi ngủ mới nói chớ! Anh ấy nói đàn bà mà biết nghĩ đến đồng bào như vậy thì anh xin hoan hô, nhưng dù sao cũng nên ở lại đây, cùng đi làm, cùng sống với nhau. Anh ấy nói nếu tôi không về thì bên tê sông mạ và đồng bào vẫn sống, vẫn đấu tranh, tôi có về thì cũng vẫn là ở bên bờ Bắc, có gần gũi được mô mà giúp đỡ? Mặc cho tôi đòi về mỏi miệng, lâu lâu anh ấy chỉ nhắc lại câu đó thôi. Nhưng ban ngày trước mặt anh em, anh ấy lại cười cười nói với tôi: "Ừ, muốn về thì về, tùy!". Đàn ông với nhau chắc nhà tôi cũng có ý ngượng khi thấy tôi cứ nhất định đòi về mãi. Những lúc như vậy tôi lại thấy thương quá, gan ruột nôn nao lên, không muốn về nữa. Mãi đến mấy ngày sau vợ chồng mới thật là vui. Anh ấy dặn tôi cách lấy vé xe hơi, dặn tôi về phải học bổ túc, dặn tôi xuống phà đừng đứng trước mũi xe, mua cho tôi hộp dầu xoa, lúc ngồi xe lâu hay qua phà sông Gianh thì nhớ bôi vào mũi một chút, cứ nhắc đi nhắc lại khi nào gặp ghe bên tê sông nhớ nhắn anh ấy gửi lời thăm mạ, chừng mô về phép anh ấy sẽ lội ra tắm ở giữa sông cho mạ nhìn. Ôi, làm như tôi còn nhỏ lắm không bằng. Hôm đưa hai chị em mình ra ga, anh ấy càng pha trò bao nhiêu, ruột tôi càng thắt lại. Đàn ông họ to xương nên gan góc, vợ về mà vui như không. Ra tới cửa ga anh ấy còn giữ tôi lại dặn: "Lần này về có tin mừng thì viết thư ngay ra cho biết". Tôi chỉ biết gật đầu, tai ù đi, lúc đó có còn nghe thấy chi nữa.

Cô giáo hỏi:

- Sao chị lại giận anh ấy?

- Có giận chi mô!

- Sao chị không ở lại?

Người chị lắc đầu. Cô giáo lại nói:

- Chắc anh ấy giận chị lắm!

- Chú ấy thương cô như thế nào thì nhà tôi thương tôi như vậy.

Lúc này cô giáo ngừng đan. Trông cô buồn lắm, mái tóc mai xòa trên mặt. Cô nhớ đến người chồng yêu quý của cô thật rồi! Tiếng cô thủ thỉ:

- Em dặn riêng với chị nhá, bây giờ em chỉ định về quê chơi vài hôm thôi, rồi em ra kẻo nhà em mong. Nếu mẹ em giữ em ở lại lâu thì chị xin giùm em nhá.

Người chị tủm tỉm cười. Như chợt nhớ ra điều gì, cô giáo bỗng vồ lấy đầu gối của chị, reo lên:

- Hay chị cùng trở ra với em đi!

Người chị không nói. Cô giáo nhìn chị với đôi mắt long lanh đầy tình yêu thương, chờ chị trả lời. Nhưng người chị lại chăm chú nhìn xuống những ngón tay đang đan của cô giáo, rồi lại nhìn lên mái tóc có dính một cánh hoa rất đẹp của cô với một cử chỉ thương cô còn gấp bội hơn, chị nói:

- Cô có muốn ra sớm thì tôi nói với bác giùm cho. Tôi không đi!

Ôtô cắt ngang câu chuyện. Chúng tôi vội vã lên xe. Lần này hai chị ngồi phía đầu xe, tôi ngồi gần cuối. Nắng sớm lướt qua đầu rặng phi lao, đọng lại bên thành xe chỗ tôi ngồi. Ánh sáng trong trẻo tưởng như xuyên qua cơ thể tôi được. Hai người đàn bà còn tâm sự những gì tôi không được biết nữa. Cô giáo chắc vẫn tiếp tục buồn vì vắng hẳn tiếng cười như ngày hôm qua. Người chị thỉnh thoảng lại giơ khăn che miệng cười và nói thầm thì với cô giáo. Trước đây tôi cứ hay thắc mắc: Tại sao chị lại cố về? Xa một người chồng đầy đủ tình thương yêu đối với chị? Xa một nơi hy vọng duy nhất để có con? Tôi đã định hỏi chị từ hôm qua, và cả sáng nay nữa, nhưng chưa tiện hỏi. Nhưng cũng may mà tôi chưa hỏi. Nếu tôi nói ra câu đó thì quả tôi là người nhìn người quá kém khi tôi đặt câu hỏi như thế trong một con người như thế! Hôm qua tôi lại thầm trách mãi chị không hiểu gì về ý nghĩa của quê hương trong việc tôi ló cổ ra ngắm cảnh vật bên ngoài.

Xe hơi chạy qua ngoại ô thị xã, men theo những xóm chài nhấp nhô, đổ xuống bến phà Quán Hầu. Mỗi lần xuống xe qua phà hoặc qua một đoạn đường khó, tôi lại có dịp trò chuyện với chị. Mỗi chặng đường như thế, nét mặt chị càng rạng rỡ hẳn lên. Chị vui vẻ nói cho tôi biết làng chài lưới nhấp nhô toàn nhà ngói nằm ở bên kia sông đó là làng Văn La, ngày xưa chị đã từng lên gánh cá thuê ở đấy, ba ngày mới ăn một lần cơm. Qua những xóm nhà tranh mới làm ở dọc đường số 1, chị lại kể rằng hồi trước chị đi thăm cha bị Tây bắt ở Đồng Hới, ở đấy chỉ có toàn đồi trọc và sỏi đá. Sắp tới Hồ Xá rồi! Chị quay ra chỉ tay cho cô giáo thấy một cái bàu, ngày đi dân công sửa đường, chị hay rủ chị em vào đấy tắm, tranh chỗ của mấy anh bộ đội. Rồi chị cười! Tiếng cười rộn ràng, mắt anh ánh ngấn nước. Xe vẫn lao nhanh về phía Nam, tên thành phố Huế, và cả Sài Gòn nữa, liên tiếp hiện ra trên trụ cây số. Chị cứ nói cười luôn miệng với cô giáo như thế, niềm vui thật là say sưa, cũng như hôm qua chị đã từng say sưa kể chuyện Hải Phòng. Bây giờ tôi mới hiểu hết nguồn vui của chị. Cho tới lúc chia tay ở Hồ Xá, nghe lại tiếng cười vui vẻ từ giã của chị, nhìn theo dáng đi của chị lần cuối, tự nhiên tôi cứ đinh ninh rằng lần này về chị sẽ có con. Bóng chị đi khuất hẳn rồi thì khuôn mặt chị mới hiện dần lên trong óc tôi: một khuôn mặt trái xoan mang màu nâu của những người vùng biển tưởng như không có nét gì đặc biệt, khi nào cười thì hai gò má mới nhô lên đôi chút như thách thức, đôi mắt hơi thâm lại thoáng vẻ nghiêm trang, còn khi nói chuyện thì chị nhìn thẳng rất hiền lành, sự hiền lành của một người chân thực, câu chuyện dù buồn hay vui, giọng nói lúc nào cũng dồn dập và cởi mở, nghe thanh thoát như buổi sáng mùa hè ở miền Trung.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Làm Việc

Ai cũng phải hài lòng về những người trẻ tuổi.

Lúc ấy chúng tôi đi tập, không phải lúc trời nắng đổ lửa cháy da cháy thịt, cũng không phải những ngày mưa bão rét mướt đổ nhà đổ cửa, chỉ là một sáng bình thường. Một sáng mùa thu bình thường và giản dị, trời mát, thoảng có gió may, nước ruộng xanh xanh in màu da trời. Trên không, từng đàn nhạn bay giơ cái yếm trắng nõn nà xuống mặt đất, trời vẩn vài gợn mây, nắng chiếu trong mắt bò óng ánh.

Như thế đấy! Thật quen thuộc quá khi ta nhìn đất trời bên ngoài. Trong đôi mắt bò và cái yếm trắng của những con chim nhạn, trong hơi gió may và màu lúa, cuộc sống hàng ngày của chúng tôi đang diễn ra ở đây.

Như thế có liên quan gì đến những người trẻ tuổi? Tôi cố gắng ghi lại ở đây một câu chuyện nhỏ.

Đại đội chúng tôi toàn những người còn trẻ. Kể cả đại đội trưởng già nhất là hăm sáu, tới quản lý hăm nhăm và anh nuôi mười chín. Con người tôi muốn nói cũng vừa hăm ba tuổi, tên anh là Cần. Cái tên Cần đã khêu gợi rồi mà trên vành mũ anh còn viết thêm hai chữ Cần Thơ, tên tỉnh quê nhà anh. Tên người và đơn vị có thể thay đổi, nhưng quê hương thì chẳng bao giờ thay - có ai lại thay được quê? - Vì vậy, Cần viết tên nó để làm dấu mũ cho mình. Và tất cả những vành mũ trong đại đội chúng tôi cũng có nhiều tên tỉnh ở miền Nam như vậy. Khi xung phong, quê hương cùng đi theo.

Buổi tập sáng nay có một người bị ngã! Đó là Cần. Anh nhảy lên chiến hào, lúng túng, đầu súng đập vào môi anh. Khó mà hiểu anh đang nghĩ gì khi dòng máu đang chảy ròng ròng xuống cổ. Mãi đến chiều, người ta mới thấy Cần bị y tá cằn nhằn tại sao bị thương không chịu chạy ra băng bó, tập tành mà anh cứ làm như đánh thật. Cần chỉ bịt môi cười hề hề...

Cần hay cười như thế, rất nhiều lần, từ khi sang làm tiểu đội trưởng bộ binh. Anh là một tay chỉ huy súng cối khá, nhưng sang đây thì thật là mù tịt. Vốn liếng đem về chỉ có nụ cười trừ. Sau biên chế, những tay đàn anh đứng tuổi đã đi về các mặt trận chiến đấu mới, nhường đại đội này, với tất cả vinh dự của nó, cho đàn em trẻ chúng tôi. Bởi thế, không riêng gì Cần, trong tiểu đội anh hầu hết là những người ở vận tải, liên lạc, anh nuôi mới kéo về, mang theo rất nhiều bỡ ngỡ. Chỉ khác một điều là lúc làm sai, mỗi người đều có một sự suy nghĩ khác nhau: hay áy náy kì cục làm lại như Hân, tự ái hay đổ "bị" "tại" như Đường; cười hề hề xin lỗi như Cần.

Tiểu đội Cần tuy còn bỡ ngỡ mà yêu cầu là phải học gấp rút để tập ngay chiến thuật chung với đại đội. Bởi vậy, có người như Hân, chưa biết đeo trung liên phải quàng dây súng thế nào, bây giờ lúc tập cũng phải bắn trung liên; có người như Đường, về tập tành có thể tóm tắt một tiếng là dốt nhưng lại ham chơi vào loại số một. Trong tiểu đội chỉ còn có Vẽ, một tay tạm gọi là "cựu", người nương tựa của tiểu đội trưởng Cần.

Vẽ mới hăm hai tuổi. Đen, ngực nở như lườn chim cu vặt lông. Anh chỉ là chiến sĩ thường nhưng được ở bộ binh qua mấy kỳ huấn luyện trước nên trên điều về đây làm nòng. Vô tình mà hai người bạn trẻ ấy lại sống chung với nhau. Cần đã từng gặp Vẽ hai tháng trước, lúc ấy, Cần mới về đại đội, cả hai cùng trong tổ tập trung liên. Vẽ giúp Cần tập, nhưng lại hay đùa ác rồi mới bảo. Đến ngày bắn đạn thật, Vẽ đứng nhổ lông măng trên mép, thách tiểu đội trưởng Cần bắn được bằng mình thì mình chịu một chai bia. Nếu thua thì chỗ anh em, Cần chỉ tặng lại Vẽ điếu "Thăng Long" là đủ. Cần cười, chắc thua nhưng cũng bắn. Ngày bắn bia, Cần trúng hai viên, còn Vẽ thì bao nhiêu tài năng đều để trên lỗ mũi, nên con mắt ngắm sai, tất cả đạn đều bay lên trời. Thế là ô hô! Vẽ bị mang tiếng là anh Ba "chai bia" từ đó.

Cái củ mỉ, hăng hái ngầm của Cần đâm ra có uy tín với Vẽ, với anh em từ đấy.

Qua lần tập bắn, kỳ này lại đi tập chiến đấu, Cần lại i tờ như cũ. Chiến thuật bộ binh nói chung Cần chưa biết gì, bây giờ lại phải học ngay tấn công qua đồng nước và làng mạc. Lại phải chỉ huy cả cái tiểu đội mới toanh này. Đêm nằm lo rớm mồ hôi trán.

Đêm đầu đi tập xa doanh trại, nằm nhà dân, Cần thở dài phì phì. Mười một giờ khuya mà bản giáo án huấn luyện anh em mới xong phần thủ tục. Bao nhiêu điều bồi dưỡng của trung đội, đại đội cứ loay hoay trong óc. Ngọn đèn và con mắt Cần cũng mở lớn nhìn nhau. Mà huấn luyện anh em đâu có phải chỉ bằng danh từ trên giáo án, mà còn phải bằng động tác làm mẫu nữa. Cái ấy mới gay go cho Cần. Hết ngoáy tai lại hút thuốc, Cần ngồi nghe Đường ngáy vo vo, có lẽ nó đang nằm mơ chuyện đá bóng! Làm người chiến sĩ trơn thú thật! Nó cũng i tờ như mình nhưng cứ việc làm thẳng giấc, không biết, đã có tiểu đội trưởng dạy.

Cần lò mò tới giường Vẽ. Anh tần ngần một chút rồi đập vào chân Vẽ, gọi khẽ. Vẽ không nhúc nhích, bắp thịt mẩy như cua gạch. Cần gọi nữa. Thình lình Vẽ ngồi dậy, quát khan bằng tiếng gió:

- Không biết, ngủ rồi, gọi gì?

Vẽ lại ạch lưng xuống, nhắm tít mắt lại. Cần chưa kịp quay đi thì đã bị Vẽ nhảy bổ xuống đất, ôm chặt lấy lưng:

- Ban đêm khuya khoắt sao dám mò vào mùng người ta?

Rồi Vẽ cười khè khè, nói bô bô:

- Cứ tưởng cô nào...

Cần bịt mồm Vẽ lại, kéo ra sân.

Đêm ấy, Vẽ chỉ cho Cần động tác tấn công qua đồng nước và làng mạc. Vẽ, Cần và cây đèn dầu con tập huỳnh huỵch ở sau hè. Mồ hôi ra như tắm. Cần làm khá thuần thục, Vẽ mới rủ đi ngủ. Giấc ngủ đầy mơ màng và mồ hôi.

Nhưng Cần học động tác, không phải chỉ để làm động tác. Đêm ấy, sau khi Vẽ ngủ, người ta còn thấy "ngọn đèn giáo án" của Cần sáng mãi tới quá canh ba. Thỉnh thoảng, chó trong xóm sủa râm ran vì bóng Cần vượt rào, bắn súng, tập thử một mình.

***

Thôn Yên Lý có nhiều vườn chè xanh. Những vườn chè xinh xắn, đất sạch như sân nhà. Vườn chè làm cho nhà mát, giếng trong, và người lại càng đẹp hơn. Tập xung phong vào đó, như người đi nắng trưa về, mát rượi dưới chân, trên đầu. Một cảm giác say sưa, ấm cúng bao bọc chung quanh, nếu không nói là hạnh phúc.

Người ta nói vườn chè đầu xóm Lá là vườn chè đẹp nhất. Nó ở ngay đường tấn công của tiểu đội Cần. Anh em nói nửa đùa nửa thật, tiểu đội Cần hay rớt lại sau đường tấn công của đại đội, là do đó. Cần chỉ cười.

Vườn chè ấy có cô Lý. Cô Lý lúc ẩn, lúc hiện ở trên cây, hái chè. Cô thích xem bộ đội tập, thích cười, thích hát, hàm răng lúc nào cũng nở như ba cánh hoa chè trắng muốt. Nụ cười có mùi thơm.

Tôi không muốn viết chuyện tình yêu xen vào một đề tài quân sự. Tôi chỉ muốn nói đến một cô gái, bạn bè của bộ đội, ở thao trường. Đúng như vậy, các cô ấy đã có mặt sẵn ở khắp mọi nơi, đi dã ngoại lần nào mà không gặp. Các bạn cứ hình dung trên đường tấn công của quân ta, trước phòng tuyến địch thì không một cái gì còn có thể gọi là sinh vật. Vâng, nếu tấn công thật thì pháo ta sẽ dập vào đó đến không còn một ngọn cỏ đứng vững. Đất sẽ tung lên, một khoảng trời sụp xuống, mưa thép sẽ làm tan vỡ tất cả những gì của quân địch. Tất nhiên không thể có cô gái nào còn ở đấy, dù là hái chè, dù răng trắng, mắt trong.

Nhưng ở đây là thao trường, không phải chiến trường. Do đó vẫn còn cô Lý. Cô Lý cứ cười rũ rượi khi bộ đội xung phong hô "giết" ở chiến hào. Trong thâm tâm, Cần hơi bực mình vì cô. Nhưng cũng chẳng có lý lẽ nào mà bảo cô đừng cười. Và cũng không có mệnh lệnh nào dám ngăn cô đừng hái chè, ảnh hưởng tới sản xuất. Bởi vậy, cô Lý vẫn véo von trên đường tấn công của tiểu đội Cần. Tạm gọi là một khó khăn.

Tiểu đội ngồi rút kinh nghiệm, đằng kia, cô Lý bắt chước điệu bài "Hành quân xa", không biết ai dậy, hát rằng:

Đường về Nam đi lối nào anh nhỉ,

Em muốn về anh hãy chỉ giùm em...

Rồi cô cười rúc rích với mấy cánh hoa chè. Thấy anh em băng qua rào, gai móc sướt mặt, mặc cho mẹ chửi, cô lấy dao phát hai lỗ rào thật to, thật sạch để anh em xung phong. Đang đánh ụ súng địch thì cô mời cơm. Tiểu đội hạ mệnh lệnh tấn công thì cô bê nồi chè tươi nóng ra trước mặt. Anh em luôn luôn phải nghĩ thao trường cũng như chiến trường, nhưng cô Lý đâu nghĩ như thế. Cô không phải là con nhà quân sự. Cô đang sống trong khung cảnh hòa bình, có nhà, có mẹ, có đám ruộng đang thì con gái và vườn chè xanh đẹp nhất xóm nuôi sống cô. Trước sân nhà cô, trên trời, chim nhạn đang bay liệng giơ cái yếm trắng nõn nà xuống mặt đất, còn nắng thì đang chiếu trong đôi mắt con bê non, sau hè.

Nhưng có một điều chắc chắn không phải vì vườn chè xinh đẹp đó mà tiểu đội Cần hay rớt lại sau. Cần nghĩ như vậy. Tất cả chỉ vì anh còn mới mẻ quá, tiểu đội anh cũng còn bỡ ngỡ quá. Anh biết Hân, bắn trung liên, đã từng làm anh nuôi rất giỏi. Ba năm trời bạn bè với khói lò, làm khách hàng quen thuộc của các chợ xa gần, vai Hân đã nổi lên một cục u rất to vì những gánh thức ăn hàng ngày nặng sáu mươi cân, đường dài mười hai cây số. Bây giờ gánh nước phải cặp bốn thùng mới vừa sức. Cây trung liên, đối với vai Hân, thật chưa mùi mẽ gì. Hân mới hăm bốn tuổi mà trông như gần ba mươi. Cái tính tình củ mỉ và những nốt trứng cá trên mặt càng làm Hân chững chạc thêm. Vẽ hay phê bình Hân ôm trung liên chỉ biết bắn chứ không biết thay hộp đạn. Vượt rào thì được tiến trước anh em, nhưng tới chiến hào thì lại tụt hậu. Vẽ hay cười hô hố bắt chước Hân đâm lê hô giết giết ở phòng tuyến địch. Thấy Vẽ vui, Hân cũng vui lây, anh cười góp một lúc rồi lại ngồi rù rì học lại Vẽ. Cứ trưa trưa, sau giờ cơm, Hân lại tranh thủ lôi Vẽ đi dạy cho ít động tác ở sau hè. Trẻ con bu theo xem như đám hội.

Hân không nói nhưng hình như cái nhược điểm ấy làm anh áy náy mãi, nhận khuyết điểm mãi. Lần họp nào Hân cũng tự nói ra:

- Tôi có ý kiến xin tự phê bình là trung liên còn chậm...

Nhưng Hân không chậm. Chắc chắn như vậy! Trong lần tiểu đội hạ quyết tâm tiến vượt mức thời gian, tranh thủ kịp các tiểu đội bạn, Hân là người giơ tay lên nhanh nhất.

Cần hiểu cái nhanh và chậm của một con người là ở đấy. Ngày tháng và công việc là ở đấy.

Đã nhiều lần Hân đề nghị Cần lại bảo cô Lý đi chỗ khác hái chè. Bảo sao được? Đồng chí chính trị viên cũng chẳng dám can thiệp vào chuyện ấy. Mỗi lần xung phong lên, tiếc rằng trung liên không hô "giết", nếu được hô thì Hân đã quát thật to để cho cô khiếp đảm mà vào nhà.

Nhưng tiểu đội Cần không chỉ có mình Hân, mà còn có Đường. Đường hay ủng hộ ngầm cô Lý. Anh chàng trẻ nhất tiểu đội ấy, kể ra cũng là một mối hơi lo cho Cần. Vốn nghĩ ngợi dễ dãi nên lần tập xung phong nào Đường cũng lăm le định chui qua khoảng trống cô Lý đã phát sẵn. Phê bình thì anh cứ viện lý: đó là thực tế địa hình. Lúc xung phong gần đến phòng tuyến địch, anh cứ giơ súng nhắm cô Lý mà bóp cò - Lý lẽ rằng cô Lý cũng ví như người làm giả địch. Ở trên cây chè, cô Lý hiểu ý, bịt miệng cười hi hi. Bắn giả như thế thì chẳng chết được người. Cô Lý nghĩ như vậy mà thật đúng.

Hôm tiểu đội hạ quyết tâm, Đường bị đem ra phê bình. Cần phải theo Đường nhắc nhở mãi. Đầu tiên hãy cho Đường bớt đá bóng. Trên thế gian này, nhất quả bóng rồi tới Đường, không một cái gì có thể chen được vào giữa. Hở ra là đá, đá với Vẽ, rồi đá một mình. Không đá một ngày là ốm. Tính cuối năm này sẽ sắm một đôi giầy riêng để đá chơi. Chủ nhật, Đường ăn vội vàng vài bát cơm rồi có mặt ở sân đá suốt ngày. Vừa mới thấy ngồi nhẩm: "Hai, xin thề... tuyệt đối phục tùng mệnh lệnh cấp trên...", quay lại thì đã nghe tiếng bóng rơi bịch bịch ở sau hè. Đó cũng có thể là một thú vị, hơn cái gì hết, trong đời chiến sĩ mười chín tuổi của Đường.

Đi tập xa, không có bãi, Đường vờn nhẹ bóng trong nhà dân làm vỡ một miếng ngói. Thế là treo giò! Cái thú vị ấy đổi sang đá cầu, lâu lâu lại trêu ngầm cô Lý.

Bây giờ lúc nào tranh thủ tự tập được, Hân lại lôi Đường theo. Hân không rời Đường nửa bước. Hân dặn có đi theo Hân thì tiểu đội mới tiến nhanh lên được! Bốn năm trời tập kết, cơm dân, áo dân, từ lúc thiếu nhi bây giờ thành một anh Đường bộ đội, vậy thì phải thế nào? Đường gật đầu! Hân nói bây giờ không cần dùng đến "sút, pê-nan-ti, đội đầu", những danh từ đá bóng mà Đường thường nói lia lịa nữa, bây giờ cần học bộ binh cho giỏi, cố mà học. Đường cũng gật đầu. Hân nói bây giờ đã lớn rồi, đã học xã hội mà chủ nghĩa rồi, hãy bớt chơi bời bóng biếc, để thời giờ mà ôn tập, chừng nào theo kịp các tiểu đội khác rồi lại đá. Đá vừa vừa thôi. Đường khẽ thở dài. Không biết Đường có còn ấm ức gì không, nhưng quả bóng treo đầu nhà còn nhìn Đường ra vẻ ấm ức lắm.

Từ đó trừ những ngày Đường làm trực nhật là còn có thể đeo băng đỏ lơ mơ đây đó đôi chút, còn ngoài ra nhất nhất là phải theo Hân.

Thích chơi như vậy nhưng lại hay quên. Anh em bảo Đường như con cọp. Đi qua đụng ngọn cỏ là quên ngay việc cũ. Ăn nhanh, làm nhanh như cọp thật. Loáng một cái là xong năm bát. Báo động thì luôn có mặt trước nhất đại đội, lại còn giúp cả Hân đeo bao đạn và thu xếp quần áo ướt cho anh em. Lúc nhảy qua rào, gọn như con mèo. Lội qua đồng nước, sâu tới cổ, súng không hề bị dây một giọt nước. Nghỉ mười phút ở thao trường, vẫn thấy đeo súng đứng nói chuyện râm ran. Chẳng bao giờ thấy Đường để súng xuống đất. Ít thấy anh ngồi, vì ngồi thì không cử động nghí ngoáy được. Tất cả những việc ấy đã cho Cần hiểu rằng tiểu đội mình còn chậm lại sau không phải tại vườn chè. Ô im Ừ !

***

Cần đi hội ý về thì thấy Hân đang lau súng, vẻ mặt bực bội, Đường ngồi trên hè mặt nặng như chì, Vẽ đang đứng giữa sân cười hô hô.

Cần chưa bước vào tới nhà, Hân đã kéo anh lại trước mặt Đường, nói:

- Báo cáo đồng chí tiểu đội trưởng, đồng chí Đường vừa làm một việc ảnh hưởng tới nhân dân, đề nghị đồng chí cho ý kiến.

Cần trố mắt:

- Cái gì mà ý kiến?

Đường đứng phắt dậy:

- Báo cáo đồng chí tiểu đội trưởng, đó là hoàn toàn tại cô ta. Tôi hô "giết" tôi tập thì mặc tôi, việc gì mà cô ấy ngã. Tôi hoàn toàn không chịu khuyết điểm, hoàn toàn...

Ngoài sân, Vẽ ngồi chồm hổm, chống tay lên má cười phì phì.

Cần ngồi nghe sự tình. Thì ra, hôm nay mười bốn, trung thu, đại đội cho ăn cơm sớm để đi dự lễ, Hân và Đường tranh thủ ra vườn chè tập một lúc trước khi tập họp. Mới ra tới nơi, trời nhá nhem, nào ai có biết cô Lý ở chỗ nào, thấy gió mát, Đường ta cao hứng làm thử một động tác vọt tiến. Anh nhảy lên chiến hào như người chụp bóng rồi đâm lê hô "giết" một tiếng vang xóm. Ai dè cô Lý ngồi trên cây chè gần đó, bỗng giật mình rụng rời, tuột tay chao người xuống đất. Chỉ ngã ngồi sơ sơ thôi, nhưng cô lại lăn thêm ra. Đầu tiên cô hơi giận, nhưng vốn tính thích bộ đội, thích vui, nên chỉ một phút sau đã thấy cô cười.

Hân định tóm cổ Đường về báo cáo với tiểu đội trưởng ngay, nhưng thấy cô Lý vui, anh lại thôi. Hân xin lỗi cô và cùng Đường tiếp tục tập.

Chỉ có thế, Cần bật cười. Vẽ lại càng cười to hơn, hô hô hô hô...

Tuy nhiên, Hân vẫn cứ đề nghị nên có kỷ luật.

Cần tập họp toàn tiểu đội giữa sân nhà. Tối trung thu, trăng đẹp như một ngọn đèn ngày hội.

Hân vẫn chờ Cần nói một câu nào đó về kỷ luật, Cần nói:

- Đêm thứ hai này Đại đội ta sẽ tập tấn công qua đồng nước, chiếm chiến hào thọc sâu vào sau lưng địch. Tôi có phản ánh lên những điểm còn kém của tiểu đội ta, đồng chí đại đội trưởng bảo ngày mai chủ nhật, đồng chí sẽ tập riêng cho chúng ta một vài lần. Chừng một tiếng. Đồng chí chính trị viên nói tôi về thảo luận với anh em, nếu đồng ý thì ta làm...

Hân và Đường cùng giơ tay một lượt. Tiếng Hân:

- Tôi xin có ý kiến là nếu đại đội trưởng tập cho thì hai tiếng cũng được. Tiểu đội ta còn kém lắm.

Đường giơ tay đập chát vào cùi chỏ:

- Bốn tiếng cũng làm! Ở đây không có đá bóng đá bách gì. Cứ làm tới tối. Chủ nhật ở không, muốn bịnh!

Toàn tiểu đội lao xao, nhiều tiếng đồng ý. Vẽ hơi băn khoăn:

- Tập sáng hay chiều?

Đường cắt ngang:

- Sáng chiều gì cũng làm! Đạt yêu cầu mới về. Xã hội chủ nghĩa không đạt không về.

Cần bịt miệng Đường lại, hỏi Vẽ:

- Sáng mai đồng chí Vẽ định đi đâu?

Vẽ đáp nhỏ:

- Không!

Rồi bỗng Vẽ đứng dậy, nói bô bô:

- Phen này nhảy một bước là lên tới cờ tiểu đội khá nhứt, kiếm cây cờ về làm quà cho má cháu. Chừng về Nam, nhứt định xin đồng chí thủ trưởng đem về nhà treo liền. Đồng ý không má nó?

Vẽ ôm ngang lưng Cần nhấc bổng lên rồi cứ chúi đầu mình vào lưng Cần hít hà như tìm kiếm một hơi người quen thuộc. Rồi anh cười, đôi mắt nhắm lại, tiếng cười giòn như mõ trung liên. Cử chỉ ấy, giọng cười ấy, anh em thường gặp thấy ở anh nhiều lần trong những lúc nhắc đến miền Nam, nhắc đến một cái gì còn xa cách, thân thiết. Vẽ chưa có vợ, cũng chưa hề có tình yêu, nghe nói ngày còn bé có một người bạn gái.

Trăng lên cao khỏi ngọn tre. Tiếng trống sư tử ngoài đình nổi lên giòn giã, khêu gợi.

Kèn trực ban gọi đại đội ra tập họp đi dự liên hoan. Tiểu đội nhôn nhao. Đường nhổm mãi người lên. Nghe đâu đêm nay Đường và Vẽ sẽ phối hợp múa tiết mục sư tử qua cầu, phun lửa. Cần kéo Đường ngồi xuống.

- Tôi đã báo cáo xin cho tiểu đội chúng ta đi sau rồi. Cứ ngồi yên, còn nữa.

Đường khẽ thở ra, tiếng Cần:

- Lát nữa tan liên hoan, có trăng sáng, tiện đường về, đồng chí Hân dẫn anh em ghé chỗ tập cho đi xem lại suốt đường tiến của tiểu đội ta lần nữa. Chỗ nào lợi dụng nằm, quỳ, ngồi bắn, vọt tiến được, các đồng chí nhớ lấy để sáng mai tập. Đống rơm nhỏ trong cái sân trống đầu xóm, trung liên không được đặt ở đó nữa, phải lên sát bờ khoai trước mặt mà đặt, rơm không che được cho chúng ta. Đồng chí Đường nhớ mấy cái hố bom ở đầu vườn nhà cô Lý, tôi mới phát hiện sáng nay, chỗ đó có thể quỳ bắn được, mai đừng có nằm phơi phơi ở cái cối đá giữa sân nhà người ta nữa. Đồng chí Vẽ xem kỹ xung quanh chỗ năm gốc nhãn, tối ngày kia đại đội có thể bố trí địch phản xung phong ở đấy. Ví dụ thế chứ chưa chắc. Nếu ở đấy thật thì tiểu đội ta phải đánh. Tôi sẽ cho trung liên bắn mạnh, đồng chí Vẽ dẫn tổ 2 lợi dụng vòng lên. Lên như thế nào để khỏi chết, bây giờ phải xem kỹ trước. Còn cái cầu tiêu nhà cụ Mẫn, liệu bỏ chỗ đó có còn chỗ nào đặt trung liên được không, chạy lên đó, mệt, thở bằng mồm mà còn phải thổi còi là mất vệ sinh. Tập thực sự nhưng cũng phải khắc phục bảo đảm sức khỏe, đại đội phó nhắc nhở vậy. Ngoài ra, đồng chí Vẽ xem có gì thêm giúp ý kiến với đồng chí Hân.

- Rõ!

- Tiểu đội ta chưa qua huấn luyện cơ bản đã phải học ngay chiến thuật nên đại đội trưởng cho đi xem trước, chiếu cố cho lần này, lần sau không được. Các đồng chí chú ý.

- Rõ!

- Đồng chí Hân dẫn tiểu đội đi liên hoan. Tôi phải ở nhà làm giáo án cho buổi tập. Giải tán!

Đường nhảy ba bước vào tới thềm nhà. Hân tần ngần định nói gì với Cần, lại thôi. Vẽ khen tiếng trống sư tử đều tay; anh vừa đi vừa đánh thử vào bụng nghe bung bung.

Tiểu đội đã ra tới cổng, Cần gọi giật Đường lại. Đường quay lại, chân không buồn bước. Cần nói nhỏ:

- Lần sau tập phải chú ý đến vườn chè, đừng để người ta ngã nữa nghe không!

- Tại cô ấy đấy chứ! Ngã đứng xuống cũng được, cô ấy lại lăn kềnh ra...

Đường định "bị" "tại" nữa, Cần gạt ngang:

- Nhưng dù sao cũng tại mình mới nên nỗi.

- Rõ!

Tiếng "rõ" Đường đáp thật to.

Trống sư tử lại dồn dập. Có tiếng hoan hô vẳng tới. Đường định xin quay ra. Cần nắm lấy tay:

- Bảo đồng chí Hân mười giờ xin phép cho tiểu đội về trước, ngày mai còn tập.

- Ro...o...õ!

- Dặn Vẽ lúc về lấp lại lỗ rào cô Lý vừa mới phát sáng nay lại.

- Ro...o...õ!

Đường nhảy ba bước ra tới cổng, quên chào. Cần cười. Tiếng cười quen thuộc trước đây anh vẫn dùng để xin lỗi mọi người.

Cần lại ngồi làm giáo án trước cái chõng tre, cái chõng em bé gái trong nhà thường hay ngồi giã bèo. Anh ngồi xệp xuống gạch, hai chân xoạc ra, mặt giấy gần sát tới cằm. Từ hôm tập tới nay, anh ngồi chỗ ấy, kiểu ấy đã nhiều đêm. Có khi còn quên cả bỏ mũ, sợi dây mũ vẫn đeo lòng thòng cái còi chỉ huy.

Cần làm đã hơi quen. Hôm nay lại dễ, chỉ việc đem bản cũ ra soát lại, thêm vào, cho nên ít thấy anh dừng lại ngoáy tai, nhổ râu. Cần ngồi viết lia lịa. Vừa viết vừa đếm nhà, đếm mô đất, lẩm bẩm cách xử trí trong đầu.

Trăng lên được hai sào. Gió mát như từ khắp nơi thổi lại. Thoảng có tiếng hát chèo i e ngoài đình. Đêm im lặng, tiếng cười, giọng ví nghe văng vẳng ở làng bên.

Cần đang nghĩ cách cho trung liên tránh cái đống rơm đầu xóm thì có tiếng chó sủa.

Cô Lý hiện ra ngoài cổng. Hiện ra như một cô tiên hiện đại dưới bóng trăng xanh: áo trắng gài kín cổ, khăn đội hơi lệch một bên, mái tóc mai chải ngược có mùi thơm hoa bưởi, cái thắt lưng màu mỡ gà óng ả bên hông. Chỉ nhìn cô người ta cũng biết ngoài cuộc đời đang có một ngày hội lớn.

Cái gái cõng em ra đánh chó. Cô Lý len lén bước vào. Cần chỉ quen sơ sơ, anh khẽ gật đầu chào cô, rồi ngồi làm. Cả tiểu đội này Lý chỉ mới quen thân Đường và Vẽ.

Lý ngồi tý tách bóc lạc với cái gái dưới bếp một tý rồi lấp ló lên nhà trên. Cô lại sau lưng Cần, lễ phép:

- Thưa đồng chí Cần, anh Đường có nhà không ạ?

Cần nghĩ bụng: cô này hôm nay chững chạc lạ, đồng chí cẩn thận. Cần chợt nhớ ra hình như cô có làm nhiệm vụ gì trong xã. Cần đủng đỉnh trả lời:

- Anh em đi dự lễ rồi. Chị Lý không đi à?

Lý ngồi xuống chân cối:

- Em có đi đấy ạ, nhưng nghe các anh ở ngoài ấy bảo tiểu đội anh không đi, nên em vào đây đấy ạ!

Cần ngơ ngác. Cô Lý cười mủm mỉm:

- Chả là thế này ạ. Hồi chiều anh Đường có đi tập ném lựu đạn, đến lúc về tìm mãi chả thấy. Trời tối, các anh ấy phải bỏ về. Em mang đuốc ra soi một lúc thì thấy hai quả dưới gốc chè. Có phải cái quả này là lựu đạn không ạ?

Cô lấy trong nón ra hai quả lựu đạn, lễ phép trao cho Cần, rồi bỗng tự nhiên, như không nhịn được, cô cúi mặt cười rúc rích, nói nhỏ một mình:

- Thế mà cũng gọi là... lựu đạn...

Tiếng cười như có đà, cô cười thêm một hơi dài, hàng mi cong rung rung:

- Lựu đạn giả... chả nổ... Ai chả ném được...

Rồi lại cười. Cười to hơn. Ông trăng vui vẻ soi vào hàm răng cô trắng muốt.

Cần nghĩ bụng: bây giờ mới thật là cô Lý vườn chè! Anh cảm ơn Lý rồi đứng dậy mang lựu đạn, cất.

Bản giáo án dở dang vẫn được đặt ngay ngắn dưới ngọn đèn con. Sau lưng Cần là cô Lý, mái tóc có mùi thơm hoa bưởi, vẫn ngồi trên cái chân cối. Trước mặt Cần là tất cả những nguyên tắc chiến thuật, tất cả những mệnh lệnh, động tác, địa hình, tình huống, vạch đường tấn công của tiểu đội anh ngày mai. Ngọn đèn trước mặt đang cần hơn ông trăng trên trời. Cần vươn vai rồi cứ cúi xuống tiếp tục viết.

Cần vừa nghĩ đến đống rơm lúc nãy thì tiếng Lý lại ngắt quãng:

- Anh Cần không đi xem kịch à?

Cần ngừng bút:

- Không, tôi ở nhà coi nhà.

- Em định chờ anh đi nhân thể.

- Tôi không đi được đâu! Chị đi xem đi, sắp tan rồi! Hôm nay có múa sư tử qua cầu, hay lắm.

Tiếng vỗ tay ngoài đình nghe văng vẳng. Trống đang đánh tiếng một, có lẽ sư tử đang chồng người.

Nhưng cô Lý không đi. Cô chỉ lùi ra hè nói chuyện với cái gái, rồi tí tách bóc lạc. Cần cúi xuống viết tiếp giáo án: Nguyên tắc truy kích địch thì phải nhanh chóng...

Tiếng hát cô Lý bỗng vân vi ngoài hè, giọng ru em, cô Lý chỉ hát một mình chơi:

Đố ai quét được ơ... lá rừng,

Đố ai ngăn được ơ... Bắc đừng...

Hình như thẹn, cô quay sang đố cái gái:

- "Bắc đừng"... cái gì nào? Đố mày biết?

Cái gái chưa hiểu được những chuyện ấy. Thực ra cô Lý cũng chẳng phải hỏi để mà hỏi. Cô cười, đập vào lưng nó đét một cái làm nó giẫy nẩy, rồi tự trả lời:

- Đố ai ngăn được Bắc thương Nam, hiểu chưa? Thế mà không biết!

Cái gái chẳng hiểu gì cũng cười với cô. Ông trăng hiền hậu soi bóng mát vào lưng cả hai chị em.

Cần đang suy nghĩ gì? Cứ thấy anh cúi xuống tiếp tục công việc. Xin thú thật, viết về anh mà tôi chưa hiểu nổi con người anh, nhưng tôi biết, một cơn gió nhẹ cũng có thể làm mặt hồ gợn sóng. Trong con người Cần, các bạn cứ tìm cho anh một gợn sóng nhỏ bé nào đó.

Nhưng sóng nào thì mặc sóng, bản giáo án của Cần cũng đã làm tới phần đánh vào trong lòng địch, sắp sửa củng cố trận địa. Ngày mai, Cần sẽ bố trí cho tiểu đội gặp xe tăng địch để cho Đường quen việc quan sát và tập báo cáo. Như vậy Cần sẽ tập cả cho Vẽ ý thức cảnh giác địch luôn. Anh chàng này lanh lẹ nhưng điểm này lại hay coi thường. Cần lại lo Hân, không biết ôm trung liên lên tới đó Hân có đủ sức mà tiến nữa không. Rồi anh lại yên lòng vì chợt nhớ tới cái cục u trên vai Hân. Tự nhiên Cần thấy thương Hân lạ thường. Nhiều lúc mệt muốn đứt hơi, thở hồng hộc bằng miệng mà Hân phải ngồi ngay dưới chân cầu tiêu để đặt súng, mồ hôi nhòa mắt, tiếng còi thổi bị tắc đi từng đoạn một. Chưa bao giờ Hân nói với ai một tiếng về chuyện này. Động nói đến là phê bình mình thế này, thế nọ. Ngày về Nam, chẳng biết anh có còn nhớ mà kể lại cho bà con nghe. Hân yêu công việc cũng như Đường yêu cây súng. Đường ham chơi, nhưng biết nghe lời. Đi tập về, bị giập tay, nhưng phải lau súng cho sạch rồi mới lên y tá. Tay mình đã có mình săn sóc, còn súng bằng sắt nó biết gì, phải lau cho nó trước. Đó là lý lẽ trẻ con hay một câu đùa nghịch ngợm? Bất giác Cần chợt nhớ tới cặp giò đen đen, tròn trịa và quả bóng của Đường...

Ngoài hè cô Lý cứ rù rì nói chuyện với cái gái. Thỉnh thoảng lại cười to lên. Cô nói hết chuyện nhà, chuyện cửa, chuyện chè, chuyện lạc, rồi sang cả đến chuyện đoàn kết Bắc Nam. Nói chuyện xong lại đố, lại hát, rồi lại phát vào lưng nó đen đét làm nó kêu lên choe chóe. Nghe chuyện, người ta tưởng cô đang nói với một cô bạn nào bằng vai.

Cần tính sẵn cuộc tấn công sẽ tốn bao nhiêu đạn các cỡ súng để mai báo cáo với trung đội trưởng, rồi vươn vai đứng dậy. Chưa bao giờ Cần thấy mình vui như lúc này. Trăng càng lên cao, càng xanh. Cần mỉm cười, nhìn ra hè. Anh muốn tìm một câu nói đùa mà tìm mãi không ra:

- Chị Lý không đi xem thật à? Sắp hết rồi còn gì?

- Còn lâu mới hết anh ạ. Em sợ ma lắm.

- Thế lát nữa về nhà có sợ ma không?

Lý thôi bóc lạc, ngồi im lặng. Có lẽ cô đang mỉm cười nhưng tối không nhìn thấy.

Cần ngẫm nghĩ một chút, rồi nói:

- Để tôi dẫn chị đi xem vậy. Tôi cũng ra xem luôn thể.

- Vâng ạ!

Lý đứng phắt dậy. Cần nghĩ bụng: bây giờ lại lễ phép lạ! Anh dẹp đồ đạc rồi đốt cây đèn bão xách ra cổng. Lý chưa đi vội, cô cứ đứng nhìn Cần, rồi bịt mồm cười, nói nhỏ một mình:

- Có ông giăng mà còn phải mang đèn...

Hai người ra tới bờ ruộng. Lúa ba tháng bắt đầu uốn cần câu, quệt vào chân nghe sột soạt. Tiếng trống chèo nghe rõ hơn, bay bổng, réo rắt như âm thanh một cây đàn kỳ lạ. Ở chân làng xa xa có những đốm sáng xanh đỏ, trẻ con đang rước đèn.

Cần đi trước, Lý vân vê ruột tượng theo sau. Cần hỏi:

- Mấy cái hố bom trước sân nhà chị Lý có sâu không?

Lý trả lời luôn một thôi dài, từ cái hố bom, cô chuyển sang chuyện ngày xưa đi liên lạc, đánh du kích, rồi kéo sang chuyện làm ăn, chạy giặc, đi dân công lên Điện Biên, kéo dài cho tới ngày hòa bình, cải cách ruộng đất, đi làm đường ghé quê ngoại ăn Tết, và bây giờ Lý góp vào hợp tác hai sào ruộng, nửa sào chè, làm nuôi mẹ và hai em... Gần hết lịch sử một con người!

Cần nghĩ bụng: Lý là một người tốt. Cần nghĩ đúng. Nếu có dịp tôi lại sẽ viết thêm về cô ta với các bạn. Trong mẩu chuyện nhỏ này, cô Lý sắp sửa làm hết vai trò của mình.

Tới ngã ba ra đình xã, Cần đứng lại:

- Tôi chỉ đưa chị đến đây thôi. Chị đi dự lễ. Tôi phải đi đằng này có việc. Chị bằng lòng vậy nhé!

Lý ngơ ngác:

- Em sợ lắm...

- Sợ gì, trống đánh một bên mà sợ?

Lý chả sợ. Ai cũng biết thế, vì cô đang cười tủm tỉm. Cô có thể bắc thang lên tận ông giời.

- Em chỉ sợ thằng thắt cổ ở sau đình. Eo ơi, cái thằng địa chủ nó thắt cổ lè lưỡi ở...

Như không nhịn được nữa, Lý nhúc nhắc rồi phát cười to lên. Người ta bảo cô chẳng nói dối ai được cái gì. Tiếng cười cô rung rinh, vô tư. Màu áo trắng nhuộm ánh trăng làm cho thân người cô trong vắt.

Cần đứng tần ngần:

- Nếu chị sợ thì tôi cho mượn cây đèn này. Thật tình tôi phải đi đàng này bây giờ. Muộn mất rồi.

Cần đưa đèn, Lý đỡ lấy, cô vừa quay đi vừa nói một mình:

- Có ông giăng mà còn phải mang đèn...

Rồi cứ thấy cô bịt mồm cười khúc khích mãi.

Cần rẽ vội ra vườn chè. Ở đấy, sáng mai sẽ là đường tấn công của tiểu đội anh. Không còn đèn, mặt trăng sáng sủa cùng theo anh đi xem xét, cân nhắc từng mô đất một.

***

Đêm nay mới đúng là ngày hội. Chân trời, màu đỏ đặc quánh đang pha vào mặt trăng. Một ông trăng lực lưỡng, rõ ràng, đang hiện dần trên mặt đất. Không gian chắc chắn hẳn lại. Chưa có sao nên không thấy sao rơi, chỉ loáng thoáng thấy trên nền trời một ít mây, vừa dài vừa nhỏ, qua bóng trăng, trông giống những vết dây mực. Trời màu tím.

Đại đội chúng tôi đi tập vào lúc ấy. Giờ mở hội sắp bắt đầu...

Đại đội trưởng đứng trên gò cao. Không nhìn thấy anh, nghe có tiếng hạ mệnh lệnh:

- ... Các đồng chí phải nhanh chóng tiến gần địch. Mỗi người phải là một mũi dùi. Đại đội chúng ta phải như mũi dùi trăm ngọn đâm sâu vào tim giặc. Yêu cầu trong đêm cuối cùng này là...

Cần đưa mắt nhìn Hân, rồi Đường. Cả hai đang rướn mắt nhìn vào khoảng tối, chỗ có đại đội trưởng đứng. Vẽ đang vòng tay ra sau khẽ gãi lưng. Toàn thể tiểu đội của anh đang đứng ngang hàng thẳng lối với đại đội. Cần nghĩ bụng: không biết lát nữa xung phong lên có ngang được mãi như thế không? Đồng nước, vườn chè, thửa ruộng, con đường cái chỗ chiến hào cũng hiện ra, và cùng đang hy vọng với Cần.

Nhưng không lo. Cần có thể đạt hy vọng. Khi pháo sáng của địch phát hiện được đại đội thì tiểu đội anh đã sát tới tiền duyên. Mặt nước đồng hoang bỗng trở nên mênh mông, trắng xóa, nhìn giống những cánh đồng ở Tháp Mười. Hân ôm trung liên, với đầy đủ tư thế của một người xung kích, dẫn đầu tiểu đội vượt qua cửa rào, và vượt mãi, dẫn đầu mãi cho tới chiến hào địch. Khí thế hiện trên đôi vai chắc của anh nhiều hơn trên khuôn mặt. Đường như con sóc, loáng một cái đã thấy thay băng đạn, tiến vào vườn chè. Chỉ có Vẽ hơi chậm lại sau một chút, còn tất cả tiểu đội đầu song song với nhau và tiến ngang hàng với toàn đại đội. Đoàn quân như một đoàn tử thần đi tìm địch. Không gian bỗng trở nên lạnh lẽo. Tiếng chó sủa râm ran.

Tới sân nhà cô Lý, Cần thoáng thấy bóng Đường tiến về cái cối con giữa sân, Cần quát lên:

- Số 3, hố bom trước mặt, tiến!

Đường nhảy qua cái cối. Cần thoáng thấy bóng Lý xách cây đèn bão từ bếp chạy ra. Anh vội dẫn Hân vọt lên bờ rào. Chỉ sợ cô ta trả đèn.

Cần hô:

- Số 3, theo dõi mệnh lệnh trung đội trưởng báo cáo với tôi.

Không thấy tiếng trả lời. Cần gọi giật:

- Đường đâu?

Từ xa nghe có tiếng "rõ" lúng túng. Thì ra anh chàng Đường nhảy xuống hố bom, bị nước thình lình, ướt sũng, vừa nhoai lên vừa chùi nên mãi mới trả lời được. Vẽ giơ ngực lao tới trước. Bộ ngực mập tròn như lườn chim cu mà nhọn như một mũi dùi thép. Bóng anh lúc ẩn lúc hiện trên mô đất, nhẹ nhàng và xứng đáng. Tưởng không có gì cản được, thế mà có vật cản. Vẽ bị ngã vào bụi dây thép gai. Cành găng và gai mây quấn chặt lấy người anh bằng trăm ngàn mũi kim nhọn hoắt. Vẽ ngồi gỡ. Nhưng gỡ cành này lại có ngay cành khác móc lấy anh. Trời đất bỗng tối sầm lại một cách ghê rợn. Hàng chục con chó trong xóm thi nhau sủa chung quanh Vẽ. Báo cáo cho tiểu đội bây giờ chỉ làm cho Cần thêm lúng túng. Vẽ cố gỡ.

Đằng kia có tiếng Cần gọi Vẽ. Nhưng sức mạnh của tiểu đội vẫn phải dành cho phía trước, nên tiểu đội cứ tiến. Vẽ đoán tiểu đội sắp đến chỗ năm gốc nhãn. Chỗ ấy, địch thường phản xung phong.

Chưa cần tới gốc nhãn, địch phản xung phong thật!

Tiểu đội Cần được lịnh đánh lướt sườn. Cần hô lớn:

- Trung liên bắn mạnh, tiểu đội vòng qua trái, tiến! Anh em lên trước sẽ bắn mạnh để trung liên lên sau.

Nhưng Vẽ không có thì ai sẽ thay thế dẫn đầu tổ 2! Cần đang nghĩ thì bỗng thấy bóng Vẽ đang lao qua gốc nhãn bên trái. Anh thở ra.

Trung liên lên tới nơi, súng giặc cũng vừa tắt. Cần cho tiểu đội tiếp tục tiến và nghe ngóng kiểm lại từng người: đội hình của tiểu đội anh vẫn tiến ngang hàng với đại đội, không thiếu một ai. Và cứ đội hình ấy, con đường tiến quân ấy, tiểu đội Cần, mang theo cả những dòng mồ hôi trên lưng Hân và máu trên người Vẽ, vượt qua chiến hào, diệt mấy lần hỏa điểm, đi sâu vào lòng địch.

Chỉ có vườn chè là lùi ở đằng sau, xa tắp tận cuối làng.

Khi kèn lịnh thu quân kết thúc trận đánh của đại đội trưởng nổi lên, chúng tôi vừa rời vị trí quay người lại, thì ánh trăng soi thẳng vào mặt. Mặt trăng mát rượi, xanh biếc tự lúc nào.

Cần dẫn tiểu đội men theo đường làng ra vị trí tập họp. Cứ nghe tiếng cười của Vẽ cũng đủ biết kết quả trận đánh. Vẽ đi sau chót, khập khễnh vịn vai Hân. Thoáng thấy bóng đại đội trưởng đi đằng trước, Vẽ hỏi lớn:

- Tiểu đội 2 đánh ngon không đồng chí đại đội trưởng?

- Ngon lắm! Tất cả tiểu đội 2 đấy phải không?

- Tất cả đây! Đề nghị thủ trưởng kỳ này về cho tiểu đội cờ khen, đem về Nam cho má bầy trẻ nhe!

Vẽ lại cười giòn tan theo cái kiểu của mình. Cái tiếng cười đầy tình nghĩa khi nhắc đến một cái gì còn xa cách, thân thiết.

Bây giờ anh em chỉ mới thấy Vẽ bị gai đâm, chứ không thấy được lúc nãy Vẽ ngồi trong bụi gai như thế nào. Khi nghe tiếng địch phản kích lại tiểu đội, Vẽ không thể ngồi gỡ gai được nữa. Tất cả sức lực anh cố dồn xuống hai chân và phóng ra một cái thật mạnh. Đúng như ý anh muốn, gai góc đã phải mở đường cho da thịt. Bây giờ thì Vẽ đi chân không, giầy đã tụt lại đó. Suốt đường tấn công dài hơn cây số, hai bàn chân anh đã cắm thêm không biết bao nhiêu thứ lởm chởm khác trong khắp ngõ ngách của xóm làng.

Đùa chán với đại đội trưởng, Vẽ quay sang ghẹo Đường. Đường vác hai cây súng, một cây của Vẽ. Anh chàng còn cảm thấy mình vác thêm được nhiều nữa. Nếu đánh thật thì súng chiến lợi phẩm tha hồ mang. Thấy Hân dìu Vẽ, bị lướng vướng cây trung liên, Đường chạy lại định giằng lấy mang thêm. Nhưng Hân chỉ cười, nhất định không đưa. Hân đang áy náy một việc: hồi nãy nhảy qua một cái hào để tránh cầu tiêu nhà cụ Mẫn, ống loa trung liên bị cắm đầy một họng đất. Cũng may thân người Hân bị đập xuống trước, nếu không, cây súng còn bị đau hơn nữa. Bây giờ Hân vừa đi vừa sờ nó mãi, chỉ mong mau về nhà đốt đèn lên xem thế nào.

Cần bước lên đường cái. Mặt đường sáng hơn, vui hơn, rộng hơn mọi ngày. Xa xa, các tiểu đội khác cũng đang lục tục kéo về tập họp. Nghe có tiếng hát, tiếng cười, tiếng vỗ tay rầm rập. Thấp thoáng chen vào giữa bóng bộ đội, hình như có bóng Lý cầm cây đèn bão của anh đang chạy lăng xăng, bên cạnh có đôi quang gánh. Cần mỉm cười: anh nghĩ đến gánh nước chè tươi và nụ cười rung rinh của cô nàng.

Sắp đến địa điểm tập họp, như chợt nhớ đến điều gì, Cần hô lớn:

- Tiểu đội! Thành một hàng dọc! Đều... bước!

Tiếng chân rầm rập, kể cả Vẽ. Họ tiến về phía trước mặt của họ. Mặt trăng tròn trịa nghiêng bên tay trái.

***

Các bạn thân mến! Truyện viết đến đây tưởng đã hết nhưng một hôm, tôi bỗng gặp Cần trong mẩu chuyện nhỏ này:

Phải nói rằng Cần bặt tin gia đình đã bốn năm, kể từ ngày tập kết. Chiều hôm đó, anh bỗng nhận được một lá bưu thiếp. Sự vui mừng thật khó tả. Cả cái tiểu đội 2, nhất là Đường, hò reo vây chặt chung quanh anh. Chưa biết trong thư nói những gì, tôi chỉ thấy anh chạy lên, chạy xuống, và mấy phút sau, chỉ mấy phút thôi, cả tiểu đoàn đã nghe được tin anh loan đi khắp lượt. Một lúc lâu lắm, Cần vẫn không đọc được thư. Anh hoa mắt, bàn tay và lòng anh cùng rung động. Hân ngồi đọc hộ cho toàn thể nghe.

Chiều hôm đó có một kết quả ngộ nghĩnh: người ta thấy Đường đá bóng hăng hơn mọi ngày. Đường đá những quả bay tít lên cao và chạy theo bóng với một tốc độ nhanh ghê gớm. Đá đến nỗi mọi người phải khiếp sợ, và tối đó, anh bị trẹo chân bên trái.

Sáng hôm sau tiểu đội Cần lại đem niềm vui chung ấy ra thao trường. Họ lại đội những vành mũ thân thuộc có ghi tên quê hương, xông lên phòng tuyến địch. Tôi thấy Hân hô "giết" rất to, còn Đường thì cứ nhảy mãi lên như một người vừa hiểu thêm chân lý. Tiểu đội trưởng Cần vẫn đứng cười hề hề, anh nhìn tất cả anh em đang vui vẻ với tư thế của một người đang nắm lực lượng quân mình trên mặt trận. Anh chàng Vẽ của chúng ta mới thật ghê gớm: cứ rộn mãi lên những tiếng cười đầy tình đầy nghĩa, lâu lâu anh lại giở vành mũ ra vẫy lên khoảng trời rộng lớn, khoảng trời quý giá có chim nhạn đang bay liệng, nắng sớm mai chiếu trong mắt đàn bò mà từ lâu, anh đã tìm thấy ở đấy những lý do làm việc.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Xuống Núi

Mặt trời xuống nhanh, như một người làm xong công việc ra về còn trừng con mắt nóng bỏng lại nhìn mọi người, vừa hẹn hò, vừa thách thức.

Chiều nào cũng thế, anh em tiểu đội làm nứa ra về sau khi nắng đã tắt sau núi. Trên đồi cao nhìn xuống, gió nam thổi mạnh, những mảng rừng tre nứa dập dềnh như sóng biển. Người ta nghĩ đồi cao là một con tàu, quanh mình là nước biển cũng màu xanh. Nền trời mùa hạ bao la và vô tư, trắng muốt, thỉnh thoảng điểm vài dải mây xám dài như những vẩn khói. Trước mặt là màu đỏ của chân trời, sau lưng là một bến bờ nào xa lắm, mù sương bốc trên đầu dãy núi thật là mù mịt.

- X...u...ố...n...g... n...ú...i...

Tiếng hô quen thuộc của mỗi chiều lại vọng lên như chào núi rừng. Không gian lặng lẽ đưa cái tiếng vang vang ấy đi gửi khắp nơi. Âm thanh trìu mến một cách lạ lùng, đến nỗi người ta muốn đứng chờ, tưởng như núi rừng sẽ phải trả lời lại.

Tiếng hô ấy bắt đầu là của Thi, tiểu đội trưởng, rồi lan ra khắp mọi người. Ở đây chỉ có mười hai anh em, nhưng tiếng hô có thể dùng cho cả một sư đoàn nghe thấy. Anh em thích vậy.

Hôm nay là ngày lao nứa. Chặt nứa hai ngày, chuyển nứa từ rừng sâu ra đầu dốc cũng mất trọn hai ngày. Ở đấy, nứa sẽ được lao xuống suối, rồi sẽ kết bè lại xuôi về doanh trại. Xa lắm, khuất mãi sau dãy núi mờ trước mặt.

Thi, một anh bạn hay cười. Lúc nào cũng cười mỉm như một cô thích làm duyên. Anh em bảo anh thật thà như con gái. Nhưng có một điều trái ngược là thân người anh lại cao lớn. Gót chân anh bước chắc nịch như muốn ra oai cả với mặt đất. Những lời anh nói đều có đôi mắt to và sắc đưa đẩy thêm, cảm hóa thêm người nghe. Anh hay bàn với anh em thế này: "Miền Nam không có nứa mà cũng chẳng moi đâu ra núi. Quê hương chúng ta chỉ có sông dài và đồng lớn. Bàn tay mình vừa bắn súng vừa chèo xuồng được thì nứa ở đây có gì đáng sợ mà không lôi cổ chúng về được. Làm đi, kẻo sau này về Nam, chị em hỏi chuyện lại không biết cây nứa nó tròn hay vuông. Nào...".

Nứa được lôi về. Bất kể ngày mưa lớn, nước suối dâng lên, trăm ngàn mỏm đá nhọn lầm lì như chờ đợi sẵn để nuốt lấy bè và mạng người. Bất kể cả màu nắng tháng năm, ông mặt trời lúc nào cũng như say rượu, hà cái hơi men chuếnh choáng, đỏ lửa xuống đồi núi. Những việc ấy, người dân đã quen sống chết với suối rừng cũng phải lắc đầu.

Với Thi, chuyện gì cũng thấy anh cười. Chặt nứa cũng cười. Bè sắp xô vào đá, mạng người anh đang treo trên sợi tóc, anh đạp được ra, cứu thoát, nước suối lại ngoan ngoãn chảy theo ý anh, đến bữa cơm chiều thấy anh vui miệng kể lại, câu chuyện vừa qua nó cũng nhẹ nhàng như đôi môi của anh.

Chiều qua Thi nhận được thư của một cô gái dưới xuôi. Chẳng hiểu anh nghĩ gì, hôm nay, trước khi xuống núi, anh mang ra đọc lại. Mắt anh mở to hơn, nụ cười anh mở rộng hơn, khuôn mặt anh hồng lên vì nắng chiều, nghiêng qua, nghiêng lại, bàn tay anh gãi gãi vào tai, rồi vặt cỏ, rồi giơ lên, giơ xuống, giống như đang nói chuyện say sưa với ai. Ít có bao giờ anh vui như thế.

Đọc xong anh vươn vai đứng dậy. Theo thói quen, anh lại cười mỉm. Không biết anh vui với cái thư hay với anh em. Rồi bỗng nhiên anh nghiêm mặt lại. Anh bụm tay làm loa rồi hô lên một tiếng chào rừng núi, lớn hơn bao giờ hết, tưởng như gửi về cho mãi ở đâu đâu:

- X...u...ố...n...g... n...ú...i...

Sau khi rừng núi đã trả lời lại anh, anh gọi anh em chạy một mạch ra đầu dốc lao nứa. Con đường dọn để phóng nứa rộng chừng năm mươi phân, phủ đầy sỏi, chạy thoải từ ngọn đồi xuống bờ suối. Trên đồi cao phóng xuống, từng bó nứa vun vút lao đi, nhỏ dần rồi mất hút dưới chân núi. Nhẹ và nhanh như một cánh chim.

Thi đã nhảy tới đầu dốc nứa. Anh ngồi xổm chân trước, chân sau, lưỡi dao rừng cầm xuôi trong tay trái. Đầu anh hơi nghiêng nghiêng, tay phải anh giơ lên như đánh nhịp một, hai, ba... rồi bỗng anh trượt người xuống như kiểu xe trượt tuyết. Con đường sỏi chỉ dành riêng để phóng nứa đổ người anh vun vút xuống dốc, nhanh hơn cả nứa, vù vù như gió. Lòng anh bay nhẹ trong không gian. Trái tim như bị bàn tay ai nắm lại. Không khí siết vào thái dương vừa mát rượi, vừa gào lên ghê rợn. Một niềm vui, như chưa bao giờ vui bằng, đến khó thở, lâng lâng chạy dài sau lưng anh. Tiếng siết mạnh của đế giày không phân biệt được nữa. Chỉ cách một giây thôi, người ta đã cảm thấy mình như sắp rời ra khỏi mặt đất, hoặc thoang thoảng nghĩ tới một cái gì sống chết, đe dọa, lôi kéo, một cái chết sung sướng đến gan dạ.

Nhưng Thi đã xuống tới chân núi. Bóng anh đang chạy dưới bờ suối như tiếp tục nguồn vui lúc nãy. Anh còn giơ tay vẫy gọi anh em. Lần thứ nhất Thi làm một mình. Lần thứ hai anh em bắt chước anh. Chỉ cần vài giây đồng hồ là đỡ được hơn bốn mươi phút vất vả bò từng bước xuống núi. Đường về đỡ đói hơn, thảnh thơi hơn. Cứ thế rồi quen đi.

Anh em bảo Thi nhờ nhận được thư của cô gái dưới xuôi nên mới có sáng kiến ấy. Chưa hẳn như thế. Cũng có thể là nhờ nụ cười hiền hậu và gan dạ sẵn có trên môi anh.

***

Câu chuyện cô gái dưới xuôi của Thi cũng thật là ngộ nghĩnh, theo ý anh.

Anh đến chống hạn ở một thôn công giáo. Ở đấy người ta chưa quen với bộ đội và vẫn tin Đức Mẹ đã hiện hình đứng khóc ngoài biển. Trong miếng đất gian nan ấy, lại hiện lên lồng lộng cô gái miền xuôi của Thi, mà cũng là của bộ đội. Tên cô là Sương, không xinh lắm, có duyên ở đôi má hồng hồng lúc trời rét, rất hay bắt chuyện.

Sương gặp Thi. Cô đã kể cho Thi và anh em nghe bao nhiêu công việc khó khăn chồng chất lên vai cô. Lúc nói, đôi mắt cô hay chớp chớp nhìn trời, vẻ như chẳng chịu thua ai một việc gì. Có lẽ ở đây, từ xưa, cô ít gặp được người nào để nói ra cho hết những chuyện cứ nén mãi trong lòng. Giống như con dâu về nhà mẹ, chỉ cần hỏi một câu là cô kể cho nghe hàng giờ. Cô hay thở dài vì nhiều người trong xóm còn mắc mưu bọn phản động: đổ tội cho Liên Xô bắn vệ tinh nên Đức Mẹ làm ra hạn. Cô đã phát khóc khi đi vận động bà con cùng ra tát nước với anh em. Đôi mắt cô, lúc kể, vẫn còn nhiều ấm ức:

- Họ cãi với em là bộ đội các anh về đây chống hạn chẳng qua để chịu tội với Chúa. Đức Mẹ bắt như vậy.

Rồi Sương khẽ liếc nhìn anh em, cười mủm mỉm, nói như nói một mình:

- Đâu có phải thế...

Đôi mắt Sương óng ánh như có một sự thỏa mãn vui vui gì kín đáo. Hình như cô đang chờ ở anh em một câu nói nào đó. Nhưng không, đột nhiên Thi mỉm cười. Nụ cười gọn lỏn đến khó hiểu. Hình như Sương hơi phật ý, sau đó thấy lời kể chuyện của cô to hơn, sắc sảo hơn. Cô rất buồn vì trẻ con ở đây không biết một chữ i nhưng lại bị bắt học kinh ê a suốt ngày. Bao nhiêu người mắc âm mưu đem trả đồ đạc lại cho địa chủ vì sợ mất linh hồn. Mấy anh thanh niên trước đi lính ngụy thì chê bộ đội ta bắn pháo sáng không "chiếu" bằng Tây. Cô bán quán ở đầu xóm có chồng đi lính vào Nam thì hay nói mát anh em ta ít tiền. Còn nhiều chuyện nữa.

Tất nhiên Sương đã nói với Thi là cô đã vất vả giải thích lại như thế nào.

Và Thi lại mỉm cười theo thói quen của anh.

Thi được biết rằng Sương đã bắt đầu bước vào công việc gian nan ấy từ năm kia, lúc Sương hai mươi tuổi. Cơm ngày hai bữa mẹ lo, thức ăn đã có em đi câu tôm, móc ếch, hết công việc đồng áng, Sương lại lăn lưng vào công tác. Đầu trên, xóm dưới, đêm, ngày, Sương cứ lao đi như một cánh chim, chẳng kể gì gió bão. Cánh chim càng bay cao thì nắng nhiều dưới cánh, không gian trên đầu cũng chẳng còn giới hạn. Sự say sưa trong tuổi hai mươi không kém ngày còn bé say mê truyện thần thoại.

Nhưng Sương lại nghĩ khác hẳn Thi. Cô nghĩ tới nụ cười tựa như hơi dè bỉu của Thi với một vẻ hơi bực bội.

Thi hỏi, đôi mắt anh như dò xét, trêu chọc:

- Việc khó khăn như vậy chắc cô Sương tha hồ mà khóc?

Sương lắc đầu vội, nhưng lại nói:

- Từ nay có các anh về, em chẳng sợ nữa.

- Chúng tôi chỉ về chống hạn rồi lại đi thôi.

Sương ngẫm nghĩ một hồi:

- Em cũng không lo. Sau này các anh lại về. Năm ngoái bọn nó định hành hung em. Lạy Chúa... em đi lễ về nó giơ dao ra đón đường, lập tức em làm ầm lên.

Mắt Sương thoáng có một nét buồn. Nhưng Thi lại cảm thấy một sự gì vui vui. Anh bỗng nhìn Sương khác hẳn trước. Tự nhiên anh muốn kể hết công việc mình làm cho Sương nghe. Trước tới nay chung quanh toàn anh em, ai cũng làm như mình, bây giờ gặp một người thích nghe - mà cũng thích bay cao như một cánh chim, anh nghĩ thế - cho nên anh phải kể. Anh nhắc lại cho Sương nghe những ngày lên rừng chặt nứa, mưa quay quắt như muốn lôi người anh xuống khe, cả khu rừng đều ngả nghiêng như trôi trên sông. Những lúc ấy, anh rất hay đùa. Anh hét thật to lên như muốn át cả tiếng sấm sét. Sét trả lời lại anh, giáng những lưỡi búa đỏ rực xuống rừng làm nảy đom đóm mắt, cả đám nứa đang ngập nước bỗng bốc khói mờ mịt. Những ngày nắng gắt thì cây rừng lại im lìm như thách đố ai dám làm gì. Mây sà xuống ngọn cây như một mái nhà, ém hơi nóng xuống và làm bốc hơi nước dưới chân lên, gói tròn rừng vào giữa. Người anh khô đi, thân thể anh như bị trăm ngàn vết thương rất nhỏ nhưng rất khó chịu. Những lúc ấy anh hay giơ thẳng dao lên thách lại với rừng. Một nhát chém xuống, thân nứa vọt ra từng dòng nước, anh xối cả vào lưng, mát rượi.

Vừa nói Thi vừa cười mủm mỉm, đôi mắt anh óng ánh những nước. Người ta tưởng anh đang kể cho một cô em gái rất nhỏ bé nghe, dắt cô lên rừng, lên núi làm quen với gió bão. Ngồi nghe, mắt Sương mở tròn, thỉnh thoảng lại chớp chớp nhìn trời, cuốn theo trong óc mê man ý nghĩ. Dòng nước ở thân cây nứa vọt ra hình như cũng thấm mát trên nét mặt cô, lành lạnh sau lưng cô. Nhưng Sương không phải nhỏ bé như Thi tưởng. Nụ cười của Thi vẫn làm cho cô thấy anh ta đang hài lòng với câu chuyện của mình và như thách thức người nghe. Thi kể xong, Sương lại kể. Cứ thế, câu chuyện giữa đồng bằng và rừng núi chập chờn như đuổi nhau, tìm bắt lẫn nhau.

Đó cũng là một cách say sưa mà sau này họ thành thói quen như vậy.

Dạo ấy trời đang rét ngọt. Lạnh muốn tím cả lá cây nhưng không gian vẫn thoang thoảng có ánh nắng.

Sương trùm khăn vuông kín mít, chỉ để hở đôi gò má đỏ hồng và cặp mắt lồ lộ như người chơi ú tim. Trên khuôn mặt nửa kín nửa hở ấy, đôi mắt cô đã bắt người ta có những cảm giác hơi kỳ lạ: nó như đang rình mò để nuốt lấy đằng trước, và như sẵn sàng một cái thế chịu đựng, chiến đấu nắm lấy phần thắng. Trên nét mặt ấy còn thoảng một màu da nâu, màu da của các cô gái siêng năng vùng biển. Lúc Sương nhìn xuống đất, khẽ mỉm cười, mấy sợi tóc mai lòa xòa trên trán, màu da lại mịn màng hiền từ như Đức Mẹ.

Nhưng người con gái không chỉ có khuôn mặt. Cả con người của Sương đã bắt anh em phải nhìn mọi người khác bằng con mắt so sánh. Sau này, tất cả các cô gái đều có thể đẹp tuyệt trần như nhau, dịu dàng nết na như nhau, yêu chồng thương con như nhau, nhưng cuộc đời tất nhiên còn phải nhiều lao động vất vả, cứ nhìn ở họ để mong tìm ra những gì cao quý nhất: một niềm tin sôi nổi và một tình thương đầy đủ đối với con người chẳng hạn, thì đó là việc khó, không thể dễ dàng giống nhau được, cô gái vùng xuôi ấy đã sống nhiều ngày như thế.

Trời rét như cắt ruột, tinh mơ, chuông nhà thờ chưa đổ, đã thấy Sương co ro đi ngoài đường. Người ta tưởng cô là kẻ ngoan đạo, siêng đi lễ sớm. Nhưng không, Sương đang ngồi ở giữa đồng, cô loay hoay vá lại những chiếc gầu thủng, nối lại những sợi dây đứt để sẵn sàng giao cho bộ đội. Cô là ủy viên hội đồng chống hạn xã. Đêm nào cũng thế, gà gáy canh hai, Sương mới tan họp, và sau đó, cô lầm lũi hết nhà này đến nhà khác đập cửa mượn gầu. Sương như một bóng ma, như một con thoi thì đúng hơn, đâm hết ngõ này sang lối khác. Đôi người xấu tính đã không cho mượn còn rủa cô là đồ quỷ dữ, bỏ đạo đi chống hạn theo bộ đội. Với cô, những người mê tín dữ miệng ấy còn có thể nói nhiều hơn nữa.

Sáng rõ, cơm nước xong, bộ đội ra tới đồng là gầu, dây đã sẵn sàng. Cô gái vùng xuôi ấy lại tát nước với anh em, nhất là Thi, cho tới xế chiều. Khi bộ đội trở về ăn cơm, Sương còn ở lại để giữ bà con cùng tát cho tới tối.

Thi đã bị mang tiếng là có nụ cười khó chịu, một hôm anh lại hỏi Sương:

- Ruộng cô ở kế bên chỗ tát, khai nước vào mà cấy đi cho kịp.

Sương nhìn lại Thi bằng con mắt thử thách. Có lẽ anh chàng dư hiểu là bao nhiêu ruộng ở xa đang cần cho dòng nước mau tới nơi hơn. Sương làm như thế thì mọi người cũng sẽ khai trước cho mình, hỏng hết. Sương im lặng không trả lời.

Thi hiểu sự im lặng ấy. Anh khẽ mỉm cười theo ý của anh. Mỉm cười ở trong lòng, không dám lộ ra trên miệng.

Trời lạnh đến bao nhiêu Sương cũng chỉ có hai cái áo cánh nâu cũn cỡn. Môi cô nứt ra từng đường chỉ máu đo đỏ. Thi hỏi Sương một câu, sau này mới biết là mình vô duyên:

- Chắc cô Sương rét lắm?

Anh muốn nói: sao không về thổi cơm cho sơm sớm rồi hơ lửa cho ấm, nhưng thấy mắt Sương chớp chớp, anh lại thôi. Sương hiểu. Với người khác, cô chẳng thích nghe những lời ái ngại đó, nhưng với Thi, anh ta hiểu cho mình như thế cũng được. Thật ra, Sương còn khổ hơn thế nhiều. Những đêm đi tổ chức bà con chống hạn, bao nhiêu lần Sương phải tự dỗ mình nín đi đừng khóc. Mới đây Sương đã bỏ tiền riêng ra mua tre, bện lại gầu, trả lại những nhà bị đứt. Bốn giờ sáng, nhai vội lưng cơm nguội, Sương tát cho tới tối mới trở về dúm bếp trở lại. Bụng đói đến run tay, hoa mắt nhưng Sương vẫn tát, vẫn mải mê như những câu chuyện của Sương. Trước đây, ngoài các anh lãnh đạo ra, Sương mong có một người bạn tâm tình nào đó để nói ra cho họ hiểu mình. Nhưng bây giờ, bộ đội về đông, lâu nay tự nhiên Sương thấy thôi, chẳng muốn cho ai biết nữa. Chỉ cần nói cho Thi nghe trong những lúc say sưa nhất. Ví dụ lúc nghe Thi kể chuyện rừng núi của anh ta chẳng hạn.

Bởi vậy Sương không trả lời. Cuộc đời của Sương hay có những phút sôi nổi ngấm ngầm ấy.

Tuy nhiên, Thi còn gặp nhiều sự sôi nổi khác mà sau này anh mới hiểu. Hôm ấy là một ngày nắng, cả không gian ấm lại như gồm tất cả hơi thở thân mật của mọi người. Đáng lẽ người ta khỏe ra, riêng Sương ngược lại, đứng tát với Thi, cô chỉ run chân chực ngã.

Đến chiều, Thi bảo cô:

- Tôi biết cô Sương tát giỏi lắm rồi! Cô ốm thì nghỉ đi!

Sương không để ý câu nói ấy. Sương mệt thật. Mọi ngày, Sương có thể tát liền trong lúc mọi người đã nghỉ đến hai ba lần, Thi cố lắm mới theo nổi, nhưng sáng nay cô xin nghỉ tay luôn. Đến trưa, Thi mới nhận ra trong nón của Sương có thêm chiếc quần đen cũ, mọi ngày không thấy.

Sương mỉm cười, trả lời Thi khe khẽ:

- Đàn bà chúng em tháng nào mà chả ốm. Xấu lắm anh ạ. Nhưng em không nghỉ được.

Sương không nói nữa. Thi nhìn Sương với đôi mắt cởi mở, trìu mến của một người thân thiết. Cứ mỗi lần anh tìm thêm được những gì sôi nổi của Sương, anh lại rấm rứt nghĩ đến câu chuyện rừng núi của mình. Anh muốn kể thật nhiều cho Sương nghe, như một phần thưởng quý giá chỉ dành riêng cho cô em gái nhỏ, hay như một món quà tốt đẹp nhất anh trao tặng lại Sương, để đền đáp lại những gì xứng đáng của Sương mà mọi người có vỗ về, an ủi bao nhiêu cũng không đủ. Gần Sương, con người anh hay bừng lên những phút sôi nổi say sưa như thế. Giống như con thuyền thuộc nước, chỉ cần một buổi đẹp trời là băng mình ra đại dương.

Thế là Thi kể. Rừng núi lại vây chung quanh anh. Cây rừng lại ngã ngổn ngang dưới mắt anh. Suối lớn cũng đang khuất phục, cúi đầu. Anh muốn gửi tất cả công việc của mình vào công việc của Sương. Anh nghĩ chỉ có những chuyện gian lao ấy mới làm cho Sương vui thích nhất. Rồi anh mỉm cười, chẳng có gì là khó hiểu, từ xưa, nguyên do của nụ cười vẫn thế.

Nhưng hôm nay không thấy Sương say sưa kể lại công việc của mình nữa. Mặt Sương hồng hồng. Không hiểu câu chuyện ốm của đàn bà có gì chạm với lòng Sương. Đột nhiên, Sương quay hẳn lại nhìn Thi như dò xét, rồi mỉm cười, nói nhỏ:

- Anh hay nói dối lắm...

Nói xong, Sương vội vã quay đi.

Cô gái vùng xuôi của anh em, một người con gái chân chính, bước vào tình yêu đến là khó nhọc. Cuộc sống gian lao đã dành cho cô thật nhiều vinh quang, nhưng tình yêu không thể dễ dàng để cho cô tìm được hạnh phúc vừa ý. Sương đã từ chối bao nhiêu đám hỏi trong mấy năm qua, ở nhà mãi với mẹ, cũng vì thế. Sống ở trong miếng đất gai góc của Chúa những anh thanh niên đến hỏi Sương là những anh ngày ít đi tát, đêm chỉ lăm le khai nước vào ruộng mình; những anh giằng nhau cả với Sương đòi gầu trở lại; những anh còn khen cái lô cốt Tây chắc hơn cái lô cốt "bạc-ti-dăng"... Cái xóm nhỏ có bao nhiêu người vừa ý thì lại vợ con đầy đủ, hoặc phải đi công tác xa hết cả. Chuyện ấy, Sương chỉ nói cho mẹ và Thi biết. Cũng chẳng cần thở dài với ai làm gì. Đời người cứ phải lớn lên với những năm tháng của nó, nhưng Sương lại phải sống mãi cái tuổi hai mươi, hăm mốt như vậy.

Cho tới một hôm, Sương lại tát chung với Thi, cô nói ầm ĩ như vừa nghe được một chuyện lý thú:

- Anh Thi hay nói dối ghê lắm. Anh chưa có vợ mà dám nói là có rồi.

Rồi cô cười, gầu nước bị giật mạnh đổ ra nhiều bọt trắng xóa. Sương lại nói tiếp:

- Em đi hỏi tiểu đội 1, các anh ấy bảo anh chưa có vợ. Tiểu đội 2 cũng nói thế. Anh chỉ có em gái thôi. Đúng không nào?

Sương nhìn Thi như nắm được phần thắng. Tiếng cười sung sướng, lanh lảnh, bay lơ lửng trên đầu mọi người. Bàn tay giựt nước của cô có thêm một sức mạnh ghê gớm.

Thi chỉ im lặng. Anh biết Sương nói mò như thế chứ nào có đi hỏi ai. Anh đang tìm cách gì để an ủi Sương. Thi là một người yêu vợ. Không những Thi có vợ mà còn có cả đứa con gái nhỏ ở trong Nam. Hình như có con gái anh lại càng thấy thương vợ đầy đủ hơn, điều ấy anh cũng không giải thích nổi. Anh thường nghĩ cả cái thân hình cao lớn của mình chưa giúp được gì cho vợ, ngoài tấm tình yêu chân thành.

Sương còn nói nhiều lần như thế. Thi đã cố gắng đem hết sự thành thật của lòng mình ra nói lại bao nhiêu lần, Sương cũng không tin. Nụ cười hồn nhiên quen thuộc từ xưa của anh, bây giờ Sương cũng cho là có ẩn ý hay hay, cô cứ nhìn vào đó để buộc Thi là nói dối.

Câu chuyện kéo dài mấy ngày sau, cho đến lúc sức mạnh của tình yêu đã làm cô gái vùng xuôi của anh em không dám tin sự thật ấy nữa, mặc dầu sự thật đã đến với cô thật rõ ràng. Thi đưa cả ảnh vợ con cho cô xem, cô nhất định bảo đó chỉ là em gái. Một hôm, cô nói với Thi:

- Em đi hỏi lại tiểu đội 3, các anh ấy nói anh có vợ rồi, nhưng em không tin. Anh xui người ta chứ gì. Chắc anh chê chị em xóm Cầu rồi...

Sương lại cười to hơn. Cái tiếng lanh lảnh ấy cứ bay mãi lên cao, tha thiết một cách kỳ lạ, tưởng như tiếng kêu của một con chim non gọi bạn, hay có thể, tiếng nói can đảm của một người bị thương nhưng còn thừa nghị lực để mỉm cười tới phút cuối.

Nhưng hoàn toàn không phải. Tiếng cười ấy vẫn trong sáng như lòng Sương. Sương vẫn còn nguyên vẹn đôi mắt hay chớp chớp nhìn trời, vẫn còn đầy đủ những bước đi, tin tưởng và cương nghị, ngày đêm lao vào việc. Anh em gặp cô nhiều lần trong các cuộc họp xóm, khuôn mặt cô vẫn có cái tư thế của một người ít chịu thua ai. Những buổi tối tát xong, cô lặn lội đi tiêm thuốc cho trâu bò trong xóm, má cô đỏ hồng vì lạnh, màu da trên trán cô vẫn óng ả cái sắc của cô gái siêng năng vùng biển. Tất nhiên là Sương vẫn không tin lời Thi và anh em, nhất định buộc Thi là nói dối. Cô lại say sưa kể chuyện công việc cho Thi nghe, rồi cuối cùng, cứ cất lên cái tiếng cười hồn nhiên lạ lùng như vậy.

Đêm ấy bộ đội chia tay với xóm Cầu bằng một tối kịch. Một tháng trời chống hạn, lần đầu tiên đồng bào mới quen và hiểu bộ đội. Mặt Sương hớn hở, như chưa bao giờ vui bằng, người ta thấy cô múa và đóng nhiều vai chèo.

Trong không khí trong lành và náo nức của những đêm cuối năm, sao rải đầy trời, lấp lánh những giọt sáng huyền diệu, giống như trên trời cũng đang mở một ngày hội lớn ăn mừng những kết quả của mọi người. Dưới này, anh em đang sống một đêm vui chia tay với đồng bào. Trong xóm đã có nhiều người khóc và lầm rầm cầu nguyện. Gió rít trong không gian thành một điệu nhạc hùng vĩ, làm rung động những miếng vải sân khấu. Tất cả quần áo và tóc các cô gái cũng bay lên phần phật như reo múa. Dàn kèn nhà xứ hòa tấu với đội đàn sáo bộ đội những bản nhạc lẫn lộn. Chẳng ai cần lo lắng tới nguyên tắc của nhịp điệu và âm thanh, hơi nhạc chỉ cần bay lên thật cao, cuốn theo cho kịp những ý nghĩ, những háo hức người ta đang cần phải diễn tả ra, phải nói ra cho hết. Không có một cô gái nào mà lại chịu đứng im không trò chuyện. Những anh thanh niên thì cứ nhảy lên, hình như từ xưa chưa hề thấy những việc lạ lùng như thế này. Những bà mẹ già suốt đời cúi mặt xuống đất cầu nguyện sự no ấm, lạy Chúa, đêm nay cũng đã ngửng được mặt lên, mỗi con mắt đều có thêm một ít ánh sáng. Bộ đội đã đem nước về là Chúa đã ban sự bằng an xuống cho người lành thế gian, những cặp môi tàn tạ, héo hắt, luống tuổi sắp về an nghỉ đời đời nơi trái tim Chúa lần đầu tiên thấy mỉm cười.

Sương phát khóc lên vì sung sướng. Có lẽ cô là người sung sướng nhất ở đây, đêm nay. Tiếng hát của cô run run, nghẹn ngào. Khi tấm màn vải vừa hạ xuống, tiếng hoan hô của bộ đội rào rào nổi dậy, cô chạy vội vào góc sân khấu khóc rấm rứt. Trong tiếng chùi nước mắt sụt sịt có chen những tiếng cười ngắn, tức tưởi ở trên miệng, dấm dẳn như tự làm nũng với mình. Một lát sau đã thấy Sương múa sạp. Cô mặc cái váy Thái màu xanh lơ, miếng vải của bộ đội cho mượn, mặt cô ửng lên vì sung sướng và vì màu phấn hồng, toàn thân như tráng lên một lớp men màu kỳ ảo. Sương nhảy như một người háo nước, uống chưa hết bát này lại muốn uống ngay bát khác, do đó, cô để lỡ nhiều nhịp sạp. Ai hiểu được sự rạo rực của Sương đêm nay.

Tan cuộc vui, Sương vác đồ đạc hộ anh em. Thi đi cạnh Sương, cả hai cùng cười luôn miệng. Nhưng đó là trước mặt đông người, hai người cần có chỗ riêng của họ. Sáng sớm mai bộ đội đã lên đường.

Anh chàng Thi vẫn thế: là một người thủy chung yêu vợ và hay kể chuyện rừng núi. Đêm nay, trước mặt Sương, anh đã hẹn sẽ viết nhiều thư về. Anh kể rất nhiều việc, cả những việc nhỏ nhất như đã mua một ít xà phòng để chống vắt, một ít dây gai để đan võng nằm rừng và cả một bình mực to tướng để dành viết thư cho Sương. Sương ngồi nghe như nuốt lấy từng lời của anh. Cô kể cho Thi nghe những ngày sắp tới của mình. Bộ đội đi, xóm nhà đã có nhiều người hiểu ra, nhưng không phải là ít vất vả. Sương chỉ tay ra đồng, vạch cho Thi thấy con mương dài nửa cây số, sớm ngày mai Sương đã phải tiếp tục làm với đồng bào. Tuy nhiên, người con gái nào cũng vẫn có những nét tủi thân riêng của họ, một lát sau, Sương hay nhìn đi chỗ khác, đôi mày hơi cau lại.

Sao vẫn sáng mông mênh rải dài trên nền trời. Những phút này lòng người cũng cởi mở hơn bao giờ hết. Thi đang tìm cách an ủi Sương. Anh hiểu mọi điều tốt đẹp của Sương, nhưng trước sau Sương vẫn chỉ là cô em gái nhỏ, cô em gái xinh xắn và sôi nổi ở miền Bắc, thế thôi. Sự thực thà trong lòng anh không muốn cho anh làm hơn như thế. Anh kể cho Sương nghe chuyện những cô gái miền Nam, trèo cây cũng giỏi, lội sông cũng giỏi. Họ có thể bơi xuồng đi hai trăm cây số để cố gặp mặt chồng dù là vài phút, trước khi chồng xuống tàu. Bây giờ chị em vẫn đấu tranh, chờ, cắn răng xuống chiếu mà chờ, chẳng có gì làm phai lòng họ được.

Sương hiểu ý. Cô cười mủm mỉm rồi nói một cách chắc chắn với Thi:

- Anh hay nói dối lắm! Anh chưa có vợ.

Rồi Sương cười to hơn, lanh lảnh. Cô nói tiếp:

- Nhất định anh chưa có vợ!

Tiếng cười của Sương lại ngân lên như tiếng kim khí. Âm thanh trong sáng, đến là khảng khái. Người nghe cảm thấy mình vừa được quyến luyến, vừa bị trêu chọc nhẹ nhàng như nghe một giọng hò ân tình trên những cánh đồng đang mùa.

Thi hiểu được những món quà đáng mến phục ấy. Anh lại muốn kể đến chuyện rừng núi. Anh nói rằng một hôm nước suối dâng lên rất cao, bờ đá hai bên biến mất, nước tràn lên gần lưng đồi. Liên lạc không lên được, tiểu đội của anh không còn một hột gạo. Bè phải đem về gấp, ở lại thì lỡ việc mà cũng đến chết đói. Anh nhất định cho bè xuôi. Bè Thi đi đầu. Nước cuốn bè đi như tờ giấy mỏng trôi trong trận mưa lớn. Những mỏm đá, chưa hề gặp, liên tiếp giơ cái đầu nhọn hoắt như đã nhuộm sẵn máu, lăm le đâm vào ngực anh. Gió thổi mạnh. Mặt nước cũng gồ ghề, lồi lõm, và cũng có những cái dốc kinh người muốn nắm cổ đè đầu anh xuống. Không có bàn tay và khối óc lanh lẹ thì người ta thật vô nghĩa trong lúc này. Bè của anh cứ bay trên đám bọt nước trắng xóa ấy được nửa ngày thì xô vào một mỏm đá ngầm. Bè vỡ tan tành, anh thả người cho nước trôi đi như biến. Chín chiếc bè sau nhờ đó mà tránh được, về tới nhà an toàn.

Sương ngồi nghe, im lặng như pho tượng. Thi nói xong, anh còn đang mê man với cảm giác say sưa của câu chuyện, Sương đã đột ngột nói ngay:

- Anh hay nói dối lắm. Anh chưa có chị ấy đâu!

Bỏ mặc Thi với những ý nghĩ của anh, Sương nói tiếp, đĩnh đạc như một kẻ chiến thắng:

- Mai anh đi rồi mà bây giờ anh còn giấu em. Thế đấy!

Mặt Thi có những nét ngạc nhiên trông thấy, gần như bực bội. Sương nhìn Thi lâu lắm, đôi mắt láu lỉnh như muốn ghi lại hình ảnh của anh lần cuối. Một lát sau, Sương khẽ thở một hơi rất nhẹ, rồi đứng phắt dậy:

- Thôi em về! Mai còn đi tát sớm.

Sương quay vội đi được mấy bước, bỗng cô quay lại, giơ tay lên chào theo kiểu quân sự, cười khúc khích:

- À quên, chào đồng chí Thi nhá! Chúc đồng chí đi mạnh khỏe nhá! Xin đừng có quên xóm Cầu.

Thi định giơ tay chào lại nhưng Sương đã quay ngoắt đi như biến. Tiếng cười của Sương, vẫn tiếng cười cũ, lánh lót vẳng lại.

***

Hôm qua Thi mới nhận được thư xóm Cầu. Chiều nay, một buổi chiều mùa hạ, trước khi xuống núi, Thi kể lại với anh em như thế này:

- Trong lúc anh em mình chặt nứa ở đây thì cô Sương đang lên huyện học lớp hợp tác xã. Cô ta xin lỗi không lên thăm chúng mình được vì bận lắm. Cô nhắn lời hỏi thăm từng người. Nhà cô trồng được năm mươi gốc thuốc lá, muốn gửi tặng anh em mình vài điếu hút đỡ muỗi, nhưng không biết cách nào. Xã bây giờ cũng đang chống hạn, vui lắm, ngày đêm mong chúng mình về. Con mương dài nửa cây số cũng đã đào xong. Trẻ em cũng đã học hát, học múa những bài của bộ đội.

Nhưng có những đoạn Sương dặn không được nói cho anh em nghe. Bốn trang giấy, Sương kể công việc mình đã làm với Thi. Bây giờ Sương là phó chủ tịch xã, hay lên huyện họp luôn. Có những đêm ngồi họp, chợt nhớ tới anh em, Sương đã phải vờ chạy ra sân, chùi nước mắt một chút rồi mới vào họp tiếp. Những lúc rét mướt vất vả nhất, cô lại nhớ đến câu chuyện rừng núi của Thi. Cô lo nước suối có còn lớn không? Thi có còn liều mạng không? Nứa rừng đã chặt hết chưa hay hãy còn? Sắn ở nhà trồng nhiều lắm, những đêm đi tiêm thuốc cho trâu bò về, Sương ngồi nướng ăn một mình, chẳng có ai ngồi ăn chung. Bây giờ cô quen nhiều lắm. Có rất nhiều đám hỏi nhưng Sương chưa vừa lòng. Hiện nay cũng còn rất... bận, chưa muốn có gia đình.

Đoạn cuối Sương viết thêm như thế này:

"Thôi, bắt tay đồng chí Thi nhá, chúc đồng chí Thi khỏe mạnh để tích cực công tác nhá!

À này anh Thi, em biết anh rất tốt, không nói dối ai bao giờ đâu. Trước kia nó cứ làm sao ấy, em không tin, nhưng đêm ấy em đã biết chắc chắn anh đã có chị ấy rồi. Thế thôi, anh đừng cười em nhá. Mà có đúng là anh đã có thật không chứ?"

Đọc đến đây người ta tưởng như Sương đang cười khúc khích.

Mặt trời chìm xuống sau núi còn giơ lên những cánh tay đỏ lửa để chào mặt đất. Gió rừng ào ạt làm nghiêng ngả ngọn cây như một bản nhạc tấu lên chúc mừng sự thắng lợi sau một ngày làm việc giữa mặt trời, đồi núi và con người.

Thi đứng trên mỏm đá nhìn xuống chân núi. Không biết anh nghĩ gì, bất giác anh cười mủm mỉm:

- Mình sẽ viết thư kể chuyện xuống núi cho cô ta nghe, chắc đúng ý cô ta lắm.

Nói xong, anh lao người xuống nhẹ như một làn gió.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Trăng Sáng

Trăng mười sáu vừa ló trên mí nước. Mặt biển bỗng nghiêng hẳn xuống. Từng thảm bụi vàng óng ánh từ ngoài khơi xô nhau chạy vào bờ. Sóng đập rì rào dưới chân những tảng đá lớn.

Trẻ con chơi ú tim tìm bắt sau lườn các ghe cũ úp trên cát. Có những đứa trốn trên những mỏm đá nhô trên mặt nước, cười. Chúng lăn trên cát như trẻ con đồng bằng vẫn lăn kềnh trên đống rạ.

Ca nô địch lấp ló trên sông Bến Hải. Đồn cảnh sát miền Nam bên kia sông lù mù ánh đèn, khuất trong rặng phi lao.

Tất cả cuộc sống của xóm chài như đang đổ dài trên ven biển. Đàn ông nằm la liệt trên mặt cát, sạp ghe, gối tay lên đầu hút thuốc, chuyện gẫu, đợi giờ ra khơi. Đàn bà cho con bú, xếp lại cá, gánh, mai đi chợ. Mấy đứa bé tập đi bi bô quanh quần mẹ, ngã lăn tròn như đếm khoai. Mấy anh trai tơ làng chài ngồi chờ con nước để lên đường, xúm quanh những bếp nướng cá của các o gái. Tiếng cười rộn lên. Cười mãi. Chuyện mãi, râm ran.

Trăng lên cao. Mây trắng như có đọng nước biển: cũng óng ánh, ướt át. Tất cả không gian như là nước, là biển, một mặt biển lớn lao hơn cả mặt biển bình thường, con người đang bơi lượn trong ấy, như cá, quanh những sợi nước trong vắt, thoải mái, vấn vít trên không trung. Da thịt mát rượi, chỉ muốn cuộn lên, bay lên trong cái không gian nhẹ nhõm hơn cả những mồi câu lông gà ngoài biển này. Cả vòm trời chung có gì đâu là cách biệt? Mặt biển cũng chung, ánh bụi bàng bạc từ Bắc về Nam. Đêm nay, như mọi đêm trăng sáng khác, cả xóm chài đang ngồi nhìn về Nam, ra biển. Biển của Tổ quốc lan dài trông ra phía đông. Hướng đông là hướng mặt trời mọc. Hàng ngày, ở đây chỉ nhìn thấy mặt trời lên và cái hình ảnh của buổi chiều, mặt trời lặn, hầu như xóm biển dài dặc này chẳng bao giờ có. Tổ quốc đã dành cho nó sau một rặng núi dài.

Đồn lính bên bờ Nam đã tắt đèn. Như con chim rúc đầu vào lông cánh. Bên ấy, những người lính miền Nam có ăn lương cảm tử. Cảm tử vì sống sát bờ Bắc. Một mũi súng cảm tử của một người lính gác nào đó lộ liễu sau rặng phi lao.

Những đứa bé đùa chán ngủ quên trên cát đã được mẹ ôm về đặt trên những vuông phản kê ngay trên bãi cát, dưới ánh trăng, và dưới chiếc quạt khổng lồ của sức gió. Tiếng cười càng rộn rã quanh những bếp nướng cá. Cá nướng cho tươi, sáng mai mấy o gánh lên chợ huyện bán cho mậu dịch. Khói cá thơm ngậy, quyện lên như một thứ thức ăn nhẹ nhàng của buổi tối. Ngày nào cũng thế, người ta đánh cá buổi sớm, ăn cá ban ngày và ngửi mùi cá nướng ban đêm. Một mùi thơm có vị ngọt của chất đạm, vừa béo, vừa bùi, không bao giờ chán.

- Mấy o tàn nhẫn lắm hỉ? Đàn ông người ta chỉ bắt cá nó chết có một lần, mấy o bắt nó chết tới ba bốn lần. Ác nghiệt rứa!

Tiếng cười rộ lên...

- Răng mà chết ba bốn lần?

- Nè, lấy cái cây thọc vô họng nó là một lần, đau đớn người ta chưa? Rồi đem nướng lên cho người ta chảy mỡ chảy mủ ra là hai lần; mấy o đem bán đi, mấy o khác mua về moi ruột người ta ra là ba lần, xong rồi đem cho tiêu cho muối vô kho người ta lên là bốn. Nghiệt rứa!

Mấy o lại cười. Tay quạt ngừng, khói được dịp cuộn lên sặc sụa.

- Chúng tôi hy sinh chịu tiếng ác cho mấy eng ăn nớ. Eng coi bữa cơm đàn ông ăn nhiều hay đàn bà ăn nhiều?

- Chớ công ai ra biển lưới về cho mấy o nướng?

Mấy o cười lấp, ho to mãi lên.

Trong số những tiếng ho vui vẻ ấy, có tiếng của chị Bính. Những lời đối đáp trên cũng của hai vợ chồng nhà chị. Ngày hai người chưa lấy nhau, chị Bính là người cầm đầu tốp thanh nữ, đối chọi với thanh niên. Anh Bính là địch thủ cừ khôi của chị, nhiều lần từng làm chị phát khóc. Cũng vì những cuộc ví von đối đáp ấy mà họ yêu nhau, lấy nhau, rồi thương nhau chí tình. Bây giờ tuy họ đã có đến hai thằng cu Bôn, nhưng đôi vợ chồng ấy lúc nào cũng cảm thấy như mình còn trẻ. Bên bếp nướng cá, dưới những đêm trăng sáng ven biển, dưới mặt trai gái trong thôn, họ trở lại cái tình ngày nào. Anh lại trở nên người giữ lái cho tốp đàn em trai trẻ, chị cũng thế, tiếp lời cho mấy o đáp lại. Trong những phút ấy họ thuộc về cái giới riêng của họ, là của người nam, người nữ, cái gì còn lại thuộc về vợ chồng thì chỉ là những sự lâng lâng, rộn rã ở trong lòng mà các bạn trẻ ở chung quanh nhận ngầm ra trong tiếng cười, khóe mắt của họ.

... Mọi câu chuyện về tương lai, khi hợp tác đã có tàu đánh cá, những người con trai được lái tàu ra khơi thì lúc ấy vô số những người con gái Cửa Tùng cũng sẽ được bỏ gồng gánh mà lái những đoàn xe hơi đồ sộ chở cá ra tận Đồng Hới, hoặc qua cầu Hiền Lương, vào Huế... Một câu chuyện vui về cái súng của tay cảnh sát miền Nam sang bờ Bắc gác, đeo sề sệ xuống cái túi bắt gà... Chuyện về ngày thống nhất, lúc ấy bắt tất cả các anh trai làng ôm nhau làm cầu nối để cho đàn bà, trẻ con thỏa sức qua sông... Và bây giờ, đố mấy o làm cách nào, làm sao cho những người lính miền Nam biết thương yêu đồng bào của họ... Lại có cả câu chuyện tại sao con cá hồng lớn lên nó lại đỏ hồng cả đuôi cả mắt, nước biển lại đứng khi trăng tới đỉnh đầu, và những con gái lớn lên ai bảo không đi tu mà cứ hay lấy chồng...

Anh Bính nói to, lý lẽ sắc sảo. Còn chị Bính tuy nói nhỏ nhẻ nhưng nếu con ruồi mà bay qua cũng phải chết lăn quay.

Đêm nay, khi câu chuyện vừa tan thì trăng cũng bắt đầu tròn bóng. Nước biển sắp xuống, gần tới giờ ra khơi mà anh Bính còn nằm sấp trên một chiếc phản kê ngoài bãi cát. Anh cởi trần, lưng đen bóng như lườn cá ngừ phơi dưới ánh trăng, tay đang hí hoáy viết. Chị Bính ôm thằng cu Bôn ngồi bên cạnh.

- Này, thôi đưa tôi bồng con cho, ả viết giùm tôi đi!

- Eng viết đi!

Chị Bính nguây nguẩy, cứ nhấc đít thằng cu Bôn lên mà xi đái, mặc dầu nó đang ngủ tít. Không sao được, anh Bính lại viết một cách khó nhọc. Bàn tay to lớn ấy mà hạ một cây cột buồm thì dễ biết mấy. Chị Bính nói:

- Eng cứ nhủ là ớ o Quế, chúng tôi biết là cái nón của o, chừ xin trao lại o. Chúng tôi vẫn nhớ tên từng người trong xóm ta bên nớ...

Anh Bính lừ mắt, bình mực vướng tay chút nữa đổ:

- Nói cái chi mà lanh rứa? Chầm chậm, nào... Ớ o Quế... cái nón của o...

O Quế là người bên bờ Nam, hôm kia o xuống sông xóc ngô, chẳng may để cái nón bay xuống nước. Không lội ra lấy được, vì sợ đồn cảnh sát nghi là vượt tuyến, bắn chết, o đành để mặc cho gió thổi tạt sang bờ Bắc. Cái nón đã được anh Bính vớt lên. Không biết làm cách nào trao lại. Giữ mãi cái nón bên ni thì không đành lòng. Anh Bính đành đóng một cái cọc sát bờ Nam, treo nón lên đó.

Vừa rồi anh Bính vui miệng kể câu chuyện ấy ra quanh bếp nướng cá. Muốn trêu chị Bính, tốp thanh niên còn nói thêm rằng, hôm qua họ trông thấy o Quế từ bên tê sông mỉm cười gật đầu chào anh Bính. Họ còn khen o Quế thương nhớ ai bên bờ Bắc mà chưa chịu lấy chồng... Anh Bính đắc ý, nói chêm vào:

- Chuyện đó nói ra mần chi, đàn ông chúng mình biết với nhau thôi.

Chị Bính ngừng quạt:

- Ghen chi rứa mà ghen! Nam Bắc là một nhà. Nếu cái nón đó sau này bị bọn cảnh sát tịch thu thì tôi sẽ gửi tiền ra Ba Đồn mua cho o Quế một cái nón mới khác nữa kia chớ. Ba cân cá nục chớ mấy. Đàn ông nhà này mần như vậy là phải điều lắm chớ, phải không chị em?

Trăng hát trên mặt chị óng ánh những màu nước biển. Tiếng cười rộ lên.

Khi đám trai gái làng đi rồi thì hai vợ chồng mới nói chuyện thật với nhau.

Chị Bính hỏi chồng mà mắt lại nhìn thằng cu Bôn:

- Chuyện thiệt như vậy hay sao?

- Răng lại không? Ả còn cười với tôi nữa chớ.

Anh Bính cười, rung rung bộ ngực. Chị Bính lườm:

- Là nói o Quế đã nhận được nón chưa? Hay là bị cảnh sát tịch thu? Cười răng mà cười?

Anh Bính im lặng, co hai cái chân đang duỗi ngửa tềnh nghềnh trên cát lại. Chị Bính vẫn chậm rãi nói với thằng cu Bôn:

- Eng nên viết gởi trên đài cho o Quế mấy câu đi. Nói là xin trao nón lại cho o, bà con bên bờ Bắc ni vẫn nhớ tới o, nhớ tới chú bác xóm giềng. Phải chi nước nhà thống nhất thì... tôi hay đàn bà của tôi sẽ chèo ghe qua bên nớ trao nón tận tay trả o, ngặt vì... Thôi, cứ nói đồng bào mình thì phải thương yêu nhau!

Anh Bính ngồi dậy, thở phào:

- Có cái nón mần chi mà phải viết?

- Răng lại không! Con tôm con tép nhảy lạc bờ bây giờ cũng nên thương nên nhớ, nói chi tới cái nón. Cứ viết! Không phải tôi ghen mô...

Không biết đã bao nhiêu lần như thế này, anh Bính phải ngạc nhiên và tự trách mình chỉ giỏi bông lơn xuề xòa mà không nghĩ được tận ngọn ngành ngóc ngách như vợ. Chỉ tại mình suốt ngày lênh đênh ở ngoài khơi.

Đèn là trăng. Chị Bính đặt lời. Chữ của anh Bính nằm ngổn ngang trên mặt giấy như những hạt đậu đen. Người vợ tin vào chồng, hình như tin cả vào sự suy nghĩ của mình, chị cứ nói miên man, lời lẽ tưởng như đang chuyện trò với một o Quế nào thân thương nhất.

Khi anh Bính bỏ bút đứng dậy, bức thư mới chạy được có hai hàng. Lời chị Bính từ nãy giờ tưởng như phải ghi chừng năm trang giấy mới hết. Chị ép đầu thằng cu Bôn vào ngực, co một chân lên vừa đọc vừa lườm chồng. Anh Bính đứng cười, vặn lưng răng rắc.

Người chồng theo bạn nghề ra khơi. Gió lặng, đêm bình yên, chỉ việc nằm ngửa trên sạp thuyền mà nhìn ánh trăng. Ánh trăng mờ ảo, nếu không có những ý nghĩ về người vợ, về tất cả những hình ảnh đã biến thành kỷ niệm của tình vợ chồng, về những ngày vui buồn đã trải qua, thì người ta sẽ ngủ. Anh Bính ngủ không dễ dàng, len vào trong giấc ngủ của anh có vô số những tiếng sóng vỗ vào mạn thuyền, những tiếng hò xa xăm gợi thương gợi nhớ, có cả bóng của một cái nón từ bên bờ Nam trôi ra trăng trắng sáng, bồng bềnh.

***

O Quế thương nhớ ai bên bờ Bắc? Lâu lắm rồi, từ cái ngày o đi nhổ mạ, mỗi lần đưa bó mạ lên miệng để siết lạt, người ta lại thấy o hay che bó mạ để nhìn sang bờ Bắc. Sợi lạt o cắn trong miệng, anh Bính cào muối ở bên này thấy o đứng tần ngần mà cắn mãi không xong. Rồi chiều nào cũng thế, lúc anh Bính tắm cho thằng cu Bôn dưới sông cũng là lúc o Quế ngồi bên tê sông lấy nón quạt tóc. Quạt mãi, mái tóc của o bay lên như nhảy múa, vành nón trăng trắng đưa lên đưa xuống như một bàn tay con người đang vẫy gọi.

Một đêm, anh Bính nói với vợ:

- Nè, ả có quen o Quế không?

- Tôi lớn hơn ả năm tuổi, có quen.

- Tôi đố ả biết răng o lại hay vẫy tôi?

Chị Bính cười bằng hàm răng trắng rất xinh của mình, rồi nhắm tít mắt lại,ngủ.

Đúng như ý nghĩ của chị Bính. O Quế chẳng vẫy gì riêng anh Bính. O gửi cử chỉ ấy tới tất cả những người nào đi bên này sông, khi thì bằng cách quạt nón, khi thì bằng cách vỗ tay để đuổi một con se sẻ nào tận trên trời. Dạo ấy là những ngày tháng bảy. Và cũng những ngày ấy, vào một buổi chiều, vì mải nhìn sang bờ Bắc, o đã bị bọn cảnh sát tát chúi mũi xuống bậc bến tắm. Lần đó, cái nón bài thơ hay lộng bông hoa nhài xứ Huế, chiều chiều o vẫn dùng quạt vào mớ tóc thương nhớ ấy, bị đập tung lên, bẹp dúm.

Chị Bính đặt thằng cu Bôn ngủ say rồi cặm cụi viết tiếp. Cái cối giã vỏ sim làm ghế. Ngọn đèn lung linh như ông sao non. Riêng da mặt chị ửng hồng vì ánh đèn, còn thân người chị cho tới thằng cu Bôn, mặt phản, vại mắm đều nhuộm ánh trăng khuya, một màu xanh rất trong. Cách vài thước ngoài xa là nước biển, những hạt nước li ti đang nhảy múa dưới chân đá; xa hơn nữa, bờ bên kia, mũi súng cảm tử của người lính miền Nam nào đó đang nghếch nòng lên ánh trăng.

... O Quế à, o có biết không, tôi muốn gửi lời qua thăm o từ mấy tháng trước tề, nhưng hồi đó còn gió nồm nhiều, biết o có nghe thấu tiếng loa không mà gởi, chừ hôm sớm đã có gió may thổi về, tôi mới gởi lời qua thăm o... O Quế à, hai cửa nhà chúng ta nhìn qua mặt nhau... À, răng o lại làm rơi nón như rứa? Nếu như đàn ông nhà tôi không vớt được, nó trôi mất ra biển có tiếc không? Hôm trước, cảnh sát đã đập hư một cái nón của o rồi, chừ lại cái nữa. Cô bác ta lam lũ, ba lùa cơm chưa được lùa miếng mắm, mần chi ra tiền mua nón cho o? O Quế à... Nè, o thương nhớ ai chúng tôi cũng biết rồi! Mà có phải o thương nhớ hết tất cả mọi người bên ni không?... Chừng mô thống nhất tôi sẽ chở cháu qua thăm o. Đàn ông nhà tôi chỉ lách vài mái chèo là tới nơi thôi. O Quế à, dao nào dao chém được nước, o ở bên nớ đừng có sợ chi hết...

Chị Bính nghĩ nhiều lắm nhưng chỉ viết thêm được có ba dòng, cộng với hai dòng của anh Bính viết trước là năm. Thằng cu Bôn ngo ngoe ngoài mép phản như sắp lăn xuống cát. Mặc nó, nó lăn như thế là sắp đái, đái tồ một bãi vung vãi xuống cát rồi giấc ngủ lại kéo nó trở vào.

... O Quế à... o có nhớ khi xưa tôi mắc đưa du kích qua sông, o ở nhà chạy Tây giùm cái quần mới của tôi không? Hồi đó o còn nhỏ lắm, chỉ đứng tới lưng tôi thôi. O đi tìm suốt buổi trên xóm Chòi mà không gặp tôi. Bữa năm tê cái quần nớ mới rách. Mặc nó, tôi lại nhớ tới o. Hồi đó o còn nhỏ, chưa biết chi mà cám ơn, chừ o lớn lên thì lại phải xa cách, tôi không giáp mặt o mà chuyện trò cho thỏa. Mùng hai tháng chín này nhà tôi sẽ treo lên hai cây cờ. Đàn ông nhà tôi sẽ treo thế cho nhà o một cây trên ngọn khế cao...

... O có biết răng tôi lại gởi thơ cho o không? Rầu chi cho bằng đàn ông nhà tôi. Eng viết được hai dòng rồi bỏ đi. Eng làm như o nhớ o thương có một mình eng ở bên ni...

Nghĩ đến đây, chị Bính thấy nóng trên má. Gió bật bật một góc giấy rồi lùa lên ve vuốt mái tóc chị. Xóm làng đã ngủ yên, chỉ còn ngọn đèn nhà chị sáng trên bãi cát này. Trăng khuya trong vắt. Chị Bính ấm ức. Bây giờ, ngồi một mình, nỗi ấm ức không chân không cẳng bỗng lù lù kéo đến... Ớ cái người đàn ông hay lăng nhăng! Ai người ta gởi lòng gởi dạ cho riêng eng mà eng hay làm rộn lên. Eng đùa với chúng bạn nhưng eng không nghĩ tới vợ eng những lúc ngồi ngẫm một mình như ri. Chừ eng đang mần chi? Eng đang nằm ngửa ngực nhìn ông trăng hay eng đang nhớ tới miền Nam cực khổ? Hay là eng đang ngồi giữ giùm lái cho bác cả đỡ lưng? O Quế đâu có để ý gì tới eng... Có phải không o Quế?

Thằng cu Bôn đái xong một bãi đã lăn vào giữa phản. Đúng như ý nghĩ chị Bính. Chị thuộc tính nó như thuộc tính cha nó vậy. Tự nhiên, đôi mắt chị cứ phải in mãi vào một bên phản, chỗ trống, cạnh thằng cu Bôn, nơi anh Bính vẫn nằm.

Chị Bính đang nhớ ai? Ông trăng đăm chiêu như đang nhớ hộ chị. Đôi mắt chị mở to như đôi mắt chiếc ghe cũ đang nằm lầm lì trên cát nhớ tiếng sóng vỗ rì rào quyến rũ. Chiều mai anh Bính lại về. Chồng chị lại đứng rũ lưới và tắm bằng những gáo nước ngọt từ trong giếng đá do chị gánh ra. Lúc ấy, cu Bôn sẽ níu gấu quần chị không cho chị gánh cá của cha nó. Ngày nào cũng ở bên nhau, cũng chuyện trò, cãi nhau, mà chừng bỗng đâm thương đâm nhớ.

... O Quế à, cha thằng Bôn đi biển về hay nói chuyện gặp ghe bà con ta bên nớ, bà con hay hỏi chừng mô thì chòm xóm ta mới gặp nhau. Chừng mô mà bọn cảnh sát không dám đập nón của o nữa thì nước ta thống nhất. O có nhìn thấy chớp ngoài biển không? Chớp mũi Lài vén chài không kịp, nước ta ở bên nớ cũng sắp chớp lên rồi...

Cho tới khi tiếng gà trên đầu dốc đã gáy sang canh ba, chị Bính vẫn còn ngồi đấy. Bên cạnh chị, thằng cu Bôn ngủ lăn ngủ lóc. Nước biển xuống nhanh, dập dào như hờn mát, gió cũng rộn lên, sải dài trên đầu sóng trắng xóa. Ông trăng nhuần nhị ru con hộ chị. Ánh đèn êm đềm phủ trên hàng chữ viết. Trong những điều dài dặc gửi người bạn gái, thỉnh thoảng lại len đến hình ảnh của người chồng âm ấm ở chân răng. Cả hai câu chuyện tâm tình ấy cứ chen nhau, đuổi nhau, quyện vào nhau tưởng như không bao giờ dứt. Cũng như không bao giờ dứt được khi câu chuyện đã trở thành tâm tình.

***

Sáng hôm sau, bức thư của chị Bính chưa kịp gởi tới đài truyền thanh Hồ Xá thì bên bờ Nam xảy ra một câu chuyện hàng ngày: o Quế bị bắt. Bị bắt vì tội làm rơi nón xuống sông; vì cả dòng sông trong xanh kia đã đưa cái nón của chị dạt sang bờ Bắc.

Bữa cơm chiều chị Bính không ăn. Anh Bính ngồi ăn cơm với thằng cu Bôn và khuyên chị Bính không cần gì phải khóc.

Đêm ấy, trăng lại sáng. Biển mênh mông lại dát vàng dát bạc. Thằng cu Bôn nhảy nhảy trên cổ anh Bính. Vợ chồng nhà anh ngồi ngoài mép sóng, nước liếm gót chân. Khi giọng hò thương nhớ của những o gái Cửa Tùng vừa cất lên thì loa phóng thanh cũng truyền đi bức thư của chị Bính. Lời của người bạn gái gửi một người bạn gái. Tiếng nói vang vọng, dồn dập trên khúc sông cửa biển. O Quế không còn bên ấy nữa, cả hai bờ Nam Bắc sẽ nghe hộ cho o. Bức thư được nhắc đi nhắc lại cho tới khuya, khi mặt nước bắt đầu dồn xuống theo ánh trăng thì tiếng loa cùng với những đợt sóng lan dài ra biển cả.

Đêm ấy, và không biết bao đêm sau nữa, chị Bính lại ngồi viết. Chị em trong xóm cùng góp lời với chị. Anh Bính bày thêm nhiều điều lý lẽ cho chị. Những đêm trăng muộn, chị ngồi thức với ngọn đèn. Cùng thức với chị ở bên bờ Nam còn có cả mũi súng "cảm tử" của tên lính nào đó vẫn ghếch họng trên thân một cây phi lao, một cái cây ban ngày trông chẳng có gì đặc biệt nhưng đêm trăng trông nó rất đẹp, mỗi lần gió thổi mạnh, bóng nó như mớ tóc một người phụ nữ bị quạt bay lên, óng ả, vồn vã lạ lùng.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Về Nam

I

Chuyến tàu Tết dài dặc kéo hồi còi cuối cùng uốn mình tiến vào thị xã.

Tâm đứng ngay cửa toa. Mùi gà vịt, mùi nhang đèn, tiếng cười, tiếng gọi, hơi thở dài, lời chúc tụng, kèm theo những màu hoa giấy xanh đỏ, màu bánh trái, màu cờ và màu vôi mới trên tường nhà ga làm không khí rộn hẳn lên dưới làn mưa bụi mờ mờ của ngày cuối năm. Hình như hôm nay người ta dễ quen nhau hơn mọi ngày. Một lần nữa Tâm thầm nói với mình: họ về quê ăn Tết.

Quê Tâm ở tận Bến Tre, Nam Bộ, nhiều lúa, nhiều sông nhưng suốt đời người không thấy vẩn khói tàu. Hôm nay, Tâm cũng về quê ăn Tết, nhưng không phải ở Bến Tre. Chuyến xe lửa cuối năm mang Tâm và hàng nghìn người khác đổ xuống đây, chỉ một lát nữa, Tâm và họ sẽ về tới nhà, mùi thơm của lá chuối, hương vòng đang chờ đợi.

Đứng đây, Tâm đã nhìn thấy thôn Mỹ Lý đằng xa, khói chiều ba mươi Tết quyện lên ôm lấy bờ tre mới mọc.

Lúc xuống ga hăm hở bao nhiêu, lúc về gần Mỹ Lý, đôi chân Tâm như đi chậm lại bấy nhiêu. Anh đưa mắt nhìn quanh. Cây đa vẫn sừng sững trước cổng làng. Ngọn cây tròn tròn, hiền hậu, xanh mát như đầu tóc người phụ nữ miền Nam. Cạnh cái lăng đá chạm rồng kia có mái trường nho nhỏ bộ đội cất cho các em. Ở đấy Tâm hay tập bắt tù binh, các em thường chạy ào ra xem bộ đội bắt Tây đầu đỏ.

Tâm rẽ về ngã ba giếng làng. Hình như tại đầu đường có ai đứng nhìn Tâm lâu lắm, gánh nước cứ để trên vai, nón úp kín khuôn mặt. Tâm tới gần, vành nón bỗng hất mạnh ra sau:

- Chị Phấn!

- Ôi giời ơi anh Tâm! Vào đây, vào đây!

Phấn tíu tít níu Tâm vào chỗ mát. Nhìn trước, sau không có ai, Phấn thụi ba lô Tâm một cái thật mạnh, tay che miệng, cười:

- Sao anh dám nói dối tôi hở? Anh nói tiểu đoàn đi tập ít lâu lại về mà bây giờ....- Phấn thụi cái nữa, cười ngất - Đi đâu mà bây giờ mới về! Các anh kia có về không? Anh Minh ô tô đâu, thế nào? Đã ăn cơm ở đâu hay sao mà xỉa răng thế này hở giời? Bao giờ đi? Bây giờ ở đâu? Ối giời ơi anh chết, anh chết! Cái Mận nó...

Tâm không trả lời. Phấn luống cuống nửa muốn hạ gánh xuống, nửa muốn không, nước lao chao tràn xuống đất. Bỗng Phấn hạ phịch xuống, giấu đôi thùng vào bụi, ù té chạy về trước.

Tâm bối rối, nhìn, rồi ghé vai gánh đôi thùng nước đi theo.

Như có ai báo trước, mấy chục em bé chạy ào ra, đi đầu là cái Mùi:

- Anh Tâm! Anh Tâm!

- Bế em tí, bế em tí!

- Anh Tâm về Nam rồi đấy chúng mày ạ!

- Anh Tâm về nhà em, đừng về nhà thằng Bụng!

Đứa níu lưng, đứa tót lên lòng. Gánh nước đổ ra đường. Hai tay Tâm bị lôi đi hai ngả. Hai chân anh bị ôm chặt, mũi dãi trẻ con theo tiếng cười hì vào ống quần. Cái Mùi chắc chân hơn, nó đội ngay cái mũ có ông sao của Tâm chạy về trước. Thằng Mọ rút ở nách ba lô được đôi giầy, xỏ ngay vào chân. Cu Bụng không tranh được, cứ nắm lấy đầu dây thắt lưng của Tâm ngung nguẩy

Trẻ con lôi Tâm về tới đầu xóm, thì Phấn cũng đã quay lại, kéo Mận xềnh xệch chạy sau, lũ lượt theo còn đông người nữa. Tâm thoáng thấy Mận, rổ bèo còn cắp ngang nách, quần xắn lên quá gối. Thấy Tâm, Mận đỏ hồng cả mặt mũi chân tay. Bà mẹ Mùi tay còn cầm đôi đũa bếp, khăn vuông lấm tấm bụi tro. Mấy cụ ông chưa xong chầu rượu tất niên, cái tăm còn mắc bên hàm. Người kéo tới đông, mỗi người một ý, tranh nhau như lấy phần:

- Mẹ mày! Sao không ở luôn trên ấy mà về đây làm gì!

- Gớm, vì cây dây quấn, nghiệm thế đấy các ông các bà ạ! Đêm qua tôi chiêm bao thấy ổ gà nhà tôi nó nở đầy một sân.

- Ranh con đừng làm ồn! Tôi hỏi thật chứ chị em ở đây muốn lên thăm tiểu đoàn thì phải làm sao hở anh Tâm?

Tâm lọt vào giữa mấy vòng người. Anh hoa mắt không biết trả lời ai. Trẻ con nhao nhao. Mấy cô phát vào lưng nhau đen đét.

Bác Năm từ xa chạy lại, xô đám đông ra, cú vào đầu Tâm một cái thật mạnh:

- Ông Tâm! Ông bà ông vải ơi, ông Tâm! Sao ông còn về đây ông? Anh em đâu cả rồi? Mày còn nhớ tao không con? Chim khách nó hót từ hôm kia tới nay mà mỗi mình mày về thôi à? Thằng Minh ô tô đâu? Mấy thằng kia đâu? Cái Mận đứng đấy à? Có về dọn cơm ngay cho anh Tâm mày ăn không?

II

Hơn một năm trước, dạo ấy đồng Mỹ Lý vừa gặt chiêm xong, nước phơi trắng xóa. Tâm được lệnh dẫn một tiểu đội về đây trước làm một cái nhà ăn thật lớn, chuẩn bị sẵn cho tiểu đoàn về đóng.

Trong số anh em cùng về với Tâm ngày ấy có cả Minh ô tô.

Minh ô tô! Anh em gọi Minh như thế không phải tại người anh to như ô tô, cũng không phải anh biết nghề ngỗng gì thứ đó. Nguyên do ngày mới tập kết ra, mấy cái ô tô có ghi cho Minh một kỷ niệm. Quê anh ở Hậu Giang, không có đường ô tô chạy. Năm năm lớn lên trong bộ đội anh cũng chưa hề đánh xe. Ra đây mới gặp ô tô lần đầu, mừng quá, anh ao ước được đi. Thế là anh thử một chút, anh bám vào sau một chiếc xe quân sự, xe chạy, anh không tài nào xuống được nữa, một lát, đít xe nó hạ anh nằm xuống đường. Từ đó anh em gọi là Minh ô tô. Minh vẫn ước rằng sau này sẽ được lái ô tô về Nam Bộ.

Câu chuyện đầu tiên trong cái xóm nhỏ ấy đến với Tâm và anh Minh ô tô như thế này.

Hôm ấy, Tâm dẫn anh em đi gánh rạ lợp nhà. Nắng gắt, mồ hôi bốc hơi trên lưng. Minh ô tô chửi lão trời quá nóng rồi cởi phăng áo ra. Càng ở trần, da lưng càng dộp lên. Đến gánh thứ hai Minh không sao chịu nổi nữa. Anh ao ước một cái gì, phải, nếu được một cái ô tô đi chở rạ thì sướng quá. Cứ việc lái nó băng đại qua bờ bụi, ruộng nước, ô tô lớn như vậy chỗ nào nó chẳng lao qua được. Anh lẩm bẩm chửi trời, chửi nước, chửi cả mấy cọng rơm đâm vào mắt, ước gì có cái ô tô.

Nhưng Minh giật mình vì ao ước của anh bỗng thành sự thật. Cả tiểu đội vừa gánh tới ngã ba giếng làng, bỗng dừng cả lại, mắt dồn về một phía.

- Bin! Bin! Ô tô bộ đội đây. Ai không tránh ô tô đè chết này!

- A, anh bộ đội kia rồi! Mau lên chúng mày ơi!

Đi đầu là cái Mùi, mặt đỏ tía, gánh gánh rạ che mất người. Đằng sau, mấy chục đứa trẻ con, mỗi đứa một gánh nặng. Con trai hở cái bụng tròn bóng nhãy mồ hôi. Con gái tóc tai dính bết vào cổ, vào má. Các em bẩy tám tuổi gánh những con rạ bằng đon mạ. Hạng cởi truồng, đi theo chơi, cũng nắm từng nắm rạ trong tay. Tâm hỏi to:

- Các em gánh rạ đi đâu để các anh gánh giùm cho!

Lũ trẻ đáp nhao nhao:

- Chúng em gánh đem cho các anh đây!

- Rạ của các em cắt trong đồng trong, tốt hơn rạ các anh cơ!

- Ô-tô đi chở mà lại! Bin bin!

Lũ trẻ ré lên cười. Cả tiểu đội bối rối. Minh ô tô cứ tròn mắt đứng nhìn.

Tất cả về tới nơi, quạt đã mát người, Tâm mới hỏi cái Mùi:

- Ai bảo các em đi cắt rạ cho các anh đấy?

- Em chả nói!

Mùi định chạy, Tâm nắm lại:

- Sao không nói?

- Chị ấy bảo đừng nói...

Tâm ngạc nhiên, nửa tin nửa ngờ:

- Chị nào?

Cái Mùi ngập ngừng:

- Chị Mận...

Lại cô Mận! Cô con gái có hàm răng trắng như hạt bắp nếp ấy, tại sao lại hay có cảm tình với bộ đội đến thế! Tâm nhớ lại hôm mới bước chân tới đây, thôn Mỹ Lý là vòng đai trắng của vùng địch tạm chiếm mới gây dựng lại, xóm chưa ra xóm, đường chẳng ra đường, vườn tược còn mốc trắng lên vì rác. Giữa nơi đồng nước này, mua được tre nứa để làm hai cái nhà lớn cho tiểu đoàn không phải chuyện dễ. Lúc ấy Minh ô tô lại bị lở mặt vì đi mua cây, hăng quá, nên chặt nhầm phải cây sơn, nằm ly bì suốt ngày. Bà Đồng đầu xóm đồn ầm lên Minh bị ma bắt. Trong lúc chật vật ấy chính bác Năm, một người có tiếng là bạo mồm ở trong làng cùng với cô Mận, hai người đã nhanh nhảu nhất trong việc giúp tiểu đội Tâm. Trong các cuộc họp xóm, Tâm thường nghe tiếng bác Năm hô hào bà con:

- Ma nào mà dám chơi với súng mút-canh-tông? Tây còn chết nhăn răng ra kia kìa. Nếu anh bộ đội không phải bị sơn ăn, các bà cứ đái ngay vào mặt tôi. Bốn bể một nhà, vị tình chi cố anh em người ta mới đến đây. Mua hộ cây tre mà bận mới chả bận.

Tiếng Mận tiếp theo:

- Chẳng qua anh em theo lệnh Cụ đi lo việc nước nên từ miền Nam mới ra tới quê ta đây. Con có một mình cũng xin mua hộ hai cây bác Năm ạ.

Hôm sau Mận vác tre tới trước, kế đó là bác Năm, mẹ Mùi, cô Phấn... Kẻ bó lạt, người cột xoan, nơi bán, nơi cho, tíu tít.

Việc giúp đỡ của Mận và bà con đã làm cho Tâm hơi ngạc nhiên. Tuy chưa quen Mận, nhưng hình như hình ảnh Mận đã làm Tâm phải nhớ đến một cái gì quen thuộc của quê anh.

Tâm hỏi thêm cái Mùi:

- Chị Mận nhà ở đâu em?

- Chị Mận là chị của thằng Bụng - cái Mùi chợt reo lên. - Thằng Bụng nó về kia kìa! Hoan hô Bụng!

Bỏ dở chuyện, Tâm nhìn ra. Bây giờ cu Bụng mới bin bin tha gánh rạ lần bò về. Bụng chừng mười một tuổi, mù cả hai mắt, cái đầu to cạo trọc nổi gân xanh, cạp quần đùi trễ xuống để hở vòng dải rút xiết vào bụng thành một đường đỏ bầm. Bụng đi thoăn thoắt, như đã làu đường lối.

Tâm thầm biết ơn lũ trẻ và thằng Bụng, nhưng không biết nói với nó thế nào. Cám ơn ư? Chúng chẳng cần những lời khách sáo ấy. Kẹo bánh thì bộ đội không có. Anh loay hoay suy nghĩ, vừa phục, vừa mến người con gái có cái chủ tâm này.

Minh ô tô đã hết chửi trời, chửi nắng, anh lại rủa cái "thằng Minh" một câu thật độc, rồi, vốn chẳng nghĩ gì lâu, anh lại lăn vào lũ trẻ, nói đùa, bắt chước giọng trẻ con:

- Hoan hô ô tô bạn Bụng! Ô tô bạn Bụng về hạng nhì. Nhất Mùi, nhì Bụng, có phải không các bạn?

Lũ trẻ ré lên cười. Bụng cũng hấp háy mắt cười theo, lưỡi lè ra đớp mấy giọt mồ hôi quanh mép.

III

Các bà mẹ trong thôn Mỹ Lý thường chửi con gái mình:

- Vành mắt ra mà trông cái Mận kia kìa! Con nhà không cha không mẹ mà như thế đấy! Chúng mày có đi mà giặt cho nó!

Mận năm nay mười chín tuổi, chắc người, hai má lúc nào cũng như trong bếp mới ra. Hai chị em Mận ở căn nhà cuối xóm. Sáng sớm Mận cắp nón đi làm, chiều tối mới về thổi cơm. Ngày mùa, Mận ở nhà làm đồng, ngày rỗi đi làm công nhân quét đường gần thị xã. Thằng Bụng ở nhà mò mẫm đi gánh nước, vo gạo, bắc niêu cơm để đó, chờ chị. Nó bị mù hai mắt từ thuở bé. Hàng xóm đổ cho ngày xưa bố mẹ Mận ăn nằm sao đó, không kiêng cữ, nên Bụng bị nổ con ngươi. Hồi còn sống, mẹ Mận nói dòng họ bên bố Mận đời nào cũng có một người bị mù, nghèo khó quá nó sinh ra thế.

Từ hôm tiểu đoàn về đây đông khắp mấy xóm, Mận sinh ra thắc mắc: tại sao bộ đội không đóng nhà Mận? Bao nhiêu nhà khác đều ở, duy có nhà Mận là anh em chừa ra, trơ trọi như nhà hoang. Mận nghĩ mãi. Tại thành phần Mận có nặng nề gì chăng? Ngày trước, mẹ Mận dọn hàng nước ngoài cầu, bố Mận kéo xe ngoài thị xã, giật đầu cá vá đầu tôm mới nuôi nổi mình Mận bây giờ. Mấy đứa em, trừ thằng Bụng út ít mù lòa, còn đều chết hoặc lạc vì nghèo. Năm đói, bố mẹ Mận cãi nhau luôn. Một hôm bố Mận đi ăn cắp rượu ở đâu về uống say khướt, đánh vợ một trận nên thân, rồi bỏ đi, chết ở đâu chẳng biết. Còn mẹ Mận bỏ hai chị em Mận ở lại ngay từ ngày kháng chiến, sau một trận máy bay bắn, giờ cũng chẳng biết mồ mả nơi nào. Gia đình Mận không có gì đáng ngại. Hay tại Mận có điều tiếng ngang tắt gì chăng? Hay Mận không có chồng nên các anh ấy sợ, không ở? Các anh bộ đội gì còn chẳng sợ, lại sợ người chưa có chồng, lẩn thẩn! Mận đỏ mặt cười một mình.

Người ngoài thấy Mận ít ăn ít nói, tưởng cái khó nó bó cái khôn, thương hại Mận hiền lành quá thành ra dại. Thực ra, việc gì Mận cũng nghĩ ngợi nhiều lắm.

Hôm trước có anh chàng Hân đánh tiếng hỏi Mận. Mận đi làm về, anh ta đón đầu hỏi thăm, Mận cứ lặng người đi, chả nói gì được. Nhưng nhờ sau đông người, nhiều ý, chị em bạn bàn với Mận bảo không thèm, người đâu mà xô bồ chửi mẹ đánh em, nghèo rớt mùng tơi còn học đòi thói tỉnh; hôm trước anh hỏi cô Hòa xóm trên không được, vác cả tên bố người ta ra mà chửi. Việc anh chàng Hân qua đến phào như một hơi thở dài, nhưng nó bắt Mận nghĩ ngợi. Mận nhớ lại mấy bà cụ trong xóm, gặp Mận, các cụ thường hay khen là đảm, nhưng các cụ lại kèm theo một câu: "Tội nghiệp cái số côi cút vất vả, sớm sớm lấy chồng đi cho thuyền nó có lái con ạ!". Như thế bảo Mận không ngồi nghĩ vẩn vơ sao được? Nhà cửa trống trải, quạnh quẽ, ra cũng thấy thằng Bụng, vào cũng thấy thằng Bụng, rộng ngăn ngắt.

Sự ồn ào ca hát bên những nhà có bộ đội đóng càng làm cho căn nhà Mận vắng vẻ thêm. Mận ao ước có các anh ấy đến ở, thèm cái vui ấy ở chính ngay nhà mình. Cứ nghe giọng nói miền Nam cũng đủ thấy hay, thấy vui rồi. Hôm họp xóm, Mận bắt gặp anh Tâm nhìn mình mãi. Tại tính anh ta thật thà hay dạn gái? Gì thì không biết, nhưng Mận đỏ cả mặt. Lắm lúc ngồi nghĩ một mình, hai má lại nóng bừng lên. Mận mua hộ tre, Mận xui lũ trẻ gánh rạ cho anh em cũng tại đầu hay nghĩ vẩn vơ vơ vẩn ấy.

Tính kỹ một đêm, hôm sau Mận lên Ủy ban thật sớm.

Vụ "kiện" của Mận thắng! Chỉ hai ngày sau, người ta đã thấy nửa tiểu đội, trong đó có Tâm và Minh ô tô sang đóng nhà Mận. Anh em sang, tiếng cười vui vẻ cũng sang theo.

Hôm nay cả nhà đi vắng. Bụng loay hoay dưới bếp. Tâm bị sốt, nằm trên giường. Trẻ con lâu lâu lại một đứa ghé thăm. Bây giờ chỉ vắng Tâm một ngày là chúng đã nhớ lắm. Nhớ nhất là được nghe Tâm kể chuyện miền Nam. Cái Mùi đứng ngoài hè nhìn Tâm ngủ đến hàng giờ không về. Cu Bụng vẫn mò mẫm ngồi chụm lửa dưới bếp. Từ bé tới giờ Bụng chưa thấy mặt người ta như thế nào. Chỉ biết người ta có cái mồm để ăn, cái mũi để thở, hai tay để làm, hai chân để đi, cái đầu chả biết để làm gì. Lũ trẻ bảo Bụng mù, không có mắt, nhưng mắt để làm quái gì, Bụng chẳng cần. Đói thì phải ăn cơm, ốm phải xông. Chị Mận đã dạy Bụng làm và bảo thế. Sáng nay, trước khi đi làm, chị Mận cũng kéo Bụng ra cửa, dặn nhỏ. Bụng lần ra sau đình, ngắt một nắm hương nhu, một ít lá ổi về phì phò bắc nước.

Nồi xông của Bụng vừa mới ục ục, cái Mùi cũng lù lù bê nồi hai nước xông nữa sang. Để chấm dứt cuộc cãi nhau trẻ con, Tâm phải xông cả hai nồi một lượt. Tâm hay kể chuyện miền Nam cho cái Mùi và thằng Bụng nghe. Trưa nay xông xong đâu đấy, chúng lại bắt Tâm ngồi kể. Ừ, miền Nam có sông tha hồ bơi, có cá tha hồ bắt, có xuồng tha hồ chèo. Hai đứa cứ hắt hơi mãi khi nghe kể đến trái sầu riêng thơm ngậy, trái lê-ki-ma ngọt lịm, béo hơn lòng đỏ trứng gà... Sướng thế, vui thế! Đứa nào ngoan sau này anh Tâm sẽ cho vào Nam chơi, tha hồ chèo xuồng đi thả câu, không nhìn thấy như Bụng cũng câu được khối cá, nướng lên mà ăn vã. Đứa nào muốn ăn chuối đã có chuối tiêu vàng ờm to bằng cổ tay cái Mùi, cái bụng tròn của thằng Bụng chỉ chèm vào một quả là vỡ toang. Miền Nam là nước mình đấy! Của cả cái Mùi và Bụng nữa. Cứ cố ngoan ngoãn là anh Tâm cho vào. Hai đứa trẻ say sưa nghe, Tâm say sưa kể, mỗi người mỗi cách, mơ màng tưởng như mình đã ngồi ở miền Nam chèo xuồng, ăn chuối.

Chiều tối, Mận vừa cắp nón về tới cửa, Bụng mò lại, níu lấy áo chị:

- Cho em vào Nam chơi chị nhá!

Mận mỉm cười, nhìn Tâm và Minh ô tô:

- Ừ, cho mày theo các anh ấy đấy! Các anh có nuôi nổi nó không nào?

Được nước, Bụng nhảy lên xin thêm:

- Cả chị cũng vào Nam với em nữa cơ.

- Tao vào làm gì?

Bỗng dưng hai tai Mận đỏ hồng như búp hoa phượng non.

IV

Sống trong miếng đất vừa bị địch tạm chiếm hàng sáu bảy năm này, đôi lúc tiểu đội Tâm cũng gặp chút chuyện phiền phức.

Tâm đưa anh em về đóng nhà Mận được một tháng thì một hôm, vài cái miệng hay kháo chuyện trong xóm bỗng xì xào: cô Mận với anh chàng Tâm làm xấu với nhau ở sau đình!

Tin ấy như con rắn luồn từ ngõ này sang ngách khác. Buổi sáng, người ta còn thấy nó được bàn tán thậm thụt dưới gốc khế nhà bà Đồng, buổi trưa đã thấy nó bay ra rì rầm suốt đám mạ này sang đám gieo khác. Tin ấy lan đến đâu, mấy bà mẹ có con gái giẫy lên như phải bỏng.

Nhưng vô phúc cho con rắn độc ấy dám bò đến tai bác Năm. Cả làng Mỹ Lý này ai còn lạ gì bác mà nó dám trêu vào? Sinh thời, bác từng bị vận binh pháp, từng đánh nhau với cả đội Tây rồi bị ở tù. Bác thường nghĩ nam nhi chí trượng phu, người ta có hai cái tay để làm và hộ thân. Nước ta đánh Tây, đó là một điều chí phải, bác rất hài lòng. Bây giờ nước mình độc lập, bác vẫn nghĩ cám ơn anh bộ đội. Bác thường lý lẽ: cái mồm không phải chỉ để nhai cho khoái khẩu, mà còn để nói. Bởi vậy, muốn nói gì cứ nói. Nói để nhiều người nghe được nên phải nói to, chẳng ai đút nút được mồm mình mà sợ. Cho nên ngày kháng chiến, bị bắt, bác đã đấm vào mặt Tây chạy thoát. Năm đói kém, thời Nhật, bác đi ăn cướp những cái mồm địa chủ được ăn nhiều. Xóm làng nể bác vì nhiều lẽ. Một là bác nói to, hai là bác mạnh miệng chửi tục, ba là bác nói thật, nói phải. Thực ra bác chẳng vương tướng gì ở trong làng.

Hôm nay, nghe được tin ấy, bác tức như bị đấm họng. Bác lên ông chỉ huy đại đội hỏi cho ra nhẽ. Lát sau người ta gặp bác về, mặt hầm hầm:

- Nếu có ngứa thì lại đây ông...ấy vào mồm cho, đừng có há miệng nói láo. Chim khôn khôn cả ngoài lông...

Cứ thế bác chửi toáng lên. Chửi ai không biết, kẻ nào gắp lửa bỏ tay người thì sợ. Ai thừa mồm nói chuyện người khác cũng giật mình. Cái tin như con rắn bị chặt mất đầu, không bò được nữa.

Quả nhiên nó chỉ làm xóm thôn nhốn nháo đôi chút, Mận khóc mất một đêm, bỏ làm bỏ ăn một ngày vì bực, rồi ắng hẳn.

Tâm đang nghĩ việc khác thì việc này lại đến, càng làm cho anh khó nghĩ hơn.

Thực ra Tâm để ý đến Mận lâu rồi. Hai mươi lăm tuổi đầu, lần này là lần thứ nhì, Tâm nghĩ đến chuyện ấy. Năm 52, lúc tiểu đoàn còn đóng ở Tây Ninh, Tâm nhận được thư nhà từ Bến Tre gởi tới. Cha Tâm báo tin em gái Tâm đã lấy chồng, ý ông cũng muốn Tâm về ít bữa, kiếm đứa con dâu cho nó có bàn tay đàn bà trong nhà. Nghe nói đã hỏi được cô gái nào làm lò đường bên cạnh. Về quê cưới vợ mà phải đi hàng tháng đò ngang, vượt qua hàng nghìn đồn giặc trong lúc đơn vị đang nhường nhau từng miếng cơm nhỏ, vá từng manh quần để gấp rút chiến đấu. Câu chuyện lúc ấy thật đáng thương cha nhưng cũng dễ tức cười. Tuy không được yêu nhưng Tâm cũng phải suy nghĩ đến cô gái lò đường nào đó, chép miệng một cái để mừng cho cô đi lập một hạnh phúc tốt đẹp hơn.

Ra tới miền Bắc, Tâm vẫn luôn nhớ đến những người phụ nữ trong quê hương. Nhớ cả cô gái lò đường nào đó. Nhớ cả những ngón tay gởi gấm dọc bờ kinh, những câu hẹn ước lúc chia tay ở bến tàu Cao Lãnh: "Bây giờ còn nhìn thấy mặt các anh, lát nữa chị em chúng tôi làm sao mà nhìn thấy được? Ước gì chúng tôi là đàn ông để ôm chặt lấy các anh mà xé mà cắn. Đằng nào các anh cũng đi, đi được thì nhất định cũng phải về được!". Những hình ảnh ấy vẫn ám ảnh Tâm có lúc nào ngừng đâu. Mai đây, Tâm sẽ về miền Nam yêu quý, anh sẽ gặp một người con gái nào đấy, có màu áo bà ba quen thuộc, có đôi mắt to, đôi vai tròn và giọng nói của quê anh. Đôi lần Tâm tự hứa như vậy.

Về đây gặp Mận, tính nết và tấm lòng của cô gái miền Bắc này làm Tâm phải nghĩ đến nhiều đêm. Anh để ý đến Mận từ lúc biết Mận bảo lũ trẻ gánh rơm cho mình. Hôm trước, Tâm bị lạc đâu mất đôi giầy. Đợi lúc cả nhà đi vắng, Mận lại gần anh, cô ngần ngại như muốn nói chuyện gì. Một lát, cô ấp úng:

- Em gởi anh ít tiền để mua giầy... Không có ai mới dám thưa thật... Các anh đến đây cũng là tại em thôi. Thấy anh mất giầy đi tìm sấp ngửa... Có phải... phạt không anh?

Tình yêu trong trắng và ngoan ngoãn đã đến với Tâm. Anh bàng hoàng, môi cứ ríu lại không biết mình nói gì nữa:

- Thôi để bao giờ về Nam... chúng mình về Nam... rồi mua... cũng được cô Mận ạ. Anh em sẽ cho mượn, không phải phạt đâu.

- Không sao chứ hả anh?

Mắt Mận sáng hẳn lên, nhưng vẫn có nhiều nét lo lắng. Từ đó gan ruột Tâm như bị ai lấy mất. Tâm dự định lúc nào thuận tiện sẽ cưới Mận. Nước nhà thống nhất anh sẽ đưa Mận về Nam, giới thiệu với cha. Mận sẽ ở căn nhà nhỏ ở Mỹ Hiệp, Bến Tre. Mận sẽ bới tóc, mặc áo bà ba, học chèo thuyền, đi chặt mía, hái dừa và ngày ngày đi làm lò đường bên cạnh nhà, như má Tâm ngày xưa. Lâu lâu Tâm ghé về nhà sẽ được nghe làng xóm khen Mận từ lúc bước chân lên cây cầu đầu xóm. Nhưng giấc mơ của Tâm mới thành hình thì cái tin đồn quái ác ấy đến phá.

Tâm khó nghĩ, anh chép miệng:

- Hay là, lại về Nam?

V

Cô gái má lúm đồng tiền

Định sang ăn hỏi chỉ phiền cô chê

Sợ cô nên bỏ ra về

Lấy cô chỉ ngại cô về đánh cho.

Câu vè "đùa dai" của thanh niên xóm đã nói lên một phần con người cô giáo Phấn.

Khác hẳn với Mận, cái tuổi hăm mốt và trình độ văn hóa vừa đủ để dạy i tờ cho trẻ con trường xóm đã làm Phấn sắc sảo, hiểu biết hơn. Thanh niên say hai má đồng tiền của cô, nhưng nhiều tay cũng phải gờm.

Cô Phấn, cô Mận giận nhau từ bao lâu tới giờ, cả xóm đều biết. Không phải chuyện mất gà bả chó, hay chuyện quả ớt miếng hành, nó là chuyện to: chuyện đổi công. Can mãi cũng không chuyển nên người ta ít can đi. Đã ít can nên hai cô càng giận. Đi họp tránh mặt, gặp nhau chẳng rằng, tức lắm.

Ấy thế mà bây giờ hai cô lại làm lành. Đố ai thấy mặt cô này mà không thấy cô kia, cười vui như sáo. Mấy bà cụ chép miệng: Đồ nhãi ranh! Bác Năm cười hà hà: Yêu nhau lắm, cắn nhau đau, mấy con bé này chắc có cái gì.

Cái gì đó là Minh ô tô. Bác Năm đoán đúng.

Phấn quen Minh ô tô từ hôm toàn quân dân trong làng đi chống úng. Nam Bộ chỉ có gàu giai, Minh tát rất giỏi, hôm nay vì gàu sòng nên cứ đập gàu vào bờ ầm ầm. Phấn đứng sau, vừa chế vừa cười ngặt nghẽo. Minh đỏ mặt càng va gàu tợn. Khi đã hơi quen tay, tức mình, Minh thách Phấn thi đua trở lại. Minh làm dở nhưng rất dai. Phấn tự ái nên cứ phải theo, bã người, đói hoa mắt mà không dám nghỉ trước.

Thấy Minh ngon chuyện với Phấn, muốn ngăn cái ba hoa của anh chàng, Tâm bèn lẻn ra sau Phấn vừa tát vừa hắt nước vào người Minh. Minh tưởng đứa nào, quay lại toan làm dữ, nhưng bất chợt bắt gặp ngay Phấn đứng đằng sau đang nở hai đồng tiền duyên dáng. Tưởng cô ả ghẹo mình, Minh cười rất nhã nhặn, quay lên. Cứ thế, Tâm càng hắt nước già. Anh chàng Minh cứ đinh ninh được giai nhân chiếu cố nên ướt hết từ đầu đến chân vẫn cứ làm ngơ sung sướng. Phấn cười bò ra ruộng.

Phấn đã thích vui, gặp Minh ô tô lại có nhiều chuyện lạ. Ai đời đem cả sư tử đi múa dưới nước cho đồng bào xem. Sư tử lăn vào trêu tốp phụ nữ. Biết là bằng giấy đấy, nhưng Phấn cũng cứ thét lên ra điều sợ.

Phấn để dạ đến con người tát giỏi, có duyên từ đấy. Chỉ phiền một nỗi Minh ở nhà Mận, nên thôi. Hàng ngày, tiếng pha trò của Minh vọng sang, Phấn cứ ngồi cười một mình. Lắm lúc nghĩ đến chuyện tát nước, Phấn trốn vào buồng cười ngất. Mẹ Phấn chửi: Đồ ra dại! Mà Phấn ra dại thật, mỗi lần cười xong đều phải kèm theo một hơi thở dài, phút giây im lặng nóng hổi những tình người đã đến, mà Phấn nào hay.

Biết Phấn với Mận giận nhau, Minh thường sang nhà Phấn để dàn hòa. Phấn nghe cũng xuôi tai, nhưng cả hai cô nhất định không ai chịu ra lời trước, nhất là Phấn. Hôm đó Mận đi vắng, Minh mời Phấn sang chơi ăn xôi. Ăn xong Phấn mới biết xôi của Mận. Đã ăn vào của người ta, ọe ra cũng vẫn là ăn, thôi đành... Từ đó, hòa cả làng.

Như người ốm dậy ăn trả bữa, sau khi hết giận nhau hai cô càng thân nhau hơn. Trước còn chuyện lợn gà nhà cửa, sau đã khúc khích bàn đến chuyện mai sau. Cũng chẳng sợ gì ai mà không dám bàn đến cả chuyện Tâm chuyện Minh nữa. Mận hỏi Phấn:

- Thế cậu cũng... "ấy" đấy à?

- Ấy gì?

- Minh ô tô ấy!

- Láo, có cậu thì có!

- Có với chó ấy à?

- Với ông Tâm, đây lại chả biết thừa...

- Trám mồm lại, họ nói con hươu đấy!

- Hươu ở miền Nam ấy à?

Một cuộc bẹo vào nhau chí chóe. Một lát, Mận hỏi:

- Này, sau này họ về Nam chứ nhỉ?

- Hẳn!

- Ai lấy họ chắc cũng về Nam chứ nhỉ!

- Xa bỏ mẹ!

Cả hai cô cùng gặp nhau trong tiếng thở dài. Cha mẹ, họ hàng, con gà, cây chuối, gốc cột, đường làng hiện ra thườn thượt. Mận thương thằng Bụng. Lấy Tâm, mình về Nam, ai nuôi nó? Tội nghiệp, đã mù lòa lại mồ côi, có mình chị, chị lại bỏ đi lấy chồng xa. Phấn cũng nhớ đến mẹ, một sương hai nắng, đằng đẵng bao năm nay một tấc mẹ con chẳng rời nhau. Ngày kháng chiến Tây bắn què tay mẹ. Phấn cõng mẹ chạy tàu bay suốt ngày. Đầu làng cuối xóm, vỏ cam ngọn mía, kiếm được đồng nào dồn hết vào tay mẹ. Nếu Phấn lấy chồng xa, ngày giỗ ngày Tết, đầu hôm sớm mai, ai đỡ đần nuôi nấng mẹ? Nói dại mẹ có qua làm sao nhìn thấy mặt? Phấn có ông anh nhưng làm việc xa tận Thái Nguyên. Bỗng Mận hỏi, tìm cách:

- Thế mình muốn ở lại ngoài này có được không?

- Chả được!

- Tùy mình chứ?

Phấn bĩu môi:

- Tùy cái gì, sau này có con rồi ở đó mà tùy. Chồng trên giời vợ dưới đất, mình cứ ngồi một mình suốt năm ôm con lẵng nhẵng à?

- Ai bảo mình không giao hẹn trước?

- Ngồi đó mà giao! Bây giờ muốn lấy được mình, nói gì họ chả chịu. Đàn ông họ gớm lắm cơ... Ờ, sau này em muốn ở nhà em thì ở hay về nhà anh cũng được... Khốn một nỗi, lấy nhau rồi không lẽ cứ để các ông ấy đi vong mạng à? Ai bế con, ai đỡ đần? Còn tối lửa tắt đèn, còn nhà xiêu vách dột chứ!

- Ấy thế!

Mận thở dài trước.

VI

Như một cuộc báo động!

Tinh mơ, cái Mùi hùng hục đến lôi cu Bụng ra tận vườn chuối, nói nhỏ:

- Các anh bộ đội đi về Nam đấy!

- Ối giời!!!

Đau ở chỗ nào đến nhói một cái, Bụng gặng:

- Thật không?

Mùi gắt lên:

- Chứ gì! Tao thấy các anh ấy bảo đi đấy! Đã xếp quần áo, giả giường mẹ tao rồi. Về mau lên rồi xin đi vào Nam với anh Tâm.

Cái Mùi ba chân bốn cẳng chạy về. Bụng vừa mò lối, vừa khóc. Mận thấy lũ trẻ khác ý, chạy ra. Bụng tru lên:

- Chị Mận ơi... Các anh ấy về Nam rồi... u... hu hu!

- Láo! Ai bảo?

- Các anh ấy bảo...

Mận chẳng tin. Nhưng ngờ ngợ. Tối qua ba cái ô tô bỗng lù lù đến đỗ ở cổng làng. Sáng nay thấy anh nuôi dậy từ gà gáy hiệp nhì nấu cơm nắm. Làm gì thế nhỉ? Anh em hãy còn tập thể dục mà? Chết rồi, Mận thoáng thấy bóng Tâm đang vác cánh cửa sang trả mẹ Mùi. Hèn chi sáng nay anh em dậy sớm hơn mọi hôm. Mận bỗng vụt nhớ đến việc đưa tiền cho Tâm mua giầy hôm trước, Tâm bảo: "Để về Nam rồi mua cũng được". Ôi thôi đúng rồi! Không khéo vào Nam thật! Làm sao bây giờ? Mận chạy sang gốc ổi, lại rẽ sang gốc bưởi, trượt chân lạc đường mãi mới tới nhà Phấn, mặt mũi tái xanh tái xám, rươm rướm nước mắt:

- Khổ rồi Phấn ơi!

Phấn ngơ ngác, Mận vừa thở vừa nói:

- Các anh ấy về... Nam rồi... Anh Tâm anh ấy... bảo với mình!

Phấn rụng rời, cái rá rơi xuống tự lúc nào:

- Nói láo, thống nhất ở đâu mà về? Rõ lăng nhăng!

- Không... biết, thấy bảo... là thế!

Nồi cơm trong bếp trào nước. Phấn cuống cuồng đi tìm đôi đũa cả nhưng đôi đũa vẫn cầm trong tay. Hay là các anh ấy được lệnh trên cho về trước? Sao lại thế nhỉ. Làm gì có chuyện ấy. Chợt nhớ ra việc gì, Phấn kéo tay Mận:

- Vào đây, vào đây mình nói cái này... Thì cứ vào đây cái đã nào!

Nồi cơm réo ùng ục. Mận không còn lòng dạ nào nhưng cũng ngồi vào bếp. Nhìn không có ai, Phấn khẽ nói:

- Này, bây giờ mình mới nói thật, cậu không được nói với ai nha!

- Không! Gì thế?

- Hôm trước mình cứ sợ nó giả thù nên chưa nói. Cậu có biết đứa nào nó phao tin cậu với anh Tâm không?

- Biết còn phải nói!

- Ấy, cậu đừng làm toáng lên nhá, chỉ nói cho anh Tâm biết để nhỡ anh ấy có đi đâu thì mát ruột thôi nhá!

- Ừ !

Phấn nghé tai Mận:

- Thằng Hân đấy! Nó hỏi cậu không được nó tức chứ sao! Nó thấy mình với cậu giận nhau, nó sang nó xúi mình phao tin, nhưng mình gạt đi. Thế đấy!

- Giời mẹ ơi!...

- Thế là nó đi xúi con mẹ Đồng. Mình cứ nghĩ mình ăn ngay ở thẳng còn để cái may cho duyên số mình sau này. Bây giờ nói xấu cậu, mai kia cũng cũng có người nói xấu mình, chồng con khó khăn ra. Mấy lại cậu với mình tuy giận nhau nhưng trước kia cũng rất là một mực với nhau. Đừng nói cho ai biết nhé!

Mận mếu máo:

- Thế mà... người ta không nói cho tôi biết ngay... Bây giờ mới rửa mặt cho tôi... Các anh ấy đi rồi... tôi biết làm sao bây giờ...

- Khỉ lắm nữa! Im đi, người ta nghe thấy cả bây giờ! Về nói cho anh Tâm biết đi, tí mình sang.

Lại như cái máy, Mận bổ nháo nhào đi. Phấn gọi giật:

- À này!... Thôi! Tưởng có rỗi nhắn anh Minh sang chơi!

Miệng trẻ con rất đắc lực cho việc phát thanh chống hạn, chống úng, nhưng hôm nay cũng những cái miệng trẻ đó, chẳng biết đứa nào bảo đứa nào, đồn ầm lên: Bộ đội về Nam! Bắt đầu từ cái Mùi, cu Bụng truyền đi, sau đó giúp cho lý lẽ trẻ con, còn có cả Mận, Phấn.

Tuy chẳng ai tin bộ đội về Nam đâu, nhưng vài cô cũng mau nước mắt nhất. Lúc có nước mắt thì lại hay sinh vùng vằng, bộ đội giải thích mấy cũng đổ riệt cho là nói dối. Thực ra, chỉ khóc vì bộ đội ra đi mà thôi.

Bộ đội tiếp tục chuyển quân.

Tiểu đội đóng nhà mẹ Mùi biếu lại hơn hai trăm cây cà chua, trái che kín lá, sắp sửa chín rộ. Không nhà nào anh em không để lại vườn rau, cải bắp su hào mơn mởn tốt như trong tranh Trung Quốc. Bà Đồng sàng đi tính lại cơ man tiền là tiền những rau với cỏ. Mẹ Mùi mếu máo, tội nghiệp cho kẻ trồng không được ăn, dù cho, mẹ cứ để dành tiền ấy cho anh em, nhìn quả cà chua mà đứt ruột. Các cô, các em ngây ra như phỗng, thân người như mất quá nửa. Bao nhiêu đêm kịch, chiếu bóng, bao nhiêu cuộc chống úng, đắp đường hát hò vang xóm, cười đến nứt tre nẻ mộng... thôi, thế là xong! Các cô lớn tuổi, rộng nghĩ hơn, loáng thoáng thấy cái gì vừa tiếc, vừa nhớ, héo hắt ở trong lòng, buồn như mất của mà không được nói ra. Đêm trăng, bờ giếng, thùng nước, rổ bèo, những câu chuyện miền Nam đẹp như thơ, hay như sách, bây giờ người ta mang tiệt đi rồi! Có bao giờ lại được nghe giọng nói trước lạ sau quen, rất thân ấy nữa.

Bộ đội và nhân dân đứng dài, chật hết con đường rộng trong làng. Trong lúc những câu hứa hẹn, hờn giận, xin lỗi đang vang lên, Phấn tìm đến chính trị viên đại đội, mắt đỏ hoe:

- Nhờ các anh làm sao chứ các em nó không chịu học, có vài đứa đến lớp chỉ ngồi khóc... - Phấn sụt sịt - tôi bảo mãi không nín.

- Sao chị không nói chúng tôi chỉ đi chỗ khác chớ không phải về Nam?

Phấn nói nhỏ, nước mắt vòng quanh:

- Em bảo chúng nó chẳng tin... Phấn không nói được nữa, cũng chẳng biết nói thế nào vì Phấn đang nghĩ đến Minh ô tô, con người mình đã yêu mà cứ ngờ ngợ tưởng như chưa yêu, hôm nay người ta đi, cái yêu nó mới đến ầm ầm. Sáng tới giờ Phấn rối lên, miệng một nơi, đầu một nẻo, con mắt ngây ra, chân vấp chảy máu cũng chẳng biết. Đúng như lời mẹ chửi hôm trước: Con ra dại!

Thế là Phấn khóc. Chính trị viên Hải càng giải thích, Phấn càng khóc, vì Hải chỉ nói đến tình quân dân mà Phấn lại đang nghĩ đến tình yêu, chưa ngã ngũ người ta đã bỏ đi mất.

Minh đã được cái danh "ô tô", hôm nay lại bị Phấn thầm gán cho hai tiếng: "phổi bò". Ai lại, chẳng để ý gì tới Phấn cả. Gặp chỉ cười - người ta đã chết đứng rồi đây mà còn cười - toe toét vài câu rồi đi. Anh ta còn rối lên vì trẻ con, vì các mẹ, vì các "bà nàng" khác nữa. Phấn tủi rồi tức. Đã thế, không thèm khóc nữa.

Chính trị viên Hải vẫn loay hoay giải thích:

- Nói cho cùng, bộ đội ta được về Nam thật, chị cũng nên khuyên các em mừng cho chúng tôi chứ?

- Mừng!...

Phấn đáp tiếng "mừng" trong hơi thở dài như đeo theo một sự kêu gào: Ối giời đất ơi, mừng ơi là mừng! Rồi, con mắt lại phải làm việc, nước cứ dào mãi ra.

Có tiếng ồn ào đằng xa. Bác Năm dẫn hai cụ nữa đi tới. Chen Phấn sang một bên, tới trước mặt chính trị viên, bác Năm bước ra, hơi men sặc sụa:

- Tôi xin nói trước là có các ông chỉ huy, sau là các anh em bên quân đội, nếu... phúc thiên đãi phúc địa, mai sau đất nước mình được sum họp thì chúng tôi đây cũng rất là một sự mừng...

Một anh thanh niên cau có:

- Các cụ cứ rượu vào lời ra, làm thế các anh ấy cười chết.

Bác Năm trợn mắt:

- Im cái lỗ mồm! Mày biết cái gì! Rồi bác e hèm, hai tay xòe ra trước đám đông như để lấy thêm sự đồng tình - Chẳng ai ngỡ các anh về Nam đâu, nhưng chúng tôi xin ông Bộ tư lệnh cứ cho anh em ở lại đây. Thiếu chỗ tập, chúng tôi mượn mỗi nhà một sào. Thiếu nước tắm, phụ nữ nó đi gánh ngoài sông về cho. Hồi này chứ hồi Pháp... chúng tôi...

Tiếng vỗ tay đồng ý, hoan hô át lời bác.

Có tiếng từ giữa đám đông:

- Đề nghị cô Mận tập trung thiếu nhi lại, mang trống ra đây!

- Đề nghị chị Phấn gọi chị em thanh nữ lại, viết đơn xin Bộ tư lệnh.

Mọi người nhốn nháo. Bà mẹ Mùi nắm tay chính trị viên:

- Thôi thì đan sàng đan sẩy với nhau, các con về đây cũng là con của mẹ, tay đứt ruột xót, một con một của, của mất lại có, chớ các con đi bao giờ mới trở lại đây?

- Mỗi người một tiếng, kẻ nói, người can, nhao nhao. Biết không xong, Hải phải đứng lên thưa chuyện với đồng bào.

Tâm cũng đi "thưa chuyện" cho Mận nghe, dưới bóng mát trong vườn chè:

- Chị Mận à, tôi chưa về Nam đâu.

- Biết thừa đi rồi!

- ... Mận có muốn bộ đội mau được về Nam không?

Lần đầu tiên Tâm gọi không có chữ chị, Mận đỏ mặt. Khó nói quá, giả dụ mà anh ấy về Nam thật thì mình đến đứt ruột mất. Nhưng nếu bảo là không cho thì chẳng hóa ra... Đã thế Mận không trả lời.

- Mận có thích miền Nam không?

- ... Có...

- Mận có... yêu miền Nam không?

-...Ừm...

- Sau này Mận về miền Nam chơi nhé!

- Xa lắm!

- Thế tôi về một mình.

Tâm thở dài. Hai môi Mận mấp máy, cái khăn chưa kịp móc, nước mắt đã dào ra.

Ngoài kia có tiếng hô tập hợp, tiếng ai gọi Tâm ơi ới. Tâm ghé vào tai Mận, nói vội:

- Nam Bắc đâu cũng thế, Mận nghĩ chín đi. Để tôi về báo cáo với đại đội, với anh em rồi sẽ có thư cho Mận. Thôi tôi đi, chào Mận.

Bộ đội ngồi trên tàu hỏa. Cả thôn Mỹ Lý đứng chật sân ga. Mấy anh công an đường sắt đến phải chịu bó tay trước sự vô trật tự.

Tàu kéo còi. đám trẻ con vật vã ré lên trước. Trong đó có cái Mùi và cu Bụng, nó giẫy đành đạch tưởng như lăn vào níu lấy bánh tàu. Lúc nãy hai đứa đã ăn cắp quần áo toan trốn theo anh Tâm để "vào Nam" nhưng mẹ Mùi tóm lại được. Tàu chuyển bánh, tiếng hát nổi lên, mũ bộ đội rào rào vẫy lại. Vài anh bộ đội vừa cười vừa rút khăn đưa lên mắt, anh em nhớ lại ngày từ giã miền Nam ra đi, rồi nghĩ tới ngày chia tay miền Bắc sau này. Toa Tâm chạy qua. Tiếng bác Năm còn tiếc rẻ cố nói với theo, tưởng Tâm có thể nghe được:

- Cứ yên lòng mà đi Tâm ạ! Cái thằng Hân nó là cháu tao đấy. Đ... mẹ tiên nhân nó, về rồi tao trị cho nó. Cứ...

Tàu để lại một vệt khói trắng, rồi mất hẳn.

Tất cả đã về hết, chỉ còn có Mận chờ Phấn. Phấn sụt sịt không sao nín được. Mận chỉ khóc một tý vì lây bạn, rồi nín ngay. Vừa được anh ấy ngỏ ý, lại đang hi vọng chờ tin sau này, nên trong lòng Mận thong thả, cái vui đã át cái buồn. Còn Phấn thì không ai "ức" bằng, nấc mãi. Mận hiểu ý:

- Thế Phấn cũng... "ấy" thật đấy à?

Phấn vùng vằng, khóc to:

- Không biết!

- Thế có bằng lòng sau này về Nam với người ta không?

- Không biết!

Mận thở dài, thương hại:

- Không nói để người ta đi mất rồi!

VII

Hôm nay Tâm về phép. Không riêng Mận, Phấn, cái Mùi, cu Bụng mừng, cả xóm đều như bắt được vàng.

Gặp Mỹ Lý lần thứ nhì, Tâm càng nhớ miền Nam, những xóm làng thân yêu ngày nào.

Tâm mang về trả bà mẹ Mùi ba ngàn đồng, hôm trước mẹ bỏ tiền trong phong thư gởi lên, bưu điện không biết.Trả tiền bác Năm mười bao thuốc lá bác gởi cho. Đem về gần nửa ba lô thư của anh em gởi cho từng người một trong xóm. Tất nhiên có thư của Minh ô tô gởi Phấn. Lời lẽ trong thư ra sao không ai biết, chỉ thấy mặt Phấn rã ra, buồn rười rượi. Thì ra Minh ô tô cứ giữ mãi tính phổi bò, ngoài bao thư đề tên Phấn, trong ruột lại hỏi thăm tràn lan đủ tên trẻ em lớp i tờ trường xóm. Cuối cùng có mỗi một câu: "Chị Phấn à, tôi trông thư chị lắm. Nhận được thư chị, tôi sẽ viết trả lời thật dài" - Đã thế, Phấn không thèm trả lời nữa, xem ai chết.

Nói thế nhưng Phấn lại gửi bánh tết lên cho Minh. Gửi bánh thì phải có lời chứ Minh biết bánh của ai? Cho nên phải viết. Định bụng chỉ viết qua loa vài câu thôi, cho bõ tức, nhưng lúc viết, chữ mẹ đẻ chữ con, giấy cứ dài mãi ra. Thôi thì trách móc hờn oán đủ điều, lại có cả đe dọa chết chóc nữa. Cuối cùng, Phấn hé một câu: Ít lâu nữa bà cụ Phấn sẽ lên Thái Nguyên ở với ông anh -xem anh chàng có hiểu không?

Tối qua Tâm gặp Mận.

Tâm đã nói hết đầu đũa ngọn ngành lòng mình cho Mận nghe. Anh kể rất nhiều tình thương nhớ Mận, nhưng có một điều khá quan trọng mà anh quên bẵng là chẳng hỏi gì tới thắc mắc của Mận cả. Cuối cùng, Mận hỏi:

- Sau này em ở đây hay về... đâu?

- Tùy em, đâu cũng được!

- Em biết thừa rồi!

Tâm đã nghĩ thế nào được lòng Mận. Anh chưa hiểu được nỗi buồn của người phụ nữ khi phải từ giã xóm làng theo chồng về quê khác. Mận cũng định sẽ cho thằng Bụng đi theo, chắc nó sướng lắm. Tâm nói:

- Bắc hay Nam người ở đâu cũng thế, ở chỗ nào cũng thế.

- Hứ!

- Hay là em cứ ở lại miền Bắc?

- Hứ!

- Chứ sao!

- Em cũng vào Nam, bỏ người ta một mình cho người ta chết à?

Tâm mỉm cười, anh nghĩ mãi Bắc Nam đâu cũng là quê mẹ.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Món Qùa Tết

Quán trọ chật ních những người. Ở cái thị xã Đồng Hới bé bỏng này, vào những ngày cuối năm, tôi tìm được một chỗ trú chân như thế này kể cũng là may lắm. Diễm phúc hơn, tôi được bà chủ trọ phân công cho một chiếc ghế bố riêng, tận góc nhà. Chung quanh tôi, la liệt ba-lô của các bạn tôi về phép. Có những vuông áo mới trẻ con ló ra ngoài, có cả những đồ chơi chim cò xanh đỏ. Ấm cúng hơn, đây đó nổi bật lên những bao mứt kẹo thơm ngon, gói rất đẹp, ấp ủ ở đấy tấm lòng của một người cha, hoặc một người chồng.

Tiếng cười, tiếng hát huyên náo. Mười giờ đêm mà chưa ai muốn ngủ. Hình như ai cũng bằng lòng với sự huyên náo ấy. Ánh đèn điện vàng vàng của quán trọ về khuya vẫn lung linh vui mắt.

Các chị đi thăm chồng - có phải anh bộ đội nào cũng về phép cả đâu? - thì luôn miệng hỏi thăm đường đi, nước bước. Ừ, đi qua Ba Đồn rồi thì sang chợ Trường, anh ấy dặn là cứ xuống bến đò.... Nhưng lại chẳng dặn người ta bến đò ở đâu, thế thì ai biết nó ở đâu... Các cô đi buôn - hãy còn tý chút các cô đi buôn tết nhùng nhằng - nằm thở dài sườn sượt. Hết xoa dầu Con Hổ lại ngồi dậy gấp quần áo lót; ra cửa ngó một tý, vào bếp lau mặt một tý, đăm đăm như công chúa lệ sầu.

Không khí giống một buổi chợ cá ngoài thị xã. Đầu tiên tôi vui lây với cái hương vị tết sớm sủa ấy, nhưng vì vừa đi công tác xa về đây, một lát sau, tôi bắt đầu cảm thấy mệt thật sự.

Vừa thiu thiu ngủ, tôi bỗng giật mình vì tiếng ồn ào ngoài cửa. Nghe có giọng khê khê như đàn ông của bà chủ trọ:

- Ai lại nỡ để các anh bộ đội nằm đất. Nếu còn chỗ thì phải mời các anh vào chư...ứ...

Tiếng anh bộ đội:

- Tết nhất mà bà chả xây thêm vài cái nhà nữa mà đón khách. Thật ra ngõ gặp con ruồi cái!

Bà chủ trọ cười hi hí. Anh bộ đội hắt hơi. Một lúc, lại tiếng anh bộ đội:

- Này, thế có ông nào nằm một mình một giường cá nhân không nhỉ?

Bà chủ trọ ngần ngừ:

- Có, có, cái ghế, nhưng người ta ngủ rồi.

- Ồ được, bà cứ cho tôi vào, tôi sẽ công tác chính trị với ông ấy. Ông ấy về nhà thì cũng vẫn là ngủ chung với bà ấy chứ có gì lạ.

Tiếng guốc của bà chủ trọ lẹp xẹp đến đầu giường tôi. Vâng, đêm ấy tôi quen biết với anh bạn đồng đội ấy sau một câu của anh ta như thế này:

- Này, đồng chí, ngủ chung vậy nhá! Càng ấm.

Anh đặt ngay ba-lô xuống và nói bô bô, chẳng ra nói với tôi, cũng chẳng ra nói với cái giường:

- Đêm mai thì cứ gọi là mẹ đĩ phải quạt màn sẵn, ra mời mình đi ngủ mình cũng chưa thèm vào ngay ấy chứ.

Anh cười. Tiếng cười to và chắc. Chung quanh, bản hòa tấu của quán trọ cuối năm vẫn ầm ĩ. Anh đặt đồ đạc lỉnh kỉnh xuống gầm giường rồi nằm xuống cạnh tôi, đánh diêm châm thuốc. Cái ghế bố quá nhỏ, may là nó võng giữa xuống, nếu không thì cả hai đã lăn bịch xuống đất.

Xin thú thực, tôi hơi hoảng. Nằm cạnh một anh bạn đang mang trong lòng một nguồn vui về phép, nhất là về phép tết, thì chắc là tôi khó ngủ lắm. Tôi đang đi công tác, thức khuya làm việc là một điều mệt rồi, đường xa xe xóc chẳng thấy phấn khởi tý nào là điều mệt thứ hai. Tốn tiền là điều mệt thứ ba, ăn uống bữa đực bữa cái là điều mệt thứ tư, quần áo dơ dáy là điều mệt thứ năm, muốn ngủ để lấy sức mà bên tai lại có ông bạn như thế này thì quả là mâu thuẫn. Và đúng như định mệnh, anh bạn tôi có một niềm vui thật là ồn ào. Anh ngồi dậy luôn luôn để rồi lại nằm xuống. Hỏi bây giờ là mấy giờ, hỏi lúc nào bà chủ trọ trả giấy, hỏi khách đi Vinh ngày mai đã ghi đến số trăm mấy... Hết hỏi anh lại nói chuyện, không phải anh định nói chuyện với tôi, vì anh biết tôi đã nhắm mắt, anh nói một mình, một cái gì rạo rực trong lòng bắt anh phải nói, anh nói với tất cả mọi người, với sự nhộn nhịp ở chung quanh.

Đầu tiên hãy nói về con muỗi. Kể rằng tối qua ngủ trọ ở Hồ Xá, cứ nôn nao sợ ngày mai không kịp xếp chăn màn để ra mua vé ô tô, nên nằm không, những con muỗi Hồ Xá được một bữa no nê. Anh cười, tiếng cười ấm như tiếng nước rót vào bi đông:

- Hai cân mực chia mỗi nhà một cân, được, hai chai mật ong, được chai đầy biếu bên ông bà nhạc, bịt tý giấy bạc trên đầu, quấn tý rơm chung quanh cho nó oai, còn một chai để ở nhà, tết. Về nhà hãy đố mẹ đĩ đây là chai gì? Chắc hẳn nàng đoán là nước mắm. Hừ, nước mắm thì đã có chai kia. Quệt một tý vào môi nàng cho nếm thử. Thấy chưa? Mật ong chính cống của bộ đội sản xuất tận trên rừng, tặng cho gia đình mình đây nhớ.

Anh lại ngồi nhỏm dậy, rồi lại nằm xuống, lại nói; có lẽ chỉ có mình tôi chú ý nghe anh:

- Từ chiều tới giờ bay đứt đi hai đồng. Đồng rưỡi bữa cơm góp chung với anh bạn biên phòng, lâu mới gặp nhau mà. Ba hào gói thuốc lá vị chi là đồng tám, hai hào trọ. Ừ, về mẹ đĩ lại cằn nhằn to đây. Thuốc lá hãy còn chứ ai đã ăn hết ngay đâu mà sợ.

Tôi nghĩ đúng, niềm vui rạo rực làm cho những con người cơ chỉ cách mấy cũng trở nên hào phóng. Anh nói thêm về người vợ yêu quý của anh:

- Mẹ đĩ vẫn mong có chai mật ong về để cho ông nhạc làm thuốc tễ, rồi lại mong có đứa con. Cái gì cũng mong, thế thì ai lấy ở đâu ra? Hai lần về phép trước chẳng ăn thua gì, như nước đổ đầu vịt, lần cấp trên cho về tranh thủ mỗi một đêm thì ông giời lại cấp phát cho một thằng con. Sự đời đến hay. Có lẽ bây giờ tý nhau biết chạy rồi cũng nên. Mẹ nó!

Anh cứ nói trống không với trời với đất như thế. Tự nhiên tôi vui lây với anh. Không ngủ được thì bắt chuyện, có lẽ khỏe hơn. Tôi nói:

- Lần này có thêm mật ong, chắc chị ý thích lắm nhỉ?

- Mê li chứ lị! Đi bắt ong phải trùm kín mít như tập chống nguyên tử ấy chứ. Vào tít trong rừng sâu mới bắt được, về lọc ra chôn gần năm nay đấy. Nghe nói mật ong hạ thổ rách da liền ngay, gẫy xương liền xương...

Rồi lập tức anh bạn kể cho tôi nghe những câu chuyện ở nhà. Những là về phép lần này sẽ đi cấy chiêm, tranh thủ cho mẹ đĩ vài chục điểm hợp tác. Yêu nhau thì phải vắt lòng vắt dạ vì nhau. Trước đây, ngày cưới anh vắng mặt, bà cụ anh phải thay anh làm rể. Được cái cô dâu còn mới nên cũng dễ đả thông. Lúc ấy anh đang đi tiễu phỉ ở gần biên giới, sống chết như không, một cái đùng là viên đạn có nể gì ai. Thế mà ở quê hương anh, hạnh phúc vẫn đến với anh một cách bình thường, thoải mái. Cô dâu về nhà một tháng, chú rể mới mò về. Vì bí mật quân sự, anh chỉ nói là đi đường gặp mấy ô tô hỏng, nên về muộn, thế mà nàng cũng tin. Kỳ này về bà cụ anh lại khóc đây. Khóc vui. Bà cụ lúc nào cũng mong chết, chỉ sợ sống mãi ăn hết lộc của con cháu, thế nhưng ai nhắc đến chết thì cụ lại chửi, cụ lại thương thằng tý nhau của anh, cụ chết đi thì nó ở với ai.

Anh lại cười. Hiền lành và cởi mở. Tôi nghĩ đến những người con trai hay có đôi mắt cười giống mẹ. Tôi chăm chú nhìn vào mắt anh. Anh nói tiếp, vẫn câu chuyện ấm áp ấy:

- Trước đây cô nàng còn chưa biết viết. Gửi thư cho tôi cứ phải đi nhờ thằng cháu viết hộ. Có một bức thư thằng cháu nó kết thúc hộ cô ta như thế này: Thôi, em chúc anh cố gắng tăng gia sản xuất, tích cực cải tiến kỹ thuật, bón phân cấy dày, mau chóng vào hợp tác xã với bà con - Ôi chao, hắn tưởng bộ đội bây giờ cũng lên hợp tác! Mà lúc ấy tôi đang tập phòng ngự gắt chứ nào tôi có nói đến ruộng nương hồi nào đâu!

Sau một trận cười vỡ nhà, như chợt nhớ ra điều gì, anh bỗng hỏi tôi:

- Anh được mấy cháu?

- Một.

- Bướm hay chim cu?

Mãi sau tôi mới biết anh hỏi trai hay gái. Tôi trả lời là bướm.Anh lại hỏi:

- Bây giờ chị ấy ở đâu?

- Cả hai mẹ con còn ở trong Nam.

Anh bạn tôi à lên một tiếng hơi ngạc nhiên. Tiếng à ấy như muốn ôm chặt lấy tôi, gần gũi biết bao nhiêu, nhất là lại ở cái thị xã Đồng Hới này, vào những đêm cuối năm. Tôi nói:

- Cũng hay. Bây giờ đấu tranh sau này về gặp nhau càng vui. Như đồng chí đi tiễu phỉ ở biên giới ấy chứ có gì lạ.

Anh bạn tôi gật gù. Tôi hơi hối hận vì đã cắt mất nguồn vui của anh. Nhưng tôi đã nghĩ lầm, nguồn vui ấy vẫn còn, nhưng hơi khác, vui hơn thế nữa. Anh nói:

- Tết năm ngoái nghe tin Phú Lợi - Không hiểu sao vừa nghe tôi nói đến miền Nam, anh nhắc ngay đến Phú Lợi - đơn vị tôi chẳng anh nào muốn về phép cả. Tiền bạc, quà bánh đều giao phó cho ông bưu điện chuyển về. Tất cả là đi vượt sông. Trung đội vượt sông, đại đội vượt sông. Đi tập hết. Tập cho vượt thời gian để trả thù. Chỉ thương ông tham mưu tiểu đoàn thức suốt đêm lo kế hoạch huấn luyện cho bộ đội, râu dài ra, thế mà chẳng buổi vượt sông nào ông vắng mặt. Anh em cũng thế. Mắt thụt sâu vào: cũng đi! Không bơi được: cũng đi! Ốm cũng đòi đi. Ông y tá lo cuống cuồng, cứ lõm bõm lội hết đầu này đến đầu khác. Mười hai người mới lê nổi cái thuyền nan, thế mà lúc ấy chỉ cần bốn người. Mỗi buổi tập tám lần khiêng xuống khiêng lên, mỗi lần khiêng là nửa cây số. Vậy mà tập đêm, mưa đấy chứ. Đến khi tôi viết thư về kể cho mẹ đĩ nghe thì mẹ đĩ lại bảo tôi nói điêu. Tính nhà tôi nó vốn bướng. Những lúc bướng, cái mũi và cái môi lại cong lên. Nó bảo ví như cái thuyền thúng của chú Sản thì chỉ cần hai người như nó cũng thừa sức. Nó lại viết: Ai bảo cứ đi tập đêm cho chết, tập đêm để mà mò đi đâu, nhung nhăng à, ban ngày ban mặt sáng sủa rành rọt thì chả tập. Tôi bực quá. Cô nàng chả hiểu gì về việc Phú Lợi của chúng mình cả. Tôi mới hăng tiết viết một bức thư thật dài gửi về. Đầu tiên hãy nói sơ về tình hình thế giới cho hắn nghe. Trở về giác ngộ hắn tình hình trong nước. Phân tích thật nhiều về cái thằng Ngô Đình Diệm. Rồi mới nói về Phú Lợi. Tôi cắt cả một bài báo gửi về cho hắn đọc, vì viết thì dài quá. Cuối cùng tôi mới đả thật mạnh về cái tội tại sao dám bảo tôi là người nhung nhăng. Tôi còn ra lệnh cho cô ta phải lo công tác chung của hợp tác, một điểm, hai điểm, tý rơm, tý rạ phải nhường nhịn bà con. Cô phải sản xuất cho thật nhiều để trả thù Phú Lợi! Nhưng lại sợ hắn tự ái, cuối cùng tôi phải đấu dịu: Ừ, anh ở đây lặn lội sơn cùng thủy tận cũng là vì em, vì con. Đồng bào miền Nam đang chờ chúng ta. Tết này anh ở lại để học tập, quyết không về phép. Em có biết chăng? Có một anh bạn trong tiểu đội của anh đây, đứng thấp hơn anh một cái đầu, vậy mà nhất định xung phong đi khiêng thuyền với anh đấy. Bao nhiêu sức nặng của đuôi thuyền anh ta phải chịu đến quá nửa. Bây giờ vai anh ta sưng tướng lên. Sưng thì sưng nhưng anh ấy vẫn khiêng, vừa khiêng vừa khóc cho đồng bào Phú Lợi. Thế đấy, em đã thông được chưa? Cuối cùng, tôi gửi em lời chào trả thù cho đồng bào miền Nam ruột thịt.

Anh bạn bắt đầu ngồi dậy, nói tiếp, với một giọng hăng hái hơn, càng hăng đôi mắt anh càng mở to, chớp lia lịa, đến lúc cười thì cười đến thỏa thích, như chẳng cần phải giấu giếm ai một cái gì trong lòng:

- Viết xong tôi còn nghiền ngẫm mãi để quan sát mọi ý nghĩa cho được thêm chí lý. Thư tôi chưa kịp gửi đi thì đùng một cái, một cái thư khác của hắn gửi tới. Ôi chao, hắn ví von: "Bắc Nam chung một bầu trời, chung cầu qua lại biển khơi chung thuyền, nhắn ai giữ vững câu nguyền, duyên xưa em giữ tình riêng em chờ...", cứ làm như hắn cũng là một người vợ miền Nam chính cống không bằng. Rồi hắn lại đả thông tôi kịch liệt về việc Phú Lợi nữa chứ. Những là: "... trong miền Nam ta đang thịt nát xương tan...Đồng bào ta mất đi nhiều như vậy thì thật thảm thay mà anh chưa tu tỉnh lại. Đi đêm đi hôm có nghĩ gì đến vợ đến con, có nghĩ gì đến công tác, bạn bè. Ôi, anh lại bảo rằng em là một người dốt, chẳng biết cái quái gì. Chính mồm anh Hải về phép bảo với em như thế! Ôi, lúc này anh lại hay ăn thuốc lá phung phí một mình, anh em bảo đừng ăn thì anh lại bảo vợ tớ nó cho ăn. Ôi, dặn anh năm lần bảy lượt bảo gửi về cho thằng bé cái mũ mà anh cũng lờ đi. Ôi...". Rồi hắn cho biết là hắn khóc nhiều lắm. Hắn càng thương đồng bào Phú Lợi thì hắn lại càng giận tôi. Hắn bảo bây giờ hắn được kết nạp vào Đoàn thanh niên rồi. Hàng ngày hắn điều khiển một tổ lao động của hợp tác. Ai kia đừng có mong bắt nạt hắn nữa. Hắn nói người thanh niên đứng trước cảnh nước nhà chia cắt này thì phải như thế nào mới xứng đáng là người thanh niên - Như thế nào thì hắn lại không nói - Cuối cùng hắn viết: "Nếu dư mà anh muốn đổi thay thì em cũng một lòng cắt tóc đi tu, không tu thì cũng như tu dững là...". Đấy, cô nàng tương cho tôi một bức tối hậu thư như thế. Năm nào còn bập bõm mà bây giờ viết câu nào ra câu nấy. Đến khi cu Hải về phép trở lên, tôi hỏi lại, thì ra cu Hải nó chỉ nói đùa có mỗi một câu: Anh ấy bảo chị dốt có một tý thôi, đố chị biết là cái gì? Ý muốn nói là hắn lười đọc báo, thế thôi, nhưng hắn lại nghĩ: chồng ta chẳng nói với ta lại đi đem chuyện xấu của vợ ra nói với người, ôi đau lòng thay! Rồi hắn tự suy ra đủ mọi trò con hươu con vượn. Hải nó nói thật thà rằng đêm đêm tôi hay vào xóm huấn luyện cho nữ dân quân. Thế mà hắn tức. Ai ngờ đâu là hắn tức. Cứ tức ngầm trong bụng. Mẹ đĩ vẫn còn có tí bướng. Hôm mít tinh Phú Lợi ở xã, cô ta đại diện cho thanh niên xã lên phát biểu ý kiến đấy chứ. Không cầm giấy tờ gì cả nhá. Lên án thằng Mỹ - Diệm rành rọt. Bà con ở dưới khóc rưng rức thế mà mẹ cháu chỉ nước mắt vòng quanh một tý rồi thôi ngay. Càng nói, mắt mẹ cháu càng sáng lên, cứ như soi đèn được. Đồng bào Phú Lợi đã giúp thêm sức lực cho mẹ cháu. Thật quả, có bao giờ tôi nghĩ được vợ mình lại giỏi đến thế. Cũng xin nói thật với anh, ông nhạc tôi chả máu mê vẫn thích uống rượu quốc doanh, ông nhất định không nấu rượu nhà để giữ đúng chính sách. Cả làng vẫn gọi ông ta là "ông quốc doanh". Ngày chưa cưới tôi vẫn gọi cô ta là "cô quốc doanh". Đến khi tin Phú Lợi tới thì lập tức hai chữ "quốc doanh" ấy mới trở nên ý nghĩa. Cô ta vận động hợp tác ra phá cái trấp ở cuối làng. Làng thì thiếu đất mà cái trấp màu mỡ rộng đến hơn mẫu, mấy chục năm nay cứ phải bó tay. Người bước xuống, bùn nó ngập đến ngực, cỏ rác ngập đầu. Sáng sáng hắn đi gõ kẻng kê vào tận vách nhà người ta để gọi đi làm. Hợp tác làm không xuể, hắn đi lên huyện nhờ bộ đội giúp đỡ. Cu Hải về phép mấy hôm cũng bị hắn kéo ra làm quần quật. Hai mươi ngày thì cái trấp phá xong. Ở đấy thuộc chân đồng cao, lúa tốt gấp hai những chân sâu. Bây giờ miếng ruộng ấy là của chung toàn xã. Toàn là cu Hải nói chuyện lại chứ nào hắn có viết cho tôi biết một chữ về chuyện này. Hắn bảo cái việc làm ruộng có gì mà phải nói! Chà chà, mẹ đĩ... nhỡ mồm nhỡ miệng có một tý mà đã giận ầm ầm. Hắn kết cục bức thư như thế này có chết tôi không: "Thôi, em xin có lời chúc cho ai kia mau chóng xây dựng gia đình hạnh phúc, còn về phần hai mẹ con tôi thì tôi chẳng cần viết thư cho ai nữa. Tết này tôi biết là ai kia chẳng thèm về đâu nên thằng cu con nó cũng chẳng cầu mong" - Thế mới nguy tai chứ. Hắn có hiểu tôi ở lại để trả thù cho đồng bào Phú Lợi đâu.

- Anh có viết thư về cho chị ấy yên lòng không?

- Ấy, chỉ vài ngày sau hắn lại tương một bức thư nữa lên. Hắn bảo thế nào tết cũng phải về, mang về cho thằng cu cái mũ. Hắn bảo chẳng vì cái mũ của thằng cu thì hắn chẳng bận ai về làm gì.

Anh bạn tôi lại nằm xuống. Tết ấy anh nhất định không về. Việc vượt sông vẫn cứ tiếp diễn đêm này qua đêm khác. Một bức thư dài đã nói hộ anh. Như thế là đã gần hai năm, kể từ khi có thằng cu, bây giờ anh mới về phép. Niềm vui của anh thật đáng giá và có lý do. Anh bạn tôi gác tay lên trán, mắt đăm đăm nhìn lên trần. Có lẽ anh đang nghĩ đến ngày mai, khi giáp mặt người vợ thân yêu ấy, anh sẽ trêu cho cô ta phát tức. Ôm lấy thằng con, anh sẽ nói đùa nó chẳng giống anh tý nào, để xem mặt vợ ra sao. Cũng có thể anh đang nghĩ đến đơn vị của anh, một đơn vị nào đấy, trong những ngày cuối năm này, đóng ở vùng rừng núi, vẫn còn đang gấp rút để hoàn thành khoa mục.

Tôi nghĩ không đúng. Bạn tôi đang nghĩ việc khác. Anh khẽ trở mình, rồi hỏi tôi:

- Này, vẫn thư từ về Nam được chứ?

Tôi trả lời:

- Được thừa sức.

- Cháu vẫn khỏe chứ?

- Nó vẫn mập ú!

- Tết này có gửi thư về không?

- Gửi cả thuốc lá "Thăng Long" như đồng chí mang về nhà ấy nữa chứ. Tôi định mua ít bao diêm "Thống Nhất" loại to gửi về mà bây giờ không còn.

Anh bạn tôi gật gù, đăm đăm nhìn trần nhà. Vài phút sau tôi bắt đầu nghe thấy tiếng anh ngáy. Một việc nghĩ ngợi nào đó đã tạo cho anh đi vào giấc ngủ thật nhẹ nhàng. Anh ngủ mà như còn đang nói chuyện với tôi: hai tay khoanh trước ngực, khuôn mặt đen sạm hơi ngửng lên.

Chung quanh càng khuya càng ồn ào. Ai cũng thấy vội. Cô đi buôn bị ai xéo vào chân kêu như trời đánh. Vài anh bạn đồng đội của tôi lại rủ nhau cạo râu vào giữa nửa đêm. Thỉnh thoảng nghe thấy giọng hò Huế của cô hàng chè ngoài cửa. Bà chủ trọ luôn miệng kêu nhức đầu, tay đập vào trán đôm đốp. Thế mà anh bạn của tôi vẫn ngủ. Tôi thầm chúc cho anh ngon giấc, ngày mai anh còn nhiều nhiệm vụ của một người chồng.

Vừa chợp mắt được một chút tôi lại giật mình tỉnh dậy. Lúc ấy khoảng ba giờ sáng. Bà chủ trọ đang léo nhéo vì một người nào đó ra đi quá sớm để bà phải lách cách ra mở cửa. Mọi người trong nhà cũng nhốn nháo tỉnh dậy. Tôi quay sang bên thấy anh bạn của tôi không còn nữa. Anh đang đứng ngoài cửa, một hai bắt bà chủ trọ phải mở để anh ra xếp hàng mua vé. Tôi chỉ kịp thấy bóng anh, với tất cả ba-lô đồ đạc trên người, lách vội ra ngoài.

***

Bến ô tô đông như ngày hội. Tôi đang loay hoay để tìm chỗ chen vào nghe gọi tên thì anh bạn của tôi ở đâu chạy đến, reo lên:

- Tìm đồng chí hết hơi!

Anh thở dốc, mặt đỏ gay, đẫm mồ hôi. Lúc ấy trời đang đổ rét, gió sông Nhật Lệ vẫn rải những hơi muối băng giá trên mặt đường. Vì ban ngày nên tôi mới thấy được anh đeo thật nhiều đồ đạc. Đặc biệt, người anh tầm thước chứ không phải to lớn như tôi tưởng lúc ngủ chung đêm qua. Một cái ba-lô, to hơn tất cả những cái ba-lô nào khác, anh đeo sau lưng. Cái túi dết no tròn ló cả giấy bánh kẹo ra ngoài, anh khoác bên sườn. Một tay anh xách lỉnh kỉnh những chai mật ong, nước mắm. Tay nữa xách một cái xe mây trẻ con. Anh bỏ đồ đạc xuống, vừa lau mồ hôi vừa móc túi. Rồi anh cười, cười hết mắt, như gặp gỡ người bạn cố tri:

- Diêm "Thống Nhất" chính cống loại to có cả chim hòa bình đây nhá.

Anh đưa tôi hai bao. Mồ hôi mướt trên mi mắt, anh cười mãi. Da mặt anh đỏ hồng, những đường nhăn xô vào nhau vẽ trên mặt anh một niềm vui thật thoải mái. Tôi nhận hai bao diêm, một sức mạnh thoát ra từ cả con người anh đã bắt tôi cầm ngay lấy không được từ chối. Tôi bàng hoàng nhìn anh, như nhìn rõ cả tấm lòng của anh. Sáng nay anh dậy thật sớm, không phải để đi xếp hàng mua vé; với tất cả đồ đạc trên lưng, anh chạy vội đến người bạn biên phòng cùng về phép với anh hôm qua, nhà ở một xã nào xa lắm tận bên kia sông Nhật Lệ, gần bến phà Quán Hầu, xin bằng được hai bao diêm này. Lâu lâu mới có chuyến hàng lên biên giới, anh bạn biên phòng ấy đã mua dự trữ từ năm trước, để dành về phép làm quà. Ông cụ anh ta đi nghề, ngoài khơi cần diêm to.

Tôi chưa kịp nói gì thì anh bạn lại đeo vội đồ đạc vào người, lách ra phía chiếc ô tô quốc doanh, lúc ấy đang kêu số lấy vé.

Nhìn hai bao diêm một lần nữa, cũng chiếc vỏ diêm bình thường màu xanh, những đầu que đỏ ánh mà hoàng sa, lưu huỳnh, tôi nghĩ đến anh, đến người vợ yêu quý của anh, biết đâu, câu chuyện về người vợ trẻ tuổi ấy đêm qua chẳng đã làm anh thêm nhớ da diết đến miền Nam yêu quý.

Hôm ấy tôi không mua được vé. Còn cách mấy chục người nữa mới tới tôi. Anh bạn tôi mua được vì anh đã ghi tên từ sáng hôm qua. Khi biết tôi phải ở lại, anh bạn lách vội từ trên ô tô xuống. Đi một vòng quanh bến xe với tôi, bao nhiêu là băn khoăn đến với anh. Đầu tiên anh muốn tôi có vé để cùng đi chung cho vui. Sau thấy không thể được, anh lại muốn tôi được đi chuyến xe sau, anh sẽ chờ sẵn tôi ở Vinh, hai người gặp lại nhau một tý. Nhưng bến đã hết xe, dứt khoát ngày mai tôi mới đi được. Không biết làm thế nào, đi được nửa vòng nữa, tới gần chiếc xe quốc doanh, anh nắm tôi lại, nói nhỏ:

- Này, hay là thế này, ưu tiên đồng chí đi công tác, đồng chí lấy vé tôi mà đi. Chậm gặp mẹ đĩ một ngày, mẹ đĩ chỉ máy mắt chứ chẳng chết.

Anh với tay kéo ba lô xuống. Tôi vội nắm lại. Trên xe đang bấm còi sắp chạy. Tôi phải giải thích đến to tiếng với anh. Tôi bảo tôi đi viết báo - nói đến viết báo anh hơi nhướng mắt lên, tôi tin rằng anh đã nhìn vào mắt tôi với mọi điều trong trắng và tốt đẹp - nếu không đi hôm nay thì tôi lại có chương trình công tác khác, tôi sẽ xuống thăm một làng ngoài cửa biển. Tôi cương quyết bắt anh phải đi để về cho kịp tết.

Xe hơi chạy khuất vào phố chính, tôi mới trở về quán trọ. Khi đến đầu gường, cái giường bé bỏng hai chúng tôi nằm đêm qua, tôi mới giật mình. Thì ra, bạn tôi quá lo cho mấy bao diêm "Thống Nhất" của tôi, vội vàng bỏ quên cả chai mật ong to - trên đầu có bịt giấy bạc, chung quanh có lót rơm - ở dưới gầm giường. Mồ hôi tôi toát ra. Nhỡ cả kế hoạch của bạn tôi rồi! Món quà tết quý hóa của người vợ trẻ ấy vẫn còn đây. Tôi đang bứt đầu bứt tai không biết làm cách nào thì cô gái đi buôn góp ý:

- Ấy, ô tô nó đang đỗ ở nhà dây thép rồi mới đi. Trước đây em vẫn đón đầu ở đấy đấy.

Tôi chạy hộc tốc ra bưu điện. May mắn, xe hơi vừa lấy thư xong, sắp chạy. Vừa thấy dạng tôi ló ra với chai mật ong, anh bạn tôi reo lên:

- Chết chưa, mẹ đĩ ám ảnh cho nên lú lẫn. Chai mật ấy định đưa đồng chí gửi về cho cháu ở trong Nam đấy chứ. Để đấy từ sáng sớm mà loay hoay mãi nên cái mồm không làm tròn nhiệm vụ.

Tôi bối rối chưa biết nói thế nào để trao trả lại thì xe đã vù máy chạy. Bạn tôi hất tay tôi xuống với tất cả sức mạnh của lòng nhiệt tình. Tôi chạy vội theo xe, nói với:

- Tôi gửi lời thăm chị và cháu nhá!

Anh bạn tôi ló cổ ra ngoài:

- Ấy lại quên, tôi cũng thế nhé!

Xe lao vụt đi. Một hơi khói mờ trắng nhạt phả vào mặt tôi âm ấm. Chuyến xe ngày tết mang niềm vui đi bốn phương, trong đó có anh bạn của tôi, đang biến dần vào trong gió nhẹ, mưa nhỏ, êm dịu như một mùi hương gia đình.

Không, mùa xuân này tôi sẽ không gửi hai bao diêm "Thống Nhất" và chai mật ong này về Nam - làm sao mà gửi được? - Tôi mang về chia cho đơn vị.

Tôi sẽ gửi về món quà tết quý giá khác của anh, công việc của anh thì đúng hơn: công việc trả thù Phú Lợi, công việc mà anh vẫn xuýt xoa chưa làm được việc gì giúp tôi để mau chóng gặp lại gia đình; anh, và cả cái anh bạn lùn lùn khiêng thuyền nào đấy. Món quà ấy tôi sẽ gửi về cho vợ tôi biết, cho tất cả mọi người thân khác biết. Và, cả những việc làm của người vợ trẻ yêu dấu của anh nữa, một con người chân chính, đang vất vả ngày đêm góp từng chút công nhỏ của mình cho Tổ quốc, cho ngày mai thống nhất nước nhà.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Mặt Trận

Từ ga vào chợ Đụn phải đi mất ba cây số đường tối mò. Hòa tìm được một cái gậy xỏ ba lô vào, quẩy lên vai. Dọc đường, muỗi đốt quá quắt, mũi nào mũi nấy đau như chó cắn. Cào cào ma đá tanh tách vào bụng ba lô. Trời vỡ ra chỗ nào mà lắm mối cánh đến vậy, bay cả vào mồm, ngứa ran hai lỗ mũi.

Hòa có dắt theo một con chó nhỏ. Tên nó là Cộc. Trông cu cậu gầy còm nhưng nhanh. Nó theo sát Hòa, mặc dầu mọi cái hình như đối với nó đều phải hít qua.

Hòa còn phải liên tiếp tránh ô tô. Từng đoàn ô tô, chẳng bật đèn đóm gì cả, kéo những khẩu pháo to lù lù lao mãi đầu vào đêm tối. Vừa tránh xong chiếc này, lại giật mình vì chiếc khác húc sau lưng. "Các cha lái xe tập lái đêm mà làm quá việc đi ra trận không bằng!" - Hòa ghìm con Cộc đi nép sát vào ven đường. Hai bên, tiếng cóc nhái kêu loạn xạ tưởng như chúng đang mở hội. Con đường đá lởm chởm như răng cáo, có lẽ từ xưa đến nay chỉ được hân hạnh đón những bánh xe ô tô quân đội lăn qua. Vừa ngớt xe, Hòa đang tìm chỗ rẽ, đằng sau lại nghe có tiếng ầm ầm. Đoàn xe cần trục ngất ngưởng như những quả núi con, bò tới. Cũng chẳng bật đèn gì cả. Tiếng sắt kêu loảng xoảng ở mấy chiếc xe vận tải đi sau làm con Cộc nhảy cẫng lên. - "Á à, công binh nhà mình đây!". Hồi nãy xuống ga, Hòa đã đứng nhìn không chán mắt mấy anh chàng cần trục này vào câu đường ray. Đường ray thừa ở ga họ mượn về đây làm gì nhỉ? Chỉ thương cái ông trưởng ga hom hem nửa đêm bị dựng dậy làm cái công việc quân sự chắc là tối mật này. Đi giữa con đường mà tiếng động cơ ầm ĩ trước mặt, sau lưng, những pháo, những xe, những đường ray và cần trục, nếu Hòa hát lên một bài thì chẳng khác nào cảnh một tay trinh sát anh dũng đang đi trên con đường ra mặt trận vậy.

Hòa rẽ vào một con đường đất. Trời tối, đường hẹp, mũi giày đá đôm đốp vào tàu tát. Loay hoay một hồi, bàn chân đau báo hiệu cho Hòa biết rằng hình như mình đi lạc. Nào có thấy cái ngã ba có cột cây số cụt đầu? Cái chợ Đụn nó trốn ở chỗ nào mà đi mãi không đến?

Một ánh lửa, như lửa hút thuốc lào, ánh lên về phía trước. Có tiếng người lao xao rồi im bặt. Con Cộc gầm gừ, giận dữ ra mặt. Hòa lò dò bước tới.

- Đứng lại!

- Dân quân ta đấy hả?

- Đứng!...

Hòa vội vàng đặt ba lô xuống, đứng im phăng phắc. Con Cộc nép sát chân Hòa. Không phải là một mà những ba người giương súng đi đến. "Ái chà, ở đâu mà lắm nữ thế này?". Hòa hắng giọng, nói trống không:

- Gác mà lại hút thuốc lào. Con gái mà cũng hút thuốc lào...

Chẳng thèm nghe, ba cô dân quân quây quanh hết nhìn Hòa lại soi mói đến cái ba lô. Bỗng dưng, con Cộc phẫn nộ, nó gâu lên một tiếng rất to làm cả ba cô nháo nhào lùi cả lại. Họ xì xào gì với nhau rồi một cô lùn lùn lên tiếng:

- Anh về đâu?

- Chợ Đụn.

- Chợ Đụn sao lại đi lối này?

- Gâu! Gâu!

Hòa ôm con Cộc vào bụng:

- Đi lạc!

Ba cô gái lại càng nhìn tợn. Anh chàng là bộ đội rõ ràng, mũ gắn sao hẳn hoi.

- Ở chợ Đụn anh có quen ai không?

- Quen mỗi cửa hàng Nông thổ sản thôi.

Nghe giọng nói miền Nam của Hòa chắc là lạ tai, ba cô hỏi lại. Rồi cả ba cùng lao xao:

- Nhưng mà anh phải nói rõ đi đến đấy làm gì mới được chứ lại.

Hòa lấy vành mũ đuổi muỗi ở cằm:

- Việc bí mật quân sự.

Câu nói lại như có sức lôi ba cô gái xúm lại với nhau. Hòa nghe loáng thoáng thấy nói gì về cái cầu, con chó, cái ba lô... Một cô bỗng chạy vụt đi. Cô lùn lùn xóc bao đạn, đến trước mặt Hòa:

- Địch phải không? Giơ tay lên!

Cô bên cạnh nhắc:

- Gọi là quân xanh.

- Ừ quân xanh, giơ tay lên!

Hòa nghĩ bụng: "Chết cha rồi, họ diễn tập mà mình lại nhúi đầu vào". Anh vẫn cố trì hoãn việc giơ tay:

- Nếu là quân xanh thì đâu có được đeo sao? Các chị không để ý gì trên mũ tôi à? Thấy chưa...

Hòa chìa mũ ra. Hai cô ngó chằm chằm. Vẫn cô lùn lùn, lùi lại, quát lên:

- Cứ giơ tay lên!

Cô cao cao - họng súng trường Mỹ khoác chấm tai - vòng lại đằng sau Hòa. Thấy Hòa vẫn đứng im, cô nói nhỏ:

- Đề nghị các anh tương trợ cho chúng em làm việc chứ, giơ tay lên tý nào.

- Muỗi thế này mà lại bắt giơ tay...

Nói thế nhưng Hòa cũng giơ lên. Con Cộc nhảy phốc xuống rồi hít hít quanh chân các cô gái như muốn làm lành vì cái chuyện hỗn hào vừa qua vậy. Cô gái khám xét cái loa trên túi áo Hòa rồi đoạt lấy cái gậy- nhất là cái gậy-rồi cái ba lô. Chỉ còn việc trói lại nữa là xong động tác bắt tù binh.

Từ giữa đồng, có tiếng người lội bì bõm. Một cô gái khác súng ngất ngưởng trên vai, hiện ra. Cô thở nhiều hơn nói:

- Biết ngay thế nào các cậu cũng tóm được mà. Ái dào... mình vừa mới thấy ông ấy dắt chó lò dò vào bụi lôi ra một cái gậy... mình theo ngay... Vừa mới tránh cái ô tô thế mà biến đi đằng nào mất. Thì ra, gớm vậy!

Hòa nghĩ bụng: "Xắn quần móng lợn mà đứng như vậy không sợ muỗi cắn à?".

- Thế mà còn ngoan cố nữa chứ!

Cô lùn lùn nói xong rồi rũ ra cười. Các cô kia cũng cười theo, mấy họng súng trên vai chao hẳn đi. Con Cộc lè lưỡi ngồi nhìn-có chuyện gì xảy ra vậy? Hòa chưa kịp cãi thì từ đằng xa bỗng lao xao có tiếng người. Cô gái hồi nãy quay lại cùng đi với một anh thanh niên. Cô lùn lùn vội chạy tới:

- Báo cáo trung đội trưởng là chúng em mới bắt được một thằng trinh sát có dắt chó ở bên phía quân Mỹ Diệm phái sang định vào do thám chỗ đặt pháo của bộ đội ta.

Cô cao chen vào:

- Báo cáo là nó có đem theo một gói bộc phá đã mắc sẵn vào cần nữa ạ.

Hòa kêu lên:

- Đề nghị đừng để ba lô của tôi xuống đất nhá!

Cô gái quảy ngay cái gánh của Hòa lên vai, rồi nói tiếp:

- Nó bảo nó đi chợ Đụn, chợ Đụn đâu ở đây cơ chứ?

Nghe thấy tiếng các cô gái cười khúc khích, Hòa ngáp một cái thật to, quả thật anh vô tình. Các cô quay ngoắt cả lại, chắc là lườm. Con Cộc chạy rống lên, nó đang giao chiến với lũ cào cào ma tinh nghịch đã đá vào mõm nó.

Hòa đến gần anh thanh niên:

- Tôi mới ở trên tàu bước xuống đây.

Anh thanh niên không trả lời. Anh nhìn Hòa và các tang chứng với vẻ soi mói y như các cô gái lúc nãy vậy. Rồi anh quay lại, giọng khàn đặc, nói nhanh, nhưng vẫn bao hàm một vẻ nhắn nhủ, dứt khoát:

- Hôm nào xong diễn tập tôi đề nghị các chị nhớ lấy để phê bình chị Nhành nhá! Gác xách gì ở ngoài ga mà lại để đồng bào lọt vào như thế này.

Hòa sửa sang lại mũ áo. Cô gái chạy ở dưới đồng lên hồi nãy bỗng giơ tay:

- Em có ý kiến là em chưa nhận lỗi cho chị Nhành em đâu ạ. Tưởng là chỉ cho đồng bào biết thôi chứ ông ấy là bộ đội...

Anh thanh niên gạt tay:

- Không có lôi thôi! Sáng mai đúng năm giờ pháo của ta mở màn thì lúc ấy hẵng hẵng... tha hồ ý kiến. Bây giờ phải cẩn thận. Tôi nghe thấy ở dưới Đằng các ông bộ đội đang đập choang choang kia, chắc là sắp bắc xong cầu rồi. Nếu để bên quân xanh nó lọt vào đây thì sao? Nó sẽ đặt được cái ba-lô này vào chân cầu, ở trên sẽ kể như cái cầu ấy đã bị bộc phá làm gẫy, ngày mai xe tăng của ta không được bò qua lối ấy nữa, hại mất bao nhiêu công của anh em. Các bà đã nhớ chưa nào?

Mọi người nhốn nháo, ai cũng nói, như cùng một lượt:

- Tối như mắt bụt thế này thì bố ai biết nó bò sang chỗ nào?

- Đề nghị cho biết cái nhà anh này có phải là... ấy không đã?

- Đã mang theo chó là bắt tuốt.

- Gâu! Gâu!

Không biết cô nào vừa nói lại vừa ném con Cộc một cái, làm cho nó sủa ngậu lên.

Giọng anh thanh niên càng khàn đặc:

- Không những chó mà còn cả tàu bay chuồn chuồn nữa kia. Tuy là trận giả nhưng mà đã gọi là chống lại với bọn Mỹ Diệm thì thượng vàng hạ cám mọi cái ta đều phải dè chừng. Ví dụ nó giả làm người đi câu hay cải trang thành người đi phép thì ai biết đấy là đâu.

Hòa nghĩ bụng: "Mình đang về phép chứ có phải đi phép đâu".

Anh thanh niên chỉ vào con Cộc:

- Quân này cũng được chở bằng tàu bay tận bên Mỹ đem sang chứ chơi à? Phải không đồng chí?

Anh quay sang Hòa, cười khào khào. Các cô gái lại càng ném Cộc tợn. Hòa gọi nó lại:

- Chó săn chính cống đấy. Tôi vừa mới xin nó ở Thái Nguyên về.

Anh thanh niên đỡ lấy chiếc ba lô trên vai cô cao cao, ngắm mãi, rồi quay sang Hòa:

- Thế đồng chí đích thật không phải bên quân xanh chứ?

- Ba lô của tôi về phép đấy!

Bỏ mặc Hòa ở đấy, anh thanh niên lại quay sang các cô gái:

- Sáng mai lúc nào xe tăng với pháo của ta qua cầu thì các bà nhớ trở về giếng Sơn gác thêm ở dưới ấy nhá. Đi khéo không có lại bị bên quân xanh nó tóm. Trẻ con nghịch như giặc ấy, vừa rồi ô tô kéo pháo đi vào làng cứ bâu lấy đằng sau, con nhà ông Kỳ tý nữa thì bẹp ruột. Đường ngoài ga, đường dưới Bủn, đường sang Trình đều đã có người ngăn rồi. Từ giờ hễ thấy anh bộ đội nào mà không đeo ngụy trang thì đúng là dấu hiệu quân xanh, phải vây bắt cho bằng được nghe chửa!

Các cô gái quay cả lại nhìn Hòa. Hòa nghĩ bụng: "Đi phép thì cần gì phải đem theo ngụy trang".

Anh thanh niên hắng giọng lôi sự chú ý của các cô gái về phía mình:

- Anh quân xanh nào không chịu cho bắt thì đề nghị anh ấy gương mẫu một tý, nghe chửa. Chẳng qua là anh ấy hy sinh để chúng ta tập đánh giặc cho giỏi mà thôi. Ở đây có ai chưa thông không nào?

- Xin thông tất cả đấy ạ!

- Thật hay vờ?

- Ối dào, sợ gì mà phải vờ cơ chứ.

- Ừ, vậy thì tốt. Các bà phải biết rằng đồng bào trong Nam ta đang phải đánh nhau thật chứ chẳng được tập như chúng ta ở đây đâu. Lính Mỹ cũng thật, lính Diệm cũng thật, cả tàu bay chuồn chuồn lẫn chó cũng đều thật tất.

- Bắn cho nó nhe răng ra!

Hòa nghĩ bụng: "Không biết xã này là xã nào?".

- Ngày mai kể như giặc sẽ đánh đến đây. Bộ đội ta sẽ chống lại, bao vây, tiêu diệt chúng. Các cô tha hồ mà tập bắt tù binh. Bây giờ thì phải chú ý cái món trinh sát của địch. Các cô thử nghĩ như mình là đồng bào miền Nam đang chiến đấu xem nào.

Mọi người nhốn nháo, tản ra. Tiếng rũ khăn vuông, tiếng hát ngậm âm i trong mồm lẫn với tiếng lên đạn lách cách. Hòa phủi ba lô, đeo vào người, rồi đá cái gậy một cái cho nó bắn đi thật xa. Anh nhìn con Cộc lúc ấy nó cũng đang chẫu mắt nhìn anh - "Á à, còn ngồi đó mà nhìn hả? Đi ra nói với người ta mày không phải là chó Mỹ xem nào!".

Anh thanh niên xắn tay áo đến trước mặt Hòa:

- Đồng chí đi theo tôi!

-... Đi đâu bây giờ?

Anh thanh niên vê nốt hai ống quần:

- Về nhà tôi nghỉ rồi chiều mai sang Đụn. Đi! Tôi sẽ chở xe đồng chí đi. Ơ hay... tổ trưởng xích lô phố huyện đây mà lại! Bây giờ đường ngăn hết rồi, đồng chí không đi được đâu. Nào!...

Hòa bước theo người trung đội trưởng dân quân. Con Cộc nhảy dưới chân anh, thỉnh thoảng lại quay đầu lại nhìn các cô gái, nhấm nhẳn sủa một cách buồn bã, y như việc chia tay này là một điều bắt buộc vậy.

***

Con Cộc choàng lên lúc tiếng pháo của ta chuyển làn sang bên kia đường lộ đá. Ở đấy được giả định là chỗ tập kết cuối cùng của bộ binh và cơ giới địch. Cái tiếng nổ giữa cánh đồng nước mặn, chát chúa và cụt lủn, tưởng như có chen vào đấy cả tiếng gẫy rào rào của những cây sú, cây vẹt đang tung lên cùng với lớp bùn đen đặc quánh. Chưa bao giờ con Cộc nghe thấy những tiếng nổ nhiều như vậy. Hồi ở trên Thái Nguyên, thỉnh thoảng nó cũng được nghe thấy vài tiếng nổ ngắn và đứt quãng, đấy là lúc người chủ cũ của nó, anh công nhân bộ đội chuyển ngành, dắt nó đi bắn mìn. Chuyện ấy đã qua rồi. Đến lúc anh ấy được lệnh đi công tác xa, viết thư gọi Hòa lên, nhắn nhủ gửi gấm gì đấy - Hai người chả là bạn cùng tàu ngày tập kết - thì nó bèn được anh ta đổi cái tên khốn khổ: "Diệm!", không biết do ai đặt cho nó sang cái tên ngàn lần đẹp hơn "Cộc!", và chuyển về tay Hòa.

Pháo bắn mỗi lúc càng dồn dập và căng hơn. Cả phía bờ biển cũng vậy, nghe có những loạt nổ ấm như tiếng chày giã gạo đêm do núi đá hắt vào. Hòa nhỏm dậy. Trán anh đụng vào chỗ nào đến cộc một cái.

Căn nhà của người trung đội trưởng dân quân dựng trên cái nền bốt Tây cũ. Cái lưng lô cốt xi măng nham nhở được khéo léo làm tường hậu. Ở đấy hãy còn di tích chiến tranh: một ổ máy quạt gió quay tay của thằng Tây làm ra để thông hơi trong lô cốt, chủ nhân chưa có cách nào nạy ra được.

Hòa đang sờ cái vật xù xì gì đã dám nện vào trán mình, thì bỗng có tiếng ho khù khụ từ chỗ ánh lửa dưới bếp vọng lên:

- Ấy đấy, thằng bố cu nó lại chẳng dặn anh. Cái máy phải gió chết tiệt!

Từ cửa nách, một ngọn đèn dầu ló ra, ánh sáng vàng nhạt của nó hắt cả vào một khuôn mặt già nhăn nheo, lốm đốm những mụn cơm to bằng hạt ngô chung quanh vầng mắt.

- Chào mẹ!

Bà cụ rũ khăn vuông:

- Anh thức sớm nhỉ. Đang mưa anh ạ! Có mưa xuân thì chiêm ngọt nhưng mà cỏ hẹ lên lắm lắm.

Bà cụ lắng nghe tiếng pháo rồi khe khẽ ngồi xuống mép phản. Hòa ngó qua cái lỗ châu mai trên tường:

- Mẹ có sợ không ạ?

- Ấy tôi cũng quen rồi. Cứ mỗi lần tập thì thằng bố cu nó lại đem xe xuống đón tôi lên đây bế cháu cho hai vợ chồng nó đi tập. - Bà cụ khẽ vỗ đít thằng cu con vừa cựa mình trên phản - Con vợ nó lùn thế mà khối bằng khen đấy anh ạ. Vác súng đi cả đêm lùi lũi như con cuốc. Thằng chồng nó bảo với tôi rằng bà cứ về đây giữ cháu, nó sẽ bảo vợ nó chia bớt cho một cái bằng khen. Tôi chả ở với con em nó dọn hàng nước dưới Đụn mà.

Hòa quay lại. Ngọn đèn chao đi. Nụ cười dăn deo trên môi bà cụ ngừng lại.

- Mẹ ở dưới Đụn mẹ có biết chị Vân ở cửa hàng Nông thổ sản không ạ?

Ý là anh hỏi cô miền Nam đứng chân bán nước mắm đấy hẳn? Cô ấy đi học rồi.

Tiếng động cơ xe tăng rồ máy xa xa. Hòa nhìn ra cửa. Anh nghĩ bụng: "Pháo binh đang qua cầu đây!".

- Cái chỗ va có sưng thì để hứng tý nước đái của cháu mà day anh ạ. Hay đáo để. Thằng bố cu nhà tôi nó để cái ổ máy phải gió ở đấy, mỗi lần đụng đầu thì lại phải chửi thằng Tây.

Đôi khuyên bạc nặng trĩu dưới tai bà cụ chao đi chao lại cùng với nhịp tay đuổi muỗi cho thằng cu cháu. Bỗng cụ ngẩng lên:

- Hôm rằm tháng Chạp anh đánh xe ngựa đến mua nước mắm ở chỗ cô Vân hẳn. Tôi nom rõ như cái mũ có giắt mấy cành lộc.

Hòa mỉm cười, nghĩ thầm: "Cô ấy đi mất rồi còn đâu!".

- Con chỉ quen người anh họ của cô ấy ở trên Thái Nguyên thôi mẹ ạ. Anh cô ta cho con biết, cô ta mới nhận được thư của gia đình trong Nam gửi ra. Trong thư đó có nói đến tin một người bạn của con đang ở trong kia, nên con ghé đây định xem nhờ bức thư một chút thôi. Chiều nay con phải về rồi.

- Thì ra anh có bắt được giấy của các cụ trong Nam ta đánh ra.

- Không ạ, cô Vân mới bắt được giấy nói về tin người bạn của con.

Vòm mắt bà cụ dãn ra:

- Ấy, tôi nghe anh nói câu dài bằng tiếng bên Nam ta tai cứ lõm bõm, nụ lại ngỡ hoa. Vậy ra bạn hữu bảy tám năm xa mặt mà vẫn gần?

- Bạn gái đấy ạ!

- Quý hóa nhỉ, lại là gái!

- Dạ, chúng con ở gần nhà nhau. Ngày tập kết, đi tiễn bộ đội cô ấy vẫn còn là thiếu nhi, bây giờ nghe tin đã là tử sĩ rồi.

- Anh nói cái gì?

- Là tử sĩ.

- Là chiến sĩ đấy, chiến sĩ thi đua anh hùng đấy.

- ... Dạ...

- Trẻ ở xóm này nó vẫn hát cái tích anh La Văn Cầu nghe hay đáo để. Con được là anh hùng, cái kẻ làm cha mẹ cũng sướng. Nó cũng có hương có hoa chứ anh nhỉ?

- Dạ!

Hòa quay ra ngoài cửa. Tiếng động cơ rú lên ầm ầm từng đợt ngắn một như tiếng kim khí nghiến vào nhau. Mặt trận đã chuyển sang bên kia đường cái. Hòa nghĩ bụng: "Các cô ấy đang chuyển vọng gác xuống giếng Sơn đây!".

Bà cụ cũng ra từ lúc nào, ngồi trên ngưỡng cửa, sau lưng Hòa.

- Thằng bố cu nhà tôi nó cũng sắp về đấy anh nhỉ?

- Một lát nữa thôi ạ, nhưng chắc về lại đi ngay đấy thôi.

- Anh không ra tập với các anh ấy cho nó vui.

- Con có việc khác mẹ ạ.

Một vệt chớp lóe lên từ phía biển. Tiếng sấm rền tiếp theo. Bà cụ nhỏm dậy, căng đôi mắt nhợt nhạt mà ánh sáng bình minh bắt đầu chiếu vào đôi con ngươi ướt óng ánh:

- Sấm hay súng hả anh?

- Cả súng lẫn sấm mẹ ạ. Mỹ Diệm sắp chết đấy!

Hòa chỉ tay kể cho bà cụ nghe những chi tiết của trận đánh mà anh vừa hình dung ra. Bà cụ cười móm mém kéo vạt áo lên chùi môi:

- Ấy, súng thì chống giặc còn sấm thì kéo cổ lúa lên anh ạ. Sấm tháng Giêng, chiêm lại được to...

***

Anh tổ trưởng xích lô phố huyện cố biện bạch bằng giọng khàn đặc đòi chở Hòa ra tận ga. Con Cộc ngồi chồm chỗm dưới sàn xe, le lưỡi. Cả tổ nữ dân quân đêm qua nghe tin cùng ra chào Hòa. Lúc người tổ trưởng lấy đà cho xe chuyển bánh, một cô còn cố chạy theo đưa trả cho Hòa cái gậy mà anh đã tức mình đá đi đêm qua. Đó là cái cô cao cao - hơn gần một đầu so với họng súng Mỹ - bây giờ mới nhìn thấy cô, đôi mắt sắc của cô đang cười tít cùng với cặp má no tròn. Hòa nghĩ thầm: "Đã đi xe còn cần gì phải gồng gánh mà đem trả gậy!".

Tiếng cười rộ của các cô gái đuổi theo tiễn chân Hòa. Mặt Hòa đỏ ửng lên. Mặc dầu đã hỏi rồi nhưng anh cứ tưởng như chưa hỏi, và thầm nghĩ mãi trong bụng: "Xã này là xã nào?". Đúng ra, phải nói: "Các cô này là người ở xã nào? " mới tròn ý của anh. Những cô mặc quần túm ống, đi chân đất, lội bì bõm suốt đêm góp mình vào mặt trận. Hòa nhớ đến người bạn gái của anh trong kia, từ khi lớn lên chắc nó cũng hay đi như thế, chỉ khác cái áo nâu ở đây được thay bằng cái áo bà ba đen bó chẽn, cổ tròn. Hòa nghĩ bụng: "Ngày tập kết người ta còn xốc nách mình với nó lên sân khấu đứng hát chung kia mà!".

Ngồi trên xe lửa, nhìn ra, Hòa lại gặp những ụ pháo, những bãi cao xạ và màng lưới điện thoại đan chi chít trên các ngọn cây, thỉnh thoảng những đoàn xe công binh ngụy trang kín mít chạy hối hả dưới mưa xuân, bùn bắn lên tung tóe. Mặt trận còn đi rất xa.

1962

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Đôi Bạn

Đèn trên phố huyện tắt đã lâu. Con đường cái dẫn tới nhà ga tối nhờ nhờ như chiêm bao. Dãy đồi im lìm, giống khuôn ngực của các bà mẹ đang nằm yên ngủ. Mây trắng như những dòng sữa thừa thãi đang chảy trên ngọn những quả đồi ấy. Nền trời màu tím xanh. Một màu xanh ban đêm của trời miền biển, khó mà nhận ra ở đây lại là miền trung du.

Nhà ga làm giữa đồng. Đã vắng lại càng vắng. Đó là một ga xép mới làm. Nó ra đời bởi con đường sắt vừa được nối liền giữa Thủ đô và khu gang thép. Ở đây, chỉ có hơi gió thỉnh thoảng phả vào cửa kính, còn thì mọi vật đều yên giấc. Chẳng nghe ra một cái gì, không một ánh đèn; nổi bật lên một cách duy nhất trong cảm giác con người là mùi nồng nồng của tường vôi mới quét.

Vòng ra sau ga, chỗ có hàng hiên khuất gió, nghe có tiếng ngáp và tiếng chuyện rì rầm của vài người khách chờ tàu. Họ là những người nhà ở xa, đến ga trước từ chập tối. Cứ thế, những phút chờ đợi rạo rực kéo dài cho tới bốn giờ sáng, khi nghe tiếng còi tàu nổi lên từ sau dãy đồi kia, họ mới choàng dậy chuẩn bị lên tầu. Lúc ấy những lồng đèn xanh đỏ của nhà ga sẽ rộn rịp vui mắt. Con tàu sẽ buông ra một tiếng còi như một lời chào thân ái, rồi đưa họ về xuôi.

Phút vui vẻ ấy chưa đến. Bây giờ chưa nửa đêm, còn là giây phút của câu chuyện xa gần. Bên cạnh cái bồn hoa dưới bực cửa có một đôi bạn đang trò chuyện. Chỗ ấy vừa có vẻ công khai vì là bực cửa, lại vừa kín đáo, vì những giỏ hoa to tướng che khuất đến đầu người. Đôi bạn ấy gồm một trai một gái. Lời nói với nhau rất mực bạn bè. Cách họ vài đòn gánh có một nhóm người nằm ngả nghiêng, thỉnh thoảng lửa thuốc lào lóe lên, nhấp nháy thấy mấy chồng quang gánh đặt bề bộn.

Từ chiều, lúc những đám mây đỏ ối còn đọng trên những ngọn đồi nhấp nhô, người ta đã thấy đôi bạn nam nữ ấy. Hai cái chấm nhỏ như hai cánh chim, từ sau một ngọn đồi xa tít tắp của một công trường nào đấy, đi đến. Cái miền trung du khoảng khoát này, đồi núi trọc lốc, tầm mắt con người nhìn xa lắc xa lơ. Trông thấy họ có dễ ăn xong một bữa cơm mà họ vẫn chưa đến nơi. Họ xuống dốc này lại lên dốc khác, chỗ rẽ này quanh ngã ba khác, theo dõi bóng họ tưởng như đôi chim đang lượn vòng.

Chẳng hiểu họ ăn mặc ra sao, bao nhiêu tuổi, họ đến ga lúc mọi vật đều tối đen. Nơi ấy được chọn làm chỗ ngồi: một bực cửa công khai, một bồn hoa kín đáo. Biết bao câu chuyện họ đã nói với nhau. Rất nhiều lần người con gái nói với người con trai câu sau đây:

- Ừ, chúc bạn đi cho khỏe mạnh và tích cực công tác. Bây giờ khỏe mạnh và tích cực là phải đi đôi...

Lần nào cũng thế, người con gái chưa nói hết câu, người con trai đã chúc lại:

- Ừ, Tỵ cũng ở lại công tác. Khi nào rỗi rãi Tỵ về dưới ấy chơi. Tỵ cố học chị em, rồi lại gương mẫu để chị em học lại mình.

Sau đó, người con gái lại nói:

- Này, chúng ta ra đây muộn quá...

Người con trai lại cướp lời:

- Không sao, cũng như Tỵ đi tiễn tôi là một người bạn thôi.

Có một lần, người con gái nói hết được ý mình, đó là câu:

- Chúng ta ra đây muộn quá. Cửa hàng hợp tác đóng cửa mất rồi, mình chẳng mua được áo bông. Chỉ sợ có ai họ lại ngỡ chúng mình là...

Lần ấy người con trai ân cần:

- Có sao, cũng như bây giờ Tỵ đi tiễn mình, tháng sau trở lên mình sẽ mua áo mang lên cho Tỵ. Bách hóa dưới ấy thiếu gì bông.

Như ngần ngại, người con gái chuyển câu chuyện của mình sang công việc của một công trường làm đường sắt. Nhóm bên kia, chỗ đông người nằm ngổn ngang, có một giọng nghẹn khói thuốc lào hỏi vọng sang:

- Tôi hỏi khí không phải, anh chị là người làm đường tàu, vậy anh chị có biết tối thứ bảy này đã có tàu chạy buổi đêm chưa nhỉ?

Người con gái cười mũi một tiếng đến nghịch:

- Chuyến tàu hạnh phúc ấy à? Có đấy bác ạ! Chúng cháu làm đường cho tàu chạy chứ để dành làm gì?

Đôi bạn nam nữ cười giòn hơn tất cả. Tiếng người con trai:

- Chừng nào đặt xong đường tàu vào Nam, mỗi tuần mình mời bạn về nhà mình chơi một lần.

Người con gái:

- Có đường tàu chạy về Thái Bình thì mỗi năm nghỉ phép mình cũng sẽ mời bạn về quê mình chơi một lần.

Người con trai:

- Tết này bạn mời mình về nhà ăn Tết chứ?

Người con gái cười, tiếng cười thân ái nhưng bộc lộ một sự không đồng ý. Cô bảo rằng chỉ muốn mời người bạn trai kia về ngày thường thôi. Người con trai hỏi mãi tại sao. Người con gái không nói. Giọng khói thuốc lào nghẹn khói ở bên kia lại nói chen sang, bảo người bạn gái nên mời người bạn trai kia về ăn bánh chưng miền Bắc, vì lẽ người bạn trai kia Tết này còn xa nhà.

Người con gái, nói khẽ, chỉ để đủ người bạn trai nghe:

- Mà bạn có nhất định về thật không? Ừ, Tết này tôi xin mời bạn. Mẹ tôi già mà vui lắm. Mình định mua áo bông nhờ bạn xuôi dưới ấy gửi hộ về cho mẹ mình đấy. Nhưng mà thôi, chúc bạn đi cho khỏe mạnh và tích cực công tác, bây giờ sức khỏe và...

Người con trai không chúc lại người con gái nữa. Anh ta im lặng như nghĩ ngợi rồi đánh diêm châm thuốc. Mắt anh lóe lên một tý rồi tắt. Tiếng người con gái thoáng trong khói thuốc của anh:

- Ừ, Tết này mình sẽ làm bánh đa khoai cho bạn ăn với mật. Quà quê mình chẳng ra gì. Ôi, bà cụ lẩn thẩn lắm kia! Tết nào cũng bắt mình phải về. Một về, hai về! Bây giờ bạn cũng bắt tôi về nữa thì tôi biết chối làm sao.

Khói thuốc người con trai phà lên từng vệt trắng. Anh bộc lộ vài câu ngỡ ngàng về lời kể lể của người bạn gái, rồi ngồi im như lắng nghe. Trong phút lặng lẽ, cánh cửa kính gặp hơi gió thoáng rung lên nghe như một lũ mèo con gầm gừ trong tro ấm như một lời đùa có cấu có bẹo đâu đó chen vào. Một lúc lâu lắm không biết người con gái đã kể câu chuyện của mình đến đâu. Về cái quê hương của chị ta. Về một cái cầu ngói già hơn bất cứ một người lớn tuổi nào vẫn nằm nghiêng nghiêng trên đầu chợ. Dưới cái bến sông ấy, có cả lứa con gái sắp đến tuổi tập ăn trầu và những trẻ con trai gái hơn cái tuổi đánh vòng còn thích tắm chung nhau. Cái đám trẻ con ấy, đến lạ, hình như chúng ăn chung một dòng nước sông, uống chung với nhau cây vối ở đầu làng, lớn lên khối đứa nặng tình với nhau. Ở đấy cũng có một đứa con gái, chính cái cô đang kể chuyện đây - tắm chung với một người con trai. Họ ném bùn vào đầu nhau, lôi chân nhau dìm xuống nước. Và, lớn lên, biết làm sao được, khi họ cùng ăn chung dòng nước của một con sông và uống chung cây vối ở đầu làng. Mẹ già thương cả hai đứa, mẹ già cho lấy nhau.

Cho đến bây giờ, ở cái làng quê nhỏ nhắn ấy, bà mẹ già đến là lẩn thẩn. Đêm đêm, mùa đông cũng như mùa hè, cái chăn che kín lấy người mẹ. Ban ngày, mẹ cũng chẳng thấy gì rộng rãi hơn ngoài mấy gian cầu ngói thu lấy bóng mẹ hôm sớm ra đồng. Cho nên, anh ấy mất từ năm nào rồi mà mẹ còn hay nhắc. Đến là khỏe nhắc! Mẹ bảo rằng mẹ hay nằm mơ. Làm như mẹ sống bằng mơ nhiều hơn bằng thực trên cõi đời này. Nói ra thì mẹ lại chửi. Một người con giai, đã dám cầm súng đi đánh giặc, ai còn sợ gì cái nghĩa hy sinh? Anh ấy hy sinh như trăm nghìn các anh khác đã hy sinh. Có thế thôi! Mẹ lại bảo nó mất vào ngày Tết nên tao mới nhắc. Dễ thường nhắc mà ngồi dậy được chắc? Eo ơi, nếu thế thì ai chả mong ngày nào cũng Tết để lôi anh ấy trở về.

Câu chuyện nhẹ nhàng như nước con sông đào chảy thầm thì về đến quê hương cô. Ở đấy hiện ra bóng một con đò vừa cập bến và bàn chân cô gái đặt nhẹ nhàng lên bậc bến tắm. Những tảng đá xanh vẫn nhẵn nhụi như ngày xưa đón lấy gót chân quen thuộc. Cái bóng trẻ thơ quần xệ quá rốn vẫn nằm in như trong bóng nước. Cô gái chào dòng sông, chào bóng mình, chào mọi người thân thuộc, nghe thấy một hạt bụi mỏng gió vương vào mắt. Đấy là một ngày cô về phép. Mẹ già bỏ vội bát cơm đang ăn cho mèo rồi ôm vội lấy con gái. Mẹ bỏ làm một buổi để ôm lấy con gái. Mẹ bảo: Sao mày đi lâu vậy hử con? - Cô gái nói: Lâu gì mà lâu, một năm giời là mấy! - Đến tối, mẹ nằm mân mê tóc cô gái, nắn nắn lên đôi vai chắc chắc và nong nóng của cô, mẹ hỏi: Sao mà mày ăn nhiều thế hử con? Một tháng hết những hăm mốt đồng bạc! - Cô gái nói: U ạ, sang năm con sẽ gửi tiền về cho u. - Mẹ lại nói: Tao xem da thịt mày có đẫy hơn hồi ở nhà. - Cô gái nói: U thì chỉ thích béo, béo nó nặng người ra, đi làm leo dốc làm sao được? Rồi cô gái mơ màng. Giấc ngủ ru cô về những công trường nhấp nhô, tiếng máy xúc máy đào bây giờ nghe vo ve như tiếng muỗi, tiếng cười của những người con trai nghe lơ lửng như tiếng lá chuối vỗ vào nhau ngoài hiên. Cô ngủ say sưa sau một ngày đò xe mệt nhọc. Mẹ già không ngủ. Nửa đêm nghe chuột rúc, mẹ nói: Tỵ à, Tết này về sớm sớm con nhá. Cô gái không trả lời. Gà gáy lần thứ ba, mẹ lại nói: Con ạ, đến hăm ba thì nhớ mà về! Cô gái chỉ cựa mình, u ờ, cô đang hát trong giấc mộng. Canh tư, mẹ kéo chăn cho cô rồi nói một mình: Tết này mày chẳng về thì còn ra cái nông nỗi gì hử con? Cho đến tinh mơ, lúc cô gái vừa ngồi đun bếp vừa chải đầu, mẹ già chăm chắm nhìn mặt cô, ánh lửa soi trên má cô một làn nắng mỏng, mấy cọng rạ đánh đu trên mái tóc dài lòa xòa, mẹ hỏi: Nghe nói mày tìm được cái thằng nào đâu hở con? Cô gái mỉm cười: Tìm hiểu chứ lại tìm! Mẹ nói: Ừ thì tìm hiểu, nó là người ở đâu, ra làm sao? Cô gái vẫn cười: Con chỉ tìm được cái đầu tàu hỏa thôi, to lắm, nó lại cứ hay phụt khói. Mẹ chẳng cười, mẹ nói: Thôi thì bây giờ đời mới, mẹ mặc chúng mày, xem ra phải ý với nhau thì hẵng gật. Giữ ý giữ tứ con ạ, kẻo cái kẻ đàn ông nó khinh cho. Mày mà lấy chồng xa thì lại mẹ khuất con, con khuất mẹ. Lần ấy cô gái cười lăn cười lộn. Cô nhủ rằng cô vẫn nhớ người chồng cũ, vẫn thương mẹ, cô đi tu, cô chẳng bao giờ lấy chồng. Mẹ già móm mém vui với cô. Mẹ lại nhìn má cô, nhìn tóc cô.

Còn một đêm nữa là sáng mai cô ngược sớm. Mẹ già lui cui nấu cơm nếp. Cô gái cũng không ngủ. Cô ngồi ôm lấy đầu gối mẹ. Mẹ bảo: Mày có còn thích uống nước vối thì mang đi một nắm con ạ. Cô gái nói: Đâu đâu, ở công trường uống mãi chè tươi xót cả ruột. Mẹ lại nói: Đấy, thích uống nước vối mà lại chẳng ở nhà, làm giai đi Đông đi Tây đã đành. Cô gái ậm ừ: Người ta muốn bay nhảy chả được mẹ lại cứ níu chân chim... Và cô không nói nữa.

Buộc làn xong, cô gái chưa muốn đi. Cô nhìn mẹ từ đầu đến chân, rồi cứ cười; lát sau, cô kéo mẹ ngồi thụp xuống hè, ngẫm nghĩ sao cô lại cười tít với mẹ. Xong, cô nói: U này, bây giờ con mới nói thật với u nhá. U cứ ở hợp tác yên chí mà làm nhá. Lúc nào buồn thì u sang ở với các anh các chị ấy mà vui với cháu. Chừng nào đường tàu bắc xong đến mỏ sắt thì con về. Con đi công trường chứ chẳng phải đi lấy chồng đâu - Mẹ nói: Tao có biết mỏ chim gà nào, nhưng mà Tết thì phải về con ạ. Về với nó một tý, chẳng linh sao gọi là chết trận. Tao nằm chiêm bao thấy nó về nó bắt đền tao rằng... U phải bảo nhà con nó cứ ương không chịu về thì con về con ăn Tết một mình à! Cô gái nói: Anh ấy nói điêu đấy, con ở đâu thì anh ấy mò đến đấy chứ, cứ gì Tết. Eo ôi, cứ thấy anh ấy về anh ấy bẹo con - Rồi cô cười, sưởi ấm vào tai mẹ.

Cô gái đưa tiền cho mẹ tiêu Tết rồi đi. Mẹ già đưa cô ra tận cầu ngói. Hình ảnh người chồng cũ đưa cô về tận công trường. Ngày ngày cô gái làm trên đồi cao, mang bao tay, đi giày ủng, lưỡi xẻng của cô cắm dần xuống đồi đất sỏi; dưới chân cô, tít tắp ở dưới kia, con đường sắt chạy dài, có những chuyến xe qua lại: trong những toa xe xinh xắn ấy, hình như cũng có một bàn tay của chồng cô đang vẫy vẫy. À thì ra thế! Tết đến người ta đi Đông đi Tây, cô gái lại trở về quê hương mình. Mẹ già vui quá, tưởng như mình nằm trong cảnh chết, tiêu diêu mà gặp con. Một cái Tết thật linh đình. Đầy nhà những người thân thuộc. Trong lúc mọi người đang vui vẻ, mẹ già kéo cô xuống một góc bếp, thầm thì: Mày có thấy nó về nó bảo gì không hở Tỵ? Đã bảo mày tối hôm qua giỗ nó thì mày phải nằm riêng ra, mày lại cứ leo sang nằm chung với u. Nó về nó giận mày đấy!

Cô gái cười ngặt nghẽo. Mẹ lại nói: Chẳng linh sao gọi là chết trận? Vợ chồng thì phải thế chứ, sao mà ương vậy hử con? Cô gái chỉ vào đầu gối mẹ, bịt mồm cười, tóc tai rũ rượi.

Cô gái hay cãi lại mẹ, nhưng tối hôm ấy cô nằm một mình thật. Một tối của đêm mùng một Tết không khí hoàn toàn trong trẻo. Giấc mơ trắng muốt đầy những cánh hoa nhài bay la đà đến cửa một vuông màn mới cưới... Có cái áo cánh phin nhuộm được nắng còn thơm thơm mùi nâu non... Có một anh bộ đội nào bơi mãi trên dòng sông trong veo trong vẻo... Sáng hôm sau, hiên nhà hé nắng, cô gái mới choàng tỉnh dậy, mẹ già đã ngồi chờ dưới chân. Đôi mắt nhăn nheo của mẹ có một niềm vui vô hạn. Mẹ cười với cô rất lâu. Lát sau, cô nói: U này - cô lại cười - anh ấy bảo với con thế này nhá, nhà mày phải tích cực công tác, xã đã cử nhà mày đi làm đường tàu thì nhà mày phải làm cho nhiều, nếu bỏ về thì anh sẽ đét vào đít cho ba roi! - Mẹ già chẳng tin. Cô gái lại cười. Mãi đến lúc từ giã mẹ, cô gái mới nói lại rằng: U ạ, anh ấy bảo trước đây u thương anh ấy mồ côi đã cho con gái lại cho ở rể; u quý như con trai trong nhà, nghĩa của u anh ấy xin nhớ mãi. Anh ấy bảo rằng anh ấy chết theo đời sống mới, con mà lấy chồng thì anh ấy càng thương con hơn, chẳng giận đâu. Này, anh ấy còn bảo Tết sau u đừng làm cỗ nữa, anh ấy chẳng về nữa đâu. Anh ấy lại biết cả u đang ao ước cái áo bông, dặn con phải dành dụm mua cho u một cái để u mặc dối già. U thích nhá! Có đúng không nào?

Mẹ già nửa tin nửa ngờ. Cô gái lại ra đi.

***

- Chừng nào bạn ngược qua đây bạn nhớ mua hộ mình cái áo ấy nhá!

Người con gái nói thế rồi chúc thêm người con trai đi cho có sức khỏe và tích cực công tác.

Lần này người con trai không chúc lại. Một vệt sao rơi xuống đầu đường sắt. Có lẽ anh bạn miền Nam ấy còn đang bị bơi trên dòng sông trong veo trong vẻo kia; chung quanh anh đang hiện ra những cánh đồng mầu xứ Thái xanh mướt những luống khoai, củ khoai đo đỏ màu da cháy nắng và những liễn mật ong màu hoa cải - Ừ, cô bạn gái của anh sẽ lấy chồng. Một người chồng độ lượng và hay khuyến khích những gì tốt đẹp trong con người vợ. Anh nghĩ như thế. Chẳng hiểu sao anh lại buột miệng nói ra với cô bạn gái.

Nghe nói, người con gái cười khúc khích. Tiếng cười mang một niềm vui rất thực thà. Đúng ra, cô gái còn giấu người bạn trai câu chuyện sau đây:

Tháng vừa rồi mẹ già nhờ ông anh rể đánh giấy lên. Mẹ nói rằng: "Ơ cái con Tỵ! Mẹ nghe nói mày đã lấy chồng thật rồi ư con? Sao mà mày chẳng đánh giấy về để cho mẹ mày làm mâm cúng nó...". Cô gái liền viết thư về: "U ơi, Tết này hai vợ chồng con sẽ về chơi với u. U ra cầu ngói đón chúng con nhá! U này, anh chàng này trước cũng là bộ đội đấy. Bao nhiêu là râu! Quê anh ấy ở xa xa là. Anh ấy cũng về ở rể u ạ! Cái nón u cho con đấy, mưa rào hai vợ chồng đội chung. Nhà con biết thương u lắm. Thích uống nước vối nữa. Thương con rõ nhiều là thương...". Mẹ già nhận được thư cô liền đi báo tin cho các anh các chị cô biết. Rồi cả làng đều hay. Mẹ kỳ cọm lên thăm cô vào một ngày mưa tầm tã, lôi theo một cái nón mới và một hai nải chuối tây. Cô gái đang xông xáo ở công trường. Các bạn của cô cho mẹ già biết cô vẫn là một người con gái rất tốt, thế thôi, ngoài ra chẳng thấy chồng con đâu cả. Chiều, cô gái của mẹ dẫn xác về. Mẹ giận nó, mẹ nhìn tóc tai nó ướt đẫm, vai áo nó bốc hơi, bùn ngập trên đầu gối nó như cái cách đi cấy chiêm, đôi môi nó lại mím mím bắt chước cái thằng chồng cũ của nó, mẹ lại thương quá! Đứa con gái út của mẹ, nó ăn mặc những cái gì thế kia, lỉnh kỉnh những cái gì thế kia.

Đêm ấy mẹ kể với cô gái rằng có một đôi chào mào đến lót ổ trên cây khế ở nhà, mẹ lại ngờ rằng cô đã chửa con so.

Những ngày mẹ ở công trường, cô dặn mẹ chớ nói chuyện cũ của cô cho ai biết. Cũng đừng nhắc đến bức thư của cô gửi về. Lâu nay cô đã giữ kín. Thế mà bây giờ, đêm nay...

Cô gái có một niềm vui tự ngày xửa ngày xưa trở dậy. Cô kể chuyện, nghe thấy cả lòng cô trong suốt và đầy tự hào. Mấy ngôi sao xanh ở chân trời nhấp nháy nhìn trộm cô như một lũ trẻ con tinh nghịch. Đêm nay, bỗng dưng cô thấy mến một đám trẻ nào đó quá. Đám trẻ có mang bóng dáng của cô trong thời thơ ấu, đầy hãnh diện, nồng nỗng tắm chung một dòng sông.

Cô gái kể xong câu chuyện về mình rồi nói với người bạn trai:

- Quê mình nghèo lắm. Mẹ mình già mà vui lắm. Bạn có ưng ăn bánh đa khoai chấm mật thì Tết này mời bạn về.

Điếu thuốc người con trai lập lòe. Chưa thấy anh trả lời lại người bạn gái.

***

Khi chuyến tàu xuôi rời khỏi cái ga bé nhỏ này thì trời bắt đầu hửng sáng. Trong đám người lộn xộn chen lên toa tàu không thấy người con trai ấy. Qua khung cửa toa xe, tít tắp ở đằng xa, người ta bỗng nhận ra đôi bạn ấy đang đi bên nhau. Hai cái chấm nhỏ như hai cánh chim đang bay chon von trên một đỉnh đồi, ở đấy nắng sớm vừa hé lên, khuôn ngực của các bà mẹ lại được thay yếm mới. Một người bảo: anh chàng tạm trở lại vì chẳng lẽ để cho một cô nữ như thế đi tiễn chân mình! - Một người nữa bảo: họ yêu nhau! - Người thứ ba, ông có giọng nghẹn khói thuốc lào, nói rằng: anh ấy chưa đi vội là phải. Tết này anh ấy còn phải về. Về để cho cô gái từ nay sẽ không bao giờ còn phải nói dối mẹ, cho mẹ già đêm nằm yên giấc không còn gặp chiêm bao. Và cái cô gái yêu đời ấy, không khéo Tết này còn dám đánh đu chung cả với chồng, tay đu đưa cao tít đánh lộn vòng cả trời xanh xuống dưới, rồi đêm nằm nhìn đỉnh màn mới lại ngỡ đấy là nền trời đầy trăng sao.

1960

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Cậu Huân

Dạo ấy vào tiết xuân. Mùa của lễ bái, đình đám. Từ sớm hôm Rằm, ô tô hàng, xe tay, người đi bộ nườm nượp kéo xuống phía chùa Cổ Lễ. Mẹ tôi mang theo một cái quả son, có những phẩm oản bánh khảo bọc giấy bóng xanh đỏ thơm phức. Bà diện bộ cánh rất sang, không biết mượn của ai: quần lĩnh tía, áo dài sa tanh hoa bạc, bên ngoài lại phủ lượt áo sa tay vừa chấm đầu gối, đi giày cườm, khăn tua len trùm đầu, đôi hoa mặt giàn rất sáng bên tai, hai tay đeo hai cái nhẫn quả đào óng ánh.

Hôm ấy là buổi đi liên lạc xuống cơ sở ta ở Cổ Lễ. Trong những gói đồ lễ thơm phức ấy có truyền đơn, báo chí, tài liệu.

Đến nơi, chen vào đám đông, mẹ tôi đi tìm người. Theo lời cha tôi dặn, người ấy là một ông sư bác, thấp, đen, đi đâu cũng xách một túi vải đựng thuốc lá sâu kèn, hai đầu dây túi có buộc hai đồng tiền Thành Thái rất to. Loay hoay mãi ở chỗ xóc thẻ, thì kìa, mẹ tôi đã nhận ra ông ta đứng ở một góc hậu cung, tay đang quay quay hai đồng tiền. Lại gần, mô phật xong, vừa ngẩng đầu lên mẹ tôi bỗng buột mồm:

- Cậu Huân, ối giời... Mô phật!... Sao lại gặp cậu ở đây?...

Cậu Huân, ông sư đó - tạm gọi như thế - nghiêm nghị nhìn mẹ tôi. Trông cặp mắt nheo lại của ông, người ngoài tưởng như ông đang cười. Qua thứ ánh sáng lờ mờ vì khói hương sặc sụa ở hậu cung, mẹ tôi vẫn nhận ra cậu. Vẫn những nốt trứng cá dầy cộm trên hai má, đôi lông mày rậm lồ lộ dưới cái trán thấp của khuôn mặt ngắn, đôi môi không hút thuốc lào đỏ chót như con gái, mắt bên trái của cậu có một vết ve to, trông đến gan góc. Khuôn mặt ấy tưởng như không bao giờ còn thấy nữa, ai ngờ lại gặp ở đây.

Bây giờ, mỗi lần kể lại cho con cháu nghe về cậu, mẹ tôi lại thừ người ra như người sống trong giấc mơ, tưởng như câu chuyện ấy vừa mới xảy ra hôm qua hôm kia, mà cũng như vừa đã lâu lắm, không bao giờ gặp lại nữa.

Bốn năm trước đó, vào một buổi sáng, lúc đi làm về, cha tôi dẫn về theo một người. Thấy mẹ tôi ngồi ôm gối thở dài, cha tôi nói vội:

- Cậu Huân, em bác Soan, ra ở nhờ nhà ta để đi làm trong nhà máy, nhà khỏi lo gì cả, đâu sẽ có đấy.

Cha tôi nói to, trước mặt cả cậu Huân, rồi cười xòa. Mẹ tôi đang buồn, lại giận thêm cho cái cách vô tâm của cha tôi, cứ ngồi lặng đi.

Bác Soan là bạn thân với cha tôi, theo ý mẹ tôi, mọi mặt bác đều tỏ ra là người rất chín chắn, biết điều, nhưng chỉ mỗi khoản tiền ăn là hay thiếu. Một hôm, bác đi đâu, rồi biệt tích, mang theo cả năm tháng tiền chưa trả. Bây giờ lại đến lượt em bác ta đây.

Nể cha tôi, mẹ tôi bảo cậu Huân:

- Cậu đi rửa chân rồi cùng ăn cơm với anh.

Cậu Huân đứng tần ngần, không đi mà cũng không nói gì cả. Lâu lắm, thấy cậu cứ loay hoay cởi mãi chưa xong mấy cái khuy áo dài thâm. Thấy thế, mẹ tôi lại giục. Thì ra cậu không có guốc. Cha tôi biết ý, bảo:

- Lấy đôi guốc của chị để kia mà đi tạm.

Cậu rụt rè xách đôi guốc của mẹ tôi hấp tấp ra bể nước. Sân bể lâu ngày, rêu trơn, vì bỡ ngỡ, cậu ngã một cái đập mi mắt xuống thành bể. Máu rỉ ra. Cả nhà xuýt xoa, cuống cuồng, nhưng chẳng thấy cậu kêu đau. Cậu chỉ day hai mắt, cặp má sần sùi trứng cá đỏ bừng lên như da cam đường. Từ lúc ấy, mẹ tôi đã có ý nghĩ gần như tốt về cậu. Cho rằng đấy là một người gan, có thể là khá, hoặc hiểu biết. Trong ý nghĩ ấy có chen một tình thương, rất thương, vì cái ngã đau.

Lúc ấy, cha tôi đang đi làm sổ công nhật cho một hãng tàu buôn ở Nam Định. Những ngày tàu chạy đều, ít bị mấy hãng Tây cạnh tranh, thì mới có việc nhiều. Mẹ tôi làm nhà máy sợi được một năm thì bị sẩy thai, rồi hậu sản, mất việc. Cả nhà trông vào dúm lương của cha tôi.

Thế mà lắm bác ở trọ. Đến ba bốn người. Toàn bạn của cha tôi. Mẹ tôi không muốn như vậy, sợ mang tiếng lờ lãi, cha tôi gạt đi:

- Các bác ấy có quý mẹ nó, quý tôi mới ở. Rau cháo thế nào xong thôi. Ở với nhau trước nhất có cái nghĩa.

Nghĩa thì vẫn có, bác nào trông cũng đĩnh đạc, rất quý mẹ tôi, nhưng tiền thì ít bác chịu trả. Có bác cả năm chỉ đưa đồng rưỡi bạc. Mẹ tôi nhịn trầu, chỉ nhai tí bẹ cau cho chát mồm. Cha tôi bỏ thuốc lào từ lâu, bù vào tiền chợ. Khéo chi ly, dưa mắm, mẹ tôi vá víu cũng xong. Trước mặt các bác, mẹ tôi vẫn giữ lễ, thưa gửi, mời mọc, không dám để mất lòng ai. Đêm, mẹ tôi mới thở dài như thổi cái sốt ruột vào tai cha tôi. Một đêm, cha tôi hỏi khẽ:

- Mẹ nó đói lắm phải không?

Nghe thế, mẹ tôi bỗng dân dấn nước mắt, rồi khóc thật. Cha tôi cười:

- Rõ hay khóc! Mẹ mà hay khóc thì nó vận vào con, sau này con nó cũng hay khóc.

Cha tôi lại cười. Không biết có phải vì tin gì lời nói ấy, hay vì lo cho con, mẹ tôi nín ngay. Đâu vào đấy, cha tôi mới nói:

- Tôi biết mẹ nó mới có nghén, hồi này người rạc đi nhiều, cứ cố chịu thương, chịu khó, lúc nào làm được tiền các bác ấy sẽ đưa tất. Chẳng lẽ tôi không biết thương vợ, thương con hay sao?

Biết là cha tôi nói cho qua, mẹ tôi chẳng hy vọng gì, nhưng cũng thấy dễ chịu, vì chồng biết rõ nỗi khổ của mình.

Cậu Huân đến ở, bữa cơm, mỗi người biết ý nhịn đi vài và. Từ hôm ấy, mẹ tôi ăn sau. Nhưng ăn sau thì các bác lại để cơm lại nhiều, không đành lòng, mẹ tôi phải ăn cùng.

Cha tôi rất quý cậu Huân, ý như thế. Thỉnh thoảng lại dẫn đi theo. Sao con trai mà củ mỉ đến thế. Hình như trời đã bắt đi mất cái vía nói. Sau khi đi làm về, cậu chỉ ngồi lầm lũi xem truyện. Biết ý thích của mẹ tôi, thỉnh thoảng cậu lại đọc Kiều cho mẹ tôi nghe. Cũng là một lý do nữa mà mẹ tôi thương cậu. Cha tôi bảo cậu học giỏi, sắp đỗ Thành chung thì bác Soan bỏ đi mất, nghèo, cậu phải về quê làm để nuôi bà cụ. Thời buổi khó khăn này cậu lại bổ ra tỉnh nhờ cha tôi xin việc cho làm.

Đấy là những năm khoảng 1930. Đời sống ngặt nghèo xảy ra nhiều chuyện. Mỗi lần nhà máy sợi đình công, mật thám, "phú - lít" nhan nhản đứng gác các ngã tư đường. Tỉnh chẳng lấy gì làm to, hễ thấy ô tô chạy là y như có người bị bắt. Nghe chuyện hàng xóm, mẹ tôi biết những người bị bắt là vì có chân trong hội kín.

- Hội kín là cái gì?

Mẹ tôi hỏi, cha tôi trả lời:

- Không phải là trộm cướp đâu. Chẳng qua là họ ghét Tây nên Tây nó thù. Thế!

Mẹ tôi không hỏi nữa, chỉ hơi ngờ ngợ. Ngờ ngợ vì sao, không rõ, sợ thì đúng hơn.

Cha tôi lại sinh tật đánh bạc. Nhà thêm gieo neo. Thỉnh thoảng cha tôi đánh tổ tôm với các bác rõ khuya trên gác. Cậu Huân chầu chực chia bài. Mẹ tôi giận các bác ra mặt, đập mèo, đánh chó, chẳng hơi đâu nghe Truyện Kiều cậu Huân đọc nữa. Nhiều đêm, cậu Huân đi đâu mà mẹ tôi chờ cả đêm không thấy gọi cửa. Sáng ra, lại bắt gặp cậu ngủ ở hiên gác sau. Nhà cha tôi thuê thấp lè tè, bên cạnh là rạp tuồng, có lắm chấn song, cậu Huân chỉ lẻn vào cái ngõ nách bấu vào cái chấn song là leo được vào, chẳng ai biết. Thỉnh thoảng, mẹ tôi lại gặp cậu ngủ như thế. Cha tôi bảo người ta đi làm nhà máy kíp đêm, chẳng muốn phiền mẹ nó mất giấc, thế cũng được.

Cha tôi xin cho cậu làm đủ nơi, đủ việc. Khi thì làm nhà máy, tháng sau thấy đi kéo goòng ở bến tàu, ít lâu nữa lại đi bốc hàng ở ga Năng Tĩnh. Mẹ tôi đoán cậu đang tuổi bẻ gãy sừng bò, bụng ấy phải ăn tới niêu hai mới no. Nhưng cậu hay về muộn, cả nhà ăn cơm trước để lại có hơn lưng cơm nguội trong nồi. Về tới nhà, cậu hay đi thẳng xuống bếp. Nhìn cậu ngồi ăn, rất ý tứ, vét cơm trong nồi hoặc húp nước dưa chẳng hề kêu thành tiếng, mẹ tôi lại thương. Hình ảnh cậu thanh niên lưng gù gù với cái áo dài thâm bạc màu ngã đập mắt vào thành bể nước, lại hiện lên.

Một hôm, cậu rất vui, đọc Kiều cho mẹ tôi nghe, rồi nói:

- Sau này em đi làm được nhiều tiền em sẽ nuôi chị, nuôi cháu.

Tưởng cậu nói bông, cậu Huân mà cũng biết nói bông? Nhưng không, cậu vẫn ngồi đấy, đăm đăm tuốt trứng trên tóc mình. Mẹ tôi nghĩ cậu này gở mồm:

- Thế còn anh lúc đó ở đâu mà không nuôi chị?

Cậu Huân cười. Răng của cậu vốn đều như con gái:

- Lúc ấy chị chẳng phải xin tiền của anh nữa. Chị muốn ăn gì em mua cho chị cái ấy. Em mua cua bể với gà tha hồ cho chị làm chả bánh đa. Mẹ em lúc ấy chắc chả còn sống nào. Làm được bao nhiêu tiền em sẽ cho chị hết. Chị lại thổi cơm cho em ăn đi làm, cho cháu đi học.

Mẹ tôi chẳng tin lời cậu, tuy nhiên, thỉnh thoảng cũng phải nghĩ đến. Tính mẹ tôi lẩn thẩn, có khi giỗ tết giết một con vịt, mấy tháng sau còn ngồi nghĩ tiếc hôm ấy vội chưa vặt được hết lông. Nhưng nếu phải giết hàng chục con vịt để rồi bữa cơm mình không được ăn miếng nào, mẹ tôi không hề nghĩ tới. Lời nói của cậu Huân đã làm mẹ tôi vui, càng mến.

Cha tôi và các bác đã trải qua quãng đời hoạt động như thế. Càng ngày, thị xã càng nhộn nhạo. Những vụ xử án tù chính trị, bãi công, kỷ niệm, xảy ra liên tiếp. Cách mạng như những lời dân ca, len vào lòng người lúc nào không ai hay.

Việc gia đình cha tôi phó mặc cho mẹ tôi. Tiền lương được bao nhiêu, cha tôi đưa về hết. Các bác và cậu Huân có làm được tiền thì lại gửi cả vào quỹ hoạt động. Thỉnh thoảng có các bác trong nhà máy ra họp, đó là những buổi đánh tổ tôm trên gác.

Mẹ tôi ngày càng quắt đi. Đặt lưng xuống giường, đầu xương thúc ra lổn nhổn. Tuy thuộc dân ca hàng pho nhưng mẹ tôi đã biết cha tôi làm gì đâu. Cuộc sống vay mượn, chạy ăn làm mẹ tôi sinh đờ đẫn. Nhiều bữa gia đình phải ăn cháo. Cậu Huân xoay trần ra bổ củi, gánh nước. Mẹ tôi ngày càng yếu, tôi ở trong bụng đang lớn dần.

Trước đây, mỗi lần cậu Huân về muộn, cha tôi thường tỏ vẻ sốt ruột và kêu nhức đầu, ý muốn chờ ăn cơm sau với cậu. Nhưng bây giờ mỗi lần về muộn, cậu Huân không ăn cơm nữa. Bảo là ăn rồi. Cha tôi giục ăn thì cậu chạy vào giường, đi ngủ. Mẹ tôi nghĩ: Cậu ấy giận gì mình đây!

Chính vì không hay ăn nên cậu mới bị vấp. Một bữa trưa, mẹ tôi nấu riêng cho cha tôi bát canh lá ớt, cha tôi hay kêu nhức đầu, ăn để giải nhiệt. Vì đậy nhờ trên cái rương của cậu Huân, nên cậu về trước, tưởng để phần mình, ăn mất. Mẹ tôi vô tình cứ để mắt tìm. Chả biết cậu Huân có để ý gì không, mà tối hôm ấy không thấy cậu về nữa. Mẹ tôi chờ cửa cho tới bốn giờ sáng cũng không thấy. Người như hòn đất ấy mà biết đi chơi bời ở đâu? Đúng là tại mình rồi! Mẹ tôi nằm khóc, không dám nói với cha tôi.

Sáng hôm ấy, cha tôi và các bác đi làm thật sớm.

Đến sáu giờ sáng, còi tầm nhà máy vừa nổi lên, đường phố bỗng ồn ào khác thường. "Phú-lít", khố xanh lại đi chăng đường. Lính Tây xì xồ tấp nập ngoài chợ, cửa trường, vườn hoa. Nhà máy bãi công. Anh chị em công nhân từ các ngoại ô kéo vào, đứng đông đặc suốt từ nhà dây thép tới ngã sáu. Cả thị xã xôn xao. Hàng xóm kháo nhau cộng sản treo cờ. Mẹ tôi đang ngồi may tã cho tôi, ngón tay cứ rời ra. Cha tôi, các bác, cậu Huân bây giờ ở đâu? Tiếng xe hơi, bình bịch, tiếng còi tàu, còi "Phú-lít", tiếng hò hét dồn dập vọng đến. Mẹ tôi ngồi tính năm tuổi của cha tôi, nhưng không sao tính nổi. Cái gì sẽ xảy ra đây? Cả chuỗi ngày còn con gái gánh gồng cho tới ngày gặp gỡ cha tôi bỗng hiện lại như những đường chỉ rối. Tự nhiên mẹ tôi rất mong cậu Huân về, mong lắm, làm như mong hơn cả cha tôi nữa.

Đến trưa, mọi người vẫn không về. Mẹ tôi bổ đi tìm. Theo cái hướng đang hò hét ấy. Ra tới ngã tư, "Phú-lít" giơ dùi cui, ngăn lại. Mẹ tôi về, ôm bụng nằm thở. Mãi xẩm tối, cậu Huân ở đâu bỗng leo qua lối rạp tuồng vào nhà. Ới giời ôi, mẹ tôi muốn ôm lấy cậu!

Cậu Huân ghé sát tai mẹ tôi, nói vội:

- Chúng nó bắt anh rồi, cả các bác nữa. Chị giúp em một tay.

Cậu kéo mẹ tôi bổ lên gác. Mẹ tôi hoa mắt, ngã chúi xuống chân thang, muốn khóc mà không sao khóc được. Câu chuyện đã xảy ra thật như vậy hay sao? Ở tù! Ôi, hai cái tiếng đen tối ấy như cứa vào mắt người. Mẹ tôi òa nức nở.

Cậu Huân leo lên trần nhà ôm ra một đống giấy tờ, mang xuống bếp. Mẹ tôi như cái máy run rẩy đi theo. Hai chị em ngồi đốt. Những tập giấy chữ mực xanh đỏ, vẽ hoa, nhiều lắm. Cậu Huân lục đi lục lại hai ba lần, kỳ hết - "Thầy nó là người có chân trong hội kín. Những cái này cũng là của hội kín đây!". Mẹ tôi ngồi lấy gấu quần chùi nước mắt. Lửa cháy bập bùng. Cậu Huân lẩm bẩm chửi cái gì như là tiên sư chúng nó.

Hàng ngày cậu vốn nhỏ nhẹ, mà bây giờ trông sao dữ tướng lạ. Ánh lửa chiếu lem lém trên mặt cậu coi như mặt tượng Quan ngài lúc người ta đốt vàng trước ngai. Đôi môi đỏ chót của cậu chúm lại như sắp sửa thụi nhau.

- Chúng nó có hỏi, chị cứ bảo chồng tôi và các bác ở đây là những người làm ăn, hiền lành. Các ông bắt là bắt oan, nghe chưa?

- Ai hỏi?

- Tây ấy, mật thám chứ còn ai nữa! Nhớ lấy!

Mẹ tôi ríu lưỡi, còn nghe thấy gì nữa, cứ ngồi trân trân nhìn cậu. Cậu Huân lại dặn:

- Chẳng cần phải buồn, ít lâu nữa anh sẽ về. Còn giời còn đất, chúng chẳng giết nổi ai đâu mà sợ! Chị cứ ở đây, đừng về quê, nó nghi. Cấm có nói với ai, nghe chưa? Hở ra là chết đấy!

Đốt xong, cậu đi xếp tất cả quần áo của mình lại. Một bộ áo cánh vải diềm bâu vá gấu. Cái áo dài trắng cũn cỡn loang vết mực từ ngày còn đi học. Hai cái quần cộc còn in nét chữ nhỏ của bức trướng đám ma ngày bố chết.

- Giời đất này mà cậu đi đâu?

Cậu Huân vừa gói quần áo, vừa nói:

- Chị cứ chịu khó ở lại một mình. Ngày chị đẻ em sẽ leo cửa sau về thăm cháu. Em còn nhiều việc. Phải làm cho anh và các bác được ra chứ.

Hình như cậu cười. Mẹ tôi dân dấn nước mắt không dám khóc to. Trông cậu bây giờ lại hiền lành. Tối lờ mờ chỉ nhìn thấy hàm răng cậu trắng. Cậu nói:

- Tiền của anh và các bác em vẫn còn giữ đây. Chị giắt lưng lấy hai đồng để dành ngày nở cháu. Thôi em đi!

Mẹ tôi như người mất hồn, níu áo cậu theo lên gác, ra sau hiên. Sắp leo xuống nấc ống máng, cậu còn đứng dặn:

- Chúng nó chỉ dọa thôi chứ chẳng làm gì được chị đâu. Dù thế nào chị cũng không được hé răng. Nhá!

Ngẫm nghĩ một tý, cậu lại nói:

- Chị cứ chịu khó, rồi anh sẽ về. Bây giờ em ở đây thì nó sẽ bắt em, nhưng sau này thế nào em cũng ở với chị. Thế giới bây giờ đã thay đổi rồi, chị đừng nên khóc nó yếu người đi. Chị mà ốm nằm đấy thì ai biết mà giúp đỡ. "Phú-lít" có hỏi em thì chị cứ nói rằng em chỉ ở đây có một tuần, xin việc các quan lớn không cho, bỏ về quê từ lâu rồi. Đến rằm này mẹ em có lên chị cũng đừng nói gì hết, - bảo em đã theo anh nhà đi làm tàu ngoài Mông Dương mấy tháng mới về một lần. Cứ nói đi theo anh là mẹ em yên lòng ngay. Dặn thêm mẹ em lúc nào có tiền em sẽ gửi về, mẹ đừng lên đây nữa thêm cực. Cái màn của em chị đưa cho mẹ em về phá ra làm được cái gì thì làm, bây giờ mang đi nhiều nó nghi. Thôi, thế nhá!

Cậu Huân leo xuống đất. Mẹ tôi chỉ kịp thoáng thấy cái lưng gù gù của cậu khuất sau ngách rạp hát, rồi mất hẳn.

***

Sau những ngày ấy, mấy lần mật thám đến khám nhà. Mẹ tôi bị bắt lên sở mật thám một tháng, chẳng vỡ ra được việc gì, sợ thai nghén, chúng lại phải thả. Mẹ tôi sống vá víu một mình, chờ đợi. Thỉnh thoảng, cậu Huân ném tiền qua ngõ sau vào nhà. Lần dăm ba hào, lần đồng bạc, mẹ tôi chẳng hề được gặp cậu. Lúc đẻ tôi, cậu về thăm một lần vào đêm khuya, hôn hít cháu một tý rồi đi ngay. Lần ấy, cậu xách về cho mẹ tôi chai rượu thuốc. Từ đó, cậu đi luôn, chắc là xa lắm, không thấy ném tiền qua nhà nữa.

Anh chị em nhà máy bãi công, đòi mãi, Tây phải thả dần những người tình nghi bị bắt trong cuộc biểu tình. Chẳng có bằng chứng gì, cha tôi và hai bác nữa cũng được thả sau hai năm ở tù. Chủ nhật và ngày lễ, chúng lại bắt cha tôi lên bóp quản chế. Còn một bác nữa chúng ngờ là người đã treo cờ búa liềm lên két nước hôm ấy, nên chúng đầy ra Côn Đảo.

Cha tôi thường bảo với mẹ tôi:

- Hôm ấy thằng Huân nó không nhanh tay về đốt đi thì còn là khổ. Mẹ nó còn gian nan.

Cách mạng như những lời dân ca, len vào lòng mẹ tôi như vậy. Trong những năm sau, mẹ tôi đã là người thay cậu Huân, giúp đỡ cha tôi. Trước đây cậu vẫn đi liên lạc, vì có hoa tay nên cậu lại được giao vẽ báo, viết truyền đơn, cắt cờ. Bây giờ mẹ tôi đi liên lạc, đàn bà đi đâu cũng dễ. Mẹ tôi hỏi, cha tôi gạt đi:

- Thằng Huân nó ở xa lắm, hỏi làm gì?

Lần khác, cha tôi trả lời:

- Ừ, hôm ấy chính nó treo cờ đấy! Mấy cái thằng khố xanh mà làm đếch gì được nó. Đêm ấy mẹ nó tưởng nó đi đâu?

Một hôm, chẳng biết nghe bác nào nói mẹ tôi về khóc lóc với cha tôi rằng cậu Huân chết rồi! Cậu bị bắt, bọn nhà "săng-tan" đã đánh cậu đến chết. Cha tôi gạt đi không được, phải trừng mắt lên mẹ tôi mới chịu im.

Đêm đêm, mẹ tôi nằm nhấm tóc, nghĩ vẩn vơ từ chuyện treo cờ tới cái cách húp nước dưa của cậu.

Đùng một cái, hôm đi liên lạc xuống Cổ Lễ, mẹ tôi lại gặp cậu. Không phải là lóa mắt! Ối giời ơi, thì ra cậu Huân còn sống! Mẹ tôi mừng như ngày xưa đi rửa nứa thuê, bị chết đuối được người ta cứu sống - "Cậu Huân chẳng giết chúng nó thì thôi chứ!" - Nghe mẹ tôi kể, cha tôi chỉ ngồi im lặng, lắc đầu.

Lần thứ nhất, năm 1945, Cách mạng thành công ở thành phố Nam Định, mẹ tôi chờ cậu về thăm. Lần thứ hai, năm 1954, hòa bình lập lại, mẹ tôi lại ra ngồi ngoài hè mong cậu. Nhưng cậu không bao giờ về nữa. Mẹ tôi cứ nhất định là cậu còn sống, cậu còn đang bận việc ở trong Nam cũng nên, người như cậu thì chết thế nào được chứ, nhớ đến cậu thì tưởng cậu vẫn còn bé như ngày xưa và mẹ tôi cứ nhắc mãi sao cậu không sớm về thăm chị, thăm cháu.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Tự Do

Hắn rất hay thề. Tên trung úy đồn trưởng đồn số 4 ở bờ Nam giới tuyến thề với trời với đất rằng hắn không thể nào từ bỏ được cái món cơm rượu (1)của nhà mụ Cầm.

-----

(1) Rượu nếp.

Tên đội trưởng dân vệ nói với hắn:

- Thưa ngài, đó là một con mẹ đa dâm và gian giảo.

Tên áo đen ở cạnh nhà mụ Cầm, nói riêng:

- Con thấy mắt nó sắc như dao!

Sao chúng không góp ý kiến với hắn về món cơm rượu? Hắn bực mình vì cảm thấy mất tự do. Từ đó, hắn có thể suy ra rằng cái thế giới tự do này của ngài Tổng thống Diệm cũng cần phải cải cách thêm tự do. Theo hắn, sự suy vong của xã hội đã hiển hiện, nếu các sĩ quan như hắn còn bị trói buộc. Cứ để cho ai thích gì làm nấy, điều sang còn lại, sự hèn mất đi, xã hội tất phải đồng tiến lên những điều sang tột cùng. Chúa cứu thế đã chả vì tự do của muôn loài mà phải lên câu rút đó ư?

Tên thiếu úy đồn phó nói với hắn:

- Nó là vợ một thằng cộng sản tập kết!

Thế thì tên này đã chẳng suýt mất mạng vì o phải một mụ Việt minh chính cống ở Nha Trang nên mới đổi ra đây là gì? Mụ Cầm kể cũng có đôi mắt sắc thật, má đỏ phây. Mùi cơm rượu toát từ đó mà ra. Một cái lưng bó giò gợi cảm. Nhưng hắn chỉ thích ăn cơm rượu thôi mà. Đó là ý thích từ ngày cha sinh mẹ đẻ, và hắn luôn được toại nguyện. Lão cha húi cua và hay đút tay vào túi áo ở chủng viện Bùi Chu đã từng nói với hắn:

- Tiền bạc và sắc dâm làm ố linh hồn. Trên hết ma quỷ hay nhập vào hơi rượu làm nơi cám dỗ đầu tiên. Cha e con giữ đức tin không bền lâu.

Hồi đó hắn cũng húi cua như cha. Hắn nghĩ rằng hắn không kém sự thông thái. Hắn làm thầy dòng và đối với đám trẻ nhếch nhác ở trường đạo, hắn cũng là bề trên. Hắn ăn tiêu hoang phí ở Hà Nội nên cha hắn, một lão già chủ của mười mẫu đồng cói ở Phát Diệm vì lòng dạ bẩn thỉu nên ngoan đạo, buộc hắn từ bỏ cái trường Đa Minh thiêng liêng về Bùi Chu nương cha bề trên quen biết để tu hành cho đỡ tiền hơn. Hắn mất tự do! Thề có thánh Duy-se cằm nhọn hiền lành, các cha đi tiệc tùng với Tây uống rượu đỏ cả mũi, còn hắn, suốt cả năm 1953 ở đây hắn chỉ được ăn cơm rượu đâu có vài lần, do thằng con toét mắt của mụ Lý Nhàn mua hộ. Bát cơm rượu có chen vài cục rử mắt. Nghe cha bề trên nói vậy, hắn nghĩ: lời răn không cấm, sự khe khắt toàn nơi cha mà ra, lúc nào hắn đỗ đạt mà được cai quản xứ nào thì lạy Chúa, hắn sẽ mở một ngôi hàng bán cơm rượu có chạy máy hát ở ngay cạnh nhà thờ để truyền giáo cho sáng danh Chúa.

Nhà thờ tuyển hắn cho quân đội viễn chinh Pháp coi như gửi gắm một con chiên vừa tội lỗi, vừa vinh dự.

Hắn làm vinh dự cho nhà thờ. Hắn đóng lon chuẩn úy. Buồn tay thì hắn đốt, hắn giết, không thì hắn cầu kinh. Hắn thả cửa chén cơm rượu, và cơm rượu cũng mang nhiều nghĩa khác nữa.

***

Có thể nói hắn buồn. Con sông giới tuyến nằm ngửa ra suốt ngày trước mặt hắn. Mụ Trạc than vãn mình không đủ tiền để may quần đồng phục để đi theo phụ lão quốc gia. Lão phu đào giếng đào cho đồn đái ngầm cả dưới giếng. Một tháng sau hắn mới nghĩ ra con dâu nhà mụ Táo chửi hắn chứ chẳng phải chửi con bò. Hắn âu sầu. Hắn tự kết luận rằng đời hắn sinh ra không phải để làm cha cố thì ít ra cũng được làm kẻ giết người. Thề rằng không phải để làm nghề cai trị. Lão đại tá sư đoàn trưởng nói: "Ở giới tuyến cần khéo tay". Hắn lại mất tự do rồi! Lão thiếu tá trưởng ty công an Quảng Trị nửa đêm cho xe "díp" đến bắt người đưa ra bãi tha ma. Hắn cho như thế không minh bạch. Theo hắn, nếu đã ngứa tay thì ngay giữa ban ngày hắn cũng có thể... thọc một cách rất gọn ghẽ.

Bọn tay chân khuyên hắn đừng ăn cơm rượu nhà mụ Cầm. Thế thì ông Diệm chọn hắn ra đây, cấp cho hắn tiền lương cảm tử làm gì nhỉ? Xưa nay, hắn vẫn tin rằng đức Chúa trời cao cả thương hắn hơn thương kẻ tông đồ nào hết. Hơn cả bọn con chiên trung tá, đại tá, công dân vụ, phòng điều tra, an ninh đặc biệt... đang ngấm ngầm hoạt động ở cái giới tuyến này.

- Thưa ngài, chợ He là ổ Việt cộng, mụ Cầm nó hay lên đấy.

- Thưa, cha địa phận nói môi con mẹ đó rất mỏng.

- Thưa, điện báo ngài thiếu tá sắp đi qua đây.

Sẽ sắp măng ra chào cái lão thiếu tá còm lưng ấy! Còn môi con mẹ Cầm mỏng thì mặc mẹ nó! Thế có đứa nào cấm được tiếng loa bên bờ Bắc đang chửi ông Diệm đó không? Có đứa nào bịt cái tiếng trẻ con vẫn léo nhéo mấy ngày nay đó không?

"Thưa má, con đang được nghỉ hè đây! Các chú công an cho con đi chơi thuyền cơ! Con sắp sang lớp hai rồi. Con nhớ má lắm! Má có nhớ con không? Này nhá...".

Hắn bịt tai lại. Hắn đi chén cơm rượu. Hắn mò xuống nhà mụ Cầm. Mụ Cầm hất tay hắn ra:

- Tôi là gái có chồng!

- Những thằng cộng sản không có gia đình vợ con gì đâu mà chờ!

Hắn bị mất đà. Hắn mất tự do. Hắn thấy hình như mắt cái con mẹ kia nó cũng đang bị mất tự do. Những hàng lông mi nhọn hoắt như một hàng lưỡi lê tuốt trần nghênh chiến với hắn.

Lạy Chúa, con mụ đẹp thật! Mụ đứng đấy khác nào bức tranh cổ trong nhà thờ tả Đức mẹ sửng sốt bên thi hài Chúa trên đồi Cal-va-ri-ô sọ người. Cổ thì trắng nõn, má lại đỏ, và tóc mây... Hắn tặc lưỡi:

- Mới hăm sáu tuổi đầu mà định chết già à, hử?

- Chồng em nó có bỏ em chăng nữa em cũng chờ nó. Em xin thầy!

Hắn hạ giọng:

- Làm chó gì có thống nhất mà em chờ?

- Dạ, Ngô Tổng thống hay nói Bắc tiến để thống nhất quốc gia.

Hắn ngồi nhai cơm rượu và luôn luôn nghĩ: điều sang còn lại, sự hèn mất đi! Cái tự do của hắn và mụ Cầm đang chọi nhau đây! Bên kia sông, chỗ nào cũng có tiếng loa. Loa và loa. Từ lâu, hắn đã chai tai, nhưng từ lâu, cảm giác bất lực cũng lớn dần. Hắn đâm ngao ngán lây cho cả cái lão trung tướng Trần Văn Đôn nhút nhát và mờ ám làm tư lệnh cái vùng chiến thuật này.

"Con nhìn thấy má một lần rồi cơ...Má đang cào muối đấy nhá! Má lại gánh muối nữa, phải không má...".

Hắn đặt bát cơm rượu xuống rồi tháo chiếc nhẫn từ ngón tay út ra thả vào lòng bát cạch một tiếng. Vàng gặp hơi rượu ánh lên một vẻ thiêng liêng trong kẽ mắt hắn. Hắn đưa cả bát cho mụ Cầm:

- Chỉ có là Việt cộng mới nỡ không nhận của anh cái món này. Cầm lấy! Biết bao nhiêu đứa con gái đã xin anh. Cả vợ ngài thiếu tá hiệu trưởng trường hạ sĩ quan nữa...

Hắn thấy mắt mụ Cầm dịu xuống rồi. Cái đuôi mắt ánh ra một màu xanh ngăn ngắt kia, màu xanh huyền diệu đượm màu lễ giáo trong những ngày rửa tội, màu mà chỉ những người vừa am hiểu đạo nhân lành vừa từng trải phép ái tình như hắn mới hiểu: nó đang đòi hỏi sự vuốt ve!

- Nhà binh các anh thô lỗ nhưng lòng dạ vốn thật. Chính vì cái nhẫn này mà mấy lần anh bị chúng cắn sứt ngón tay. Vợ ngài thiếu tá cũng khen tay anh duyên dáng - Hắn chợt nghĩ: điều sang còn lại, sự hèn mất đi, trong một tối yêu đương tại khách sạn Nha Trang, chính cái con mẹ cao cổ ấy đã bị hắn lột chiếc nhẫn này- Anh nói rằng: Không thể được! Cái nhẫn đã được cha bề trên làm dấu thánh. Anh phải để dành cho người vợ tương lai của anh. Nào đeo thử xem nào.

Bức thư đọc lại lần thứ hai:

"... Ngày kia con lại được đi chơi thuyền nữa cơ! Con đi cái thuyền thứ ba ấy má nhá! Má ơi, má nhớ nhìn con một tí nhá. Con ngồi sau lái ấy má! Hôm qua các chú công an cho con ăn cá đấy. Mùa này cá thu chưa có...".

Hắn đứng lên. Vâng theo một cảm giác gì hắn cũng không hiểu nữa. Hướng đi của hắn là mụ Cầm. Rõ ràng hắn bắt gặp mụ mỉm cười. Mụ cười tặng hắn. Đúng như vậy, vì ở đây, ngoài hắn, hắn có thấy cái gì đáng hưởng nụ cười kia đâu: con mẹ già nào đó đang nằm trong buồng rên hừ hừ như người đòi chết. Một lũ chuột tha mắm nục chạy trên nóc nhà. Con sông giới tuyến đang nằm ngửa ra mà ăn vạ với trời, với sao. Hạnh phúc không thể là cái hàng rào dây thép gai quây quanh bến tắm ngoài kia được.

"... Mùa này chưa có cá thu... Thế mà con được ăn đấy...".

Kìa, mắt mụ ta lại sáng lên! Đôi môi mụ múm mím như để ngăn một dòng nước mắt.

Hắn ngồi xuống cạnh mụ:

- Con oắt con cộng sản đang nói bên kia là con của em đấy à?

Mụ Cầm né người:

- Cả cái quận Trung Lương này ai cũng biết tôi chưa có con.

- Thế tại sao lại khóc?

- Xin thầy coi lại, tôi khóc đâu.

Tay hắn lại bị hất mạnh ra. Hai hàng lông mi nhọn và sắc.

Mụ Cầm vặn to ngọn đèn. Hắn thấy khuôn mặt mụ đang tối tăm lơ mơ vụt hiện ra rõ rệt và sắc sảo. Bất giác hắn đưa tay lên sờ má. Rồi hắn liếm môi:

- Thằng áo đen hàng xóm của em nó gác vòng trong. Mấy thằng lính của anh gác thêm vòng ngoài. Em có đốt cái nhà này lên cũng chẳng có ma nào biết đâu.

Mụ Cầm nhìn ra cửa. Hắn đứng chặn lấy cửa. Những cơn gió từ sông thổi vào mát rượi sau lưng hắn. Hơi lạnh gợn lên cả hai vành tai đang nóng bừng. Cái đế đèn làm bằng vỏ đạn đại bác trông chắc chắn một cách khêu gợi. Trong óc hắn chớm lên hình ảnh một viên đạn đang bốc lửa. Tay hắn tự nhiên bị giật nhẹ một cái, giật theo thói quen, rất khéo, nhói một cái trên nách, rồi vào tim, như lúc vừa bắn xong một mạng người. Hắn thở nhẹ một cái rồi chùi tay vào ngực áo. Bàn tay nhờn và ẩm ướt.

- Thế nào?

- Lần nào gom chúng tôi lại các thầy cũng huấn dụ cho chúng tôi được sống tự do.

Hắn ngắt lời:

- Xin Đức mẹ trong trắng như bông huệ chứng giám, anh sẽ cưới em tử tế.

Rồi hắn nghĩ thêm: tự do!

Thật tình hắn cũng có nói với dân điều ấy thật. Nhất là từ ngày có cuộc trao đổi chính trị, đảng dân chủ của Tổng thống Ken-nơ-đi lên cầm quyền bên Hoa Kỳ, hắn nhận được nhiều mật lệnh từ Sài Gòn nhắc nhỏ phải hành động thật kín đáo. Xin Chúa quyền phép soi sáng, một mặt người ta nhắc hắn sự kín đáo, nhưng một mặt người ta lại bảo hắn phải hết sức thẳng tay. Hắn phân biệt thế nào được nhỉ? Thì hắn thẳng tay vậy! Xưa nay, hắn nghiệm ra rằng sự thẳng tay bao giờ cũng được Tổng thống phủ thưởng bội tinh. Còn nếu có kém kín đáo chăng nữa thì chẳng qua cũng chỉ bị vài lời khiển trách của những người trên hắn một cấp, mà những lời khiển trách qua loa ấy thường bao hàm cả lòng tin cậy. Hắn bước thẳng tới chỗ mụ Cầm. Mụ Cầm chạy dạt vào góc nhà:

- Thầy thử coi. Mạ chồng tôi sống được cũng là nhờ tôi. Mạ tôi đang mê. Mạ tôi sắp chết. Mạ tôi đang nằm trong kia. Mạ tôi bị phù khắp người. Chiều nay các thầy cấm đường. Tôi đi chợ về phải vòng qua tận truông Me. Tôi về muộn. Tôi chưa nấu cơm. Tôi chưa được ăn, mạ tôi cũng chưa có hột nào vào bụng.

- Chúa cứu thế sẽ thương một kẻ ngoại đạo tử tế như em. Em đi chợ đưa tin tức hay mua thức ăn?

- Thầy để cho chúng em được sống. Đội ơn thầy.

- Lạy Chúa, Chúa đã dạy cho anh biết rằng ở thời này muốn xét con bé nào có phải là cộng sản không thì các sĩ quan cứ thử tỏ tình với họ. Đứa nào một mực từ chối thì đích nó là cộng sản, cứ việc bắt mà không hề mảy may sợ sai.

Hắn thấy mụ Cầm thở dài:

- Phận em ăn khoai, ăn sắn, em chỉ biết cộng sản họ đang đứng ở bên bờ Bắc kia chớ thiệt tình em không biết gì hết. Mạ chồng em đang thèm ăn canh nấu chua. Mạ em không sống được bao lâu nữa. Nay dành mai dụm, một cái màn nhuộm vỏ đà cũng không có để cho mạ em chết cho yên giấc. Thầy coi, cái đầu cá ngừ em mua về kia, nó ươn mất rồi!

Bức thư đọc lại lần thứ ba:

"... Con thỏ của con mắt nó xanh má ạ! Ba gửi cho con đấy! Từ lúc chưa có Tết cơ! Hôm nào con đi chơi thuyền con giơ lên cho má xem nhá! Sao hôm trước má không dám nhìn con một tý hở má?".

Hắn nhìn mụ Cầm khóc. Những giọt lệ đúng phép ái tình! Được, cứ khóc đi! Gãi má làm gì nhỉ? Hắn đành chịu thua sức mạnh của tình cảm mà ngồi chờ vậy. Nấu cơm xong, khóc xong, lạy Chúa, lúc ấy lòng người đàn bà sẽ dịu xuống.

Hắn ngồi chờ chồm chỗm ở ngưỡng cửa. Tiếng người sắp chết rên vào tai hắn. Hắn chẳng lạ gì người hấp hối. Hắn chỉ lạ cái người đang ngồi thổi lửa kia thôi. Cuộc hành quân ở Quảng Trị ấy đã qua từ lâu lắm. Lão thiếu tá còm lưng bảo hắn: "Nên che giấu một chút!". Hôm ấy, hắn nhớ rằng tên đội trưởng bảo an có dẫn đến trước xe hắn một con bé trắng trẻo, phốp pháp bị trói giật cánh khuỷu. Hắn nghĩ: "Cơm rượu ở đâu mà béo ngậy thế này!". Tên bảo an thưa đó là một con Việt minh chính cống giả vờ điên. Hắn nói: "Xe tao chật rồi, mày không thể đi nhờ được. Tao sẽ giải nó về Quảng Trị hộ mày". Vì nghĩa tương đồng nên hắn đành đưa đi hộ. Dọc đường, con bé cứ luôn mồm chửi. Hắn nhớ đúng như vậy - "Mồ cha thằng Diệm, trả chồng em đây!" - vừa chửi vừa cười. Y như chửi yêu. Hắn cũng tát yêu thử một cái. Con bé bỗng rống lên khóc hư hử. Chà, cái cổ... Xe chết máy. Hắn đuổi cái thằng tài xế đã có nhã ý làm chết máy ấy muốn đi đâu gác thì gác, cứ để mặc hắn ở lại đây. Ở lại với cái vùng đồi núi này, cái vùng Quảng Trị sỏi đá và cỏ bọ xít quanh năm khô không khốc dưới gót giày hắn. Lạy Chúa, hắn đã trộm phép Chúa, nhưng sau đó, con bé cứ túm chặt lấy cổ áo hắn mà đòi chồng - "Mồ cha thằng Diệm, trả chồng em đây!" - Hắn đã bảo tên hắn không phải là Diệm. "Mồ cha thằng Diệm, trả chồng em đây!". Hắn thấy nó cười rưng rức. Nó cào cổ hắn. Mắt nó chảy nhớt ra như ốc nướng. Lông mày nó dựng ngược! Tên tài xế chạy lại, nói: "Thưa ngài, nó điên thật!". Hắn nghĩ: "Vừa rồi Chúa đã cho hắn trộm phép được dễ dàng, như thế thì đúng con mày điên thật!" - Hắn bèn chửi cha cái thằng bảo an đã bắt hắn chở một con điên đi như thế này. Đột nhiên vạt áo sĩ quan của hắn lại bị kéo. Làm như hắn không phải là Diệm thì đích thị là chồng. Tao mà lại là chồng mày à? Hắn đá một cái tê dại cả chân. Hắn làm dấu phép. Hôm ấy, hắn lại phải giở đến cái thói quen của việc binh đao... Tay hắn bị giật nhẹ một cái, nó nhói ở trên nách, rồi vào tim... Sau, một tên đặc vụ lưu động bảo hắn: "Thưa ngài, nó là vợ một thằng lính quân dịch của ta ở Quế Sơn, chồng nó mới chết trong lúc đi tảo thanh đèo Cả". Hắn tặc lưỡi: "Sự hèn phải mất đi chứ biết làm sao được? Tại Chúa định ra cả". Trong thâm tâm, hắn vẫn trách con bé ấy sao dám động đến tên Diệm, sao lúc chết còn dám mở đôi mắt ti hí ra nhìn hắn, và tại sao lúc giẫy chết còn dám há mồm ra mà cười, nụ cười "Chồng em đây rồi!".

Hắn mất tự do! Hắn phải ngồi mãi ở cái ngưỡng cửa tối tăm này chờ mụ Cầm. Hắn là sĩ quan công giáo có học thức trong quân đội quốc gia, hắn hiểu rằng muôn loài đều phải có thứ bực. Thế mà cái mùi mắm muối cứ nồng vào mũi hắn thế này? Và cái lưng bó giò kia... Nó cứ bó lấy mắt hắn. Cái má phẳng phiu kia chỉ muốn gọi bàn tay hắn đến gần. Thì hắn lại gần. Hắn bỗng nhận ra mùi tanh nồng nặc toát ra từ khắp người mụ Cầm. Mặt mụ nhọ nhem lem luốc. Hắn nhìn trừng vào cái cổ chưa bị bôi bẩn. Người ốm lại rên.

- Mạ chồng tôi sắp chết rồi! Tôi xin thầy!

- Anh sẽ mời ông cụ anh từ Sài Gòn ra đây. Anh sẽ cưới em tử tế. Hơn ba nghìn bạc lương của anh...

Hắn chợt nghĩ đến bố hắn. Một cái đầu cá lão chia làm hai bữa. Lão thừa tiền mà còn bòn rút của hắn.

Thấy mụ Cầm cắn lược, vấn lại tóc, hắn hạ giọng:

- Anh sẽ yêu em cách riêng. Như Đức mẹ đã được Thiên Chúa yêu cách riêng mà trinh thai. Em sẽ sống sung sướng. Thề rằng...

- Người tôi hôi hám. Mời thầy ra ngay cho! Mạ ơi! Mạ còn đau không? Canh sắp xong rồi.

Người ốm không trả lời.

- Mạ ơi, mạ còn đau không?

Đống chiếu vẫn im lìm. Hắn chùi bàn tay không đeo nhẫn vào ngực hắn. Lạy Chúa!

- Mạ ơi... sáng nay mạ còn ao ước đắp chiếu hoa...

Tiếng khóc chưa dứt, hắn đã nhảy xổ tới. Quen nghề binh đao, hắn hiểu thế nào là tình thế. Hắn bịt mồm đối phương lại. Cái quần đàn bà bằng lụa thô nhuộm vỏ xim bị cắn xé. Tay hắn bị hất ra. Đầu hắn lại chúi vào đấy. "Tiếng chuột chạy rối loạn. Bỗng hắn kêu lên. Những cái răng lược bằng gỗ mít sứt mẻ đâm vào mặt hắn, ghim vào mắt hắn.

Người đàn bà lao người ra bờ sông.

Bức thư đã đọc xong từ lâu. "Tiếng nói Việt Nam" đang chơi nhạc. Bản hòa tấu yêu đời và ca ngợi tự do.

"... Mùa này chưa có cá thu... Thế mà con được ăn đấy...".

Chị đứng cho chúng trói. Tiếng trẻ thơ vẫn văng vẳng bên tai chị.

***

Mùa thu làm mặt muối se lại. Những hạt muối to hơn, chắc hơn. Mầu xanh của da trời như bị tráng nhẹ qua một lớp nước. Mây nhiều nhưng mỏng. Ánh nắng được lọc qua những làn mây ấy trở nên trong và ấm, gây cho con người một cảm giác lâu đời mùa thu dịu dàng. Rồi tất cả các loại hoa dại của mùa thu ở ven biển đều nở rộ. Chúng quay mặt cả ra phía biển, ở đó, có những đợt gió thổi như thờ ơ, những vầng hoa mầu bạc trôi chấp chới trên mặt sóng. Người ta cảm thấy như hơi thở khoan khoái dậy lên từ màu xanh bao la của nước biển đang phả vào đất liền, làm lay động trở lại những cánh hoa, chỉ thấy màu xanh màu đỏ của chúng khe khẽ nghiêng qua nghiêng lại, mùa thu vì thế lại trở nên thầm kín, duyên dáng.

Người con trai từ biệt người vợ mới cưới của mình ở ven biển. Mùa thu ấy qua đã lâu. Những cánh hoa bốn mùa vàng và mỏng rụng đầy dưới đất. Người vợ phủi cát dính trên đầu gối chồng nhưng chưa dám đặt tay mình vào đấy. Họ ngồi trên một mỏm đá. Người chồng che nắng cho vợ bằng một bên vai rộng và chắc của người chài lưới:

- Quê mình sẽ thành giới tuyến đấy!

- Em biết rồi.

- Biết làm sao nào?

- Xã mình chia đôi. Một bên mình, một bên nó. Em ở lại bên chúng nó. Đấu tranh chừng nào hết giới tuyến anh lại về.

- Nếu lâu thì sao?

- Lâu thì lâu chứ lâu thì làm sao?

Họ cùng cười. Giọng cười còn chút ngượng nghịu của ngày mới cưới. Tình yêu vốn sợ xa nhau. Nhưng đã thật là tình yêu thì có gì đáng sợ. Người chồng hiểu không rõ rệt như vậy và chỉ có thể diễn tả ra bằng cách đưa bàn tay dày cứng của mình mân mê cái gấu áo bà ba may rất khít đường kim của vợ.

- Trong quê ngoại có nhắn gì anh không?

- Mạ nhắn anh đi cho mạnh giỏi. Mạ dặn em chừng nào anh đi thì em với mạ ở đây dọn về Hội An cùng ở trong ấy cho nó vui. Trong ấy họ hàng mình đông, mạ còn chiếc giường bỏ trống cả năm chả ai nằm, ở đây rồi làng thành giới tuyến khó lòng.

- Em có định về không?

- Thế chừng nào anh đi?

- Lát nữa anh phải về đơn vị rồi.

- Ừ, anh cứ đi đi! Ăn xong hãy đi.

Họ lại cười. Người con trai quen với sóng, anh cười rất lớn. Tiếng cười trong trẻo của người vợ tan ra rất xa trong khoảng không. Chị đặt tay lên đầu gối chồng. Những dây hoa muồng bò dài trên mặt cát! Chị kẹp ngón chân vặt hộ chúng những chiếc lá héo. Vài cánh hoa bị rơi ra bay rối rít.

Người chồng vui tính vừa ăn cơm vừa gắp thức ăn cho vợ. Anh kỷ niệm lại cho vợ một bó củi nặng kiếm bằng những cành dương, rồi lên đường.

***

Tên trung úy đồn trưởng cảnh sát số 4 ở bờ Nam chết. Hắn được phong đại úy. Lon mới gắn trên quan tài hắn. Một lão cha cố người Mỹ cằm nhẵn bóng, thuộc dòng tu Ca-mê-lồ đến rảy nước thánh.

Cái đế đèn làm bằng vỏ đạn đại bác đã nện vỡ sọ nạn nhân được cha cố đem về nhà thờ để nghiên cứu.

Buổi tối, sau khi đài truyền thanh giới tuyến đọc thư, "Tiếng nói Việt Nam" lại chơi nhạc. Khi bị chúng buộc tội là Việt cộng phá hoại, chị không thèm cãi. Từ lâu chị đã hiểu Việt cộng là giới tuyến không còn nữa, chồng chị sẽ về, rồi chị sẽ có một đứa con như đứa trẻ nào đó đã đọc thư gọi mẹ.

Nhưng khai như vậy thì kém quá. Chị nhìn thẳng vào mắt chúng mà nói theo cách nói của những người tự do:

- Tao chẳng phải là cộng sản gì hết! Chồng tao cũng chẳng phải xui tao gì hết! Chúng mày giết tao thì tao cũng biết giết chúng mày. Tao khai có vậy thôi.

Chúng đánh chị ngất đi. Trong cơn mê, chị thấy mình đang đứng trên bờ biển, cười với chồng.

Nằm trong chiếc xe "díp" chạy về bãi xử bắn ở Quảng Trị, chúng không cho chị nhìn ra ngoài. Sông Hiền Lương, cửa biển, bản hòa tấu yêu đời, đám hoa bốn mùa, tiếng trẻ con... tất cả giới tuyến và mùa thu đẹp đẽ cũng cất cao lời chào chị. Chào người đã biết gắn bó với chúng bằng những tình yêu thương lạ lùng.

1961

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Một Chuyến Về Phép

Từ lâu sương đêm đã phủ lên đồi núi. Ngô vừa xách nắm cần câu và cây đèn soi qua khỏi căn phòng vài bước bỗng có tiếng gọi giật. Anh vừa ngáp vừa nhìn cái ô cửa sổ còn le lói ánh đèn như lưỡng lự, rồi ghé lại. Giọng anh lắp đặc:

- Anh... anh Kên còn thức đấy hả?

Kên vẫn chúi đầu vào đống sổ sách trên cái bàn kê sát cửa sổ, vừa viết vừa nói:

- Thức đây. Chiều nay ông đã cho khơi nước ngập ở đám sắn dưới chân gò Chôm ra chưa?

Ngô nghĩ bụng: "Cái thằng này nó định thố... thống kê cả việc khơi nước nữa chắc". Ngô ghé mặt vào khung cửa, ánh sáng như dồn cả vào bộ mặt dài thòng, dúm dó của anh.

Tiếng Kên vẫn từ giữa đống sổ sách:

- Hồi nãy cái gì mà om sòm dưới ấy thế ông Ngô? Mình bận quá không xuống được. Chắc là bà ấy dọa cắt đứt ông lần nữa chứ gì?

Ngô đang lắp bắp, chưa biết nên trả lời đám sắn bị ngập trước hay chuyện gia đình mình trước, Kên lại mời:

- Vào đây! Vào đây chút đã!

Ngô bước vào. Cây đèn soi vừa tắt bốc khói mù mịt trong căn buồng nhỏ. Kên xếp đống sổ sách rồi đóng ngăn kéo đến cạch một tiếng như một con người đầy tự tin. Mái tóc anh hất ra đằng sau để lộ một vầng trán trắng trẻo, dưới đó là đôi mắt hơi xếch và chiếc mũi gẫy.

- Đối xử với đàn bà nhiều khi cũng phải tâm lý một chút ông Ngô ạ. Tôi tuy là trai tân nhưng ít nhiều cũng đã trải qua vài khoa tâm lý học về phụ nữ. Ông nên biết rằng đàn bà tuy già mấy thì già nhưng lúc nào máu ghen của họ cũng sẵn sàng réo như nồi nước sôi. Nó cũng giống như cái tính nóng của bọn đàn ông chúng mình. Năm nay ông được bốn chục chưa nhỉ?

Ngô trả lời ậm ừ nhưng trong bụng đã sướng như người đang được gãi, vòm mắt nhăn nheo của anh nở ra dãn vào liên tiếp. Anh định bụng sẽ kể hết mọi điều trắc ẩn, mọi điều có thể gọi là tâm sự tận đáy lòng ra với Kên, và anh nghĩ thầm: "Cái thằng này nó có giỏi hơn mình". Nhưng Ngô chưa kịp ráp xong câu mở đầu, tâm trí anh bỗng bị xoay ngược lại vì một câu hỏi khác, cũng rành rọt và hết sức sáng láng của Kên:

- Ông Ngô này, vấn đề cô Ánh xét ra có cần phải cho về phép không? Ông là tổ trưởng của cô ấy ông thấy sao? Tôi thấy không nên cho về.

Như bị hẫng chân xuống một cái hố mãi mới đụng đất, Ngô lúng búng:

- Cô Ánh... ừ... tôi đã báo... báo cáo với anh Thà rồi.

Nói xong, Ngô lại bực. Anh định châm đèn để đi nhưng cảm thấy một cái gì nó còn đang dở dang, nên lại phải ngồi. Rồi ngồi mãi. Lòng bất mãn và sự cả nể vây tròn lấy anh. Anh còn phải trả lời biết bao nhiêu những câu hỏi nhẩy nhót khác, hoàn toàn không đầu không đũa của Kên, chưa xong việc pha chế bột sắn lại quay sang chuyện đội ta nên tự túc bằng nuôi cá chép hay nuôi bê; chưa trả lời xong kế hoạch giữ trẻ đêm của tổ lại quay sang việc có nên cho cô Ánh về phép. Toàn là những công việc chung của toàn đội. Nếu không phải bàn bạc với nhau vì trách nhiệm chung thì nó chỉ còn là sự tự đề cao của người hỏi và nỗi bực dọc của kẻ bị trả lời.

Ngô đi rồi, vuông cửa sổ của anh thống kê còn sáng thêm một chập nữa. Vâng, đấy là anh thống kê của một đội sản xuất ta. Tuy anh chẳng làm nhiệm vụ lãnh đạo chỉ huy gì trong cái đội này, nhưng kể từ khi đội trưởng ở đây đi học vắng, đội phó Thà mới về đây còn đang lúng túng bơi lội vào công việc, thì mọi người trong đội hình như có ý nể vì anh. Chiều chiều, người ta hay thấy anh làm thay việc của đội trưởng Tính ngày trước, leo lên chòi phát thanh kêu gọi sự thi đua: biểu dương cô này làm vượt chỉ tiêu, phê phán cô kia hay ăn sắn sống... Một buổi sáng đẹp trời nào đó, người ta lại gặp anh thay mặt Thà lên công đoàn hội ý, mặc áo bốn túi, réo rắt tiếng chuông xe Đi-a-măng. Đêm đêm, lại thấy anh lò dò đi kiểm tra các giấc ngủ, đặt cái tay này vào màn, sửa đôi guốc kia cho đúng chỗ, thỉnh thoảng anh lại vấp đến thịch một cái, tưởng như cọp ốm nghén cũng phải choàng tỉnh dậy. Và bây giờ anh đang ngồi kia, dưới ánh sáng vàng ệch của ngọn đèn bão, đầu anh cúi xuống, lông mày anh hơi cau lại, một cốc nước chè trước mặt và một điếu thuốc đang bốc khói. Anh ngồi cần mẫn và khiêm tốn, nom rất bình thường. Tuy nhiên, ở đây, trong lúc mọi người đã nằm kềnh ra trên phản đánh một giấc say sưa từ lâu mà anh vẫn còn phải ngồi cặm cụi như vậy nó báo hiệu một sự không bình thường gì đấy của anh. Có lẽ vì anh tham công tiếc việc, như các bà có con hay lục đục dậy đêm nhận định; lại cũng có lý do của các ông chồng cho rằng tại anh ta chưa vợ, những thằng như nó hay phung phí giấc ngủ, tâm trí lúc nào cũng rảnh rang.

II

Kên có một kiểu chạy thật lạ. Một kiểu chạy cháy nhà hoặc bị ma bắt. Tưởng như cái bụng đưa tới trước rồi mới tới hai cái chân, sau rốt là cái đầu. Kên vừa chạy tới, tiếng hát chèo í a của cô Bào cũng im bặt.

- Có ai thấy ông Thà ở đâu không?

Vài người chỉ tay sang đám chè bên kia đồi. Kên đảo mắt nhìn quanh rồi ngừng lại ở một cô gái lùn nhưng không béo:

- Bào đấy hả? Sang mời ông Thà về văn phòng có việc gấp đi em.

Cô Bào ngắc ngứ chưa chịu đi, Kên xua tay:

- Cứ đi đi! Chiều ông Ngô có hỏi thì nói tôi sai đi. À mà thôi...

Kên chạy lấy vậy. Đất chè mầu mỡ qua một ngày mưa dính keo dưới đế bốt. Gặp Thà, Kên thở hắt:

- Anh Thà... anh đồng ý cho Ánh nó về phép hả?

- Ừ, sao?...

- Ồ... không. Tôi hỏi xem đích xác anh cho về mấy ngày để làm giấy.

- Ba ngày!

Kên phát ho. Anh nói vừa đủ để Thà nghe:

- Này, xét kỹ coi có cần cho về không?

Đội phó Thà đang mút ngón tay bị cỏ cứa không chú ý tới lời nói của Kên... Kên định góp ý nữa nhưng thấy mọi người chung quanh chẳng ai quan tâm gì đến sự có mặt của mình, nên thôi. Trước khi về, Kên khẽ liếc nhìn Thà. Kiểu liếc của một tay thạo việc văn thư khi liếc đóng một con dấu.

Thà không để ý thấy cái nhìn ấy. Anh vốn nổi tiếng là người hào phóng và hay cởi trần. Đôi mắt anh lúc nào cũng mát mẻ và đầy sự tha thứ. Vì mới đổi về đây nên đối với anh, sự được việc là trên hết. Kể ra, Kên được việc thật. Kên đã từng giúp Thà dự trù công chi li tới cái mức biết sắp tới người nào sẽ ốm, và ốm bao nhiêu ngày. Còn lúc phát lương, Kên có thể nhớ để trả nốt người nào đó một xu thiếu cách đây ba tháng. Trong cuộc họp, Kên phát biểu những ý kiến nghe lỏm được của Thà mà chính bản thân Thà cũng bị hấp dẫn và không dám cho đó là ý kiến của mình nữa. Đến khi Kên nhân danh đội lên gọi loa động viên nội bộ một cách rành rọt, sành sỏi thì Thà buộc phải mường tượng có lẽ mình đã từng cho phép nó làm tự lúc nào. Những điều bất hợp lý đã trở thành hợp lý khi những việc làm của Kên chỉ còn được đánh giá là sự quá hăng của một thằng cha chưa vợ, thằng cha ấy nó đang được việc, và cứ nghĩ đến việc phê bình nó thì người ta bỗng cảm thấy mờ ảo như sương tháng ba, không biết đâu là đầu, đâu là cuối.

Qua khỏi những chỗ làm, Kên không chạy nữa. Anh thong thả vừa đi vừa quẹt bùn xoèn xoẹt ở đế bốt vào đám cỏ. Đến suối hãy ngừng lại rửa ráy chút đã. Đôi bốt tự túc lại đen nhánh, mặt mũi lại tươm tất. Cũng cần phải lấy cái lược mỏng kiểu thợ cắt tóc ra vuốt lại cái đầu. Kên đủng đỉnh về tới văn phòng, ánh nắng đã lấn đến cái mí vôi quét nham nhở ở chân cột cái.

Cô Ánh vẫn còn ngồi đấy, chờ đến rỏ máu mắt ra được. Kên bước thẳng vào phòng mình, lôi ra một chồng sổ sách:

- Đằng nào chúng tôi ở đây cũng cho cô về, nhưng cô định về mấy ngày?

Cô Ánh lấm lét:

- Em chỉ xin hai ngày thôi ạ.

Kên tính toán một chút:

- Hai ngày... kể cũng được. Sức thanh niên chúng ta - Kên đã quá ba mươi tuổi - làm gì cũng phải lanh lẹ, dứt khoát. Bây giờ một phút của Chính phủ là trọng.

- Vâng, em định xin giấy xong em ra ô tô ngay trưa nay. Về đến Hà Nội em sẽ đi chuyến tàu năm giờ về Nam Định. Dưới ấy gặp đò thì đi đò, không có em cứ thả chân.

Kên đang dò bảng giờ tàu chạy, bỗng ngẩng lên:

- Chiều mai có mặt ở đây hả?

- Anh cho em đến tối ạ.

- Con gái không nên đi đêm.

Cô Ánh ấm ứ mãi mới nói được:

- Vâng, anh Ngô cũng bảo em như vậy đấy ạ... Anh ấy bảo em cứ yên tâm mà về, nếu anh cho hai ngày thì chị em trong tổ sẽ làm bù cho em một ngày nữa là ba. Tổ em mười sáu người, mỗi người giúp em nửa tiếng là đủ. Em đi như vậy đỡ sốt ruột, khỏi phải về đêm.

- Ông Ngô tổ trưởng nhà cô chỉ rắc rối. Tôi cho cô thêm ngày nữa là ba. Chị em trong tổ ai có quyền lợi người ấy chứ.

Ánh rụt rè nhưng vốn thật:

- Anh cho em nghỉ nhưng công thi đua trong tháng của toàn tổ vẫn thiếu nên đằng nào chị em cũng phải tương trợ em mới đủ chứ ạ.

Kên như không cần nghe, anh giở sổ về phép:

- Họ gì?... Họ Trần phải không? A mà đúng cô này chưa làm lý lịch?

Kên nhìn thẳng vào mặt Ánh. Cô gái nhìn xuống cái bóng nắng:

- Vâng ạ. Hôm trước anh gọi loa lên làm lý lịch, em đi lao động thanh niên sửa ao cá nên không biết.

- Vậy thì phải khai cái đã, làm ăn lèm nhèm - Kên giở sổ lý lịch - Ra đứng sát lưng vào cửa sổ kia.

Ánh đang ngơ ngác, Kên đã đứng dậy kéo đến chỗ đo chiều cao. Kên xướng lên: "Một thước bốn chín", rồi lấy thước kẻ gõ vào cái đầu gối chưa chịu thẳng của Ánh.

- Cơm nông trường có khác, lớn như thổi...

Cái da gáy trắng mịn màng của Ánh như có sức cắt cụt lời nói của Kên. Anh quay đi rất nhanh và trở về bàn, tự nhiên trong lòng nguôi đi đến một nửa.

- Thầy ở nhà tên là gì nào?

- Trần Văn Oánh ạ.

- Bà cụ?

- Em không biết tên bu em.

- Sao lại không? Các cô chúa hay giấu tên mẹ, lên đây toàn khai láo.

- Em không nhớ thật ạ. Bu em mất từ năm em em nó mới biết bò.

- Có dấu riêng gì không?

Kên lại nhìn chằm chằm vào mặt Ánh. Cô gái bỗng mím chặt lấy môi. Lượt lông tơ trên mặt cô tưởng như đang phát ra những luồng ánh sáng đỏ rực. Kên ghi có một nốt ruồi ở dưới đuôi mắt trái còn cái răng kênh giấu ở trong mồm và cái sẹo nhỏ ở mí mắt anh bỏ quá đi cho.

Bóng nắng lan vào chân bàn từ lúc nào.

Cô gái nhấp nhỏm và bỗng nhớ ra mình đã cắt cơm buổi sáng. Sự nóng ruột giấu ở trong đôi mắt đảo lia lịa của cô tưởng có thể tóm ra mà đặt xuống bàn được. Kên viết xong, đặt bút, mặt bỗng nghệch ra, trông anh lơ đãng như người đang mải suy nghĩ xa xôi một chuyện gì. Kên chẳng nghĩ gì xa. Một cảm giác thỏa mãn nhẹ nhàng đang đến với anh, cũng chẳng biết ở đâu nó đến, cái cảm giác không tên tuổi mà Kên vẫn thường bắt gặp mỗi khi có một con người đang cần đến mình. Có thể nói Kên đang sung sướng.

- Bây giờ cô đi xuống xin ăn cơm trước mà về cho sớm. Nếu đã lỡ cắt cơm thì cứ nói chị nuôi đưa phần cơm của tôi cho mà chén. Về nhà phải khéo léo. Vấn đề cũng gay đấy. Có thật ở xã họ nói như vậy không? Tôi nghe ông Ngô lắp ba lắp bắp nói lại không nắm được gì hết.

Cô Ánh thở dài một cái đến bạo:

- Cái Bào nó về đến ngõ nhà em thì gặp thầy em đang tát ao. Thầy em gọi nó lại nói luôn: "Cái Ang nhà tao không về à? Đ... mẹ tiên nhân nó, ở xã người ta đang đồn nó phễnh bụng với cái thằng nào nên mấy tháng nay không dám ló về đến làng. Chị em cùng một xóm bước chân ra đi mà tại sao có mỗi mình mày về. Ông đang ăn dở điếu thuốc mà nghe trẻ nó réo tên mày từ đầu ngõ ông phát sặc lên đây" - Như thế bảo có khổ cho em không? Cái Bào nó vừa nói: "Thưa chú, chị Ánh con còn...", thầy em đã hét lên: "Ánh cái mả mẹ nó, tên nó là Ang, là Ang!".

Cười xong, Ánh định thôi, nhưng thấy Kên chăm chú chờ nghe cô lại phải nói; đã nói thì phải nói đủ cả, không sao thu vén lại được.

- Cái Bào nó nói xong, thầy em bảo: "Chị em chúng mày cứ lấy nón mà che hộ mặt nhau, ông chẳng tin". Cái Bào nó tức quá nó bỏ ngay về. Ối giời ơi đến lúc ra đường nó mới nghe đủ thứ về em. Nó cãi chẳng được, nó cứ khóc hộ em. Hôm nó đi thầy em gửi cho em năm cái bánh giò với một khoanh chả, giữa đường gặp mưa nó mời người ta chén hết. Thầy em nhắn em cứ yên lòng mà làm, thầy em tin rồi.

- Ông cụ kể cũng tiến bộ, đừng về là phải.

- Em cũng chẳng muốn về tị nào. Vừa tập mới quen bò quen cày.

- Sao hôm nay lại về?

- Anh Ngô bảo em việc cần thì cứ về, chị em trong tổ sẽ lo hết cho em.

Kên bật ho:

- Ông Ngô biết cái cóc gì.

Cô Ánh cứ nghĩ sao nói vậy:

- Anh Thà bảo em đem về một lạng cà phê, một lạng chè, gọi là quà của nông trường. Anh ấy dặn về phải tả cảnh nông trường cho bà con biết, cấm không được cãi cọ với ai. Anh ấy bảo đây cũng là việc chung của toàn nông trường ta, phải giữ những sự ảnh hưởng, nên mới cho em về.

Kên gãi cổ, ậm ừ:

- Tôi đã bàn với ông Thà việc này rồi. Phải vậy mới được. Vấn đề nó có hẹp như cái vung nồi nhà ông Ngô đâu.

Đến lúc Ánh đứng dậy, bóng nắng đã từ giã trong nhà mà lui ra ngoài hè. Kẻng báo hết giờ làm buổi sáng. Kên còn dặn với theo:

- Lúc nào về báo cáo ngay cho tôi biết. Cứ nói với tôi rồi tôi sẽ nói lại với ông Thà. Việc nhỏ nhoi đừng có cái gì cũng níu lấy ông ấy.

Ánh vừa chạy vừa vâng ạ. Đến lúc chạy gần đến bến ô tô, vấp một cái thấy bụng đói, cô mới sực nhớ mình quên chưa ăn phần cơm Kên bưng đến cho để ở đầu giường.

III

Vào lúc giờ nghỉ buổi chiều, Kên đang đứng hướng dẫn đội bóng chuyền nữ, cô Ánh từ ngoài đường lù lù xách nón xách làn vào.

Kên nghiêng đầu ngắm một chút, rồi hỏi:

- Thanh niên hăng hái có khác. Nhất định không muốn về?

Mặt Ánh hơi xanh, má chùng xuống:

- Em chạy như thế mà chẳng kịp chuyến sáng. Chờ cho đến chiều người ta mới bảo hôm nay Bến Chanh ít khách nên xe nó không vào nữa.

Hai đường lông mày của Kên cong lên:

- Sao không đưa giấy hỏa tốc ra. Giấy tôi cho hồi sáng đâu?

Ánh nghĩ bụng: "Hết bố nó xe rồi còn đưa giấy hỏa tốc". Cô móc túi, Kên gạt đi:

- Tại sao lúc sáng không ăn cơm? Thôi về tắm đi. Không đi bây giờ thì Tết đi, chết chóc gì mà sợ.

Kên tiếp tục dạy bóng. Ánh quay vào, chân nặng như chì. Ngô đang bế con nằm võng ở đầu hè. Nhác thấy Ánh, anh vội quơ chân tìm guốc. Ánh nói với Ngô như người sắp khóc. Biết là trễ xe, nhưng Ngô vẫn cứ hỏi:

- Em ra đến nơi thì hế... hết vé hả?

- Tại em ra muộn nên nó chạy trước đấy chứ.

Ngô nói như nói một mình:

- Hết vé thì biết... biết làm sao bây giờ?

Ngô kéo Ánh ngồi xuống võng. Anh thả con xuống đất rồi chạy ra suối tìm Thà. Thà đang tắm, Ngô nói ở đằng sau lưng:

- Đề nghị anh cho tôi mượn cái xe đạp.

Thà chưa biết chuyện gì:

- Lấy mà đi chớ đề nghị cái gì.

Ngô chạy thẳng lên văn phòng. Xe bị khóa. Anh em bảo chìa khóa Kên giữ. Ngô chạy ra sân bóng. Kên vừa đánh bóng vừa trả lời:

- Hai thằng ở văn phòng có một cái xe mà ông đòi lấy đi đâu?

- Tôi đèo Ánh nó đi Hà Nội.

Kên giữ bóng lại:

- Sao lại đèo đi, đèo đi... ông cũng tính về quê với nó hay sao?

Ngô cứ nói theo ý mình:

- Đây về tới... tới... Hà Nội già lắm cho mười giờ đêm. Mười một giờ có tàu về Nam Định cho nó đi luôn. Nội đêm nay nó sẽ về tới nhà.

- Mai nó về thật sớm có được không?

- Mai về thì mốt nó lên sao kịp? Uổng... uổng... mất ngày hôm nay.

Biết sớm muộn gì cũng phải đưa xe ra nhưng Kên cũng ngần ngừ đôi chút để cho ai có muốn mượn sau cũng nên thông cảm đấy là việc khó.

Tại sao Kên giữ được chìa khóa chiếc xe đạp của Thà, cái đó phải kể đến lịch sử của cả một thói quen. Một thói quen kỳ lạ! Đầu tiên, Kên quát một bà đông con nào đó vì tội rũ chiếu quá giờ hoặc ném một con gà nhà ai nằm chết lăn quay vì ỉa bậy, người ta cho đó là thói quen. Đến khi Kên hãm một cái thư riêng của ai cả tháng không chịu gửi đi chỉ vì không để đúng chỗ, hoặc cất biến cái rựa ai còn để đó đang làm dở, có người cũng nghĩ anh Kên giữ nguyên tắc như vậy là vì thói quen. Đồng chí Kên hay có thói quen sưu tầm tất cả những lời phê phán của cấp trên đối với từng người để về phát thanh trên loa cho chúng ta nghe. Đồng chí Kên có thói quen hay kể lại những câu ban giám đốc nông trường phiền hà mình vì sao không chịu lấy vợ. Toàn những thói quen trong sự nhiệt tình. Sự quen mắt đã cho phép những vật xù xì trở thành nhẵn bóng, cho đến nỗi cái xe đạp của ông Thà bỗng hóa ra của ông Kên, còn cái áo bốn túi ông Thà hay cởi trần vứt đó cũng là của ông Kên nốt.

Trong lúc Kên dề dà lau mồ hôi, Ngô cứ nói:

- Anh cũng biết tổ tôi đang xin làm cả ngày chủ nhật chứ? Anh thử hỏi có ai trong đội này muốn bỏ cả một ngày ra bến xe mà ngồi chơi ăn... ăn bưởi không? Vì việc gấ... gấp... quá nên mới nhờ tới anh. Tôi đi đêm nay tôi lại phải về liền. Ngày mai còn phải đi tập bò cho nó quen cày. Bò con mà tôi không tậ...tập thì chị em trong tổ có dám làm đâu. Mình có biết thương chị em thì chị em mới thương mình, mới thương việc của Chính phủ chớ. Tôi nói vậy có đúng không? Tôi là cái thằng Ngô đây thôi. Thằng Ngô này từ hồi mẹ đẻ ra tới giờ là bốn chục tuổi đầu chưa để cho ai chịu khổ mà khô... không...

Kên thấy cái cằm của Ngô đã bắt đầu nhô ra, anh với áo lấy móc chìa khoá:

- Đây, ông không vào lấy xe tôi gọi bà ấy lên bây giờ.

Đã cầm lấy chìa khóa rồi, Ngô vẫn đứng nói:

-... mà không giúp. Bao giờ tôi đủ tiền mua xe tôi sẽ cho anh lấy đi cả tháng. Anh cứ chửi cha cái thằng Ngô này nếu mà nó nói anh một câu.

Kên hất áo lên cổ đi tìm Thà. Thà đang hỏi chuyện Ánh ở trước hè nhà Ngô. Câu chuyện hình như không lấy gì làm tươi tỉnh lắm. Kên ngồi xuống bên cạnh:

- Ổn rồi anh Thà ạ! Ông Ngô đã bằng lòng xung phong đèo cô Ánh về Hà Nội ngay bây giờ. Tôi thấy cũng được. Đang lo chưa biết giải quyết cách nào.

Thà hơi gắt:

- Biết rồi! Nhưng bây giờ Ánh nó không chịu về nữa đây.

Kên phát ho. Một chút, anh quay sang Ánh:

- Chắc là bụng đang đói nên không muốn về nữa chớ gì? Từ sáng tới giờ em ăn gì chưa? Một hào bưởi có đúng không? Xuống chị nuôi lấy phần cơm của tôi hay anh Thà mà chén. Ăn no nê rồi tự nhiên bụng nó sẽ đòi về.

Ánh còn trẻ con, nên cô mới cười được với cái câu pha trò nhạt phèo ấy. Sau, cô xị mặt xuống ngay:

- Em chỉ thương anh Ngô thôi. Vừa đi vừa về hơn trăm cây số.

Kên cười tủm tỉm:

- Kháng chiến ông Ngô gánh nặng đi đường rừng cả đêm còn được nữa là bây giờ đi xe đạp, đường nhựa.

Mặt Ánh vẫn khó đăm đăm:

- Chị Ngô chị ấy gọt sẵn riềng để ở kia kìa. Đêm nay anh ấy còn phải đi đặt câu nữa cơ.

Thà bỗng gạt đi:

- Kên lên đánh kẻng cho ăn cơm đi. Lát nữa tôi sẽ bàn với anh một việc. Ánh cũng xuống ăn mau lên rồi đi. Cố về vài ngày để bà con ở xã cùng mừng. Em còn tiếc mấy ngày công chớ gì? Chủ nhật này anh sẽ xuống tổ 1 làm bù cho em một ngày, như vậy là trong tổ vẫn bảo đảm đủ công thi đua trong tháng. Em biết thương anh Ngô thì sau này phải cố gắng làm việc, anh chỉ nói vậy thôi.

Thà đứng dậy. Kên bật đứng theo. Ánh còn nước mắt vòng quanh, chưa chịu đi. Kên phe phẩy cái áo, tính anh vốn hay đùa:

- Thôi nín đi! Cô nào được về phép chẳng khóc một chút để làm duyên. Bụng thì sướng mê mẩn tâm thần nhưng ngoài mặt vẫn em chả đi, em chả đi!

Nghe câu đó Ánh khóc thật. Thà đứng khựng lại. Anh chợt cảm thấy một gánh nặng đâu đó vừa chụp lên vai mình. Kên vẫn cười, tiếng cười biến biến hóa hóa giữa châm chọc giữa thân ái làm cho những người ít chú ý lại nghĩ đến thói quen của một thằng cha chưa vợ, hoặc hơn nữa, sự tinh ranh của một kẻ do lắm nhiệt tình.

Đêm ấy, đã có ba việc xảy ra: cô Ánh luôn mồm vừa khóc vừa oán cái lão tài xế tên Kèo tên Cột nào đó không chịu đánh xe quay vào Bến Chanh. Thà đoán ra nguyên nhân việc lỡ xe. Và lúc trăng lặn, Ngô đèo Ánh tới ga Hà Nội.

Đó là một đêm Ánh không thể quên được. Dù sau này cô có chồng, có con, hạnh phúc làm cho cô sung sướng hay sự đèo bòng làm cho cô mệt mỏi. Ngồi trước hè ga Hà Nội, Ngô nói với cô:

- Tới ga Nam Định là ph... phải nhớ mua bánh về nhà cho em. Không cần mua thứ ngon, nhưng phải chia cho đủ, nghe chưa? Còn tiền không?

Ánh mang theo bốn chục đồng.

- Ừ, nếu không có thì anh cho. Lên tàu đừng có ngủ gục, nghe chưa! Con gái ph... phải giữ gìn, ngủ gục há cái miệng chảy dãi ra coi xấu lắm.

Ngô là tổ trưởng của Ánh, điều ấy đã rõ. Ngô còn có một bà vợ đanh đá đeo khuyên bạc và hai đứa con hay đánh nhau. Ngô có một tấm lòng, gọi là hiền hay thực thà cũng được, nhưng không hề là ngốc. Bà vợ hay tấn công anh ở điểm ấy. Chẳng hạn như việc bỏ bữa câu, đèo Ánh đi đêm nay.

Lúc ấy, cửa sân ga chưa mở. Ngô còn muốn dặn Ánh nữa nhưng cái bực đá sạch sẽ, phẳng phiu đã lôi cuốn anh. Lúc mới đến đây, Ánh bị tê chân, Ngô lại phải đứng xếp hàng mua vé hộ. Mệt, Ngô nằm tạm xuống thềm đá. Trời nhiều sao. Những ngôi sao nhắc nhở đoạn đường anh sắp quay về.

- Dây bò em để trong rương em ấy nhá. Sáng mai anh bảo cái Bào nó đưa cho.

- Ừ...

- Anh bảo cái Bào ra Bến Chanh lấy hộ em cái quần nhá.

- Ừ...

- Anh cứ để miếng đất trồng sinh địa ấy cho em tập cày, đừng cho ai làm mất chỗ đất ấy đấy.

- ...

- Bao giờ thì tổ mình đủ mỗi người một bò hở anh?...

Ánh cứ ngồi dưới chân Ngô, áy náy như người mang tội. Ngô ngủ quên, cô cũng không hay:

- Ước gì Chính phủ cho cả tổ ta cùng về phép một lần thì thích quá anh Ngô nhỉ - Rồi cô nghĩ thầm: "Đông người tý nữa lên tàu tha hồ mà vui. Về nhà lội xuống cầu ao mà tuốt ốc".

Loa phóng thanh mời khách ra ga, Ngô mới choàng tỉnh dậy. Lưỡi anh líu lại:

- Về nhà nhớ nói các anh ở nông trường gửi lời thăm thầy, nghe chưa. Ai có hỏi thì nói tôi không có chử... chử... chửa với ai hết, nghe chưa. Bảo họ đừng đồn bậy.

- Thì em có gì đâu mà em chẳng bảo thế.

- Ừ thì dặn vậy. Nói năng đâu đó cho đà... đàng... hoàng, mình là con người đi xây dựng nông trường về. Hồi nãy em nói em muốn về phép với ai?

- Em bảo ước gì cả tổ ta cùng về phép đấy chứ.

- Ồ, lúc nào lấy chồng thì cả hai đứa cùng về. Anh làm mối cho. Anh Kê... Kên... có được không? Nói thật đấy!

Hai anh em cùng cười cho đến tận chỗ ra cửa. Ánh ra khỏi, tiếng Ngô còn níu sau lưng:

- Về nhà thầy có hỏi tại sao về đêm có một mình thì nói con làm việc hết giờ mới về, nghe chưa? Lên tàu đừng có ngủ... ngủ...

Ánh ló đầu ra khỏi cửa sổ xe nhìn theo Ngô. Anh đang bước ra như người chạy. Cái lưng cao cao gù gù của anh khuất vội theo nhịp chân bước xuống thềm bực đá, y như lúc anh đang mải theo cày bị sụp lỗ chân bò.

IV

Cô gái bé nhỏ về đến quê mình. Gọi là bé vì cô nào lên nông trường cũng hay khai thêm tý tuổi nữa để được đi.

Dưới mắt bà con, cái Ang sài đẹn lần đầu tiên làm ra tiền đã biết đem về dọn bát cơm cúng mẹ, cho bố, cho em.

Đó là điều thanh minh sinh động nhất.

Đến lúc nhìn thấy cô con gái mặc cái quần lụa chéo mới may, rướn người lên bẻ ổi cạnh cầu ao, ông bố mới chợt nhận ra con mình đã lớn. Cũng như ngày còn bé, cô gái trèo lên cây bẻ ổi và nghe thấy tiếng còi tàu hỏa hú đằng xa. Ngày xưa, tiếng còi nghe y như tiếng kêu của con cá xây trên gác chuông chùa Vân đưa tới. Bây giờ tiếng còi làm cho cô gái nhớ đến cái đuôi ngân vang của tiếng kẻng gọi đi làm thường len trong những giấc mơ buổi sáng. Tối hôm ấy cô gái thấy bụng mình no lơ lửng. Đứa em gái phiền hà vì chị không đụng đến một hột trong mẹt ngô rang của mình. Cô gái kể cho bố nghe những ngày ở nông trường. Câu chuyện chen trong mùi thơm của ngô rang, đọng trong nụ cười thèm muốn gióng một của cô em bé. Cô gái nghĩ sao nói vậy. Sự chân thật của trẻ con lắm khi làm người lớn vừa bật cười vừa thèm khát. Cô kể lại nỗi vất vả của anh Ngô trong ngày cô về phép. Anh dặn cô lên tàu đừng ngủ gục nhưng anh lại ngủ quên ở sân ga. Ông bố vui chuyện cũng kể lại cho con nghe lần thứ mấy trăm không biết, về câu chuyện Tây ném bom chùa Vân. Hồi ấy cũng có một anh bộ đội vui tính hay lấy lá đa làm kèn cho trẻ con, đã nắm người cô gái ném cô vào cái cối giã gạo để cứu cô khỏi chết. Cái lỗ bom ở trước nhà đã đào sâu thêm lòng ao nên bây giờ ao lắm ốc, cây ổi con bị đứt ngọn giờ đã cao bằng mái nhà, cô gái bị cái thành cối bằng đá trắng va vào mí mắt đâm ra có một vết sẹo nhỏ để làm duyên. Riêng anh bộ đội phục phịch, tính tình vui vẻ ấy không gặp đâu nữa.

Trong sự yên tĩnh hoàn toàn của đêm khuya, hình như câu chuyện vẫn còn âm vang. Bóng đêm huyền ảo đã mang đi tất cả những gì kệch cỡm, chỉ còn lại hơi người ấm áp là không bao giờ dứt. Mỗi lần tiếng còi tàu hỏa hú đằng xa, cô gái lại cựa mình. Thời gian cũng biết gạn lọc những điều tốt đẹp đặt nó vào giấc ngủ: cô gái mơ thấy đường cày ngọt lẻm của con bò sừng dê bướng bỉnh, thấy anh Ngô ăn mặc bộ đội nhường võng cho mình, và một cảm giác mơn man như mèo liếm ở bàn tay. Đúng là con mèo nhà hàng xóm đã sang đây chơi từ chập tối. Ngày trước, cô gái đã đối xử tốt với nó, rất tốt là đằng khác. Nó vẫn nhớ hơi người bạn cũ, nằm ấp sau lưng cô gái. Nó cũng biết lưu luyến bạn nó giống như cô gái vẫn lưu luyến mùa ổi chín, thơm và mát. Nó cũng biết nhớ lâu những mối tình đáng nhớ, giống như cô gái nhớ mãi cái anh bộ đội đã ném mình vào cối đá. Giờ anh ấy ở đâu nhỉ? Hồi nãy, khi bố vừa dứt lời, cô gái đã ôm chầm lấy em mà cười. Cả hai chị em đều vụt cảm thấy cái anh to béo ấy vừa trở về ngồi chen vào giữa hai đứa, nhai ngô.

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Hai Cha Con Người Chính Uỷ

Cái đồn giặc ở ngoại ô thị xã có một lô cốt chính cao ba tầng. Những buổi trời chiều đỏ rực, người ta vẫn thấy ở tầng trên cùng lô cốt hiện lên hai cái đầu người và hai họng súng máy đen trùi trũi.

Đó là hai tên lính ngụy gác cố định trên lô cốt. Theo như lời bọn lính đồn đại ra ngoài dân chúng, hai tên đó quả rất lợi hại. Không những chúng có thể nhìn được xa, vì rất tinh mắt, chúng lại có tài bắn rất giỏi, trăm phát trăm trúng. Chúng được trả lương cao và trấn giữ ở trên ấy để làm nhiệm vụ bảo vệ đồn.

Nhân dân trông mặt mà đặt tên, tạm gọi chúng là tên Răng Vàng và tên Rỗ. Tài năng chính của Răng Vàng là nhắm mắt mà bắn cũng trúng. Chẳng có gì lạ, hắn nhìn kỹ trước mục tiêu, nhắm mắt lại, rỉa một hơi chừng trăm viên, ít khi sai. Rỗ có vẻ xuất sắc hơn, hắn căn sẵn những mục tiêu hiểm yếu chung quanh đồn, lúc nào muốn bắn thì chỉ việc nằm ngửa ra mà lấy chân đạp cò.

Thử súng cũng là một cách rèn luyện tài năng của chúng. Sáng nào chúng cũng thử. Sát bên đồn có một con sông đào. Bờ sông bên kia con đường làng rộng và mát chạy dài vào trong xóm, hai bên phủ đầy hoa phượng. Như thường lệ, Răng Vàng thử trước, Rỗ thử sau, vài trăm viên đạn rỉa lên ngọn cây, hoa phượng bay lả tả xuống mặt đường như những giọt máu.

Chưa bị nhân dân hỏi tội nên cuộc sống của chúng cứ đều đều trôi qua như vậy: thử súng, đánh bạc, gọi cha tên mẹ của nhau ra mà chửi - may mà chúng còn nhớ được tên cha mẹ - uống rượu, rồi lại thử súng... Chúng ít khi ló ra ngoài. Những người con gái giang hồ bất hạnh bị xua liên tiếp từ Hà Nội lên cái lô cốt này để mua vui cho chúng. Nhưng ít ra chúng cũng còn một điểm nào đấy ta cần khai thác: đó là việc chúng hát. Thỉnh thoảng, vào những buổi chiều hè ánh nắng xiên khoai như cắn vào mái lô cốt, người ta lại nghe thấy tiếng chúng hát nghêu ngao dăm điệu có vẻ như hoài tình. Hình như chúng cũng có tiếc hoặc nhớ một điều gì đấy, như quê cha quê mẹ gì của chúng - nếu mà chúng cũng có quê - hoặc vương vấn một cái gì đấy như kiểu người ta vương vấn một sắc đẹp.

Cuộc sống tạm gọi là bình thường của chúng cũng có một phen xáo động. Đó là việc cô bé của chúng ta. Sáng sáng, cô bé ấy mang cơm cho mẹ bán hàng nước ở đầu cầu thị xã. Từ trong xóm, em bước ra giữa hai hàng hoa phượng, tóc xõa ngang lưng, chân bước lon ton trên đường làng. Điều làm cho hai tên lính chú ý không phải cái thân hình bé bỏng mười ba mười bốn của cô bé, mà chính vì tuổi thơ của cô bé đã làm chúng thích thú mỗi khi thấy cô bé cuống quýt nhặt những cánh hoa phượng chúng đã bắn rơi. - Ôi! Cơ man là hoa! Những cành hoa chới với ở trên kia ai hái xuống cho tớ đây! Tớ sẽ đem về bầy đình bầy chùa và kết thành những xâu hoa đẹp đeo vào cổ cho thằng em bé - Dưới mắt cô bé, đây chỉ là hoa, bao giờ cũng chỉ là những cánh hoa đẹp đẽ gắn bó với tuổi cô, như đám mây ngũ sắc gắn bó với ước mơ và thèm muốn. Thế ra hai tên lính cũng biết cười. Chúng khoái chí thấy cô bé làm đổ cả rá cơm vì với một cánh hoa còn mắc lủng lẳng ở trên cành. Thấy cảnh ấy, hơn bao giờ hết, chúng lại cảm thấy tài nghệ xuất sắc của mình và cho đó là một lời khen, hơn tất cả mọi lời khen mà bọn lính đã từng nói một cách ghen tị về tài bắn của chúng.

Cuộc sống biệt lập của hai tên lính từ đó có thêm được một điều thích thú. Mỗi lần thử súng, chúng thi nhau bắn rớt hết cành này đến cành khác. Chúng bắn từ sáng sớm và chờ tới khi nắng sớm chiếu tỏ trên đường làng, đứng nhìn cô bé từ trong xóm tung tăng bước ra, tranh nhau với chúng bạn, nhặt hoa. Cái cách thưởng thức ấy tất phải dẫn đến một điều gì mới lạ. Vì ai cũng biết chúng là loài hung dữ, mà đã là loài hung dữ thì người hay vật cũng vậy, ít khi chịu buông tha một cái gì. Nhưng dù sao chúng cũng vẫn là người, cái trí khôn con người của chúng đã dắt sự hung dữ ấy đến gần những cái gì có lợi cho chúng hơn: một hôm chúng bỗng phát hiện ra con bé đó đẹp! Qua ống viễn kính, Răng Vàng phát hiện trước. Hắn lắp bắp nói rằng sau này lớn lên con bé đó sẽ đẹp như nàng tiên, một cái liếc mắt cũng có thể làm lụy cả đời người anh hùng. Tên Rỗ không thấy giống tiên lắm, hắn gật gù hồi lâu rồi bỗng kết luận rằng da con bé quả trắng như da tấm bánh. Cuối cùng, cả hai đều thống nhất đó là một sắc đẹp. Đẹp như tấm bánh giò hoặc đẹp như nàng tiên thì cũng là đẹp. Tiếp theo sự ca ngợi thì lòng tham bỗng nổi lên: một tên muốn ăn cái bánh, một tên muốn lấy nàng tiên.

Đầu tiên, hai tên lính muốn nhờ cây súng nói cho con bé đó biết rằng: ta bắn giỏi! Chúng cảm thấy ngoài điều đó ra chúng không hề có một điều gì đáng khen. Trước mắt chúng hình như cô bé đã lớn bổng lên, khác hẳn với ngày hôm qua, khi chúng chưa nhận ra cái sắc đẹp đang được nẩy mầm ấy.

Để làm cho cô bé khỏi sợ, chúng bắn trước để dành chờ cô đến. Chúng nhằm những cành hoa đẹp nhất bắn xuống tặng cô.

Nhưng thiện ý của những tên hung dữ bao giờ cũng vẫn là hung dữ, không bảo nhau nhưng đứa nào cũng muốn rút ngắn cái việc chờ đợi ấy lại. Càng ngày chúng càng muốn bắn gần lúc cô bé ra hơn.

Đến khi sự chờ đợi kia chỉ còn độ vài trăm bước thì hình như câu chuyện đã dẫn đến chỗ cái bánh của thằng Rỗ sắp bị bóc lá và nàng tiên của Răng Vàng sắp hiện lên. Những tên lính thứ ba và thứ tư, hai cây súng sắp len vào câu chuyện.

Lần nữa, cô bé bỏ chạy. Một loạt nổ như sét đánh vào tai cô bé. Đó là loạt súng quá tham lam của tên lính vốn hám ăn, tên Rỗ. Miếng mồi ngon bị mất đi, mất theo cả sự thèm khát và thú vui điên rồ của chúng. Răng Vàng rất bực. Một trận cãi nhau của hai tên lính đã xảy ra:

- Trả ông hai chục đây, trả ngay!

- Đ... mẹ, thế đứa nào uống cái gì hôm trước của tao, bia hay nước đái?

Huỵch!... Kết quả một thằng suýt gẫy chân, một thằng suýt gẫy răng. Chúng dọa sẽ lấy đồ nghề cơm gạo của nhau, đó là đốt xương ngón trỏ dùng để bóp cò súng.

Có thể chúng sẽ thi hành bản án ấy với nhau thật. Tên này ngủ, tên kia chặt, tên kia ngủ, tên này chặt. Một trật tự đơn giản mà khó tránh, vì tên nào cũng có mối thù, và tên nào cũng phải ngủ, nhưng chúng đã kịp giảng hòa với nhau: cô bé lại xuất hiện trên đường làng.

Sau mấy ngày sợ hãi, cô bé lại đi mang cơm cho mẹ. Mẹ đi từ năm giờ sáng, không có cơm thì mẹ đói, chẳng có sữa đâu cho thằng cu em. Mẹ bán hàng ở đầu cầu thị xã, xe cộ đã chạy bụi mù suốt ngày.

Lần này cô bé không dám la cà nhặt hoa nữa, cắm cúi bước. Hai tên lính cảm thấy những cánh hoa bắn xuống đã trở thành vô duyên. Một hôm, tên đồn trưởng nghe phong thanh thấy câu chuyện bèn lên thăm lô cốt. Sau khi biết nguyên nhân vì sao Răng Vàng bị gẫy răng và tên Rỗ bị què chân, hắn liền bạt tai cho mỗi tên một cái. Hắn văng mọi thứ bẩn thỉu ra để gán vào sự ngu ngốc của hai tên lính, rồi cuối cùng, hắn bắt hai tên phải thử tài bắn lại cho hắn kiểm tra. Hắn dọa sẽ hạ bớt lương của tên nào bắn kém.

Hai tên lính sắp sửa trổ tài, tên đồn trưởng bỗng ngăn lại. Nó hỏi lúc nào thì con bé đến - Kẻ thù của chúng mày mấy giờ thì đi ngang? - Nghe câu hỏi đó, cả hai tên lính đều trố mắt ra nhìn. Không đợi chúng phải ngơ ngác, tên đồn trưởng bảo ngay cho chúng biết chúng phải trổ tài vào cái mối thù chính cống ấy. Hai thằng suýt mất đồ nghề vì một con bé con, thật là hèn.

Hai cái bạt tai và những lời chửi rủa thô tục của tên đồn trưởng không làm cho hai tên lính đau bằng lương lậu của chúng bị đe dọa hạ xuống. Đến khi tên đồn trưởng chĩa lối thoát vào cái kẻ thù cụ thể kia thì cả hai tên lính đều vỡ lẽ ra một cách mau chóng. Chúng lập tức sửa soạn đạn, lau thước ngắm. Đôi mắt chúng nổi gân máu lên nhìn thượng cấp như muốn chứng tỏ rằng chúng đã giác ngộ thấy lỗi lầm và đang tự hào về tài năng. Phút giây chờ đợi thú vị đến nỗi chúng cảm thấy chúng sắp thành những người anh hùng, những người anh hùng không chịu lụy vì sắc đẹp.

Chúng chọn những cành hoa đẹp nhất bắn sơ một loạt. Những cánh hoa lả tả rụng xuống mặt đường.

Khi ánh nắng sớm vừa chiếu sáng lên cái nền hoa ấy thì cô bé đến. Rá cơm cắp ngang nách. Mặc dầu đã bị mẹ mắng, nhưng lâu rồi em lại quên, những cành hoa đẹp vẫn lôi cuốn em giữa tuổi thơ đầy màu sắc. Em khẽ nhặt một cành. Không sao! Nhặt cành nữa. Cũng không sao! Nước da trắng mịn làm cả con người em ánh lên như một bình hoa, một bình hoa sống biết tung tăng cười đùa được cắm bằng những cành hoa đỏ rực rỡ.

Tên lính hám ăn nâng súng lên trước. Tên kia sau. Cả hai tên cùng một lúc phải bắn thật trúng vào một chỗ do tên đồn trưởng quy định. Đó là toàn bộ bàn chân phải hay nhẩy chân sáo của cô bé.

***

Bây giờ, ở đầu cầu thị xã vẫn còn cái lô cốt cao ba tầng loang lổ gạch ngói và khách ở tỉnh xa đến ai cũng phải chú ý đến một cô gái chỉ còn bàn chân trái ngày mấy buổi đạp xe qua lại trên cầu. Như ngày trước đi mang cơm cho mẹ, sáng sáng cô gái lại từ trong xóm đi ra. Trên chiếc xe đạp đàn ông cao lênh khênh một cách tinh nghịch của cô, có kẹp một tập báo rất to. Từ cơ quan tỉnh ủy cho tới xóm nhà tận ngoại ô, sáng sáng mọi người chờ mong cô mang báo đến như chờ người thân thích.

Và hầu như mọi người trong cái thị xã bé nhỏ này đều thuộc lòng sắc đẹp của cô. Một sắc đẹp được giấu giếm ở trong nụ cười, giọng nói, nó bắt buộc những người tiếp xúc với cô phải đối đãi lại bằng sự thân ái và lòng chân thực.

Những người con trai thuộc khuôn mặt ấy để phải lòng, những người con gái thuộc để thầm so sánh. Cô đẹp đến nỗi mẹ già không biết nên mừng hay nên lo. Cho đến khi nhắm mắt, ngoài miệng mẹ nói thương hại cô tàn tật, nhưng trong bụng mẹ lại nghĩ khác, mẹ lẩm cẩm nghĩ rằng trời vốn sinh ra hoa phượng đẹp để chịu đựng những cơn mưa giông mùa hè.

Mẹ qua đời, cô gái chưa kịp hiểu hết lòng mẹ. Cô sống tuổi mười lăm trong khung cảnh hòa bình của đất nước vừa được giải phóng. Cô tập tễnh theo chúng bạn đi dự mít tinh, mang cờ chim bồ câu đi đón các anh bộ đội. Các anh bộ đội về cắm cờ đỏ sao vàng lên nóc lô cốt, kể cho cô nghe tin chiến thắng. Cô reo mừng hoan hô lại các anh. Các anh nhìn khuôn mặt cô cười, một khuôn mặt còn xanh xao, ngây dại.

Mấy tháng sau, có một anh bộ đội già trú quân trong xóm nói với cô:

- Cháu có muốn làm con nuôi chú không?

Câu hỏi vang lên như một tiếng động đột ngột, cô bé ngơ ngác, vừa thẹn, vừa sợ, không trả lời.

- Cháu gọi chú bằng ba, chú gọi lại cháu bằng con, bằng lòng nhé!

Anh bộ đội cười hề hề, cầm tay cô bé, cô bé rụt tay lại, ngỡ ngàng vì giọng nói của anh, giọng nói miền Nam nghe xa lạ.

- Cháu có bằng lòng không?...

Cô gái ấp úng trả lời:

- Làm con như thế nào con chẳng biết!

Ngày hôm sau, hai cha con đã trở nên thân thiết. Người cha làm quà cho đứa con bằng câu chuyện miền Nam lôi cuốn, bằng cả sự hồn nhiên và khiêm tốn của một người bố, như đi xa về gặp con, tìm hiểu tính tình, ý nguyện của con sau ngày vắng mặt. Đứa con cũng không sợ gì tiếng cười hề hề của bố nữa, gửi cho bố cả một lòng tin nằm ở trong đôi mắt hoàn toàn thơ ngây, trong sáng của tuổi mình.

Mấy năm qua, tóc người bố bắt đầu đốm bạc, công việc cuốn anh đi hết nơi này sang nơi khác. Anh ít khi gặp con. Người con vẫn ở lại đấy, lớn lên cùng với một sắc đẹp tố cáo tội ác của hai tên lính. Một sắc đẹp biết lên án.

Ở cái thị xã bé nhỏ này, bác thợ cạo ở đầu phố không lạ gì nét mặt bà hàng nước ở cuối phố. Cô gái lớn lên như ánh sao Mai rực rỡ ngày càng sáng sủa, thân thuộc. Bác thợ cạo ngừng tay kéo nhìn cô đi ngang. Bà hàng gọi cô lại cho uống nước. Chị bán hàng mậu dịch, anh bạn công an, ông thầy giáo dân lập, bác phó may... tất cả đều chào đón cô. Lúc cái đuôi sam dài của cô vừa khuất, người ta hay đùa vài câu vắng mặt về cô, đọc những tin tức cô vừa mang tới, rồi lại tiếp tục làm việc, nhẫn nại, vui vẻ, như vừa được người con gái ấy đến thăm mình.

Người dân trong thị xã ai cũng tin rằng cô sẽ sớm có chồng.

Như một niềm tin vô hình, chồng chất, quấn quýt quanh người cô. Ai cũng tin như thế, ai cũng mong như thế. Nhưng mãi người dân trong thị xã vẫn chưa thấy cô có chồng. Người ta khám phá ra rằng cả cái thị xã này đều phải lòng cô, nhưng chưa có người con trai nào thật sự phải lòng riêng cô. Cô gái vẫn ngày ngày đạp xe qua lại, gửi gắm cho mọi người nụ cười hồn hậu: "Cháu gửi ông tờ báo! - Em gửi anh tờ báo!". Cô ghếch xe giữa chợ, một bên chân mang dấu vết của thương tích, tay cầm loa kể tin kiến thiết: "Thưa đồng bào! A-lô!...", mái tóc mai bết vào thái dương lấm tấm mồ hôi, cứ thế, cái vòng vây tình cảm ở chung quanh cứ siết dần, siết dần, ngày càng chặt thêm, nhưng vẫn chưa của riêng ai, của tất cả.

Như thường lệ, bác thợ cạo vẫn đem câu chuyện hai tên lính ra kể với khách hàng của mình; bác phó may trót đa thê thường lấy nết ăn nết làm của cô gái ra giáo dục bà vợ trẻ; bà hàng nước cứ trông thấy cô đâu lại nghĩ đến một điều: ngày xưa mẹ nó là bạn mình. Cô gái cũng cảm thấy sự quấn quýt ấy. Cô cảm ơn lại sự chăm sóc của mọi người bằng những tin tức mới nhất cô vừa nhận được. Cô thủ thỉ với cụ hàng nước về tin cứu lúa, giải thích thắc mắc của bác thợ cạo tại sao ta không chiếm ngay lấy Tây Bá Linh, vợ bác phó may có thể hỏi ở cô tất cả mọi điều từ tên các vở chèo ở Thủ đô cho tới việc Ngô Đình Diệm bắt lính.

Ngày ngày cô gái đem luồng sinh khí mới đến cho người dân thị xã. Và người dân thị xã vẫn thiết thực thấy rằng cô chưa có chồng. Không biết cô có cảm thấy điều đó không. Người ta vẫn gặp cô đỗ xe ở quán cụ hàng nước, ngồi chải đầu, khoan thai tuốt từng con trứng nhỏ như muốn nói với tất cả mọi người lòng tự hào, niềm vui, và xin cô bác anh chị em thân mến cứ yên tâm, chớ hốt hoảng, cũng đừng lo lắng.

Tuy nhiên, người ta vẫn thầm công nhận cô có nỗi buồn riêng. Như mọi người con gái tàn tật khác, người không có mắt thì hay giật mình, lo sợ những tiếng đổ vỡ, người thiếu chân như cô thì tất phải lo cho con đường hạnh phúc cheo leo, khó đi sau này.

***

Một hôm người con gái đi lên thăm cha nuôi. Người chính ủy già ra đón con gái yêu tận đầu đường vào doanh trại. Từ trên xe đứa con vịn tay cha bước xuống, tầm mắt bỗng gặp ngay mái đầu bạc quá nửa của cha. Người cha cuống quýt hỏi thăm con. Đứa con chỉ biết gật đầu, gật đầu vội vã vì sung sướng.

Các anh bộ đội giơ tay chào chính ủy và nhìn người con gái của chính ủy bằng đôi mắt khá quen thuộc. Họ vây lấy hai cha con, xách hộ làn cho người con gái.

Chính ủy cố thu xếp gặp con cả nửa ngày chủ nhật. Anh đưa con đi chơi, chỉ cho con tên những ngọn núi hình thù ngộ nghĩnh. Cô gái sống lại cái tuổi mười ba mười bốn ngày xưa.

Trong một lúc vui, cô gái bỗng im bặt rồi nói với cha:

- Sau này thống nhất, ba về Nam gặp các anh các chị ấy, ba đừng quên con nhá!

Người cha bật cười. Trong lòng anh đã từng có những kết luận rất tốt đẹp về công việc của con, về tính nết của con, bây giờ anh nghĩ: ngày về Nam của anh không phải chuyện một sớm một chiều, nhưng con nuôi của anh nó có thể có chồng rất sớm, con gái mà có chồng thì có khi ngay cả bản thân mình cũng quên mất, nói gì đến cha. Anh cú vào đầu con, rồi cười hề hề:

- Mày lấy chồng xong thì ba mới về.

Câu nói ấm áp ấy gợi dậy trong lòng người con những điều đang ấp ủ; cô kể lể vài chuyện vặt với cha:

- Anh ấy là người góa vợ, có bốn con, gặp ai anh ấy cũng nói rằng con là người đảm đang, mến trẻ.

- Con trả lời anh ta ra sao?

- Con bảo con rất thương anh ấy, nhưng con chỉ biết đi bán báo, quả thật chưa biết đảm đang là gì.

- Rồi sao nữa?

- Thế rồi thôi! Người thứ hai, ông này đã hom hem nhưng trông còn gọn gàng lắm, ông ta mua tặng con tám thước lụa tơ tằm, hay khen con là người trẻ trung mà đứng đắn. Con nói rằng cháu còn dại lắm, ba cháu dặn cháu không nên nhận quà của ai. Ông ấy nói lại những gì con chẳng hiểu ra sao cả. Ông ấy bảo khi người ta không tàn tật thì người ta khiêm tốn, khi tàn tật thì người ta lại vừa tự ti vừa kiêu hãnh, thật khó có biết đâu mà chiều. Nào con có bắt ông ấy chiều đâu.

Người cha nói thêm:

- Lần này con nói với ông ta rằng mua một lúc tám thước lụa tơ tằm tặng ai tức là làm hỏng người đó!

- Người thứ ba, anh ta đột ngột đạp xe đến nhà, xuống bếp gặp con đang thổi cơm, nói rằng: "Tôi bằng lòng lấy cô đấy, cô thấy thế nào?". Trông anh ta trẻ trung, khỏe mạnh, nhưng sao lại ăn nói sỗ sàng thế. Con mời anh lên nhà nhưng anh ta từ chối, hẹn con dứt khoát ngày mai phải trả lời. Ngày mai, anh ta lại đến, vẫn anh ta nói trước: "Tháng mười này thì cưới, đồng ý chứ?". Thật tình con cũng biết anh ta, nhưng con vẫn nhìn anh ta như người lạ, mặt anh ta bỗng đỏ lên, lúng ta lúng túng. Anh ta nói rằng cưới xong sẽ đem con về thăm quê, gia đình có hỏi thì bảo con đi kháng chiến bị thương ở Điện Biên, như thế chắc gia đình cũng không thắc mắc gì.

- Con trả lời anh ta ra sao?

- Con kể chuyện hai tên lính đã bắn con cho anh ta nghe. Anh ta có vẻ thương hại con, mắt trợn lên, mồm mím lại, trông rất tội nghiệp.

- Lần này về con nói thêm cho anh ta biết những tên lính ấy vẫn đang gây tội ác ở trong Nam, coi anh ta nói năng ra sao.

- Con bảo với anh ta: "Anh nên về cưới vợ nhanh lên kẻo không kịp, tất cả những người con gái ở đây đang chờ anh đấy!". Thế là anh ta bỏ về, hình như vừa lấy ai xong.

- Thật cũng tội cho người con gái nào vội vã lấy hắn.

- Đến anh thứ tư, anh này chỉ hơn con một tuổi thôi. Anh ấy học ở trường kỹ thuật gì ấy, hàng tuần anh ta vẫn lấy báo của con, nhưng lại không dám nói thẳng chuyện ấy với con, cứ nhờ cụ hàng nước nói hộ.

- Nhát gái, người tốt đấy!

- Vâng, anh ấy bảo với cụ hàng nước cưới xong anh ấy có thể phỏng theo nhà thương tự chế ra một cách chữa cho con, giống như các anh bộ đội bị thương, đi đứng như thường. Anh ấy bảo máy móc to bằng mấy anh ấy cũng còn làm được, nói gì một cái chân bé con.

Người cha khẽ cười.

- Anh ấy bảo sau này lấy nhau con khỏi phải đi bán báo, cứ ở nhà để anh ấy dạy cho mà học văn hóa cũng tươi chán. Anh ấy thương con lắm. Con kể chuyện hai tên lính, anh ta bảo câu chuyện ấy thật là hay và hết sức dã man tàn ác. Sau đó anh ta liền làm tặng con một bài ca dao.

- Con nhận lời anh ta chưa?

- Con bảo để tôi hỏi ý kiến ba tôi đã. Ba tôi bảo nhất định tôi sẽ có một tương lai tốt đẹp nhưng cần gặp một người hiểu biết vấn đề một cách đúng đắn. Chưa chi mắt anh ta đã đỏ lên. Tại anh ta đấy chứ!

- Lúc về nhà có lẽ thằng bé ấy nó khóc thật.

- Vâng, cụ hàng nước bảo với con: "Việc trăm năm là việc lâu dài, xét người nào cho nó có hậu thì hơn". Bà cụ sợ rằng anh ta chỉ phải lòng mỗi khuôn mặt con thôi, chẳng phải thương cả con người con đâu. Con cũng lựa lời nói lại với anh ta như vậy, anh ta ngồi tức lắm. Con chỉ lo anh ta buồn, nhưng được ít lâu anh ta lại như thường và đe với cụ hàng nước sẽ lấy một người vợ thật đẹp cho con biết tay! Cụ hàng nước sợ con tiếc cứ dỗ con ăn chuối.

Một chuỗi cười rạng rỡ trên nét mặt cô gái. Người cha nhìn con cười, trên khuôn mặt nhuộm màu hoa phượng của con, anh bỗng nhận ra trong đôi mắt xinh xắn của nó còn ánh lên một điều gì chưa trọn vẹn. Và điều ấy quấn quýt lấy anh mãi, day dứt, đòi hỏi, kêu gọi đến lòng trách nhiệm của anh. Như một người cha trong gia đình có con gái lớn, chưa bao giờ anh cảm thấy khó khăn đến thế. Cũng chưa bao giờ anh bỡ ngỡ đến như thế, anh, một người chính ủy, anh đang chăm sóc tư tưởng cho hàng nghìn người, anh bỗng lúng túng trước tuổi trưởng thành của con anh, một đứa con gái không còn cha mẹ, trên người mang thương tích.

Và rầy rà biết bao nhiêu đối với vợ anh đang ở trong Nam, hình như mấy đứa con của anh chúng cũng đã đến tuổi phải lấy chồng.

Người chính ủy kể cho con nghe chuyện một cô công chúa kén chồng, kén mãi chẳng được nên hóa thành con ếch đêm đêm gọi chồng kêu ộp oạp. Đứa con cười ngặt nghẽo. Anh lại lái sang chuyện những người phụ nữ miền Nam thà để đạn đại bác xé nát thân mình còn hơn để hàng ngũ biểu tình trống đi một chỗ. Đứa con im lặng lắng nghe. Anh lại đố con sau này con sông ở thị xã sẽ biến đổi ra sao? Không còn những mái nhà tranh lụp xụp ở hai bên bờ nữa nhé! Nhà cao cửa mát sẽ được dựng lên và những người công nhân đang nghiên cứu làm một cái cầu nào thật đẹp cho xứng đáng.

Cái cầu! Cô gái bỗng nghe thấy tiếng trẻ con lội bì bõm đâu đây và tiếng một bà mẹ nào đó vừa giặt chiếu vừa gọi con về ăn cơm nghe í ới. Người mẹ đã qua đời chưa kịp lo lắng cho con, đứa con giờ đây đã lớn bổng lên như thế này. Cô gái níu chặt cánh tay cha, trước mặt cô hiện lên mặt nước một con sông, bên này cái lô cốt cao ba tầng đổ nát, bên kia con đường làng mát mẻ ve kêu nhặng xị giữa mùa hè. Sau này sẽ ra sao nhỉ? Mình như thế nào ấy nhỉ? Con phải làm gì nhỉ? Ba kể nốt cho con nghe đi! Hôm qua con thấy người ta về sửa soạn làm cầu rồi đấy! Họ mặc toàn quần áo loang lổ dầu mỡ, anh nào gặp con cũng cười và đòi xem báo nhờ của con; tiếng máy chạy về nghe ghê quá, xích nó nghiến kèn kẹt trên đường và dỡ xuống những thanh sắt rất to, những thanh sắt từ ở đâu đưa đến, từ những con đường xa nào không biết, con thấy bụi đỏ quyện vào bánh xe và tóc của các anh ấy rũ ra từng đám bụi mù.

Cô gái bỗng níu lấy cha, òa lên khóc. Người cha nhìn xuống gặp ngay đôi mắt đỏ hoe của con đang cười và đang chùi nước mắt vào vai mình. Con gái của anh đang làm nũng! Anh nghĩ rằng ở thời đại này trẻ con nó cũng có cách làm nũng của nó. Thật là kỳ lạ, khó mà biết hết được.

***

Năm sau cô gái có chồng.

Sau khi gửi con đi chữa chân và xin cho con vào học một trường kỹ thuật, người cha đổi đi công tác ở một nơi rất xa. Tin con đến vào lúc ấy, anh không thể về thăm được.

Đã nhiều lần người chính ủy đem câu chuyện hai tên lính bắn nát chân người con gái ra kể cho bộ đội nghe. Đợt tập bắn nào đơn vị của anh cũng đạt nhiều thành tích. Nhưng khi những người bạn trẻ mở to đôi mắt ngây thơ và tò mò hỏi anh về việc hôn nhân của người con gái, anh không trả lời. Anh để cho họ, những người đã từng được anh giáo dục, tự kết luận lấy tương lai của con anh.

Tin người con gái bắt đầu bước vào tương lai của mình bằng một cuộc đời hạnh phúc với người con trai nào đó, chẳng làm ai ngạc nhiên. Cả cái thị xã bé nhỏ đều mừng rỡ. Những người bạn trẻ của chính ủy reo lên như lễ cưới đang tổ chức cho chính mình. Còn người cha ở xa, chắc khó lòng gặp lại được con, cố hình dung ra người chồng mới cưới của con. Hình như có một lần nào đấy nó đã nói với anh về những đoàn người làm cầu, trong lúc kể chuyện nó có làm nũng khóc với anh, những người công nhân kia đã mượn báo của nó và giải thích cho nó nghe tin tức ở trong Nam, những tin tương tự như câu chuyện hai tên lính bắn nát chân nó, và từ đó tình yêu, có thể như thế, tình yêu của một anh chàng công nhân trai trẻ nào đó bắt đầu. Người cha bật cười nhớ lại những giọt nước mắt của con đã chùi vào vai mình. Anh yên tâm xóa bỏ ý nghĩ khi nào thống nhất anh sẽ dắt nó về theo với anh, vì ngay từ bây giờ nó đã sửa soạn để xa anh. Nhưng anh tin rằng ngày thống nhất thì vợ chồng nó không thể nào xa anh được. Nó sẽ nhớ mãi đến anh, người cha vì một nguyên nhân rất đơn giản mà thương yêu nó, nhận nó làm con, chỉ vì một hôm nhìn thấy nó cố kiễng một chân còn lại lên để thò đầu vào chum múc nước. Ngày ấy anh mới bắt đầu gặp nó, nó còn bé lắm, lúc đó những tên lính bắn nó vừa chuyển vào quê hương anh, trong ấy một cuộc chiến đấu mới vừa được tiếp tục.

1961

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Ngày Về

Năm chiếc xe hơi chở đầy người chạy từ từ trên con đường ngoài nông trường. Bụi đỏ phủ nhẹ lên hàng cây ven đường. Chung quanh là đồi núi miền trung du. Nền trời đầy mây, những đám mây chuẩn bị vào hè, trắng muốt.

... Họ trở về đơn vị cũ đấy! Sáng nay vẫn còn là mùa xuân, nắng phủ lên cánh đồng cao su non màu vàng óng ánh và trẻ trung. Có thể họ còn có dịp trở lại nơi đây, nông trường này, nhưng mà lâu lắm, sau khi mãn một mùa diễn tập dài chẳng hạn. Và biết đâu có người bận việc không có dịp nào quay lại? Cũng không sao, bây giờ hãy cứ trìu mến nhìn thêm một lần nữa những nơi làm việc thân yêu của mình.

Đoàn xe phóng nhanh hơn. Cánh đồng cà phê xanh thẫm. Con bê tơ vểnh tai lên nhìn xe. Những bóng nón lá, thấp thoáng giơ lên vẫy. Thỉnh thoảng, tiếng còi xe réo lên inh ỏi như để chào riêng những cô gái nào làm gần đâu đó. Tiếng cười rộ lên. Vài câu đùa tục. Văng vẳng có một điệu hành khúc đâu như ở chiếc xe đầu, không rõ lắm, mơ hồ như một kỷ niệm rất xa.

... Sáng nay người ta chia tay nhau bằng bài hát ấy đấy! Bài "Lên đường". Sức mạnh của bài hát đã được biến thành kỷ niệm từ mười sáu năm rồi. Ngày miền Nam mới bắt đầu kháng chiến. Tiếng hát trầm hùng, vang vọng trên đồi núi, xen lẫn tiếng cười đùa, tiếng trống gióng giả, lời dặn dò.

Xong kỳ hạn họ lại trở về. Về nơi có niềm vui của những người cầm súng, nơi cách đây ba năm họ đã từ giã để tình nguyện là những người đầu tiên đi xây dựng nông trường.

Bạn của chúng ta là người chỉ huy một đơn vị nhỏ. Anh là loại người không thích nhắc lại những chuyện kỷ niệm.

Trên chiếc xe đầu, anh ta đang ngồi thu lu trong một góc, tay ôm súng, ba lô và đủ các thứ linh tinh của một người lính. Anh cố ý nhường bạn bè, mũ anh bị xô nghiêng.

... Tất cả những kỷ niệm trong lòng anh đều không rõ nét, hình như chỉ còn lại duy nhất có một tình thương. Một tình thương tha thiết bao trùm lên năm tháng đã qua, trong đó ẩn hiện những khuôn mặt người thân, những giọng nói quen thuộc, những cái gì đấy có mang dấu vết một niềm vui, một nỗi buồn, rất khó nhớ.

Anh đang hát. Thỉnh thoảng vài anh bạn ngổ ngáo hoặc cao hứng ngã đè lên người anh.

... Tuy nhiên, anh là người cởi mở. Cả cái đơn vị nhỏ bé kia ai cũng biết một vài câu chuyện về anh. Cô ấy không đẹp, trán hơi thô, miệng rộng nhưng có duyên. Năm ấy là năm 1954.

*

Chỉ còn một ngày nữa là chuyến tàu cuối cùng nhổ neo ra Bắc. Điều ấy được thấy rõ trong những tờ khẩu hiệu lớn dán ở ngã ba bến tàu. Bờ sông thị trấn rất ồn ào, không khí tấp nập nhất của những ngày tập kết.

Đó là một vọng gác trên bến sông. Hình như đã có một sự phiền hà giải thích gì lâu lắm giữa anh và cô gái ấy. Cô ta đang ngồi trên đống vỏ dừa khô, đối diện với anh, điệu bộ làm như sắp sửa gạt bỏ hết mọi sự cố gắng của anh.

... Hồi ấy anh còn là một người lính trẻ. Và chưa khiêm tốn lắm. Công việc của những người lính lúc ấy là từ giã đồng bào. Thật đơn giản mà vô cùng khó khăn.

Cô gái đấu dịu:

- Mai các anh đi rồi, mà em thì từ xa tới đây.

Anh lính trẻ vẫn nhìn về phía những người qua lại ở trên đường:

- Chị có muốn ở đây tối nay coi chiếu bóng với chúng tôi thì ở chớ đi tập kết thì không thể đi được đâu.

- Nhưng em về bằng cách nào?

- Thì tôi đã nói mai xuống ghe máy, ra thị xã, rồi...

Mặt cô gái cau hẳn lại làm anh không nói được nữa. Cô ta ở một vùng xa đây lắm. Những vườn cây giàu có ở làng cô không có cây nào thoát vết đạn địch. Con chim cuối cùng phải bỏ đi. Bây giờ đồn bốt vây quanh.

- Anh cho em gặp các anh lớn một chút rồi em về.

- Chính tôi là chỉ huy đây! Chỉ huy vọng gác này.

Cô gái nửa tin nửa ngờ, khuôn mặt tự ái của anh làm cô thất vọng hẳn. Cô giở bọc khăn ra, trong đó có vô số trứng gà, bánh và trái cây. Cô ăn chiếc bánh cam ngon lành và lơ đãng nhìn anh bạn. Ăn xong, cô mang bọc khăn lại trước mặt anh, thở dài:

- Anh là người chỉ huy, em xin gởi lại để các anh ăn lấy thảo với em... Má em định bọc cho em mang xuống tàu, nhưng mà thôi.

Như thế đấy, cô gái giận dỗi bỏ đi, bỏ cả cái khăn để cho anh bạn ta phải trố mắt ra nhìn. Quả nhiên, sự đắc thắng đã thuộc về cô gái. Anh phải gọi cô lại. Ban chỉ huy đã tiếp cô. Chúng ta chỉ có thể khuyên nhủ cô, bày đường về cho cô, nói với cô những lời thân ái nhất, và không thể làm điều gì hơn nữa.

***

Cho đến chiều. Khi ánh nắng xiên khoai vừa biến mất, bóng lá dừa bỗng đen huyền như màu tóc và mặt sông lớn dịu dàng như lụa. Từng dòng người quấn chặt lấy bãi mít tinh.

... Đấy là một buổi chiều chia tay, một buổi chiều đáng ghi nhớ ở miền Nam. Chỉ còn một đêm nay thôi, người ta sẽ vui chơi với nhau thỏa thích cho tới sáng và dặn dò nhau những điều đích đáng nhất. Biết bao câu chuyện đẹp đẽ đã diễn ra ở đây. Có thể nói được với nhau những điều gì khó nói nhất, đêm nay.

Xa xa, chen trong tiếng ồn ào của cuộc liên hoan, thỉnh thoảng vọng đến tiếng động cơ thiết giáp rú lên phía bên ngoài thị trấn, trên mặt sông có tiếng tàu chiến dội lại ầm ì.

Ban chỉ huy mời cô gái ở lại dự cuộc chia tay với bộ đội. Cả tiểu đội trinh sát của anh bạn được giao nhiệm vụ săn sóc cô, xếp chỗ ăn chỗ ngủ cho cô. Mọi người còn bận nhiều việc, anh bạn ta đã gác ban ngày nên được phân công dẫn cô đi dự liên hoan. Họ đi lẵng nhẵng trông đến hay. Trông cô gái tươi tỉnh nhưng anh chàng lại có phần bực bội. Mãi rồi họ cũng tìm được chỗ đứng. Ngay chỗ chiếu bóng có một cây xoài rất lớn. Cô gái chỉ cười. Tiếng cười khuất sau gốc cây.

- Má em dặn: "Mày xuống đó phải lựa lời mà nói thì các anh mới cho đi".

Anh bạn tựa gốc cây, mắt để ở đâu đâu, vẫn còn bực:

- Chị có nghe thấy tiếng thiết giáp không? Tây đấy! Tám giờ sáng mai nó sẽ vào tiếp quản ở đây.

Cô gái.

- Má em dặn nếu được đi thì phải tìm cách viết thư về cho má em hay.

Buổi chiếu bóng bắt đầu. Có đến hơn chục chỗ chiếu bóng và biểu diễn sân khấu. Người ta xô lấn nhau, suýt nữa anh lính trẻ để lạc mất cô gái. Anh tìm cách leo lên cây xoài và lôi cô lên theo. Họ ngồi vắt vẻo, anh cành trên, cô cành dưới. Nhìn rõ ở phía xa, sau lưng họ, con sông rộng nhuộm bóng trăng màu bạc, dưới chân họ, một biển người mông mênh.

... Đối với các cô gái thì chỉ khi nào nói đúng ý riêng của họ, họ mới bằng lòng. Đừng mất công giải thích rông dài với họ. Nhưng anh bạn của chúng ta không nghĩ thế. Hình như anh lại còn đang vung tay bực tức với cô về câu chuyện anh bị mắc lừa cô lúc ban ngày. Cô gái chỉ cúi đầu. Cô sợ anh nói lớn quá rồi ngã cây chăng?

Câu chuyện chen trong tiếng ồn ào ở bãi:

- Anh chỉ huy nè! Anh không cho em đi được thì thôi, anh đừng giận em.

- Tôi không phải là chỉ huy!

- Thì anh là bộ đội vậy! Chừng nào bộ đội các anh mới trở về?

- Lúc nào thống nhất thì về.

- Má em nói: "Mày cứ việc đi theo các anh đi, tao ở đây đối đầu với chúng nó". Giờ này má em tin là em đã xuống tàu rồi.

Anh bạn vẫn nhìn màn chiếu bóng, không để ý. Cô gái lại nói, như sợ anh giận:

- Anh... chỉ huy nè, má em thương bộ đội lắm!

- Bộ đội ai mà không thương. Chị không coi chiếu bóng à?

- Có... có, má em nói nếu các anh bộ đội lỡ đi rồi mà mày không được đi thì mày cứ lấy một thằng nào ở gần chỗ bộ đội đóng cũng còn hơn phải về mà lấy chúng nó.

Anh lính trẻ không nghe thấy gì, cuốn phim đang quyến rũ anh. Anh chỉ tay cho cô gái thấy một đôi trai gái đang giật mìn phá tan chiếc cầu xe lửa địch trên màn ảnh. Cô gái cũng trố mắt nhìn, ngạc nhiên, làn khói đen vừa tan, tiếng cô gái lại ngập ngừng như chen trong cuốn phim:

- Má em cũng nói không đời nào tao lại để mày lọt vào tay mấy thằng lính theo Tây.

- Lọt vào đâu?

- Má em nói phòng xa vậy chớ có đời nào.

- Chị vừa nói Tây nào kia mà?

- Tây ở xã em chớ ở đâu. Chúng nó bắt em phải lấy nó.

Anh bạn bắt đầu chú ý, mắt anh mở to như hút lấy giọng nói vẫn dịu dàng và từ tốn của cô gái:

- Em đang chống xuồng dưa ra chợ thì gặp mấy thằng lính trong bốt ra tắm. Chúng cởi hết quần áo ra... nhảy đại xuống trước mũi xuồng của em, ngay trước mặt em...

Câu chuyện bắt đầu từ trên một dòng kênh trong vắt ở quê cô. Một đàn chim vụt bay lên lúc chiếc xuồng của cô bị sóng dội quay ngang, sắp đắm. Cô gái giận tái mặt đi và khéo léo lắm mới chống được xuồng ra xa. Mấy thằng lính còn cố té nước theo, chúng cười.

- Lần thứ hai em chỉ gặp một thằng thôi, hình như thằng này nó có ý gì với em từ lâu rồi. Nó đón xuồng dưa của em lúc đã qua cửa bốt khá xa, gọi em cặp vào bờ.

Nhưng khi xuồng cặp bờ thì cô gái không thấy tên lính ngụy đâu cả. Một sự im lặng ghê rợn đã đến với cô. Tiếng nói từ trong một bụi dừa nước vọng ra:

- Trong đời ngang dọc của qua (1), qua chưa nói sai cho ai một lời nào. Trong ruột mấy trái dưa để dưới đáy xuồng của em có giấu đạn, đúng không?

-----

(1) Qua: anh.

Cô gái hoảng hốt đánh rơi cây sào chống xuống nước, lưỡi cô líu lại:

- Nếu thầy nào đó muốn mua dưa thì em xin gởi thầy ít trái... về cho cô và mấy em ở nhà... ăn lấy thảo... Dỡn với em làm chi.... tội nghiệp!

Vẫn từ sau bụi dừa nước:

- Qua chưa có vợ. À mà có rồi! Nhưng mà ba năm nay không có đứa nào ưng lòng với qua. Bây giờ qua mồ côi vợ. Qua không lấy dưa của em làm chi. Qua chỉ muốn lấy em thôi. Súng của qua bắn đêm qua còn hơi khói đây. Nhưng mà qua không bắn em. Em không thoát nổi tay qua đâu. Bây giờ qua cho em đi và còn cho thêm em đạn. Miễn là sau này em sẽ bằng lòng về bốt ở với qua.

Từ trong bụi nó ném xuống xuồng cô gái hai gói đạn. Lần ấy xuồng đạn đi thoát. Nhưng lần sau nữa, cô gái vẫn tiếp tục làm nốt sự nghiệp anh hùng bé nhỏ của mình. Bộ đội chúng ta đang mong đạn. Mẹ già ốm yếu không thể đi thay cô. Ở cái xã mật thám như ong, đồn bốt ngang dọc, cơ sở ít ỏi, chính nơi đây cô đã tìm được đạn. Cũng chính cô là người phải mang nó đi. Đường bộ không cho phép cô mang được nhiều, vì phải qua hàng trăm vọng gác. Cô lại phải đi đường sông. Chiếc xuồng dưa bé nhỏ khi ẩn khi hiện thật khó lòng thoát con mắt tên lính nham hiểm. Nó cho đạn cô để buộc chặt cô vào đời nó. Nó đã đùa với cô thì cô sẵn sàng đùa lại, nào!

Cô gặp lại nó vào một buổi chiều, nó nằm trong chiếc xuống tam bản có mui phủ kín, đón đường cặp sát vào xuồng của cô. Nó nói sẵn lòng để cho cô mang đạn đi, nó còn cho thêm đạn nếu cô bước sang để chui vào cái mui xuồng tam bản, tối đen của nó. Cô gái do dự một chút rồi bước sang đứng trước mũi xuồng. Cô nói thẳng với tên lính giấu mặt rằng thầy là người hiểu biết, nếu thầy có muốn điều gì thì xin thầy về thưa với má em, em sẽ lên bót hầu hạ thầy lâu dài, thầy không nên làm như vậy. Quả nhiên, lần ấy tên lính không dám bắn cô, nó chỉ bám theo xuồng cô một đoạn như tiếc rẻ, như suy tính, rồi quay trở lại.

*

* *

Trên cây xoài đã có thêm nhiều người ngồi rải rác. Họ mê mải xem chiếu bóng. Anh bạn trẻ đã leo xuống ngồi chung cành cây với cô gái. Anh bỏ cả xem phim. Khuôn mặt non trẻ của anh trông càng trẻ hơn ra, chưa hết vẻ kinh ngạc.

Cô gái nói:

- Em cũng không ngờ nói đại câu đó để thoát thân, ai dè...

- Chết thì thôi, đừng thèm lấy!

- Nó giấu mặt như vậy để em không biết mà tránh nó. Nó dọa đàn bà. Nhưng từ sau bữa đó nó không dọa nổi em nữa, nó bèn vác mặt tới nhà em. Nó nói với má em không được, nó dọa bắt em. Má em và em cứ hẹn lần. Em nói với má để em chuyển cho xong đạn rồi sẽ hay. Nó đang mê em thì nó chưa bắn em đâu.

Nhà cô gái quay mặt ra bờ kênh... Mặt nước lung linh soi bóng vào tấm gương cô treo trên đầu cột. Ở đấy, mấy ngày trước đây, cô gái còn ngồi ngắm bóng mình. Bây giờ chỉ còn mẹ già ngồi đấy. Khuôn mặt hiền dịu của mẹ hiện ra đầy vẻ lo âu. Mẹ đang nghĩ về cô chăng?

Tiếng cô gái nói nhỏ nhẹ, tưởng như cô đang kể chuyện cho anh lính trẻ nghe trước mặt mẹ:

- Ngày đình chiến bọn lính kéo về xã em rất đông. Thằng kia lại tới luôn. Nó nói nó sắp phải đổi đi. Em phải trốn ra bưng, ở trong cái lều chăn vịt của cậu Ba em, chờ cho nó đổi đi rồi sẽ về. Ngày hai bữa, má mang cơm cho em. Mới hôm kia đây nó còn tới đốt mất gian bếp nhà em, chặt hết chuối, rồi đánh má em. Tối, má vô gặp em, má nói: "Tao nghe nói mấy anh mày nó đi tập kết đông lắm, vậy mày có muốn đi thì đi". Em nói em không muốn đi, em lo cho má. Má nói: "Tao già rồi, quân đó mà làm chi được tao, tao sang ở với cậu Ba mày". Má nói má nghĩ nhiều rồi, em mà ở đó rồi chồng con cũng không ra làm sao.

Khuôn mặt mẹ bỗng mỉm cười, hình như có một giọt nước mắt rơi xuống.

Một cơn gió từ ngoài sông thổi vào làm anh lính trẻ và cô gái phải giữ chặt lấy cành cây. Nếu cô gái không nhanh tay có lẽ mũ của anh đã bị rơi xuống đất. Họ cười với nhau. Cô gái vui như trẻ nhỏ. Ngoài sông, ánh trăng làm mặt sóng chấp chới như những cánh chim màu bạc. Xa xa, tiếng máy tàu chiến vẫn dội lại ầm ì.

- Anh chỉ huy nè! Em không đòi đi nữa đâu.

Cô gái lại cười. Anh lính trẻ nói nhỏ như nói một mình:

- Tôi không phải là chỉ huy! Làm liên lạc cũng giết được lu bù Tây.

Ngừng một chút, giọng anh sôi nổi:

- Con em gái tôi nó cũng giống hệt như cô vậy. Nó đòi một đi, hai đi! Tôi nạt: "Người ta là bộ đội, người ta đi học tập, mày là đồ con gái mà đòi đi đâu?". Nó khóc rầm lên! Tôi phải nói ngọt: "Thôi, em ở lại với má cho má đỡ buồn, mày cứ cố ráng đấu tranh đi, thống nhất anh sẽ về" nó mới im. Mới hôm kia đây nó còn xuống cho tôi tiền. Con gái nó không biết xài tiền, làm được đồng nào cho tôi hết.

- Giờ má với chị ở đâu anh?

- Xóm Cầu Tre, đầu kênh Sáng, kế bên đây thôi.

- Má em dặn nếu không gặp bộ đội thì mày cứ lấy đại một thằng nào ở chỗ bộ đội vừa đóng tao cũng bằng lòng. Bộ đội đóng đâu tốt đó. Má sợ em phải trở về.

Cô gái lại cười. Gió thổi làm cành cây như đưa võng. Bãi liên hoan vẫn ồn ào. Tiếng thiết giáp của lũ giặc chuẩn bị vào tiếp quản gầm rú lên rõ hơn, nghe như sát ngoài thị trấn. Trên sông, một đoàn tàu giặc từ xa tiến lại dần rồi hùng hổ lướt qua. Có tiếng hát giọng nữ cao từ một sân khấu nào vừa dứt, tiếp đó là một loạt vỗ tay hết sức náo nhiệt.

Cô gái nhìn đoàn tàu ngoài sông, rồi nhìn trời:

- Sắp sáng rồi!

Anh bạn:

- Chúng mình về trước cho đỡ chen. Tám giờ sáng này chúng tôi đi, cô cũng chuẩn bị để về.

Họ xuống cây. Anh bạn dắt tay cô gái chen lấy được qua đám đông. Một vài người khó chịu. Họ băng qua nhiều chỗ chiếu bóng và biểu diễn sân khấu, thỉnh thoảng lại ghé mắt vào một vài hình ảnh nào đấy: đàn bồ câu đang ăn thóc, một cảnh xiếc đu bay...

Tới vòng ngoài, anh bạn bỗng đứng dừng lại làm cô gái suýt xô vào người anh. Tiếng một người nào đó đang nói rất sôi nổi. Cả hai đứng nghe:

... Những lúc khó khăn xin cô bác cứ nhớ cho luôn luôn có chúng con bên cạnh. Nó khủng bố một, xin cô bác cứ trả lời lại mười, nếu nó dùng gươm với chúng ta, chúng ta buộc lòng phải có gươm trả lời lại. Đã gọi là thù thì phải trả! Thù mà không trả thì sao gọi là thù...

Trên đường về đông đặc người, cô gái nói với anh bạn trẻ:

- Má với cô em đêm nay sao không xuống hả anh?

- Má tôi đau, em tôi nó phải ở nhà.

Cô gái móc trong túi ra một gói nhỏ, bọc trong khăn:

- Em giữ lại đủ tiền về đường thôi, em cho anh nè!

Anh bạn ngạc nhiên:

- Tôi lấy tiền của cô làm chi?

- Em cũng như em anh vậy mà!

Anh bạn lắc đầu. Cô gái thở dài:

- Anh không nhận em là em thì thôi vậy. Lát nữa em sẽ trở về. Em không sợ tụi nó đâu. Em sẽ vào bưng trốn một thời gian rồi em lại ra. Trốn vào bưng thì có cần gì tới tiền.

Anh bạn:

- Cô có nói chuyện thằng lính ở xã với ban chỉ huy chưa?

- Em chưa nói. Nhưng thôi, em không đòi đi nữa! Thống nhất các anh lại về.

... Thống nhất các anh lại về! Cô gái cười rất vui với anh lính trẻ. Anh cười lại với cô. Hai người như cùng đang hài lòng về nhau: Đấu tranh đi, thống nhất anh về! Đấu tranh đi! Mau chóng anh về! Anh sẽ trở về với má, với em. Trăng in đôi bóng họ quấn quýt trên đường, in bóng từng dòng người lũ lượt tan buổi liên hoan, trên bờ, dưới sông, trong các ngả kênh đào chằng chịt của vườn cây trái, đuốc nổi lên như hoa, ghe xuồng tấp nập, giữa một đêm mùa thu trong trẻo và mát mẻ.

Năm chiếc xe hơi vẫn lao vun vút trên con đường đồi núi miền trung du.

... Bây giờ anh lính trẻ của chúng ta đã thật là một người chỉ huy. Anh còn thêm được bảy tuổi nữa. Nếu đánh giá tài năng và đức độ của một con người qua lòng khiêm tốn thì đấy cũng là sự trưởng thành của anh. Giờ đây anh khiêm tốn hơn nhiều, như thế, anh lại càng thấy thương yêu những kỷ niệm quanh người cô gái.

Ngày ấy người ta còn thấy anh gặp cô ta một lần nữa, lúc anh đang đi trong hàng quân tiến ra bến tàu. Cô gái đứng ở bên đường giơ nón vẫy anh. Anh nhắc lại một lần nữa cho cô gái nghe cái tên quê anh: xóm Cầu Tre, đầu kênh Sáng. Cô gái đứng cười, gật đầu.

Anh đã dặn cô về nhà anh chơi ít bữa - "Má tôi là người đẻ khó nên rất thương con gái" - để khỏi phải về trốn trong bưng. Đầu tiên cô gái chỉ nhìn anh. Khi tình cờ cô biết thêm rằng đêm ấy anh đã phải dẫn cô đi chơi để làm nhiệm vụ chia tay với đồng bào mà bỏ mất cả buổi về nhà thăm em, thăm mẹ thì cô không dám từ chối. Cô về để mang hộ những lời nhắn nhủ gởi gắm của anh.

Anh là loại người không thích sống bằng kỷ niệm. Năm năm trời qua đi và câu chuyện ấy hình như không còn giữ được hình ảnh nào rõ ràng trong lòng anh nữa. Một hôm, anh nhận được bức thư dài từ trong Nam gửi ra. Đó là lời lẽ của má anh nhờ người viết hộ. Thư đề gửi thằng Ba, tên anh.

Một bức thư lạ lùng:

... Nó về tới nhà, tao mới hỏi nó con là bạn của thằng Ba hay là gì với nó? Nó nói nó chỉ là bạn của mày thôi. Nó về đây nhờ nhà má ít lâu để tránh thằng giặc. Tao nói con về chơi thì cứ ở nhà để má với em đi làm. Nó không nghe. Ngày ngày nó với em mày chống xuồng đi cấy. Tới mùa nắng nó lại đi chặt mía, dâm ngọn. Nửa đêm nó rờ chân tao rồi lấy chiếu che gió. Nó siêng mần siêng ăn tới nỗi con em mày nó cũng đâm làm biếng. Lúc tao khỏi bịnh thì nó xin về nhà. Tao thấy trên mặt nó có nước mắt, tao mới hỏi thiệt: "Con là vợ của thằng Ba về đây với má phải không?". Nó nói không! Vậy chớ con là người ở đâu mà tốt quá vậy? Nó nói: "Con ở với má mấy tháng nay, giờ con về chắc khó có dịp nào xuống nữa nên con thương má vậy thôi". Tao với em mày đưa nó tới bến cây Xoài mới trở về. Tao nói với em mày rằng nếu nó là vợ thằng Ba thì thế nào nó cũng trở xuống. Từ đó tao trông ngày trông đêm, nhưng không thấy nó xuống. Tao cho em mày đi lên trên ấy tìm cũng không thấy đâu. Cho tới lúc em mày nó đi lấy chồng, mãn tới hai mùa mía nó mới xuống. Vừa thấy cái khăn đội đầu của nó hai chân tao đã run lên rồi. Tao hỏi nó: "Sao mà mày xanh vậy hả con? Nó nói là bà già ở trên ấy mới mất, một chút nữa thì nó bị lính bắt, trốn cả tháng nay mới xuống được tới đây. Ngày ấy nó ở được năm hôm. Tao bán đại năm con vịt xiêm may cho nó được hai cái quần với đôi áo túi. Tao nói với nó: "Mày là con dâu của má, sao không ở với má?". Tao thấy nó cười. Tao nói: "Mày còn giấu má làm chi hả con?". Nó cười chớ không nói gì hết. Tao chắc là đúng rồi. Khuya hôm đó, nó nói với tao: "Má thương con như vậy không bao giờ con dám quên ơn má, giờ xin má cho con đi, chừng nào xong câu chuyện con lại về".

... Ba à! Tao nói tỏ mọi điều như vậy để hỏi mày nó có phải là vợ mày hay không? Nếu không thì tao cũng cưới nó cho mày... Vợ mày bây giờ nó hay đi đây đi đó. Một năm đôi ba kỳ nó ghé thăm tao... Đồng bào ta đang nổi lên khắp nơi, lòng tao rất mừng... Xã nhà bây giờ lại bị đóng bốt nhiều, vợ mày về chơi lâu cũng không ở được. Đàn bà con gái mà phải trốn chui trốn nhủi như vậy tội nghiệp, phải sớm có ngày hết đi. Nó cứ về chưa ráo một bữa lại đi. Nhìn nó đi, tao lại nghĩ thương nó, không biết nó đi những đâu, lính tráng đầy đường sá... Nhiều đêm không nghe súng nổ, nằm nghĩ lại tao lại mừng vì nó đi nhiều như vậy thì mai kia thống nhất nó càng sớm gặp mày...

Mẹ già nghĩ đúng!

Năm năm trời qua đi và bức thư của mẹ đã làm anh bạn trẻ gặp lại cô gái. Chắc có lần nào đấy mẹ già đã nghĩ đến mai sau hai đứa sẽ gặp nhau. Đó là những ngày mưa mát mẻ ở miền Nam hay những ngày nắng chói chang cạnh những bờ kênh tuyệt đẹp. Lúc ấy họ sẽ tiếp tục sống cuộc đời của họ vì phút giây ân ái đã được mẹ mở đầu. Mẹ ạ, mẹ nghĩ như vậy vì ngày xưa mẹ đẻ khó nên mẹ thương con. Nếu nói dại cô ấy sau này có không thành con dâu mẹ thì cũng vẫn là hạnh phúc vì họ đã biết làm nên hạnh phúc từ trong những thời gian kỳ diệu của đời mình. Bây giờ thì đứa con trai của mẹ đang mong một ngày nào cho mẹ già nghe rõ chuyện và cô gái kia phải sớm hết những ngày vất vả. Đó là câu chuyện của ngày về.

Năm chiếc xe hơi vẫn lao đi vun vút. Anh bạn của chúng ta đang trở về đơn vị cũ. Sau lưng anh, những dãy đồi của nông trường trải ra xa tít tắp sát với chân trời đầy mây trắng. Sắp vào hè!

1961

Người Mẹ Cầm Súng
Nguyễn Thi
www.dtv-ebook.com

Mẹ Vắng Nhà

Nắng đứng ngọn. Gió ngoài sông Hậu vẫn thổi vào lồng lộng. Đã mấy ngày liền sáng nào cũng mưa, trời oi và đục màu khói thuốc. Nắng lên làm cho trời cao và trong xanh. Lớp áo cát phủ quanh mình củ khoai lang bị bom hất vung vãi trên vồng bây giờ đã khô trắng và óng ánh dưới nắng. Quanh mái chòi, sau những hơi rung chuyển của đạn đại bác, những hạt mưa cuối cùng còn bám lại chấp chới như những hạt trai.

Con Bé lại leo lên ngọn dừa. Nó đứng hẳn lên một bẹ lá, dòm ra xa. Gió và nắng trên cao đã làm mắt nó long lanh ướt. Nó lắng nghe những âm thanh dội lại từ phía trước mặt. Tiếng bom nổ, tiếng rít của máy bay phản lực, tiếng đò máy chạy ngoài sông, tiếng trời chuyển kéo dài ... tất cả đều dậy lên rồi chìm đi ngay trong khoảng không bao la của buổi ban trưa. Nó đang chờ những tiếng nổ rõ hơn. Đó là những tiếng súng trường thường mở đầu cho một trận đánh, nghe chắc như tiếng chày nện đất, rất quen thuộc của chị em nó. Ờ, những tiếng ấy sao mãi chưa nổi lên.

Đêm hôm kia má ghé về nhà một lần. Nước mưa đọng dưới cằm má như những giọt mồ hôi lúc má đứng trên rẫy bới khoai. Má ôm lấy thằng em nhỏ, tấm choàng của má đụng vào mặt con Bé mát lạnh. Thằng em thiu thiu ngủ, má lật đật đi mở hầm, lấy đạn nhét đầy thắt lưng và bụng súng, rồi lại đi. Trước khi ra sân, má vuốt tóc con Bé, dặn:

- Ở nhà nấu cơm đừng chắt nước kẻo bị phỏng nghen! Mai má về.

Con Bé nghe tiếng má phóng qua cái mương trước nhà rồi mất đi trong tiếng đại bác rền rĩ và tiếng mưa. Nó nghĩ, cái cầu trơn nên má nhảy qua mương đi cho lẹ.

Sáng nay má lại đi qua nhà. Má ngồi xuồng cùng với các cô du kích. Tiếng má gọi dậy lên từ xa. Chị em con Bé đang lúi húi lùi khoai dưới bếp, kéo nhau chạy ra. Má cạy mũi xuồng, treo trên bến tắm cho chị em nó chùm bánh ú, đưa dầm dứ dứ vào cái bụng của thằng Hiển đang cởi truồng chồng ngỗng, rồi lại bơi đi gấp. Các cô du kích tựa súng vào vai, để lộ hai cùi tay và ngực áo bết bùn đất, vỗ tay hoan hô chị em con Bé. Chị em con Bé vỗ tay hoan hô lại má và các cô, cái thuyền đầy lá ngụy trang, lô nhô đầu súng, trôi khuất sau lùm cây te tua vì đạn đại bác còn sót lại những cánh hoa dành dành trắng muốt. Từng cuộn nước xoáy do mái dầm bơi nặng tay của má in lại trên mặt rạch.

Con Bé chờ nghe tiếng súng nổ. Từ sáng tới giờ nó đã leo lên đó mấy lần. Bốn đứa em đứng dưới nhóng tin chị. Thằng Hiển vẫn cởi truồng, đứng dạng chân, nghiêng cổ, dòm. Con Anh lớn hơn một chút, bắt chước chị, leo lên cây bình bát mé rạch, ngửa cái cổ rám nắng và cái cằm như núm cau nhóng lên. Con Thanh cao hơn con Anh một đầu, nhúm tóc chóp đuôi bò của nó kẹp nhỏng sau gáy, nó đang rán sức bồng thằng em út và chỉ tay lên cái bóng chị cao tít tắp trên ngọn dừa như một con chim, để dỗ em.

Con Bé nhìn về phía đó. Nơi trước đây có những đốm vàng của các rẫy khoai, những đường viền xanh của những vườn cây mà nó biết rất rõ ở đó có những cây bưởi vẫn trổ bông trắng, những đám mía tây đánh lá, những hàng dừa xiêm với tay đụng trái và những rặng mãng cầu trĩu quả. Bom đạn giặc đã xóa đi tất cả. Bây giờ, trong tàn rụi đó, chỉ còn thấy nóc gác chuông nhà thờ Bà Mi nhọn hoắt như một lưỡi dao lấp lóa trong nắng bên cạnh cái bóng chuồng cu đen đúa của đồn dân vệ. Xa hơn nữa là lằn sông Cái, mây như từng tảng núi đá vỡ ra đang sà mình xuống đó.

Lát nữa, súng sẽ nổ ở hướng đó, nó biết vậy. Đó là mặt trận của má và các cô. Con Bé đã từng đến đó nhiều lần, mỗi khi cô giao liên trên huyện chạy đến nhờ nó đưa giùm thơ hỏa tốc ra cho má. Khi đi, nó hay mang theo cái thúng. Dọc đường về nó sẽ lượm những củ khoai bom hất vung vãi trên vồng hoặc nhào vào những đám mưa trấu phụt ra từ bên hông nhà máy chà gạo, hứng lấy đầy thúng để tối về un muỗi cho em. Nhưng điều thích thú hơn hết là trong những chuyến đi này nó được ghé vào coi trường học. Nó hay giương đôi mắt tròn vo say sưa nhìn cái miệng cũng tròn vo của cô giáo dạy học trò hát. Thỉnh thoảng cô lại vẽ lên bảng những chữ cũng thiệt tròn trịa như chính bàn tay của cô vậy. Con Bé không biết chữ. Nó chưa được đi học vì còn mắc em. Nó nghĩ đến cái trường học như một trò chơi mà cô giáo chính là nó, còn đám học sinh kia là đàn em nó ở nhà. Con Bé chưa kịp được đi học, thì trường đã bị giặc đốt rụi. Bây giờ, đứng trên cây dừa nhìn xuống cái dãy xanh biếc của vườn chuối nhà trường, mắt con Bé bị ngắt ra từng khúc màu vàng úa. Trong ánh nắng chói chang, nó nhìn thấy những chữ tròn vo màu phấn trắng từ đó chấp chới bay lên. Cô giáo hát hay cũng đi du kích rồi, bây giờ cô cũng đi theo ở hướng đó. Mà sao súng vẫn chưa nổ?

- Thấy má chưa chị Hai?

Đàn em nhóng cổ lên nhìn chị bằng những đôi mắt thèm muốn, như chính chị nó đã mọc ra đôi cánh mà bay lên đó vậy.

- Chưa! - Mắt con Bé vẫn không rời những dòng phấn trắng kỳ lạ.

Con Thanh ôm thằng em đã tuột xuống đến đầu gối, hỏi:

- Chừng nào dòm thấy?

- Một chút nữa thấy má heng chị?

Con Bé vẫn nhìn về phía lớp học, không trả lời em. Thằng Hiển áp bụng vào gốc dừa, cái miệng ngọng líu của nó rối lên như chị nó đã gọi được má về trên ngọn dừa mà chưa kịp xuống với nó vậy.

- Má dặn sao Hiển? - Con Bé quát.

- Hiển không ngâm nước mừ...

- Má dặn chừng nào má đi đánh giặc thì không được đòi má kia mà!

Từ nhà bên, bỗng có tiếng người hỏi với ra:

- Đứa nào đòi má mầy đó, Bé?

- Thằng Hiển đó nội ơi!

Đó là bà Sáu Hò hàng xóm, chị em con Bé vẫn gọi là bà nội. Tiếng bà xen với tiếng tưới nước ào ào:

- Đòi, đòi, đòi... Nhắc nó hoài nó nhảy mũi (1) rồi làm sao. Nơi trận mạc súng đạn chớ dễ dàng gì. Từ rày đứa nào còn đòi là tao đánh nghe không! Leo chi cho em chóng mặt vậy Bé.

-----

(1) Hắt hơi

- Con dòm má mừ...

- Nó đi đánh giặc, biết ở đâu mà dòm?

Con Bé cười ngắc ngư trên ngọn:

- Nội à, bò ăn dây lang của nội kìa. Hui... bò...ò! Đó, con đuổi nó đi rồi. Lát má con về nội nấu khoai ăn nghen nội!

- Cha mẹ mầy!

Thường như vậy, bao giờ câu chuyện của lũ trẻ bên kia cũng làm cho bà lão bên này lên tiếng. Bà lão tay cứ làm, miệng cứ rầy. Còn lũ trẻ thì cứ làm theo ý chúng, bởi những lời rầy của bà lão thông thường đều là những lời khen. Sự việc đó quen thuộc như hai nhà đã được dựng lên chung một cái sân và đi chung một cây cầu mương trước cửa.

Con Thanh là em kế con Bé. Nó vốn ít nói. Khi nào muốn tỏ ra vâng lời thì nó hay đi làm một việc gì đó. Nghe bà Sáu nói, nó xốc thằng em nhỏ lên, lôi thằng Hiển lại rồi kêu con Anh trên cây bình bát xuống. Khi cả bốn đứa đã gom lại thành một chùm thì cả chùm lại nhóng cổ lên dòm chị. Trước mắt thằng Hiển, người mẹ hiện ra như bóng mát của những tàu dừa đang đung đưa qua lại trên thân cây, rồi như có phép tiên, cái hình ảnh lung linh vui mắt ấy bỗng biến ngay vào cái miệng tròn vo của nó, mang theo vị ngọt của những cái bánh, mùi thơm của những trái chuối mà bà con Tam Ngãi vẫn để dành cho chị em nó, gởi cho người mẹ trên đường từ mặt trận trở về. Con Anh thì mong mẹ qua màu vàng lấp lánh của những cục đạn bọc trong túi mẹ. Đó là thứ đồ chơi mà mẹ nó vẫn dạy nó tập đếm. Cái tiếng đếm một, hai, ba quen thuộc ấy giờ đây như đang vang lên trên ngọn dừa rồi cứ âm ỉ mãi trong cái lỗ xỏ bông tai nhỏ xíu của nó.

Con Bé cũng không mong mẹ về. Nó leo lên ngọn dừa như thường ngày nó vẫn leo. Việc đó quen thuộc như cây dừa vốn đã mọc ở trước nhà nó từ lâu lắm. Khi nó mới nói đỏ đẻ được tiếng "dừa" thì cây dừa đã cao nghệu gấp ba nóc nhà nó và thân cây dừa đã sần sùi những vết đạn ngang dọc của thằng Tây. Tuy những vết thương đó đã thâm đen nhưng mẹ nó có thể kể ra từng vết một thuộc lòng như kể chuyện đời xưa của mình. Lần đầu tiên nó tỳ cái bụng rám nắng vào gốc dừa muốn leo lên thì bà Sáu la rầm lên, nhưng mẹ nó không rầy mà chỉ cười. Như một con tắc kè xinh xắn, vừa tập leo vừa nghênh cổ và mở to đôi mắt đen nhánh nhìn lên ngọn dừa cao vòi vọi. Nó leo lên được một khúc rồi lại tuột xuống. Cho tới một hôm, nó đứng lên được một bẹ lá, hoa mắt nhìn ra xa. Cả đất cả trời, từ bụi chuối tới cây cầu tre, cái gì cũng làm nó reo lên hỏi mẹ. Hôm đó nó hái những trái dừa khô liệng xuống. Nghe tiếng dừa rơi lịch bịch người mẹ ngừng tay, từ trong bếp dòm ra, nghĩ rằng con mình đã có thể nhờ cậy được. Từ đó, người mẹ vác súng đi công tác nhiều hơn, con Bé bồng hết em này tới em khác. Cây dừa xem ra chẳng lớn hơn bao nhiêu so với nó. Ngày ngày nó leo lên đó, như một trò chơi báo tin những nơi bị máy bay bắn cho cô bác xuống hầm. Nó hay đứng say sưa nhìn về phía trường học, nơi có những hàng chữ tròn vo màu phấn trắng bay lên. Đứng trên đó, nó còn nhìn thấy cả nơi ba má nó đang đánh giặc. Dưới mắt nó, con đò, xóm chợ, rặng trâm bầu, bụi chuối, tất cả đất trời Tam Ngãi đều nhỏ xíu, thiệt ngộ, in như má và các cô các chú đã xếp đặt ra như vậy. Cũng như chị em nó đã từng lấy gạch vụn bên chùa ông Bốn về xây hầm núp và biến con mương trước cửa thành con sông Hậu để thả xuồng lá tre.

Từ phía lằn sông, bỗng một vừng khói cuộn lên. Con Bé nhổm chân lên dòm. Má đánh rồi chăng. Người mẹ hiện ra trong mắt nó, đầu tiên chỉ là một chấm đen nhỏ xíu mà nó vừa nhận ra dưới một rặng cây nào đó, đám khói kỳ lạ.

- Má sắp về heng chị Hai?

- Thấy má rồi heng chị Hai?

Con Bé không trả lời em, mắt nó không rời đám khói lúc càng bốc cao. Má có nhìn thấy nó không? Đôi mắt nó mở to. Gió ngoài sân thổi vào cái miệng đang há tròn của nó mát rượi.

- Thấy má không chị Hai? Chị Hai không nói mừ...

Nghe em hỏi nhí nhố, con Bé càng tin mình đã nhìn thấy má thật. Dường như má đang xung phong, chụp súng, vọt qua mương rượt giặc. Một tay má cầm súng, tay kia chọi lựu đạn, lưng má vẫn choàng tấm vải nhựa ướt nước mưa như buổi đêm má ghé về nhà. Bỗng dưng gò má con Bé mát lạnh. Cảm giác đó làm nó nhớ đến bàn tay của má. Bàn tay nhỏ nhắn hay thọc lét vào bụng thằng Hiển. Đêm đêm, mỗi lần má đi chiến đấu về, bàn tay ấy vẫn rờ lên trán chị em nó, làm nó choàng mở mắt dậy. Nó bật la lên:

- Má đó! Mấy cô đang chạy theo má đó! Má thổi tu huýt đó! Má ngoắt nữa. Má ngoắt tao đó nghen! - Nó nhún nhảy cười híp mắt, hàm răng chuột trăng trắng lấp ló sau mớ tóc lòa xòa. - Hiển ơi, Hiển à, má biểu em không được lội sông nghen! Má biểu con Thanh quậy bột cho em ăn rồi lát nữa má về nghen! Đó! Má chọi lựu đạn đó!... Rồi...

- Má không kêu em ha chị Hai?

- Con Anh hả?

- Ừa.

- Má không nói với mầy!

Cái đuôi tóc như đuôi vịt xiêm của con Anh lắc lia:

- Má có nói mừ...

- Ai biểu mầy giành ăn với em. Đứa nào không ngoan má không thèm về với. Đó, má rượt tụi nó đó! Má đang leo cây ổi đó, thấy chưa? Ý, má cầm cờ nữa, thấy chưa? Má bắn đùng đó, thấy chưa?

Bốn đứa em há miệng như bốn con chim non:

- Không thấy mừ...

- Em không thấy mừ...

Bà Sáu đang tưới trầu lại phải nheo mắt dòm lên:

- Mầy thấy má mầy thiệt hay chơi, Bé?

- Con thấy thiệt nội à!

- Trẻ nhỏ bây giờ mắt có ông sao thiệt mà - Tay làm miệng nói, bà lão làm như mấy gốc trầu chính là lũ cháu mình vậy - Đây ra đó đi cả buổi chớ gang tấc gì ha? Làm sao mà bây dòm thấy? Đã nói nó đang đánh giặc thì đừng có dòm nó, mày nghe không Bé?

- Dạ ạ á á...

Tiếng dạ như tiếng reo làm cho thằng Hiển đã leo lên được một khúc nhất định không chịu xuống. Bắt đầu từ trong đám khói con Bé vừa khám phá ra đó, bây giờ hình ảnh của người mẹ lại hiện ra trước mắt lũ trẻ, cao lớn sừng sững như một đám mây. Những buổi trưa vào mùa này, Tam Ngãi hay có những đám mây màu núi đá như vậy. Chúng cuồn cuộn bay qua đầu con Bé, tỏa bóng xuống đàn em nó ở dưới, và văng vẳng lẫn với tiếng gầm gừ của máy bay phản lực như có tiếng má từ trên đó hỏi nó nấu cơm có nhớ đừng chắt nước không? Cho đến lúc đám khói đã tan đi, đám mây cũng bay qua mất, chỉ còn lại một lằn vàng sáng và sắc của lằn sông Cái, con Bé lại thấy má hiện ra ngay giữa lằn sông ấy. Đôi mắt má nửa như giận gì nó, nửa như thương nó, muốn ôm lấy nó, má sẽ bồng thằng em nhỏ, con Thanh sẽ được tự do lội xuống rạch ngụp lặn, thằng Hiển sẽ được má cho cầm cây cạc bin, con Anh lại được tập đếm đạn. Nhưng má chưa về. Hay là má đã về rồi mà còn núp lại, biết đâu một chút nữa, từ trên ngọn dừa, má sẽ ù dà, ló đầu ra, tóc tai dính đầy sình đất, rồi ôm tất cả mấy đứa vào lòng.

Trận đánh vẫn chưa xảy ra, bởi vì sau khi đám khói tan đi thì cái nóc chuồng cu bót nhà thờ Bà Mi vẫn còn. Trên lằn sông, thấp thoáng thấy màu xanh hoặc đỏ viền dưới hông của những con đò máy trôi qua trôi lại. Trong đám vườn của khu trường học, màu vàng úa đã được che mát bởi bóng mây hồi nãy bay ngang. Con Bé tuột xuống. Đàn em tưởng như chị nó mang luôn cả má xuống theo. Nhưng khi con chị đã tuột xuống tới đất mà không thấy má, lũ em lại dòm ngược lên. Dường như má cùng với trận chiến đấu hồi nãy đã biến mất vào trong những trái dừa xanh biếc đó. Con Bé hiểu ý đàn em, nó gom tất cả lại, nói:

- Bây giờ chơi đi học, nghen! Đứa nào học giỏi mai mốt má cho đi học thiệt.

Thằng Hiển nhảy tưng tưng, nhúm tóc vàng hoe tròn ủm của nó phập phồng như đang thở:

- Em học giỏi nghen chị, má cho em bắn chóc đùng!

Con Anh giơ cái cằm núm cau ra:

- Em học giỏi hơn nó, em được đi học trước.

- Ừ, cho đi hết. - Con Bé gật đầu với cả ba đứa.

Đàn em tranh nhau ngồi vào một chỗ. Con Bé kẹp lại tóc, thả ống quần xuống, lấy cái nón của má đội lên đầu. Nó cố bắt chước cái dáng đi khoan thai, một ngón tay móc vào quai nón của cô giáo khi cô bước vào lớp. Đàn em cũng làm y hệt đám học trò, đứng cả dậy cười hắc hắc chào cô. Hình ảnh người mẹ đã biến mất trong mắt lũ trẻ. Bây giờ thì chắc người mẹ hoàn toàn yên tâm để đi đánh giặc ở xa.

Con Bé treo nón lên, mặt tỉnh khô, nó bẻ một nhánh trâm bầu làm thước. Bảng đen thì đã có sẵn tấm bảng khẩu hiệu ông Sáu và tổ thông tin đã treo sẵn trên gốc dừa trước ngõ. Con Bé chưa biết chữ, nhưng các cô du kích đã dạy nó đánh vần thuộc lòng những dòng khẩu hiệu đó. Mấy đứa em chống hai tay ngồi dòm chị. Giống như cô giáo, con chị đưa mắt nhìn đám học trò của mình, cũng với đôi mắt ướt có thể ánh lên những vệt sáng tự hào và thông minh. Nó nhóng chân lên, bàn tay tròn trịa cầm nhánh trâm bầu nhịp nhịp trên tấm bảng một cách chăm chú. Đàn em há miệng dòm theo tay chị như chỉ sợ hàng chữ sẽ chui tọt vào miệng một đứa nào đó, mất cả phần mình. Con Bé đánh vần từng tiếng.

- I mờ im, tờ im tim huyền tìm, mờ y my ngã Mỹ, mờ a ma huyền mà, đờ anh đanh sắc đánh... Tìm Mỹ mà đánh, tìm ngụy mà diệt! Bắt đầu heng!

Đàn em ríu rít đánh vần theo. Thằng Hiển ngọng líu, nói không kịp hai đứa lớn. Con Anh ngoe ngoảy bao giờ cũng giành phần đọc xong trước. Nó ngồi giữa con Thanh và thằng Hiển, gọn tròn như một củ khoai, hai má núng nính ửng da mận ngoắt qua ngoắt lại. Con Thanh ngồi cao hơn em một đầu. Nó nhìn con Anh bằng đôi mắt nghiêng nghiêng không thèm chấp. Nó có hàng lông mi dài và đã nhìn cái gì thì nhìn thiệt lâu. Tối ngày nó tha thủi ở nhà, kể từ ngày nó biết phân biệt được tiếng máy bay các loại và tiếng nổ của đạn đại bác xa gần để giữ em, thay cho con Bé chạy đi hỏa tốc. Nó ngồi đó, hiền dịu, mở to đôi mắt nhìn tấm bảng vừa đọc vừa mân mê mái tóc mai, mặc dầu một tay còn ôm thằng em nhỏ ở trước bụng và bên cạnh nó, con Anh luôn luôn ngoe ngoảy thúc vào người. Thằng em nhỏ nhìn vào miệng ba đứa lớn rồi cũng bi bô la lên rối rít y như trong cuộc này phải có mặt nó vậy.

Bên kia, thấy lũ trẻ đã tụ lại chơi lớp học, bà Sáu đặt nồi khoai lên bếp. Bà vừa chụm lửa, vừa ca kệ nói, làm như lũ trẻ lúc nào cũng ngồi chung quanh bà:

- Con mẹ bây à, ờ hồi bằng tuổi bây nó còn cởi truồng leo cau mướn, có khoai đâu mà ăn...

Ngoài kia gió mát rượi như ngồi đưa võng. Bóng lá dừa đu đưa trên đầu lũ trẻ. Tiếng bom nổ và tiếng đại bác dậy lên rồi tan biến đi ngay, chúng không thể lấn lướt được cái không gian vốn đẹp đẽ này. Giọng đánh vần ngọng nghịu của trẻ con lại vang lên, tưởng như cái lớp học bị giặc tàn phá kia đã được dời về đây, dưới gốc dừa mát mẻ này. Đó cũng là nơi mà ông Sáu, vào những chiều không mưa, hay ra ngồi đương lọp (2) và nói thơ cho lũ trẻ nghe. Cũng là nơi các cô du kích, mỗi lần bao bót trở về, hay ngồi nán lại để kiểm điểm và ăn bánh. Cũng chính nơi đó qua mỗi ngày gốc dừa lại mang thêm những vết thương mới vì bom đạn Mỹ. Thương tích chằng chịt khắp thân dừa không sao đếm được. Nhiều vết xoáy sâu, mở toang hoác ngay trên những vết đã thâm đen vì đạn Tây cũ. Cũng chính ở đó, khi giặc chạy rồi, khói bom vừa tan, màu cháy xám của thuốc nổ còn ám trên đường xóm, chị em con Bé lại rủ nhau ra moi đầu đạn ghim quanh gốc dừa để dành cho ông Mười quân giới. Bóng lá dừa lại ve vuốt trên lưng lũ trẻ, cũng như từ bao năm nay nó đã che mát khoảng đất trước ngõ nhà. Vào mùa này, cứ mỗi buổi trưa trời tạnh ráo, cây dừa lại như vừa được tắm gội, cao lên vòi vọi. Những tàu dừa rẽ ngôi như tóc chải vươn lên hong nắng. Những vệt nước mưa loang lổ khô dần, thân dừa sứt sẹo lại mang nguyên màu rám nắng của da người.

-----

(2) Đan một thứ dụng cụ để bắt cá.

- Tờ im tim huyền tìm... Mỹ mà diệt! Diệt Mỹ ngụy nghen!

Hàng chữ trắng lung linh trong nắng. Lúc treo tấm bảng lên, người dân Tam Ngãi chẳng ai nghĩ rằng ở đây lại thành một lớp học. Ngày ngày, chen vào giữa những đợt bom và đại bác, lũ trẻ chơi lại trò chơi đó. Và cũng vẫn bài học đó, mỗi ngày, những cặp mắt tròn vo của chúng lại mở ra thêm những hiểu biết ngây thơ kỳ lạ mới. Khi thì bà Sáu vừa rầy vừa bưng sang một rổ khoai để lớp học ăn cho no bụng, vì mẹ lớp học vắng nhà. Khi thì đang giữa buổi học, thằng Hiển phát lên tiếng chửi quen thuộc: "Ụ ẹ thằng Mỹ", giọng ngọng líu của nó làm cho lũ trẻ cười um lên. Khi thì con Thanh phát hiện thấy bác Hai huyện ủy đứng nép ở bên kia rạch nhìn sang chị em nó thiệt lâu, rồi bác cười. Khi thì con Bé tự cảm thấy mình là cô giáo thật. Cô giáo đã có nón đội đầu, có bao bàng cầm tay, nhưng cô giáo còn phải nói chuyện gì với học trò nữa chớ? Nó nghiêng đầu, ngẫm nghĩ, cười tủm tỉm, vành môi trên hơi cong lên:

- Tìm Mỹ mà đánh là như má đánh giặc vậy, heng! Tụi bây chịu không?

- Chịu mừ. - Con Thanh gật đầu, nhẽn tóc chót đuôi bò của nó ở sau gáy chớp lên một cái, thằng em nhỏ liền níu ngay lấy cho vào miệng.

- Hiển cũng chịu. Hiển đi với má heng chị?

Thằng Hiển vừa toan nhổm dậy thì bị con Anh ôm lấy cái bụng tròn:

- Tao đi mang đạn cho má bắn chóc đùng, không cho mày đi!

- Má của em mừ...

- Má của tao chớ của mày hồi nào?

Thằng nhỏ càng gỡ, con Anh càng ôm chặt, mặt hai đứa trẻ đỏ lơ đỏ lưởng.

Nếu người mẹ trở về, và nếu có thể đem đàn con ra trận được, trường hợp này chắc là chị sẽ cho chúng theo. Nhưng lũ trẻ không cần biết điều đó. Trong cuộc giành nhau này, đứa nào cũng đinh ninh rằng mình sắp được ôm súng theo mẹ ra trận thật. Bởi vì đối với chúng xem ra chẳng có gì cản trở: con đường đất giồng Tam Ngãi vẫn rộng rãi, sạch mát, ngày ngày đạn đại bác giặc khoét sâu từng mảng trên đó, nhưng cũng không cản được chúng chạy qua chạy lại, mẹ chúng cũng vẫn đi trên đó từ nhà ra mặt trận, rồi lại từ mặt trận trở về. Còn bầu trời Tam Ngãi của chúng thì ngay cả trong hơi bom nổ hay trong giấc ngủ cũng vẫn xanh biếc, mênh mông.

Đó, bà Sáu ở bên kia lại phải lên tiếng. Con Bé can em bằng cách đánh vần thật lớn lên. Con Anh sợ chị đọc hết nên vội buông thằng Hiển ra. Thằng Hiển đang khóc nhè nhè ê a, miệng cũng đỏi ra tiếng đánh vần rất gọn. Lớp học lại tiếp tục. Thường như vậy, người mẹ hiện về trong lũ trẻ rất nhanh, chen vào giữa lớp học, hệt như một bóng xuồng vụt bơi xuống rồi lại vụt bơi đi trên con rạch trước cửa. Dường như chị về rất dễ dàng và chị ra đi cũng thật nhẹ nhàng. Lũ trẻ đã quen với hình ảnh ấy đến nỗi chẳng bao giờ chúng có ý nghĩ đòi mẹ ở nhà. Chúng giành nhau người mẹ cũng như đã từng giành nhau bầu trời Tam Ngãi này là của chúng, con sông Hậu nhìn xa ngút mắt kia cũng là của chúng. Người mẹ nằm trong những cái quen thuộc ấy. Chị đi đánh và cảm thấy không bao giờ vắng nhà. Một đám mây cuồn cuộn bay ngang qua cũng có thể dễ dàng thay thế chị. Ngọn dừa cao vút, nhìn được rất xa làm cho người mẹ vắng nhà hóa gần lại. Trò chơi nhìn mẹ dỗ em của con Bé cũng sinh ra từ đó.

- Tìm Mỹ mà đánh! Đờ anh đanh sắc đánh! Đứa nào đánh vần rõ được chữ đánh thiệt tỏ mai mốt má cho đi học.

- Em mừ... - Thằng Hiển nhổm dậy. - Ờ anh anh... đắc ánh!

Con Anh quay ngoắt lại:

- Đờ anh đanh sắc đánh, chớ! Mai không cho nó đi học nghen chị Hai?

Con Bé chẳng những không gật đầu mà lại còn quát lại con Anh, lông mày nó cong lên:

- Mày ngoe ngoảy vậy không cho mày đi. Bắt ở nhà giữ em, tao đi!

Lập tức hai tay con Anh lắc lia:

- Em giống má, chị Hai cho em đi mừ... Em không ở nhà mừ...

- Mầy giống má hồi nào ?

- Má nói má giống em mừ...

- Mầy giống má hay má giống mầy?

- Em giống má cái mũi con mèo mừ... - Rồi nó ngửa cổ muốn khóc, giơ cái mũi con mèo lên. - Đờ anh đanh sắc đánh... mà không cho người ta đi mừ...

Con Thanh nói:

- Em giống má cái mắt to, heng chị Hai?

- Em cũng giống má cái tóc nữa. - Thằng Hiển bây giờ cũng nói kịp, tay nó cầm chỏm tóc trên đầu lôi lên. Má vẫn thường xoa đầu nó và kể rằng hồi nhỏ má đi ở đợ, tóc má cũng vàng hoe, cứng còng in như nó vậy.

Con Bé không vội can đàn em. Chính nó cũng đang cảm thấy mình giống má. Cô giáo trường làng mà nó đang cố bắt chước đó bỗng biến ngay đi cùng với cái tay gõ nhịp của cô. Trước mắt nó, hình ảnh người mẹ hiện ra rõ ràng như có thể ôm chầm lấy được. Nó nói:

- Tụi bây giành nhau, tao biểu má không cho đứa nào đi hết. Ngồi yên nghen!

Nó nhìn đàn em không chớp rồi lấy tay gạt mớ tóc lòa xòa trên trán như kiểu người lớn gạt mồ hôi sau một việc làm vất vả. Mỗi lần về, má cũng hay nhìn nó và đàn em nó như vậy, trán má cũng đẫm nước mưa và má cũng đưa tay gạt ngang như vậy. Nó dựng nhánh trâm bầu xuống gốc dừa và nghĩ như má vừa dựng cây súng cạc bin vào gốc cột. Nó vắt hai vạt áo và hai ống quần như kiểu nước mưa trên đường về đã hắt vào người nó. Chum chúm bàn tay, nó giúi vào bụng mỗi đứa một cái, nói:

- Cho mỗi đứa một cái bánh nè... Rồi bẽn lẽn, vành môi trên hơi cong lên, nó nói tiếp - Tao cũng giống má, heng!

Con Thanh gật đầu. Thằng Hiển dòm lom lom vào tay chị để tìm xem còn có cái gì nữa không. Con Anh lắc đầu:

- Chị Hai không giống má mừ...

- Sao không giống?

- Không phải bánh, mừ...

Con Bé ngoắt người đi:

- Mầy nói tao không giống, lát má về tao không chia bánh cho mầy nữa. Rồi, ai biểu mầy nói tao không giống má...

Con Anh khóc:

- Không... giống thiệt mà...

- Để một mình mầy giống hết, nghen!

Lập tức con nhỏ nín ngay.

Lớp học rộn lên vì người mẹ rồi lại tiếp tục. Bóng dừa đã hơi ngả sang một bên. Sông Hậu mênh mông thỉnh thoảng lại thổi vào Tam Ngãi những cơn gió biển. Trong gió nghe như có tiếng hát. Mùi cá muối lẫn với mùi bom na pan từ những xóm cồn cũng theo vào. Những con vồng màu phù sa hiện ra với nắng nhấp nhô như những lượn sóng. Trên đầu những ngọn sóng ấy, đường xóm trải dài cùng với những bóng tre, bóng dừa và bóng trẻ con qua lại. Như những ông già Tam Ngãi thường nói, sau này miền Nam giải phóng, bắt cả bọn Mỹ, ném cho mỗi thằng một cái xẻng, hẹn cho chúng một thời gian phải lấp cho hết những hố bom, hố đạn đại bác chúng đã gây ra trên miếng đất sinh sôi này.

- Tờ im tim huyền tìm Mỹ mà đánh!

Như con chim biển lần đầu tiên giang cánh lướt mình trên sóng, con Bé cũng đang muốn tìm hiểu ý nghĩa lớn lao của mặt biển trải ra sau hàng chữ đó. Nó nghĩ phải nói thêm với đàn em những gì nữa chớ? Nó thương cây dừa trước ngõ, vì hàng ngày nó leo lên đó nhìn má - Có phải nói như vậy không? - Nó thương má lắm vì thằng Mỹ chưa chịu chết hết nên má còn phải đi đánh chúng, má vắng nhà hoài nên cứ thương má hoài.

Lớp học kết thúc vì bà Sáu kêu tất cả sang ăn khoai. Gốc dừa còn đó, tấm bảng khẩu hiệu cũng còn treo đó, ngày mai hoặc chỉ một lát nữa, con Bé sẽ gom đàn em lại đây. Bài học đầu tiên sẽ vang lên, níu chân những người qua lại. Chắc chắn hình ảnh người mẹ sẽ lại trở về trong mắt lũ trẻ, chị sẽ chen vào lớp học, vội vã mà khoan thai, chùm bánh ú mang trên đầu súng, đôi mắt to long lanh của chị sẽ nhìn đàn con như muốn ôm chặt lấy từng đứa vào lòng.

Rổ khoai đã gần hết, con Bé chưa kịp nói ý nghĩ thương má của mình với đàn em thì từ phía Bà Mi, bỗng súng nổ rộ lên, bắt đầu là những tiếng súng trường nghe chắc nịch. Bà cháu kéo cả ra sân. Không gian lặng hẳn lại, nhường cho tiếng súng dội về mỗi lúc một căng. Lũ trẻ đứng dòm chị. Con Bé nghiêng tai, vành môi cong cong của nó hơi động đậy rồi thình lình mở to:

- Má đánh rồi!

Lập tức nó leo lên ngọn dừa. Bà Sáu can không kịp. Bà lọng cọng gom mấy đứa nhỏ lại rồi cũng đứng nhóng lên, chờ tin nó. Khói đã che mất cái chuồng cu bót Bà Mi, chỉ còn cái nóc nhà thờ nhọn hoắt đâm lên giữa đám khói như một cái đinh.

- Đúng má đánh rô ô ồ i...

Con Bé thét lên lanh lảnh, rõ hơn. Đúng là má rồi! Má đang bắn, đang đốt lên những đống lửa kia. Lằn sông Cái bị khói che mất một khúc. Cánh đồng cạnh đó đen lại.

- Má đốt bót rô ô ồ i...

Súng nhỏ nổ rát hơn. Tiếng súng lớn dồn dập nghe lồng lộng. Cả xóm đổ ra, nhóng lên ngọn dừa. Tiếng reo của con Bé bay xuống, lẫn vào trong tiếng dọn dẹp của bà Sáu, tiếng bơi xuồng vội vã trên rạch và tiếng gọi con ơi ới của các bà bên xóm chợ. Đám khói lúc càng bốc cao. Đó, con Bé lại nhìn thấy một chấm đen vụt thoáng qua trong đám khói. Từ đây đến đó xa lắm, con sông Hậu chỉ nhìn thấy như một lằn nhỏ vàng rực, nhưng biết đâu cái chấm đen đen ấy chẳng phải là một con người? Có ai cãi lại với nó đó không phải là má đâu?

- Má xung phong rồi nghen! Tiến lên má... á... á. - Tiếng nó kéo dài, văng vẳng. Chắc má đã chạy vào trong đám khói rồi. Các cô du kích đang chạy theo má. Cô Thà, cô giáo ở cái trường làng bị giặc đốt đang chạy lên, một chút bụi phấn trắng còn vương trên vai áo. Súng nổ rộ hơn.

Tiếng súng quân ta xung phong...

Con Bé tuột xuống tới gốc thì đàn em đã sẵn sàng. Thằng Hiển ôm tiểu liên, con Anh vác súng máy, con Thanh đeo "bá đỏ", thằng em nhỏ cầm cờ. Nhánh trâm bầu vẫn dựng sẵn ở gốc dừa, con Bé cầm lấy. Đó là cây cạc bin.

Nắng chiều viền quanh đám khói, hắt ra chung quanh những tia lửa đỏ rực. Bắt đầu từ vách lá sau nhà, lũ trẻ xung phong vọt qua bờ mương núp sau gốc dừa trước ngõ, nổ súng về phía trước thật dữ dội.

Sáng hôm sau, giữa lúc máy bay đang quần đảo, có một người đàn bà vác súng, tay cầm lá ngụy trang, bước vào trong xóm. Tiếng cười đi trước, con người đi sau, cả xóm len theo bóng cây nghe chuyện chiến đấu của chị. Chị vắt tấm choàng lên vai, trao súng cho con Bé, cây súng có treo chùm bánh ú, rồi ôm lấy mấy đứa con. Đi vài bước, chị lại đứng để trả lời cô bác. Cả xóm ai cũng muốn hỏi thăm chị một câu. Tiếng chị kéo dài trên đường xóm. Thằng nhỏ trên tay chị bi bô, cạy những miếng bùn khô dính trên vai áo mẹ. Lũ trẻ chạy theo chị như lũ gà con.

Con Anh chạy lon ton lên trước chân mẹ như sợ mấy đứa kia sẽ tranh hết phần mẹ của mình. Nó nói:

- Con thấy má xung phong mừ...

- Con cũng thấy má nữa... - Thằng Hiển nói theo.

- Thấy làm sao? - Người mẹ hỏi.

- Thấy má vậy nè...

Nó chụm hai chân, nhảy tới một bước như kiểu má nó vẫn nhảy qua bờ mương trước cửa.

Thấy thằng Hiển được mẹ hỏi, con Anh vội níu lấy áo mẹ:

- Con cò lót ổ cây đa heng má, má đi đánh giặc cho con, không phải cho thằng Hiển heng má?

Thằng Hiển vội níu lấy tay mẹ, như đánh đu:

- On... ò... ót ổ ay da, cho con nữa heng má?

Người mẹ cười, xoa mớ tóc tròn ủm của đàn con:

- Ừa, cho hết mấy đứa.

Bà Sáu bỗng lên tiếng, bà đang nhắc rổ khoai trên gác bếp xuống:

- Nó đang ở với tao, mẹ đám bay về cho nó lý con cò con vạc om sòm vậy?

Người mẹ cười ngất, môi chị thoáng vết trầu đỏ tươi. Chị xốc luôn thằng Hiển lên một tay nữa, hít vào má nó, rồi cả hai tay bồng hai đứa con, chị bước nhẹ nhàng qua cây cầu mương trước cửa, vào nhà đi thẳng xuống bếp. Đó là chị Nguyễn Thị Út, người anh hùng của quân đội chúng ta.

Bót Bà Mi bị san bằng. Trường học đã lập tức được dựng lại. Tối hôm đó, chị Út bảo con:

- Lát má đi mượn xuồng, ngày mai con Bé dắt em vô trong Bà Mi, chở gạch vụn trên bót về xây hầm núp ngoài trường mới với các bạn. Trường làm xong, má cho chị em bây đi học hết.

Con Bé vừa rửa chân vào. Nó cứ để nguyên hai ống quần đang xả dở dang, mở to mắt như hai miệng ốc, dòm mẹ. Đàn muỗi từ ngoài sân theo vào vây quanh khuôn mặt nó, vo ve trước cái miệng há tròn của nó. Bộ dạng nó tựa như đang hát. Bài hát mà nó đã từng đứng nghe một cách rất say sưa khi ghé ngang qua lớp học, mỗi lần cầm thư hỏa tốc ra mặt trận cho má trở về.

- Má cho con đi học thiệt nghen!

Nó thót lên giường, xổ mớ tóc của má xuống lưng, vừa chải vừa tẩn mẩn tết lại từng bím một. Cho đến lúc má ru xong thằng em ngủ, tóc má đã thành một bím dài, trông lạ hoắc, giống hệt như cô giáo sắp tới của nó vậy.

Rồi một buổi sáng, con Bé dắt đàn em đi học, mọi cái đối với nó đều vừa quen thuộc, vừa bỡ ngỡ. Vẫn cô giáo du kích, niềm ao ước mai sau của nó đó, một tay cầm nón, một tay ôm bao bàng. Vẫn gian lớp học mà chị em nó vừa góp sức làm ra. Cô giáo kể chuyện đánh giặc thật là mê. Trên bàn cô bây giờ có thêm một cây súng chiến lợi phẩm thật mới. Mỗi lần máy bay tới bắn phá xóm, cô dẫn lũ trẻ ra hầm núp, bàn tay đầy phấn trắng của cô chong súng theo máy bay. Buổi trưa, trời trong, chị em con Bé lại được cô dẫn ra chỉ cho thấy cây dừa trước ngõ nhà mình. Giờ này, má lại vắng nhà. Ở xa chỉ thấy gió biển làm cho những tàu dừa khẽ đu đưa, giống hệt như má đang đứng đó vuốt tóc nhìn chị em nó.

6-1966

Table of Contents

- Mục lục
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 1
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 2
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 3
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 4
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 5
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 6
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 7
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 8
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 9
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 10
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 11
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 12
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 13
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 14
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 15
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 16
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 17
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 18
- Người Mẹ Cầm Súng Chương 19
- Quê Hương
- Làm Việc
- Xuống Núi
- Trăng Sáng
- Về Nam
- Món Qùa Tết
- Mặt Trận
- Đôi Bạn
- Cậu Huân
- Tự Do
- Một Chuyến Về Phép
- Hai Cha Con Người Chính Uỷ
- Ngày Về
- Mẹ Vắng Nhà